G e s c hi e d e n i s v a n d e m o d e r n e e n he d e n d a a g s e t i j d Prof. dr. B.

De Wever

Samenvatting boek A History of the Modern World R.R. Palmer Joel Colton Lloyd Kramer

Backer Overbeek Jochen Van de Velde Matthias Verstappen Hanne

1

2

Inhoudsopgave
INHOUDSOPGAVE................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 3 HOOFDSTUK 9: DE FRANSE REVOLUTIE ................................ ................................ ................................ ............ 14 41. ACHTERGROND................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 15 Het Ancien Régime: drie standen (de clerus, de adel en de derde stand): ................................ ......................... 15 Het agrarische systeem van het Ancien Regime: ................................ ................................ ................................ ...... 15 Politieke cultuur en publieke opinie na 1770: ................................ ................................ ................................ ........... 15 42. DE REVOLUTIE EN DE REORGANISATIE VAN FRANKRIJK ................................ ................................ ................................ .... 16 De financiële crisis ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 16 Van Staten-Generaal naar Nationale vergadering ................................ ................................ ................................ .. 16 De lagere klassen in actie ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 16 De eerste hervormingen van de Nationale Vergadering ................................ ................................ ........................ 17 Constitutionele veranderingen................................ ................................ ................................ ................................ ....... 17 Economische en culturele beleid................................ ................................ ................................ ................................ .... 17 Het conflict met de Kerk ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 18 43. DE REVOLUTIE EN EUROPA: DE OORLOG EN DE
TWEEDE REVOLUTIE, 1792 ................................

................................ .19

De internationale impact van de revolutie ................................ ................................ ................................ ................. 19 De komst van de oorlog, april 1792 ................................ ................................ ................................ .............................. 19 De tweede revolutie, 10 augustus 1792 ................................ ................................ ................................ ..................... 19 44. DE NOODREPUBLIEK, 1792 1795: DE TERREUR................................ ................................ ................................ ............ 20 De Nationale Conventie ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 20 Achtergrond van de terreur ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 20 Het programma van de Conventie, 1793 1794: de terreur................................ ................................ ................. 21 De Thermidorische reactie ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 22 45. DE CONSTITUTIONELE REPUBLIEK: HET DIRECTORAAT ................................ ................................ ................................ .... 22 De zwakten van het Directoraat................................ ................................ ................................ ................................ .... 22 De politieke crisis van 1797 ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 22 De staatsgreep van 1799: Napoleon Bonaparte 46. DE AUTORITAIRE REPUBLIEK: HET CONSULAAT, 1799 1804................................ ................................ ....................... 23 De regeling met de Kerk; Andere hervormingen................................ ................................ ................................ ....... 24 HOOFDSTUK 10: HET NAPOLEONTISCHE EUROPA................................ ................................ ......................... 25 47. DE VORMING VAN HET FRANSE IMPERIUM EN DE COALITIES TEGEN NAPOLEON (1797 1807) ................................ 25 De ontbinding van de Eerste en Tweede Coalitie, 1792-1802:................................ ................................ .............. 25 Tijdelijke vrede, 1802-1803................................ ................................ ................................ ................................ ............. 25 Vorming van de Derde Coalitie, 1805: ................................ ................................ ................................ ......................... 26 De Derde Coalitie, 1805-1807: de Vrede van Tilsit:................................ ................................ ................................ .. 26 Het Continentale Systeem en de oorlog in Spanje: ................................ ................................ ................................ ... 26

3

De Oostenrijkse Napoleon op zijn hoogtepunt, 1809-1811: ................................ ................................ ................................ ................. 27 48. NAPOLEON OP ZIJN HOOGTEPUNT TIJDENS DE CONTINENTALE BLOKKADE (1808 1811) ................................ ......... 27 De organisatie van het Napoleontische Rijk: ................................ ................................ ................................ ............. 27 Napoleon en de verspreiding van de revolutie: ................................ ................................ ................................ ......... 28
CONTINENTALE SYSTEEM: GROOT-BRITTANNIË EN EUROPA) ................................

49. D E

VERSPREIDING VAN DE PRINCIPES VAN DE

FRANSE REVOLUTIE

EN DE GROEIENDE TEGENSTAND (H ET ................................ ................................ .29

De Britse Het falen van het Continentale Systeem: ................................ ................................ ................................ ..................... 30 50. DE RUSSISCHE CAMPAGNE EN HET EINDE VAN N APOLEON (1810 1813) ................................ ................................ .. 30 De weerstand tegen Napoleon: Nationalisme ................................ ................................ ................................ ........... 30 De beweging van het denken in Napoleontisch Duitsland: ................................ ................................ ................ 31 Hervormingen in Pruisen:................................ ................................ ................................ ................................ ................ 31 51. HET CONGRES VAN WENEN (1814 1815) ................................ ................................ ................................ .................... 32 De situatie aan het einde van 1811: ................................ ................................ ................................ ............................. 32 De Russische Campagne en de vrijheidsoorlog:................................ ................................ ................................ ......... 32 De restauratie van de Bourbons De schikking voor het Congres van Wenen:................................ ................................ ................................ ................ 33 Het Congres van Wenen, 1814 - 1815 ................................ ................................ ................................ .......................... 33 De Pools-Saksische kwestie: ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 34 De Honderd Dagen en hun nasleep ................................ ................................ ................................ ............................... 35 HOOFDSTUK 11: INDUSTRIEËN, IDEEËN EN HET GEVECHT TEGEN DE HERVORMINGEN, 1815 1848 ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 36 52. DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE IN G ROOT-BRITTANNIË ................................ ................................ ................................ ....... 36 53. DE OPKOMST VAN NIEUWE IDEOLOGIEËN ................................ ................................ ................................ ........................... 37 Romantiek (vooral in de literatuur en andere kunstvormen): ................................ ................................ ............. 37 Liberalisme (belangrijkste exponent: Adam Smith): ................................ ................................ ............................... 38 Radicalisme, republicanisme en socialisme (als tegenhanger van het liberalisme): ................................ ..... 38 Nationalisme: ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 38 54. DE ONTWIKKELING VAN ENKELE GROTE STATEN OP BINNENLANDS GEBIED (1815 - 1830) ................................ ....... 39 55. DE INTERNATIONALE ONTWIKKELINGEN ................................ ................................ ................................ ............................ 39 56. DE REVOLUTIEGOLF VAN 1830-1832 ................................ ................................ ................................ ............................... 40 57. HERVORMINGEN IN GROOT-BRITTANNIË NA 1830 ................................ ................................ ................................ .......... 41 Besluit ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 42 HOOFDSTUK 12: REVOLUTIE EN HET HERSTEL VAN DE RUST, 1848 1870 ................................ .......... 43 58. PARIJS: HET SPOOK VAN DE SOCIALE REVOLUTIE IN HET WESTEN ................................ ................................ ................... 43 De Februari revolutie in Frankrijk ................................ ................................ ................................ .............................. 43 De Juni Dagen van 1848 ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 43

4

....... ............... 48 De aantrekkingskracht van het Marxisme: de kracht en zwakheden ervan.............................................. 54 Het Duitse Keizerrijk......................... 46 De Vergadering van Frankfurt....... ....De komst van Louis Napoleon Bonaparte 59..... .. ..... 56 Revolutionisme in Rusland ..................................................... ......................................................................................... ............... 1852 1870 .............. 48 De bronnen en inhoud van het Marxisme ............... 55 De Emancipatie Act van 1861 en andere hervormingen...................................................... ..1856....................................... ........................ .. ................... 45 Het tij keert na juni ... 45 De finale uitbarsting en repressie....... . ... . 52 Het Italiaanse nationalisme: het programma van Cavour ............... ................ 46 60.. 47 Materialisme...... 46 Berlijn: het falen van de revolutie in Pruisen .................................................. ................... ............ ..... ....... 51 64.......................... ................................... ........... ................... ....................... .................... ....................................................... .... WENEN: DE NATIONALISTISCHE REVOLUTIE IN CENTRAAL-EUROPA EN ITALIË ............................. ............................................................................ .... ................................ ........... juni december................................. ..................................... 49 62........................................ 46 Het falen van de Vergadering van Frankfurt............ ..................... 1848 .. ACHTERGROND: HET IDEE VAN DE NATIESTAAT........... .................................... POSITIVISME ............. DE NIEUWE EUROPESE -ISMS: REALISME..................................................................... .................................................................................... .............. .. ................. 55 Het Habsburgse Rijk na 1848 ........................ ............... ............ 55 66....................................................... ........ 55 Het compromis van 1867 ............................................ .. ............................................................................... .......... ................................ ................... 50 HOOFDSTUK 13: DE CONSOLIDATIE VAN DE GROTE NATIESTATEN .................................. 53 65................................. .... realisme en positivisme ............ .............................. .......... ... FRANKFURT EN B ERLIJN: DE VRAAG NAAR EEN LIBERAAL D UITSLAND . . ....................... LIBERALISATIE IN HET TSARISTISCHE RUSLAND: ALEXANDER II....................................... ... ................................................... 44 Het Habsburgse Rijk in 1848 ................................................................... 49 De economische ontwikkelingen tijdens het keizerrijk ... ..................................................... 44 De Maart Dagen .............................................................. .................................. ................... ... 1854 ............................................. ......................... .......................... DE STICHTING VAN EEN D UITS RIJK EN DE DUBBELMONARCHIE OOSTENRIJK De Duitse staten na 1848 .................................. .. 52 Blijvende problemen na de eenmaking........... ..... ................................. ...................................... 45 De Overwinningen van de Contrarevolutie.......... ..................................................................................................... ... B ONAPARTISME: HET TWEEDE FRANSE KEIZERRIJK........ ............................................... ................................................ 51 De Krimoorlog..................................... .. 50 Interne moeilijkheden en oorlog............................................. ............................... ......... 51 63. ................................ 47 Het vroege Marxisme .................................................................................... . 52 De vervollediging van de Italiaanse unie ......... .. ............... ......................... .......................... . .... 49 De politieke instellingen van het tweede keizerrijk .............. .................. .... ...................... .......................... ......................... ... ..................................................... CAVOUR EN DE I TALIAANSE OORLOG VAN 1859: DE EENMAKING VAN ITALIË .............................. 53 Pruisen in de jaren 1860 : Bismarck De oorlogen van Bismarck De Frans Pruisische oorlog ... 47 61....... .................... . .. .......................... 1849............................................. 56 5 ................. .................... .......................... ............................................................................................................... ................. ............ .......................................... .............................. .................... ................................................................ ............. .. 1871 .......................................................................................................................................................................................... MARXISME ................................ .........................

........................................ ...................... ......... ........ 60 HOOFDSTUK 14: DE EUROPESE BESCHAVING............................................................................................. ... 59 De opening van Japan ................................... ......................... 67 Italië en Oostenrijk 6 .. .................... ..................................... D E VOORUITGANG VAN DE DEMOCRATIE: DE DERDE KEIZERRIJK.............. . 63 Een internationaal geldsysteem: de goudstandaard:.................... .................. ...........................................................................67......... .......... 63 De export van Europees kapitaal: ..... ......................................................................... .......... .......... 61 70.... .............. ....... ..................... ... ........ B ASISDEMOGRAFIE: HET TOENEMEN VAN DE EUROPEANEN .................. ........ ................................................................................................................ .......... ............. ................... 60 Het Meiji tijdperk (1868 1912): de modernisering van Japan................... 64 Veranderingen in de organisatie: big business: ....... ................................................................. ...................... ........... ........................................................................................................................ 64 73............ 1640 1854.................... ................... 58 Het rapport van Lord Durham ................. ......... FRANSE REPUBLIEK.............................................. 62 Migratie uit Europa...... ............................................... .......... 1871 1914: ECONOMIE EN POLITIEK...... 66 Het Duitse keizerrijk: Bismarck het Duitse Keizerrijk na 1890: Wilhelm II: ..................................................... .................................................... ....... ............................................... 61 De stabilisatie van de Europese bevolking......................................... ...................................................... ................................. . ......... DE CANADESE DOMINION................................................. ............................................ .......... ..................................... 62 72.............................................. ............ 65 Frankrijk: de oprichting van de Derde Republiek......... .... ......................................................... ............. ........................... 57 Na de burgeroorlog: reconstructie en industriële groei .......................................................................................................... ............................................... .... ...... .................. ........... JAPAN EN HET WESTEN ............... ................................ 57 De vervreemding van Noord en Zuid..... 66 Groot-Brittannië: politieke veranderingen na 1900:........................................................ concurrentie en onzekerheid: ................................................................................................. .................................... .......................................................... .. ............... ......... ..... 65 Frankrijk: de problemen van de derde Franse Republiek: . ........... ........ ........................................... ................................................ 1850-1940:........ ............................................... 58 68.................................................. ........ ...................................................................... .... 66 de Ierse Kwestie: ........ 64 Een wereldmarkt: eenheid.................. 66 Groot-Brittannië: de Constutionele Monarchie:.... DE VERENIGDE STATEN: DE AMERIKAANSE De Groei van de Verenigde Staten ............ 63 Vrije handel en de Europese betalingsbalans ......................... 65 Frankrijk: de kracht en de zwakheden van de Republiek: ................ 61 De zones van de beschaving ...... .... ..................................................... ...................... ................................ ............. .... DE WERELDECONOMIE IN DE 19E EEUW ......................................... .................................. ........................ 62 Groei van de steden en het stedelijke leven: .................... 61 De groei van de Europese en wereldbevolking sinds 1650 ............ 61 71............................................ ...................... ................................... ... .............. ................................ ................. 59 Achtergrond: twee eeuwen van isolaties..................... .................. ............ ......... 61 Materialistische en non-materialistische idealen . ........................ GROOT-B RITTANNIË EN HET D UITSE ........................................... . .......................... ......................................... ................................................ 58 De stichting van het Dominion Canada 69... ............................................................................................ 1867 .......... .................................................................. 63 De Nieuwe Industriële Revolutie .................................... ........ DE MODERNE GECIVILISEERDE WERELD ............ ..... .................................. ................. ...................... ....

..................................... .................................... 89 Egypte en Noord-Afrika 80.................. WETENSCHAP.... .......................................... ..................... 85 78........ ............................. 88 Pogingen tot hervorming en herleving..................... ..................... ........................................... ............ HET VERVAL VAN KLASSIEK LIBERALISME ........................................ 81 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen................................................................. 69 De Vakbondbeweging en de groei van British Labor Europees Socialisme na 1850 .......................... ...................................................................................................HOOFDSTUK 15: EUROPESE BESCHAVING 1871-1914: MAATSCHAPPIJ EN CULTUUR........ 1880-1914 ................. ......... ......... ............... 81 77................................................... .... ........................ 1859-1920.... antropologie en psychologie ............................. .. . 79 Intellectuele en andere stromingen .......... 1850-1906................... ........ ... .............. ......... .................................................... ................... 82 Aansporing en Motieven ....................................... 83 Imperialisme als kruistocht ................ . .......................................................................................... ....................................... DE VERDELING VAN AFRIKA De openstelling van Afrika Wrijving en rivaliteit tussen de machten ..... ...... DE VOORUITGANG VAN DE DEMOCRATIE: SOCIALISME ................ 87 79............... .......................................................... .............. ....... .... . ......................................................... .................. .................................................... .. . 88 Het Ottomaanse rijk in de jaren 1850 ... .................................................................. 86 Imperialisme van de VS in de jaren 1890....................... 80 HOOFDSTUK 16: EUROPA'S WERELDSUPERIORITEIT.......................... ......................... .................................................. .................. ................................ ........................ 89 Repressie na 1876 ........................................ .............. ................................................................................. FILOSOFIE............ .... ...... ................................. . IMPERIALISME IN AZIË 7 ............................................................................................................................................................................................................ IMPERIALISME : AARD EN OORZAKEN .......... 92 81................................................................. DE DISSOLUTIE VAN HET OTTOMAANSE RIJK .................... 1871-1914 .......... .......... .......... .................... 71 Revisionistisch en revolutionair socialisme............ ............. .. ...................................... 1880-1914.... ................... . ... .................................................................................... 72 Feminisme.................... ........................ ............... 73 De impact van de evolutie............................... ................... 76 De kerk 76............................. 69 74........ 75 Trends in filosofie en kunst...................... .............................. ............... .. ............ ........... ............................................................................................................ ................................... ........ ...... .......................................................................... .................... ............... .............. 69 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen............... 1856-1876 .............. 78 Het verval van 19de eeuws liberalisme: economische trends .................. ........................................ VAKBONDEN EN FEMINISME ................................ 75 De nieuwe Fysica ....................................... ........................................... 89 De Russisch-Turkse Oorlog van 1877-1878: Het Congress van Berlijn ................................. ............................................................................................ 94 Conflict van de Russische en Britse 82................................................. ............. ...................... DE AMERIKA De VS en Mexico ............ KUNST EN RELIGIE ..... .................. IMPERIALISME IN AZIË De Nederlandse Oost Indiës en Brits India. 82 Het nieuwe Imperialisme ......... .. .. 74 Genetica..................... ......... . ..... 73 75.................. .................................. ................. .....

.................................... ....... ........................................................................ 106 De Finale fase .............................................. .................. 113 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen............... 100 De crises in Marokko en de Balkan De Sarajevo crisis en de uitbarsting van oorlog................ ......................................... 110 Het Belang van de vrede van Parijs........... 103 De Oorlog te land.............. ................... ............. 97 HOOFDSTUK 17: DE EERSTE WERELDOORLOG ............................................... 96 83.... ........ ..................................................... ..... .............. 119 De Stolypin-Hervormingen ................................................... ........................... ............................................................ .......................................... .......... ............ ................................................................................................ ....................................................... ........................................ .... ............... ..................................................................... .. ................. ........ 101 85..................... DE REVOLUTIE VAN 1917 .. .......................... 118 De Resultaten van 1905: de Doema ..................... ...... 114 90.. .. 107 Effecten op Kapitalisme: Regering gereguleerde Economieën ................ ................................................................................ ... DE ECONOMISCHE................................................... .. ................. . .................................. 104 86...................................... DE REVOLUTIE VAN 1905 ..... .......... ..................... .................................................................................China De Opening van China Annexaties en Concessies ........................ DE VREDE VAN PARIJS........... ..................... .. ............ ........................................................................................ 115 Het tevoorschijn komen van revolutionaire partijen...................... ......................................................................... 119 8 ........................................... ...... .. 106 87.... ... .......................................................... 105 De Verenigde Staten & De Oorlog............. ........................................................ 118 Achtergrond en revolutionaire gebeurtenissen ..... ............................................................ DE VAL VAN RUSLAND EN DE INTERVENTIE VAN DE VS ....................... ....... DE GEWAPENDE IMPASSE .......................................... 111 HOOFDSTUK 18: DE RUSSISCHE REVOLUTIE EN DE SOVJET UNIE .................................................... ........................ ....... 105 Het terugtrekken van Rusland: Revolutie en het verdrag van Brest-Litovsk ..... ........... DE VAL VAN HET OOSTENRIJKSE 88.......................... 1914-1916 ......................... 1894-1937... 115 Rusland na 1881: Reactie en Vooruitgang ........................ ............... ................ 1879-1920..... Industriële veranderingen en Controle van Ideeën .................. ................ .............................................. 119 92................ 99 Rivaliserende Allianties: de Triple alliantie en de Triple Entente .......... ...... ............................................................ .................... ........... 107 Inflatie. .. 1919 ............. ................................ .................................. ...................................... ............................... 109 Het 14-puntenplan van Wilson en het Verdrag van Versailles................................................................................................... ... .. 99 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen.................. 108 Cultureel Pessimisme ......... ................. ................................................ ......... ................. 99 84......................................... . .................................. ............................................ ............................................... ........ 103 Diplomatie & geheime akkoorden...... ................... .. 109 89.. ACHTERGRONDEN.. ................ ............ ................... ...................... ............ ........... ............. DE RUSSISCH-JAPANSE OORLOG EN ZIJN GEVOLGEN.............. SOCIALE EN CULTURELE IMPACT VAN DE OORLOG..... ............................................................... .................. ............... ..................................... ........... ............................................... .. ............ ................. ................. ...... ... 116 De splitsing van de Sociaal-democraten: Bolsjewieken 91................................................................................ 103 De Zeeoorlog.. ................ ...................................................... ............... ..... ........... DE INTERNATIONALE ANARCHIE...................................... ...............................................................................

........ 1919-1939..... ............ ............ 129 De nieuwe staten van Centraal en Oost Europa .... ................ . ..... 130 97... ...................................................... .... .... 122 Het nieuwe economische beleid....................... . .... ....................................... ....... STALIN: D E VIJFJARENPLANNEN EN DE ZUIVERINGEN ........................................... 133 De Turkse en Perzische revoluties.................... ..... ............. ............. 129 Economische problemen van Oost Europa................................................ ............................................................................................. ......................... 134 De Chinese China Japan: Militarisme en Agressie.............. ...................................................................................... ....................................... ................... ............ ...................................................... ... .................... 122 Regering: staat en partij ........................................ .................... .............................. .............................................................. ANTI-IMPERIALISTISCHE BEWEGINGEN IN AZIË Verontwaardiging in Azië WOI en de Russische Revolutie ............................. ........ 132 De Geest van Locarno........................................... ...................... ................... ............................... .. 125 Sociale kosten en effecten van de N...................... ....................................... ................. .................................P............. ................... ................................... ...... 124 Stalin en Trotsky ................... 128 Aanwinsten van de democratie en de sociale democratie....................................................................... ................... .... 137 9 .......... 1921-1927 ................................ ......................................... ........... ......... ............... 128 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen........... ........................ ......................... ..................................................................... ........ 132 98....................... DE DUITSE REPUBLIEK EN DE GEEST VAN LOCARNO................................................................................. ......... 119 November 1917: De Bolsjewiekenrevolutie ... DE UNIE DER SOCIALISTISCHE SOVJETREPUBLIEKEN..... DE VOORUITGANG VAN DE DEMOCRATIE NA 1919 ........... ... ........................................................................... ..................................... DE GROTE DEPRESSIE: DE VAL VAN DE WERELDECONOMIE .............. 130 De Duitse democratie en Versailles............... ........... 120 De burgeroorlog: 1918-1922 ................ 126 De stichting van de Derde Internationale......................................................................... .......... ....... 131 Reparaties..................... 122 Regering: nationaliteiten en federalisme.......................................................................... ................. ................. ................................. 128 96.......... ............... ............................................................... 124 94................. 126 Achtergrond: socialisme en WOI .................... ..................................................................... ......... .......... .. 136 De voorspoed van de jaren 20 en haar zwakheden........... ................ .......................... DE INTERNATIONALE IMPACT VAN HET COMMUNISME........ .. 123 Sociale en culturele veranderingen na de revolutie.................................... ...... Land hervormingen ............. ............................................................................ 134 De Nationale Beweging in India: Ghandi en Nehru ..................................... ....... ...... ........................................................................ ........ 124 De Collectivisering van de landbouw De industriële groei ........................................E..................... ...................... 136 99........... .............................. .......... ......... ......................... ..................................... ................ ......................................................... 127 HOOFDSTUK 19: DEMOCRATIE.............................................................. ..... ............. ...............De Revolutie van maart 1917: Het einde van het Tsaardom...... 126 95.............. 121 93. ANTI-IMPERIALISME EN DE ECONOMISCHE CRISIS NA WOI ..... ...... 125 De Zuiveringsprocessen van de jaren 30 ................... ...................................... ............. . ............................................................................................. .................................... ....... 1911-1935........ de Duitse Inflatie van 1923 en herstel. ................................................................................... s.............................. ........................................................................................... ................................................................. ......................... 124 De Planeconomie............... .......

. ................ ......... . ................................................... .... ....................................................... 142 Het Populaire Front en verder ........................................................ ...................................................................................................................... 143 De fascistische staat ....................... ............................................. 152 Einde van de verzoening .......................... 1942-1943 .......................... 138 HOOFDSTUK 20: DEMOCRATIE EN DICTATUUR .......................................... ................................ ..... .................. HET ITALIAANSE FASCISME .................................................................... ... ............. .......................... .... Noord Afrika 106.......... ............... . 154 1942....................... ................. ................................................... ............. .......... 1935-1945..... 150 104........................................ Stalingrad.......................... ......... ..................................................... DE ZWAKTE VAN DE DEMOCRATIEËN: OPNIEUW TEN OORLOG .... 156 Het tij keert..................... ....................... ......................................................................... .... DE V ERENIGDE STATEN: DEPRESSIE EN N EW DEAL ..... 153 Nazi Europa............................ .................................... ......................................... ...... 137 De politieke en economische reacties op de Crisis ......... .. ... ............................................ ..............................De crash van 1929 en de Economische crisis ....... .............................................................................. .......... .......................... . ....................... 1936-1939 ................... ........... .. . 141 Groot-Brittannië en de Britse Frankrijk: de jaren 1920 en de komst van de Depressie ....... ...... ..................... 1941-1942 .............. .................... 1944-1945................................. . 1939-1940: Polen en de val van Frankrijk................................................... DE OVERWINNING VAN HET WESTEN EN DE SOVJET UNIE .... het jaar van de verenigde wanhoop: Rusland................ .......................... ............................... 145 De Nazistaat . 150 Het pacifisme en de onenigheid van het westen...... ........ ......................... ..................................................................................................................... ......... ......................................................... 151 De Munichcrisis: verzoeningsclimax....... ...... 143 102.............. .................................................................................. .................................................................................... .................................................. .. DE TRIOMJAREN VAN DE ASMOGENDHEDEN.................................... 139 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen........................... 139 100....... Noord Afrika Het geallieerde offensief in Europa...... 158 107................. DE FUNDERINGEN VAN DE VREDE .............. ............. 150 De Spaanse burgeroorlog..... ......................... 1942-1943....................................................... ................................................................... .......... ................. 137 Culturele reactie op de crisis....................... TRIALS AND ADJUSTMENTS OF DEMOCRATIE: ENGELAND EN FRANKRIJK ........................ 156 Plannen en voorbereidingen............................................................. .......................... ... ................. .............. .. .............................. .......................... .................................................. 143 West Europa en de Depressie ....... ...................................................................... 148 HOOFDSTUK 21: DE TWEEDE WERELDOORLOG ..... ....................... .................. ................ ..... .............. 153 De slag om Engeland en Amerikaanse De nazi invasie van Rusland: het Russische front........... ............ 158 10 .......... .................................................. .. 147 De verspreiding van dictatuur...................... .................................................... 144 103 TOTALITARISME : HET DERDE RIJK ............................................... ........................ 146 Totalitarisme: Oorsprong en gevolgen ......................................................... ........................................... ...................... .... .... 157 De Holocaust..................................................................... 150 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen................. .. ..................................................................................... .. 139 101........ ........ 158 De laatste fase van oorlog in de Pacific: 1944-1945.............. ........................................................ 1922-1938........................................................ 142 De onrust van de depressie en het Populaire Front................................ 153 105....... .............. ............. ............... .............. ..... .. ........ ............ ....................................

.................. ................... 168 110.... 171 111................................................. ........ . .................. ................................... .......... ......................... ................. ....... 170 De Italiaanse republiek ................................................... 162 Duitsland: de Berlijnse blokkade en de luchtbrug van1948-1949 .................... ................... .... ........................................... 161 Oorsprong en aard van de Koude Oorlog......................... 173 112 DE COMMUNISTISCHE WERELD: DE U.. .................................. ................................................................ ........ 161 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen......................... ................................ ............. .. ................................................................ ..................... 178 HOOFDSTUK 23: POSTKOLONIALE NATIES IN AZIË 114......HOOFDSTUK 22: DE KOUDE OORLOG EN WEDEROPBOUW NA WO II ....... ............. ....................... 1971.... DE OPKOMST VAN ONAFHANKELIJKE NATIES IN ZUID........................................ ......................................... ..... ................................ .................................................. ................AZIË Het einde van de Britse Nehru s opvolgers...........................................................Duitsland.................... DE COMMUNISTISCHE WERELD: M AO ZEDONG EN DE VOLKSREPUBLIEK CHINA De burgeroorlog ...... 181 115.................................................... .................................... ......................................... ......................... .... 1945-1967.................................................................... 164 De revival van Japan ........... ..... Polen en Hongarije 113..... HET VERSCHIJNEN VAN ONAFHANKELIJKE NATIES IN ZUID-OOST-AZIË 11 ........................ ........................................ .......................................................... ........... ............................................. ................................................................................................................................................................................ ............... ......... ... 173 Einde van de Goud-Dollar Standaard.................. 176 Buitenlandse zaken .......................................... 163 De Atlantische alliantie .........................................S...................... . ...................... .................................... .................................. DE KOUDE OORLOG................... . 169 De Federale republiek van Duitsland ....................................... .... ............................................... ... 175 Oost .............. ....... ............................. ............ 161 108..................... ............. 166 109 WEST-EUROPA: ECONOMISCHE WEDEROPBOUW .................................................................. .................................................... 174 Chroetsjov: de abortieve inspanning voor hervorming................................ ....... .....................................R....................... ................. ................... ..................................... ................... ............................................................................................. 175 Consolidatie van communistische controle .......................... .. ................... 174 Stalinisme in de naoorlogse jaren ............................... ........................................... .. WEST-EUROPA: POLITIEKE WEDEROPBOUW ...................................................................................... .............................................. 171 Muntstabiliteit: naar de gouddollar standaard............. ...... 169 De Franse republiek: Vierde en Vijfde ...... ..................... ..................... 180 De islamitische republiek Pakistan .. ................ ............................................ ............................ ..................................................................................................... 167 Marshall plan en Europees herstel.......... ....... ............... .......... ....................................................................................... 172 Europese integratie: van Common Market to the European Community ........................ ............................ ................. 165 Insluiting/expansiebeperking in Azië Na de Koreaanse Oorlog ........................ .. ............................................................. .. ................... . . ....... ......................... ................................................................. 180 vijftig jaren van onafhankelijkheid .. ....................................... ...................... 174 Oost-Europa: de decennia van dictatuur .................. ........ 176 Mao: het nieuwe regime ..................................................... ............... 169 Groot-Brittannië..... HERVORMING VAN DE GLOBALE ECONOMIE ................................. .. 167 Economische groei in west Europa ................... EN O OST-EUROPA .............. ....... HET EERSTE DECENNIUM 1945-1955 ...........................................S.....

............................................................................................... ... ..........Israëlische oorlog na de onafhankelijkheid ................................................................. 183 116........................................ . .. .............................. 184 De Kolos in het Noorden ..................................................................... ....... .. ................ 196 De Arabisch............ 184 Economische groei en problemen....... 198 Libië en Syrië ...... ............... 185 De politieke systemen en conflicten in Latijns Amerikaanse Mexico en Brazilië De vooruitgang van de Latijns Amerikaanse HOOFDSTUK 24: VAN WERELDRIJKEN NAAR NATI ES: AFRIKA 117............... ............. ......................... ............................................... 182 De onafhankelijkheidsbeweging in Indochina..................................................... . ............ ........... ...................... ...................... Somalië en Soedan ............................................................................... .... 196 Israel...................................................................................................... ....................... .............. .... 199 De revolutie in Iran..... .... ..................................................... ......... 199 12 .......................................................Sahara Rijk ...................... .................................. ..... ...................................... ................................................ ........... ............................... .......... ................................... 190 Einde van de Britse Zuid Afrika De Unie van Zuid Afrika Het Franse Sub............... Eritrea. .......................................................................................................... ......................................... .................. 194 De Afrikaanse 118.................................... de bezette gebieden en vredesonderhandelingen......................... 195 De islamitische en Arabische De totstandkoming van Israel ....... .............. ......................................De unie van Birma Maleisië ........................................................................................ .................................... . ............................. .................................... ......................... ............................... .................................................... 199 119.............. ........... 199 De oorlog tussen Iran en Irak ................................................................................ ................................................................ .................. ........................... 185 Einde van het Yankee Imperialisme?... .................................... ... ...... ................................ ........... ..... ............................................................................................... ..................................... 194 Ethiopië... .......... .......................................... VERANDEREND LATIJNS-AMERIKA De koloniale ervaring en de onafhankelijkheidsoorlogen:....................................................................... 193 Belgisch Burundi Einde van het Portugese koloniale rijk ....... ..................... .. . ........................................... ................................... ...................... 182 Indonesië........... ................................. DE AFRIKAANSE Frans Noord Afrika Einde van de Britse Nigeria............ ........ ............. .......... ..... 196 De nieuwe staat Israel .................. ............................. . ...... ........... HET MIDDEN OOSTEN ............................................... REVOLUTIE EN OORLOG IN DE PERZISCHE GOLF ............................................................... 183 De Amerikanen en de Filippijnen........ ... ..

.......... 208 De recessie: stagnering en inflatie ............... ..................................................... ..... 204 De Kennedy jaren........................................................ .................... .................. .. .... ....... 205 De Cuba raketcrisis van 1962...... CHINA Hervormingen onder Deng Xiaoping....................... ....................................... CONFRONTATIE EN DÉTENTE.............................. ................................. 207 Brezhnev en Nixon ....................................................................... 204 121.................................. ........ ....... 201 De ontwikkelingservaring .. .. ........ 1955-1975 .. 202 HOOFDSTUK 25: CO-EXISTENTIE.......... ....... .................................................................................. 214 Bevolkingsgroei in China 13 ........ ........ ..... 209 Economische en politieke veranderingen in West-Europa ........................................................................................................... .......................... 213 De Democratie Beweging .................................... ..... ............. ......... ................ 212 De Reagan Jaren: van heropleving Koude Oorlog tot nieuwe Détente ....... .......... ............ ................ 209 123................................. ......................... . 201 120.............................................. ................ ...... 204 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen................... INEENSTORTING EN HERSTEL VAN DE WERELDECONOMIE: DE JAREN 70 EN 80 .................... ........ ........... 212 Controle op nucleaire wapens .... DE HERNIEUWING VAN DE KOUDE O ORLOG ................. 202 De geherwaardeerde ontwikkeling.. ............................. ........... .. .................................................................................................................... ................... ....................................................... ................................. ... 1961-1963 ................................... ....................... ..... ... 200 Veranderingen in het Midden Oosten................ ........................... 1957-1995...................... ................................................................................................................................................... ................ ...................................................... 206 Brezhnev: de Praagse Lente ................ .... ..... ................................. .......................... 201 Veranderende wereld en hardnekkige problemen ....................................... ......................... .................Irak en de Perzische Golfoorlog van 1990-1991 ............................. 206 De VS en de Vietnam oorlog ........................................................... .................................................................. CONFRONTATIE EN DE NIEUWE GLOBALE ECONOMIE .......................................................... .................................. ............. ......................................... ............................ .............................. ............... ............... ............................................................ 207 122. ............. DE ONTWIKKELINGSWERELD ................................ .......................... ...................................... 213 124.................................................. ...........................

en niet de Amerikaanse vrijheidsoorlog. (Hierom is de Franse. de Franse revolutie produceert een aantal teksten (m.Hoofdstuk 9: De Franse Revolutie De Franse revolutie betekende de overgang van het Ancien Régime naar de moderne maatschappij en kende een grote invloed op de hele wereld. sommige waren succesvol (Frankrijk.v. 14 . ook deden zich veel gebeurtenissen op een korte tijd voor.) Concrete gevolgen van de Franse revolutie hebben de hele wereld verandert omdat Frankrijk. de belangrijkste mondiale grootmacht vormt. invloed op de geschiedenis: verschillende revolutiegolven volgden.) De Franse revolutie kende een groot symbolisch belang.: y y y Frankrijk is de eerste wereldmacht waar het Ancien Régime aan zijn einde komt.b.a. ) over de wereld verspreid. de landbouwmaatschappij wordt een moderne maatschappij die de motor achter de veranderingen gaat vormen). Directe gevolgen: Franse revolutie Napoleonistische regime. revolutie een belangrijke cesuur in de moderne geschiedenis. ). o.w.:In Duitsland en in Rusland houdt et totalitaire regime voet aan de grond. 1809: 27. (Marx was de eerste die dit verband zag: een politieke bovenbouw in constante wisselwerking met een sociaal-economische onderbouw marxisme. welke een breed omvormingsproces kende dat in schokgolven verliep. De Franse revolutie is een gebeurtenis die ver voorbij de Franse grenzen impact had. (Enkele jaren eerder werd in de Amerikaanse 23 revolutie om dezelfde principes gevochten. maar die te relativeren valt. mens en politiek) die grondleggend en ook buiten Frankrijk belangrijk zijn. ontstaan van natiestaten en nationalisme (ook in het Duitse rijk). maar tegelijk ook desintegratie van het Habsburgse en het Ottomaanse rijk. Scandinavische landen. soms mislukte de revolutie (meeste Midden. y y y gaan gepaard met een vervanging van de economie: industrie en handel maken opgang (m. samen met Groot-Brittannië. Groot-Brittannië.w. de omwenteling in Frankrijk verliep op een revoltische manier die met veel geweld gepaard ging. vervanging van een politiek systeem. Nederland.t. broederlijkheid) werden via kolonisatie (onderwijs. Het gaat hier om een breed maatschappelijk veranderingsproces dat start aan het begin van de 18e eeuw en in Europa doorwerkt tot aan het begin van WO I. vervanging van de dynastieke naties door soevereine naties. België Blokkade en Napoleons Continentale Systeem: 29. gebaseerd op van oudsher gegroeide particuliere vrijheden en gebruiken door geünificeerde nationale staatsbureaucratiën.) De principes van deze revoltie (vrijheid. gelijkheid. Drie ijkpunten in het politieke veranderingsproces: vervanging van de standenmaatschappij door een samenleving van theoretisch gelijke burgers.en Oost-Europese landen).

omdat het systeem zowel op politiek als op economisch vlak niet meer is aangepast aan het standensysteem. Zij betalen geen belasingen. genieten feodale privileges en ontvangen o. wel had de grootgrondbezitter bepaalde rechten (en belastingen) ten opzichte van de pachters. 41. De revolutie begint met een conflict tussen de politieke en sociale belangen van de opkomende aristocratie en de opkomende bourgoisie.-De bourgoisie (= de bovenste laag van de derde stand) heeft in 1789 een gelijkaardig bezit als de aristocraten. Politieke cultuur en publieke opinie na 1770: Door de politieke eenheid in Frankrijk ontstond er een sterke vorm van nationalisme. kleine boeren 33. De laatste 2 decennia van het Ancien Régime: politieke controverse. Achtergrond Het Ancien Régime: drie standen (de clerus. waardoor grootgrondbezitters naar een hogere levensstandaard streefden. de adel.a. maar deze macht ligt geconcentreerd bij een elite. Deze zorgde er onder meer voor dat de publieke opinie (en dus ook de algemene ontevredenheid) snel en sterk verspreid raakten. de derde stand is de grootste en een heel gevarieerde stand:    y y y toplaag = bourgoisie.: 15 . Het agrarische systeem van het Ancien Regime: In Frankrijk kende men geen lijfeigenschap zoals in Oost-Europeaan. omdat o. Deze werden na de revolutie afgeschaft. met als gevolg o. de adel en de derde stand: de clerus is de kleinste groep en bezit zeer veel land (= macht). Zelden werden de politieke rechten van de lagere klassen gepromoot.Hiermee in verband staat het toegenomen imperialisme dat zal zorgen voor de interne rivaliteit tussen rivaliserende mogelijkheden. de adel en de derde stand): y y y rechten. hoewel hun werk vooral door de adel gelezen werd. Om deze te ondersteunen werd er een hogere taks geïnd die de boeren 44 onder druk zette en ontevredenheid uitlokte. de rente van de leenman van de heerlijkheid).a. Land was immers de belangrijkste vorm van bezit. raken aan het einde van het Ancien Régime op politiek en sociaal vlak in onbruik. y y De Verlichting creëerde een sfeer waarin iedereen nu zijn eigen ontevredenheden kon beschrijven: politieke en sociale kritiek werden aangemoedigd. De clerus. armen en bezitlozen. stand met alle mogelijke posities binnen de adelijke en de elite van de clerus. de bourgoisie als toplaag binnen de 3e stand zeer invloedrijk. Hierdoor werd de Verlichting als oorzaak van de revolutie aangegeven.a. de Frans-Duitse oorlog in 1870. eigendom en aanzien zijn klassegebonden.

Maar de derde stand wilde dit vermijden en riep de Nationale Vergadering uit op 17 juni 1789.w. en enkele soldaten ondergingen hetzelfde lot. Het gewone leger reageerde niet. 42. 53 grondwet schrijven. De lagere klassen in actie Onder het volk heerste er ondertussen grote onrust. Ondertussen werd in de landbouwgebieden de situatie alleen maar erger. Franse kranten over de nieuwe Amerikaanse Hongarije. Uiteindelijk komt het toch tot een revolutie. Op 20 juni 1789 werd de Eed van de Tennisbaan uitgeroepen.  de koning (onsuccesvol) probeerde om het traditionele Franse parlement te onderdrukken. waarin wordt bevestigd dat de Nationale Vergadering niet ontbonden zou worden vooraleer men tot een grondwet gekomen was. De inwoners van Parijs vreesden tevens de bewapening van de troepen in Versailles. Omdat de derde stand steeds ondervertegenwoordigd was in de Kamer. Maar Lodewijk XVI kiest de kant van de adel en wil de Staten-Generaal laten ontbinden (zelfs met militaire kracht). Bovendien werden de belastingen ongelijk verdeeld over de Franse bevolking (de clerus en de adel moest geen belastingen betalen) en velen belastingen kwamen nooit in de Franse schatkist terecht. omdat het parlement andere hervormingen weigert. werd gevraagd om de Staten-Generaal te laten samenkomen volgens het oude systeem. In de grote steden vonden er kleine incidenten plaats. Ook het gewone volk begint zich te bewapenen. Op 14 juli vond de bestorming van de Bastille plaats.a. waarin elke stand vertegenwoordigd werd in een aparte kamer. De gouverneur werd vermoord. In 1787 wordt de Staten Generaal samengeroepen om het probleem aangaande de belastingen te herzien. Hoewel dit niet de oorspronkelijke bedoeling was. De revolutie en de reorganisatie van Frankrijk De financiële crisis De revolutie werd ingezet door een financiële instorting van de overheid. werd met de bestorming van de Bastille de Nationale Vergadering gered: de koning aanvaardt de nieuwe situatie en stuurt de opgeroepen troepen weg. pamfletten. waardoor de derde stand zich tegen hem keert omdat zij een terugkeer naar de absolute monarchie vrezen. De boeren 16 . er werden vele manieren gebruikt om te proberen de publieke opinie te beïnvloeden (propaganda. terwijl in de rurale gebieden er chaos was. Er waren namelijk teveel oorlogskosten. M. Van Staten-Generaal naar Nationale vergadering Het doel van de adel was om de meeste politieke macht in handen te krijgen en om zo een revolutie te initiëren. ). Met de Grote angst van 1789 draaide de bestaande onzekerheid uit in paniek omdat er geen duidelijke informatie voor handen was over wat er allemaal gebeurde in Parijs. krantenartikels.

Economische en culturele beleid Het economische beleid trok de middenklassen voor op de lagere klassen. De meer conservatieve revolutionairen begonnen zich uit de Nationale Vergadering terug te trekken en de contrarevolutionairen worden sterker. Bovendien verschilt de praktijk heel erg van hoe alles in de grondwet beschreven staat: er worden veel uitzonderingen gemaakt en aanpassingen gedaan. werken aan een geschreven grondwet en de principes van het Ancien Regime teniet doen. maar hij wordt tegengehouden en terug naar Parijs gebracht. De gilden werden afgeschaft. bovendien werden assignats (= papieren geld) ingevoerd. Enkele liberale edelen gaven hun rechten en privileges als grootgrondbezitter op. Constitutionele veranderingen Vanaf oktober 1789 tot september 1891 blijft de Nationale Vergadering (= Constituerende Vergadering) het land leiden. als reactie hierop werden compagnonnages opgericht. inclusief alle persoonlijke taksrechten. In september 1789 begint de Nationale Vergadering met het plannen van de regering. Uiteindelijk zal worden beslist tot een één-kamerstelsel en een uitstellend vetorecht voor de koning. onder andere een centrale administratie werd ingevoerd (wat nadelig bleek te zijn in oorlogstijden). Door her kasteel van Lodewijk XVI binnen te vallen. waar hij in het oog kon worden gehouden. ( wettelijke gelijkheid) De verklaring van de rechten van de mens en de burger (16/08/1789).53 bewapenden zich en keerden zich tegen de grootgrondbezitters. Deze geconfisqueerde gronden werden verkocht om de staatskas te spijzen. Op 4 oktober wordt de discussie onderbroken door een nieuwe opstand. Gemeenschappelijke dorpsgronden werden opgedeeld. In een decreet dat de beslissingen van 4 augustus samenvat. 17 . Hierin werden de principes van de nieuwe staat bevestigd. werd hij verplicht om zijn residentie in Parijs op te nemen. Elke belasting (betaling) aan de grootgrondbezitters werd hierop afgeschaft. De nieuwe situatie zorgde alleen maar voor meer chaos en deze compagagnonnages werden in de wet Le Chapelier ook verboden.:De eerste hervormingen van de Nationale Vergadering De Nationale vergadering kon alleen de orde herstellen door op de eisen van de boeren de oprichting van de Noord-Duitse Confederatie. omdat het vrije economische individualisme werd aangemoedigd: men moest zelf de lonen en de prijzen van goederen regelen. zo wordt het moeilijk om een sterke uitvoerende macht op te bouwen. Er herste onenigheid over welk (veto-)recht de koning verdiende te krijgen en welk kamerstelsel men moest hanteren. Na de vlucht van de koning is de maatschappij gedesoriënteerd en vol chaos en discussie. Met de grondwet van 1791 werd de Wetgevende (Legislatieve) Vergadering verkozen. Hieruit volgde de Nacht van 4 augustus. verklaart de Nationale Vergadering dat het feodale leenstelsel afgeschaft wordt. 1867 53 in te gaan. In juni 1791 vlucht Lodewijk XVI naar het buitenland. Om de overheidsschulden te kunnen afbetalen werden kerkelijke burgeroorlog 57 gronden en bezittingen in beslag genomen.

dat voor de revolutie gratis was. 1871-1980: 67 (zowel aristocraten. Dit document leidde tot het opzetten van een Franse nationale Kerk waarin y y y y y bisschoppen en priesters verkozen werden door een electoraat dat samengesteld werd op basis van burgerschap en bepaalde kwalificaties. geen goed.Op cultureel vlak werd het ontstaan van de nieuwe hervormde staat gevierd door middel van onder andere een nieuwe vlag. Bij de afkondiging van de grondwet in september 1791 werd de Constitutionele Vergadering ontbonden en wordt de Wetgevende Vergadering opgericht. De constitutionele Kerk zat nu tussen twee vuren: de revolutionairen en het Vaticaan. maar de helft onder hen weigerde. religieuze geloften verboden werden. gesponsord door vrijwillige donaties uit het buitenland. waardoor hij de revolutionairen een nieuwe reden gaf om hem te wantrouwen. de grenzen van de bestaande bisdommen hertekend werden. Ideologische en politieke symbolen en ideeën scheppen een identiteit in het dagelijkse leven van de Franse burger. De staat hoopte te rekenen op de steun van het Vaticaan. Rome verklaarde de constitutionele Kerk te beschouwen dissidenten ( schismatics ). maar de Paus veroordeelde de hele revolutie en al wat er bij kwam kijken. algemene waarnemingen: 67) waren doorgaans aanhangers van de clandestiene beweging. monumenten en rituelen die uiteindelijk tot een nationale feestdag op 14 juni zouden leiden. de clerus uitbetaald werd door de staat. Dit zorgde voor een ontstaan van twee Kerken in Frankrijk: de officiële. de werkende klasse als de boeren Hongarije: Ontwikkelingen elders. straatfeesten. Deze wordt tien maanden later (in augustus 1792) reeds ontbonden na een volksopstand. De Constituerende Vergadering eiste hierop dat de clerus trouw zweerde aan de grondwet. Het verlies zorgde voor een ondermijning van het kerkelijke gezag en deed het onderwijs. Frankrijk was nog ver weg van een scheiding van Kerk en staat aangezien de Kerk gezien werd als een vorm van publieke autoriteit. Het conflict met de Kerk De confiscatie van de kerkelijke 59 eigendommen kwam als een schok voor de clerus. De clerus tekende in 1790 een nieuw programma uit: de Burgerlijke Grondwet van de Clerus. De Burgerlijke Grondwet van de Clerus wordt ook wel de grootste tactische blunder van de revolutie genoemd. Zelfs koning Lodewijk XVI koos voor deze Kerk. gefinancierd door de overheid. en een clandestiene. alle kloosters gesloten werden. 18 . Trouwe katholieken en het Duitse Keizerrijk.

Bovendien was Lodewijk XVI. De revolutie en Europa: de oorlog en de tweede revolutie. en wordt hij opgevolgd door Frans II. april 1792 De nieuwe Franse regering was een storende factor omdat het openlijk ontevredenheid over heel Europa aanmoedigde. Polen: diegene die het land trachten te hervormen grepen naar het Franse voorbeeld. plaats. Oostenrijk 19 . waarin onderdruk van de Franse aristocratische emigranten werd besloten dat de Habsburgse keizer Leopold II militaire stappen zou ondernemen om de orde in Frankrijk te herstellen. geïnspireerd door de Franse revolutie en gericht tegen geprivilegieerde principes. Onder impuls hiervan raakten de revolutionairen in Frankrijk in paniek. y Hongarije y en de Moderne tijd 77: de grootgrondbezitters betrokken de Franse principes in hun reactie tegen Joseph II. België s 86: na de eerste revolte tegen de Oostenrijkse 90 keizer. als hij bijgestaan zou worden door alle andere machten. De Verklaring van Pillnitz zorgde ervoor dat er woede ten opzichte van alle gekroonde Europese hoofden ontstond. De Girondijnen werden de partij van de internationale revolutie. Augustus. Hij legde deze verklaring vooral af om de Franse emigranten tevreden te stellen en was ervan overtuigd dat hij nooit de steun van alle andere machten zou krijgen. Ze waren bang dat de aristocratische emigranten en het Ancien régime zouden terugkeren. Ondertussen sterft in het Habsburgse rijk keizer Leopold II. Deze namen stilaan de vorm aan van een y (Britse arbeiders) universele filosofie die de rechten van de mens verkondigde.43. Over het hele continent doken er proFransen en pro-revolutionaire groepen op die de doctrines van de Franse en Amerikaanse 70 revolutie uitdroegen. Toch wonnen ook de contrarevolutionairen aan macht in Europa: y Zweden: de koning stelde voor een monarchistische kruistocht te leiden. y vanuit het Franse hof emigreerden aristocraten naar heel Europa om een heilige oorlog tegen de revolutie te prediken. 10 augustus 1792 De oorlog zorgde ervoor dat de onrust en ontevredenheid bij de niet-bezittende klassen alleen meer groeide. De komst van de oorlog. De tweede revolutie.¶Groot-Brittannië: de parlementarissen geloofden dat de Fransen hun voorbeeld volgden. tijd. brak er een tweede opstand uit. 1792 De internationale impact van de revolutie De Europese overheden stonden onder aanzienlijke druk. 1791: Verklaring van Pillnitz. een gevangene in zijn eigen land. na zijn mislukte vlucht naar het buitenland in juni 1791. Bovendien verliep de oorlog niet zoals Frankrijk het eerst gehoopt zou hebben. zij beweerden dat de revolutie pas veilig gesteld kan worden als ze de wereld rond gegaan is. y Rusland: censureerde de Franse Verlichtingsideeen. ras of natie buiten beschouwing gelaten. Op 20 april 1792 verklaart Frankrijk de oorlog aan de koning van Hongarije 91 en Bohemen.

Savoye en Mainz opnieuw te bezetten. Hierna gaat het beter met Frankrijk in de oorlog: Pruisen stopte haar opmars naar Parijs en Frankrijk wist o. Deze Sans-Cullottes (= de berg) had nu de macht over de Nationale Conventie. In mei 1793 worden onder druk van de Sans-Cullottes de Girondijnen gearresteerd en uit de Nationale Conventie gezet. Ze vertegenwoordigden de Parijzenaars en hadden de meeste van hun macht te danken aan de radicale en populaire elementen uit die stad. Het riep onmiddellijk het eerste jaar van de Franse republiek uit. maar genoot maar weinig aanzien. De noodrepubliek. 44. bovendien stijgen de prijzen en is er minder voedsel. Er verschijnt naast de Jacobijnen en Girondijnen een nieuwe fractie: de Montagnards. en een coalitie met Pruisen en Oostenrijk voor het Westen 96 kwam er niet omwille van Polen.:Groot-Brittannië en de Nederlanden maakten zich hierop klaar om verzet te bieden: ze onderhandelden met Pruisen en Oostenrijk China en het Westen 95. Ondertussen kwamen in Oost-Europa Rusland en Pruisen tot een akkoord over Polen (januari 1793). waar de massa in opstand komt en zich tegen de koning keert. Zij ijverden voor gelijkheid. In december 1792 komt het proces van Lodewijk XVI er dan toch: hij wordt schuldig bevonden aan verraad en naar de guillotine verwezen. In februari 1793 verklaarde Frankrijk de oorlog aan Groot-Brittannië en de Nederlanden.:Op 10 augustus 1792 is de tweede revolutie een feit. de Oostenrijkse De Nederlanders. noemden zichzelf sans-culottes. De leiders in de Nationale Conventie waren allemaal Jacobijnen. Dit kwam alleen Frankrijk maar ten goede: de Nederlanden en Groot-Brittannië beschikten niet over een landmacht die sterk genoeg was. de Britten en de Russen 94 Nederlanden (België belangen 95). Wat algemene rusteloosheid veroorzaakt.a. wat leidde tot rivaliteit met Oostenrijk voor de Westerse Penetratie 95. 1792 De Nationale Conventie 1795: de terreur De Nationale Conventie kwam samen op 20 september 1792 en zou voor drie jaar zetelen. In werkelijkheid lag alle macht bij de Jacobijn Robbespiere.91 genoot de steun van Pruisen en in de zomer van 1792 stonden de twee grootmachten op het punt Frankrijk binnen te vallen. buiten de Nationale Conventie. maar ook zij raakten al snel in onverdeeldheid. Er wordt een commune opgezet in Parijs. (Zij werden zo genoemd omdat ze in de Vergadering het liefste de hoogste zitjes innamen. De werkende klasse worden gesteund door een deel van het leger. 20 . Achtergrond van de terreur In april 1793 dreigen de Oostenrijkse 101 legers (eerste coalitie wordt gevormd) opnieuw Frankrijk binnen te vallen.) De volkse revolutionairen. een berechting vanLodewijk XVI en wilden niet langer dat er nog buitenlandse mogendheden Frankrijk binnenvielen.

De economie stabiliseerde en het geloof in een vrije markteconomie groeide. zodat iedereen wist wat de wet inhield en deze ook zou naleven. In juni 1794 introduceerde Robbespiere de cultus van het Supreme Being. burgerlijke onrust en de opmars van de contrarevolutionairen te onderdrukken en de oorlog te winnen door een grootse nationale mobilisatie van mensen en middelen. in België & Mensjewieken 117. Samen met de Nationale Conventie zette het een schrikbewind uit. 21 . Iedereen die de republiek (en de revolutie) in de weg stond werd opgepakt en vaak ook naar de guillotine verwezen. In de herfst van 1793 werden de ultrarevolutionairen (zo werden ze door Robbespiere genoemd) gearresteerd. Bovendien werd de administratie gecentraliseerd. De intentie was dat een democratische republiek. het grootste dat Europa tot dan toe al gezien had. hield in om anarchie. gebaseerd op de Rechten van de Mens. Geloofd werd dat alle religie van een contrarevolutionaire aard was. die overgenomen werd door de Conventie. dat er in juni 1794 in slaagt de Slag bij Fleurus. het Comité tolereerde wel vreedzame katholieken en het Duitse rijk 106. 1793 1794: de terreur Het programma van de Conventie. de terreur zou opvolgen eens de oorlog over was. dat door Robbespiere mee vorm gegeven werd. Toch werd de nieuwe grondwet opgeschort tot na de oorlog. Bovendien werd er nog een Comité van Generale Veiligheid opgericht als een politieke politie om de revolutionaire republiek tegen zijn interne vijanden te beschermen. De meeste vooraanstaande Franse wetenschappers werkten voor of werden beschermd door de overheid (en werkten aan nieuwe wapentechnologieën). Ondertussen hield het Comité zich bezig met sociale voorzieningen en maatregelen om het publieke leven te verbeteren. een deistische natuurreligie. De tegenstand komt deze keer uit Oost-Europeaan waar Russische en Pruisische troepen de poging tot revolutie in Polen onderdrukt hadden. Het militaire succes zorgde ervoor dat de Franse bevolking het dictatoriale gezag en economische restricties niet langer accepteerde: Robbespiere eindigde aan de guillotine. te winnen. Ook de Nederlanden worden binnen gevallen en zes maanden later wordt daar de Batavische republiek opgericht. dat elke maand opnieuw werd verkozen (Robbespiere was een zeer invloedrijk lid).Het programma van de Conventie. Na het hoogtepunt van de revolutie in 1793 1794 had het Comité van Openbare Veiligheid geen geduld met het illegale revolutionaire geweld en het stelde een eigen democratische programma op. In juni 1793 bracht het Comité een republikeinse grondwet voort. maar ondertussen was het bewind onmenselijk. vandaar dat er een dechristianiseringsbeweging werd ingezet. De Bulletin des Loix werd tot stand gebracht. Tegelijkertijd werd in de Franse kolonies de slavernij afgeschaft. In de lente van 1794 Frankrijk beschikte over een leger van 800 000 soldaten. Het Comité van Openbare Veiligheid werd opgericht.

De meest succesvolle kandidaten kwamen vooral uit het kamp van de constitutionele monarchisten. had Napoleon erop aangedrongen de Franse positie in zowel Italië als België ongewijzigd te laten. die door de Conventie onderdrukt werd. Toen het Directoraat oorspronkelijk van plan was Milaan terug te geven aan het Habsburgse Rijk in ruil voor Habsburgse erkenning van de Franse verovering op België Revolutie 135. Het hield onder meer stemrecht in voor alle volwassen mannen die de electors verkozen. maar ook de royalisten kenden een vage vooruitgang. dat bestond uit 5 directeurs. prijscontroles en andere maatregelen werden afgeschaft (met als resultaat: prijsstijgingen).:Het Habsburge Rijk wilde na een nederlaag wel onderhandelen met Napoleon. Hiervoor had hij echter meer expansionistische republikeinen in de regering nodig. 45. De nieuwe grondwet gold ook in België 125.De Thermidorische reactie De val van Robbespiere zorgde voor een overweldigende reactie: y y y de terreur verzwakte. De slechte omstandigheden leidde tot opstanden. hij was een militair die in het Frankrijk van het Ancien Régime nooit een hoge positie in het leger kon verwerven. Haar zwakte was dat ze steunde op een zeer smalle sociale onderbouw. De constitutionele republiek: het Directoraat De zwakten van het Directoraat Het Directoraat of de eerst hervormde Franse republiek duurde 4 jaar. maar werd hij verstoord door de royalistische overwinningen in 1797. wat niet naar de zin was van Napoleon Bonaparte 133. de Nationale Conventie reduceerde de macht van het Comité van Openbare Veiligheid. Ondertussen groeide de invloed van de Bourgoisie. Napoleon Bonaparte 133 werd geboren in 1769 op Corsica. met als hoogtepunt de opstand van Prairial in mei 1795.(de royalisten) als de linkerzijde (groeperingen die de meer democratische gang van zaken verkozen). Het regime had tegenstanders aan zowel de rechter. De leden van de Nationale Conventie waren vastbesloten nog een poging tot een grondwettelijke regering te ondernemen: de democratische grondwet van 1793 werd aan de kant geschoven en vervangen door de grondwet van het jaar III (einde 1795). Deze laatste bestond uit twee kamers (de raad van vijfhonderd en de raad van ouderen ) die de uitvoerende macht kozen: het Directoraat. Dit waren meestal mannen uit de hogere middenklasse en hadden de taak alle belangrijke ambtenaren en de leden van de nationale Legislatieve Vergadering aan te stellen. net zoals Groot- 22 . De politieke crisis van 1797 In maart 1797 werden de eerste echte vrije verkiezingen in Frankrijk onder republikeins bewind gehouden.

Hij bedacht een geschreven grondwet en onderworp dat aan het referendum. Napoleon leidt een nederlaag in Egypte in de Slag bij de Nijl in 1798 en een jaar later stort in Italië de Cisalpijnse republiek in (onder Russische druk). maar er waren voorwaarden. Hoewel er verschillende regeerorganen opgericht werden. In Italië versloeg hij opnieuw de Habsburgse troepen in de slag bij Marengo (juni 1800). Napoleon beloofde vrede. Op 9 november 1799 leidde dit tot de Staatsgreep van Brumaire. De overgrote meerderheid stemde voor. 1799 1804 Onder het Consulaat kwam Frankrijk in een vorm van Verlicht despotisme terecht. De nieuwe grondwet liet geloven dat het parlement effectieve macht had. gekend onder de Tweede Coalitie. Het waren de oude republikeinen uit de nationale Conventie die de macht gegrepen hadden om de revolutie te verdedigen. zonder regerende macht. De autoritaire republiek: het Consulaat. Napoleon liet de situatie rijpen: Hij werd opdracht gegeven om Groot-Brittannië binnen te vallen. Op 4 september 1797 vond de Staatsgreep van Fructidor plaats: het Directoraat vroeg om de militaire bijstand van Napoleon. Hierin werden de Franse annexatie van België Nationalisten en Communisten 135 en de Cisalpijnse republiek aanvaard. hij opteerde voor een onrechtstreekse aanslag en viel Egypte binnen. Napoleon werd eerste Consul. hadden deze geen eigen macht. Een jaar en half na het Verdrag van Campo Formio vormen het Habsburgse Rijk. Er was ook een Conservatieve Senaat en een Raad van Staate (afgekeken uit het Ancien Régime). Deze nieuwe staatsvorm bestond uit een Wetgevend Orgaan en een Tribunaal. waarna het Consulaat als staatsvorm werd uitgeroepen. wat ervoor zorgde dat er in Noord-Italië verschillende kleine republieken ontstonden. In navolging hiervan verspreidden zich in de hierop volgende maanden een revolutionair republicanisme in Italië. wat niet het geval was. De staatsgreep van 1799: Napoleon Bonaparte Commonwealth: imperialistische relaties. In de zomer van 1797 zagen de vooruitzichten van vrede er goed uit. 46.Brittannië overigens. Napoleon verlaat zijn leger in Egypte en trekt naar Parijs. was het toch de Eerste Consul die alle macht had en alle beslissingen nam. 141 Na de staatsgreep van Fructidor werd het idee van een republiek als een vrije of grondwettelijke regering opgegeven. Dit resulteerde in het Verdrag van Campo Formia met het Habsburgse Rijk 17 oktober 1797 waarin Napoleons ideeën in geïncorporeerd werden. Hoewel de burgers vooral edelen verkozen. Rusland trok zich in 1799 terug uit de oorlog met Frankrijk. waar het Directoraat op zoek was naar een generaal: hun oog viel op Napoleon. Het Directoraat bleek niet meer dan een ineffectieve dictatuur te zijn dat er niet in slaagde financiële stabiliteit te instaleren. Rusland en Groot-Brittannië een alliantie. en slaagde hier ook in. 23 .

Men trachtte het beste uit de revolutie en het Ancien Régime te combineren. met Talleyrand als minister van buitenlandse zaken. Bovendien werd door simpelweg een overeenkomst met het Vaticaan te tekenen de revolutie ontwapend. leiden vandaag de Franse clerus. Nu orde en vrede zich in zijn land gevestigd had. Ook binnen Frankrijk zorgde Napoleon voor orde. In maart 1802 werd er eveneens vrede gesloten met Groot-Brittannië. werd ook een instelling uit het Ancien Régime opnieuw in het leven geroepen: de Bank hulp 154 van Frankrijk. GrootBrittannië en alle continentale machten. Na het Consulaat was de revolutie over. strafrechterlijke en handelsprocedures. De wetboeken zorgden voor en wettelijke en juridische uniformiteit in Frankrijk.De Habsburgers ondertekenden in februari 1801 het Verdrag van Lunéville dat het Verdrag van Campo Formio alleen maar bevestigde. Ondertussen werd ook het Franse intellectuele leven strikt gereguleerd en gecensureerd. Ordeverstoorders werden ruwweg neergeslagen. Er werden geen belastingsprivileges meer verstrekt. maar vooral door een krachtige en gecentraliseerde administratieve machine. wetboeken van burgerlijke. Voor de Paus betekende dit dat hij weer controle kreeg over de Franse geestelijken. Napoleon: Vijftig geëmigreerde bisschoppen. ongeacht afkomst of status. Creatief en kritisch intellectueel debat werd dus onmogelijk. De regeling met de Kerk. Hoewel deze regels als in 1789 ingevoerd werden. 24 . In 1804 werd de republiek dan ook het keizerrijk en Napoleon kroonde zichzelf tot keizer. kon het Consulaat zich opnieuw concentreren op wetten en administratie. men werd beoordeeld op basis van zijn capaciteiten (personen van lagere afkomst profiteerden hier ook van). waren ze pas echt 10 jaar later gangbaar. In Frankrijk waren publieke tekenen van religie (zoals processies) opnieuw toegestaan. de middelbare en hogere scholen werden gereorganiseerd. Waarop hij in 1801 een concordaat met de Paus ondertekende. maar hij moest wel de nieuwe Franse republiek erkennen. ). Napoleon had vertrouwen in de wet. Andere hervormingen Napoleon zag religie als een gemak: hij was een vrijdenker en paste zich aan aan zijn omgeving. In 1802 leefde Frankrijk in vrede met de Paus. deels door een geheime politieke politie. In navolging van een omzichtiger beleid inzake de Franse schatkist. Vijf verschillende wetboeken verschenen (de Code Civil. Hiervoor hebben we het aanzien van de Paus nodig. betaald door Groot-Brittannië. Hun invloed moet vernietig worden.

opkomend nationalisme). 1792-1802: De Eerste Coalitie (opgericht in 1791): y y y y werd gesloten tussen Pruisen. heeft als voornaamste verwezenlijking de verdeling en ontbinding van Polen. 47. Engeland. Spanje. ofwel door weerstand (o.. die bestond uit vele korte oorlogen (tussen Frankrijk. y Oostenrijk 1953-1956 176 tekende in 1797 het verdrag van Campo Formio. Piëmont-Sardinië en enkele kleinere staten. koning van Italië als beschermheer van de Rijnbond. hoewel het uiteindelijke doel was om het Franse overzeese koloniale rijk opnieuw leven in te blazen. Portugal.Hoofdstuk 10: Het Napoleontische Europa Na de eerste Franse republiek kroont Napoleon Bonaparte en de Pacific 155 zichzelf tot Napoleon I. y y Tussen 1792 en 1814 Engeland. Europa werd getransformeerd ofwel door samenwerking met Napoleon. De vorming van het Franse imperium en de coalities tegen Napoleon (1797 1807) De ontbinding van de Eerste en Tweede Coalitie. het Habsburgse Rijk. Napels-Sicilië. werd de situatie er alleen maar ingewikkelder op.a. 25 y y .Doordat elke Europese grootmacht even imperialistisch ingesteld was als Napoleon. tegen Frankrijk. in Latijns-Amerika: de Koreaanse Oorlog 165). Het Habsburgse Rijk ondertekent in 1801 de vrede van Lunéville. De Tweede Coalitie (opgericht in 1799): y y een bondgenootschap tussen Engeland. 1802-1803 Napoleon gebruikte deze vrede om: een leger naar Haïti te zenden om na de opstand onder leiding van Toussaint L Ouverture de orde te herstellen. Engeland sluit in 1802 de vrede van Amiens. de Cisalpijnse republiek te reorganiseren: het werd een Italiaanse republiek waarvan hij zelf president werd. de Nederlanden. wereldoorlog. . Tijdelijke vrede. Oostenrijk en Sicilië 156. wordt verbroken door Rusland die zijn troepen terughaalde nadat het zijn ambities in het Middellandse Zeegebied geblokkeerd zag door Engeland. y Pruisen en Spanje sloten vrede met Frankrijk. het Habsburgse Rijk en Rusland. werd in 1795 verbroken: y Engeland trok zich terug. Hij is dan zowel keizer van Frankrijk. ( vormt een politieke eenheid op het Europese continent) De Franse overheersing (gebaseerd op militair succes) vertegenwoordigde meer dan alleen gedwongen onderwerping: innovaties uit het revolutionaire Frankrijk vonden hun weg naar het buitenland door administratieve decreten die meestal goed werden aanvaard. Rusland en Pruisen) die elkaar in sneltempo opvolgden met impact ver buiten Europa (o.a.

y y de Helvetische republiek te reorganiseren: Napoleon werd bemiddelaar van de Zwitserse confederatie. Hij besluit te onderhandelen met Napoleon. toch wil tsaar Alexander I nog niet naar Rusland terugkeren. De Derde Coalitie. Bij de slag om Trafalgar haalt de Engelse vloot het van de Frans-Spaanse ( de overheersing van de Engelse vloot wordt hierdoor voor de volgende eeuw verzekerd). Wat uiteindelijk leidde tot het Decreet van Berlijn in 1806. 26 . 1804 Napoleon kroont zichzelf tot keizer van Frankrijk. Pruisen. Dit betekende het einde van het Heilig Roomse Rijk ten voordele van Pruisen. waarvan hij zelf beschermer wordt. waarin hij de import van Engelse goederen verbood in de delen van Europa die met hem verbonden waren Continentale Systeem. 1805-1807: de Vrede van Tilsit: Sinds 1803 was Napoleon bezig voorbereidingen te treffen om Engeland binnen te vallen. Vorming van de Derde Coalitie. Bayern. 1805: 1803 Opnieuw oorlog tussen Engeland en Frankrijk. Hierin sluit Frankrijk een alliantie met Rusland. Frankrijk won in de slagen bij Jena en Auerstädt (oktober 1806). Württemberg en Baden. trok alleen ten oorlog tegen Frankrijk nadat Napoleons bedoeling met de Duitse staten duidelijk werd. wat het einde van de Derde Coalitie betekent. Napoleon zendt een leger dat de Habsburgse troepen in Ulm (Bayern) omsingelt en zich zonder weerstand overgeeft (augustus 1805). De Russen trekken zich terug tot in Polen. dat geen lid was van de Derde Coalitie. hun verdediging bestond zowel uit Habsburgs-Russische troepen als de eigen vloot. hun gesprek resulteert in juli 1807 in het verdrag van Tilsit. Napoleon trok verder oostwaarts: hij zegeviert in the great victory of Austerlitz over de Russische en Habsburgse leger. Habsburg sluit vrede en verliest Venetië aan het koninkrijk Italië in het verdrag van Pressburg. y y y y y y y Het Continentale Systeem en de oorlog in Spanje: Napoleon begon een economische oorlogvoering tegen Engeland. 1805 Het Habsburgse Rijk vormt een alliantie met Engeland. Engeland was voorbereid. Napoleon richt de Rijnbond op. Shame of the princes Duitse prinsen vleien Napoleon en zoeken zijn gunst om een groter grondgebied toegewezen te krijgen dan de anderen. die zich voornamelijk tegen Engeland richt. De coalitie is compleet wanneer ook Rusland (onder leiding van tsaar Alexander I) toetreedt nadat de soevereiniteit van Baden geschonden werd door Napoleon. Napoleon geeft zijn droom een Amerikaans Rijk onder Frans bewind te verwezenlijken: hij verkoopt Louisiana aan de Verenigde Staten. Hij gebruikte zijn politieke macht om in alle havens op het Europese continent Engelse import te blokkeren. Napoleon en Alexander I ontmoetten elkaar op een vlot op de Niemen rivier. In 1807 wordt het Russische leger verslagen in de slag bij Eylau.

Alleen de Spaanse havens staan nu nog niet onder Frans bevel. Talleyrand (Franse minister van buitenlandse zaken) raadt de tsaar aan geduldig te y zijn en te wachten. maar wordt hierin niet gesteund door de Duitse prinsen. dochter van de Habsburgse keizer en nicht van Marie Antoinette (de echtgenote van Lodewijk XVI). Napoleon op zijn hoogtepunt tijdens de continentale blokkade (1808 1811) De organisatie van het Napoleontische Rijk: De invloed van Napoleon was territoriaal gezin het grootste in 1810 en 1811. Hij voegt dit samen met delen van Dalmatië. was het echte en permanente probleem volgens Metternich (de Pruisische minister van buitenlandse zaken) Rusland en was hij bereid hiervoor de (goede) relaties met Frankrijk te hernieuwen. waardoor hij zich een plaats na de val van Napoleon verzekerd. Napoleon bleek niet bereid de Russische expansieplannen in het oosten te steunen. Ook in de Duiste Staten was een anti-Franse golf voelbaar. waarna Engeland een kleine troepenmacht stuurt om de Spaanse guerrillastrijders te steunen. 1809 -1811: Hoewel Oostenrijks in 1809 de vrijheidsoorlog verloren had. behalve het Balkan 27 . Dit resulteert in de oorlog om het schiereiland (= Peninsular War) die 5 jaar zal duren. Napoleon. Napoleon op zijn hoogtepunt. Door zijn huwelijk met Marie Louise werden zijn banden met zowel het oude regime in Frankrijk als met het Habsburgse rijk versterkt. y y In april 1809 roept Habsburg een vrijheidsoorlog uit. y Denemarken stapt mee in het Continentale Systeem nadat de Deense vloot overwonnen wordt door Engeland. In 1809 scheidde hij daarom van zijn eerste vrouw Josephine. Slovenië en Kroatië in de Illyrische Provincies. Na een overwinning van Napoleon bij de slag van Wagram in juli 1809 sluit Habsburg vrede. y Portugal weigert samenwerking en wordt binnengevallen door Napoleon. maar de tsaar is niet onder de indruk. Uiteindelijk zullen ze zelfs beiden de oorlog aan Engeland verklaren. echter.In 1807 verklaarden zowel Rusland als Pruisen in het Verdrag van Tilsit geen Engelse import toe te laten. Ze trouwden in 1810 en een jaar later werd hun zoon die de titel koning van Rome krijgt geboren. was bezorgd om het feit dat hij kinderloos was. Hij krijgt zowel de Spaanse koning Karel IV (Bourbon y 176) als zijn zoon Ferdinand zover dat ze afstand doen van hun troon. Franse troepen zullen in augustus 1808 capituleren nabij Bailèn (in Spanje) en in Portugal. In Spanje breekt een guerrillastrijd uit. 48. 1809: Algemeen congres in Saksen: Napoleon wil met tsaar Alexander I praten. wanneer zijn rijk het hele Europese continent. Napoleon maakt in 1808 zijn broer koning van Spanje. De Oostenrijkse y en Latijns Amerika 179 vrijheidsoorlog. Metternich stelt hem voor aan Marie Louise. y Ook Habsburg verklaart de oorlog aan Engeland. Napoleon slaat een groot Habsburgs gebied aan.

de Italiaanse kust werd tot net voorbij Rome geannexeerd (Rome werd beschouwd als de tweede stad van zijn rijk). aangepast aan de nieuwe regering en de relatie met Frankrijk.b. Bovendien kon Frankrijk in het noorden en in het oosten rekenen op een bondgenootschap met zowel Pruisen. als Zweden en Denemarken. De hervormingen bleken ook een sterk oorlogswapen te zijn.t. belastingen. titels verdwenen en kloosterorden werden opgedoekt of streng gereguleerd). alle afhankelijke staten leverden immers mankracht en geld. met als grote verschilpunt dat er geen verkozen wetgevende organen aan zelfbestuur konden doen. samen met daar rond liggende afhankelijke staten vormde het het Grote Rijk. bevatte. y In het hele Grote Rijk verloor de Kerk haar positie als publieke autoriteit naast de macht van de staat (eigendommen werden geconfisqueerd. werd deze gevangengenomen in Frankrijk. Napoleon en de verspreiding van de revolutie: Dezelfde tendens in alle staten van het Grote Rijk (fasen van Franse bezetting): 1 2 militaire verovering en Franse bezetting.179-schiereiland. De grootste Franse invloed manifesteerde zich voornamelijk in Italië waar een sterke antiklerikale burgerlijke klasse zich gevormd had. (Dit antireligieuze programma lokte vooral in Spanje tegenwerking uit.) Gilden werden afgeschaft en het individuele recht om te werken werd uitgeroepen. y In de landen van het Grote Rijk werden de belangrijkste principes van de Franse revolutie geïntroduceerd. De kern lag in het Franse Rijk. installatie van een satellietregering die de steun van lokale collaborateurs die bereid waren een nieuwe grondwet te schrijven. Na protest van de Paus hiertegen. y Om zijn invloed in al deze staten te kunnen handhaven. administratie en militaire bevelvoering. hielden vooral wettelijke gelijkheid van individuen in en gaven de overheden volledige autoriteit over haar individuele onderdanen. y de Duitse kust werd tot aan het westen van de Baltische heerschappij 179 staten geannexeerd (als tactische zet in zijn eindeloze oorlog met de Britten). installeerde Napoleon zoveel mogelijk verwanten op tronen en hoge posities. Habsburg en Rusland. y Het oude systeem van grootgrondbezit en lijfeigenschap wordt volledig afgeschaft. y Nederland werd in het Franse rijk opgenomen. De hervormingen die hij doorvoerde waren gericht tegen het feodale systeem. y De adel verloor haar voorrechten m. het wegvegen van interne hervormingen en reorganisaties. Groot-Brittannië als gemeenschappelijke vijand. In Spanje en in Pruisen vond Napoleon het minste respons. 28 . In het algemeen was er eerst een positief gevoel aanwezig omtrent Napoleons hervormingen. Hierdoor konden de belastingen in Frankrijk laag en het volk tevreden worden gehouden. Zo vond hij het belangrijk de Code Civil te verspreiden in de van hem afhankelijke staten. 3 Napoleon geloofde in de regel van de wet.

(Anglo-Amerikaanse en het midden oosten na de tweede wereldoorlog. handels-/economische oorlogvoering Fransen zagen Groot-Brittannië in 1793 als het moderne Carthago.) Het Continentale systeem had bovendien nog als doel 29 .49. dilemma omdat de Napoleon bood eerst aan de controle over de neutrale handel op te heffen op voorwaarde dat de Verenigde Staten zich ontdeed van de Britse democratie 187 invloeden. mochten aanmeren op voorwaarde dat ze eerst in Groot-Brittannië stopten (waar geprobeerd werd Britse aan het begin van de 20ste eeuw 187 goederen aan boord te krijgen). katoenkleren en andere artikels geproduceerd konden worden ( dreiging van het monopoliseren van de Europese markt met afgewerkte goederen). via deze neutrale kanalen probeerden men toch exportgoederen in vijandelijk gebied te krijgen. de machinale kracht van Groot-Brittannië maakte dat er. Hun gemeenschappelijke doel was om Groot-Brittannië te verslaan. Dit alles maakte dat er in Europa vooral onder de bourgeoisie 184 en de handelsklasse veel vijandige gevoelens heersten ten opzichte van Groot-Brittannië. zou hij zich toeleggen op het één maken van alle Europese grootmachten. maar om de handel in deze producten uit vijandelijke handen te houden en zo de handel de vijandelijke positie op de wereldmarkt af te zwakken. 189 oorlog in 1812: de expansionistische partij besluit om de Amerikaanse Revolutie af te sluiten en de overgebleven Britten van het Amerikaanse vasteland te drijven. Hierdoor blijven de Verenigde Staten als enige neutrale handelsstaat over VS moet kiezen met welke (oorlogvoerende) natie het handel wil drijven. Napoleon maakte gebruik van deze negatieve gevoelens om europa te laten inzien dat GrootBrittannië de echte vijand was. door de oorlogen hadden de Britten het monopolie verworven op het overzees verschepen van handelsproducten (naar Europa). In navolging hiervan kondigde Napoleon in december 1807 in het decreet van Milaan aan dat elk commercieel schip dat eerst in Groot-Brittannië aanlegt of een Brits oorlogsschip is in een Continentale haven in beslag zal worden genomen. goedkoper dan op het Europese continent. namelijk de vijandelijke handel en inkomsten te boycotten door de exportmogelijkheden te reduceren en de afzetmarkten voor zich ze winnen. De verspreiding van de principes van de Franse Revolutie en de groeiende tegenstand (Het continentale systeem: Groot-Brittannië en Europa) Buiten de grenzen van het Grote Rijk lagen de onafhankelijke landen die Napoleon in het Continentale Systeem verenigd had. Het doel hiervan was niet het continent uit te hongeren of weigeren te voorzien in oorlogsproducten. De Continentale en Britse samenlevingen186 Blokkade hadden hetzelfde doel. In 1807 en in 1810 leek dit eengemaakt e Europese rijk echter niet onmogelijk. In november 1807 beslist Groot-Brittannië dat neutrale schepen in de Europese havens die onder Napoleontische controle stonden. Eens dit gebeurd was. De Britse 182 Blokkade en Napoleons Continentale Systeem: Groot-Brittannië reageert op de Continentale Blokkade door middel van de Britse (Myanmar) 182 Blokkade.

Oeganda 191 handel met het Europese vasteland werd opmerkelijk gereduceerd. Frankrijk stelde zich protectionistisch op en verbood de andere leden van het Continentale Systeem hogere invoertaksen tegen zich te heffen. hij vertelde het volk er dat als ze zijn opzet steunden er misschien wel een hersteld en eengemaakt land in zat. In Italië werd het Napoleontische regime beter onthaald en was het nationale gevoel minder anti-Frans dan in Spanje. In Groot-Brittannië was er onder invloed van de oorlog tegen Napoleon solidariteit onder de verschillende klassen merkbaar. Oost-Europeaan leed hier het hardste onder.Frankrijk als centrum van de continentale economie te laten ontwikkelen en de nationale economieën te vervangen door een geïntegreerde continentale economie die het Britse revolutie 189 monopolie zou neerhalen. In heel Europa. In Polen moedigde Napoleon het nationale gevoel aan. ook in Frankrijk. De Britse heerschappij in West Afrika 190 productiegraad bleek niet helemaal vervangbaar te zijn. Schippers.en onafhankelijkheidsbewegingen zich binnen de Napoleontische structuur te vormen. waren deze bewegingen hiertegen gericht. Aangezien het internationale systeem voornamelijk Frans was. maar dat verlies werd goed gemaakt door de Britse suprematie op zee. Het falen van het Continentale Systeem: Door het falen van het Continentale Systeem (grotendeels door toedoen van de Amerikaanse 189 economische bloei) ontstond er een ver verspreid antagonisme ten opzichte van het regime van Napoleon. De Russische campagne en het einde van Napoleon (1810 1813) De weerstand tegen Napoleon: Nationalisme Het Continentale Systeem werd door Napoleon voornamelijk aangewend tegen Groot-Brittannië. + Groot-Brittannië doet het beter dan het Continentale Systeem (het faalt): de Britse heerschappij in Oost Afrika: Kenia. 50. transport: de zeeroutes konden niet helemaal vervangen worden door de landroutes. + de economische ontwikkeling in Europa faalt: de Europese industrie bleek niet voldoende te zijn. invoer van inter-Europese invoerrechten. Tanzania. Het Franse regime bleef in Italië aan van 1796 tot 1814. In 1812 werd de Spanje grondwet uitgeroepen. raakten mensen de oorlogsdreiging en geruchten beu en al gauw begonnen protest. scheepsbouwers en handelaars in overzeese goederen werden geruïneerd door her Continentale Systeem. Het opzet van deze nationalistische groeperingen was om de clerus en de Bourbons 192 in hun macht te herstellen. In Spanje nam het nationalisme de vorm aan van een onverzoenlijke opstand tegen het Franse leger dat het land ontvolkte. 30 . aangezien het niet langer beroep kon doen op Groot-Brittannië of andere West-Europese producerende machten. Hierdoor werd misschien zelfs een sociale crisis voorkomen. naar voorbeeld van de Franse constitutie uit 1791.

dat zichzelf eerder zag als wereldburger met een kosmopolische blik. Ook accepteerde hij het idee van de terreur en zag hij de staat als middel voor de redding van de mens. maar stelde simpelweg dat ieder volk zijn eigen identiteit moest leren ontdekken.G. Men kende de bloei van de romantiek in Duitsland. wat voor de Duitsers een cultureel hoogstaande periode betekende. zowel tegen het leger als tegen het Verlichtingsdenken.) Het grootste probleem voor Pruisen was dat Napoleon alleen overwonnen zou kunnen worden door militaire kracht. (Ze waren zich bewust van Europa en van de andere landen. hij zag het als een emancipatie van de menselijke geest. die zegt dat de geest van het individu zijn eigen moreel universum creëert.G. Zijn leer. Fichte. Herder Ideas on the Filosophy of the History of Mankind.De beweging van het denken in Napoleontisch Duitsland: Duitsland rebelleerde niet alleen tegen de Napoleonistische heerschappij. In de eeuwen na de vrede van Westfalen waren de Duitsers het minst nationalistische volk in Europa. In 1784 verscheen het boek van J. 31 . bijgevolg hadden de soldaten niet echt een gevoel van patriottisme. Hervormingen in Pruisen: Op politiek vlak leidde de opstand tegen Frankrijk ook in Pruisen tot grote transformaties. De Duitsers waren heel lang een onpolitiek volk geweest omdat er in de ministaten binnen het Heilig Roomse Rijk nooit significante politieke vragen naar de oppervlakte rezen. de manieren. Het idee van Volksgeist verspreid zich al snel ook in de Verlichtte landen in Europa en legde de nadruk eerder op het genie en de intuïtie.a. De Franse revolutie deed hen inzien welke doelen de staat kon dienen. Wanneer de Fransen Duitsland veroverden. Om hier iets aan te doen werden legerhervormers Scharnhorst en Gneisenau ingeschakeld. De Duitse literatuur kende een Gouden Eeuw. werd in vele landen bewonderd. maar ook tegen het eeuwenoude Franse overwicht. De Duitsers geraakten gefascineerd door het idee van een grootse nationalistische Duitse staat die de diepe morele wil en distinctieve cultuur van het volk zou dragen. Hij keurde de Franse revolutie goed. Hij zei dat de Duitse manieren inderdaad anders waren. In het oude Pruisen (van Frederick de Grote) ontbrak het haar burgers aan een lidmaatschap van de staat. Hij geloofde niet dat het Duitse volk het beste was. Het Pruisen ten oosten van de Elbe werd dan ook het centrum van een Duitse beweging voor nationale vrijheid. Toch was het van alle Duitse staten degene die het minste beïnvloedbaar was door Napoleon. werd Fichte een zelfbewuste Duitse burger die het idee van Volksgeist overnam. talen en ideeën vanuit Frankrijk over. maar ze waren zich niet bewust van het bestaan van Duitsland zelf. Een lichtend voorbeeld hiervan is de metafysische filosoof J. maar daarom niet minder waardevol. en meer op de verschillen dan de gelijkenissen binnen de mensheid. In 1806 stortte het rijk na één slag bij Jene-Auerstädt reeds in. De futiliteiten van het Heilig Roomse Rijk die Duitsland voor eeuwen het Europese slagveld gemaakt hadden maakten nu dat schaamte en onwaardigheid de kop op staken. waarin hij onder meer concludeerde dat het nabootsen van buitenlandse (levens-) wijzen mensen oppervlakkig en artificieel maakte.) Het Heilig-Roomse Rijk kende geen dwingende politieke constitutie en de hogere klassen namen o. (Duitsland word gepruisianiseerd.

waarop het Russische leger de stad in brand steekt. Rusland en het Ottomaanse Rijk waren in oorlog en ook in Spanje verkeerde men in een staat van oorlog. scherpe oorlog. Hierna werden de handelsrelaties met Groot-Brittannië opnieuw aangehaald. De Russische Campagne en de vrijheidsoorlog: 31/12/1810. 51. Russische strategie: verschroeide aarde. Overal in Europa vertonen zich sporen van een opstand vrijheidsoorlog. Het malfunctioneren van het Continentale Systeem veroorzaakte bovendien onrust bij de Europese bevolking. nog eens 100 000 worden gevangen genomen. iets wat noch door GrootBrittannië. De hervormingen in Pruisen zorgden ervoor dat de oude patriarchale krachten terug geschroefd werden en gaven de vrijheid te gaan en staan waar het volk wil een legale kant. Rusland trekt zich terug uit he t Continentale Systeem. Dertien dagen later richt Napoleon in Parijs een nieuw ongetraind en instabiel leger op aan het begin van 1813. las door Pruisen en het Habsburgse rijk kon bewerkstelligd worden. maar de tsaar weigert hierop in te gaan. In respons hierop roept Napoleon het Grote Leger samen in Oost-Duitsland en Polen (700 000 soldaten) en valt van hieruit Rusland binnen (juni 1812) met de int entie van een korte.Voor de reconstructie van de staat werden Baron Stein en zijn opvolger Hardenberg ingeschakeld. waarna het Grote Leger zich terugtrekt. De Russische alliantie met Frankrijk liet tsaar Alexander I in een ontevreden staat achter aangezien het enige wat hij bereikt had de annexatie van Finland was (1809). 32 . maar lijdt grote verliezen. bovendien was er geen plaats om nieuwe voorraden in te slaan of onderdak te vinden. Hiermee werd de basis gelegd voor een moderne staat met een moderne economie. Zijn nieuwe leger werd in oktober van datzelfde jaar verpletterd in de slag bij Leipzig (door de Duitsers slag van de naties genoemd). Het Grote Leger had slechts voorraden voor drie weken. De enige manier om Napoleon te raken was zijn leger te verzwakken. onderweg naar huis worden Napoleons manschappen overvallen door de koude Russische winter: ongeveer 400 000 soldaten sterven. Napoleon dringt aan op onderhandelingen met Alexander I. Zij zorgden onder meer voor meer vrijheid in het regeren en het afschaffen van lijfeigenschap. Het Congres van Wenen (1814 De situatie aan het einde van 1811: 1815) Napoleon controleert het grootste deel van het Europese continent. Napoleon wint de slag bij Bordino (niet ver van Moskou). Op 14/09/1812 valt hij uiteindelijk Moskou zelf binnen.

Het Congres van Wenen. als dramatische retributie voor de vernietiging van Moskou. In Pruisen heerste er onenigheid over de kwestie. Uiteindelijk wordt de macht van de Bourbons wereld 195 hersteld: Lodewijk XVIII werd koning. De schikking voor het Congres van Wenen: Op 30 mei 1814 werd het eerste Verdrag van Parijs ondertekend door de leden van de Viervoudige Alliantie en de Bourbons na Mao 213: Frankrijk werd terug gebonden aan zijn grenzen van 1792. tegen Frankrijk. Groot-Brittannië stond hier alleen: de drie continentale machten waren niet bezorgd om de macht van de Bourbons en Rwanda 193 en vonden ook dat Frankrijk België revolutie 195 mocht houden. Op 9 maart 1814 werd door Rusland. Hoewel zowel Rusland als Groot-Brittannië vooraf hun eisen hadden gesteld: Rusland weigerde te discussiëren over Turkije. Groot-Brittannië verklaarde dat Frankrijk het (latere) Belgische grondgebied moest verlaten en geloofden dat de restauratie van de Bourbons Congo: Van Mobutu¶s Zaïre tot de Democratische Republiek Kongo. Bovendien werden de Napoleontische wetboeken.De restauratie van de Bourbons 192: De coalitie vertoonde reeds tekenen van barsten. zijn regeling met de Kerk en de afschaffing van alle feodale privileges erkend. 1814 . Bij het Verdrag van Chaumont werd er beslist tot een Congres in Wenen. waarin elke macht zich voor 20 jaar aan de Viervoudige Alliantie zou binden. Drie weken later werd Parijs binnengevallen en op 4 april 1814 deed Napoleon troonsafstand in Fontainebleau. nadat de Fransen uit Midden-Europa weggehaald werden. Pruisen. 33 . Groot-Brittannië weigerde enige discussie over de vrijheid van de zeeën en koloniale regelingen. en nu ontstond er onduidelijkheid over wat er moest gebeuren. Er was geen akkoord over wat er met Frankrijk moet gebeuren eens Napoleon verdwijnt. Metternich en het Habsburgse Rijk hadden liever dat Napoleon zelf of zijn zoon aan de macht bleven. Rusland wilde Napoleon onttronen en in Parijs vrede gaan dicteren. Frankrijk was verdeeld: meer dan 25 jaar lang volgde het ene regime het andere op. Hij liet een constitutioneel handvest (1814) opstellen waarin wettelijke gelijkheid en klasseloosheid voor het ambtenaarschap en parlementsleden werden beloofd. eens Napoleon van de troon gehaald was om te beslissen wat er met de veroverde gebieden diende te gebeuren. Tsaar Alexander had voorzien Bernadotte (de kroonprins van Zweden en voormalig Franse maarschalk) op de Franse troon te plaatsen. Voor de eerste keer sinds 1792 werden de 4 verbonden door een stevige coalitie tegen Frankrijk. de Balkan 215 en Finland. Er werden gen vergeldingsmaatregelen tegenover frankrijk genomen en Napoleon werd verbannen naar het eiland Elba.1815 De vertegenwoordigers op het Congres van Wenen: Frankrijk: Talleyrand. het Habsburgse Rijk en Groot-Brittannië het Verdrag van Chaumont ondertekend. 193 het beste was voor alle partijen.

maar de bovenstaande zijn de hoofdrolspelers. met op de troon de dynastie van de Oranjes. De Pools-Saksische kwestie: De kwestie Polen die heropend werd door de van het Groothertogdom Warschau maakte het Congres bijna tot ramp. Milaan en de republiek van Venetië gaan naar Oostenrijk. Hierin stond dat indien nodig de drie samen ten strijde zouden trekken tegen Rusland en Pruisen. 34 . afstaan. Door deze regeling verschoof het Russische en Pruisische zwaartepunt meer naar het Westen. ook kleinere Europese machten worden vertegenwoordigd. tsaar Alexander I (wilde Polen bij Rusland voegen). Polen werd dus niet herenigd. als een brug tussen Frankrijk en Rusland. hij was immers een man die de vrede wilde bewaren. was ook Alexander I bereid te onderhandelen.- Groot-Brittannië: Habsburgse Rijk: Rusland: Pruisen: Castlereagh (verdeling van de macht op het continent). soevereine federatie. Maar om Polen te herenigen moesten zowel Oostenrijk als Pruisen hun respectieve delen die ze aan Napoleon verloren hadden. indien het het hele koninkrijk Saxen daarvoor in de plaats kreeg. in Spanje en Portugal komen respectivelijk de Bourbons en de Braganzas weer op de troon. Talleyrand zag hier zijn kans om Frankrijk terug in de diplomatische kring te krijgen: hij ondertekende op 3 januari 1815 samen met de Britse en Habsburgse vertegenwoordiger een geheim verdrag. voor Duitsland doet het Congres geen inspanning om het voormalige Heilig Roomse Rijk te herstellen: de 39 Duitse staten (inclusief Pruisen en Oostenrijk) komen samen in een losse. Toscane. Metternich. het koninkrijk Sardinie-Piedmont wordt in zijn oorspronkelijke staat hersteld en bij de republiek van Genua gevoegd. Metternich zag dit niet zitten en ook Castlereagh had bezwaar. Hij stelde zich tevreden met een gereduceerd koninkrijk Polen (= het Congres Polen). Ook Pruisen moest een toegeving doen: het kreeg slechts twee vijfde van Saxen. de Duitse linkeroever van de Rijn wordt bij Pruisen gevoegd. met Alexander I als koning. Om de vrede op het continent trachten te bewaren werd er een bufferzone rond Frankrijk opgetrokken: zo werden de Oostenrijkse Nederlanden en België samengevoegd tot het koninkrijk Nederland. Toen dit geheime verdrag uitlekte. Alexander I wilde het koninkrijk Polen herconsitutioneren met zichzelf aan het hoofd. in de rest van Italië worden de pauselijke staten en de kleinere hertogdommen hersteld. Hardenberg (wilde Pruisen uitbreiden). Met de regeling in verband met Polen en Saxen bleek ook het Congres van Wenen volledig afgerond te zijn. Pruisen was hiertoe bereid.

(Het was tussen de Vrede van Westfalen 1648 en de Vrede van Parijs 1919 het verst reikende diplomatische akkoord. Bovendien werd Murat. Hij ontmoette zijn tegenstanders bij Waterloo. De leden beloven steun om de principes van vrede en liefdadigheid te handhaven. militaire aanwezigheid in Frankrijk en een geldboete. waaraan werd toegegoegd dat geen Napoleon ooit nog in Frankrijk zou regeren. behalve de Paus. hierin werd verder nog besloten tot een kleine grenswijziging. Napoleon verliest de slag en wordt deze keer verbannen naar het eiland Sint-Helena. 35 . die Napoleon steunde. Groot-Brittannië en het Ottomaanse Rijk ondertekend werd) waarin christelijkheid en politiek met elkaar verweven raken. Duitse liberalen en democraten ontevreden waren over het Verdrag. In Parijs neemt hij het leger en de regering over. die is een verklaring (en militaire coalitie. het verdrag leek een reactie te zijn op de revolutionairen ideeën. Tsaar Alexander I komt met het idee van de Heilige Alliantie. al worden al snel ook het liberalisme en vooruitgang bestreden. De Vrede van Wenen bevat het Verdrag van Wenen zelf. geëlimineerd en kwam het koninkrijk Napels nu ook onder heerschappij van de Bourbons. is het met de intentie het Congres van Wenen uiteen te drijven. Wanneer hij België binnenvalt. de Verdragen van Parijs en de Britse en koloniale regelingen. De leden van de Viervoudige Alliantie bevestigden het Verdrag van Chaumont.De Honderd Dagen en hun nasleep Op 1 maart 1815 vlucht Napoleon vanop Elba opnieuw naar Frankrijk en riep weer het keizerrijk uit. Hij vond steun bij de revolutionairen. Want al was dit niet de oorspronkelijke intentie. die door iedereen. Men zag het als een aanleiding tot opstanden en een nieuwe revolutie. waar ze zich verzameld hadden onder het bevel van de Hertog van Wellington. Hoewel echter nationalisten. Hierna wordt een nieuwe vrede gesloten met Frankrijk in het tweede Verdrag van Parijs.

werkte deze conservatieve stroming tegen. de verspreiding van goederen onder consumenten. na de agrarische revolutie (die het ontstaan van de eerste nederzettingen betekende rond 8000 voor onze jaartelling).) 52. manifesteerde zich eerst voornamelijk in Groot-Brittannië en had te maken met de aanwezigheid van en kennis over: y y y y y y de productie van rijkdom. deze had vooral een grote politieke impact op het Europese vasteland. ideeën en het gevecht tegen de hervormingen. Waarschijnlijk brengt deze industriële revolutie. y y y Na het Congres van Wenen leek het erop dat een conservatieve politiek gewonnen had en er teruggrepen zou worden naar het Ancien Régime. er heerste een open geest die het individu aanmoedigde zelf te ondernemen te innoveren. 36 . eerder commercieel en overzees succes zorgde voor een verwijding van de Britse toegang op de wereldmarkt. want na het congres van Wenen in 1815 leek het alsof Europa klaar was voor een terugkeer naar een politieke heerschappij zoals die van het Ancien Régime. maar het proces van industrialisatie dat zich vanuit Groot-Brittannië over het Europese continent verspreidde. maar dit werd tegengewerkt door de golf van industrialisatie die vanuit Groot-Brittannië het Europese continent bereikte. het gebruik van de grondstoffen. Waarom manifesteerde de industriële revolutie zich eerst in Groot-Brittannië? typische eigenschappen van de Britse politiek die de hele maatschappij kenmerkten. 1815 1848 In de 30 jaar voor 1815 vonden 2 revoluties plaats die zich schijnbaar onafhankelijk van elkaar ontwikkelden. De industriële revolutie in Groot-Brittannië Een versnellingsmoment met belangrijke sociale gevolgen.Hoofdstuk 11: Industrieën. De andere grote revolutie was van economische aard. de ontwikkeling van nieuwe technieken. productietechnieken. één ervan was de Franse revolutie. De industriële revolutie is naast de Franse revolutie een belangrijke schakel in het veranderingsproces vanuit het Ancien Régime. (De economische vooruitgang bleek sterker te zijn dan de politieke reactie. het verwerven van rijkdom. de grootste verandering teweeg in de geschiedenis van het menselijke ras. Echter is er een duidelijke wisselwerking tussen beide revoluties.

Door de lage lonen en het feit dat vele fabrieksarbeiders in grote concentraties samenleefden in de industriesteden groeide het bewustzijn dat de krachten gebundeld dienden te worden. het aanleggen van tolmuren wilde de Britse overheid haar inheemse landbouwproductie beschermen. 37 . kapitaalaccumulatie. waar ze letterlijk hun arbeid verkopen. was er wel degelijk sprake van staatsinterventie. het fabrieksproletariaat. iemand in totale armoede terechtkwam). maar dat is grote individuele vrijheid als begin van de revolutie. Vooral in de eerste decennia van de industriële revolutie is de primaire sector (landbouw) groter dan de industrieën van de revolutie. kapitalisme. de industriële revolutie slaat een kloof tussen Europa en de Verenigde Staten enerzijds en de rest van de wereld anderzijds.) werd deze door de staat aan banden gelegd. de mijnbouw) komt er pas een exponentiele groei op gang van de jaren 30 en 40 van de 19e eeuw (die tevens gerelateerd is met een groei in andere klassieke sectoren.v.: verheerlijking van de natuur vinden we terug bij Kaspar David Friedrich. de industriële revolutie zorgt voor een exponentiele groei van de productiemogelijkheden. De opkomst van nieuwe ideologieën vaak tegenstrijdige denkwijzen die teruggaan op oudere varianten. wat het begin betekent van de Europese suprematie in de 19e eeuw.a.en in de machinebouw). migraties en sociale gevolgen. maar van een echte overheersing kunnen we ook nog niet spreken. In deze steden vormt zich een nieuwe sociale groep. d.De industriële revolutie is sterk gekoppeld aan een liberaal regime. verheerlijking van het volk bij Eugène Delacroix. arbeid is koopwaar. innovaties (in de mijn. bv. mensen stromen namelijk naar de steden waar veel fabrieken uit de grond rijzen. In de nieuwe sectoren die sinds de industriële revolutie opgang maakten (o. Er heerste een klimaat van totale vrijheid. Romantiek (vooral in de literatuur en andere kunstvormen): als reactie tegen de opkomst van de wetenschap en het rationalisme.     Oorzaken: landbouwevoluties (= enclosures). voor het scheppende genie. 53. geen wetmatigheid.d. aandacht voor de relatie tussen natuur en cultuur. Tot dan toe moest Europa niet onderdoen voor de rest van de wereld. Bijvoorbeeld in geval van een arbeidersoproer (stakingen e. heeft een voorliefde voor het onverklaarbare.m. een sterke groei van de industrie en de fabrieksarbeid. wat ertoe leidde dat mensen in een systeem zonder sociale bescherming leefden (wat onder meer betekende dat wanneer er door ziekte een inkomen wegviel. Hoewel er sprake was van een volledige vrijheid. is een belangrijke voedingsbodem van het nationalisme. Toch impliceren de cijfers een enorme sociale impact.

die het ontwerp van Phalanstère bedacht) Nationalisme: had samen met het liberalisme de grootste impact op de toenmalige samenlevingen. Hoewel het nationaliseringproces anders verliep in staten die reeds sinds lang één entiteit (één taal. een romantische uiting van een band dat een volk heeft.) Een natie ontstaat pas nadat er een gevoel van nationalisme gecreëerd werd en niet omgekeerd.z.a. ) vormden. maar zijn constructies van de menselijke geest een natie is een groep mensen die het idee koesteren dat ze en gemeenschappelijke afkomst (geschiedenis) delen. Ideeën van Fourier. 38 .) culturele elites worden gevormd door het doorgegeven van culturele artefacten Het proces van natievorming verloopt doorgaans via cultuur (o.w. er wordt (in tegenstellingen tot wat de romantiek verkondigt) in de maakbaarheid van de wereld geloofd. aan de politieke rechten wordt tevens bezit gekoppeld (= klassiek liberalisme) hoewel het ook enkele belangrijke mensenrechten verkondigd. armoede als persoonlijke verdienste (schuld ligt bij het individu zelf). d. een versmelting van de drie ideologieën: in de 19e eeuw ontwikkelt zich het utopisch socialisme als reactie tegen het liberalisme (= antwoord dat arbeiders zich uit het kapitalistische systeem moeten terugtrekken en sociale eilanden moeten vormen waar sociale gelijkheid en sociale rechtvaardigheid heerst) (bv. (Bijvoorbeeld De leeuw van Vlaanderen van Hendrik Conscience is een uiting van dergelijke vorm van cultuur die de hele Belgische natie aansprak. waardoor er een samenhorigheidsgevoel ontwikkeld wordt dat zich uit in de ontwikkeling van een gelijkende cultuur en het delen van een gemeenschappelijk toekomstbeeld. verwant zijn. en niet zoals vaak wordt gedacht alleen de Vlamingen. economisch liberalisme is erop uit winst te maken en rijkdom op te bouwen zonder staatsinterventie. zoals Groot-Brittannië en Frankrijk. nationale instellingen voor het hele rijk. solidariteit met de leden van de natie en soeverein met elkaar zijn). geloof en kracht in de ontplooiing van het individu met onderwijs als het belangrijkste instrument.v.Liberalisme (belangrijkste exponent: Adam Smith): politiek liberalisme ijvert voor gelijke rechten. Radicalisme. republicanisme en socialisme (als tegenhanger van het liberalisme): kwamen tot stand na de Franse revolutie (gelijkheid en broederlijkheid).m. schilderijen en verhalen) wat dan weer impact heeft op degene die zich tot de groep voelen aangesproken (d. (hierin zit een duidelijk verband met volkssoevereiniteit. het nationalisme houdt de doctrine in dat elke natie recht heeft op een eigen staat naties zijn geen natuurlijke entiteiten.

39 . wat uiteindelijk tot een opstand zal leiden in 1830 die door de Russen onderdrukt zal worden. grondwet en zelfs persvrijheid. Toch ontstaat er een Duitse folksgeist . maar Rusland spant na verloop van tijd de teugels aan. behoort tot het Duitse volk en elk volk heeft recht op een ruimte.zal het proces zich ook aftekenen in versplinterde gebieden. met onder meer onderdrukking van de revoluties in Spanje en Italië. De ontwikkeling van enkele grote staten op binnenlands gebied (1815 . met tsaar Alexander van Rusland als drijvende kracht). een systeem om het Ancien Régime in stand te houden Hoewel het in feite de Duitse kanselier Metternich is die invulling geeft aan het hele systeem. (Dezelfde redenering geldt voor het Ottomaanse rijk en het tsaristische Rusland. 54. Aanvankelijk kreeg Polen wel de vrijheid van een eigen taal. y y y 55. waarin onder Russische impuls het Poolse nationalisme onderdrukt werd. zoals de Duitse ruimte (hier wonen zowel protestanten als katholieken en is allerminst een gecentraliseerde staat). Polen: na het congres van Wenen leefde Polen in een dubbelmonarchie met Rusland (met als monarch de Russische tsaar).) De Duitse filosoof Herder zegt hierover het volgende: de taal is gans het volk. Karel X brak met het beleid van zijn broer en voerde een eerder conservatieve politiek waarin hij revolutionairen liet vervolgen. Ieder die immers Duits spreekt. Groot-Brittannië: wordt gekenmerkt door een economische groei (hoewel deze ook terugvallen en depressies heeft gekend) en sociale veranderingen. eerst Lodewijk XVIII. De internationale ontwikkelingen UNO. Duitse Bond: ook in het Duitse rijk wordt het Duitse nationalisme (en manifestaties hiervan) onderdrukt. hij zal dan als een vreemde bezetter beschouwd worden). Ware het niet dat het Duitse volk versplinterd leeft over de verschillende Duitse staten. later zijn broer Karel X. dit onder andere omdat de Habsburggezinde Metternich kanselier wordt.1830) y Frankrijk: na het congres van Wenen komen de Bourbons terug op de Franse troon. (dit uit zich onder andere wanneer Napoleon de Duitse ruimte binnenvalt. blauwhelmen Europa: de Heilige Alliantie waakt over de restauratie (= bijstandsysteem van monarchen.

Een liberale bevrijdingsbeweging. maar de Britten weigerden hun medewerking (omdat ze geen belang hadden bij een herstel van het oude koloniale rijk en omdat de Britten geen terugkeer naar het Ancien Régime wilden). De revolutiegolf van 1830-1832 De dijk van de restauratie wordt gebroken in West-Europa: In Rusland sterft tsaar Alexander. die met de Monroe-doctrine een duidelijk antwoord klaar had voor de oprichting van de Heilige Alliantie. Britse en Nederlandse kolonies blijven bestaan in Latijns-Amerika. Hiertegen zal het Parijse volk in 1830 een opstand organiseren en de monarch zal op de vlucht slaan. Wanneer in 1830 Griekenland opnieuw in opstand komt tegen de Ottomaanse overheersing. y y 40 . hij wordt opgevolgd door Nicolas. In Frankrijk komt in 1824 Karel X op de troon na de dood van zijn broer Lodewijk XVIII. Hier vonden namelijk liberaal-nationalistische opstanden plaats onder leiding van Simon Bolivar en José de San Martin. Hij zal nu echter niet meer de Heilige Alliantie. (Uiteindelijk zullen er alleen enkele kleinere Franse. Latijns-Amerika: de Franse revolutie en het regime van Napoleon lieten in onder meer Spanje met een groot aandeel in de koloniale wereld hun sporen na. De Russische tsaar maakte hiervoor ook plannen. zal de tsaar wel interveniëren. maar zijn eigen belangen verdedigen. wat natuurlijk haar gevolgen had voor die koloniale wereld. Daarboven kreeg Latijns-Amerika steun van de Verenigde Staten.) 56.Wanneer er in Griekenland dat toen nog deel uitmaakte van het Ottomaanse rijk een nationalistische opstand uitbreekt (die teruggrijpt naar de gemeenschappelijke geschiedenis en de Grieks-orthodoxe kerk). Na het congres van Wenen zou de Heilige Alliantie in principe ook moeten doorzetten in de koloniale wereld. De drijvende krachten achter deze revolutie waren de republikeinen. Karel X is een contrarevolutionair en zal een ander beleid voeren dan zijn voorganger. Amerika aan de Amerikanen. kiest Rusland (tegen de eigen belangen in) voor de kant van het Ottomaanse rijk en wordt de Griekse opstand onderdrukt.

De Burgerkoning: Hun opzet was eigenlijk de republiek in Frankrijk in te voeren. hierdoor ging het meer moeite vergen om producten in het buitenland af te zetten.t. Het is geen toeval dat na de afschaffing van deze graanwetten de industriële productie in een stroomversnelling terecht kwam. Hij geeft meteen zijn woord de grondwet te erkennen in zijn beleid. de afschaffing van de slavernij in de kolonies. maar dit was niet naar de zin van de Britten.b. hierin worden de belangen van zowel de grootgrondbezitters als het gewone volk gerespecteerd (m. eerste vooruitstrevende wetten. waaronder Polen en België: y y y In België is het niet de taalkwestie die een rol zijn spelen in de groei naar een onafhankelijkheidsgevoel. Het hele Britse kiessysteem werd beheerd door de grootgrondbezitters.v. wetten m. want sinds er een nieuwe sociale groep (die zich in de industriesteden ging concentreren) gevormd werd.m. is de verhouding tussen de invloed van een bepaalde regio en haar bevolkingsaantal niet meer actueel. 1833. waar de grootgrondbezitters en de hogere fabrieksklasse tevens andere belangen hadden (onder andere met betrekking tot de steeds klimmende graanprijs). Door het goedkope voedsel en de lagere lonen zijn er dus spotgoedkope arbeiders mogelijk. Deze opstand in Parijs had een enorme invloed op andere Europese landen. In 1830 is de Belgische Omwenteling een feit. het Belgische natiegevoel en de economische tegenstellingen tussen de noordelijke en zuidelijke Nederlanden die door koning Willem I zullen worden gebruikt om zijn economische belangen als staatshoofd te behartigen. maar wel de godsdiensttegenstellingen. de Whigs laten de Reform Bill goedkeuren. de corn laws). een Duitse prins de eerste koning der Belgen.b. de Russische tsaar plant een tussenkomst. het tegengaan van kinderarbeid. Door het gebrek aan sociale wetten wordt arbeid als koopwaar aangeboden. afschaffing van de corn laws. Hervormingen in Groot-Brittannië na 1830 In Groot-Brittannië werd zonder revolutie vanuit een Ancien Régimeheerschappij naar een parlementaire democratie geëvolueerd. 1846. De Belgen moeten op zoek naar een koning en zoeken deze eerst in de zoon van de Franse koning. zij keurden de corn laws goed waardoor de graanprijzen hoog gehouden werden. beperkte wetten i. 57. Groot-Brittannië wordt nu het eerste land waar de middenklasse mee kan wegen op het beleid. 41 .t. dit was een gevolg van de industriële revolutie. 1 op 8 mannen kan nu een stem uitbrengen. De Whigs groeien uit tot de Liberal Party en de Reform Bill lijkt het sprekende bewijs dat politiek correcte hervormingen mogelijk zijn. maar zie hiervan af wanneer ook in Polen een opstand uitbreekt. maar in plaats daarvan wordt er een koning uit de hoge adel opgevist: Louis-Philip I krijgt de kroon. De revolutie van Parijs in 1830 had tevens impact in Groot-Brittannië. Uiteindelijk wordt Leopold van Saksen-Coburg. 1830. In Groot-Brittannië waren de conservatieven (de Torries) aan de macht. In Polen wordt de opstand onderdrukt door de Russische tsaar.

De verenigde staten zijn in de jaren 80 van de 18 e eeuw al krachtig genoeg om Europa in Latijns-Amerika een halt toe te roepen. In een fase die hierop volgt worden na petities ook prille sociale wetten afgedwongen. Op mondiaal vlak verliest Europa in zowel Noord.en Oost-Europeaan aan de andere kant geslagen. die in een tweede fase zal uitgroeien tot trade unions wat niet naar de zin is van de fabrieksbezittende klasse.z. Europa als geheel (1815 1830): er wordt een kloof tussen West-Europa aan de ene en Midden.Hiertegen (het Luddisme) groeit een protestbeweging.w. Toch is men zich bewust van de nood aan sociale hervormingen.als Latijns-Amerika heel snel terrein. terwijl in Midden. Besluit y In Frankrijk werden de revolutionaire ideeën door een radicale groep ondersteund. Er worden wetten opgenomen in een charter met betrekking tot het cencitair kiesstelsel. y y 42 .en OostEuropeaan de restauratie standhoudt. Dit leidt tot de opkomst van het chartisme ( socialisme). verandering) definitief. In West-Europa breekt de dijk van het Ancien Régime (d. terwijl in Groot-Brittannië een dreiging van geweld al genoeg was om voldoende impact (in zowel Groot-Brittannië als de rest van Europa) te hebben.

Op 24 februari 1848 doet koning Louis Phillipe troonsafstand en vlucht hij naar Groot-Brittannië. De Februari revolutie in Frankrijk De hervormers. Als maatregel worden hierna de Nationale Werkplaatsen afgeschaft.Hoofdstuk 12: R evolutie en het herstel van de rust. Terwijl er gewacht wordt op de verkiezing van een Constituerende Vergadering wordt er een tijdelijke regeging samengesteld. maar het geheel loopt allemaal wat uit de hand en onderweg vermoord de garde zo¶n 20 personen. de liberalen daarentegen waren voor het behoud van de Constitutionele monarchie (onder voorwaarde van een uitbreiding van het stemrecht). maar verkeerde in een minderheidspositie. doch mannen van alle slag opgedragen werd graafwerken aan wegen en dergelijke te doen voor 2 franc per dag. Op 15 mei werd een aanval op de Constituerende Vergadering gepland. de slavenhandel in de Franse kolonies werd verboden. De koning weigert hierover te onderhandelen. De republikeinen lieten toch een opstand vertrekken naar het huis van Guizot. maar die weigerde. Parijse arbeiders restten nu slechts drie opties meer: ofwel in het leger dienen. Parijs: het spook van de sociale revolutie in het Westen 1870 De Julimonarchie in Frankrijk was opgebouwd over een vulkaan van onderdrukte republikeinse vuren die in 1830 uitgeblazen waren. In de kamer van afgevaardigden roepen de republikeinen hierop de Franse republiek uit. maar deze mislukt omdat de Nationale Garde ingrijpt. De Juni Dagen van 1848 Er waren twee kampen in Frankrijk: de arbeiders in de Nationale Werkplaatsen en de verkozenen in de Constituerende Vergadering. In april wordt de Constituerende Vergadering verkozen. waarin 7 politieke en 3 sociale republikeinen zetelen. dat vergezeld werd van betogingen op straat. Bovendien ijverden de radicale fractie voor algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen en voor een republikeins regime. Die nacht werden barricades opgebouwd in de wijken waar de werklassen woonden. 43 . in de provinciale werkplaatsen aan het werk gaan of verdreven worden uit Parijs. hoewel het tegen de wensen van de koning was. Onder de arbeiders werden veel ideeën en meningen uitgewisseld waardoor de ontevredenheid allen maar toeneemt. De sociale fractie van de republikeinen is nu helemaal niet meer vertegenwoordigd. In deze werkplaatsten (= workshops) konden vrouwen niet terecht. planden op 22 februari 1848 een groot banket in Parijs. waarop de koning hervormingen van het kiesstelsel beloofde. y de oprichting van Nationale Workshops. en sinds dan meer en meer socialistisch zijn geworden. als een politieke toegeving. De socialistische republikein Louis Blanc wil zo snel mogelijk een sociaal en economisch programma op punt stellen. ze treedt in werking op 4 mei (wanneer ze de tijdelijke regering vervangt door een executief orgaan). 1848 58. De r gering e stuurt de Nationale Garde hierop af. vandaar at alleen gerealiseerd werden: y een gelimiteerde Arbeidscommissie.

Wenen: de nationalistische revolutie in Centraal-Europa en Italië Het Habsburgse Rijk in 1848 Na Rusland telde het Habsburgse Rijk. dit voor een termijn van 10 jaar. met hoofdstad Wenen. wat op 24. het meeste aantal inwoners in Europa. Er wordt beslist dat de president door middel van enkelvoudig stemrecht verkozen zal worden. Hij legt de persvrijheid en de vrijheid zich te verzamelen in het openbaar aan banden en trekt het algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen terug in. Toscane. hij heeft tevens een sterke uitvoerende macht in handen. Sicilie en de Pauselijke staten. het koninkrijk Napels. 44 . Ondanks dit alles wordt Napoleon op 20 december 1851 toch opnieuw verkozen. Niet lang hierna begon men met het plannen van opstanden en aanslagen. Onder deze verschillende nationaliteiten gaat er zich een nationalisme vormen. Metternich tracht dit te onderdrukken uit angst voor een bellum omnium contra omnes. Vanaf nu roept hij zichzelf uit tot keizer Napoleon III. Er ging een nieuwe chartistische petitie circuleren die al gauw 6 miljoen handtekeningen telde. het fundamentele probleem was om het volk in een wederzijdse en morele regering met de regering te krijgen. Het land had een invloedssfeer die reikte tot aan de Duitse Federatie. Drie dagen waarop in Parijs een angstaanjagende klasseoorlog werd uitgevochten. Als zijn eerste verwezenlijkingen vervangt hij de Constituerende Vergadering door de Legislatieve Vergadering. Bohemen en Hongarije) maar er leefden een dozijn verschillende nationaliteiten in het land.De regering gaf alle macht aan generaal Cavaignac en het gewone leger. Louis Napoleon Bonaparte wint de verkiezingen. beeld van revolutie De komst van Louis Napoleon Bonaparte In Frankrijk begint de Constituerende Vergadering na de Junidagen met het schrijven van een republikeinse grondwet. 59. Pruisen. onder invloed van de Volksgeist die uit de Duitse Federatie komt overgewaaid. De februarie-revolutie had ook impact overzee: in Groot-Brittannië leefde de chartistische agitatie opnieuw op. Er waren drie grote regio s (Oostenrijk. 25 en 26 juni leidde tot de Bloedige Juni Dagen. Het volk komt hiertegen in opstand: in Parijs worden 150 personen vermoord en nog eens 100 000 anderen worden opgepakt. hij is de neef van Napoleon Bonaparte en had als intentie het rijk van zijn oom te herstellen in zijn oorspronkelijke staat. En op 2 december 1851 pleegde hij zij staatsgreep: hij ontbond de Legislatieve Vergadering en liet alle leden oppakken als voorbeeld voor andere openbare bijeenkomsten. maar de chartisten worden verraden door een infiltrant van de regering: het plan wordt voorkomen. De Franse republiek wordt omgetoverd in een antirepublikeinse regering. Maar het regime van Metternich was niet erg succesvol.

dat er geen plaats was voor het Habsburgse Rijk. voornamelijk onder invloed van de Februarirevolutie in Parijs. in Pruisen waren er verschillende revoluties gangbaar. Italië was in oorlog. maar de Tsjechen zagen dit niet zitten. ware het niet dat het leger immuun was voor enige vorm van nationalisme. Ook in Wenen ontstonden er rellen: op 13 maart werpt een groep met arbeiders en studenten barricades op en wordt het keizerlijke paleis bestormd. d. De oude regeringen werden bevroren. y het Habsburgse leger wordt uit Milaan weggehaald. 1848 In Habsburg had keizer Ferdinand het niet echt begrepen op de nieuwe nationalistische bewegingen. dit leidde tot de eis dat alle Slaven gelijk behandeld zouden worden als eender welke andere nationaliteit. De Overwinningen van de Contrarevolutie.z. Sardinië doet een inval in Lombardije en Venetië. 45 . Het tij keert na juni Eens juni over af. Ook elders in Europa zijn er tekenen van onrust: y in Berlijn ontstaat er commotie. y de Pruisische koning belooft een grondwet. was in brokken uiteen gevallen): y y y y van het Habsbursge Rijk bleef alleen nog het kerngebied over. y de regering in Duitsland valt. bovendien wordt de Slavische Vergadering opgeheven. y zowel Venetië als Toscane roepen de onafhankelijke republiek uit. maar nog niet echt gebroken: maar wachten tot het juiste moment om gedwongen beloften ongedaan te maken. Na de fenomenale Maart-dagen was de situatie in Europa de volgende (de hele politieke structuur die in Wenen beslist werd.w. vandaar dat er een Pan-Slavische vergadering gehouden wordt in juni 1848. Bovendien ontstond er een angst tussen de midden. juni december. Toch had men het Habsburgse Rijk nodig om zich politiek te kunnen ontwikkelen. het waren vooral intellectuelen.De Maart Dagen In maart 1848 storten de meeste politieke instellingen in Centraal-Europa in. waarop zowel Toscane. de machtige sociale en economische belangen werden amper gerepresenteerd. Naar aanleiding hiervan vlucht Metternich naar Groot-Brittannië. Hierdoor kwam de stad opnieuw onder Habsburgse controle. Het tij keert in Praag: In mei 1848 vindt in Frankfurt een vergadering plaats waar de Duitse eenmaking besproken wordt (ook de vertegenwoordigers van Bohemen worden uitgenodigd). de Duitse Federatie maakte zich klaar voor een eenmaking. begon ook de revolutie weg te ebben. de Pauselijke Staten als Napels militaire steun sturen dit betekent het begin van een Italianse oorlog tegen het Habsburgse Rijk. Men vond vooral dat het Slavisch zijn de basis moest vormen voor politieke regeneratie. De Duitsers die in Bohemen leefden waren voor het idee. De revolutionaire leiders ontbrak een sterke basis. Ook waren er belangenconflicten tussen de verschillende nationaliteiten.en de laagste klasse. In Praag breekt een opstand uit en de keizer laat het leger de stad bombarderen.

ontbind. De finale uitbarsting en repressie. De Paus vlucht hierop weg en er wordt een radicale Romeinse republiek uitgeroepen met aan het hoofd een triumviraat. het leger uit Praag keert terug en laat Wenen bombarderen wat de opstand in de kiem smoort. de hervormingsminister van Paus Pius IX wordt vermoord in Rome. De Hongaren voelen de drang om te denationaliseren: ze veranderen de hoofdstad naar Boedapest en de officiële taal wordt het Hongaars. De reactie van de revolutionairen in Wenen hierop uit angst dat dit leger ook tegen hen gebruikt zou worden is een tweede massa-oproer in oktober 1848. Het Duitse Rijk kende nog steeds geen nationale structuur of leger. De Vergadering van Frankfurt Er ontstond een machtsvacuüm in Duitsland na de ontbinding van de oude regeringen. Hij werd opgevolgd door Frederik Willem IV die een efficiëntere en progressievere kijk op de regering had. 1849 in Duitsland vinden republikeinse oproeren plaats. Op 15 maart 1848 breekt er oproer uit in de straten van Berlijn. 46 . Ondertussen komt de revolutie in Pruisen en in Oostenrijk tot een einde wanneer het Pruisische leger de instellingen die door de Berlijnse Vergadering opgericht werden. Maar het probeerde het morele. Om dit op te vullen werden er verkiezingen georganiseerd om de Vergadering van Frankfurt samen te stellen hoewel deze weinig politieke macht had. Hierom start de Kroatische graaf Jellachich een burgeroorlog tegen de Hongaren. De gevolgen hiervan waren dat zowel Lombardije als Venetië terug bij het Habsburgse Rijk gevoegd konden worden. De Vergadering van Frankfurt representeerde een idee. politiek gezien betekende het niets. Maar dit alles wordt weer onderdrukt en een nieuwe contrarevolutie grijpt plaats: het Franse leger herstelt de orde in Rome. Frankfurt en Berlijn: de vraag naar een liberaal Duitsland Berlijn: het falen van de revolutie in Pruisen Hoewel hij een grondwet beloofd had. had Frederik Willem III er nog steeds geen gerealiseerd. de Paus keert terug en waarschuwt de katholieken voor het liberalisme en de vooruitgang van de moderne maatschappij.Ook in Noord-Italië breken er opstanden uit: Habsburg stuurt Radetsky met een leger dat de koning van Sardinië verslaat. y y 60. De Berlijnse Vergadering staat zelfbestuur toe aan de West-Pruisische en aan de Posische Polen. hij werd gesteund door keizer Ferdinand. y Sardinië doet een nieuwe inval in Lombardije. liberale en nationale gevoel van vele Duisters te uiten. y de Hongaren gingen verder met hun onafhankelijkheidsstrijd. In het hele Habsburgse Rijk wordt nu het nationalisme gestopt op basis van militaire middelen. Keizer Ferdinand vlucht. het zal uiteindelijk leiden tot de verkiezing van een nieuwe Legislatieve Vergadering. In Hongarije wordt de drang naar onafhankelijkheid abrupt een halt toegeroepen door tsaar Alexander I en zijn Helige Alliantie.

De vergadering kwam samen in mei 1848: ze wilden een liberaal. De nieuwe Europese -isms: realisme. 47 . hadden ze de politieke ontwikkelingen omgekeerd (terug naar de oude absolutistische en non-nationale orden). Madame Bovary (1857) van Gustave Flaubert). het was een menselijk en hoogstaand document. Hierin werd Oostenrijk uit de Noord-Duitse Confederatie gebannen om de simpele reden dat de herstelde Habsburgse regering geen medewerking wilde verlenen. tevens rijst er de vraag ³wat Duitsland nu eigenlijk is?´ ± de Vergadering was vanzelfsprekend niet tevreden met een staat die kleiner was dan haar schaduw. federaal geünificeerd en democratisch doch niet egalitair Duitsland. de koning van Pruisen. y Al het werk van de Vergadering van Frankfurt was dus voor niets geweest. In plaatse daarvan werd het vervangen door een minder liberaal nationalisme. Om dit te kunnen bereiken moesten er nog enkele obstakels overwonnen worden: y y y y zo waren er de 39 kleinere staten die tussen Pruisen en Berlijn moesten schipperen en nie t bereid waren hun soevereiniteit op te geven. bovendien was er een kloof ontstaan tussen de Duitse middenklasse en de lagere klassen. Frederik Willem IV. zelfbesturend. één ervan was materialisme: ieder mentaal of spiritueel beeld of ideaal groeide verder uit fysieke of fysiologische krachten. en door met elkaar ruzie te maken. op basis van het aantal belastingen dat betaald werd. niet om de natuur de kunnen begrijpen. marxisme Materialisme. Religie was irrelevant voor een moderne maatschappij en was een middel van de bourgeoisie om de mensen van radicalisme en anarchie af te houden. Maar hij weigerde. In de religie werd er naar scepticisme geëvolueerd. het probleem Oostenrijk steekt ook de kop op: is er voor haar plaats in een Duits Rijk? Het falen van de Vergadering van Frankfurt Aan het einde van 1848 hadden de nationalisten elkaar schaakmat gezet. positivisme. Er kwam één parlement voor heel Pruisen. In 1850 kwam er een nieuwe progressieve grondwet in Pruisen. realisme en positivisme In de basis van de filosofie verschenen er nieuwe thema s. In december 1848 werd in Frankfurt de Verklaringen van de rechten van de Duitse Burger opgesteld. Het liberale nationalisme slaagde er in 1848 dus net in een verenigde geconstitutioneerde Duitse staat te stichten. in een tweekamerstelsel. maar om inzicht te krijgen in het menselijke leven en in de sociale relaties. y In april 1849 maakte de Vergadering van Frankfurt haar grondwet volledig af. 61. In de literatuur en i de kunst werd dit realisme genoemd (bv. Mensen kregen meer vertrouwen in de wetenschap. Slechts een handvol extremisten bleven in Frankfurt: ze verstoorden er de grondwet en trachten revoluties te forceren. werd nu ook het keizerschap van Duitsland aangeboden. Er kwam een kiessysteem dat gebaseerd was op algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen. De opstanden werden door het Pruisische leger neergeslagen. omdat hij geen oorlog met Oostenrijk of conflicten met de kleinere staten wilde. De meeste leden trokken terug naar huis. Nergens in Europa slaagden de nationalisten erin elkaars wensen te respecteren.

Marx stelt dat het huidige economische systeem de arbeiders niet van het product van hun arbeid liet geniet: er trad vervreemding op ( alienation of labor ). 48 . In de politiek werd de klemtoon van het realisme in de Realpolitik gelegd. In de buitenlandse politiek betekende het dat regeringen zich niet lieten leiden door i deologieën of door enig systeem van natuurlijke vijanden of natuurlijke bondgenoten. de metafysische en de wetenschappelijke. Bovendien zou echte vrijheid pas mogelijk worden als het kapitalistische privé-bezit afgeschaft zou worden. Deze nieuwe wetenschap was gefundeerd op observatie van feiten en hechtte zeer veel belang aan de controleerbaarheid van stellingen. die er nog niet van overtuigd waren dat de beloften van de Franse revolutie volledig vervuld was. De uitbraak van de revolutie in februari 1848 in Frankrijk en de snelle spreiding naar andere landen. y het Franse revolutionisme. Anders is een crisis onvermijdelijk. De origine lag bij de Franse schrijver Auguste Comte. Om de economie draaiende te houden zullen er meer afzetmarkten nodig zijn. In de binnenlandse politiek betekende dat dat mensen hun utopische dromen moesten opgeven en zich tevreden moesten stellen met een ordelijke.Positivisme was een andere term om de nieuwe houding te beschrijven. Oorlog werd gevoerd om een doel te bereiken. Bismarck. een kleine geheime groepering van voornamelijk Duitse revolutionairen. (Cfr. De bronnen en inhoud van het Marxisme Drie bronnen voor het marxisme: y de Duitse filosofie. eerlijke en hardwerkende regering. In 1847 worden ze allebei lid van de Communistische liga. Marx zat als student bij de Jonge Hegelianen. Das Kapital: arbeiders ontvangen maar een fractie van wat ze produceren en worden dus beroofd. Ze ontmoetten elkaar in Parijs in 1844 en begonnen een samenwerking in denken en schrijven die 40 jaar standhield. de Britse industriële revolutie. Het vroege Marxisme Karl Marx (1818 1883) en Friedrich Engels (1820 1893) behoorden tot de teleurgestelde revolutionairen van 1848. Deze ideeën werden verder uitgewerkt en gedramatiseerd in het Communistische Manifest. Zij interpreteerden de klassenoorlog tijdens de Juni-dagen in Parijs als een manifestatie van een universele klassenstrijd waarin het proletariaat zich tegen de bourgeoisie (de eigenaars van het kapitaal) zou keren. Het marxisme bestond toen nog niet en het speelde ook geen rol in de revoluties van 1848. bevestigde de stelling van Marx en Engels alleen maar. Hij zag de geschiedenis in drie fasen: de theologische. Bovendien wordt het kapitalisme bedreigd door een overproductie. Bovendien waren ze van mening dat er sociale gelijkheid diende te komen. Het was voor deze groep dat Marx en Engels hun Communistisch Manifest (januari 1848) schreven. Engels trok dezelfde conclusie als Marx. Marx en Louis Napoleon). In 1867 pub liceerde Marx Das Kapital.

Uiteindelijk zal het proletariaat de bourgeoisie overnemen. Napoleon III had meer aandacht voor de lagere klassen en vond dat hij het klassensysteem oversteeg. 62. het budget te beheren of het leger te controleren. Een van die voordelen was dat het beweerde wetenschappelijk te zijn. De aantrekkingskracht van het Marxisme: de kracht en zwakheden ervan Het originele Marxisme was een harde doctrine. die onvermijdelijk met elkaar botsen: het proletariaat. de Senaat had geen macht (was een lege doos). het Legislatieve Orgaan had geen echte macht om wetten op te stellen. y y Napoleon III liet het straatbeeld oppoetsen om de publieke aandacht te trekken en de Napoleontische naam eer aan te doen. Napoleon I. wat betekent dat de arbeiders en vakbonden in een oorlogvoerende en revolutionaire stemming vertoeven.Dialectisch materialisme: Marx bedoelde hiermee hetzelfde als Hegel. dat zich geleidelijk aan opwerkt en de aristocraten. Bonapartisme: het tweede Franse keizerrijk. vakbonden werden opgericht en rond 1870 hadden in de meeste Europese landen de arbeiders het stemrecht verworven. 1852 De politieke instellingen van het tweede keizerrijk 1870 Napoleon III kwam aan de macht door de angst voor het radicalisme in een ontmantelde republiek. He verkondigde dat hij de soevereiniteit van het volk belichaamde. Alle werkelijkheid is een proces van evolutie doorheen de tijd. Hij triomfeerde in de moderne vooruitgang. Hij gaf het volk stemrecht en zag de publieke opinie als een middel en niet als een last. Het nadeel was dat het volk er zich niet helemaal in kon vinden. Toch waren de politieke instellingen eerder autoritair: de Raad van State tekende de wetgeving uit en adviseerde in technische zaken. De oplossing van de revolutie van 1848 was om het lidmaatschap van de lagere klassen in de maatschappij groter te maken. was dat hij geen groots militair was of zin voor organisatie had. met zowel voordelen als handicaps. In de historische ontwikkeling waren er volgens Marx twee klassen. namelijk dat alle dingen in beweging en in evolutie zijn en dat alle veranderingen er komen door een botsing van antagonistische elementen. Marx noemde deze betrokkenheid in de samenleving Opportunisme. De verschilpunten met zijn oom. Marx onderscheidde zich in deze kwestie van Hegel in één vitaal aspect: waar Hegel het idee van sociale verandering voorrang gaf. waarmee de sociale revolutie afgerond wordt: de klassenloze maatschappij is een feit. 49 . Bourgeoisie en proletariaat zijn verwikkeld in een eeuwige strijd. Na 1850 stegen de lonen. Elk van beide leeft volgens een eigen idelogie. benadrukte Marx de materiële voorwaarden of de relaties van productie.

Door zijn vrijhandelpolitiek maakte de keizer meer vijanden onder zekere industriëlen. wat een substantiële groei in de Europese geldvoorraad met zich meebracht: hierdoor kon meer geld geïnvesteerd worden. De vraag naar materialen voor stations zorgde ervoor dat de mijnen en fabrieken bezig blijven. Na de Frans Pruisische oorlog valt het tweede franse Keizerrijk. 50 . Bovendien veroordeelden de katholieken in Frankrijk de interventie in Italië. net zoals het recht arbeidsverenigingen (vakbonden) op te rechten. Ook in de scheepvaart wordt geïnvesteerd en er wordt begonnen met de graafwerken aan het Suezkanaal.De economische ontwikkelingen tijdens het keizerrijk Napoleon III wilde bekend staan als een groot sociale ontwikkelaar. Samen met zijn volgelingen uit Saint-Simon planden een gecentraliseerd gepland industrieel systeem. y 1862 ± 1867: oorlog in Mexico. Er worden ziekenhuizen en psychische instellingen opgericht en de geneesmiddelen worden gratis verdeeld. maar de oorlogen leken maar niet te eindigen: y 1859: interventie in Italië. Er waren enkele jaren nodig om over de depressie van 1857 heen te geraken. Interne moeilijkheden en oorlog Vanaf 1860 verkeerde het rijk in moeilijkheden. 1870: Frans Pruisische oorlog. Ze stichten een instelling van banken (= Crédit Mobilier) die aandelen aan het volk verkochten. In 1852 had de keizer het volk gegarandeerd dat de komst van het keizerrijk betekende dat er vrede zou komen. In 1849 werd in Californië (en niet veel later ook in Australië) goud gevonden. Het stakingrecht wordt in 1864 ingevoerd. Overal in Europa weden spoorwegen aangelegd.

Habsburg valt het gebied autonoom binnen. bv.Hoofdstuk 13: De consolidatie van de grote natiestaten Na de Napoleontische omwenteling ontstonden er twee grote krachten in Europa: die van de restauratie van het Ancien Régime en die van de vernieuwing. Het volk moet een natie vormen met een gemeenschappelijk gevoel: een eigen cultuur. Pruisen onder Frans-Jozef. waar het Russische volk domineert. wat hen bindt. het Duitse Rijk. De oorlog hier zorgde voor het eerste succes van de Europese nationalistische bewegingen. Achtergrond: het idee van de natiestaat Het nationalisme is een 19e-eeuws ideaal (één volk. of tsaristisch Rusland. godsdienst. Bv. zowel op politiek als op sociaaleconomisch vlak. grotere gehelen gevormd worden. Er zullen vooral nieuwe. maar er is nog steeds onzekerheid wat betreft het liberalisme (de politieke macht gaat weer immers vooral naar de rijkere klassen). met een dominant volk binnen de natie. Een natiestaat is de autoriteit die de wil van het volk representeert. ). Het conflict werd uitgelokt door Rusland: de tsaar wilde zijn gebied uitbreiden ten koste van het Ottomaanse Rijk (hij wilde Wallachije en Moldavië binnenvallen. Groot -Brittannië en ook Sardinië verlenen het Ottomaanse Rijk een jaar later militaire steun. Natievorming is een contingent proces. het Habsburgse Rijk.1856 De Krim is een eiland in de Zwarte Zee en behoort tot het grondgebied van Rusland. 63. Hoewel het Habsburgse Rijk nog niet volledig gerecupereerd was van de opstanden in 1848 wilde het toch zijn steun betuigen aan de Balkanlanden: het bezette Walachije en Moldavië. bv. een ministaat. in tegenstelling tot de Ottomanen. In 1853 breekt de oorlog tussen Rusland en het Ottomaanse Rijk uit. alleen het Ottomaanse Rijk zal opgesplitst worden in kleinere gebieden. hierna verspreid zich het proces van natievorming zich over de hele wereld. Christelijk waren). In vele landen wordt geëvolueerd naar parlementaire systemen waar de parlementen eerder lege dozen bleken te zijn (in Frankrijk met Louis Napoleon. Toch is er vernieuwing merkbaar. Het Ottomaanse Rijk kreeg steun van zowel Groot-Brittannië als Frankrijk. omdat deze. Frankrijk. sociaal leven. 51 . in de 20e eeuw blijft Oosternijk over als apart Duitstalig gebied en zal het door Hitler aangehecht worden. dat afhankelijk is van het toeval en van de omstandigheden en dus niet natuurlijk of voorgeprogrammeerd is. De Krimoorlog. één land: elk volk heeft recht op een land). Voor 1860 waren Groot-Brittannië en Frankrijk de twee voornaamste natiestaten in Europa. Toch is er een verschil tussen een natiestaat en y y een multinationale staat. geschiedenis. Meestal spreken ze dezelfde taal. doch het slechts een eeuw eerder zelf de dominante natie was binnen het multinationale Habsburgse Rijk. 1854 . De ideeën van de Franse Revolutie raakten wel verspreid wat betreft de natiestaten. dat slechts een onderdeel van een grote natiestaat vormt (of een natiestaat in wording is). De 19e-eeuwse machthebbers begrijpen dat hun regering pas effect zal hebben als er een band is tussen de natie en het volk.

). tevens een cultivering om het Italiaanse nationalisme aan te wakkeren. 64. Wallachije als Servië werden erkend als soevereine staten onder beschermingen van de Europese machten.) Onder de Italianen leefde er een groots nationaal eenheidsgevoel dat aangewakkerd werd door de revolutie in Frankrijk.In 1855 sterft tsaar Nicholas en wordt hij opgevolgd door Alexander II. Rusland verliet Moldavië en gaf zijn claim de christenen te beschermen op. Hij was antiklerikaal en voor de vernieuwing. Hij ontwikkelde het idee een oorlog met het Habsburgse Rijk uit te lokken. met succes want de Slagen bij Magenta en Solfrino worden gewonnen door Frankrijk en Piedmont. Over het hele Italiaanse schiereiland braken er nu opnieuw revoluties uit. Dit leidde nog steeds tot ontevredenheid bij de Italianen. Echter was daar Camillo di Cavour. Guiseppe Garibaldi organiseerde een groepering van zo n 1150 Roodhemden voor een gewapende optocht naar het zuiden. toch was hij niet enthousiast over de revolutie. en bovendien was het bang dat Frankrijk haar invloedssfeer nu zou vergroten. Parma. waarbij uiteindelijk zelfs de regering zal vallen. In april 1859 is het dan zo ver: zowel Cavour als het Franse leger geraken in oorlog met het Habsburgse Rijk. hij rekende hiervoor op Franse steun. Hij was het die Italië één wilde maken. Pruisen zag echter niet zitten dat de Italiaanse onrust de grens over zou waaien. zowel Moldavië. Nog in 1856 wordt in Parijs een congres gehouden waar het volgende beslist wordt: y y y het Ottomaanse Rijk wordt niet gesplitst. uiteindelijk zal Piedmont zowat het hele schiereiland annexeren (Toscane. heel Noord-Italië behalve Venetië wordt er vertegenwoordigd. de eerste minister in Piedmont die zijn land in de Krimoorlog gebracht had (met als doel zichzelf van een plaats in het Congres van Parijs te garanderen). Ondertussen sluiten Frankrijk en het Habsburgse Rijk een vredesakkoord waarbij Lombardije bij Piedmont en Venetië bij Habsburg gevoegd zou worden. In 1860 komt voor de eerste keer het parlement van het vergrootte koninkrijk samen in de Piedmontse hoofdstad Turijn. vandaar dat het troepen stuurde. die onmiddellijk een vredespact sluit dat een jaar later van kracht gaat. De vervollediging van de Italiaanse unie In 1860 bevatte Italië: het Noord-Italiaanse koninkrijk. de Pauselijke staten en het koninkrijk van de twee Siciliën. Romagna. De reeds bestaande Italiaanse regeringen zouden samengevoegd worden in één federale unie onder leiding van de Paus. Cavour en de Italiaanse oorlog van 1859: de eenmaking van Italië Het Italiaanse nationalisme: het programma van Cavour (Het Italiaanse Risorgimento = het nationalistische streven naar een eenmaking. Hij drijft het zelfs zo ver dat hij in staat is de corrupte 52 . althans in het Ottomaanse Rijk. Modene.

waar men grotendeels nog van de landbouw leefde. Het geld gebruikte hij om het leger beter op te leiden. bovendien had de Vergadering van Frankfurt gefaald omdat ze geen macht kreeg. Aan het hoofd stond koning Victor Emmanuel II. De bevolking hier was echter deels Deens en deels Duits. De stichting van een Duits Rijk en de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije. In 1861 komt er een parlement samen dat het koninkrijk Italië weliswaar zonder Venetië of Rome representeert en hiermee werd officieel het koninkrijk Italië uitgeroepen. Oorlog gebruikte hij om zijn doelen te bereiken ( het doel heiligt immers de middelen). hij was geen nationalist en zag Duitsland ook niet als zijn vaderland. opportunistisch. Tegen 1850 waren echter de oude staten hersteld in een losse confederatie zoals die v 1815 na het an Congres van Wenen.regering van beide Siciliën te doen vallen. zo leidde de hogere graad van industrialisatie in het noorden voor een superioriteitsgevoel ten opzichte van het zuiden. Duitsland zag een annexatie bij Denemarken van deze regio niet zitten en verklaarde een Duitse oorlog aan Denemarken. Ook intern waren er verschillen. Hij was een Pruis die de West-Europese grote machten niet vertrouwde. Hoewel het volledig vernietigd geweest werd door Napoleon. Hij was dan ook een klassieke beoefenaar van de Realpolitik: eerste lokte hij oorlog uit. In 1866 werd Venetië toegevoegd. De Duitse staten na 1848 In de reeks revolutie van 1848 waren in het Duitse Rijk verschillende regeringen gevallen. Cavour ziet wat voor succes Garibaldi heeft en beide heren verenigen hun krachten. 53 . In 1862 wordt Otto von Bismarck eerste minister. Hij was een onafhankelijke legerofficier met een sterke eigen kritische blik. Sinds 1815 kreeg Pruisen te maken met een bevolkingsstijging. zouden worden toegevoegd. zelfs het volk stemt hierin toe. wat mogelijk was als er ook op economisch vlak één en ander werd aangepast: Bismarck trekt de belastingen op zonder goedkeuring van het parlement. Bovendien zorgden blijvende conflicten met de Paus voor een vertroebelde relatie. daarna maakte hij vrede. Pruisen in de jaren 1860 : Bismarck Pruisen was altijd al de kleinste van de Europese reuzen geweest. Rome wordt in 1870 na de Frans geannexeerd. Het land had dus een groter leger nodig. De oorlogen van Bismarck: de oprichting van de Noord -Duitse Confederatie. had het nu zijn heropstanding compleet afgerond. Hij trachtte uit elke situatie het voordeel voor zichzelf (en voor Pruisen) te halen. Duitse oorlog Blijvende problemen na de eenmaking De nationalisten hadden een beeld van Italië waarin alle regio¶s waar Italiaans gesproken werd. 1867 Denemarken zat in het midden van een proces van nationale consolidatie en wensten om het hertogdom van Schleswig aan hun grondgebied toe te voegen. 65.

Om Oostenrijk binnen het Duitse Rijk te verzwakken. maar was Pruisen wel gunstig gezind omdat Bismarck in polen tussengekomen was. Schleswig wordt hieropvolgend tijdelijk bezet door Pruisen. slaagt Bismarck erin zijn meerderheid bij elkaar te hebben: in ruil voor het algemeen mannelijk stemrecht. Het grotere en beter getrainde en bewapende Pruisische leger verslaat Oostenrijk in de Zeven Weken Oorlog. Holstein door Oostenrijk (hoewel het Bismarcks intentie was beide gebieden bij Pruisen aan te hechten). net zoals ook Nassau. Het is dan ook logisch dat Oostenrijk en de Duitse staten elkaars hulp opzoeken. Bismarck besluit Oostenrijk te isoleren: Groot-Brittannië hield zich aan haar politiek niet te interveniëren op het continent. Al gauw ontstaan er echter conflicten in verband met het recht op een doorgang in het gebied. De bevolking in Frankrijk was niet tevreden met hoe de situatie in Mexico er voor stond. Bismarck was van mening dat een oorlog met Frankrijk op de angsten van de Zuid-Duitse bevolking zou inspelen om hen zo in een unie met Pruisen te duwen zodat alleen Oostenrijk nog overbleef. geen Duitse. Italië trachtte hij over te winnen door het Venetië aan te bieden. bovendien was Napoleon niet gelukkig met de Duitse en Italiaanse eenmakingen.Bismarck had eigenlijk geen zin om een Duitse Confederatie te ondersteunen: hij wilde eigenlijk een Pruisische oorlog. wat bestond uit Pruisen en 21 andere Duitse staten. Pruisen annexeert Schleswig en Holstein. Na onderhandeling met de socialisten. Vandaar dat hij een pact sluit met O ostenrijk. keuren zij de Noord-Duitse Confederatie goed. maar de meningen hierover blijken verdeeld te zijn. De Frans Pruisische oorlog Maar de situatie was nog verre van stabiel. 54 . Na drie keer te weigeren. stelde hij verkiezingen voor: hij stelde zich op als democraat en stelde een hervorming van de Duitse Confederatie voor. Een nieuwe Confederatie betekent ook een nieuwe grondwet: de Pruisische koning komt aan het hoofd van de Confederatie met onder hem een tweekamerstelsel (het Hogerhuis representeert de staat en het Lagerhuis of Reichstag representeert het volk). Bismarck geeft Italië het beloofde Venetië. Bismarck verklaart de oorlog aan Oostenrijk en valt het door Oostenrijk bezette Holstein binnen. aanvaard Leopold op 2 juli 1870 de kroon. Hesse-Kassel en Frankfurt aangehecht worden. Ondertussen wordt in Spanje de koningin van de troon gehaald en een tijdelijke Spaanse regering nodigde de Duitse prins Leopold van Hohenzollern (de neef van de Pruisische koning) uit op de Spaanse troon plaats te nemen. wat precies was wat hij wilde. We zijn nu in 1866 en Pruisen in oorlog met zowel Oostenrijk als de Duitse staten. Rusland had te maken met interne verdeeldheid door een reformatieprogramma. bovendien zat het nog steeds met Krimoorlog in haar maag. Frankrijk en Napoleon III waren in Mexico een strijd aan het uitvechten. Bismarck slaagde erin vrede te sluiten voor de andere Europese grootmachten door hadden wat er aan de hand was. nadat Oostenrijk de zaak Schwelsig Holsein in het Duitse parlement ter sprake bracht. De Duitse federatie wordt ontbonden en vervangen door de Noord-Duitse Confederatie.

oorlog en buitenlandse zaken werd door een gemeenschappelijk ministerie behandeld. Het Habsburgse Rijk na 1848 Ondanks het onhandige beleid en de tegenslagen (onder meer de isolatie door Bismarck). Het was nog niet duidelijk was voor regering het land wilde. Op 4 september wordt na een opstand in Parijs de Derde republiek uitgeroepen. Bismarck verdraait de hele conversatie uit Ems en stuurt bereichten de wereld in waaruit blijkt dat de koning beledigd zou zijn geweest. de meeste spraken wel Duits. wist het Habsbugse Rijk zich min of meer te handhaven. wat op 12 juli ook gebeurde. Liberalisatie in het tsaristische Rusland: Alexander II Na de Krimoorlog werd Rusland aan een aantal veranderingen onderworpen. In 1855 kwam tsaar Alexander II aan de macht. 1871 De vertegenwoordigers van de Duitse staten komen samen in de spiegelzaal van het paleis van Versailles waar Bismarck op 18 januari 1871 het Duitse Keizerrijk laat uitroepen. Het compromis van 1867 In 1867 werd er tussen de Duitsers in Oostenrijk-Bohemen en tussen de Magyars uit Hongarije een compromis uitgewerkt. Bismarck was teleurgesteld. 66. hij was geen liberaal. de stad wordt 4 maanden lang zowel door het Duitse als het Pruisische leger aangevallen. Hiermee werd alleen maar bevestigd dat het Duitse keizerrijk nu effectief de machtigste staat in heel Europa was. 55 . maar voelden zich eerder Frans. Dit alles werd op 10 mei 1871 vastgelegd in het Verdrag van Frankfurt. Wanneer op 28 januari Parijs capituleert. heeft Bismarck zijn eisen klaas: de verkiezing van een Constituerende Vergadering door middel van algemeen stemrecht. Frankrijk gaat nog een stap verder en eist nu dat geen enkel familielid van Leopold ooit op de Spaane troon terecht komt. De koning van Pruisen kreeg de dynastische titel Duitse keizer. In de nieuwe unie werden beide landen als gelijke beschouwd. maar zag wel dat er een drastische verandering noodzakelijk was. Op 19 juli 1870 verklaart Frankrijk de oorlog aan Pruisen. hoewel elk toch zijn eigen grondwet en parlement had. de annexatie van Elzas-Lotharingen.De Franse ambassadeur in Pruisen ontmoette de koning echter in Ems en verzocht hem om zijn antwoord in te trekken. wat leidde tot de benadeling van de Slaven die beschouwd werden als een minder geciviliseerd volk. Het compromis stichtte de dubbelmonarchie tussen het Oostenrijkse keizerrijk en het koninkrijk Hongarije. maar weigert te capituleren. Ondertussen verlieten de Fransen ook Rome. Het Duitse Keizerrijk. De Italiaanse eenmaking was nu voltooid. wat geweigerd wordt. Hoewel de inwoners van Elzas zich hier niet gelukkig bij voelden. Al op 2 september geeft het Franse leger zich na de Slag bij Sedan over en wordt Napoleon krijgsgevangen genomen. Alleen financiën. In 1848 werd Frans Jozef keizer. een schadevergoeding van 5 biljoen gouden Francs voor het Duitse Keizerrijk. wat ertoe leidde dat de stad ingenomen werd door de Italianen en eindelijk geannexeerd kon worden.

In een tweede edict uit 1864 wordt er een systeem van provinciale en districtsraden ingevoerd. Na vele discussies en voorstellen wordt in 1861 een keizerlijke ukase (?) afgekondigd waarin de lijfeigenschap afgeschaft wordt en de boeren vrij verklaard worden. Het contact met het westen deed het Russische volk het idee van vrijheid inzien.m. Toch wordt terrorisme door veel revolutionairen afgewezen. dorpscommunes die een gemeenschappelijke belasting aan de regering betalen. De revolutionairen zagen de hervormingen als versterking van de gevestigde orde en de intelligentsia geloofden er niet in. De Emancipatie Act van 1861 en andere hervormingen Door een hele reeks van betekenisvolle hervormingen door te voeren. d. Bovendien waren er de anarchisten Bakunin en Nechaiev die in een tijdschrift opriepen tot terrorisme tegenover de tsaar en de liberalen. De liberalen ijverden tevens voor de installatie van een Doema of een Zemsky Sobor. waarin door Russische revolutionairen geschreven mocht worden. Deze Emancipatie act verdeelde de helft van alle grond onder de adel. In 1864 wordt er een edict afgekondigd waarin enkele hervormingen van het gerecht centraal staan: zo worden processen publiek. waarop de overheid de pers en het onderwijs (hoog opgeleide Russen = Intelligentsia. en de andere helft onder de voormalige lijfeigenen. ze worden zemstvos genoemd. op aan zijn volk. juridisch gezien wordt er geen klassenonderscheid gemaakt. één van deze groepen ( People s Will) slaagde erin de tsaar te doden. Het resultaat hiervan was een publieke uitbarsting van meningen.De Tsaar was een autocraat: hij bepaalde alles en drong zijn beslissingen. Onder inspiratie van Bakunin en Nechaiev worden er nog andere terroristische groeperingen opgericht. er komt een opsplitsing tussen hoog. Revolutionisme in Rusland Na drie moordaanslagen overleefd te hebben (in 1866. De boeren verenigden zich in mirs. Toch zijn niet alle boeren in het dorp gelijk en wordt de vrijheid van de boeren beperkt door de communes. 56 . Ook lijfeigenschap werd eindelijk afgeschaft. dacht Alexander II de intelligentsia en de liberalen op zijn hand te krijgen: hij verminderde de censuur in de pers en op de universiteiten. In het land was er niets dan ontevredenheid onder het volk.en laaggerechtshof. sterft Alexander II in 1881 na een bomaanslag. en zij die Rusland een eigen koers zagen varen (de Slavofielen). maar dit werd niet toegestaan door Alexander II. 1873 en 1880). Rusland werd verdeeld door twee parijen: zij die de idealen van het westen nastreefden. in plaats daarvan wordt vanaf 1870 het socialisme van Karl Marx opgepikt. een politiemacht. een representatief orgaan voor alle Russen. privépersonen mogen verdedigd worden door een advocaat naar eigen keuze. ze vormen een groep revolutionairen) censureerde. hij richtte nieuwe kranten op.v.

er werd overal Engels gesproken. maar langs de andere kant werd men ook niet echt gedwongen zich te amerikaniseren. In de jaren 1880 bouwde de tsaar zeer kalm het autocratische systeem af: de geheime politiemacht werd ontbonden en de pers en zemstvo s worden aangemoedigd om meer politieke debatten te voeren. wordt afgekondigd. 57 . Lincoln behoorde tot een zeer antizuiderse vleugel van de republikeinse partij: alle beslissingen werden dan ook in voordeel van het noorden genomen. namelijk dat deze mensen samen moesten leven zonder enige vorm van gemeenschappelijke tradities. Zodat in het Compromis van 1850 het noorden akkoord ging met wetten in verband met slaven die naar het zuiden vluchtten. Diezelfde dag nog wordt Alexander II vermoord. Sinds 1820 werden de Verenigde Staten samen gehouden door het Missouri Compromis: nieuwe staten werden in de unie binnen gebracht in paren: in één van de twee was slavenarbeid toegestaan. De overheid deed weinig toegeveingen.Als reactie op de oprichting van deze groepen zocht Alexander II nog meer toenadering tot de liberalen. in het noorden werden fabrieken opgetrokken en trachtte men zich door hoge invoerrechten te beschermen tegen de Britse concurrentie. dit door toedoen van een hoog geboorteaantal. bovendien was de helft van de bevolking er zwart. Ondertussen was Napoleon aan een veroveringspoging van Mexico bezig en kopen de Verenigde Staten Alaska over van Rusland. De vervreemding van Noord en Zuid Tegelijkertijd viel de natie in stukken uit elkaar. Ook op arbeidsvlak waren er verschilpunten: in het zuiden waren er slaven aan het werk op de katoenplantages (gratis werkkrachten). In 1860 verkoos de nieuwe republikeinse partij Abraham Lincoln als president van de Verenigde Staten. Het noorden en het zuiden raakten volledig van elkaar vervreemd. Deze immigratie bracht een sociaal probleem met zich mee. 67. maar ook door de aankomst van een hoog aantal immigranten uit Europa. Met de oprichting van Californië werd deze machtsbalans verstoord ten voordele van het noorden. De Verenigde Staten: de Amerikaanse burgeroorlog De Groei van de Verenigde Staten Rond 1860 telde de Verenigde Staten bijna evenveel inwoners als Frankrijk of Groot-Brittannië. vooral onder invloed van de industriële revolutie: y y het zuiden werd de grootste katoenproducent ter wereld en leefde van de export (vrijhandel en lage invoerrechten). Er breekt een burgeroorlog uit tussen het noorden en het zuiden die 4 jaar zal aanslepen en uiteindelijk door het noorden gewonnen zal worden. Toch waren de immigranten meer dan bereid om de Amerikaanse levensstijl te omarmen. Op 13 maart 1881 keurt hij bovendien een edict goed waarin de oprichting voor twee nationaal verkozen commissies die de raad van stat dienen bij te staan. in de andere niet. Waarop de zuiderse staten zich terugtrekken uit de Verenigde Staten en de Geconfedereerde Staten van Amerika oprichten.

De oorlog zorgde ervoor dat het idee van de Verenigde Staten als een nationale staat triomfeerde. Een jaar later werd ook de Union Pacific Railroad operationeel en realiseerde men een verbinding tussen het oosten en het westen. wat bij zowel de Britse als Franse bezetter een nationaal gevoel losweekte. deze wordt erkend door de Britse kroon (Quebec-act uit 1774). In de oorlog van 1812 probeerden de Verenigde Staten Canada te veroveren. De Canadese Dominion. Er is ook Franse aanwezigheid in de buurt van Quebec. In 1839 publiceerde hij zijn visie op de Canad ese zaak: Hij zei dat de Franse separatistische gevoelens moesten verdwijnen en dat alle Canadezen een gevoel van gemeenschappelijk burgerschap en nationaal karakter moest worden bijgebracht. In 1791 wordt Canada opgesplitst in twee provincies: Quebec (of beneden-Canada) voor de Fransen en Ontario (of Opper-Canada) voor de Britten. Bovendien riep Lincoln in 1863 de Emancipation Proclamtion uit. 1867 De Britse settlers vestigden zich aan de oostkust en pas vanaf de 19e eeuw wordt de rest van het land gekoloniseerd. Hij 58 . Maar toch blijven de interne politieke verschillen verder leven. inspraak kregen in het wetgevingsproces en ambtenaar konden worden. Als Canada verder groeit worden de andere provincies verder in het liberale systeem opgenomen. Na protest van de inwoners van de zuidelijke staten worden in de jaren 1870 de hervormingen afgeschaft en werd de macht en controle terug in handen van de blanken en plantagehouders gegeven. Het rapport van Lord Durham In Groot-Brittannië hadden de Whigs ter zelfde tijd een hervorming op poten gezet van de oude Britse instellingen. bovendien werd de industrie in het noorden beschermd door het Morill Tariff uit 1861. waarin slavernij afgeschaft wordt in de vijandige (zuidelijke) staten. Na de Canadese opstand van 1837 sturen de regering (bestaande uit Whigs) de graaf van Durham om er gouverneur te worden. dit doet besluiten tot een drastische hervorming van het zuiden. Een andere hervorming hield in dat de zwarten in het zuiden stemrecht kregen. In 1837 breekt in beide provincies een oppervlakkige vorm van rebellie uit die zonder bloedvergieten onderdrukt werd. 68. dit bleek ook uit het 14e Amendement van de Amerikaanse grondwet (= de Verenigde Staten kunnen nooit gesplitst worden). Het kwam er op neer dat men vond dat men een regio niet politiek moest controleren om er handel mee te kunnen drijven. Vertegenwoordigers van het noorden kwamen zo in zuidelijke federale regeringen terecht waar ze zich met de politieke ontwikkelingen gingen moeien. In 1865 wordt in het 13e Amendement van de grondwet slavernij volledig afgeschaft. De burgeroorlog (en wapenindustrie) had de industrie uit het noorden geen windeieren gelegd. Na de burgeroorlog: reconstructie en industriële groei Lincoln wordt vermoord in 1865 door een fanatieke zuiderse patriot.

dat in Canada door de Canadezen geschreven werd in 1867. De stichting van het Dominion Canada Het federalisme in Canada was dus gedeeltelijk een gedecentraliseerd idee. Via het contact met de Nederlanders in Nagasaki. Tussen 1640 en 1854 waren de Nederlanders de enige verbinding tussen Japan en het Westen ( isolatie). Het rapport werd aanvaard en in 1840 was de unificatie tussen beide provincies een feit. winnen de cultus van Shinto ( de weg van de goden) en Bushido (de weg van de krijger) aan belangstelling. In 1640 werd geen enkele Europese handelaar nog toegang verschaft. De eeuw die volgt tonen de Japanners een sterke wil om handel te drijven met de buitenlanders. dat vooral tot doel had de Fransen tevreden te stellen en gedeeltelijk een plan tot unificatie. Velen onder hen namen ook de christelijke godsdienst over zoals deze gepredikt werd door de Spaanse en Portugese Jezuïeten. hoewel de Fransen liever een systeem prefereerden waarbij ze zelf inspraak hadden in lokale aangelegenheden. Wanneer de eerste Europeanen aankwamen was het land nog steeds verscheurd door clanoorlogen.stelde een eenmaking van beide provincies voor. 69. Wanneer het Boeddhisme wordt afgebouwd tijdens de Tokagawa-periode. leggen ze zich tot op de handel. De lijnen tussen de verschillende klassen zullen vertroebelen wanneer het mogelijk wordt om je in Samuraiklassen in te kopen. Het Canadese idee pioniert het idee van de Dominion-status. later zal dit ook gebruikt in Australië (1901). Terwijl dit bediscussieerd werd. Om dit te kunnen bekostigen. stroomden langzaam westerse ideeën binnen. Uiteindelijk bleek de Tokugawa-clan de sterkste te zijn en nam deze plaats als shogun (= een militaire leider die heerste in de naam van de keizer) tot in 1867. kwam er een absolutistische regering. De federale constitutie. 1640 1854 De eerste Europeanen zetten voet aan land op het eiland Japan kort na 1542. was in de Verenigde Staten de burgeroorlog aan de gang. voor de eerste keer in eeuwen. Het voorbeeld dat hier gesteld werd. zorgde ervoor dat in Canada voor de centralisatie (unificatie) gekozen werd. 59 . Nieuw-Zeeland (1907) en in Zuid-Afrika (1910). In 1745 wordt het Japans Nederlands woordenboek gefinaliseerd. Enkele Japanners leerden Nederlands en lazen Nederlandstalige boeken over anatomie. om deze te consolideren zei hij dat er een spoornetwerk moest worden aangelegd. Kort na 1600 begon de Japanse overheid de christelijke religie te onderdrukken en in 1624 werden de Spanjaarden van het Japanse grondgebied verdreven. Japan en het Westen Achtergrond: twee eeuwen van isolaties. Tijdens hun heerschappij was er lang vrede in Japan. operaties en astronomie. werd door het Britse parlement in 1892 vervangen door de Noord-Amerikaanse act die het bestaan van de Dominion Canada bevestigde. De reden voor deze isolatie was: na een periode van feodale oorlogvoering. De grote landheren en de Samurai hadden immers geen strijd meer om uit te vechten. in plaats daarvan houden ze zich nu bezig met een nieuwe opgewaardeerde levensstijl.

Omdat de meeste handelaars bereid zijn handel te drijven met het westen. buitenlandse handel bracht nu bijna $ 200 miljoen per jaar op. De Britse overheid eiste een straf. Japen komt tot de constatatie dat ze in het westen als achterlijken worden beschouwd en gedwongen werden een laag invoertarief toe te passen voor westerse handelaars. maar de shogun blijkt in deze kwestie machteloos te staan. en alle Boeddhistische eigendommen werden geconfisqueerd. Bovendien dreigen de Amerikanen met bombardementen. Shogun Iesada ondertekend in 1854 een handelsverdrag met de Verenigde Staten. In plaats daarvan werd de cultus van Shido verkozen.als van buitenaf stond Japan onder grote druk. Na 1854 ontwikkelt zich een sterke antibuitenlandse reactie die eerst geleid werd door de Heren van Choshu en Satsuma. Zij droomden ervan de Tokugawa-heerschappij omver te werpen en het westen uit Japan te verdrijven.) onder de knie krijgen. Zowel van binnen. Dit betekende het eerste tijdperk van modernisering in Japan: het land werd een moderne natiestaat: y y y y feodalisme werd afgeschaft. De nieuwe levenstijl van de edelen leidde tot schulden: nu vertonen deze dan ook economisch initiatief. Het Meiji tijdperk (1868 1912): de modernisering van Japan De Heren van Satsuma en Choshu besluiten dat de enige manier om om te gaan met westen. In 1862 schenden enkele Britten onbewust de Japanse etiquette. Eerste wordt de shogun gedwongen om ontslag te nemen en wordt de keizer weer in zijn volledige macht hersteld. niet veel later worden gelijkaardige verdragen afgesloten met Europa. in 1889 wordt de grondwet afgekondigd waarin gelijkaardige burgerlijke vrijheden als in het westen werden opgenomen. 60 . Hij had hiervoor geen toelating en vraagt dat Japan bereid is opnieuw handel wil drijven met het westen. de bevolking kende een spectaculaire stijging naar 46 miljoen in 1902. de spinmachine en de aanleg van de eerste spoorlijn. willen Japaners de westerse kennis (wetenschap etc. In 1867 erft een nieuwe keizer (Mutsohito) de troon: de Meiji-dynastie gaat van start. één van hen werd vermoord. in 1858 werd het eerste stoomschip over gekocht van de Nederlanders. Niet veel later volgden ook de telegraaf. de militaire en technische uitrusting over te nemen.De opening van Japan In 1853 vaart de Amerikaanse Commodore Perry de Yedo baai binnen. Boeddhisme werd niet langer aangemoedigd. Industriële en financiële modernisering ging gepaard met de politieke revolutie: y y y De modernisering van de Japanse maatschappij staat nog steeds in de geschiedenis opgeslagen als een van de meest opmerkzame transformaties ooit. Ze eisen dat de keizer de Verdragen bevestigd en dreigen met bombardementen. De westerse machten ontdekken zo dat de shogun niet de opperste heerser van het land was en sturen een maritieme expeditie naar Kyoto zelf. iedereen ongeacht afkomst werd gelijk behandeld voor het gerecht.

1871 en politiek 70. Deze buitenzone moest beroep doen op de binnenzone voor educatie. Noord-Italië en het westen van Oostenrijk. Firenze en Barcelona en het omsloot Groot-Brittannië. De essentie van het geciviliseerde leven is de manier waarop mensen hun hoofd gebruiken en in de houdingen die ze vromen ten opzichte van anderen of ten opzichte van de voorwaarden en het plannen van hun eigen leven. Oost Duitsland. Basisdemografie: het toenemen van de Europeanen De groei van de Europese en wereldbevolking sinds 1650 Alle werelddelen behalve Afrika groeiden erg aan in populatie in de drie eeuwen na 1650.Hoofdstuk 14: De Europese beschaving. De buitenzone leefde vooral van de landbouw. De zones van de beschaving Er waren twee Europa¶s: een binnen. specialisten etc. hiermee hield ook het chronisch geweld op. y 61 . Duitsland. de Iberische en Italiaanse schiereilanden. Frankrijk. 71. non-materialistische idealen waren de drang naar kennis en wetenschap. De buitenzone bevatte het grootste deel van Ierland. Door verbeteringen in de landbouw kon men meer produceren en de vernieuwingen in het transport zorgden ervoor dat het voedsel ook in afgeleven regio s geraakte. Andere regio¶s. Deze binnenzone werd het µEuropa van stoom¶ genoemd en werd afgebakend door een denkbe eldige lijn doorheen Glasgow. vooral in Azie. België. y y Materialistische idealen waren de hogere levensstandaard en de hoge technologische ontwikkeling. Men ontwikkelde vaccinaties tegen de pokken en de pest verdween. Trieste. De derde zone was de wereld buiten Europa: Azië en Afrika. Danzig. de Britten in India en de Nederlandsers in Indonesie. Tussen 1850 en de Tweede Wereldoorlog haalde het zelfs een maximum: in de 17e eeuw kwamen in Europa de burgeroorlogen tot een einde. maar de bevolking in Europa steeg het hardste. net zoals de Manchu-dynastie in China. y In Japan werd een gelijkaardige situatie bereikt: de Tokugawa-heerschappij bracht een periode van rust en vrede. Europa en zijn uitlopers dachten over Europa en Noord-Amerika als de µbeschaafde¶ wereld of het westen.en een buitenzone. de goede moraal en de kwantitatieve feiten. Bohemen en Oostenrijk. Stockholm. Latijns-Amerika en Afrika werden door de Europeanen omschreven als achterlijk. De moderne geciviliseerde wereld Materialistische en non-materialistische idealen 1914: economie Met de uitbreiding van het nieuwe natiestatensysteem was Europa politiek meer verdeeld dan ooit. bovendien verbeterden de levensomstandigheden sterk in Europa. Alle Europese industriële centra lagen hier binnen (ook de Verenigde Staten worden hier bij gerekend).

Het leven in de steden: in de grote steden was er weinig plaats om te leven. Kinderen gingen ook langer naar school. Het leven in de stad ontbrak aan de zin om zichzelf te kunnen behelpen zoals in de oude rurale gebieden. Dit gold voor de meeste nieuwe landen. De grote stad representeerde de moderne maatschappij: anoniem en onpersoonlijk. huizen te bouwen en in mijnen te werken. waren ouders minder geneigd om meer kinderen te hebben. Mensen waren nooit tevoren vrij geweest te gaan en staan waar ze wilden: y in Groot-Brittannië werden de wetten afgeschaft die zeiden dat arbeiders in hun land van herkomst moesten blijven. behalve Australië en Nieuw-Zeeland ± waar men enkel Engelssprekende settlers verwelkomden. 62 . De nieuwe voorwaarden van het stedelijke leven bevorderde de verspreiding van het socialisme onder de industriële massa in de Europese steden. 5/7 leefde in de steden. Na 1880 werd kinderarbeid minder frequent. De groei van de steden tussen 1850 en 1914 was fenomenaal. Vanaf 1830 voltrok die daling zich in Frankrijk. Historische demografen hebben een Europees familie patroon gedetecteerd in de 17 e eeuw: y Europeanen trouwden later. y men vertrok om politiek redenen of om de dienstplicht te vermijden. Groei van de steden en het stedelijke leven: Waar leefden al deze mensen? y landbouwgebied: 1/7. verbeterde de positie van de vrouw in de moderne samenleving. y 1/7 trokken weg uit Europa. Het kleinere familiesysteem samen met de afname van kindersterfte. men week uit naar Noord-Amerika vanuit heel Europa).De stabilisatie van de Europese bevolking De stabilisatie en relatieve afname van de Europese bevolking werd gevolgd door een plotse daling van het geboortecijfer. verlieten ongeveer 60 miljoen mensen Europa. In de rest van de wereld bleef het geboortecijfer wel stabiel. y gebruik van anticonceptiva sinds het einde van de 18e eeuw. verspreidde de dagelijkse krant zich snel over de steden. Er waren verschillende redenen voor deze exodus: y voor 1914 waren de immigranten welkom: men had handen nodig om het land te bewerken. waarvan 1/5 vroeg of laat terugkeerde. y het tegengestelde is ook waar: men ging elders op zoek naar een economisch betere situatie (bv. Atlantische migratie (was de grootste. Migratie uit Europa. om vervolging uit de weg te gaan in door de regering georganiseerde pogroms. 1850-1940: Tijdens dezelfde periode dat deze steden aan het groeien waren. de Code Napoleon zegt dat erfenis eerlijk verdeeld moet worden. Sinds kinderen geen inkomen meer kregen. niet veel later volgde de rest van Europa. y economisch gezien konden mensen zich voor het eerst een lange reis veroorloven. y in Europa zelf waren er ook veel redenen om te vertrekken: y het stoomschip en de spoorwegen maakte het gemakkelijker en goedkoper om te vertrekken. Na de uitvinding van de telegraaf in 1850. Ierland: µthe great potato famine¶ van 1845 ± 1849).

de eerste tunnels en kanalen werden gegraven. raken over heel Europa de oude landbouwcommunes in onbruik. Het meeste kapitaal kwam van de welvarende klasse: de eigenaars van een zaak.. behalve in Groot -Brittannië. Het was dan ook logisch dat alle Europese landen behalve Rusland. Groot-Brittannië als bakermat van de nieuwe industriële revolutie. ontstonden er immers nieuwe samenlevingen die de grondstoffen uit Europa nodig hadden voor hun eigen industrie. De export van kapitaal betekende dat het jaarlijkse inkomen van een ouder en welvarender land getransporteerd werd naar het buitenland. De wereldeconomie in de 19 e eeuw De Nieuwe Industriële Revolutie De industriële revolutie en de globale economie kwam in een nieuwe fase terecht: het gebruikt van stoomkracht. bv. al gauw verspreid deze zich via België over de rest van het Europese continent en de wereld. de groei van de textiel en metallurgische industrieën hadden de eeuw gekarakteriseerd: y y y y y y y y y elektriciteit. Door de migratiestroom die vertrok vanuit Europa. Het waren de zogenaamde onzichtbare exporten die de hele lading dekten: verschepings. De grootste Europese verwezenlijking voor 1914 was een systeem waarbij reusachtige import doorheen industrieel Europa verscheept kon worden. de lijfeigenschap werd overal afgeschaft. aluminium wordt uitgevonden. Vrije handel en de Europese betalingsbalans In 1846 worden in Groot-Brittannië de Corn laws afgeschaft en de Britten introduceren een systeem van vrijhanden. Oostenrijk-Hongarije en de Balkanstaten meer importeerden dan exporteerden. de telefoon en de radio verschenen. in de Verenigde Staten rollen de eerste producten van de lopende band. explosieven. 72. De kloof tussen arm en rijk kwam er dus door een snelle opstapeling van kapitaal. chemie: nieuwe textielsoorten. Nederland en België. olie-industrie: benzine-/dieselmotor. De export van Europees kapitaal: De migratie van miljoenen Europeanen had het effect dat er nieuwe samenlevingen ontstonden met een Europees karakter.en verzekeringsdiensten in opdracht van andere landen. op medisch vlak begon men met het gebruik van verdovingsmiddelen en de X -stralen. de ijzerindustrie wordt uitgebreid. maar niet helemaal.of buitenlandse onderneming in plaats van alles voor zichzelf uit te geven. Europa 63 .y y behalve in Rusland. Hoe Europa betaalde: via een balans waarbij de export de meeste import kon dekken. een stap terug naar de protectionistische tarieven en tot aan 1914 waren de kenmerken van het economische systeem vooral de extreme beweeglijkheid van goederen over de politieke grenzen heen. In 1880 was er in heel Europa. spendeerden hun geld in een binnen.

Terwijl hij voordien gekenmerkt werd door kleine bedrijven. Een wereldmarkt: eenheid.investeert kapitaal om de nieuwe gemeenschappen (vooral in Amerika. bv. Met de Sherman act in 1890 (in de Verenigde Staten) kwamen er wetten om de monopolies binnen deze industrietakken tegen te gaan. maar ook voor perioden van depressie. zodat ze zelf ook aan het produceren kunnen. Een internationaal geldsysteem: de goudstandaard: De internationale economie rustte op een internationaal geldsysteem gebaseerd op de goudstandaard: het zorgde voor een vlotte betaling. staken er nu grote en onpersoonlijke bedrijven de kop op. toch had elke regio zijn specialisatie. Corporatieve organisatie maakte het mogelijk om diverse economische processen onder eengemaakte management te plaatsen. De aantrekkingskracht van de beperkte aansprakelijkheid moedigde mensen aan tot investeren. maar ook voor een graduele daling van de prijzen vooral tussen 1870 en 1900 omdat de goudproductie niet gelijk groeide met de stijgende productie van industriële en landbouwgoederen. en men kocht ze aan waar ze het goedkoopste waren (vraag en aanbod) een globale markt. zowel afgewerkt als onafgewerkt. In de kleinhandel verschenen vanaf 1870 in Frankrijk en de Verenigde Staten warenhuizen waar allerlei goederen aan een vaste prijs verkocht werden die voordien alleen in kleinere winkels te verkrijgen waren. soms was men gedwongen ver onder de prijs te verkopen. Veranderingen in de organisatie: big business: Rond 1880 en 1890 kwam er een grote verandering over het kapitalisme. y verticale integratie: van onafgewerkt naar afgewerkt product binnen één bedrijf. Aan het hoofd van deze kartels stonden captains of titanen. de lange depressie van 1873 duurde 20 jaar. Arbeiders werden bovendien alleen aangenomen als er een tekort was. Het centrum van het globale economische en financiële system was Londen. maar men maakt wel afspraken omtrent de prijzen en de marktverdeling. maar ook in Azië en Afrika) op weg te helpen. 64 . horizontale integratie: het volledige proces ligt niet in de handen van hetzelfde bedrijf. In de industrie zorgde staal voor de big business. Men tracht de levensstandaard in het buitenland te verbeteren met als doel de eigen winst te verhogen. er was immers slechts een beperkt verlies mogelijk. concurrentie en onzekerheid: Nooit eerder had de wereld er zo economisch geünificeerd uitgezien. Men verkocht goederen waar men het meeste betaalde. De oudere financiële centra in Amsterdam waren vernield door de revoluties en de Napoleontische oorlogen. Dit systeem zorgde voor perioden van opgang. Dit was het wereldwijde systeem van productie en consumptie dat de basis legde voor de moderne economie die we nu globalisatie noemen. Mensen in dit netwerk waren extreem kwetsbaar: er bestond geen zekerheid voor producten op de markt.

De Parijse republikeinen weigerden Bismarcks autoriteit te erkennen en er brak een burgeroorlog uit tussen de Nationale Vergadering in Versailles en de stad Parijs. waar de revolutionaire commune gevestigd was. Hierna wordt het principe van parlementaire voorrang ingevoerd zodat de president verantwoording moet afleggen aan het parlement. Bismarck stond op een verkozen regering: de Nationale Vergadering werd na algemeen stemrecht (voor mannen) samengesteld. kwam het republicanisme stilaan weer in opmars. en niet zomaar meer de Kamer kan ontbinden zonder een meerderheid achter zich te hebben Frankrijk: de problemen van de derde Fran se Republiek: In Frankrijk rezen er nog steeds vragen over welk regime nu gevolgd werd: de monarchie of de republiek. Na de onderdrukking van de republikeinse commune in parijs door de Nationale Vergadering. De nieuwe Vergadering bestond uit 1/3 republikeinen. Een crisis rees tussen 1886 en 1889 wanneer generaal Boulanger een zeer populair figuur werd en een wraakoorlog tegen Duitsland wilde starten. Maar de generaal kreeg plankenkoorts en vluchtte weg. Het republicanisme werd zo wantrouwd door de Fransen dat een vrije verkiezing de monarchistische elementen terug macht gaf. Marshal MacMahon. een parlement met twee kamers en een ministerraad met aan het hoofd een premier in. In 1877 was de rol van president. En in 1879 hebben de republikeinen voor het eerst controle over beide Kamers. Pas jaren later en onder grote druk wordt Dreyfus onschuld bewezen en zijn eer hersteld. In 1880 probeerden ze een democratisch schoolsysteem uit de grond te stampen tegen de kerkelijke invloed op het onderwijs in. ministers en parlement verder duidelijk gemaakt na een onsuccesvolle poging door een vroegere president. Ze zetten elkaar schaakmat en openden de deur voor een nieuwe Franse republiek. In de late jaren 1890 was Frankrijk in de ban van de zaak Dreyfus. na de Frans Pruisische oorlog. In 1875 worden in de plaats van een gewone grondwet een aantal constitutionele wetten aanvaard: de wetten hielden onder andere de aanstelling van een president. In 1905 leidde dit tot de scheiding t ussen kerk en staat. Toch waren ook de monarchistische meerderheid uit de Nationale Vergadering verdeeld over twee kampen: de aanhangers van de Bourbons en de Orléanisten. Hij was ontevreden over zijn ministers en probeerde de Kamer te ontbinden en nieuwe verkiezingen te houden. Waar ze ook in slagen. Uiteindelijk zal de Nationale Vergadering winnen en de revolutie kunnen onderdrukken.73. De vooruitgang van de democratie: de derde Franse republiek. In januari 1871 vertrekt Bismarck uit Parijs. Het land werd in twee kampen verdeeld. 65 . een joodse legerofficier die ten onrechte werd beschuldigd van landverraad en spionage. Groot-Brittannië en het Duitse keizerrijk Frankrijk: de oprichting van de Derde Republiek In Frankrijk werd de staat van democratie niet gemakkelijk bereikt en de problematische eerste jaren lieten diepe kloven na in het land. De senaat zou verkozen worden door middel van een onrechtstreeks kiessysteem en de Kamer van afgevaardigden door middel van algemeen mannelijk stemrecht.

Groot-Brittannië: politieke veranderingen na 1900: De Britse arbeiderspartij. Bovendien waren de arbeiders nog steeds niet vertrouwd met de politiek. ontstaat kort na 1900. Er wordt een oorlog tegen armoede begonnen. dat aangepast werd door middel van de wet (parlement en regering) economische progressie en verdraagzaamheid tussen de verschillende klassen. Groot-Brittannië: de Constutionele Monarchie: Het Britse parlement in de halve eeuw voor 1914 was een voorbeeld van een redelijk. de liberalen (Whigs) en de conservatieven (Tories). Met de tweede Reform Bill uit 1867 worden dit 1/3 van alle mannen en in 1884 wordt dit 3/4. een minister. ordelijk en vreedzaam zelfbesturend exemplaar. Gladstone. dat vooral katholiek was. Maar alle maatregelen maken niets uit. De eerste Reform Bill uit 1832 had ongeveer 1/8 van alle mannen een stem gegeven. werd verplicht bijdragen te betalen aan de Kerk van Ierland (een Angelicaanse). De Ierse boeren konden zich niet verdedigen tegen hun grootgrondbezitters en het Ierse volk.Frankrijk: de kracht en de zwakheden van de Republiek: De Derde Republiek had in 1914 twee keer zo lang stand gehouden als eender welk Frans regime sinds 1789. In 1918 wordt het stemrecht nogmaals uitgebreid: alle mannen en de vrouwen ouder dan 30 krijgen stemrecht. De Ieren in het parlement stonden doorgaans machteloos. Ze beginnen te werken aan een sociale wetgeving waarin een minimumloon wordt vastgelegd. 66 . de Ierse Kwestie: Nadat in 1801 Groot-Brittannië de naam Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland kreeg. Er was relatieve tevredenheid onder het volk. laissezpasser op. verzekeringen worden ingevoerd en het stakingsverbod en verbod op vereniging wordt opgeheven. Labour. De Parliament act uit 1911 ontneemt de leden van het Hogerhuis alle vetorecht in geldzaken. De liberalen vrezen een deel van hun electoraat te verliezen en geven hun van oudsher traditionele partijpolitiek laissez-faire. Beide partijen doen opmerkzame verwezenlijkingen. uiteindelijk zullen de liberalen een groot deel van hun electoraat verliezen aan de socialisten. Ondertussen had Frankrijk wel een achterstand opgebouwd op industrieel vlak en waren de politieke partijen verscheurd door de vele verschillende meningen. schafte de Kerk van Ierland af en voerde maatregelen in om de Ierse boeren te beschermen. werd Ierland bij Groot-Brittannië ingecorporeerd om het te beschermen tegen pro-Franse sympathieën tijdens de oorlogen van de Franse revolutie. De twee grote partijen. Het haalde zijn kracht uit het republicanisme. ontstonden in de jaren 1850.

verscheurde hij zijn eigen liberale partij. onder andere door de installatie van een Reichstag. Het is pas veel later dat Bismarck beseft dat de katholieke kerk eigenlijk zijn plannen niet in gevaar kan brengen. Zij waren echter veel minder in aantal dan de katholieken uit het zuiden. Italië en Oostenrijk Hongarije: Ontwikkelingen elders. Bismarcks eerste serieuze conflict met de Kerk kwam er nadat de Kerk verkondigd had dat de regering zich niet hoefde uit te spreken over onderwijs. Noord-Ierland blijft een deel van Groot-Brittannië. In 1912 vromen de sociaaldemocraten de grootste partij in zijn rijk en Willem tracht ze wel van de hoogste regeringsposten weggehouden. In 1890 wordt hij door keizer Willem II op pensioen gestuurd. Met antisocialistische wetten tussen 1878 en 1890.Maar de Ieren wilden heersen over eigen land (home rule) en een parlement. met Willem I de koning van Pruisen als keizer.en kerkelijke zaken. Tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt de Ierse onafhankelijkheid opgeschort en vanaf in 1922 ontvangt Ierland net zoals Canada de status van Dominion. Hij schaft tevens de antisocialistische wetten van Bismarck af. Hij slaagt er echter niet in het socialisme dood te slaan. Om steun te winnen voor zijn projecten. bovendien zou hij de steun van de conservatieve partij goed kunnen gebruiken: in 1878 sluit hij dan ook vrede met de katholieken en richt hij zijn pijlen op het socialisme. In 1871 lanceerde Bismarck Kulturkampf (= de strijd om de moderne beschaving) waarin een hele reeks liberale wetten vervat zaten. was een federatie van 25 Duitse staten waarin Pruisen het grootste gewicht in de schaal legde. wat bijna tot een burgeroorlog leidde. maar de protestanten uit Noord-Ierland waren hier niet gelukkig mee. Al gauw twistte hij met Bismarck over de antisocialistische wetten en de buitenlandse politiek. kon hij toch niet tegen gehouden worden. Hij stierf echter drie maanden na zijn troonsbestijging en werd op zijn beurt opgevolgd door zijn zoon. Terwijl Gladstone hen dit trachtte te geven. Het Duitse keizerrijk: Bismarck en het Duitse Keizerrijk. Willem II. Dit betekende dat hij op buitenlands vlak een meer agressief en ambitieus (wat betreft de kolonies) beleid wilde voeren. 1871-1980: Het Duitse keizerijk. het Duitse Keizerrijk na 1890: Wilhelm II: Willem I stierf in 1888 en werd opgevolgd door zijn zoon Frederick III. algemene waarnemingen: Italië: 67 . In 1890 stuurt hij Bis marck op pensioen en zette hij een nieuwe koers in. voert hij onder andere het verbod op socialistische bijeenkomsten en kranten in. Wanneer hij niet de meerderheid zover krijgt voor zijn plannen te stemmen. Het aantal socialistische verkozenen voor de Reichstag nam alleen maar toe. In 1914 kreeg Ierland eindelijk de home rule en wordt het onafhankelijk. wie getrouwd was met de oudste dochter van de Britse koning Victoria. zoals Bismarck dat in 1871 samenstelde. De crisis wordt voorkomen door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. had Bismarck de democratische en socialistische sentimenten uitgebuid.

de sociale verzekering werd ingevoerd. algemeen stemrecht voor mannen (1912). de etnische minderheden zorgden nog steeds voor problemen.sinds 1860 een constitutionele monarchie. 68 . verschuivingen binnen het electoraat: andere partijen en meerderheden worden gevormd. verschil in industriële ontwikkeling tussen het noorden (betrekkelijk modern) en het zuiden (eerder ruraal). algemeen stemrecht voor mannen (1907). het socialisme werd door middel van onderdrukkingswetten tegengehouden. de liberalen leefden met de Paus in conflict over de pauselijke staten. y y y y Oostenrijk ± Hongarije: y y y y y Frans-Jozef is vrij in zijn buitenlands beleid.

De vooruitgang van de Democratie: Socialisme. ijverden de werkers voor sociale wetgeving en gebruikten ze hun politieke macht voor een grotere mate van sociale democratie. S. Ook begonnen denkers de zekerheden van wetenschappelijke kennis in twijfel te trekken en de limieten van de menselijke rede te beklemtonen. Vakbonden en Feminisme De bourgeois liberalistische ideeën waren populair bij de middenstand liberalen. Benadeelde groepen. overtuigd dat zij aan de kant van de vooruitgang stonden. De laat 19de eeuwse Europese dominantie werd als de bevestiging van menselijke vooruitgang gezien. Picasso ontwikkeld zijn nieuwe kubistische stijl in werken zoals Les demoiselles d Avignon . Met de komst van de ballot. Het optimisme van klassiek liberalisme werd ondermijnd. evolutie wordt een sleutelwoord in het moderne intellectuele leven 1880s-1890s: Claude Monet beeld de nuances van ligt en kleur af in Impressionistische schilderijen zoals de kathedraal van Rouen. Geloof in vooruitgang stond centraal sinds de wetenschappelijke revolutie van de 19de eeuw. De Britse Chartisten waren antikapitalistisch en op het continent spreidden de ideeën van het socialisme. 1859-1920 1859: Charles Darwin publiceert de Origin of Species . 69 . In 1848 mislukte de sociale revolutie. De vooruitgangsidee bleef veel gehoor hebben in de moderne naties. Duitsland en de VS. Freud ontwikkeld zijn theorie van de onbewuste geest in De interpretatie van dromen A. Einstein introduceert de relativiteitstheorie in de natuurkunde P. Populaire politieke bewegingen ontstonden.Hoofdstuk 15: Europese b eschaving 1871-1914: Maatschappij en cultuur. In vele gevallen slaagden ze er in nieuwe rechten en voordelen te verkrijgen voor de groepen die ze representeerden. 1889: 1897: 1900: 1905: 1907: 1918-1920: Europese socialistische partijen richten de 2 de internationale op Theodor Herzl organiseert het 1ste Zionistisch congres. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. Tegelijkertijd zorgde de wetenschap voor een beter theoretisch begrip in de natuur en technologische uitvindingen transformeerden de moderne samenleving. maar was er toch angst bij de bezittende klassen en werd de filosofie van Marx meer vorm gegeven. Vrouwen verkrijgen stemrecht in Engeland. 74. Maar in de vroege 20ste eeuw begonnen de beperkingen en gevolgen van de vooruitgang ook onderwerpen te worden van historische reflectie. artistieke representatie en cultureel debat. niet bij radicale democraten. vele Europeanen geloofden dat groepen van de samenleving hun deel van de moderne rijkdom niet kregen.

De intelligentsia van de beweging. rijzende welvaart vooralle klassen. dan volledig gelegaliseerd in 1884. hun gehele leven gericht op handenarbeid werden verplicht hun aandacht meer op unionisme te laten vallen dan op socialisme. amper geschoold. Rond 1900 waren er 2 miljoen vakbondleden in Groot-Brittannië in vergelijking met 850. De intellectuele werd gezien als een buitenstaander. Ferdinand Lasalle neigden meer naar socialisme dan unionisme. Werkgevers hadden nood aan efficiënte werkkrachten waarop deze zich gemakkelijker konden organiseren. Ze zagen de samenleving als een geheel. Het kwam het meest tot ontwikkeling in Engeland waar een unionisme naar nieuw model werd geïntroduceerd door de Amalgamated Society of Engineers in 1851. rijzende lonen. In sommige gevallen verenigden zich de ervaren unionisten met de onervaren werkers.000 in Frankrijk. Karl Marx. De wet Le Chapelier van 1791 en de Combination Act van 1799 (Britse Tories) verboden arbeiders samen te zweren. Socialisme betekende de uitroeiing van de private werkgever of ten minste de dissolutie van de grote kapitalistische corporaties. De ambachtsvakbond. hoe welkom ook. De arbeiders. vakbondfondsen te doen groeien en hun ledental te doen stijgen. Na de mislukking van 1848 divergeerden de socialistische en vakbondorganisaties voor een generatie. stakingen te voorkomen. Handels unionisme ging er vanuit dat de werkers hun werkgevers best welvarend in zaken houden zodat onderhandelen betere economische resultaten zou opleveren. socialistische denkers perfectioneerden hun doctrines. Friedrich Engels. Louis Blanc. Kleine hard verlangde vooruitgangen waren meer tastbaar en belangrijker dan verrijkende maar vergelegen plannen voor een gereconstrueerde samenleving. De Vakbondbeweging en de groei van British Labor (Britse arbeiders) Vakbonden hadden lang een ondergronds.2 manieren werden om actie te ondernemen tegen de kapitalisten: ofwel de kapitalisten afschaffen of met hen onderhandelen. De jaren 1850 was een tijd van werk. Het eerste leidde tot radicale vormen van socialisme. op vroege leeftijd tewerk gesteld. De werkende klassen beweging bevatte dus een interne contradictie. Dit werkte en de twee regerende partijen in Engeland gaven de stadsarbeider een stem in 1867. werd de eerste typische organisatie. Er ontstaan unies die alle arbeiders van een industrietak omvatte ongeacht de vaardigheid van de individuele werker. hoe veel hulp ze ook nodig hadden. Bismarck onderhandelde met de vakbondleiders om ondersteuning te vinden in de geveste belangen die in zijn weg stonden. Arbeiders organiseerden vakbonden. In 1880 ontstaan bonden van niet-opgeleide werknemers. De nieuwe leiders stelden redelijk te zijn met werkgevers.000 in Duitsland en maar 250. De Britse vakbonden kregen een eerste erkenning van de liberale Tories in 1825 en volledig in 1871 door Gladstone s liberaal ministerie. en het andere tot de ontwikkeling van vakbonden. de economie als complex sociaal systeem en de toekomst in lange termijn termen. De welvaart van 1850 bevoordeelde vakbondvorming. De intellectuele zag de werker als kortzichtig en verlegen. sporadisch bestaan gekend en steeds onderdrukt door de regering. Vooral vanwege de verre ontwikkeling van handelsunionisme in Groot-Brittannië en hun succesvolle onderhandelingen met hun werknemers waren de arbeiders in Groot-Brittannië veel 70 . De komst van het bourgeois liberalisme gaf voor het eerst de vrijheid aan vakbonden. een unie van arbeiders uit eenzelfde beroep. In Frankrijk in 1864 door Napoleon III daarna beperkt door de Commune.

tijdens de Gotha conferentie. In 1883 stichtten Plekhanov en Axelrod de Russische Sociale Democratische partij van waaruit communisme van de volgende eeuw zou afgeleid worden. en zag het als een voorsmaak van de dictatuur van het proletariaat . zodat het doel van de revolutionaire actie het kapitalistische economische systeem moest zijn en niet de staat. Andere volgende Paul Brousse (socialisme lang parlementaire methodes). In 1906 werd door Labour de Taff Vale beslissing ongedaan gemaakt. Een voorbode voor de vorming van de moderne Labourpartij. De Commune was een gewapende rebellie tegen de democratisch verkozen Assemblée Nationale van Frankrijk.trager met het vormen van een politieke arbeiderspartij dan in continentaal Europa. In Frankrijk werden arbeiders aangetrokken tot Jules Guesde (de werkende klasse emanciperen door allerlei compromissen). In 1864 had de 1ste internationale plaats in Groot-Brittannië. Marx trok zich terug in Engeland waar hij das Kapital publiceerde in 1867. Dit werk gaf een belichaming en argumentatie aan de principes uit het Communistisch Manifest. Zo jaagde hij vele mogelijke volgers schrik aan. Rond 1880 ontstonden socialistische partijen in vele landen. (o. De Parijse Commune van 1871 kreeg connecties met de Internationale en was een reden waarom de Franse Provisionele regering de Commune gewelddadig onderdrukte. De socialistische partijen kwamen allemaal tezamen in de 2de Internationale in 1889. Hij maakte de Mazzinianen onwelkom en keurde de Duitse Lassalleanen af omdat ze coöpereerden met Bismarck.m. Tegenkanting tegen deze beslissing bracht de vakbonden samen met alle andere bestaande werk en socialistische organisaties. De Taff Vale beslissing bedreigde de vakbonden want hield de vakbonden financieel verantwoordelijk voor de verliezen tijdens een staking. 71 .M. maar had nooit veel leden. Marx prees dit als een stage in de internationale klassenoorlog. In Engeland vormde H. Bakunin en Robert Apllegate (de secretaris van de carpentervakbond). Marx vond anarchisme een afschuwelijk idee want hij zag de staat als een product van economische condities en een wapen van de bezittende belangen. De Britse Labourpartij werd gevormd op de eeuwwisseling door inspanningen van de handelsvakbondsofficiëlen en de middenstandintellectuelen. Marx dwong Bakunin uit de Internationale in 1872.Hyndman een Sociale Democratische Federatie op Duits model met Marxistische programma. Mazzini. De 1ste Internationale verdween na 1872. Belgische socialistische partij). Op het continent kwamen de werkunies er meestal door de socialistische politieke partijen. Opkomst van de socialistische partijen: In 1875. Bakunin zag de staat als de kwelling van de arbeider en was dus anarchist. Pas in 1905 werd er in Frankrijk een Socialistische partij gevormd. Het leiderschap ging over naar Marx die het gebruikte om zijn ideeën in de belangstelling te zetten. Jean Jaurès (verbond sociale hervormingen met de Franse revolutionaire traditie en de verdediging van republikeinse instituties). Maar de Commune vernietigde de eerste Internationale. Europees Socialisme na 1850 Socialisme raakte in de jaren 1850 in onbruik. Kopfiguren waren Marx. verenigde Marxistische en Lassalleaanse socialisten zich in de Duitse Sociale Democratische partij. De invloed van Britse werkvakbonden maakte de Labourpartij minder socialistisch dan arbeiderspartijen op het continent. In Engeland was hij amper gekend en mengde zich nauwelijks met de arbeidsleiders.

v. dus niet alleen eigendom en de markteconomie vervangend maar ook de regering zelf. Dit kwam door de grotere productiviteit van arbeid door mechanisatie. waren blij met kleine en onmiddellijke tegemoetkomingen. De arbeiders en vakbondsambtenaren geloofden misschien wel in het internationalisme van de arbeidersbelangen en het gevecht met het kapitaal. Revolutionair syndicalisme ontstond.Revisionistisch en revolutionair socialisme. Tegelijkertijd door geduldig en gedetailleerd onderzoek in de economische realiteit leverden ze een massa praktische info waarop een wetgevend programma kon gebaseerd worden. redelijke en verzoenende maatregelen zouden op gepaste tijd tot een socialistische staat leidden. meer ongeletterd. het ballot en waren de oproer van Garibaldi gewoon. Zij richtten zich meer op het anarchisme verkondigd door Bakunin. maar socialisten die het parlement zelf binnentreden werden geïdentificeerd als de vijandige bourgeois staat. maar in de praktijk handelen ze door het parlement van de nationale staat en werkten ze voor een wetgeving die de arbeiders bevoordeelden in hun eigen land alleen. Marxisme veranderde in een minder revolutionair parlementair socialisme . Meer en meer arbeiders begonnen op de socialistische partijen te stemmen. Onder orthodoxe Marxisten ontstond er een heropleving van Marxistische fundamentalisme in protest tegen het revisionisme. Een groep geleid door V. maar het proletariaat niet armer. Arbeidersvakbonden zouden zelf een autoritair instituut moeten worden in de samenleving. relatief onsuccesvol in Italië en Spanje vanwege een arbeidersklasse die minder geïndustrialiseerd was. De revisionisten zeiden dat de klassenconflicten niet absoluut onvermijdbaar waren en dat kapitalisme misschien geleidelijk zou kunnen transformeren in arbeidersrechten. groei van de wereldeconomie. Syndicalisme kreeg veel navolging waar de vakbonden zwak waren zoals in Italië. Deze tendens tot opportunisme leidde het echte revolutionaire karakter in het Marxisme in nieuwe richtingen. Bourgeoisie werd rijker.b. Voor de Fabians was socialisme de sociaal en economisch tegenhanger van de politieke democratie mede de onvermijdelijke uitkomst. Op het einde van de 19 de eeuw leken Marx voorspellingen niet te zijn uitgekomen. Marxisme werd in de jaren 1890 aan revisionisme onderworpen. Arbeiders stonden bij hun vakbonden en de middenstand kapitalisme critici volgden de Fabian society. Ze konden niet hopen op verandering m. In de Russische Sociaal Democratische partij kwam de kwestie van het revisionisme aan de orde in 1903 bij een partijcongres in Londen (de meeste Russische Marxisten waren verbannen). De Fabians. Ook in Engeland kende Marxisme weinig succes. Ze vormden samen met de vakbonden de Labourpartij. In Frankrijk geleid door Jean Jaurès. Een collectieve staking zou hier toe leiden. net als de vakbondsambtenaren. met uitzondering van de Russische Sociale Democratische partij want Rusland had geen Parlementaire regering. Sterkst in Duitsland en Frankrijk.Lenin 72 . Op het continent groeiden de Marxistische of sociaal democratische partijen snel. Georges Sorel was de belangrijkste intellectuele exponent. Spanje en Frankrijk (vooral Confédération Generale du Travail).I. Verbetering van lokale regering of municipaal eigendom van zaken als waterwegen en elektriciteit waren stappen naar deze consummatie. klassenstrijd was onnodig en geleidelijke. Socialisten mochten wel parlementen als forum gebruiken volgens de Internationale. Wat een arbeider met zijn inkomen zou kunnen kopen steeg rond 50% in de geïndustrialiseerde landen tussen 1870 en 1900. Het duurde dan ook tot WOI voor de socialisten zich aansloten met het kabinet van enig Europees land. 1880-1914 Marxisme of wetenschappelijk socialisme was de enige geldende vorm van systematisch socialisme geworden. Dit revisionisme werd gevolgd door de meeste socialisten en sociaal democraten. accumulatie van kapitaalwelvaart en de geleidelijk val van de voedselprijzen en andere prijzen.

Amerikaanse vrouwen als Susan B. Maar tijdens WOI kregen ze meer steun (toen de militante verzetten werden afgelast). gedeeltelijk omdat zulke groepen nuttige netwerken creëerden om informatie te verspreiden en politieke ideeën. gevolgd door stakingen. Dit geloof werd nooit zo krachtig opgehouden als in de halve eeuw voor WOI. Pankhurst en andere suffragettes werden belachelijk gemaakt in de Britse pers en Parlement. familie en onderwijs en nieuwe thema s en politieke strategieën ontwikkelen in de 20ste eeuw. De vrouwenbewegingen promootten de hervormingen die feministen verdedigden sinds de 19de eeuw zoals meer toegang tot onderwijs en stemrecht. Britse vrouwen ouder dan 30 kregen uiteindelijk stemrecht in 1918. 75. De campagne voor stemrecht was maar één component van modern feminisme en de beweging zou vrouwenrechten nastreven in de economie. terwijl Britse en Amerikaanse feministen meer aandacht aan de campagne voor stemrecht gaven. De revisionistische Russische Marxisten werden bekend als de Mensjewieken. Maar in 1914 was de arbeidersklasse in zijn geheel niet in een revolutionaire stemming. onder de naam suffragettes . Arbeiders zochten nog steeds naar sociale rechtvaardigheid maar de sociale agitatie van 1848 was bezonken.eiste de uitroeiing van revisionisme. Emmeline Pankhurst begon een radicale vleugel te leiden van de stemrechtbeweging in een campagne van gewelddadige protesten in de jaren voor 1914. 1880-1914 De campagne voor vrouwenrechten werd ook meer internationaal en beter georganiseerd. Feminisme. Tussen 1900 en 1914 stegen de echte lonen niet meer en rusteloosheid ontwikkelde in de arbeiderscentra. De reden was dat Kapitalisme goed genoeg werkte om de arbeiders levensstandaard opmerkelijk te verhogen. Ook in Duitsland. Wetenschap. Vooral stemrecht trok de meeste publieke aandacht in Amerika en Engeland. en dat ze politieke partijen en machtigere vakbonden hadden gecreëerd. kunst en religie Het geloof in de macht van natuurwetenschappen spreidde zich als nooit tevoren uit over de bevolking. die hun belangen verdedigden en hun hielpen een groter aandeel van het nationale inkomen te verwerven. arbeiders stemrecht hadden gekregen en dus heil verwachten van nieuwe publieke beleid. een patroon van officiële oppositie dat steeds terugkeerde in de Britse politiek sinds 1860. wet. Nieuwe organisaties als de National American Women Suffrage Association en in Engeland de Women s Social and Political Union bekostigden petities. De stemrechtbeweging in Groot-Brittannië werd bijzonder militant na dat het Britse parlement elk legislatief voorstel voor vrouwenstemrecht afsloeg. Lenin won een meerderheid (Bolsjewieken). massameetings en protesten. Maar activisten uit alle industrialiseerde samenlevingen werden meer en meer aangetrokken tot internationale organisaties. In Europa waren Marxisten bij de eeuwwisseling niet langer actief revolutionair en bleek ze tot de mildere doctrines van sociale democratie toegetreden. Anthonoy en Elizabeth Cady Stanton verenigden zich met Europese feministen om een Internationale raad van Vrouwen op te richtten in 1888. filosofie. Wetenschap lag aan de basis van de gehele industrialisatiebeweging en toen de wetenschap aan populariteit won na 1870 keken vele onwetende personen naar wetenschap op als een orakel van wijsheid omdat het zichzelf manifesteerde aan iedereen in het dagelijkse leven. Maar in 1903 werden de Russische Marxisten als onbelangrijk beschouwd. Vrouwengroepen op het continent benadrukten legale en sociale hervormingen meer dan stemrecht. De 73 . de VS en andere Westerse naties.

rond 1914.wetenschappelijke en technische vooruitgang was internationaal. De bioloog T. Darwin werd gehekeld door te zeggen dat mensen van apen afstammen. enkel een oneindige verandering. Tot dan waren de onderliggende ideeën die van I. In het meer fundamentele wetenschappelijke denken werden er belangrijke veranderingen gedaan gestart rond 1860 of 1870. overgenomen van de verlichtingsidee. de enige toets was succes. moraliteit en religie in elkaar zou storten. Evolutionaire filosofieën die zeiden dat de manier om iets te begrijpen zijn ontwikkeling begrijpen is waren niet nieuw in 1859. het universum was ook tijdloos. begonnen de oude concepties op alle vlakken te bezwijken. Generalisaties uit de wetenschap en wetenschappelijke ontdekkingen overdragen naar menselijke zaken leidde tot implicaties. De ultieme natuur van het universum werd gezien als regelmatig. hoewel grotendeels beperkt tot een binnenste zone. maar een brute scène. Hegel had deze geïntroduceerd in de evolutionaire conceptie in de metafysica en hij en Marx in historische theorieën van de menselijke samenleving. Hier ging Darwinisme op met het nieuw realisme. Ook om het verschil tussen arm en rijk te rechtvaardigden. en andere sociale doctrines die tegelijkertijd tevoorschijn kwamen in Europa als gevolg van andere oorzaken. voorspelbaar en harmonieus. zodat we mochten verwachten dat deugdzame gewoonten sterker zullen worden. Centraal staat Struggle for existence leidend tot een Survival of the fittest door natuurlijke selectie van het meest aangepaste ras. eventueel vastgelegd door erfelijkheid. men vreesde dat elke grondlaag van menselijke waardigheid. geen enkele wetenschap hield zich hier mee bezig. Het prestige van de wetenschap was zo groot dat dit precies is wat velen wilden doen. Het idee van vooruitgang. Huxley werd de hoofdwoordvoerder voor Darwin. of Realpolitik. Normen en waarden bestonden niet. Evolutionaire biologie veranderde de conceptie van natuur. In 1871 paste hij de zelfde hypothese toe op menselijke wezens in The Descent of Man Darwin zei dat soorten veranderden niet door een soort intelligent of doelgerichte activiteit maar een soort van toeval. was een soort van evolutionaire filosofie en de grote activiteit in historische studies onder de romantische en nationalistische hoede maakte mensen denken over de menselijke zaken in termen van een proces door de tijd. Evolutie werd het meest invloedrijke intellectuele thema. ordelijk. Newton. Adaptatie verving deugd. een goed organisme was een dat overleefde waar andere ten onder gingen. Er waren geen vastgelegde soorten of perfecte vormen. Concepties van wat goed was of heilzaam voor het evolutionaire proces daagden de traditionele religieuze ideeën over moraliteit en deugd uit. bewijs leveren en een uitleg bieden voor hoe het werkte.H. Darwinisme sprak zich niet uit over God. of dat oorlog moreel een goed ding was en de mannelijkheid en overlevingswaarde bewees van degenen die vochten. De impact van de evolutie In 1859 publiceerde Charles Darwin zijn On the origin of Species . (waar Darwin niet menselijke rassen mee bedoelde maar afwijkingen binnen soorten). Dit was niet verassend. Op het einde van dit tijdperk. Natuur was niet langer harmonie. Hun doctrines werden gebruikt in verscheidene politieke en culturele gebruiken om te laten zien dat sommige mensen superieur waren aan anderen. Darwins ideeën zorgden voor een groot publiek protest. dat grote zaken kleinere moesten overnemen en dat sommige staten zoals de Britse of Duitse rijken voorbestemd waren om te groeien. Wat Darwin deed was de evolutie verwetenschappelijken. 74 . De wetten van universele zwaartekracht bleven onbetwistbaar en hiermee de Euclidische geometrie en fysica. niks was rechtvaardig . Darwin zelf zei dat onder beschaafde condities de sociale en coöperatieve waarden nuttige karakteristieken waren in overleving.

Aan de andere kant toonde de culturele antropologen een minder zelfvoldane doctrine. Psychologie leidde tot implicaties over de natuur van menselijke vrijheid en rationaliteit. Aan de grond van de psychologie stond de Duitse fysioloog Wilhelm Wundt die nieuwe experimentele technieken ontwikkelde. De impact van de antropologie werd ook gevoeld in de religie. In 1896 ontdekte A. een hard solide ongestructureerde bal. Verder werd energie niet continu en gelijkmatig uitgestraald zoals vooreer gedacht. noch was het onderscheidbaar van materie als ooit verondersteld. Hij geloofde dat zekere vormen van emotionele verstoring een gevolg waren van vroegere vergeten periodes uit patiënten hun leven. Maar een serie ontdekkingen vanaf 1896 veranderde deze zienswijze. permanent en onveranderbaar. antropologie en psychologie Gregor Mendel kwam tot een verklaring hoe erfelijkheid ontstaat en kruising plaatsvindt door experimenten met kruisbestuiving van erwten. en mogelijk ook menselijk gedrag. Henry Becquerel radioactiviteit. Sommige Europese wetenschappers begonnen het blanke ras als bekwamer te zien en het publiek werd meer rasbewust dan ooit tevoren. verklaard kan worden op basis van geconditioneerde response. Mendels ideeën waren een voorbode van de doorbraken in de wetenschappelijke studie van erfelijkheid en de controle over het genetisch materiaal in de tweede helft van de 20ste eeuw en het heden.J. Thomson en Lord Rutherford toonden aan dat atomen niet simpel waren maar complex en dat radioactieve atomen van nature onstabiel waren en energie loslieten bij disintegratie. Materie en energie waren onderscheidbaar en afzonderlijk. Planck toonde in 1900 aan dat energie werd uitgestraald of geabsorbeerd in specifieke en discrete eenheden of bundles genaamd quantum. wetenschappelijk bleek het dat geen cultuur of samenleving beter was dan een andere. Van hieruit onderzochten Freud en zijn volgers de rol van het onbewuste in het menselijke gedrag. Elders leidden Freuds ontdekkingen naar religie. Zijn ontdekkingen. J. als een minuscuul zonnestelsel. 75 . gepubliceerd in 1866. kunst en literatuur.Genetica. Fysische antropologen werden geïnteresseerd in de verscheidene menselijke rassen .en gedragswetenschappen en in zijn de psychoanalyse suggereerde dat menselijke wezen niet essentieel rationeel waren. De ontdekkingen van Pierre en Marie Curie. oorlog. Het effect was een soort relativisme of scepticisme. waarvan ze sommige bevoordeeld vonden in Darwinistische zin. de eenheid van alle materie. De Duitse fysicus M. Hoewel Freud geïdentificeerd werd met de wetenschappelijke traditie van de verlichting stelden zijn theorieën de klassieke liberale en verlichte veronderstellingen in vraag. allen waren aanpassingen aan de omgeving of enkel een zaak van gewoonte (mores). opvoeding. werden genegeerd tot 1900 wanneer ze de basis werden voor de nieuwe wetenschap van de genetica. Antropologen begonnen met de studie van fysische en culturele kenmerken van alle takken van de mensheid. De Rus Ivan Pavlov observeerde dat een groot deel van dierlijk gedrag. Sir James Frazer probeerde in zijn De Gouden tak het geloof uit het relativisme en het scepticisme te redden. De nieuwe Fysica In de Newtoniaanse fysica was het atoom. Freud stelt de verlichting in vraag: Freudiaanse ideeën hadden een grote invloed op de sociale. Sigmund Freud en degenen die beïnvloed werden door hem legden de belangrijkste ontwikkelingen in de studie van menselijk gedrag. Freud stichtte de psychoanalyse tijdens de eeuwwisseling. In 1913 postuleerde Niels Bohr dat een atoom uit een nucleus of protonen bestaat omringd door elektronen roterend rond de nucleus.

zoals symbolisme in Frankrijk. noch in de kosmos. Hij hield een laag oordeel over de moderne democratische samenleving.Albert Einstein bracht met zijn relativiteitstheorieën. een doctrine genaamd agnosticisme of de erkenning van de onwetendheid. noch Newtons wet van universele zwaartekracht veel betekenden in de subatomische wereld. Nietzsche was noch veel gelezen noch veel gerespecteerd door zijn tijdgenoten. Sommige literaire bewegingen. en in het heden. Zijn kritiek op de rede en de rationaliteit had een wijde invloed onder de antiverlichting denkers zowel voor als na WOI. net als Newton ooit deed met een verenigde veldtheorie. Hij geloofde dat alle mensen. Impressionisme als esthetisch startpunt: Impressionisme won geleidelijk aan internationaal belang en leidde andere artiesten. eerder gedreven zijn door hun instincten en een wil naar macht dan de rede. experimenteerden met taal in werken die het moderne schrijven ver van literaire representatie of sociale realiteit verwijderden. veelal postimpressionisten genoemd. Schilders als Monet. Zo bleek dat noch de oorzaak en effect van tijd en ruimte. sociaal determinisme. trokken dezelfde trends van subjectivisme in de kunsten een wijder. De specifiek christelijke waarden beschreef Nietzsche als een slavernijmoraliteit samengesteld door de zwakken om de sterken te ontwapenen. een opheldering van zwaartekracht. elektromagnetisme en subatomair gedrag. de diverse attitudes van relativisme. hoewel de impressionisten misschien de meest invloedrijke artiesten werden in het late 19deeeuwse Europa. Alles ongekend voor de wetenschap moest ongeweten blijven voor altijd. toonde Werner Heisenberg aan door zijn principe van onzekerheid of onbepaaldheid. In de vroege 20ste eeuw schilderden artiesten als Picasso. Ergens volgde de artistieke stroming de intellectuele ontwikkeling. Pissaro weigerden de traditionele stijl van de academische schilderkunst na te volgen. luisterde naar atonale muziek. Impressionisme echter brak niet met alle linken tussen schilderkunst en de buitenwereld. In de literatuur keerden auteurs als Emile Zola of Henrik Ibsen zich naar de portrettering van sociale problemen leidend tot een realisme. mensen en objecten in nieuwe en meer en meer abstracte vormen en kleuren af te beelden (bv. Op deze grondlagen gevestigd voor WOI ontwikkelde zich de nieuwe wetenschap van nucleaire fysica. Niettemin verwoorde hij de vele implicaties van de evolutionaire ideeën. Herbert Spencer en Ernst Haeckel in Duitsland waren verspreiders van dit agnosticisme. Zijn kritiek op religie deed sommige vormen van klassiek heidendom herleven. linguïstische ambiguïteit en de werking van het onbewuste werd gereflecteerd. componeerde met dissonanten en studeerde bewust abstracte of niet-objectieve schilderkunst en sculptuur. Cézanne). Meer en meer verwijderd van de moderne industriële samenleving 76 . zelfs filosofen. Nieuwe psychologische theorieën kwamen voor in de beschrijving van karakters en irrationeel menselijk gedrag. Met een achtergrond van evolutionair denken ontwikkelde hij het concept van een übermensch. Renoir. Friedrich Nietzsche deelde deze visie niet. Trends in filosofie en kunst De meeste Europese intellectuelen werden aangetrokken tot positivisme of het geloof dat wetenschap alleen de enige ware kennis van de wereld kan leveren. minder sceptisch publiek aan. een nieuw soort wezen die nieuwe ethische waarden en filosofische waarheden zou creëren die hem zouden toestaan de massa te domineren. Later. in 1927. Men las boeken zonder punctuatie. irrationalisme. Na WOI. Aan de andere kant stond de artiest en de samenleving nog nooit zo ver uit elkaar. zowel de positie en snelheid van het individuele elektron te ontdekken. Braque en Kandinsky Kubistische of AbstractExpressionistische werken.

begonnen artiesten en hun kunst de specialisatie van de moderne wereld te illustreren. De Rooms-katholieke kerk bleek meer resistent. De protestantse traditie rustte meer op eigen beoordeling. De fundamentalisten waren geneigd om de wetenschappelijke bewijzen aangaande het geloof af te wijzen. Artiesten werden specialisten die zich inspanden om hun vak en hun eigen belangen nastreefden. Men gaat nu akkoord dat met het verlies van wereldlijke macht de spirituele greep door de pausen over katholieken over de gehele wereld versterkte. nooit had de wetenschap of de filosofie zich zo sterk gericht op de aard van het leven en het menselijke bestaan. antropologie). Paus Pius IX riep het Vaticaans concilie samen in 1870. Bepaalde passages uit de bijbel werden in vraag gesteld en inconsistenties werden ontdekt (bv. tegen christelijke modernisten en geloof in het bovennatuurlijke en miraculeuze. waaronder het geloof in wetenschap en rationalisme en ontkende sterk het idee dat het hoofd van de kerk zich zou moeten verzoenen en zich aansluiten bij de vooruitgang. Het bleek echter moeilijk voor deze laatste om de sterke zin van spiritualiteit of gevoel van christelijke waarde de vatten. 77 . met herbevestiging van de begindoctrines door theologen zoals Karl Barth en een oecumenische beweging. Paus Pius IX maakte een lijst (Syllabus) met ideeën van toen die als fout werden gezien. zieken en geesteszieken door de staat werd voorzien hadden protestantse groepen minder te doen in het leven van de leden en de opvoeding van de jeugd. Uiteindelijk erkende het pausdom pas in 1929 met het Lateraans traktaat de Italiaanse staat. Staatssoevereiniteit en secularisme groeide. liberalisme en moderne civilisatie. David Friedrich Strauss The life of Jesus en Ernest Renan). Pas na de WOI ziet men een protestantse revival. Dit was de climax van eeuwen ontwikkeling in de kerk. De protestantse kerk had meer moeilijkheden om zijn ledenaantal in stand te houden. en net als andere specialisten was hun werk veelal onbegrijpelijk voor buitenstaanders. volgens de katholieken benodigd om zijn rol uit te oefenen. Verlies van wereldlijke macht leidt tot sterkere spirituele greep. de modernisten wilden de wetenschap accepteren en het merendeel van de bijbel als allegorisch interpreteren. In 1870 tijdens het Vaticaanse concilie annexeerde de nieuwe Italiaanse staat Rome. De kerk en de Moderne tijd Religie bedreigd door wetenschap en filosofie: Religie werd meer bedreigd na 1860 en 1870 dan ooit in het verleden. en Italië stond het bestaan van Vaticaanstad toe als een onafhankelijke staat. De meeste protestantse kerken waren laat om de sociale problemen te erkennen en omdat zowel educatie als zorg voor wezen. In de voorbije 300 jaar waren katholieken wantrouwig geraakt tegenover hun eigen regeringen of niet-katholieken. de wereld werd nationaler. In de 19de/20ste werden nog dogma s geproclameerd. de kerk bleef dus bevestigd in een sceptische tijd. en de kerk werd meer internationaal. Er ontwikkelde zich ook een kritische analyse van de bijbel. Ultramontanisme heerste over de oude galliciaanse en andere nationale tendensen die lang bestonden in de katholieke kerk. Het pausdom verkreeg de onafhankelijkheid van nationale of seculiere autoriteit. maar de katholieke clerus keek meer in de spirituele macht van Rome ter bescherming tegen vreemde machten. Het concilie legde het dogma vast van pauselijke onfeilbaarheid. Bijbelstudie was steeds heel belangrijk voor de protestanten en toen twijfel zich ophoopte aangaande de literaire waarheid van de bijbel bleek er geen autoritaire bron meer over om zich aan vast te houden. Protestanten verdeelden zich in modernisten en fundamentalisten. Fundamentele premissen van de traditionele religie werden in vraag gesteld of afgewezen (Darwin.

het programma en doctrine onderging veranderingen. onveiligheid en degradatie die vele arbeidersklassen moesten ondergaan. maar beoordeelde kapitalisme voor de armoede. Dreyfus-zaak). burgerschap en politiek of sociaal vooruitzicht. angst voor Joodse revolutionairen en Marxisten en een groei van etnisch nationalisme (bv. Enerzijds bleef de vooruitgang van wat fundamenteel was voor het klassieke liberalisme. maar deze autonomie van het individu droeg bij tot de groeiende beweging van de vrouwenrechten. Vele joden werden gedwongen in een nieuwe Joodse identiteitszin. die modern. Liberalen stonden voor vrijheid van religie en vonden dat de kerk en clerus weinig of niks te doen mocht hebben in de politiek. maar het bekritiseerde socialisme in zoverre het materialistisch en antireligieus was (Marxisme). een gevolg van racistische theorieën. onderwijs. Leo XIII moedigde de vorming van katholieke arbeiderspartijen aan. Een eventueel derde effect was dat ook al bleef de essentie van het liberalisme voortduren. Anderzijds een sterk nieuw antisemitisme. vooral in de encycliek Rerum Novarum van 1891. 76. economische en intellectuele trends op het liberalisme. Klassiek liberalisme ging terug tot de 17de eeuw met John Locke en de filosofen van de 18de eeuw. In de 19 de eeuw werd het uitgedrukt door filosofen als John Stuart Mill en politieke leiders als William Gladstone. ontsproten binnen het Jodendom zelf. In de 19de eeuw was er een trend naar emancipatie en assimilatie. afkeer van joodse rivaliteit in zaken en beroepen. die vreesde dat assimilatie tot een verlies van Joodse identiteit zou leiden. bevrijd van oude discriminaties en velen gingen de seculier weg op. Jodendom. In de politiek vonden ze dat regeringen constitutioneel en 78 . Anderzijds een verzwakking van de onderbouw waar het liberalisme sinds de 17 de en 18de eeuw op rustte. Andere bleven erbij dat Jodendom een religieus geloof was en geen nationaliteit op zich. Rerum Novarum bevestigde privé-eigendom als natuurrecht. en verzetten zich tegen elke vorm van machtsoplegging op het individu. De Joden waren een kleine minderheid maar hun conditie was altijd een soort barometer aangaande de veranderingen in tolerantie als een geheel. Klassiek liberalisme stond voor vrijheid van het individu. en bekeken Zionisme als een Joodse wederopleving en een manier om waardigheid te bereiken. Het verklaarde dat veel in socialisme in principe christelijk was.Leo XIII formuleerde de katholieke sociale doctrine. Hervormingsjodendom trad op als de Joodse tegenhanger van modernisme. Enerzijds was er een cultureel en politiek nationalisme.o. meestal de man. Liberalen stonden positief t. konden mensen met verschillende belangen tot oplossingen en vredige akkoorden komen. Het individu was onafhankelijk van alle collectieve entiteiten en werden gezien als autonome personen capabel hun eigen rede te gebruiken. Liberalisme liet de joden toe zich als burgers te gedragen. Op het einde van de eeuw begonnen twee belangrijke nieuwe tendensen de tendensen naar assimilatie van joodse samenlevingen en individuen tegen te gaan. Het verval van klassiek liberalisme Het effect van de politieke. (Palestina toen nog in het Ottomaanse rijk) Vele Joden begonnen te sympathiseren met nationalistische bewegingen.v. socialistische minachting voor Joodse kapitalisten als de Rothschilds. Sinds dit de natuur van rationeel menselijk gedrag was. Eén hiervan was Theodor Herzl. of politiek. Tegenkrachten tot joodse assimilatie. Wetenschap en secularisme had ook effect op Orthodox Jodendom. zionisme stichtte. Liberalisme hield stand maar het klassieke type begon te verdwijnen. Joden en niet-Joden deelden dezelfde nationaliteit.

universeel mannelijk stemrecht en een gevoeligheid voor sociale onrust verplichtte de politieke leiders tot meer inbreng in economische zaken. Economie zagen de liberalen als zonder tussenkomst van de regering en zonder aandacht van religie of politiek. Roosevelt en Wilson in de VS) accepteerden de grotere rol van de regering in sociale en economische zaken. Europese boeren en grootgrondbezitters vroegen tariefbescherming want konden niet op met de Amerikaanse Midwest of de Russische steppes. De welvaartsstaat en het nieuw liberalisme. Industriële revolutie in andere landen. Men dacht dat beide bedoelt waren verschillen op de onderliggende uniformiteit van de mensheid te creëren. De Praktische consequenties van de liberalen waren tolerantie. De revival van tarieven en verval van de vrije handel begon dus met de bescherming van de landbouwbelangen. 79 . In 1873 kende men een sterke depressie en de economie herstelde niet tot in 1893. De sociale diensten staat ontwikkelde. laissez-faire. Puur liberalisme bestond nooit buiten als doctrine. Vakbonden en de ondermijning van het liberalisme: Vakbonden werden niet alleen gevormd tegen onveiligheid en misbruik. Ook zakelijke belangen begonnen op te gaan in grote corporaties. die eerst het democratische systeem weinig vertrouwden. Een nationale competitie voor wereldmarkten ging van start en droeg ook bij tot de drang voor kolonies. Arbeiders drongen aan voor bescherming tegen deze blootstelling. De welvaartsstaat met een grote rol voor de regering. Overal zag men een revival van de Duitse economist Friedrich List die vrije handel afschreef als een systeem vooral voordelig voor Engeland en zei dat geen land sterk. Wilson en anderen wilden de economische competitie doen herleven door regeringsacties tegen monopolies en trusts. Maar tekenen van de ondergang van liberalisme waren al duidelijk in 1880. constitutionalisme. Het verval van 19de eeuws liberalisme: economische trends De vrije economie zorgde voor vele ontberingen. Fabriekscodes werden meer gedetailleerd en beter op nagezien. De wil van de meerderheid geldt.gelimiteerd in macht moesten zijn en individuen zouden zichzelf regeren door gekozen afgevaardigden. accepteerden het democratische principe van universeel mannelijk stemrecht. De industrie vroeg snel dezelfde gunsten. Het nieuw liberalisme (Liberals in Engeland. of beter economisch nationalisme wat opgemerkt werd rond 1900. Er was een weerstand tegen het kopen van afgewerkte producten in Engeland en zelf enkel grondstoffen en voedsel te verhandelen. zowel door de stemgerechtigden als door de afgevaardigden. De industriële revolutie was van start gegaan in andere landen dan Groot-Brittannië. Georganiseerde arbeid. geïnitieerd door Bismarck werd overgenomen door andere landen. kartels of trusts. Liberalen. de verbetering van de arbeiders hun lot zou het oude humanitaire belang van liberalisme rechtvaardigen met waardigheid van de positie van de individuele persoon. Zowel Roosevelt. onafhankelijk of volledig beschaafd kan worden als het een leverancier bleef van onafgewerkte goederen. Ook de verdeling tussen politiek en economie begon af te nemen en maakte plaats voor een neomercantilisme. socialistische partijen. vrije handel en een internationaal economisch systeem. De nieuw liberalen waren meer welwillend tegenover arbeiders en de minderbedeelde klassen. Problemen zouden opgelost worden door gebruik van de rede. Sociale verzekering. In zijn geheel was Europa in 1914 grotendeels liberaal. De groei van deze big business ondermijnde de theorie en praktijk van de individuele competitie waar klassiek liberalisme zich mee verbonden had. Uiteindelijk blokkeerde het racisme en imperialisme de opname van liberale principes door de niet-Europese volkeren die leefden onder Europees gezag in de koloniale rijken. maar evenwel als bescherming tegen de onzekerheden van gecontroleerde markten. Het nieuw imperialisme zelf was een ander teken van het wanende liberalisme.

Aanhangers van het klassieke liberalisme verzetten zich tegen de groeiende macht van de regering en centrale autoriteit en waren ongerust voor de individuele vrijheden. Een filosofie van realisme . De meeste staten beschermden de Joden. was de stap klein om het irrationele te benadrukken en cultiveren. 80 . in 1914 wanneer het parlement eindelijk de Irish home rule Act vaststelde waren de anti Ierse en conservatieve belangen bereid parlementair zich te verzetten met behulp van geweld. impuls en emotie met een nieuwe waarde voor geweld en conflict. De nieuwe Labourpartij vereiste van zijn leden in het parlement als één partij te stemmen wat werd overgenomen door de andere partijen. De populariteit van het gevecht was niet alleen een gevolg van de filosofie maar ook van actuele historische gebeurtenissen. intuïtie. y y y y y Joseph Chamberlain leidde een beweging om tarief bescherming terug te brengen. Dit antiintellectualisme ging in tegen de principes van het liberalisme. Zulke ideeën leidden tot fascisme en andere activistische bewegingen. een lange tijd van vrede was doordrenkt met de filosofische verheerlijking van het gevecht. Dus het einde van de 19de eeuw. De suffragettes gebruikten gewelddadige politieke actie en in 1911 en 1912 ontstonden grote spoorweg en kool stakingen. De liberale partij verliet zijn traditionele laissez-faire politiek door arbeidslegalisatie te sponsoren in de jaren na 1906. Veel doctrines preekten voor geweld. Het oude en nieuwe liberalisme wordt ondermijnd door vele wetenschappelijke. Toch bleef het liberalisme voortbestaan: er waren tarieven maar er was ook nog steeds vrije handel. zelfs in Engeland. Andere denkers kozen voor irrationalisme zoals Georges Sorel.stond ver van klassiek liberalisme. een soort onredelijk geloof in de constructieve waarde van gevecht en een neerwijzing van ideeën en idealen. filosofische en artistieke ontwikkelingen. Er waren racistische ideeën maar ze hadden geen politiek belang. Er waren nog steeds revolutionairen maar de revisionisten hadden de overhand. Intellectuele en andere stromingen Anti-intellectualisme. maar de staten probeerden oorlog te voorkomen. Er was nationalisme maar nooit totalitarisme. dat de mens geen rationeel dier was. met nadruk op de wil. Nietzsche ontkende de ethische waarden ten voordele van persoonlijke moed en durf en de sociaal darwinisten bejubelden het s uccesvol en dominante in alle menselijke fases als zijnde het meest fit in een eeuwige strijd voor bestaan. Er was veel scepticisme maar ook nog steeds een sterk geloof in vooruitgang. de psychologie en de politiek. waren er vele tekenen tussen 1900 en 1914 van het wanende liberalisme. Paradoxaal ontdekte men in het Darwinisme. Dit was niet nieuw. Ierse nationalisten gebruikten al lang onparlementaire methodes. In economische en politieke zaken. Van de mens die niet essentieel een rationeel wezen was.

Volkeren namen ideeën van Europa over en deze ideeën transformeerden en werden uitgedaagd als ze politieke en culturele tradities van andere civilisaties binnenkwamen. machtige en zwakke landen. in vergelijking met andere minder ontwikkelde. of Westerlingen. of ontwikkelende delen van de wereld. Maar de economische en culturele aspecten van het koloniaal systeem bleven de 'postkoloniale' maatschappijen beïnvloeden. In midden 20ste eeuw werd het gebruikelijk over de ontwikkelde delen van de wereld te spreken. Elders vielen stammen en massieve oude civilisaties uit elkaar en reageerden op de druk van moderne economische en sociale veranderingen. De onderworpen volkeren kwamen tot een nood voor modernisatie en industrialisatie van hun eigen landen. maar ze wilden af van imperialisme. en zelf de condities beslissen onder welke modernisatie en uitlening plaatsvindt. De eerste Wereld civilisatie: één wereldeconomie en markt. De term Westers kwam in gebruik met de opkomst van de VS. rijke en arme. Dankzij wetenschap en industrie verkreeg Europa rijken over de gehele wereld. Europees imperialisme was vergankelijk. depressies leidden snel tot werelddepressies. Benito Juarez wordt terug Mexicaanse president Abdul Hamid neemt de macht als sultan in het Ottomaanse rijk. is gelijk aan het bewind van een persoon over een andere. een repressief regime houdt 33 jaar stand 81 . Imperialisme. die de Europa s wereldsuprematie representeerde. Een derde wereld kwam er in de latere decennia van de 20ste eeuw. verzwakte en verdween in deze vorm na WOII. gelijke attributen van politieke en economische moderniteit. 1871-1914 De economische. en vonden mensen het moeilijker te overleven. Met deze termen probeerde men om te gaan met de realiteit van moderne en traditionele. met behulp van Westerse wetenschap. zichzelf regeren. en niet de laatste fase wat de 20ste eeuw al doen uitblijken. droeg bij tot WOI en zo tot de val van de suprematie die Europa had genoten. Zo leden lokale industrieën. politieke en culturele instituties en ideeën verspreiden zich na 1870. 1850-1906 1850-1864: 1856: 1857: 1864: 1867: 1876: Taiping rebellie in China onderdrukt door de Qing dynastie Ottomaanse rijk lanceert hervormingen om het leger en staat te moderniseren de Indische muiterij bedreigt de Britse controle en leidt tot hervormingen in de imperiale administratie Napoleon III zet Maximiliaan op de troon van Mexico Maximiliaan wordt onttroont. Afrika en de Amerika's werd in de geschiedenis van de wereld nauwer betrokken dan ooit het geval was. Mensen van alle rassen begonnen te exporteren en werden blootgesteld aan rijzende en vallende wereldprijzen. technologie en kapitaal. Azië. participeerden en profiteerden het meest in deze globale evoluties. De meest actieve imperialistische natiestaten lagen in Europa. De Europeanen. de kolonisatie van de van de late 19de eeuw.Hoofdstuk 16: Europa's wereldsuperioriteit. De Imperiale rivaliteiten van de Europese machten. De geschiedenis van Europa. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. en werd ongeschikt na de modernisatie van Japan. Imperialisme was een fase van wereldwijde spreiding van industriële en wetenschappelijke civilisatie uit Europa. en de 40 jaar voor WOI wordt gekenmerkt door Europa's suprematie.

1877-1878: 1885: 1885: 1894-1895: 1898: 1898: 1899: 1899-1902: 1904-1905: 1906:

Russisch-Turkse oorlog leidt tot Russische winst in de Balkan De Berlijn-conferentie legt de termen tot imperiale controle in Afrika vast Het Hindu Indisch nationaal congres wordt opgericht om de Britse macht in Indië te opposeren. Japan verklaart oorlog met China en neemt Formosa in (Taiwan) De VS verklaart de oorlog op Spanje en neemt controle over Cuba, Puerto Rico en de Fillipijnen. Franse en Engelse komen bijna tot een imperiaal conflict in Fashoda in Sudan De Fashoda crisis De Boxer revolte in China keert zich tegen de Europese macht en wordt onderdrukt. De Boer oorlog consolideert de macht van Groot-Britannië in Zuid-Afrika Japan verslaat Rusland in de Russisch-Japanse oorlog en verspreid zich in Manchoerije De All-India Muslim League wordt opgericht om Indisch nationalisme en moslimrechten te promoten.

77. Imperialisme: Aard en oorzaken
Bij de val van Napoleon stond maar één van de oude koloniale rijken overeind, de Britse. Voor 60 jaar na 1815 waren er geen koloniale rivaliteiten en in vele groepen was er een onverschilligheid t.o.v. overzeese rijken. Dit idee had zijn oorsprong uit de vrije markt principes, men dacht dat het onnodig was politieke invloed in gebieden uit te oefenen met welke men ook zaken deed. De verdere ontwikkelingen leidden niet tot imperiale conflicten tussen Europeanen, en er was geen systematisch imperiaal programma, doctrine of isme . Rond 1870 of 1880 kwamen er weer koloniale vraagstukken. Rond 1900 verdeelden de geavanceerde industriële landen de aarde tussen henzelf.

Het nieuwe Imperialisme
Het nieuwe imperialisme verschilde economisch en politiek van het vroegere kolonialisme. De oude rijken waren maritiem en mercantilistisch ingesteld en de Europese staten hadden geen territoriale ambities buiten de bescherming van ruilcentra, met uitzondering van Amerika de Filippijnen en Australië. Europa respecteerde geen inheemse staten of industrieën, en ontwikkelden daarom territoriale claims, investeerden kapitaal en importeerden hun eigen methoden van productie en management. Onder het nieuwe imperialisme wilden de Europeanen nu ook goederen in een kwantiteit die de pre-industriële ambachten niet konden leveren. Ze waagden zich meer in de achtergestelde landen en begon kapitaal te investeren in industrie, en begon met de bouw van voorzieningen voor Europese bezoekers en functionarissen. Transformatie lokale populatie; Door het productieve leven van het land over te nemen transformeerden grote elementen van de lokale populatie in loonarbeiders van buitenlandse

82

eigenaars, en werden zo de klassenproblemen van industrieel Europa geïntroduceerd geaccentueerd met raciale verschillen. Om de investeringen veilig te stellen, en voor andere redenen, streefden de Europeanen nu ook naar politieke en territoriale dominantie. Gebieden werden kolonies, andere protectoraten. In andere regio s als China en Perzië waar de Europese landen hun aanspraken niet konden goedmaken met elkaar werden de landen verdeeld in invloedssferen, elke Europese macht had adviserende privileges en investerings- en handelsopportuniteiten in zijn eigen sfeer. Deze vage vorm van imperiale controle liet het land zogenaamd onafhankelijk. Een enorme kloof opende, rond 1875, tussen de Europese machten en de niet-Europese staten. Koningin Elizabeth behandelde de Grote Mogul van Indië met veel respect, en zelfs Napoleon behandelde de Sjah zogenaamd als een gelijke. Dan kwam de Industriële Revolutie tot ontwikkeling in Europa. Democratische en nationalistische bewegingen produceerden grote en verenigde Europese volkeren. Schijnbaar eindeloze rijkdom, met moderne administratie, lieten Europese staten toe om te belasten, lenen en uitgeven zonder duidelijke limiet. Tegelijkertijd waren ook alle voornaamste niet-Europese rijken in verval. Zoals in de 18de eeuw het uiteenvallen van het Mogulrijk de Britten toeliet India over te nemen maakten in de 19de eeuw de politieke kwetsbaarheid van de Sultan van Turkije, van Zanzibar, de Sjah van Perzië, de keizer van China en de Shogun van Japan Europese interventie opmerkelijk gemakkelijk. Enkel Japan kon zijn regering op tijd revolutioniseren om imperialistische penetratie te voorkomen. Maar zelfs de Japanners waren beperkt door vroege verdragen die tariefrechten controleerden tot na 1900. Een louter machtsvertoon door de Europeanen was gebruikelijk genoeg om hun wil op te leggen. Sporadisch kleine oorlogen werden constant uitgevochten, en bleven onopgemerkt door de Europeanen in het thuisland. De Spaans -Amerikaanse oorlog van 1898 en de Boer-oorlog van 1899 waren koloniaal en uitgevochten tussen volledig ongelijke machten. Meestal was een show van maritieme macht genoeg, het was de klassieke tijd van het strafbombardement (Tokyo, Kanton, Satsuma, Choshu, Alexandrië, Zanzibar). Het gewoonlijke gevolg was dat de lokale heerser een traktaat ondertekende, de regering herorganiseerde of een Europese, meestal Britse, adviseur accepteerde.

Aansporing en Motieven
Achter de agressie lagen vele oorzaken. De levensstijl die de Europeanen zich hadden gewoon gemaakt kon enkel behouden worden door de rest van de wereld te onderwerpen. Katholieke en protestantse missionarissen werden uitgezonden en geraakten soms in ruzie met de lokale bevolking, en werden zelfs soms vermoord. Publieke opinie in de thuislanden drong aan voor politieke actie tegen dit antichristelijk geweld. Wetenschappers hadden geografische expedities nodig. Aan het einde van de 19 de eeuw leek het voor Europeanen normaal dat overal waar ze gingen de persoonlijke veiligheid en legale procedures die de Europese regeringen aanboden mochten genieten. Economisch vereiste het Europese leven materiële goederen waarvan velen enkel uit tropische regio s konden komen. Neo-mercantilisme; Industriële landen probeerden ook hun eigen producten te verkopen, en waren genoodzaakt nieuwe markten te zoeken. De industrialisatie van Duitsland, de VS, Japan en andere landen na 1870 betekende dat ze wedijverden onder mekaar en met Groot-Brittannië voor buitenlandse handel. De langzaam dalende prijzen na 1873 betekende dat een bedrijf meer goederen moest verkopen om dezelfde winst op te brengen, competitie werd dus meer intens. Tarieven werden verhoogd en er werd dus voor gepleit dat elk land een koloniaal rijk moest ontwikkelen, een gebied van overdekte markten . Het idee was het creëren van een grote 83

zelfvoorzienende handelsunit, verscheidene klimaten en types van grondstoffen omsluitend, eventueel beschermd van buitenlandse competitie door tarieven, een markt voor al zijn leden garanderend net als rijkdom en welvaart voor het thuisland. Deze fase van imperialisme wordt neo-mercantilisme genoemd omdat het in enige zin het mercantilisme deed herleven, de nationale economische systemen van de 16de tot de 18de eeuw. Puur financiële overwegingen karakteriseerden het nieuwe imperialisme. Investeringen in meer achtergestelde landen bracht meer op dan in de meer industrialiserende. Dit kwam door goedkope arbeid, hoge vraag naar niet-Europese producten en het groter risico van verliezen in gebieden waar de Europese wetten niet heersen. Rond 1800 was Europa en het Noordoosten van de VS uitgerust met hun eerste industriële voorzieningen. Tegelijkertijd accumuleerden deze landen kapitaal en werd er naar een uitlaat gezocht. In het midden van de eeuw was het meeste geëxporteerde kapitaal Brits. Naar het einde toe investeerden meer Franse, Duitse, Amerikaanse, Belgische, Nederlandse en Zwitserse investeerders buiten hun eigen grenzen. In 1850 ging het meeste kapitaal in het opbouwen van Europa of de VS, Canada, Australië of Argentinië. Rond 1900 ging meer naar de onderontwikkelde regio s van de wereld. Dit kapitaal was eigendom van individuele kleine spaarders of grote banken. Investeerders prefereerden beschaafde politieke controle over delen van Azië, Afrika of Latijns Amerika waar hun investeringen zich situeerden. Dus het winstmotief moedigde imperialisme aan. Deze analyse werd vooropgesteld in sociale kritieken o.m. door J.A. Hobson en Lenin. Ze schreven imperialisme toe aan de accumulatie van surplus kapitaal en veroordeelden dit op grond van socialistische bezwaren. Hobson zei dat een verandering in de domestieke economie die een surplus aan kapitaal tegenging het hoofdmotief van imperialisme zou doen verdwijnen. De surpluskapitaal uitleg was niet volledig overtuigend. Men twijfelde eraan of dat imperialisme groeide vanuit een kapitalistische druk om in het buitenland te investeren. Misschien lag Europa s nood aan import meer aan de basis, omdat alleen door enorme importen Europa zijn dichte populatie, complexe industrie en hoge levensstandaard kon onderhouden. Niet Europeanen zelf vroegen vaak naar het kapitaal, dat graag geleend werd door de Europeanen aan hoge ratio s. Ten slotte kon het imperialisme van sommige landen, vooral Italië en Rusland, die zelf weinig kapitaal en weinig moderne kapitalisten hadden, niet redelijk toegeschreven worden tot druk voor lucratieve buitenlandse investeringen. Grote investeringen in het buitenland; In 1914 investeerde Groot-Brittannië een kwart van al hun welvaart in het buitenland, en de helft daarvan in het Britse rijk. Frankrijk enkel een tiende in zijn rijk, maar al hun buitenlandse investeringen kwamen tot 20%. Deze sommen verklaren de druk op de Europese regeringen om politieke invloed te laten gelden in Afrika, Turkije of China. In 1914 had Frankrijk een enorme inzet in Rusland. Rusland, een imperiale macht t.o.v. de landen in de Balkan en Azië, verkreeg bijna semi-imperiale status. Het tsaardom bleef overeind door buitenlandse leningen, vooral Franse, die meer in Rusland investeerden dan alle koloniale regio s tezamen. De reden was op zen minst evenveel politiek als economisch. Het doel was het militaire bondgenootschap tegen Duitsland samen te houden. Samengaan van politiek en economie tijdens het hele proces van imperialistische expansie; Nationale veiligheid, zowel politiek als economisch was even belangrijk als de accumulatie van private welvaart. Zo was ook de groeiende opinie over de economische veiligheid en welvaart van de werkende klasse. De ideeën van Britse staatsman Joseph Chamberlain illustreren hoe deze motieven binnenkwamen in het imperialistische denken. Chamberlain geloofde erin dat de gemeenschap beter voor zijn leden moest zorgen en dat de Britse gemeenschap (of rijk) de welvaart van de bevolking kon vergroten. Chamberlain introduceerde een soort van municipaal socialisme, wat het publiek eigenaarschap van utiliteiten omvatte. Als koloniale secretaris van 1895 tot 1903 predikte hij de nood voor een

84

groot zelfvoorzienend en zelfbeschermend rijk in een tijd van rijzende internationale competitie. Een wereldwijd Brits handelsgebied, ontwikkeld door Brits kapitaal, zou een veilige bron voor grondstoffen en voedsel, een markt voor export en een vaste hoeveelheid winsten, lonen en werk leveren. Chamberlain zag met tegenzin de tendensen tot onafhankelijkheid in Canada, Nieuw-Zeeland en Australië. Hij stond voor complete zelfregering, maar hoopte dat ze zich terug zouden binden met anderen en Groot-Brittannië. Volgens Chamberlain moest Groot-Brittanië en zijn gebieden hun bronnen bundelen niet alleen voor militaire verdediging maar ook voor economische welvaart. De gebieden hadden al tarieven geheven tegen Britse fabrikanten om hun eigen fabrikaten op te bouwen. Chamberlain moedigde de gebieden aan een lagere tol op Britse goederen te heffen dan op andere landen. In ruil hiervoor stelde hij zelf voor dat Groot -Brittanië een beschermend tarief zal aannemen zodat dit Canadese of Australische goederen zou bevoordelen door deze aan te bieden aan lagere ratio. Het plan was het rijk bij elkaar te houden door economische banden, en er een soort tariefunie van te maken, of een systeem van imperiale voorkeur . Omdat Groot-Brittannië vooral vlees en graan importeerde was Chamberlain verplicht hierop een tarief aan te bevelen. Chamberlain wou dus het voedsel van het volk belasten, en de basis ondermijnen van de overeenkomst van vrije handel, waarop de Britse economie voor een halve eeuw heeft op gesteund. Zijn voorstel werd afgekeurd. Echter na WO1 volgde Groot-Brittannië nauwgezet de voorstellen van Chamberlain. Waarschijnlijk kende de werkende klasse wel degelijk economische vooruitgang door Imperialisme. Sociaal conservatieve imperialisten gingen hiermee akkoord met denkers van extreemlinks. Marx zelf, gevolgd door Lenin, dachten dat de Europese werker een hogere levensstandaard behaalde door het binnenkomen van laaggeprijsde koloniale goederen. Voor Marxisten had dit negatieve gevolgen. Een andere imperialistisch argument uit de tijd bestond eruit dat Europese landen kolonies moesten werven naar waar surplus populatie kon migreren zonder het geboorteland volledig te verlaten. De competitieve aard van het Europese statensysteem introduceerde andere bijna exclusieve politieke karakteristieken, ze moesten zichzelf beschermen tegen elkaar, en een soort balans in stand houden, zowel overzee als in Europa. Zoals in de verdeling van Afrika annexeerden landen territoria uit angst dat een ander het eerst zou doen. Kolonies bleken een waarde in symbolisme en prestige te hebben. Kolonies hebben was een criterium van grootsheid.

Imperialisme als kruistocht
Geloof in moderne civilisatie was een soort substitutiereligie geworden, imperialisme zijn kruistocht. Ook sociaal Darwinisme en populaire antropologie leerden de racistische doctrine aan. Vele imperialisten dachten dat achtergesteldheid zijn oorsprong heeft in historische feiten, en dus tijdelijk was. De imperialistische psychologie bevatte idealisme, humanitarisme zowel als hebzucht, en vele Europeanen gingen naar de kolonies om scholen en hospitalen op te richten. Allerlei goede doelstellingen werden nagestreefd, maar deze prestaties gingen duidelijk samen met Europese zelfinteresses en werden uitgedrukt in onverdraagzame zelfgenoegzaamheid en neerbuigendheid van het grotere deel van het menselijke ras.

85

In het voormalig Spaanse rijk liet het verdwijnen van Koninklijke controle een groot aantal relatief zwakke en onstabiele republieken achter. De Mexicaanse republiek liet slavernij niet toe. In de 19de eeuw kende door immigratie deze groep een grote groei. De liberale president Benito Juarez. Echter het eerste militaire dreigement voor één van de nieuwe republieken kwam uit de VS. Het congres van Verona overwoog manieren om ze terug bij Spanje te krijgen. De VS en Mexico Bij zijn onafhankelijkheid reikte Mexico bijna tot de Mississippi en de Rocky Mountains. In 1845 annexeerde de VS Texas waar een oorlog uit volgde. De Amerika s Het uit elkaar vallen van de Spaanse en Portugese rijken in het eerste kwart van de 19de eeuw. en niet als een ontwikkelde staat. landen die de Monroe-doctrine nooit hadden erkend. constant verwikkeld in grensgeschillen met elkaar. Gelukkig voor deze republieken stond bij hun onafhankelijkheid imperialisme nog op een laag pitje. Naar aanleiding van het statuut van buitenlandse residenten stuurde de VS troepen naar de grens van Mexico. en de nieuwkomers riepen hun eigen republiek uit namelijk Texas. waarop de Mexicanen bezwaar maakten te behandeld worden als wilden en Kaffirs . De Fransen gingen uiteindelijk weg en Maximiliaan werd geëxecuteerd. De Fransen slaagden hierin en Maximiliaan regeerde voor enkele jaren. zonden gezamenlijke troepen naar Veracruz. De Britten stelden de confiscatie voor van de douanehuizen in Mexicaanse havens en toe-eigening van deze inkomsten om de schulden terug te betalen.78. Dit wou hij creëren met de Oostenrijkse aartshertog Maximiliaan als figuurlijk keizer. Groot-Brittannië. maar Napoleon III concludeerde uiteindelijk dat de verovering van Mexico onmogelijk of te duur was. De leiders van beide naties gingen dus akkoord dat er 86 . maar werd tegengewerkt door Groot-Britannië en de Amerikaanse Monroedoctrine. Het was inderdaad een principe van internationaal recht in de 19 de eeuw dat ontwikkelde staten niet mochten tussenkomen in elkanders zaken maar het recht te hebben om te interveniëren in zogenaamde achtergestelde landen. Deze ambivalente situatie werd karakteristiek in de Nieuwe Wereld. De VS had dus Mexico zowel beroofd als beschermd. Keizer Napoleon III had een geheim project om een Franse satellietstaat te creëren in Mexico waar Frans kapitaal en exporten zouden bloeien. Verder bleek in 1865 dat de VS niet in elkaar ging storten als verwacht en gehoopt door de Europese regering. gedurende en na de Napoleontische oorlogen. verwierp de leningen. In het dispuut van 1877 erkende de VS Mexico als achtergesteld. Frankrijk en Spanje. De meeste bewoners waren Indianen of Mestizo s met hier en daar clusters van puur Europese afkomst. In Amerika keurde de overgrote meerderheid van de bevolking annexatie van Mexicaans gebied goed omdat hun natie beter in staat was een moderne economie en regering in de regio de ontwikkelen. Toen de VS een grote macht werd bleek de Monroedoctrine een effectieve barrière tegen Europese territoriale ambities. het was de helft van zijn territorium kwijtgespeeld in de eerste generatie van zijn onafhankelijkheid. een volbloed indiaan. Direct hierna staken landzoekers van de VS de grens over met slaven om katoen te telen. De Britten en Spanjaarden trokken hun troepen terug. In Mexico moesten vele decennia voorbij gaan om deze wonde te genezen. Mexico verloor niet alleen Texas maar de gehele regio van Texas tot de kust van Californië. De Mexicanen maakten bezwaar op grond van internationaal recht. Mexico had een grote lening van Europa overeengekomen tegen buitensporige termen. Juarez en de Mexicaanse liberalen kwamen terug aan de macht. liet een groot gebied van Colorado tot Kaap Hoorn vrij onbewoond achter. De VS protesteerde lang tegen de Franse regering.

Het Roosevelt Collorary creëerde echter zoveel kwaad bloed in Latijns Amerika dat de regering in Washington het uiteindelijk verstootte. Hij promootte interventie van geciviliseerde naties en zei dat de Monroe-doctrine de VS zou kunnen forceren tot het uitoefenen van een internationale politiemacht. omdat de VS Europa niet zou toelaten tussen te komen in Amerika om schulden te doen afbetalen. Filippino nationalisten vochten 6 jaar voor onafhankelijkheid. met uitzondering van Cuba en Puerto Rico. het kanaal en de Stille oceaan. Puerto Rico werd geannexeerd net als de Filippijnen. Tegelijkertijd werd wat overbleef van het Spaans Amerikaanse rijk verontrust door revolutie. De Amerikaanse interventie in Hawaï was een typisch voorbeeld van nieuw Imperialisme. de Maine. Hawaï of the Sandwich eilanden kenden een isolatie in de Stille oceaan. Onder president Theodore Roosevelt triomfeerde de imperiale macht van de VS het meest. het zelf de plicht van interventie moest aannemen om de investeringen van de geciviliseerde wereld te beschermen. Dit werd bekend als de Roosevelt Corollary aan het Monroe Doctrine. Roosevelt declareerde dat. De barbariteit van de Spaanse autoriteiten werd betreurd als een aanslag op moderne civilisatie. zonk onder mysterieuze omstandigheden in de Havana baai.verschillende standaarden waren voor ontwikkeld en onderontwikkelde naties. De pers. maar gingen sterk in tegenspraak over welke van de twee in Mexico geldt. De climax kwam wanneer een Amerikaanse oorlogsvloot. Amerika won de opvolgende oorlog tegen Spanje in 1898. waar de VS herhaaldelijk intervenieerde in de Cariben en Mexico. De groei van Cubaans nationalisme en de bezinking van Amerikaans imperialisme leidde tot afschaffing van het Platt amendement in 1934 en de erkenning van de Cubaanse onafhankelijkheid. De machteloze inheemse leider accepteerde bijna een Brits protectoraat in 1843. Later na de WOII werden de Filippijnen onafhankelijk en Puerto Rico een zelfregerende commonwealth. De VS behielden enkel het recht op een permanente huur op een haven in Guantanamo Bay. waarover het lang de controle hield en ging verder met het bouwen van het Panama kanaal. In de VS lag de sympathie bij de revolutionairen. De VS huurden hier en versterkten een Kanaalzone. Panama werd in feite een protectoraat van de VS. onderworpen aan het Platt Amendement. vooral de nieuwe yellow press roerde het Amerikaanse publiek naar een morele verontwaardiging en imperiale zelfbewustheid. en nam beslag op half de ontvangen douanegelden om hun schulden af te betalen. Imperialisme van de VS in de jaren 1890 De jaren 1890 kenden een crescendo van imperialisme in Europa en de VS. In 1895 verbood president Cleveland de Britten direct handel te voeren met Venezuela in een grensdispuut aangaande Brits Guyana. Tegelijkertijd werd van Cuba een onafhankelijke republiek gemaakt. Cubaanse suiker was van groot belang voor de Amerikaanse levensstandaard. en accepteerde in 1875 een 87 . maar de respons bevatte alle kenmerken van het nieuw-Imperialisme van de VS. De Monroe Doctrine werd nu een positieve notie van supervisie van al de Amerika s door de VS. Toen Colombia een revolutie zag in de Isthmus van Panama ondersteunde de VS de revolutionairen en erkende zonder overleg Panama als een onafhankelijke republiek. en een ordelijk en ontvankelijk Cuba was vitaal voor de Amerikaanse strategische interesses in de Cariben. De VS sloeg er uiteindelijk in van de Filippijnen een Oost Aziatische kolonie te maken. hervormde de economie van het land. Een kwart eeuw van dollar diplomatie volgde. en om enig voorwendsel van Europese interventie voor te zijn zond de VS een financieel administrator naar Santo Domingo. Het volgende jaar viel Santo Domingo in financiële wanorde. Amerika investeerde 50 miljoen dollar in Cuba en kochten de bonden op uitgegeven door Cubaanse revolutionairen in New York. De groei van globale navigatie bracht echter een nieuwe populatie naar de eilanden rond 1840. De Britten werden verplicht internationale arbitratie te accepteren.

De verschillende religies leefden naast elkaar elk onder de wetten. en landen als Egypte en Arabië bleven onder nominale soevereiniteit van de sultan. humanitaire en administratief vlak. Religieuze officiëlen waren dan ook verantwoordelijk tot de Turkse regering voor hun eigen volk. Westerse Europeanen hadden ook hun eigen speciale rechten. Sinds het verlies van Hongarije in 1699 kende het rijk een lang proces van territoriale desintegratie. handelsprivileges verkreeg en Pearl Harbor als haven verkreeg. een uniforme wet. Amerikaans kapitaal en management kwam binnen en een enorme suiker en ananas industrie werd gecreëerd compleet berust op export en investeringen door de VS. Algemeen gezien lag het rijk achter t. Buiten zichzelf te kunnen verdedigen wilden ze ook vermijden tijdelijk gered te zijn van Rusland door het Westen. In 1891 toen Koningin Liliuokalani op de troon kwam probeerde verwestering en Amerikanisering te tegen te werken. soevereiniteit. materieel. in gevaar gebracht door haar nativistische politiek. de Europese machten zich in China bewogen. mechanisch.virtueel protectoraat door de VS.v. In de jaren 1850 verloor het rijk territoria aan de rand van het gebied. maar een complex sociaal en politiek systeem waarin mensen behoorden tot diverse en in veel gevallen overlappende religieuze gemeenschappen. Dat het rijk het nog 2 eeuwen uithield kwam door de Europese balans van machten. de Filippijnen een Amerikaanse kolonie werden en de constructie van het panama kanaal gepland werd accepteerde de VS zijn lot in de Stille oceaan en annexeerde de republiek van Hawaï in 1898. Het rijk bleef nog steeds enorm.o. In de 19de eeuw strekte het rijk zich nog steeds uit van Hongarije en de Balkan tot de Zuid Russische steppes en van Algerije tot de Perzische golf. wat Hawaï onafhankelijkheid garandeerde tegen derde partijen. De uitkomst van de oorlog bewees de superioriteit van de politieke systemen van Engeland en Frankrijk. zette de koningin af en maakte een onafhankelijke republiek van Hawaï. hoven en gebruiken van zijn religieuze groep. de moderne industriële naties op wetenschappelijk. De Krimoorlog van 1854-56 was het begin van de modernisering van Turkije. nieuwe landen werden opgericht en elders namen andere landen delen van het Ottomaanse rijk in. die snel annexatie door de VS zocht. het idee van een seculiere staat of van wet en burgerschap los van religie. over welke ze een grote autoriteit had. Westerse handelaars genoten van een regime van verdragsbepalingen of speciale rechten toegekend door de Ottomaanse regering in ontelbare traktaten teruggaand tot de 16de eeuw. 88 . Maar na herziening van de globale situatie in een tijd waar Japan zijn imperiale aspiraties in Azië liet gelden. wat uiteindelijk tot Franse of Britse controle zou kunnen leiden. Het rijk was helemaal niet gelijkend met de Europese staat. 79. De Turken waren de heersende klasse en de Islam de dominante religie. De dissolutie van het Ottomaanse rijk Het Ottomaanse rijk in de jaren 1850 De Europese staten hadden een lange geschiedenis van relaties met het Ottomaanse rijk. De Amerikaanse interesses. en het was hierop dat de Turkse hervormers zich wilden hermodelleren. Voor vele jaren lag het probleem in balans met de tegenwerping in de VS van zulke hardhandige methodes. Het Ottomaanse rijk kende dus niet de Europese ideeën van nationalisme. Hoewel aan de winnende kant lag de oorlog de militaire en politieke zwakheden bloot en wees op de noodzaak voor een betere organisatie.

(gepromoot door Dostojevski en Danilevski). In 1876 liet hij koningin Victoria de titel van keizerin van India aannemen. en Orthodoxie moest deze stad bevrijden van de heidenen. na een roekeloze overlening. De Russisch-Turkse Oorlog van 1877-1878: Het Congress van Berlijn In Rusland droomden velen over de installatie van de Russische macht op de kusten van de Bosporus. Een nieuwe meer vastberaden hervormende minister. Engeland was vervuld door populair protest voor oorlog tegen Rusland.000den Turken. en gooide de constitutie weg. 1856-1876 In 1856 gaf de Ottomaanse regering de Hatt-i Humayun uit. Midhat Pasha.Pogingen tot hervorming en herleving. liberale en nationalistische ideeën. Turkse hervormers werden meer en meer gedreven tot terroristische aanvallen. Maar oorlog werd 89 . geconsolideerd en gemoderniseerd Ottomaans rijk dat politiek kon concurreren wou niemand in Europa. vechtend tegen alle machten die hij niet kende. Bulgaren. De Slaven in het Ottomaanse rijk gebruikten het Russische Pan-Slavisme als een reden voor het vechten tegen de Turkse heersers. Zijn doel was een Ottomaans nationaal burgerschap te creëren en een vergaande modernisering. en met rede. Britse commerciële en financiële interesses in India groeiden en het Suezkanaal werd de levenslijn van het rijk. en zette Abdul Hamid II op de troon. Maar men was te veel afhankelijk van geleend geld. Tegelijkertijd viel het Ottomaanse rijk voor de Russische troepen. Het bleek dus dat Turkijes onvermogen zichzelf te beschermen minstens tot een Engels/Russische oorlog zou leidden en mogelijk een Europese oorlog. In 1874 kocht Benjamin Disraeli. de activisten van de hervormingsera voor 1876 leefden in ballingschap in en planden hun terugkeer en wraak. zette Abdul Aziz af in 1876. Konstantinopel werd Tsaringrad genoemd. Tenslotte. De Sultan was ook bang voor buitenlandse omstandigheden. Het werd gesteund door de Russische regering omdat het de aandacht afleidde van de interne en revolutionaire problemen. De nieuwe sultan ging eerst mee met de hervormingsbeweging en verkondigde een nieuwe constitutie in 1876. 1 ste minister van Groot Brittannië 44 percent van de aandelen van de Suez Canal Company . Macedoniërs en Kretenziërs daagden de Ottomaanse autoriteiten uit en deze antwoordje met de Bulgaarse en Armeense massamoorden. Nationalistische Armeniërs. het verdrag van San Stefano. ontbond het parlement. 10. en leefde in isolatie en angst. Repressie na 1876 Abdul Hamid regeerde van 1876 tot 1909. Rusland verplichtte de Turken een verdrag te tekenen in 1878. De leden van het parlement stelden zich aan de orde om te hervormen. In 1874. Opstanden tegen de Turken braken uit in de Balkan gedurende mid-1870. De sultan ontdeed zich van Midhat. Maar ze rekenden niet op Abdul Hamid die in 1877 zijn ware intenties liet zien. verwierp de Ottomaanse regering de helft van zijn schulden. Men wou een federatie van het Oosten creëren onder Russische controle. Een grondig hervormd. leefde Abdul Hamid in angst van de Imperialistische interesses op zijn uiteenvallend rijk. Ook ontwikkelde zich krachtige tegenstand tegen zulke radicale veranderingen. Het Suezkanaal was voltooid in 1869 en herstelde de positie als kruispunt van wereldhandel. Kruistochtmotieven kregen opnieuw vorm in Pan-Slavisme. Voor 20 jaar werden serieuze prestaties verricht en circuleerden er Westerse. De Britten waren bereid Rusland opnieuw te bevechten. In 1877 verklaarde Rusland de oorlog op Turkije.

versloegen Arabi en namen Tewfik onder hun bescherming. Dit leidde tot nationalistische protesten onder leiding van kolonel Arabi. Egypte en Noord-Afrika Voor Egypte. Egypte beëindigde ook alle betrokkenheid met het rijk. In 1882 gingen de Britten van wal in Suez en Alexandrië. Het traktaat van Berlijn in 1878 liet vele voortdurende problemen onopgelost die zouden bijdragen tot de oorzaken van WOI. Bulgarije werd verdeeld in 3 zones in naam nog binnen het Ottomaanse rijk. waarvan veel geleend uit Engeland en Frankrijk. Het congres liet een verdeling van het Ottomaanse rijk van start gaan. en de volkeren daar prefereerden de Franse taal en cultuur boven de Britse. In de jaren voor 1914 groeide Duitse invloeden. Rivaliteiten over het Ottomaanse rijk creëerde dus vijandigheid tussen de grote machten en een vruchtbare bodem voor de oorlogsangsten en diplomatisch manoeuvres die de WOI voorafgingen. katoenexport. Overeenkomsten van het congres. Servië en Roemenië wonnen onafhankelijkheid. en de khedief werd een verwesterd heerser. Deze interventie werd door de Britten al tijdelijk verkondigd maar bleef tot 1956. Uiteindelijk kregen de jonge Turken de controle over het Ottomaanse rijk in 1908. Arabi s beweging was een vroege expressie van Araabs nationalisme en leidde tot geweld in Alexandrië waarop een Brits schip Alexandrië bombardeerde. tijdelijk opgeheven door de verkoop van kanaal aandelen. enkel in vrede over Europa. Egypte werd meer betrokken in de wereldmarkt. en dus vrede in Europa houden ten koste van Turkije. In een scenario representatief voor veel delen van de koloniale wereld verzetten de nationalisten zich tegen zowel de buitenlanders als hun eigen regering. De Turken. Noch de Balkan nationalisten noch de Russische Pan-Slaven waren tevreden. technisch autonoom binnen het Ottomaanse rijk. De Russen werden overhaald in Berlijn om het verdrag van San Stefano op te geven maar territorium te houden dat ze gewonnen hadden beneden het Kaukasusgebergte. Franse en Britse constructiewerken. De Britten en Duitsers keken met volkomen ongenoegen toe. Toen heel Europa in oorlog werd getrokken verklaarde Rusland de oorlog aan Turkije en kwam Turkije aan de Duitse kant. In 1923 90 . Duitsers en Duits kapitaal kwam binnen in Turkije. een spoorweg werd gepland die bijna afgewerkt was ondanks protest en representaties van de Britten. Bismark zei dat hij geen interesses had in gebied. Oostenrijk-Hongarije mocht Bosnië bezetten en administreren in compensatie voor de Russische invloed in de Balkan. modernisering. Gedurende de oorlog maakten de Arabieren zich los van het rijk met hulp van de Britten.afgewend met diplomatie. het waren lang de Fransen geweest die de grootste investeringen in het Midden Oosten hadden. net als Montenegro. Zulke verbetering kosten veel geld. Europa beschermde en verdeelde Turkije tegelijkertijd. Frankrijk maakte bezwaar. De Italianen mochten later uitbreiden over de Adriatische zee in Albanië. De verdeling van het Ottomaanse rijk werd ononderscheidbaar van de gehele internationale crisis voor 1914. waren de jaren 1850 en 60 een tijd van hervorming en economische ontwikkeling. In 1879 bereikten Westerse bank interesses het punt waar Ismail afgezet werd en vervangen door Tewfik die snel vangen door zijn schuldeisers. De Fransen compenseerden door Algerije verder te ontwikkelen en een protectoraat over Tunesië over te nemen en begon ook met de penetratie van Marokko. De Fransen mochten hun territorium uitbreiden van Algerije tot in Tunesië. reactionairen en hervormers waren verontwaardigd over de vrede ten koste van hun territorium. Fransen en Russen. Egypte werd dus een Brits protectoraat. Bismark verzamelde een congres van alle Europese machten in 1878 en er werd afgesproken zich te verdedigen als een eenheid tegen het probleem gepresenteerd door de Oosterse vraag . De Turken stonden Cyprus af aan de Britten. en Egypte kwam snel in een financiële dwangtoestand.

Leopold was erg commercieel ingesteld en onder meer China. De nieuwe republiek ging verder met het ondergaan van een nationalistische en seculiere revolutie. Livingstone was een man zonder politieke en economische doelstellingen. Dus net als het Ottomaanse rijk en China kende Afrika de bestorming van Europeanen op een moment toen zijn macht tot verzet beperkt was. Niemand kon weten hoeveel territorium de Associatie snel zou omvatten door deze methodes. De meeste Europese staten. Stanley daarentegen was een man van de nieuwe era. De Berlijn conferentie specificeerde dat het geen kolonie mocht worden van enige macht. diep geëerd door de Afrikanen tussen wie hij werkte. de Filippijnen en Marokko hadden zijn aandacht aangetrokken. In 1878 vond hij iemand met gelijke ideeën. In Europa waren de regeringen nog steeds twijfelachtig over de verwikkelingen met Afrika. Samen met Stanley richtte hij de internationale Congo Associatie op in 1878. Maar ze werden aangemaand door een kleine minderheid van kolonisatie-enthousiastelingen en de mogelijkheid de boot te missen als ze nu niet handelden. Journalist Stanley werd uitgezonden hem te vinden. deden aan landbouw waren nomaden. en geraakte werd uiteindelijk verloren gewaand door Europa en Amerika. koning Leopold II van België. GrootBrittannië steunde Portugal. vertrekkende van de Westkust claimde op de Congorivier zelf een territorium groter dan Frankrijk. maar meestal hechtten ze vast aan hun traditionele religies. Leopold bracht de machten in 1889 opnieuw samen in een tweede conferentie in Brussel. Formosa. een puur private onderneming waar de Belgische regering noch het volk iets mee te doen had. die verdere 91 . De Duitse explorator Karl Peters die in het binnenland van Zanzibar werkte liet contracten ondertekenen door de stamhoofden van Oost-Afrika. De verdeling van Afrika Afrika is een gigantisch continent. en voor vele eeuwen kenden de Europeanen enkel de kusten. De Congo Vrijstaat die in 1885 de plaats van de Internationale Congo Associatie innam was niet alleen een internationale creatie maar belichaamde wat bekend werd in de volgende eeuw als internationale mandaten of trustgebieden voor niet-Europese mensen. maar zijn administratie afvaardigde aan Leopold II. Ze leefden vooral in dorpen of stamgemeenschappen. Afrika was verzwakt door stamtwisten. De Berlijn conferentie had 2 doelstellingen. Stanley keerde terug naar Congo in 1882 en verzamelde in 2 jaar tijd traktaten met meer dan 500 stamhoofden. Ook grote steden of agglomeraties bestonden (Timboektoe. wat hij deed in 1871. Zimbabwe). De openstelling van Afrika Missionarissen.werd een Turkse republiek uitgeroepen. de territoria van de Congo associatie als een internationale staat opzetten en een code ontwerpen die de manier bepaalt hoe Europese machten Afrikaanse territoria wensen te onderwerpen. De Fransman Brazza. Bismark riep wederom een conferentie bij elkaar in Berlijn in 1885 om de Afrikaanse openstelling internationaal te reguleren. 80. Er bestonden ook uitgestrekte koninkrijken. net als de VS deelden hieraan mee. maar hij besliste Congo te ontwikkelen. ontdekkingsreizigers en individuele avonturiers waren de eerste om Afrika op te stellen tot de wereld. Europeanen beschouwden geheel Afrika net als Amerika in de tijd van Columbus terra nullius. en zag economische mogelijkheden in Afrika. Grenzen werden getrokken en enkele specifieke voorwaardes werden toegevoegd. Livingstone stierf snel hierna. Langs de Noordelijke rand hadden sommige Afrikanen zich bekeerd tot de Islam. maar deze waren verdwenen of vervallen. Dr. een gevolg van de slavenhandel. Portugal hoopten hun oude kolonies van Angola en Mozambique te verbinden tot een trans-Afrikaans rijk.

bijgeloof. Portugal. De lokale bevolking konden enkel de opgelegde quota s van rubbersap enkel door onmenselijk strenge dwang. Condities verbeterden toen tradities van meer verlichte koloniale administraties langzamerhand werden opgebouwd. Geleidelijk aan ontstond er een verwesterde klasse van Afrikanen. net als de Congo vrijstaat en Spanje slaagden erin grote holdings in Afrika te behouden 92 . Echter al deze pogingen tot internationalisme faalden omdat Europa geen internationale macht had die deze kon uitvoeren. In elk geval moesten de mannen werken onder gezag van de blanken voor miserabel loon. Niettemin kon hij de gehele onderneming niet winstgevend maken en benodigde kapitaal voor verdere ontwikkeling. Hij leende daar voor van zijn eigen regering in 1889 en 1895 in ruil voor het recht Congo te annexeren in 1901. De Berlijn conferentie van 1885 legde ook enkele regels voor imperiale claims van Afrikaanse gebieden neer. en weinig werd gedaan om ze te bevoordelen of hun sociale systemen van voor de komst van de Europeanen te beschermen. Ten tijde van de vraag naar rubber was Congo een van de weinige bronnen. De Afrikanen. De mannen leefden in compounds ver van familie en stam. Een gecombineerde campagne verplichtte de Belgisch regering om in 1908 Congo over te nemen van Leopold. Leopold verkreeg een royaal inkomen en wist persoonlijk fortuin te verwerven. Een gevecht voor echte occupatie volgde. De Italianen die in het binnenland van Ethiopië trokken werden bij de slag van Adowa in 1896 verslagen. zolang ze in hun traditionele manier bleven leven. Het Belgische parlement wijste de Congo af in dat jaar maar in 1904 groeide publieke woede na de Europese pers onthullingen van de schandalen in de Congo. Italië. Jonge mannen verschenen in universiteiten. Om te krijgen wat ze wilden schreven ze gewoonlijk machten uit tot het stamhoofd die deze eigenlijk niet bezat. De grootste mishandelingen werden beëindigde maar Congo bleef een verlokking voor verrijking en investering. In alle opzichten was het een deel van de ethos van imperialisme om slavernij. De macht om soevereiniteit over te dragen. land te verkopen of mijnconcessies toe te kennen. Duizenden stierven en de rubberbomen werden vernietigd zonder plannen voor vervanging. Deze klasse was gewoonlijk tegen exploitatie en paternalisme. Arbeid was het grote probleem. en met methoden die de culturele waarde erkenden. en lieten tekenen van nationalisme zien. stammenoorlog. werden gedemoraliseerd en hun arbeid was ongetraind en ongewild. Het resultaat was dat Europeanen in geheel Afrika tot gedwongen arbeid toevlucht namen. Overal werd het zelfde proces herhaald: Eerst verschijnt een handvol blanken met contracten. ziekte en analfabetisme tegen te gaan. Dit leidde tot het wijdverspreide systeem van indirecte heerschappij .stappen zette in het uitroeien van slavenhandel en een verdediging van de rechten van de lokale bevolking ondernam. Later bouwden de Europeanen de positie op van het stamhoofd sinds ze zelf geen invloed hadden over het volk. onder meer dat occupatie uit effectieve aanwezigheid door administrators of troepen moest bestaan. Slavernij werd door Europa verafschuwd. Uiteindelijk groeide in de 20 ste eeuw dit nationalisme tot meer intens en krachtig in het uitdagen van de Europese machten Wrijving en rivaliteit tussen de machten Ondertussen kwamen de Europeanen in Afrika gevaarlijk dicht tot oorlogen. In deze omstandigheden deed men alles om de Afrikanen te ontwortelen. Als ze verwesterlijking wilden moest het op een tempo en doel van henzelf. Ondanks de verbanning van slavenhandel ging Leopold II zijn eigen gang in Congo. reageerden niet als de vrije loontrekker gepostuleerd in door de Europese zakenwereld en economie.

Generaal Kitchener starte zuidwaarts de Nijl af te dalen en versloeg de lokale moslims in 1898 te Omdurman. Uiteindelijk werden de twee republieken zelfregerend binnen het Britse systeem. Het was een krachtmeting voor hun plannen in Afrika en hun positie in alle imperialistische en internationale kwesties in het algemeen. België en Groot-Brittannië. In 1895 zond Rhodes ongeregelde troepen over de grens. De Fashoda crisis en de Boer oorlog zorgden voor diepe onpopulariteit van Groot-Brittannië in Europa. Ze verwoesten het land en stopten ongeveer 120.Marchand om het gebied ver weg van de boven Nijl in te nemen. De Britten zonden 300. In 1899 ging Groot-Brittannië in oorlog met de twee repblieken.omdat grotere machten verkozen territorium onderworpen aan een mindere macht dan een van hun. Duitse keizer William II verzond een beroemd telegram waar hij Paul Kruger feliciteerde voor zijn overwinning. De ontdekking van diamant en goud in de Transvaal bracht het probleem van buitenlanders aan de orde. De opvolgende Fashodacrisis bracht Frankrijk en Engeland bijna tot oorlog.B. Beide landen hadden reeds onenigheid over Egypte en Marokko. De Britten begonnen hun internationale positie te herdenken. De Franse regering zond in 1898 Kapitein J. in het Zuiden van Soedan. De Boer-oorlog. Een golf van haat voor de Britten woelde over Frankrijk. Met uitzondering van de kortstondige verovering van Ethiopië in 1935 bleef de kaart van Afrika dus ongewijzigd tot het spectaculaire einde van de Europese rijken na WOII. Ze werden samengevoegd met Kaap de goede hoop in 1910 en kregen semi-onafhankelijkheid samen met het dominion van Canada.000 vrouwen in concentratiekampen. Brits kapitaal en mensen kwamen binnen en de Transvaal weigerde wetten door te voeren benodigd door de mijn corporaties. 93 . ook Franse planners droomden van een solide Franse riem over Afrika. Omdat Duitsland de oorlog verloor was de enigste verandering in Afrika dat de Duitse kolonies werden toegewezen onder internationaal mandaat aan Frankrijk. Hier leefden Afrikaners. Twee kleine onafhankelijke aangrenzende republieken stonden in de weg van de Noord Zuid riem. Rond 1880 werden imperialistische argumenten gehoord in Duitsland en de Duitse ambassades ontwikkelden kolonies in Duits Oost Afrika en in de Kameroens en Togo op de Westkust. samen met een woestijn die Duits Zuidwest Afrika genoemd werd waar meedogenloos de rebelse Herero volkeren werden onderdrukt. Duitse imperiale planners merkten op dat Congo en de Portugese kolonies wel eens zouden verenigen met de Duitse kolonies een riem vormen over het Afrikaanse kernland.000 troepen. In 1890 werd Cecil Rhodes 1ste minister van de Kaap Kolonie. Dit mislukte en in gans Europa ontstond er weerstand tegen de Britse bemoeinissen met de republiek. De twee Oost en West riemen werden doorsneden door een Britse Noord Zuid riem. Hij stootte verder stroomopwaarts en ontmoette Marchand te Fashoda. De Oranje vrijstaat en Transvaal. De Duitsers waren laatkomers in de koloniale race. De Fransen beslisten het risico niet te nemen en riepen Marchand terug. Boers . Deze oorlog duurde tot 1902. De Britten werden verwikkeld in een groots conflict aan het andere eind van het Afrikaanse continent. die na annexatie van Kaap goede hoop Britse overheersing ontsnapt waren door de grote trek . Net als de zaak van het Ottomaanse rijk was rivaliteit tussen de grootmachten over Afrika een verbittering van de internationale relaties. Vanuit kaap de goede hoop ging Cecil Rhodes noordwaarts. en de twee regeringen zouden samenkomen in Fashoda om een directe confrontatie af te dwingen. En in Egypte begonnen de Britten oude Egyptische claims op de boven Nijl te steunen. en bereidde WOI voor.

en andere belanghebbenden die onrecht waren aangedaan. banking transport. handel. Frankrijk en Engeland en het was hun wederzijdse jaloezie die de Nederlandse positie veilig stelde. de meest invloedrijke en best betaalde posities waren gereserveerd voor Europeanen. die nooit in de wereldhandelsstatistieken verschenen maar gedomineerd door Europa onmetelijk aan hun rijkdom bijdroegen. Beide regio s waren zo groot dat ze veel interne zaken hadden. piraterij tegen te gaan en grondstoffen te vinden verspreidde Nederland zijn heerschappij over de hele archipel. zoals de Grote Mogul. In 1877 werd Koningin Victoria keizerin van India. Na 1870 werd een vrijer systeem geïntroduceerd. 94 . de Britten en de Russen De Nederlandse Oost Indiës en Brits India Europa s ideale kolonies. Voor vele Indiërs buiten het leger bestond er ontevredenheid met de Britse politiek. India en Indonesië zonden decennialang veel meer uit dan wat ze invoerden. vrij veel door de krimoorlog). en religieuze sentimenten waren woedend. De Britse East India Compagny en het Mogulrijk werd definitief afgeschaft. Om occupatie door andere Europeanen voor te zijn. heersers werden onttroond. het cultuursysteem . Ze creëerden een rijk en onderdrukten interne revoluties. Beide regio s waren verdeeld door religie en taal en relatief gemakkelijk te regeren door de Europeanen. India brak in 1857 de Indische muiterij uit. Later verschenen Duitsland. De opstand leidde tot een radicaal nieuwe beleidskoers. De Nederlanders namen zelf het initiatief. Deze rebellie werd neergelegd met veel brutaliteit. De Britten verscheepten hun afgewerkte producten als ruil. Voor tientallen jaren exploiteerden de Nederlanders hun gigantisch rijk door een soort van dwangarbeid. Vrije handel. maar betekende ook dat Westerse ideeën van nationalisme en democratie langzamer binnendrongen. met weinig koopkracht voor de inheemse bevolking wat voortduurde door buitenlandse investering en management. plagen en honger tegen te gaan lieten ze toe de populatie te groeien. mogelijk door militaire superioriteit en met toezicht van de economen. In zowel Indië en Indonesië was de regering vrij gunstig. In de praktijk betekende dit collaboratie van de imperiale macht en de Indische bovenste klassen.81. De Britten regeerden direct. Tegelijkertijd werden ook Moslims gemobiliseerd door Wahabifundamentalisme. Vele Hindus zagen de Britten als gevaarlijke tegenstanders van oeroude religieuze tradities. Beide hadden vele natuurlijke rijkdommen. en door oorlog. stonden met hen op tegen de Britten. vergemakkelijkt omdat West en Zuid-India niet deelnamen. in een tropisch gebied zo dat ze nooit concurreerden met de Europese producten. Indische handelaars waren ooit van groot belang maar inheemse ambachten vervielen met de oplegging van modern industrialisme. verzekering. landeigenaars verloren hun eigendom. Toch deed Groot-Brittannië meer handel met Australië en Nieuw Zeeland dan met de 315 miljoen verarmde mensen in Indië. Het surplus was het waarmerk van de rendabele kolonie. India was een behoorlijk goed producerend land naar preïndustriële standaarden. betrokken in de wereldmarkt. maakte van India leverancier van grondstoffen. hoewel India zelfs voor 1914 tekenen van industrialisatie vertoonde. Handel in India bloeide. maar besloten met de Indiërs in plaats van tegen de Indiërs te regeren. Beide regio s hadden geen zelfregering voor WOI. Dit ging westerse desintegratie van de culturen tegen. Indische belangen werden beschermd. Deze ideeën infiltreerden ook bij de sepoys (Indiërs in het Britse leger. Imperialisme in Azië: De Nederlanders. De Sepoys pleegden muiterij in de Gangesvallei. De Nederlanders favoriseerden instructies in de Maleisische of Javanese taal. Nederland bezette weinig meer dan Java.

en een klasse verwesterde Indiërs ontstond. Perzië verloor de greep op zijn eigen zaken. Rusland verlangde naar ijsvrije havens. Deze groep eiste een grotere rol m.v. en tegelijkertijd had het gevecht om Afrika Groot-Brittannië van Frankrijk vervreemd. Imperialisme in Azië: China en het Westen China voor de Westerse Penetratie China werd gezien als het belangrijkste deel van Imperialistische interesses door alle grootmachten. negatief voor verdere vooruitgang. Imperiale ambities verhoogden dus de vijandigheid tussen Rusland en Groot-Brittannië. noch voor investering. In de ogen van de Chinezen waren de Europeanen barbaren.o. In 1890 zetten de Britten de Perzische regering tegen de Russen op door een lening met de tolinkomsten als onderpand. Radicaal nationalisme keerde ook tegen de Indische prinsen. Nationalisme werd meer en meer socialistisch. China was net aan een eigen omwenteling bezig zelfs voor de Westerse invloed aan belang won.t India. Dit bleef onvoldoende en na WOI groeide het Indische nationalisme. Macaulay zag de Indische talen als vehicles van barbaarse en onverlichte ideeën. kapitalisten en zakenmannen. Door de Russische opmars in Turkestan verhoogde de druk op Perzië. De Manchu of Qing dynastie had soevereiniteit over het hele territorium. hoewel weinig. In 1885 werd de Hindu Indian National Congress georganiseerd en in 1906 de All-India Muslim League.b. als medeplichtigen in imperialisme. het Westen semikoloniaal. In 1864 voltooide een Brits bedrijf de eerste Perzische telegraaf als deel van de lijn van Europa naar India. Een nationalistische revolutie brak uit tegen de regering van de Sjah en leidde tot de samenkomst van het eerste parlement. 95 . In 1850 verhoogde de Russische druk wederom op Azië. en wilden er niks mee te doen hebben. maar dit imperialisme was politiek en ontstond uit de regering. De Russen hadden een gelijke drang naar het verspreiden van hun civilisatie. voornamelijk de Britten. In feite was Rusland t. Er bestonden ook vele Indische zakenmannen. In 1907 erkenden de Britten een Russische invloedssfeer in Noord Perzië en de Russen een Britse in Zuid Perzië. 82. In WOI kregen de Indiërs meer representatie van de Britten. In 1860 stichtte Rusland Vladivostok op de kust van de Japanse zee. Dit imperialisme kwam niet voort uit de zoektocht naar markten of grondstoffen. Andere Britse investeringen en belangen volgden. Moslim separatisme. De historicus T.B. De Britten hadden al twee Afghaanse oorlogen gevochten om Afghanistan als niemandsland te behouden tussen Rusland en India. Maar de oceaan was het domein van het Westen. De Qing dynastie was aan zijn einde. Na de Muiterij werden Indiërs toegelaten tot ambten. door de Britten gesteund en door velen als de Britten hun schuld gezien was in India normaal en geëxploiteerd door sommige Indische leiders. Nationalisme spreidde en werd meer en meer anti-Brits. De vraag naar Perzische onafhankelijkheid werd echter niet opgelost. ze faalde orde te bewaren en afpersing tegen te gaan. Olie werd belangrijk rond 1900. Rusland deed hetzelfde. Rond 1874 bereikte Rusland Indië maar door een Anglo-Russische overeenkomst die Afghanistan een landtong schonk bleef Brits India en Rusland gescheiden.De Britten beslisten in 1835 Engelse instructies te gebruiken. Conflict van de Russische en Britse belangen Door de Britten werd Rusland als een bedreiging gezien voor zijn belangen in Indië. Echter hun territoriumwinst in het midden van de 19de eeuw was voornamelijk in de dun bevolkte regio s van West Azië.

en aan de grenzen verloor China grote delen van zijn territorium aan Rusland. Japan. Het was in deze periode dat Chinese oorlogsheren verschenen. snel gedupliceerd en getekend door andere Europese machten en de VS. handel was daardoor moeilijk. De rebellen vielen de Manchus aan. Wanneer de Chinese regering zijn eigen bron van opium wou controleren ging de Britse regering ten oorlog en dwong China om diplomaten te ontvangen en zaken doen met de handelaars. Veel hiervan ging naar de schadeloosstellingen. en van de tweede de verdragen van Tientsin. Dit was nodig omdat ze een soort van regering in China wilden waar ze verdragen mee konden maken en hun claims en verbindingen konden legaliseren over het gehele land. De gevechten duurden echter zo lang dat het merendeel van China in bandieterij en wanorde viel. Uit de eerste van deze oorlogen ontstond het verdrag van Nanking. De Chinezen verzetten zich waarop de Britten en Fransen Beijing innamen en het Zomerpaleis van de keizer verbranden. Europeanen in China bleven onderworpen aan eigen wet en Europese en Amerikaanse militaire boten begonnen de Yangtze rivier te controleren. De eerste onthulling van Japans imperialisme was de oorlog met China over disputen in Korea. De Taiping stichtten een staat in Zuid China. De Japanners overwonnen snel door moderne wapens. Hong Kong werd in 1842 aan Groot-Brittannië afgestaan en later aanpalende territoria verhuurd op lange termijn. Het werd hun beleid de tegemoetkomingen van het Manchurijk af te zetten en tegelijkertijd de dynastie tegen interne oppositie te verdedigen. Ze gingen akkoord niet meer dan 5 percent te heffen op import en werd zo een vrije markt voor Europese producten. Wat hieruit geplunderd werd was genoeg om een rage te starten in Europa en Amerika voor Chinese kunst. training en organisatie. Jarenlang werd Chinese thee verkregen in ruil voor Indisch opium. overdreven huurgelden en afwezige landheren. Voor de administratie en verzameling van de douaneheffingen werden Europese experts gebruikt.In 1800 werd de revolterende Witte Lotus vereniging onderdrukt. De Manchu sloegen erin het Taiping verzet neer te slaan met Europese hulp begeleid door de Britse generaal Gordon. afzetting. Annexaties en Concessies In het Centrum werd China doordrongen door Europese privileges. Deze gebieden hadden in feite nooit integraal deel uitgemaakt van China. De Taiping rebellie was de grootste en duurde van 1850-64. In dit verwarde China drongen de Europeanen binnen in 1840. De Chinezen werden verplicht het verdrag van Shimonoseki in 1895 te ondertekenen waar China Formosa en de Liaotung peninsula overgaf aan Japan en Korea als onafhankelijke staat 96 . De Chinezen hadden geen interesse voor Westerse producten. De Chinezen betaalden grote schadeloosstellingen alhoewel het de Chinezen waren die het meest hebben geboet voor de beschadigingen. Hun misnoegen was armoede. De Opening van China voor het Westen De Opium oorlogen van 1839-41 opende de relaties met het Westen. landbouw en nationalisme de impact van Europees imperialisme voorafging. hun doel was een nieuwe dynastie te stichten. christelijke ideeën circuleerden maar de Taipin rebellie kwam voort uit volledig Chinese belangen. Alleszins is het duidelijk dat Chinees sociaal conflict. Deze akkoorden legden beperkingen op China of verleenden rechten aan buitenlanders gekend als het verdrag-systeem . In 1850 zette Moslimrebellie een tijdelijk onafhankelijke staat op in het Zuidwesten. in 1813 de Heavenly Reason society. Groot-Brittannië en Frankrijk (gecombineerd met Frans Indochina). maar het was wel met China dat ze de belangrijkste politieke en culturele relaties hadden.

Japan twijfelden en waren verontwaardigde maar gaven uiteindelijk de peninsula terug aan China.erkenden. de Boxers . Japan zag hoe Rusland profiteerde van wat Japan s succesvolle oorlogen had opgeleverd en tekende een militaire alliantie in 1902 met Groot Britannië. Duitsland. meer dan welk ander gevecht ooit. De Chinese regering begon plots te moderniseren en hervormen. Het idee was dat China territoriaal intact zou blijven en onafhankelijk en dat de machten met speciale concessies of invloedssferen de 5% tarieven zouden moeten behouden. In 1891 begon Rusland met de aanleg van de Transsiberische spoorweg. Theodore Roosevelt kwam tussenbeide en gevolmachtigden van beide landen ontmoetten in Portsmouth. De overwinnaars legden nog zwaardere controles op in China en een schadeloosstelling van $330. maar werd vernietigd in de Tsushima straat door de nieuwe marine van Japan. een gunstige positie in Manchurije wat Chinees bleef en een protectoraat in Korea wat in naam onafhankelijk bleef tot annexatie door Japan in 1910. Het resultaat was een gevecht voor verdere concessies. en zakenmannen van alle naties laten handelen zonder discriminatie. Echter de Europese machten wensten niet dat China te snel zou geconsolideerd worden. De VS stond voor een open deur politiek. Duitsland. de douaneheffingen als onderpand net als in het Ottomaanse rijk. Het beslissende gevecht over Mukden zette 624. de enigen die een echt leger in het Chinees territorium konden sturen.000. Japan kreeg van 97 . De Britten steunden de Open Deur als manier om de annexaties van Japan en Rusland te ontmoedigen. Een Chinese geheime vereniging. Enorme lonen met Europa werden gemaakt. 83. Perzië en Santo Domingo. Europeanen waren verbaasd en men verwachtte dat Japan zijn oog had laten vallen op Manshurije. Rusland en Japan kwamen steeds meer tot tegenstellingen in Manchurije en Korea. Als gevolg van de Boxer opstand streefden de Qing dynastie nog wanhopiger naar om zichzelf te versterken door het land te moderniseren. Rusland. brak uit in opstand in 1899. Europa verenigd met de VS en Japan zond een internationale macht tegen de opstandelingen die neergeslagen werden. Rusland had een concessie verkregen om de Chinese Oosterse spoorweg te bouwen naar Vladivostok door het hart van Manchurije. Deze plotse overwinning voorkwam een crisis in Oost Azië. Deze alliantie duurde 20 jaar. De VS met een post in de Filippijnen en interesses in China had er belang bij dat geen van beide partijen te verpletterend zouden winnen. zich verspreidend vooral in het Zuiden onder Sun Yat-sen. Bij het verdrag van Portsmouth in 1905 kreeg Japan wat hij had gewonnen van Rusland en Rusland kreeg Port Arthur en de Liaotung peninsula. Beide landen zonden grote legers in Manchurije. De Britten waren gealarmeerd door hun diplomatieke isolatie na Fashoda en de Boer oorlog en verwachtten al vele jaren problemen met Rusland. Frankrijk en Engeland kregen hun deel.000 manschappen in. Het bleek dat in 1898 China zou verdeeld worden. Rusland zond zijn Baltische vloot rond 3 continenten naar het Verre Oosten. Japan benodigde grondstoffen en Rusland wou op deze manier kritiek tegen het tsarisme tegengaan. Frankrijk en Rusland eisten dat Japan de Liaotung peninsula zou opgeven. Tegelijkertijd ontwikkelde een nieuwe revolutionaire beweging zich tegen de Manchus en buitenlanders in het algemeen. Manchurije lag tussen Vladivostok en Centraal Siberië en Rusland konden dominantie door een andere grote macht in Manchurije niet toelaten. Russische communicaties over zee werden verbroken. de Trans-Siberische spoorweg was onafgewerkt en omdat Japan het gevecht om Mukden ook won was Rusland verslagen. In China was men vernederd door de nederlaag tegen Japan. Militaire waarnemers van alle grote machten waren present. De Russisch-Japanse oorlog en zijn gevolgen.000 werd opgedrongen.

Overal wilden onderworpen volkeren de Westerse wetenschap en industrie overnemen door Europese controle te beëindigen. het proces van modernisering zelf te overzien en hun eigen nationaal karakters te behouden. Deze drie stelden een einde aan Europa s wereldsuprematie en aan de verzekerde ideeën over het onvermijdbare proces en expansie van de Europese civilisatie. waar het een actieve rol speelde in de Balkan. Veel van wat Rusland verloor aan Japan in 1905 werd 40 jaar later herwonnen op het einde van WOII De Russisch Japanse oorlog was de eerste oorlog tussen grootmachten sinds 1870 en de eerste in condities van ontwikkeld industrialisme. De Russische regering. de Russische Revolutie en de Opstand in Azië. De Britten de Indiërs toe tot de Viceroy s Council in 1909 en in 1916 creëerden de Nederlanders een Volkerenraad om de Indonesische bevolking te omvatten. Nieuwe hybride elites combineerden hun kennis van de Westerse cultuur met een groeiende trots in hun eigen cultuur en tradities. Ontwikkeling van de nieuwe niet-Europese nationalismes. Deze zelfbevestiging kende een grote groei na WOI. Ten tweede leidde de verliezen tot een afkeer van het tsaristische regime waarop vele ondergrondse bewegingen in staat waren boven te komen en de revolutie van 1905 ontketenend. gebombardeerd en platgegooid door de Europeanen. een halve eeuw geleden was Japan ook een achtergesteld gebied. De Japanse overwinning en Russische nederlaag kan men dus zien als stappen in drie grote ontwikkelingen: WOI. De nieuwe nationalismes werden een wereldwijde erfenis van het Europese imperialisme. of vormden ze zo om dat de wereld van de 20ste eeuw grondig verschilde van die van de 19 de eeuw. Dit was op zijn beurt de prelude naar de Russische Revolutie van 1917. De Japanse overwinning had 3 ketens van gevolgen. 98 . weerloos. verplaatste zijn aandacht terug naar Europa.Rusland ook de Zuidelijke helft van het ijsland Sakhalin. Dit zal uiteindelijk leidde tot de serie van internationale crisissen naar WOI. Ten derde werd de Japanse overwinning opgewonden bekeken in de niet-Europese wereld. gefrustreerd door zijn buitenlandse politiek in Oost Azië. Het was ook de eerste keer dat niet blanken een natie van blanken versloeg. Turkije en China. Nationalistische revoluties begonnen in Perzië.

Engeland verklaart de oorlog aan Duitsland. Franz Ferdinand wordt vermoord door Bosnische terroristen in Sarajevo Duitsland verklaart de oorlog op Rusland en Frankrijk. April 1917 : Nov.v. 1. Duitsland daagt de Frans-Britse relaties uit door Marokkaanse onafhankelijkheid te promooten. Alle Europese staten concludeerden dat grote militaire machten essentieel waren voor hun nationaal bestaan. 1914 : Sept. 1879 -1920 1879 : 1894 : 1904 : 1905 : 1912-1913 : Juni 1914 : Aug. Het is niet makkelijk exact te weten wanneer Europa verdwaalde en WO1 onvermijdbaar werd. veel van Europa s macht en invloed over de wereld. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen.o. Oostenrijk tot gevolg. De oorlog kostte Europa veel van zijn welvaart.2 tot 3 jaar verplichte legerdienst werd 99 . Duitsland wordt belast met oorlogsschuld en reparaties. Maar in plaats daarvan viel Europa in een catastrofe. en zelfs vernietigde. De internationale anarchie De grote politieke kwesties in de midden 19de eeuw werden geregeld door geweld. 1914 : 1916 : Duitsland tekent een militaire alliantie met Oostenrijk-Hongarije Frankrijk en Rusland creëeren de Franco-Russische allitantie Frankrijk en Groot-Britannië ontwikkelen dichte relaties met Frankrijk in de entente cordiale. een provisionele regering neemt de macht over en gaat verder met de oorlog. Gevecht van de Marne eindigt Duitse vooruitgang in Frankrijk en dit leidt tot loopgravenoorlog op het Westerse front. Ondergang van het Duitse en het Oostenrijkse rijk. Gevechten van Verdun en de Somme bevestigen de militaire impasse in Frankrijk Maart 1917 : Revolutie in Rusland verwerpt het koninklijke hof. 1918 : Nov.Hoofdstuk 17: De eerste Wereldoorlog In het begin van de 20ste eeuw geloofden de Europeanen dat ze afstevenden op een betere en rijkere samenleving. beroofde miljoenen jonge mannen van het leven en verzwakte. 1920 : Verdrag van sèvres ontbindt het Ottomaanse rijk en leidt tot Franse en Britse mandaten in het Midden Oosten. 1918 : Maart 1919 : Westerse geallieerden maakten het verdrag van Versailles . Twee Balkanoorlogen hebben een Servische en Russische vijandigheid t. nieuwe naties in Oost-Europa worden gecreëert. Wapenstilstand op het Westerse front Maart 1918 : Verdrag van Brest-Litovsk beëindigt de oorlog tussen Rusland en Duitsland Nov. Grote legers werden onderhouden in tijden van vrede. 84. 1917 : de VS verklaart de oorlog op Duitsland Groot-Britannië vaardigt de Balfour declaratie uit die de steun voor een Joodse thuisland in Palestina belooft.

Franse relaties waren moeizaam. Duitslands verlangen naar een grotere rol in wereldlijke zaken. steeds onzeker van Duitslands plannen. en de conflicten in de Balkan. 100 . Keizer Willem II had al het idee voor een continentale league tegen het Britse rijk. Voor een tijd bleek het dat deze verdeling ging verzwakken. Duitsland was zich goed bewust van het enorme belang van een zeemacht en Duitsland plannen werden in Engeland gevoeld als een bedreiging. Hij nam echter geen risico s en vormde een alliantie met OostenrijkHongarije in 1879. Geallieerd blijven met Rusland én Oostenrijk-Hongarije benodigde veel diplomatie omdat deze landen vijanden waren vanwege de Balkan. Weinig mensen wilden oorlog. Frankrijk en Rusland werkten samen in de crisis in het verre Oosten van 1895 tegen Japan. maar er was een idee dat het toch zou uitbreken vroeg of laat. Dit werd de Triple alliantie genoemd. Hij tekende ook een verdrag met Rusland. Oorlog kwam ook uit andere oorzaken onder meer het verbindend systeem van internationale allianties. Echter Europese vijandigdheid kwam als een shock. De Britten steunden reeds lang op splendid isolation en minachten allianties. In 1904 maakten de Britten en Frankrijk een einde aan hun conflicten en gingen akkoord elkaar te ondersteunen tegenover derden.ingevoerd. waar later Italië aan toegevoegd werd in 1882. en de Britten zagen de Duitsers meer en meer als koloniale rivaal en in het algemeen een machtig rijk die Britse belangen nastreefde. zoals Joseph Chamberlain. Na Bismarcks afzetting bleek zijn systeem te ingewikkeld voor zijn opvolger om nog te onderhouden. In 1914 had elk van de continentale grootmachten niet alleen een gigantisch staand leger maar ook miljoenen reserves tussen de burgers. In 1907 werd er een akkoord tussen Rusland en Engeland gesloten en de Triple Entente gevormd. waar ze na hun nederlaag met Japan ontvankelijk voor waren. ging ook akkoord. Duitsland. Dit bleek politiek moeilijk vanwege het Kaiser s Kruger Telegram en de beslissing van Duitsland om in 1898 een mariene te bouwen. en vonden dat ze zelf erkenning verdienden. Rivaliserende Allianties: de Triple alliantie en de Triple Entente De eenmaking van Duitsland zorgde voor nieuwe relaties in Europa. De maritieme race leidde beide landen tot enorme en stijgende uitgaven. In 1902 vormde Groot-Brittannië een alliantie met Japan tegen Rusland. Allen waren anti-Brits in deze tijd omwille van Fashoda en de Boer-oorlog. In Engeland produceerde het een gevoel van diepe onveiligheid wat ze in de armen van Rusland en Frankrijk dreef. De Franco-Russische alliantie getekend in 1894. De Fransen probeerden direct Rusland te verzoenen met hun nieuwe bondgenoot. Een nieuwe maritieme competitie tussen Duitsland en Groot-Brittannië ontstond. Frankrijk nam snel deze gelegenheid om hun eigen alliantie met Rusland te maken. vonden dat betere relaties met Duitsland gezocht moest worden. Dit idee maakte waarschijnlijk sommige politici meer geneigd tot oorlog. Sommigen in Engeland. enkel een overeenkomst. Duitsland begonnen met hun industriële revolutie. De Russische overeenkomst stortte in elkaar. En de beslissende breuk kwam in 1904 van waaraf een onmiddellijke serie crises zou leidden tot WOI. een entente cordiale. In 1894 was Europa dus verdeeld in twee kampen. De Britten. Frankrijk was nog steeds misnoegd over Alsace en Lorraine. Er was geen specifieke alliantie. Bismarck vreesde na 1871 voor het uiteenvallen van zijn rijk en volgde een politiek van diplomatie en vrede.

concessies en lonen aan het overnemen in Marokko. accepteerde de Oostenrijkse annexaties. Er waren. Servië en Griekenland verenigden hun krachten tegen Turkije. De derde Balkan crisis bleek de fatale. Servië werd het centrum van Zuid Slaafse agitatie. Fataal omdat er twee voorkwamen die gevoelens van ergernis in Oostenrijk. Rusland en Oostenrijk kwamen tot een geheim akkoord in 1908. Tegelijkertijd ontstonden er een serie crises in de Balkan. en Britse vijandigheid steeg. Frans Ferdinand had een voorkeur voor 101 . Deze slaven waren onderworpen aan Oostenrijks en Hongaars gezag en concludeerden dat de dubbel monarchie hen nooit gelijke status zou geven en dat alle Zuid Slaven een onafhankelijke staat moesten oprichten. Duitsland kreeg enkele kleine aanwinsten in Afrika. Oostenrijk verklaarde de annexatie van Bosnië en dit maakte de Serviërs razend. troonopvolger van het Habsburgse rijk. wanhoop in Servië en vernedering in Rusland naliet. vooral in Bosnië. Keizer Willem II ontscheepte in 1905 in Tangier waar hij een speech deed ten voordele van Marokkaanse onafhankelijkheid.De crises in Marokko en de Balkan De Entente was amper besloten en de Duitse regering besloot om deze aan een test te onderwerpen. en officieren begonnen gezamenlijke plannen te bediscussiëren. grote groepen Slaven. Duitsland wou de Brits Franse verhouding breken. Een Duitse kanonneerboot (Panther) kwam aan in Agadir. die taal benadrukte. Ruslands plannen voor Konstantinopel kwamen nooit tot uitvoering wegens te weinig ondersteuning van de Triple Entente. Oostenrijkse invloed in de Balkan bleek te groeien. de Bosnische hoofdstad in het Oostenrijkse rijk. In de Balkan bestonden verschillende taalgroepen en hier aan gekoppeld religieuze groepen. Met de Slavische opleving. Deze eerste Balkan crisis ging voorbij. Rusland verzwakt door de Japanse oorlog en binnenlands revolutionaire beroering. Bulgarije. Frankrijk. en noemden zich Zuid Slaven of Joegoslaviërs. Oostenrijk streefde er naar Servië van de zee weg te houden wat lukte met de onafhankelijkheid van Albanië. De eerste Balkancrisis ontstond door twee gebeurtenissen. Echter bij onenigheid bij de verdeling van de overwonnen gebieden ontstond een tweede Balkan crisis . Ze zouden Marrokko met rust laten als ze Frans Kongo zouden krijgen. De Sarajevo crisis en de uitbarsting van oorlog Op 28 juni 1914 werd Frans Ferdinand. De Kroatische en Sloveense nationalisten wilden dus uit het rijk en zich met Servië één maken over de grens. De jonge Turken sloegen erin een revolutie los te ketenen. Het signaal was duidelijk. Ten tweede was Ruslands buitenlandse politiek in het verre Oosten ingestort en keerde die zich actief naar de Balkan en de Turkse scene. begonnen veel van deze mensen zich als één volk te voelen. Het Ottomaanse rijk was nu in een staat van vergevorderde dissolutie. was politie macht. In 1911 kwam een tweede Marrokkocrisis. Tegelijkertijd braken de Kretenzers en de Bulgaren met het Ottomaanse rijk. De wereld was geschokt en sympathiseerde eerst met Oostenrijk. die nu Britse steun verkreeg. Servisch expansionisme was wederom gefrustreerd en ontvlambaar. en Zuid Slavisch nationalisme was gefrustreerd en woedend. In 1911 verklaarde Italië de oorlog met Turkije en veroverde snel Tripoli en de Dodecanese eilanden. Turkije was snel verslagen. vermoord door een Servische organisatie in Sarajevo. waarop het rijk van verdere dissolutie ontsnapte door delegaten van Bulgarije en Bosnië in het nieuwe Ottomaanse parlement te laten zetelen. Rusland wou controle van Konstantinopel en Oostenrijk volle annexatie van Bosnië. Moslims geconverteerd tijdens de Ottomaanse overheersing. De Britten stonden nu nog sterker bij Frankrijk als voorheen.

of schuld. de opkomst van een geconsolideerde industrialiserend Duitsland na 1870. De Oostenrijkse regering was vastberaden Zuid Slaafs separatisme te onderdrukken en besloot de onafhankelijkheid van Servië. Duitsland hoopte dat Groot-Brittannië nooit aan de oorlog zou deelnemen. maar vooral de invasie van België bewoog de publieke opinie naar oorlog met Duitsland. Duitsland vaardigde zijn bekende blank check uit. omdat ze steunden op import van grondstoffen en voedsel en inkomsten door export. Frankrijk vreesde evenwel een conflict met Duitsland. De Tragedie van 1914 is dus dat de instabiliteit en nationalistische conflicten in de politieke failliete delen van Europa de meer ontwikkelde delen mee in een catastrofe trokken. Breder gezien. Duitsland was verplicht vast te houden aan hun enige bondgenoot Oostenrijk Hongarije. overtuigd dat Frankrijk de oorlog zou aansluiten bij Rusland. sluw en koppig was. Een drastisch ultimatum werd uitgevaardigd. Rusland verwachte dat Duistland zich bij Oostenrijk zou aansluiten en mobiliseerde zowel de Oostenrijkse als Duitse grens. en vreesden oorlog aan twee kanten. Echter zulk hervormer is de grootste vijand van de revolutie en misschien voor die rede werd hij vermoord door de zwarte hand. En alhoewel niet Duitsland alleen de oorlog begon. om de moord van één imperiaal personage? Om te beginnen is er het alliantie systeem en de nationalistische ideologieën. Deze werd verklaard op 4 Augustus. Maar de Duitse imperiale regering erkende geen verantwoordelijkheid tot de kamer. was een basisoorzaak van de oorlog.een transformatie van Oostenrijk Hongarije waar de Slaven een gelijke plaats zouden krijgen in het rijk. welke Frankrijk ver vooruit was in populatie en industriële macht. de Russen op hun beurt op Frankrijk. Net als de Serviërs hadden ze weinig te verliezen en waren dus roekeloos. Er was geen wereldstaat om het wereldwijde systeem te ordenen. Duitsland verklaarde de oorlog met Rusland op 1 Augustus 1914. maar een anarchistisch systeem van wedijverende. Rusland verdedigde Servië en verklaarde de oorlog aan Oostenrijk. Echter ook het Duitse rijk keek op een interne crisis. verklaarde Duitsland op 3 Augustus de oorlog met Frankrijk. en oorlog werd als een uitweg gezien. Het gevoel van de heersende oude ongereconstrueerde bovenste klasse was dat hun positie ondermijnt werd. De Sociaal democratische partij werd de grootste en was anti militaristisch en anti oorlog. de kern van Slaafse agitatie. De regering was verbonden met Frankrijk. en Frankrijk hield ook sterk aan zijn Russische bondgenoot. Economisch behoefde de Europese mens contact met de wereld als een geheel. Duitsland beklaagde zich ook omcirkeld te zijn door Frankrijk en Rusland. zijn bod voor wereldmacht laat makend. Deze oorlogsdeclaraties werden de basis voor de latere beschuldigen dat Duitsland de volledige verantwoordelijkheid droeg. Elke natie moest voor 102 . De Serviërs verworpen het Oostenrijks ultimatum als een schending van hun soevereiniteit waarop Oostenrijk oorlog verklaarde op Servië. te vernietigen. Rusland en Oostenrijk-Hongarije waren beiden wankele rijken. De Serviërs steunden op Russische steun. Industriële landen waren extra kwetsbaar. en deelname te verzekeren in de wereldeconomie aan alle naties onder alle condities. arrogant. De wereld had een internationale economie. want was niet gebonden door enige militaire alliantie. soevereine nationale staten. echter niet te annexeren omdat Oostenrijk dacht dat er te veel Slaven al in Oostenrijk Hongarije leefden. Wat is nu de verklaring waarom de grote naties in een paar dagen in oorlog waren met elkaar. moet opgemerkt worden dat zijn politiek voor enkel jaren onverbiddelijk. voor de menselijke en financiële kosten van de oorlog. Frankrijk was bang om ooit alleen in een oorlog met Duitsland te belanden en gaf een blank check aan Rusland. Elke mens was in die mate afhankelijk en onveilig.

1914-1916 Op 3 Augustus stuurde Duitsland zijn troepen naar het Westen en het von Schlieffen plan bleek perfect te werken. In 1916 richten beide hun aandacht terug op Noord Frankrijk. Duitsland maakte reeds plannen voor de verovering en annexatie van grote delen van Europa. Ook het Somme offensief koste velen het leven maar bracht niks van waarde op. In het Westen kwam er een einde aan de bewegingsoorlog en begon de positieoorlog. Een korte oorlog. En ook daarom kwam er een zoektocht naar bondgenoten en bindende allianties. Het nadeel van een twee fronten oorlog werd gecompenseerd door een goede spoorwegen. De Duitse generale staf had plannen klaar voor een gevecht langs twee fronten tegen Frankrijk en Rusland. Het uiteindelijke resultaat was een lange militaire impasse waar de onmisbare infanterie bescherming zocht in een netwerk van loopgraven. Tegelijkertijd lanceerde de Britten en de Fransen een marineaanval op Turkije om de communicaties met Rusland te openen. De gigantische overwinningen waren op lange termijnen maar een kleine troost. Contraband en niet contraband. Internationale wet plaatste goederen gericht voor een land in twee groepen. De geallieerden planden grote offensieven langs de Somme terwijl Duitsland Verdun aanviel. Duitse controle over de kanaalpoorten lukte niet en Frans Britse communicatie bleef overeind. De Oorlog te land. Het Duitse oorlogsplan. Op het westerse front werden meer mensen gebruikt en sneuvelden er meer dan in WOII. legden een maritieme blokkade aan. en vervolgens Rusland aan te gaan. Het idee was eerst Frankrijk te verslaan door een gigantisch leger te sturen door België. Dit mislukte. Het volgende gevecht bij de Marne veranderde het hele karakter van de oorlog. steunde op dit feit. De laatste zou door elk land mogelijk moeten zijn te importeren zelfs in oorlogstijd. De Zeeoorlog De Britten. De Duitsers gingen verder maar hun slagkracht was verzwakt en hun communicatielijnen te sterk verspreid. Moltke nam manschappen uit Frankrijk voor dienst in Rusland. en confronteerde Duitsland. Het machinegeweer werd geïntroduceerd wat het onmogelijk maakte voor soldaten om over open velden te bewegen. als in 1870 werd verwacht. het Von Schlieffen plan. Het verkrijgen van economisch succes in het competitieve gevecht voor de wereldgoederen. De oorlog eiste het leven van enorm veel mensen. De allianties in een wereld die strikt gezien anarchistisch was waren een poging van naties om hun veiligheid te ondersteunen. De legers werden bijna immobiel. de Franse bevelhebber hergroepeerde en met sterke steun van de relatief kleine Britse bijdrage beval hij op precies de juiste moment een tegenaanval. Rusland kwam zijn overeenkomst met Frankrijk na. En veel van de drive voor imperialisme. De Russische verliezen waren enorm maar op het einde van het jaar bleven de Russen vechten. De gewapende impasse WOI duurde van 1914 tot het einde van 1918. In 1915 probeerde de Duitsers en Oostenrijk Hongarije Rusland te vloeren. Cavalerie verdween en het belangrijkste werd de soldaat te voet. Duitsland gaf dit uiteindelijk op. 85. en zo kwam veel van de populaire steun voor nationalistische politieke ideologieën. De Duitsers waren verplicht terug te trekken. Elke partij probeerde nu elkaar te verschalken en te vernietigen tot aan de zee. veroverd of onderworpen worden aan een andere wil. Joffre. Rusland zond twee legers in Oost Pruisen. en drukte ver in het tsaristische rijk. Deze termen van 103 . met Franse hulp.zichzelf zorgen. en zeker van te maken dat het niet zou afgesneden worden.

ook Polen en de restoratie van Alsace-Lorrain aan Frankrijk). Wanneer de VS de oorlog binnenkwam nam het de geallieerde regulaties over. Zulke wet zou een blokkade van Duitsland oneffectief maken en de geallieerden leefden deze niet na. Het was een Brits schip met munitie voor de geallieerden. Drie maanden later werd de Lusitanië getorpedeerd. Duitsland counterde met een poging Engeland te blokkeren. tegen de welke de Engelse marine hulpeloos leek. De geallieerden planden ook een finale opdeling van het Ottomaanse rijk. Diplomatie & geheime akkoorden Zonder militaire oplossing in het vooruitzicht keken beide kanten uit naar nieuwe allianties. Italië onderhandelde met beide kampen en de Italiaanse regering voegde zich bij de geallieerden toe met het geheime verdrag van Londen van 1915. Wilson waarschuwde de Duitsers voor zulke acties en Duitsland gebruikte weerhielden zich voor 2 jaar van vol gebruik van hun onderzeeërs. Beide kampen hadden ook minderheden en ontevreden groepen binnen hun grenzen. Mexico (het onderschepte Zimmerman-telegram) en het Ottomaanse rijk. De VS herbevestigde het onderscheid tussen contraband en non-contrabande. Men probeerde deze op te zetten tegen de vijand. Ze werden echter gevangen in een groot gevecht waarin de Britse Grand Fleet van 151 schepen hen verraste. Het Ottomaanse rijk voegde de centralen toe in Oktober 1914. Duitsland deed dit in België.oorlogswetgeving werden besloten in 1909 in een internationale conferentie in Londen. Deze claims leidde tot wederzijdse afkeer tussen Amerika en Engeland in 1915 en 16. 1200 mensen verdronken waaronder 120 Amerikanen. Duitsland vertrouwde vooral op de onderzeeër. Ierland. er werd dus aan economische oorlogsvoering gedaan. en de Duitsers hadden gewaarschuwd om het schip niet als overzet te gebruiken. in feite in tegenspraak met de Britse plannen voor Arabisch 104 . In 1915 verklaarde de Duitse regering de wateren rond de Britse eilanden een oorlogszone waarin geallieerde schepen getorpedeerd worden en neutrale schepen zich in groot gevaar zouden bevinden. Amerika steunde omdat de meest actieve nationale minderheden zich nu eenmaal binnen het territorium van hun vijanden bevonden (vooral in Oostenrijk-Hongarije. Er werd gehoopt om kleinere formaties van Britse schepen te verlokken en hen 1 voor 1 te vernietigen. claimde recht van handel met andere neutralen en steunde de freedom of the seas . Hierin werd afgesproken dat Italië grensgebieden kon annexeren en kolonies verkrijgen. Oekraïne. De VS protesteerde tegen deze regulaties en beschermde de rechten van de neutralen. en de bedoeling was een zeemacht te voorkomen een vijand uit te hongeren en interfereren met normale burgerproductie onmogelijk te maken. Lawrence en koning Hussein van Hejaz). Britten wekten de Arabische hoop voor onafhankelijkheid op in het Ottomaanse rijk (Kolonel T. De onderzeeër was wel een vrij lomp wapen en kon bijvoorbeeld niet weten welk schip het aanviel. Duitse admiralen werden rusteloos en wilden met hun nieuwe marine de Britten bevechten. Internationale wetgeving was veranderd. Zo werd er gehoopt om eventueel de navale balans in de Noordzee in hun voordeel te krijgen om de Britse blokkade te lossen die Duitsland traag aan het wurgen was. De geallieerden hadden meer succes. Polen.E. Duitsland bewees bekwaam op zee te zijn maar sloegen er niet in de Britse overmacht op zee te ondermijnen. Zionisten zagen in het imploderende Ottomaanse rijk ook mogelijkheden.

De oorlog wordt niet beëindigt. als een soort psychologische oorlogsvoering tegen de Russische provisionele regering. Duitsland kon zich nu volledig richten op het Westen en trof voorbereidingen voor een laatste offensief. De Russische bevolking schaart zich achter Lenin en de Bolsjewieken die opgestuurd werden door Duitsland (het waren bannelingen). In 1917 muiten de troepen in Sint -Petersburg en de Doema maakte hier gebruik van hervormingen door te voeren. Enkel Wilson bleek enig werk te maken van een controle van nationalisme en het vermijden van toekomstige oorlogen. De val van Rusland en de interventie van de VS Het terugtrekken van Rusland: Revolutie en het verdrag van Brest-Litovsk Het tsaristische regime faalde tijdens WOI. wensten eveneens een eigen staat. Loyaliteit werd verloren in alle takken van de bevolking. Toch vaardigde Engeland de Balfour declaratie uit die de steun beloofde voor de joodse zaak. Tsaar Nicolas treedt op 15 maart 1915 af en de provisionele regering nam het over tot november 1917. In December 1917 werd vrede gesloten bij de conferentie van Brest-Litovsk met Duitsland. Hierbij verloren ze Polen. In januari 1915 liet Japan China de 21 eisen tekenen. kanselier tot 1917. 105 . en wanneer de Turken uit angst voor collaboratie met de Russen beslist de Armeniërs te deporteren mondt dit uit in een genocide. Japan zag zijn kans en verklaarde Duitsland in 1914 de oorlog om de Duitse concessiegebieden in China te veroveren samen met de Marshall/Carolineeilanden. Oekraïne. Voor Duitsland was dit een invulling van een deel van hun oorlogsdoelstellingen. Vele Russen verloren hun leven terwijl er geen doel bestond dat de opoffering waard was. toen een snelle overwinning nog in hun bereik bleek te liggen. De Armeniërs. De Bolsjewieken stonden voor het beëindigen van de oorlog om populariteit te winnen en omdat ze het zagen als een oorlog tussen kapitalisten waar ze zich hun beter van gescheiden houden. 20 jaar geleden leidde deze clash tot het Armeense bloedblad van 1894. een Christelijk volk in het Ottomaanse rijk. om zo Rusland te elimineren. Dit zal echter anders aflopen wanneer twee nieuwe machten de Europese impasse zullen veranderden. een geheim ult imatum waardoor Mantsjoerije en Noord-China een protectoraat worden van Japan Duitsland maakte ook zijn expansionistische plannen op in 1914. Finland en de Baltische staten die hun onafhankelijkheid verkondigden mede door Duitse agitatie. Op 30 Mei 1918 stond Duitsland weer aan de Marne. 86. China was nog steeds een belangrijke regio voor imperialistische competitie. maar met de bescherming van de rechten van niet-Joodse mensen. Japan was geallieerd met Engeland sinds 1902. vooral de geallieerde onderhandelingen. In 1916 probeerde hij tussen beide partijen te onderhandelen en bij zijn herverkiezing bepleitte hij een vrede zonder overwinning . zouden later bij de vredesconferenties erg moeilijk blijken te liggen en enkele van de meest ontzettende tendensen van Europese politiek voortzetten. In november 1917 sloegen ze erin de macht te grijpen. Deze werden opgetekend door Bethmann-Hollweg.nationalisme. De Britten en Fransen gebruikten de oorlog ook om controle te krijgen over de Duitse kolonies in Afrika. Al deze ontwikkelingen.

I ver voorbijstreven. mede door hun veel kortere deelname (in feite enkel 4 maanden). hulp vloeide naar het geallieerde kamp. Voor enige vredesconferentie kon bijeenkomen waren de nieuwe staten Tsjechoslovakije. 87. 1917. W.O. Wilson bleef neutraliteit aanhangen Duitsland hervatte zijn duikbootoperaties op 1 februari. de Franse generaal Foch. 106 . De oorlog bleek veel minder levens en geld gekost te hebben aan de VS dan aan de andere grote geallieerde machten. Civiele consumptie werd drastisch verminderd. Het finale geallieerde offensief opende in september. vervangen door Pétain. In de slag om Caporetto overstelpten de centralen het Noorden van Italië. De VS verklaart de oorlog op 6 april 1917. in de hoop een beslissing te doen vallen voor de Amerikaanse deelname de balans deed omkeren.I telde 10 miljoen gesneuvelden en 20 miljoen gewonden. een oosterse sector. Uiteindelijk helde de balans over ten voordeel van de geallieerden (materialistisch en ideologisch). Duitsland maakte vredesvoorstellen aan President Wilson. Tegelijkertijd overtuigde het Zimmerman telegram de VS van de Duitse agressiviteit. slag van Paschendaele). en de Amerikaanse troepen bezetten de Argonne.000 Amerikaanse troepen landen nu elke maand in Frankrijk. De Spaanse griep zal net na de oorlog het dodental van W. De counteraanval onder bevel van Foch vond plaats op 18 juli en meer dan 250. De Amerikaanse bevolking bleef verdeeld over welke kant ze best kozen. De verschrikking die de oorlog bracht kan amper worden verteld door statistieken. tijd. De val van het Oostenrijkse en het Duitse rijk De onderworpen nationaliteiten in Oostenrijk Hongarije werden door de geallieerden erkend. Joegoslavië. Het Duitse leger bereikte op 15 juli de Marne. hoewel ook Engeland en Frankrijk verdacht werden van onpure motieven. Om dit te voorkomen werd voor de eerste keer het gehele geallieerde leger onder bevel van één man gezet.O. een wapenstilstand werd overeengekomen op 11 november 1918. De VS nam dienstplicht aan. De Finale fase In de lente van 1918 probeerde Duitsland nog een laatste offensief. Op het westelijke front poogden Frankrijk en Engeland doorbraken die amper iets opleverden en enorm veel levens kosten (Generaal Neville. republiek Hongarije en een miniatuur republiek Oostenrijk ontstaan door hun eigen actie. Duitsland won dus enkel een vijand bij. Hoewel aanvankelijk de duikbootcampagne zelfs de Duitse verwachtingen overschreed werden en countermaatregelen ontwikkelt die de duikbaat herleiden tot een louter hinderlijk gegeven. Het netto effect van de 1917-campagnes en het terugdrijven van de duikboot bevestigde de impasse in Europa. een groter Roemenië.De Verenigde Staten & De Oorlog. De keizer trad af en Oostenrijk en Hongarije werd een republiek. en verklaarden hun onafhankelijkheid in oktober 1918. De industrie in de VS produceerde buiten proporties. maar de geallieerden hielden stand. dit verschafte de VS wat ze het meest nodig hadden. Hiertegen bleken de Duitsers geen weerstand te kunnen bieden. Men voorzag dat de VS oorlog zou verklaren maar men maakte de correcte schatting dat er een jaar zou overgaan voor het kon deelnemen met een eigen leger.

Het Duitse rijk stond stevig tot de laatste weken. Het was het de top van het leger zelf dat het debacle aanving. In de laatste jaren werden dictatoriale machten geconcentreerd in de handen van generaal Ludendorff, en in september 1918 wisten enkel hij en zijn dichte militaire partners dat de oorlog hopeloos was. Op 29 september informeerde Ludendorff de keizer dat Duitsland voor vrede moest vragen. Hij pleitte dat een nieuwe regering zou gevormd worden in Berlijn, de meerderheid van de Reichstag weerspiegelend op democratische parlementaire principes. Door directe vredesonderhandelingen te vragen lijkt Ludendorff 2 doelen na te streven. Eerst zou hij tijd kunnen winnen om zijn legers te hergroeperen en een nieuw offensief voor te bereiden. En als overgave onvermijdbaar leek dat zouden de burgerlijke en democratische elementen in Duitsland degene zijn om voor vrede te smeken. De liberale prins Max van Baden werd gevonden om het kabinet te leidden. In oktober kwamen er diverse hervormingen, werd het Bismarck systeem beëindigd en werd Duitsland een liberale constitutionele monarchie. Deze veranderingen speelden in de kaarten van Ludendorff en andere generaals omdat de Duitse militaire kaste meer geneigd was het leger de redden dan het rijk. President Wilson speelt ongewild in Duitse handen, Als hoofd van de geallieerde coalitie eiste hij dat de Duitse regering meer democratisch moest worden, net als Bismarck in Frankrijk. Wilson geloofde wel in democratie maar zijn positie was hetzelfde; hij wou er zeker van zijn dat hij met het Duitse volk onderhandelde en niet met een in schande gebrachte elite. In Dui tsland begonnen vele de keizer als obstakel naar vrede te zien, of vonden dat Duitsland betere termen zou loskrijgen als republiek. Willem II trad af op 9 november waarop hij ontsnapte naar Nederland. Duitsland werd een republiek en twee dagen later stopte de oorlog. De val van het rijk met de adoptie van de republiek was louter een episode van de oorlog. De republiek kwam er omdat de vijand het beval, Duitse volk vrede wou en ze een gewelddadige revolutie wilden vermijden en omdat de oude Duitse militaire klasse ten minste tijdelijk wou geëxcuseerd worden. Op het einde van de oorlog was het Duitse leger nog steeds in Frankrijk, zijn discipline en organisatie steeds blijkbaar ongeschonden. Geen vijandig schot was gevallen op Duitse grond. Later zeiden sommigen zelfs dat het leger niet verslagen was maar in de rug gestoken door een ontbindend burgers thuisfront. Dit was niet waar, het was de paniekerige Ludendorff die eerst voor democratie riep. Maar de omstandigheden in welke de Duitse republiek voortkwam maakte de latere geschiedenis zeer troebel.

88. De economische, sociale en culturele impact van de oorlog.
Effecten op Kapitalisme: Regering gereguleerde Economieën
WOI bracht de Europese samenleving vele veranderingen die bleven voortduren na het einde van de oorlog. De oorlog beïnvloede kapitalisme; het idee van de geplande economie werd eerst toegepast in WOI, om al de welvaart, bronnen en moraal van hun samenleving te leidden tot één doel. Omdat niemand een lange oorlog verwachtte had niemand plannen gemaakt voor industriële mobilisatie. Rond 1916 had elke regering een systeem van raden, bureaus en commissies om oorlogsinspanningen te leiden. Vrije competitie en profijtmotief werd afgeschreven, en de regering had controle over fabrieken, grondstoffen en voorraden. Verliesmakende fabrieken werden soms toch nog draaiende gehouden door de overheid. Coördinatie en rationalisatie van de productie in de belangen van het land was het nieuwe doel. Protest tegen werkuren of lonen werd ontmoedigd, vakbonden gingen akkoord niet te staken. Voor de hogere klassen werd het beschamend hun comfort te openlijk te tonen. De oorlog gaf 107

een nieuwe impuls tot economische gelijkheid, al was het maar om rijk en arm in te schrijven in één gemeenschappelijke zaak. Militaire dienstplicht was de eerste stap in de toewijzing van mankracht. Door de enorme noodzaak voor troepen geraakten grote hoeveelheden vrouwen in bedrijven en fabrieken. Na de oorlog bleven de vrouwen wel niet deze posities innemen, maar de oorlogservaring, ook in WOII, was deel van de sociale transitie in welke de werkmacht in alle landen vergrootte en de plaats van de vrouw in de moderne samenleving revolutionariseerde. WOI droeg dus bij tot de herdefiniëring en reorganisatie van vrouwenwerk, een sociaal proces dat begon in de vroege industriële revolutie, en geïntensifieerd werd gedurende WOII en in de volgende jaren. Tijdens de oorlog was er geen systematisch werk toeschrijving, behalve in Duitsland. Maar de regering beïnvloede de industrie, de lonen en gebruikte propaganda om vele werkers in oorlogsproductie te krijgen. Verplichte arbeid of slavenarbeid kwam niet voor en ook gevangenen werden niet verplicht. Enkele verbrekingen van internationale wet werden echter gedaan door Duitsland. De overheid controleerde alle buitenlandse handel en werd een staatsmonopolie. De grootste exporteur was de VS wiens jaarlijkse export steeg van 2 biljoen naar 6 biljoen tussen 1914 en 1918. De eindeloze vraag naar Amerikaanse landbouwproducten en fabrieksproducten liet de prijs omhoog gaan, die vastgelegd werd in 1917 door wetgeving voor de belangrijkste producten. De Europese geallieerden konden enkel aankopen doen in de VS door enorme leningen van de Amerikaanse regering. Engeland en Frankrijk verkochten hun aandelen en contracten aan de Amerikanen. Op deze manier werd Amerika een schuldenaarsland en de werelds grootste schuldeiser. Rond 1919 was Europa rond de 10 biljoen in schuld. De geallieerden controleerden de zee maar hadden nooit genoeg schepen om de rijzende vraag te vervullen, vooral vanwege de Duitse onderzeeërs. Scheepbouw werd gestimuleerd. Controle en allocatie werd uiteindelijk internationaal onder de Interallied Shipping Council, wa ar de VS zich bij aansloot na deelname in de oorlog. In Engeland en Frankrijk, waar alle fabrieken steunden op import, was de controle van de regering over scheepvaart, en dus import, controle over de hele economie. Duitsland werd verplicht tot ongeziene maatregelen van zelfvoorziening. De overheidcontrole werd meer diep en efficiënter wat de naam oorlogssocialisme kreeg. Walter Rathenau was de bezieler. Hij lanceerde een programma voor de mobilisatie van grondstoffen. In het begin van de oorlog leek een tekort aan stikstof Duitsland te vellen waarop Rathenau elk denkbaar natuurlijke bron opvorderde tot de Duitse chimisten stikstof uit de lucht konden isoleren. De Duitse chemische industrie ontwikkelde vele andere substituut producten zoals synthetisch rubber. Duitse productie was georganiseerd in oorlogscompagnieën en private industrieën onder overheidssupervisie. De andere overheden vervingen ook competitie tussen bedrijven en fabrieken met coördinatie. In Engeland werden deze methodes zo efficiënt dat rond 1918 het land elke 2 weken meer hulzen maakte dan het 1ste jaar van de oorlog, 70 keer meer zware artillerie produceerde.

Inflatie, Industriële veranderingen en Controle van Ideeën
De overheden konden het benodigde geld enkel verkrijgen door papiergeld te drukken of enorme leningen aan te gaan. Het resultaat, door grote vraag en acute tekorten, was een snelle inflatie van prijzen. Grote schulden betekenden jaren van hoge belastingen die zouden komen. De schuld bleek nog erger als ze geleend werd uit een vreemd land. De continentale geallieerden

108

leenden van Engeland en van de VS en verhypothekeerden om die manier hun toekomst. Voor 1914 importeerde elk Europees land meer dan het exporteerde, en dat was de basis voor de Europese levensstandaard. Dit werd nu bedreigd door omkering. Met Europa in oorlog voor 4 jaar versnelde de rest van de wereld zijn eigen industrialisatie. Met Duitsland volledig uit de wereldmarkt en Engeland en Frankrijk enkel nog producerend voor hun eigen legers en hun marine ingelijfd voor oorlogsdoeleinden werd de Europese positie als werkplaats van de wereld ondermijnt. Na de oorlog had Europa nieuwe competitors en de economische grondvesten van de 19de eeuw waren verdwenen. De era van Europees imperialisme schemerde. Net als economie controleerde Europa ook ideeën. Vrijheid van meningsuiting moest er aan geloven en propaganda en censuur werd meer effectief dan elke overheid kon bedenken. De mensen waren zich in die tijd niet bewust van de feiten van de vooroorlogse crises. De moraal van de bevolking leidde hard onder de oorlog. Nieuwe massapers en film leek de ideale media om populair denken te verspreiden, zowel in de geallieerde landen als in Duitsland. Elk land beschuldigde elkaar en deze ontvlambare opinies hielpen de mensen te overleven in zulk afschrikwekkend gevecht. Echter toen het tijd werd voor vrede bleken deze die gewortelde overtuigingen, gefixeerde ideeën, afkeer, haat en angsten een obstakel voor politiek oordeel.

Cultureel Pessimisme
In het begin van de oorlog werden de ideeën van het klassiek liberalisme in vraag gesteld en werd de sociale waarde van het menselijke gevecht nog gewaardeerd. Zulke ideeën droegen bij aan het publieke enthousiasme dat elke natie meedroeg in de oorlog (bv: Rupert Brooke, Charles Péguy, schrijvers die zich opofferden in de eerste gevechten). Maar naarmate de oorlog vorderde maakte dit plaats voor cynisme, pessimisme en wanhoop. (bv: oorlogspoëten als Wilfried Owen en Siegfried Sassoon). Ironie en verbittering stonden centraal in de creatieve werken van post WOI Europese cultuur. Nieuwe vormen van cultureel pessimisme verspreiden. O.m. Sigmund Freud (doodsdrift van de mens) en Oswald Spengler (Westerse beschaving in crisis en verval). Dit gevoel van crisis in de Westerse cultuur spreidde ook door nieuwe literaire en artistieke bewegingen waaronder het dadaïsme en het surrealisme. In Europa waren auteurs van mening dat de oorlog een ziekte in het Europees hart had blootgelegd. Dit komt terug in het werk van Thomas Mann en W.B. Yeats.

89. De vrede van Parijs, 1919
Rusland, in handen van de Bolsjewieken rond 1919 werd verbannen en namen niet deel aan de internationale relaties, Duitsland en Oostenrijk Hongaarse rijken waren al verdwenen en nieuwe minder of meer revolutionaire regimes vochten om ze in te nemen. Nieuwe republieken bestonden al langs de Baltische kust, Polen en in het Donaubasin maar zonder effectieve regeringen of erkende grenzen. Europa ten oosten van Frankrijk en Italië lag in chaos met revolutie a la Rusland dreigend. De geallieerde blokkade duurde verder. In deze omstandigheden kwamen de overwinnaars samen in Parijs in 1919. 5 Overeenkomsten werden ondertekend: verdrag van Saint-Germain (Oostenrijk), verdrag van Trianon (Hongarije), verdrag van Neuilly (Bulgarije), Verdrag van Sèvres (Turkije) en verdrag van Versailles (Duitsland). De wereld keek met veel verwachtingen naar één man, president Wilson van de VS. Overwinnaars, overwonnenen en neutralen gaven toe dat de Amerikaanse interventie het gevecht beslist had. Overal waren mensen beroert door de woorden van Wilson voor een betere

109

zaak., een concert van rechtvaardigheid waar vrede zou veilig zijn en de wereld vrij. Wilson bereikte Europa in 1919 januari, bezocht verscheidene geallieerde hoofdsteden. Hij werd gezien als de man die de beschaving uit het kapotte land zou leiden.

Het 14-puntenplan van Wilson en het Verdrag van Versailles.
Het 14-puntenplan stond voor het beëindigen van geheime verdragen en diplomatie, vrijheid van de zeeën, verwijdering van barrières en ongelijkheden in internationale handel, vermindering van armamenten door alle machten, koloniale veranderingen, evacuatie van bezet gebied, zelf bestuur van landen en een hertekenen van de Europese grenzen en een internationale politieke organisatie om oorlog te voorkomen. Wilson stond voor de ideeën van de verlichting, de Franse revolutie en de revoluties van 1848. Wilson vond dat de oude vredesverdragen te lang steunden op politiek van macht en gewetenloze deals en akkoorden zonder rekening te houden met de bevolking. Nu democratie overwonnen had hoopten de mensen dat de nieuwe overeenkomst in een atmosfeer van wederzijds vertrouwen zou gebeuren. Wilson had enkele moeilijkheden om de geallieerde regeringen zijn 14-puntenplan te doen accepteren. Frankrijk eiste terugbetalingen, Engeland vetode de freedom of the seas . Buiten deze 2 zaken toonden de geallieerden hun wil om Wilson te volgen, en Duitsland die een wapenstilstand vroeg geloofde dat vrede op deze manier zou gemaakt worden. 27 landen verzamelden in Parijs in januari 1919, maar belangrijke beslissingen werden uitgepraat onder de big four . Wilson, Lloyd George, Clemenceau en Orlando (Italië). Geen van hen was geschikt voor deze taken, maar toch vertegenwoordigden ze democratisch de regeringen en volk van hun land. Wilson vocht hard voor zijn Volkerenbond, maar werd verplicht concessies te maken en het idealisme van de 14 punten te laten varen. Wilson wou ook religieuze vrijheid invoeren. Japan eiste om raciale discriminatie ook te veroordelen. Amerika en Engeland waren hier tegen omdat het zou kunnen interfereren met hun immigratie praktijken. Beide voorstellen werden uiteindelijk afgevoerd. Frankrijk eiste veiligheid tegen Duitsland. Een Anglo-Frans-Amerikaanse beschermingsverdrag ontstond. Frankrijk controleerde de Saar koolmijnen voor 15 jaar, Lorraine en Alsace werden teruggegeven aan Frankrijk, Duitse fortificaties en troepen werden verbannen in het Rijnland en zou bezet worden door geallieerde troepen voor 15 jaar. In Oost Europa wordt een Poolse staat opgericht als buffer tegen het Bolsjewisme, Danzig wordt een stadstaat, In Oostenrijk en onder de Sudeten Duitsers in Bohemië waren er gevoelens voor aansluiting bij Duitsland. Maar de geallieerden weigerden natuurlijk Duitsland groter te maken als voorheen en Oostenrijk en Hongarije bleven dwergrepublieken. De Sudeten Duitsers werden ontevreden burgers van Tsjechoslovakije. Duitsland verliest al zijn kolonies welke mandaten werden van andere landen onder de Volkerenbond. Ondertussen pleitte de jonge Vietnamese nationalist Ho Chi Minh Wilson te erkennen dat Frankrijk de principes van nationaal zelf beschikkingsrecht schond in Indochina, maar zulke kritiek van kolonialisme werd niet gehoord in Versailles. De geallieerden namen de Duitse vloot over maar de Duitse marine zonk deze in Scapa baai. Het Duitse leger was gelimiteerd tot 100.000. Omdat de geallieerden dienstplicht verboden net als de jaarlijkse training van jonge burgers werd het leger exclusief professioneel. De officiersklasse verkreeg politieke invloed in het leger en het doel van de geallieerden om Duitsland te

110

en de andere geallieerden maakten eenzelfde eis. Nationaal zelfbeschikkingsrecht was het voornaamste principe van de vrede van Parijs. 7 nieuwe staten werden gecreëerd. De Duitsers weigerde in mei 1919 het verdrag te ondertekenen. Frankrijk wou terugbetalingen van Duitsland. De andere verdragen behandelden de nieuwe kaart voor Oost Europa en registreerden de recessies van Rusland. De geallieerden woedend door de oorlog en zelf in schuld bij de VS hadden geen zin om naar economische logica te luisteren en zagen de reparaties simpelweg als een gerechtigheid en een vermindering van het gevaar van een Duitse revival. Uiteindelijk liet de verdeling van het Ottomaanse rijk het Midden Oosten wankel achter. Het Ottomaanse rijk verdween volledig en Turkije werd een republiek. Het verdrag van Sèvres veranderde de politieke orde in het Midden Oosten. Maar ook de Italianen. alleszins in Europa. Finland. Het verdrag bleek te streng om verzoenbaar te zijn en niet streng genoeg om te vernietigen. Gigantische bedragen werden gevraagd. Roemenië en Griekenland werden uitgebreid. Letland. rond 1924 viel het echter onder controle van wat later het koninkrijk Saudi Arabië werd. Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië.O. Oostenrijk en Turkije. Zelfs in het begin betwijfelden de geallieerden het verdrag. Wilson zag zijn plan voor ontwapening beperkt tot enkel Duitsland. Polen. of Groot-Brittannië: Palestina en Irak. Om de reparaties gerechtigd te maken werd de fameuze oorlogsschuld in het verdrag opgenomen. Hieruit zal ook de Munchen-crisis voortkomen die W. De riem van Finland naar Roemenië werd gezien als een veiligheidszone om de infiltratie van communisme in Europa te vermijden. de Chinezen en de Russen waren zeer sterk misnoegd. 111 . De bedoeling van het verdrag van Versailles was de Duitse bedreiging aan banden te leggen. wat werd afgewezen. koolleveringen maken én al het eigendom opgeven die Duitse privé burgers bezaten in het buitenland. Het koninkrijk van Hejaz in Arabië werd erkend als onafhankelijke staat. Nationalisme triomfeerde in het geloof dat het samenging met liberalisme en democratie. Uiteindelijk gaf de oorlogsschuld clausule een opening tot onruststokers in Duitsland en maakte zelfs gewone Duitsers het verdrag als iets om aan te ontsnappen uit zelf respect. Dit beëindigde de carrière van Duitsland als een exporteur van kapitaal.demilitariseren diende het omgekeerde doel. Litouwen. De geallieerden dreigden hiermee met een hernieuwing van hostiliteiten en een regeringscrisis ontstond in Berlijn. In Groot-Brittannië sloeg de angst over naar angst voor het bolsjewisme en wilden Duitsland als muur tegen het communisme gebruiken. Duitsland stelde om erger te voorkomen voor om te helpen met de opbouw van België en Frankrijk. De meeste andere volkeren in het vorige rijk vielen onder controle van Frankrijk: Syrië en Libanon. Duitsland moest zijn handelsmarine opgeven. Toch bleven er belangrijke minderheden Oost-Europa verontrusten. Uiteindelijk kwam een sociaal democratische en een katholieke partij tot de ondertekening en zond twee onbekende afgevaardigden naar Versailles.II vooraf ging. Uiteindelijk verklaarden de geallieerde landen zelf de bepalingen van het verdrag oneerlijk of onwerkbaar. Het Belang van de vrede van Parijs. De creatie van Joegoslavië leek de wensen van de Zuid Slavische beweging te hebben ingevuld (met uitzondering van Trieste en de Dalmatiër eilanden die naar Italië gingen). Estland. Wel hadden de onderhandelaars in Parijs weinig keuze omdat de nieuwe staten hun onafhankelijkheid al verklaard hadden. In Irak moest zware nationalistisch verzet onderdrukt worden voor Engeland koning Faisal op de troon kon zetten. want taak vergemakkelijkte van de Duitse onruststokers.

De VS heeft het verdrag nooit bekrachtigd, en een golf van isolationisme en afkeer met Europa trok over het land. De Senaat verstoot Wilson s werk, en weigerde de beloftes van een AngloFrans-Amerikaanse alliantie goed te keuren. Ook Frankrijk voelde zich daardoor bedrogen; het Rijnland was hen ontnomen net als de Amerikaanse alliantie. Dit leidde ertoe dat Frankrijk sterk poogde Duitsland klein te houden. De Volkerenbond kwam er wel echter zonder Amerika en Rusland (en Duitsland). De Volkerenbond kon enkel zaken behandelen die de grootmachten toelieten, en werd geassocieerd met een West-Europese dominantie. W.O.I maakte een laatste keer definitief komaf met de oude instituties als de monarchie en aristocratisch feodalisme, het was een bittere overwinning voor de democratie dat een proces zo oud als de Franse en Amerikaanse revolutie voortzette. Maar voor de basisproblemen van de moderne samenleving; industrialisatie en nationalisme, economische veiligheid en internationale stabiliteit, gaf het geen antwoord. Ook liet het de grote Europese naties veel zwakker achter dan voorheen om de economische macht van de VS te aanschouwen, de revolutionaire regering van de SU en de rijzende antikoloniale bewegingen in Afrika en Azië.

112

Hoofdstuk 18: De R ussische revolutie en de Sovjet Unie
WOI was één van de beslissende, korte termijn aanleidingen van de revolutie, maar ontstond ook vanuit ontelbare andere sociale en politieke problemen in de Russische samenleving, en de revolutionaire ideeën van de Bolsjewieken hadden volgers ver buiten Rusland zelf. De vergelijking met de Franse Revolutie. Beide revoluties claimen om beweging van bevrijding te zijn, de ene van feodalisme en despotisme, de andere tegen kapitalisme en imperialisme. Geen van beide was een strikt nationale beweging en richtten hun boodschap over de gehele wereld. Beide trokken volgers aan in alle landen, beide wekten een sterke reactie op van de mensen wiens levensvisie in het gedrang werd gesteld en beide lieten het zelfde patroon van revolutionaire politiek zien: een relatieve eenheid van opinie zo lang het probleem het oude regime omverwerpen was, gevolgd door een verdeeldheid en conflict over het oprichten van het nieuwe zo dat één groep revolutionairen de andere elimineerde totdat een kleine georganiseerde en besluitvaste minderheid (Jacobins, Bolsjewieken), alle tegenstand onderdrukten om de revolutionaire zaak te beschermen, en in korte termijn werden veel van de meest gedreven revolutionaire leiders onderdrukt of geliquideerd. Er zijn ook punten waarop beide verschillen. In 1900 was Rusland achtergesteld en Frankrijk in 1780 in veel opzichten aan de leiding. De grootste kracht van de Franse revolutie lag in de middenklassen, in Rusland was de middenklasse aanvankelijk ook actief, maar konden niet op tegen massa ontevredenheid en bezweken voor een radicalere partij die werkers en arbeiders aansprak. In Frankrijk gebeurde de revolutie zomaar op een manier waarop vele ge wone mensen zich onverwachts in een revolutionaire situatie bevonden, zelfs de Jacobin dictatuur werd geïmproviseerd door individuen die hun hele leven zich met andere zaken hadden bezig gehouden. In Rusland werkten professionele revolutionairen voor de revolutie, lang op voorhand, en de dictatuur van de Bolsjewieken realiseerde de plannen en voorbereidingen van 20 jaar. In Frankrijk werd de revolutie gevolgd door een reactie waar émigrés terugkeerden, onteigende klassen terug in de politiek verschenen en zelfs de Bourbons gerestaureerd werd. De Franse revolutie werd gevolgd door een eeuw van ongemakkelijke compromissen. De Russische revolutie roeide zijn oppositie effectief uit, weinig émigrés keerden terug, geen Romanov kreeg zijn troon terug. De Russische revolutie was in die zin meer onmiddellijk succesvol. Echter rond 1990 waren de ideeën verkondigd in 1917 in verval, terwijl deze verkondigd in Frankrijk in 1789 wijd geaccepteerd werden. De gevolgen van de Russische revolutie werden over de gehele wereld gevoeld vanwege Ruslands speciale positie in globale politiek en economische zaken. Rusland was altijd gericht zowel op Europa en Azië en was wel het minst ontwikkelde van de Europese landen, maar tegelijkertijd het meest ontwikkeld, geïndustrialiseerd en gemoderniseerd deel van de nietEuropese wereld. De revolutie kon op sympathie rekenen in Europa omdat het de oude Europese socialistische bezwaren tegen kapitalisme kracht bijzette. Het wekte ook de interesse bij vele mensen in andere continenten omdat het ook economisch imperialisme en bezit van kolonies door Europeanen afkeurde. Imperialisme was enkel een hoge vorm van kapitalisme. De Sovjet Unie nam bij zijn creatie een bemiddelende positie tussen het Westen en de koloniale wereld (later 3de wereld). In het Westen zou het lang bevreesd of bewonderd worden als de laatste wereld in sociale revolutie, in de koloniale wereld suggereerde het een nieuw begin, een nieuwe manier om modern te worden zonder kapitalistisch of Westers te zijn, een stap in een wereldwijde rebellie tegen Westelijke suprematie. De Russische revolutie produceerde dus niet alleen communisme en dus fascisme in Europa maar gaf ook kracht aan de opkomende antikoloniale bewegingen in Azië en elders.

113

Hoewel professionele revolutionairen voor de revolutie in Rusland werkten veroorzaakten ze deze niet. Lenin en de Bolsjewieken namen ze in bezit na dat ze begonnen had. De Russische revolutie, zoals alle grote revoluties, had zijn oorsprong in een totaliteit van vorige geschiedenis, diverse lokale oorzaken en het aanhoudende ongenoegen van vele bevolkingsgroepen.

Chronologie van belangrijke gebeurtenissen, 1894-1937
1894: 1903: Jan. 1905: Oct. 1905: 1906-1911 1914: Maart 1917: April 1917: Nov. 1917: Jan. 1918: 1918-1922: 1919-1920: 1921-1927: 1922: 1925-1927: 1928: 1929: 1936-1937: Creatie van de Russische marxistische organisatie; de Sociaal-democratische partij Sociaal democraten splitsen in twee fracties, Bolsjewieken en Mensjewieken. Lenin leidt de Bolsjewieken Economische crisis, bloody Sunday , en de Russisch Japanse oorlog geeft aanleiding tot de revolutie van 1905 in St. Petersburg. De Tsaar s Oktober manifest vestigt de doema. Stolypinhervormingen promootten de groei van rijke boeren (kulaks) Rusland nam deel aan de oorlog met Duitsland en leidt sterke verliezen. Tsaar Nicolas II wordt onttroond. Rusland wordt een republiek onder een provisionele regering en gaat verder met de oorlog tegen Duitsland Duitsland laat Bolsjewistische bannelingen veilig terug keren naar Rusland De Bolsjewistische revolutie: Lenin en aanhang brengen de provisionele regering in St. Petersburg tot val. Bolsjewieken ontbinden de Constituerende Vergadering en richtten het Rode Leger op. Boljsevieken consolideren de macht en onderdrukken alle tegenhangers in de burgeroorlog en de Rode terreur Creatie van de 3de, of communistische, internationale (de comintern) Nieuw economisch beleid (NEP) laat meer onafhankelijke commerciële activiteit toe Oprichting van de Unie van Sovjet socialistische republieken Stalin overwint Trostky in de overname van de Bolsjewistische centrale vergadering Stalin lanceert het 1ste 5-jarenplan voor economische ontwikkeling De Sovjet regering begint met de collectivisatie van landbouw, verzet van kulaks en andere leidt tot wijdverspreide repressie en hongersnood Publieke vervalste berechtingen verwijderen oude Bolsjewieken van de Communistische partij, velen worden geëxecuteerd of opgesloten.

114

90. Achtergronden
Rusland na 1881: Reactie en Vooruitgang
Alexander II werd vermoord in 1881 door een revolutionaire groep genaamd de wil van het volk . Zijn zoon Alexander III probeerde revolutionisme uit te roeien en kritiek op de regering te verstommen, Joden werden naar pogroms gestuurd. Het rijk nam voor het eerst een programma van systematische Russificatie aan. Pobiedonostsev was de filosoof en het hoofd achter deze beweging en hoofd van de Russische Orthodoxe kerk. Hij hoopte Rusland in een soort kerkelijke gemeenschap om te vormen waarin de gelovigen beschermd worden van de verraderlijke invloeden van het Westen. Dit is echter niet wat gebeurde, in de late 19 de eeuw werd Rusland meer dan ooit een deel van de Europese beschaving. Russische Literatuur en muziek werden gewaardeerd en Rusland contribueerde ook aan de wetenschap, waarvan voornamelijk de Chemie. Ze stonden ook bekend bijzonder getalenteerd te zijn in meer diepzinnige intellectuele takken zoals hogere wiskunde, fysica en schaken. Rusland begon ook, vanaf de jaren 1880, aan een industriële revolutie en nam zijn plaats in als een integraal deel van de wereldeconomie. Europees kapitaal kwam binnen in het land en tot 1914 hadden Europeanen bijna evenveel geïnvesteerd in Rusland als de VS. In 1897 onder het hervormende ministerie van Sergei Witte nam Rusland de goudstandaard over. In de kwarteeuw tussen 1888 en 1913 verdubbelde de hoeveelheid s poorwegen in Rusland, het aantal telegraafkabels vervijfvoudigde en de post kende een zeer grote groei. Rusland, nog steeds niet geïndustrialiseerd naar Westerse standaarden, industrialiseerde erg snel. Export groeide in waarde en importen, hoewel kleiner, groeide veel sneller. Ze bestonden uit producten als thee, koffie en machines en industriële goederen uit Europa. Industrialisatie leidde tot een groei van zowel zakelijke als loontrekkende klassen, of in socialistische terminologie bourgeoisie en proletariaat. Hoewel groeiend waren deze nog steeds niet talrijk naar Westerse waarden. Fabrieksarbeiders zaten in een gelijkaardige positie als in Frankrijk en Groot-Brittannië. Vakbonden en stakingen waren verboden. Niettemin vroegen grote stakingen in de jaren 1890 naar aandacht voor de miserie van de nieuwe industriële arbeiders. Kenmerkend was dat de Russische industrie erg geconcentreerd was, de helft van de industriële arbeiders waren te werk gesteld in fabrieken die meer dan 500 man te werk stelden. Het was gemakkelijker voor werkers om onder zulke omstandigheden economisch georganiseerd te zijn en op de gepaste tijd politiek gemobiliseerd. De Russische zaken en kapitaal klasse was relatief de zwakkere. Eigenaarschap van veel nieuwe bedrijven waren in buitenlandse handen of het tsaristische regime zelf. Rusland had al het grootste staatopererende systeem in de wereld. Verder was de regering zelf een zware lener van Europa (in tegenstelling tot de VS), en dus hing financieel minder af van zijn eigen mensen en was het meer mogelijk een absolutistisch regime te handhaven. Niettemin waren de zaken en professionele klassen, versterkt door grootgrondbezitters sterk genoeg om een liberaal segment van de publieke opinie te vormen. In 1905 werd de Constitutionele Democratische partij opgericht. De zetelende waren liberalen, progressieven of constitutionalisten in de Westerse zin. Ze zaten minder in met de moeilijkheden van fabrieksarbeiders dan de staatspolitiek. Rusland bleef grotendeels een landbouwland, exporten waren vooral landbouw en bosproducten. Landbouwers vormden 4/5de van de populatie. Bevrijd van hun vorige heren sinds 1861 leefden ze in dorpscommunes (mirs). De landbouwers droegen nog steeds een aanzienlijke last, en betaalden ook hoge belastingen. De constant stijgende export nam het beste 115

net als in Europa en in tegenstelling met de VS. en verlangden naar een omwerping van het Tsaristische regime. later de kulaks genoemd. Het feit dat landbouwers zich vrij rustig hielden en dat industrialisatie. Ze hielden een minachting voor het Russische rijk. en waarschijnlijk waardeerde de helft of meer van de landbouwers hun communale veiligheid boven onzekere deugden van private eigendom. De landbouwers vroegen constant naar meer land. Deze grote boeren werden veelal met afkeer bekeken door de grote massa boeren. De mirs waren zeker niet achterhaald. waren de populisten vooral in hun grieven geïnteresseerd. Sommige bleven terrorisme en moorden zien als morele noodzaak in een autocratisch land. en omdat dit vooral landbouwers waren. Opstandigheid bleek bezonken. Hierna vertrok hij in 1900 naar Europa waar hij bleef tot 1917. Twee populisten. Ze geloofden in een revolutionaire traditie in Rusland. Na gearresteerd te werden verbleef hij drie jaren in ballingschap in Siberië.graan voor zich. Ze konden meer land verkrijgen dan individuele landbouwers. en hadden veel bewondering voor de mirs. de Sociaal democratische partij. Ten eerste zagen ze de revolutie meer als een internationale beweging. Zijn broer werd betrokken in een plot om Alexander III te vermoorden en werd geëxecuteerd. Ze verschilden compleet van elkaar. was de plattelandspopulatie verdeeld in boeren die de grond bewerkten en de heerschappen die er verbleven. Ze geloofden in de macht van het Russische volk. De landbouwbevolking droeg een groot deel van de last en kosten van de industrialisatie. Rond 1890 was het terrorisme en nihilisme van de jaren 1870 nogal passé. maar geloofden niet dat een stadsproletariaat de enige echte revolutionaire klasse was of dat socialisme historisch uit kapitalisme moest groeien. Ze waren niet meer revolutionair dan de grotere groep van sociaal revolutionairen maar hadden enkel een andere conceptie van de revolutie. In Rusland. Deze groepen waren geïnfiltreerd door regeringsspionnen. 116 . aangespoord door de émigrés. Het tevoorschijn komen van revolutionaire partijen. In 1898 stichten de Marxisten. Sommige behoorden ooit tot de verbroken Wil van het volk . fabrieksarbeid en stakingen snel ontwikkelden maakte dat vele revolutionairen zich keerden van populisme naar Marxisme. Lenin. en dit verkregen ze door over te kopen van niet landbouwers. De landhonger bij de boeren kon niet bevredigd worden en bleven jaloers op het bestaan van een landbezittende aristocratie. De uitzondering was een minderheid meer zakelijke en welvarendere boeren. De andere bron van revolutionaire onrust lag bij de revolutionaire intelligentsia. Lenin verenigde met de professionele revolutionairen. Ze geloofden dat de revolutie vrij snel zou komen en dit populistisch sentiment kristalliseerde in de oprichting van de Sociale Revolutionaire Partij. Trotsky en Stalin voegen zich toe aan de rangen van Plekhanov en Axelrod. Plekhanov en Axelrod stichtten in ballingschap de organisatie van waaruit de Russische Sociaal democratische partij of de Marxistische partij zou groeien. De revolutionaire intelligentsia konden veelal weinig doen en hielden zich vooral bezig met verfijning van hun theorieën. maar floreerden. maar de laatste 3 decennia van de eeuw waren de Russische boeren opmerkelijk stil. Ze lazen Marx en Engels. De meeste revolutionaire intelligentia waren populisten. Lenin zou na Marx de vader van het communisme worden. Hierin zagen het Europees socialistisch idee van de commune weerspiegeld.

De splitsing van de Sociaal-democraten: Bolsjewieken & Mensjewieken De Russische Marxisten hielden een tweede partijcongres in Brussel en Londen in 1903. beide nieuwe revolutionaire mogelijkheden biedend voor het proletariaat. Kapitalisme buitte de werkers uit. Monopolie kapitalisme steunde op de export van surplus kapitaal en investering in onderontwikkelde gebieden voor meer winst. Voor een aantal jaar na 1903 bleven de Sociaal Democraten formeel een enkelvoudige Marxistische partij. zonder autonomie voor nationale of andere componentgroepen. wat overal anders ontwikkeld en op andere tijdstippen in elk land.Veel van de woordvoerders van de partij leefden in ballingschap in Europa. Lenin was de bezieler van de splitsing en de grondlegger van het Bolsjewisme. Marx en Engels wilden geloven dat het dictatorschap van het proletariaat de wensen van een groot deel van de samenleving zou vertegenwoordigen 117 . klassenstrijd was de wet van de samenleving en bestaande vormen van religie. De Mensjewieken wouden coöperatie met liberalen. Het doel van Russische Marxisme te verenigen. De twee partijen noemden zichzelf Bolsjewieken en Mensjewieken. Net als Marx waren ze tegen terrorisme en moorden. Alhoewel na 1903 het normaal de Mensjewieken waren die de meerderheid hadden. filosofie en moraal waren wapens van de heersende klassen. Lenin zag zulke coöperatie als puur tactisch en tijdelijk. en het centrale comité zou de doctrine bepalen en personeel op alle lagen van de organisatie controleren. Lenin s genie zat erin te tonen hoe de ontwikkelde gebeurtenissen van de 20ste eeuw de analyse van de zaken bevestigde. Lening geloofde dat de partij zichzelf zou versterken door zuiveringen. De onophoudelijke drive voor kolonies en markten in een wereld reeds bijna compleet verdeeld kleide onvermijdbaar tot internationale imperialistische oorlogen voor de herverdeling van kolonies. nooit bedekkend dat de Bolsjewieken hun inzichten moesten opdrukken langs een dictatuur van het proletariaat. regering. dialectisch materialisme en onverzoenlijke klassenstrijd. Verder keurde Lenin alle mogelijkheden af om iets toe te voegen aan de theorieën van Marx. hij ontdekte in de theorie van Marx een theorie van revolutie die hij accepteerde en op welke hij meer dogmatisch was als Marx zelf. bijgewoon door émigrés als Lenin en afgevaardigden van de ondergrondse bewegingen in Rusland en door sociaal democraten en leden van kleinere organisaties. Hij eiste strenge autoriteit aan de top. De Mensjewieken gingen dus op de Marxisten van West Europa gelijken. zowel als nationale koloniale gevechten voor onafhankelijkheid. Volgens Lenin was imperialisme een product enkel van monopolie kapitalisme. progressieven en de bourgeois democraten. Bolsjewisme verschilde van Mensjevisme vooral op zaken van organisatie en taktiek. ridiculiseerde de mir en verafschuwden de Sociaal revolutionairen. Hij ontwikkelde en transformeerde wel enkele theorieën van imperialisme en de ongelijke ontwikkeling van kapitalisme. iedereen uitdrijvend die afwijkende opinies ontwikkelde. Lenin was een hervormer. maar in praktijk splitste het het Marxisme op voor altijd. kapitalisme op zijn finale en hoogste stage. en keken met argwaan neer op de landbouwers. Lening drong aan op een gecentraliseerde partij. Ze neigden te denken dat Rusland eerst kapitalisme moest ontwikkelen. Lenin geloofde dat de partij een kleine revolutionaire elite moest zijn. Ze zagen in het proletariaat de echte revolutionaire klasse. Lenin accepteerde en voegde weinig toe aan Marx s ideeën. een industrieel proletariaat en de moderne vorm van klassenstrijd. voor ze een revolutie konden starten. Lenin stond voor strenge herbevestiging van Marxistische fundamenten. Voor deze reden en omdat hun doctrine nogal academisch leek en hun revolutie eerder conditioneel en ver in de toekomst werden ze voor een tijd gefavoriseerd door de tsaristische politie dan de Sociaal revolutionairen. geschiedenis was gevormd door economische krachten en beweegde naar socialisme. Als Leninisme niet veel contribueerde aan Marxisme als theorie droeg het wel bij tot de verspreiding van Marxisme als beweging.

De Revolutie van 1905 Achtergrond en revolutionaire gebeurtenissen Zoals gelezen in het vorige hoofdstuk was er een groeiende ontevredenheid. ze waren propaganda-agentschappen. Leninisme sloeg erin de Russische revolutionaire tradities te verzoenen met de Westerse doctrine van het Marxisme. Voor handelsunionisme had Lenin weinig geduld en zag hij als een vorm van slavernij van werkers aan de bourgeoisie. Maar nog steeds weigert de Tsaar elke concessie. De aandrang voor een leidende en machtige rol voor de partijelite werd één van de meest onderscheidende eigenschappen van Leninisme en een vna de meest vreemde voor de democratische bewegingen van het Westen. versterkt met zijn eigen ervaring als een Rus. De Russisch-Japanse oorlog eindigt echter in een zwaar verlies voor de Russen. Daarnaast waren de boeren begonnen met onrust te stoken en begonnen de arbeiders sporadisch te staken. beginnen boeren te plunderen. terwijl de werkers volgen was een idee begrijpelijk de Russische achtergrond in rekening houdend. waardoor het volk wel de kant van de regering zou kiezen. er wordt vrede gesloten met Japan en de troepen uit het Oosten kunnen de orde herstellen. Rusland had enerzijds een grote zelfbewuste intelligentia gecreëerd en aan de andere hand de werkende klasse en landbouwers onderdrukt en ontnomen van alle mogelijkheid voor politieke ervaring. Gewapend met objectieve kennis kon de leiding van de partij natuurlijk niet luisteren naar subjectieve meningen van anderen.waarin de meeste mensen proletariër zouden geworden zijn. Als reactie hierop ontstaan overal politieke stakingen. waardoor het een omgekeerd effect creëert. Lenin voorzag de mogelijkheid dat het dictatorschap van het proletariaat de wensen zou vertegenwoordigen van een kleine voorhoede en het zou kunnen dat deze zich moest opleggen op de grote massa door een gebruik van macht. Boven alles ontwikkelde Lenin Marx idee van de rol van de partij. Sociale Revolutionairen en Sociaaldemocratische Partij is maar 1 van de kenmerken. 91. Lenins conceptie was in de basis die van Marx. De Tsaar doet enkele toegevingen. De partij was een organisatie waar intellectuelen leiderschap voorzagen en begrip voor arbeiders die niet zo duidelijk wisten wat best was voor zichzelf. 118 . maar de revolutie gaat door tot de Tsaar het Oktober Manifesto uitvaardigt. dat een elite leid. worden sovjets van arbeiders gevormd. Alle partijen willen een democratie instellen. Deze partijen waren geen echte partijen zoals in het Westen. Echter toen Bolsjewisme eerst ten toon kwam in 1903 had het weinig effect. maar wordt niet gevolgd door de Tsaar.000 ongewapende mensen naar het Winterpal eis van de Tsaar trekt met een petitie waarin ze vragen om een 8-urenwerkdag & een minimumloon loopt het allemaal verkeerd. De idee dat intellectuelen de hersenen leveren en werkers de spierkracht. De revolutionairen worden gevangen genomen of vluchten het land uit. Premier Plehye oppert het idee van een oorlog met Japan. de samenzweerderige ondergrond. Hij putte uit de rijke ervaring van pre-Marxistische revolutionairen in Rusland. Wanneer een groep van 200. De leden van de Sovjets worden opgesloten. De troepen beginnen in de menigte te vuren. Deze zou een grondwet en een Doema mogelijk maken. Wanneer de revolutie uitbrak in 1905 verraste het de émigrés bijna allemaal. Dit staat bekend als de Russische Bloody Sunday . die gedwongen ondergronds werkten. De taak van intellectuelen in de partij was de vakbonden en de werkers klassenbewust maken en dus revolutionair. Het ontstaan van de Constitutionele Democraten.

Nationale minderheden zoals polen. 119 . De boeren liet hij toe hun deel van het communale land van de mirs te verkopen en kregen ook het recht tot privébezit. De tsaar zorgde er voor dat de doema geen macht had over buitenlandse politiek. De Stolypin-Hervormingen De Stolypin-hervormingen waren een strategie om de revolutionairen tegen te spelen en de macht van de monarchie behouden. In 1911 wordt hij vermoord. Het Stolypinbeleid was succesvol maar de mirs bleven machtig. hoopten op Russische zegen. weigerden erkenning van de Doema. privé eigendom en kapitalisme verspreide zich en er werd toegezien op persvrijheid. De Revolutie van 1917 De Revolutie van maart 1917: Het einde van het Tsaardom WO1 was een test waar het tsaardom wederom in faalde. joden waren misnoegd. Hij gaf meer macht aan de provinciale zemstvos (grote landeigenaars kwamen hier samen om de locale zaken te administreren).De Resultaten van 1905: de Doema De beloofde Doema werd opgericht en van 1906 tot 1916 kreeg Rusland de oppervlakkige attributen van een semiconstitutionele monarchie. Oekraïners. De extremen bleven. zakengroepen in Petrograd vormden een commercieel en industrieel comité). In tegenstelling tot 1905 leek de revolutie ver weg. 92. Peter Stolypin wou de bezittende klassen als staatsvrienden maken. Deze houden zich niet bezig de belangrijke problemen en werden dus toegelaten door de Tsaar.I naar het Westen. De revolutionaire partijen verloren leden en hun leiders leefden in ballingschap . Het gewone volk toonde weinig toewijding. De liberaal constitutionele democraten (de kadetten) verkregen een grote meerderheid. Er komt een derde Doema van 1907 tot 1912 met een conservatieve meerderheid die standhield tussen 1907 en 1912 net als een vierde Doema van 1912 tot 1916. waarop ze gevangen werden genomen. Extreme groeperingen waaronder zowel rechtse groeperingen als linkse.O. De steun van de tsar bleef niet duren. Bij het begin van de oorlog bood de middenklasse hun hulp aan bij de regering (Zemstvos vormden een unie. transport. Eén van deze hervormers was Peter Stolypin die de tsar behield als 1 ste minister. Het is mogelijk dat deze radeloosheid ze leidde om een Europese oorlog te bespoedigen. De middenklasse was oorlogsgewilliger. Deze werd echter ontbonden nadat een 50-tal socialisten arresteerde. Een tweede Doema werd verkozen in 1907. maar de Tsar ontbond de Doema 2 maanden later als antwoord op de liberale eisen. een parlementaire regering. landtekort bleef in vruchtbare gebieden. Men probeerde dit te bereiken door de steun van redelijke en gematigde groepen te betrekken bij een hervormingsprogramma. maar waren ontmoedigd. sociaal revolutionairen en de sociaal democraten (zowel de Bolsjewieken als de Mensjewieken). maar waren verontwaardigd ten aanzien van het wanbestuur. reactionaire partijen en sociaal revolutionairen verafschuwden zijn hervormingen. financiën of regeringspersoneel. coöperatie tussen regering en volk was een noodzaak. daarnaast weigerden de socialisten financiering van de oorlog. Nu ook de sociaal revolutionairen en de mensjewieken hieraan deelnamen werden maakten ze samen met de kadetten deel uit van de doema. het had een sterkere industrie. Uiteindelijk neigde Rusland op de vooravond van W. armoede bleef hoog.

De bevolking was echter geheel ontevreden en de tsaar overwoog repressie. waarop de oude politieke twisten heroplaaiden. Onder druk van de Petrograd Societ werd een provisionele regering opgezet door de doema en de troonsafstand van de tsaar werd geëist. De regering zocht steun bij het volk door socialist Kerensky als hoofd te benoemen. De doema vestigde een committee. en concentreerden zich op 4 punten die het revolutionaire volk bleek te willen. de herverdeling van het land onder de boeren. Een soldatenopstand die uitbrak in juli wordt onderdrukt waarop de bolsjewieken de schuld kregen. Op 8 maart 1917 braken er voedselopstanden vanuit de arme lagen van de bevolking die snel. Lenin. In dit klimaat werd revolutie een politieke mogelijkheid. Deze sluiten zich aan bij de sovjet. de industrie moest in handen komen van de arbeiders en de erkenning van de sovjets als opperste macht. nu georganiseerd werd bewust van hun kracht en kritisch tegenover de bureaucratie. Ook worden de beloftes van landsherverdelingen niet nageleefd waarop de boeren het platteland bleven plunderen. Gewone personen kwamen nu tot de conclusie dat geweld de enige oplossing was. Kerensky s regering werd vervangen door een Raad van volkscommissarissen met Lenin aan het hoofd. De Petrograd Sovjet wou een snel einde aan de oorlog. Ondertussen verergerde de voedselschaarste. Op het congres van de sovjets introduceerde Lenin 2 resoluties.De regering wantrouwde deze tekenen van publieke activiteit en de middenklasse. onmiddellijke vrede met de Centralen. het sluiten van vrede zonder annexaties of schadevergoeding en de onmiddellijke afschaffing van het eigendom van 120 . November 1917: De Bolsjewiekenrevolutie De provisionele regering wou naar het voorbeeld van Europese revoluties democratische verkiezingen voor een constituent assemblee organiseren. echter dit liep faliekant af. Onder druk van de Zemstovsunie werd deze heropgericht. De revolutie was dus al gevorderd toen Lenin en andere Bolsjewieken in Petrograd arriveerden. gematigd. Er waren nu dus 2 autoriteiten. Rasputin). en schorste de doema wederom. Lenin moest naar Finland vluchten. Al de facties van doctrinaire socialisten probeerden de Petrograd Sovjet over te nemen en de Sovjet ging een rol spelen als die van de Parijse commune van 1792. Het wou ook de oorlog met Duitsland voortzetten. Het tsaristische regime was zelfs te bang om de help aan te nemen door zijn eigen volk aangeboden. met steun van Stalin. Het leger kiest de kant van de arbeiders. constitutionalistisch en relatief legaal. tegen de provisionele regering. met de hulp van revolutionaire intellectuelen uitliepen naar politieke insurrectie. Een werkers en soldaten Sovjet werd georganiseerd (petrograd-Sovjet). nam de macht over tijdens de nacht van 6 op 7 november 1917. het doema committee en de Petrograd Sovjet. De contrarevolutionairen probeerden de sovjets te onderdrukken maar worden verslagen met hulp van de Bolsjewieken. Op 17 Maart 1917 werd Rusland een republiek. Leiders uit de middenklasse eisten een machtigere doema. In 1915 werd de Doema ontbonden. en de middenklasse beklaagde zich over de fundamentele conditie van de staat. Het leven aan het hof nam bizarre vormen aan (Alexandra. De Bolsjewieken pasten hun programma aan. Kerensky wordt door zijn regering met de vinger gewezen. Trostky en een meerderheid van de centrale comité van de partij. De Bolsjewieken wonnen een meerderheid in de Petrograd sovjet en de sovjets over het gehele land.

partijen keerden zich. 2 maanden later (maar 1918) hernoemde de partij zich in Communistische Partij. alle verschillende groeperingen. In 1922 had het Bolsjewisme zich gevestigd op de grenzen van het voormalig tsaristische rijk behalve aan de Europese kant. Rusland verloor een enorm territorium en bufferzones ooit verkregen door de tsaar. Echte vrede kwam echter niet. uiteindelijk bleek het leger Japans/Amerikaans. Georgië. het land verviel in burgeroorlog. opvolgend opererend onder de namen OGPU. met een Japanse dominantie. De anti-Bolsjewiekse krachten konden zich nooit herenigen. Een maand later werd het rode leger opgericht met Trotsky als oorlogscommissaris en oprichter. Armenië. Deze wilden ze verkrijgen door een interventie in Oost Azië. met hulp van het Westen. boeren gedwongen voedsel aan de staat te leveren (net als in de Franse Revolutie). De Bolsjewieken erkenden het belang van Russische boeren en de miljoenen akkers die nu vrijkwamen vormden de basis voor een ondersteuning van het nieuwe regime. de grootste bedrijven werden genationaliseerd. De sociale politiek van de Bolsjewieken uit zich in het oorlogscommunisme. wensen vooral Rusland terug in de oorlog tegen Duitsland te krijgen. Tijdens deze burgeroorlogen brak ook de Rode Terreur uit.II. Ze bleven verloren tot na W. Hiermee kreeg Duitsland de controle over de Baltische provincies. later zonder enige echte veranderingen in methodes of doel. In juli 1918 volgt en grondwet. De Rode Terreur maakte op brutale manier komaf met de oppositie. Een politieke politie werd opgericht. De geallieerde regeringen geloofden dat het Bolsjewisme een tijdelijk bevlieging was. NKVD. nationaal patriottisme doen heropflakkeren en steun winnen bij de boeren. De Oktoberrevolutie werd hiermee voltooid. Maar Lenin en zijn gevolg waren nu in staat de socialistische samenleving uit te bouwen hoe zij deze voor ogen hadden. tegen het Sovjetregime en de volkscommissarissen. langs Vladivostok. 121 . Het dictatorschap van het proletariaat werd hiermee bevestigd. effectief rode leger en sloegen er in de buitenlandse interventie af te slagen. Verhalen die zich verspreidden naar Europa wakkerden een afkeer aan tegenover de Russische perversie van het Marxisme. Lenin was overtuigd dat dit enorme gebiedsverlies enkel tijdelijk was omdat de gebeurtenissen in Rusland de prelude waren tot een algemene revolutie. het Rode leger weet Oekraine. de Cheka. maar vrede was verkregen en het regime stond sterk. Dit zorgde echter voor opstandige boeren die zich bij het antibolsjewisme zullen voegen. MVD en de KGB. die stemde voor Kerensky s sociale revolutionairen. polen en Oekraïne.O. De burgeroorlog duurde tot 1920. De burgeroorlog: 1918-1922 In 1917 tekent de Communistische Partij de Vrede van Brest-Litovsk. werd door Lenin ontbonden. Vezetsgroepen ontwikkelden zich aan elke kant. De constituerende vergadering. Trotsky daarentegen vormde een gedisciplineerd. de oorlog zou gans Europa tot de onvermijdbare proletarische revolutie leiden. Azerbeijan en een deel van Polen te heroveren.landheren zonder compensatie.

De grondwet omvatte vele schijnbaar democratische eigenschappen. Toch langs de staat op alle niveaus en lokaliteiten. Regering: staat en partij Regering in de Unie en elke republiek volgde een patroon van parallellisme. de buitenlandse interventie en de oorlog met Polen. Bessarbia (van Roemenië. De unie der Socialistische Sovjetrepublieken. In de late jaren 1980 werd duidelijk dat de SU de disintegratie van het rijk niet kon tegenhouden. De dichte verbondenheid tussen de twee maakte het parallellisme in feite zonder rede omdat de partij in feite alle staat instituties controleerde. een 50tal talen werden voor het eerst op schrift gesteld. Dus macht en autoriteit 122 . Het tsaardom probeerde dit op te lossen door systematische russificatie. werd de Modavische SSR). Aan de ene kant was er de staat en aan de andere kant de partij. Litouwen. Dit vermeed een opbreking zoals gebeurd in Oostenrijk-Hongarije. Oekraïne en Wit-Rusland. met de helft van de populatie en 3/4 de van het land die de andere domineerde. Karelia (ontnomen van Finland na de Russisch-Finse oorlog. Gedurende WOII waren er sporen dat het separatisme nog niet verdwenen was. De constitutie verklaarde in 1924 dat de USSR een beslissende stap was om de werkers van alle landen te verenigen in één Wereld Sovjet Socialistische Republiek. Regering: nationaliteiten en federalisme Met het einde van de burgeroorlogen. vooral in Oekraïne. maar het merendeel van de populatie leefde in drie grote Slavische regio s. Administratief kregen de nationaliteiten afzonderlijke graden van afzonderlijke identiteit overeenstemmend met hun grote en belang. Verscheidene autonome regio s waren officieel afgescheurd door separatistische activiteiten of zelfs door samenzwering met de Duitse bezetter. De belangrijkste waren de Sovjet republieken zelf maar in praktijk was het de Russische SFSR. of politiek bureau. de Russische federatie. Dit leidde tot nationalistische ontevredenheden. Een nog machtigere generaal secretariaat. Letland. en het aansluiten van nieuwe groepen werd toegelaten ongeacht historische grenzen. Estland. werd het mogelijk om in 1922 de USSR op te richten. Het Rode leger bezette gedurende de burgeroorlog grote gebieden van het tsaristische rijk die afgescheurd waren en hun onafhankelijkheid verklaard hadden. Verder werden alle politieke en economische rechten streng gelimiteerd door de concentratie van autoriteit in de handen van een centrale regering. In het centraal comité stond een machtig politiebureau. Enkel één partij was toegelaten. Veel van deze republieken lagen in Centraal Azië . Met de toevoeging van Oekraïne en Wit-Rusland werd het Russisch Slavisch karakter van de SU aangegeven. een functie vorm gegeven door Stalin. Op de top stond het centraal comité.93. was de partij. kreeg van 1940 tot 1956 de status van Karelo-Finse SSR). De kenmerkende staatsinstitutie was de sovjet. Het federaal principe was ontworpen om het probleem van nationalisme op te lossen. Wanneer de USSR na de uitbarsting van WOII aangrenzende gebieden veroverde die ooit deel uitmaakten van het Tsaristische rijk werden deze gebieden ook getransformeerd in Sovjet Socialistische republieken. terwijl deze samengehouden werden in een hogere unie. domineerde de gehele structuur met autoriteit op alle niveaus. De Sovjet autoriteiten begunstigden de groei van cultureel nationalisme. In 1922 bezat de USSR 1/6de van het wereldgrondgebied. De formele claim dat elke republiek soeverein was en het recht zijn eigen buitenlandse zaken te dirigeren had weinig waarde. Alle erkende nationaliteiten kregen culturele autonomie. De heersende opvatting was een mix van het nationale en het internationale: nationaliteiten werden erkend door autonomie aan nationale groepen te verlenen.

Lenin concludeerde dat socialisme te snel was gegaan en pleitte een compromis met kapitalisme. In de partij moesten leden niet zo veel leider zijn als volger. Deze verbondenheid doorheen alle diverse stukken van de USSR hield het hele complexe geheel functionerend en in leven. In marxistische termen diende de partij om het dictatorschap van het proletariaat uit te voeren. Zij cultiveerden minder dan 2/3de van het land als in 1914. Onder de NEP werden de grootste vernietigingen van oorlog en revolutie hersteld. Onder de NEP liet de staat een grote mate van private handel voor private winst toe. Dit werd gecombineerd met een erge droogte en een instorting van het transport en zorgde voor een grote hongersnood. Het nieuwe economische beleid. Toegang tot deze groep werd meer een kwestie van sociale status.verspreidden zich neerwaarts en buitenwaarts. In elke cel hoorden enkele mensen tot de partij en verspreidden de partijvisie tot de anderen. De basis van de partij structuur bestond uit kleine cellen. In de communistische partij werd leiderschap uitgeoefend door een kleine groep. werd een strikte uniformiteit opgelegd. Een homogeen en monolithische organisatie moest een solide front representeren naar de grotere groep buitenstaanders. Echter originele. De Leninistische ideaal van een sterk gedisciplineerde partij gevormd door trouwe en ijverige werkers die gewillig bevelen uitvoerden bleef de communistische partij karakteriseren. volgden blind bevelen op en gaven autoritair leiderschap aan niet partij leden. De partij in de USSR functioneerden in de jaren 1930 als stevig. In 1914 waren de landshervormingen inderdaad nog steeds aan de gang. risiconemende ideeën of vrijheid van gedachte en actie werd onderdrukt. Het aantal partijleden steeg enorm. De partij was een getrainde elite wiens leden contant met elkaar verbonden waren. De muiterij van de Kronstadt marine legde diepe ontgoocheling bloot in de revolutionaire rangen zelf. Boerenfamilies consolideerden miljoenen ares land als privéeigendom in de 1922 tot 24. 1921-1927 Rond 1920 had het oorlogscommunisme de landbouwers hopeloos geïrriteerd. De nieuwe economische politiek of NEP ging van start in 1921 en duurde tot 1927. In deze tijd zag de bevolking een relaxatie in tempo en verschrikkingen. De verwoestingen van 8 jaar lieten het land in ruïne achter. maar echte vooruitgang was er niet. Andere boeren werden daardoor proletariaat. hoog gedisciplineerde leidersgroep. De NEP moedigde dus een nieuwe commerciële klasse aan in de steden en begunstigde d e grote individualistische boer of kulak op het land. De partij gaf de voorkeur voor een zekere ideeën in het zoeken naar manieren om een taak volbrengen. Het basisprobleem was het herstellen van handel tussen stad en land. Onder de NEP waren boeren toegestaan hun producten vrij te verkopen. Om partijeenheid te behouden onder de nieuwe condities (groei leden). 123 . Dit uitte zich in de bestudering van Marxisme-Leninisme en de aanneming van het dialectisme. Deze die zich met de partij verbonden waren bereid hier zich volledig voor toe te wijden. zelfs als een soort geloof. Tussenpersonen werden toegestaan landproducten te kopen en afgewerkte producten en te verkopen op marktprijzen voor eigen winst. Ze genoten privileges en werden een nieuwe belangengroep. Doorheen de hele structuur besliste de partij wat de staat moest doen. een strategische stap terug. De gevaren van stagnatie in zulk systeem kwam later boven in de SU. De landbouwers zouden enkel voor hun eigen bestaan produceerden als ze een surplus konden inruilen voor stadsproducten als kledij en gebruiksmaterialen. Discipline werd uitgevoerd op een manier niet gebruikt in liberale landen en de geheime politie was beschikbaar voor gebruik tegen zowel partijleden als buiten de partij. De stad moest gevoed worden door het land.

de regering moet er voor zorgen dat de gehele economie als 1 bedrijf werkt. Stalin: De Vijfjarenplannen en de zuiveringen De Planeconomie De communisten hadden eerst 10 jaar gewacht voor er een plan geadopteerd werd. Trotsky protesteerde tegen matigheid van het socialisme. en wilden het dagelijks leven revolutioneren van de arbeiders en de boeren. Tegelijkertijd probeerden sommige radicale artiesten futuristische kunst te combineren met de sociale revolutie. Trotsky wierp de basisvragen op aangaande de aard en de toekomst van de partij. De nieuwe Sovjet samenleving moest zowel traditionele geslachtshiërarchieën als hiërarchieën van klasse en welvaart vernietigen. Trotsky faalde de partij te overtuigen en Stalin overwon Trotsky bij een stemming tijdens een partijcongres (95% .R. militaire en industriële zelfvoorziening van het land en het leggen van een basis voor een ware 124 . 94. (in kapitalistische woorden: één groot monopolie) Gedurende W. De nieuwe theoretische rechten hadden echter weinig onmiddellijk effect. toegang tot anticonceptie en abortus. niet omdat ze socialisten waren maar omdat het volk bereid was hun gewone vrijheiden op te geven om een overwinning te bereiken. Schrijvers en artiesten groepeerden zich rond de revolutionaire zaak. Vrouwen kregen stemrecht. Rond 1920 was de periode van experimentele kunst over en de nieuwe culturele orthodoxie van socialistisch realisme vierde de schoonheid van grote fabrieken en tractors boven de abstracte mysteries van de artistieke avant-garde. Tot 1980 bleef praten of schrijven over Trotsky verboden in de U. de NEP die de bourgeoisie en de kulaks tolereerde vergrootte zijn minachting. waarop een leiderscultus wordt opgebouwd rond zijn figuur (Leningrad. gelegaliseerd in 1920.S. Het doel was de verrijking. Stalins partij lanceerde in 1928 het eerste 5-jarenplan.O. recht tot scheiden. De campagne om prerevolutionair analfabetisme tegen te gaan was een ander voorbeeld van de vroege Bolsjewistische aspiraties voor culturele veranderingen. Hij ontwikkelde de doctrine van de permanente revolutie . Stalin en Trotsky Lenin sterft in 1924. Planeconomie werd een onderscheidende factor van de Sovjet economie. Men gebruikte de theorie van Engels.1 hadden de oorlogvoerende regeringen al dergelijke gecentraliseerde controle gehanteerd. Net als alle andere sferen van Sovjet leven viel kunst onder strikte controle van de communistische partij regeringsinstituties.S. en zagen deze als deel van een bredere afkeur van traditionele ideeën en artistieke vormen. (bv.Sociale en culturele veranderingen na de revolutie De meeste Bolsjewieken wilden meer dan een reconstructie van staat en economie. Maar meisjes en jonge vrouwen uit de werkende klassen kregen meer onderwijs. Trotsky werd verbannen en in 1940 vermoord in Mexico. Een machtstrijd ontstaat binnen de partij tussen Stalin en Trotsky. Mausoleum). versterking.. dit omdat het Marxisme geen duidelijke instructies gaf over hoe een moderne industrie moest bewerkstelligd worden. (bijvoorbeeld de regisseur Eisenstein s film over de revolutie). Mayakovski).5%).

Echter collectivisatie slaagde er niet in de output nog verder te vergroten. Kwaliteit bleek meestal het enige criteria. Basisgoederen en vrije tijd volgen later. Met het 2de Vijfjarenplan van 1933 wilde men nog meer nationale zelfvoorzienigheid bereiken. Dit moest bereikt worden zonder begunstiging van landheren en onder toezicht van de staat. het werd beheerd door het Gosplanagentschap dat alle beslissingen maakte van bovenuit. wat verstrekkende gevolgen zal hebben. deze ontwikkelingen waren wel fenomenaal omdat het startte vanuit zo weinig. Dit alles maakte de USSR sterker. maar in vergelijking met westerse criteria bleef de USSR kampen met een achterstand.. Controle werd vergemakkelijkt . Het eerst doel van het 1ste 5 jaren plan was de opbouw van zware industrie.S. boeren hadden niet de vrijheid zelf economische beslissingen te maken en werden ongemotiveerd..S.II.socialistische arbeidersmaatschappij.. Omwille van de wereldwijde depressie die een val in de prijs landbouwproducten veroorzaakte. Desondanks maakte het succes van industrialisatie mogelijk.R. (3de onderbroken door de oorlog). steeg de aankoop van machines en dergelijke. De moraal werd hoog 125 .R. vooral in de zware industrie die de basis was van de wapenproductie. tractors. het vijfjarenplan benodigde hard werk en lage lonen. Men kon nu beschikken over landbouwmachines en experts. Er ontstond een ongekende stijging van de productie van ijzer. Sociale kosten en effecten van de N. Voor de eerste keer werd centraal-Azië gemoderniseerd. Deze industrialisatie van centraal-Azië zal ook een belangrijke rol spelen tijdens W. De Collectivisering van de landbouw Een shift van landbouw naar industrialisering benodigde een revolutie in de voedselvoorziening.O.S. deze kulakken werden als klasse geliquideerd. niet van de staat. Het landbouwplan van 1929 zette collectieve boerderijen op die gezamenlijk bezit waren van de boeren. De industriële groei Bij het begin van de industrialisatie bestond er nog een afhankelijkheid van de kapitalistische landen (technici... Door de collectivisering werd het nu wel mogelijk kapitaal te investeren in landbouw.P. Het plan ondernam controle door management van de stroom aan grondstoffen en werkkrachten die in een kapitalistische economie wordt gereguleerd door vraag en aanbod. s Industrialisatie bleef een opofferingen vragen van de bevolking.S. Omwille van de uitgebreide administratie was het een moeilijk hanteerbaar systeem. van de U. de openstelling van deze nieuwe gebieden leidde tot een transportrevolutie..E. machines). De plannen somden de economische goals op die moesten behaalt worden. Echter kulakken en zelfs kleinere boeren slachtten hun vee af. of kapitaalwaarde. echter. De klasse boeren die een aanzienlijke hoeveelheid land of vee hadden protesteerden. locomotieven. Deze collectivisering was bedoeld om de landbouwers in een klasse te veranderen dichter bij de Marxistische proletariaatklasse. naar gelang het toch niet meer van hun was. Een grote hongersnood ontstaat. Landbouwproducten waren het belangrijkste exportproduct van de U. het doel was het industrialiseren zonder gebruik van buitenlandse leningen.. quota werden opgelegd. Het eerste plan werd succesvol verklaart en in 1932 en 1937 werd een 2 de en 3de gelanceerd.

Conformiteit was het ideaal: kunst.I stemden deze voor het binnen halen van het oorlogsgeld. Vooral in de jaren 1934-1938 werd een groot aantal mensen geëxecuteerd. Er was echter geen complete economische gelijkheid. In de late 1930 behaalde de levensstandaard een hoger niveau. de Donau vallei en de Baltische regio s. Het was normaal dat de snelle veranderingen van de jaren 30 voor meningsverschillen zorgden tussen de partijleiders. literatuur en wetenschap werden vehikels voor politiek propaganda. 95. fabrieksleiders die geen bepaalde quota s haalden verloren hun status. Bij het uitbreken van W. Het socialisme maakte wel komaf met enkele kwaden van het onb eteugelde vrije ondernemerschap. 1919-1939 Achtergrond: socialisme en WOI Marxisme heeft altijd een internationale visie behouden. voor Marx waren de bestaande staten het resultaat van klassenstrijd. of door strengere marxisten opportunisme genoemd. Polen. vrije tijd. accepteerde hij het verdrag van Brest-Litovsk. Er was enkel een kleine tolerantie voor religie (Sovjet Joden). Miljoenen mensen verloren het leven onder Stalin en zijn jarenplannen. maar de nood aan oorlogsvoorbereidingen maakten een einde aan deze hoop. Stalin reageerde hierop met zuiveringsprocessen. er waren geen vrije vakbonden en pers. De tegenstellingen tussen revisionisten en radicalen bleef echter bestaan. Kleine minderheden weigerden echter de oorlog te aanvaarden. waarbij arbeiders records braken over het gehele land. alle vormen van racisme werden veroordeeld. vele het gevolg van Stalins paranoia. voor hen was dit een strijd tussen kapitalistische mogendheden die in hun ogen nutteloos was. Deze radicale groep begon samen te komen in de nieuwe 126 . De 1ste wereldoorlog werd gevolgd door socialistische machtsgrepen in Duitsland en de verbrokkelde landen van Oostenrijk-Hongarije.en kindermishandeling dan in de vroege jaren van de Europese industrialisering. De internationale impact van het Communisme. economische veiligheid . en door de democratisering werd de staat door sommige marxisten geaccepteerd. Deze beweging was deel van het revisionisme. De Zuiveringsprocessen van de jaren 30 In 1936 wordt een nieuwe grondwet gevestigd met recht op werk. Omdat hij verwachte dat een proletarische opmars snel zou volgen in Duitsland. De staat werd totalistischer. Er was minder werkloosheid en vrouwen. of zelfs hun leven. Hun prestaties werden geëtaleerd als arbeidshelden.gehouden door propaganda. Een speciale competitie ontwikkelde zich (Stakhanov). Na Marx dood ontwikkelden zich marxistische partijen. Stalin ontdeed zich zo van alle oppositie. Lenin geloofde dat de Russische revolutie maar een lokale fase was van de wereldrevolutie.O. en zorgde ervoor dat enkel hij n og deed herinneren aan de tijd van Lenin. rust. en niet meer dan de vergaderingen van de bourgeoisie om het proletariaat te regeren. Een serie sensationele processen vond plaats. hoewel er geen extreem rijke personen bestonden. echter het was duidelijk dat de communistische de enigste regerende groep bleef en Stalin zijn dictatorschap versterkte. Management was ook nie vrij van competitie. Dit werd positief onthaald in het Westen.

. De 3de internationale of Komintern werd een wapen van de Bolsjewieken.S. De stichting van de Derde Internationale. De Russische revolutie kende een diepe invloed doorheen de 20ste eeuw.S. Overal in de jaren 30 begon het idee van het plannen navolging te krijgen. het repressieve politieke systeem.S. Tegen het einde van de jaren 80 verzwakte de communistische macht.R. De U. oefende de grootste invloed uit niet door de Cominform maar door zijn bestaan op zich.R.S. In 1935. of communistische.R.S. Dit werd steeds moeilijker. promootte de U..S.Bolsjewistische organisatie ter promotie van de wereldrevolutie: de 3de. Gedurende W. De U. vooral in Azië waren onder de indruk van de U.S. Onder Stalin matigde de Komintern. Russische agenten uitgestuurd naar de Nederlandse Indiën. Bij het 2de congres van 1920 werd een 21-punten programma uitgevaardigd door Lenin. internationale.S. 127 . Er werden o. alle communistische partijen om in coalities te treden met socialisten en actieve liberalen en populaire fronten te vormen. hun grootste vijand.S.S.R.O. Werkers verkregen meer veiligheid tegen de fluctuaties van het kapitalisme.S.S. beval de U. Tijdens de tweede internationale in 1919 in Bern. door de Komintern heen. afgeleid van het Marxisme en van de Russische revolutie van 1917. inclusief de Chinese. In elk land hadden mensen kritiek op de kapitalistische instituties. Europa en Amerika. gebruikte diplomatische en militaire middelen en ging zelfs over tot agressie en territoriale expansie. Voor een lange tijd profileerde de Communistische partij in de U. zich als de leider van wereldrevolutie en probeerde controle te krijgen over communistische partijen in alle landen. de culturele politieke en de economische mislukkingen van de Sovjetstaat produceerde een wijdverspreide vijandigheid tegen de Sovjet-Unie. Ze werd gedomineerd door Lenin en de Russen en het was Lenins hoop om op deze manier gematigd socialisme.II als teken van goeie wil ten opzichte van Groot-Brittannië en de VS schafte de U.S. De praktijken binnen de Sovjet Unie zelf ondermijnde zijn rol als leider van onderdrukte mensen elders.R. Onder de naam Kominform verscheen het terug van 1947 tot 1956. scheurde radicale communisten zich af en vormden een nieuwe internationale in samenspraak met de Russische communistische partij.R. in diskrediet te brengen. gebruik makend van de Komintern.R.S. Sommigen geloofden dat de Sovjet resultaten bereikt konden worden zonder gebruikt te maken van Sovjet methoden. Marxisme was uitgegroeid tot een nieuw economische systeem en niet langer theorie.S. de Komintern geheel af.R. Toch zijn alles communistische partijen. Gedurende enkele jaren. die liet zien hoe een traditionele samenleving kon moderniseren zonder onder de invloed te vallen van buitenlands kapitaal of begeleiding. Velen eisten hun onafhankelijkheid van de U. koloniale en voorheen koloniale volkeren. als reactie op de fascistische bedreiging.a. Tegelijkertijd ontwikkelde zich een nieuwe vorm van dynamisch communisme in de volksrepubliek van China. Echter. China.S. wereldrevolutie.

Veteranen waren werkloos en boerderijen en fabrieken die maximaal produceerden gedurende de oorlog zagen uit op een plotse verdwijning van markten. 1929: 1931-1932: 1932: 1932-1939: 1934-1935: Revolutie in China beëindigt de Qing-dynastie Poging tot proletarische revolutie wordt onderdrukt in Berlijn Weimar republiek wordt opgericht in Duitsland Gandhi lanceert een campagne in India voor onafhankelijkheid van GrootBritannië Duistland en de SU gaan akkoord met diplomatieke relaties in het verdrag van Rapollo Franse bezetting van de Ruhr vallei en enorme Duitse inflatie De Turkse republiek is opgericht onder het leiderschap van Kemal Atatürk. De economische positie ook van de overwinnaars was erg beschadigd. de oorlog ontwrichte de wereld van 1914 waar West Europa leefde door handel met Oost Europa en de overzeese landen. De vooruitgang van de Democratie na 1919 De overwinnaars en de verliezers zagen allebei uit op serieuze moeilijkheden bij de overschakeling van oorlog naar vrede. modernisatiehervormingen worden gelanceert Verdragen van Locarno erkennen de na-oorlogse Europese nationale grenzen Reza Khan wordt Sjah van Iran en probeert Britse en andere buitenlandse concessies tegen te gaan. 96. 128 . Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. Dood van Sun Yat-sen wordt gevolgd door conflicten tussen Nationalisten en Communisten in China Aandelenmarktcrash in New York leidt tot de Grote Depressie Japan breidt controle over Mansjoerije uit. 1911 -1935 1911: Jan.Hoofdstuk 19: Democratie. 1919: Juli 1919: 1919: 1922: 1923: 1923: 1925: 1925: 1925: Oct. De oorlog werd gevolgd door een scherpe naoorlogse depressie die uitliep in 1922. anti-imperialisme en de economische crisis na WOI De 20 jaar na het einde van WOI in 1919 tot de start van WOII in 1939 in Europa en de rest van de wereld buiten Rusland. Regeringen beantwoorden de economische crisis met nationaal protectionisme Schrijvers beantwoorden de sociale crisis met nieuw sociaal realisme Chinese communisten maken de 6000-mijl mars.

Nergens. was ook een nieuwe republiek. Zelfs in 1923 was er nog een communistische oprijzing in de Duitse staat Saxen.Aanwinsten van de democratie en de sociale democratie De nieuwe staten die verschenen na de oorlog adopteerden allen liberale democratisch principes. Sociale wetgeving dat voor de oorlog radicaal leek werd nu opgevoerd op vele plaatsen. elk van de nieuwe staten omvatte daarom nationale minderheden. Polen. Hongarije startte als republiek maar de poging van de communistische leider Béla Kun om een Hongaarse societ republiek te stichten in 1919 bracht de counterrevolutionairen terug die de Habsburgse monarchie in principe herstelde al werd door buitenlandse druk verhinderd dat de koning in persoon hersteld werd. waren de nieuwe staten in Europa vooral ongelukken van de oorlog. In Duitsland brak zon revolte uit in 1919 maar werd snel onderdrukt. Estland. overheidsgesubsidieerde verzekeringsprogramma s ). Deze nieuwe naoorlogse staten omvatten Duitsland. Hongarije. en er moest afgerekend worden met reactionairen. Maar de mensen in deze regio s waren altijd lokaal vermengd geweest. lang gerijpt of wijdverspreid revolutionair sentiment. Finland. Hoewel nationalistische identiteiten en aspiraties waren ontwikkeld. beëindigde de Italiaanse parlementaire regering en stichtte zijn fascistische regering. Al de nieuw gecreëerde staten waren republieken buiten Joegoslavië waar er een monarchie was onder de oudere Servische dynastie. monarchisten. buiten misschien in Polen. de opvolger van het Ottomaanse rijk. De andere kleine staten in Europa. representeerden ze een diep. Tsjecho-Slowakije. Oostenrijk. Enkel in Italië kreeg democratie een scherpe terugval. bezaten ten minste de onderdelen 129 . De nieuwe staten van Centraal en Oost Europa In Duitsland vochten nieuwe staten en regeringen om zich te vestigen. Turkije. Nu dat de linkervleugel zich identificeerde met communisme werden de Europese socialisten of sociaal democraten overwegend partijen van vredig of revisionistisch Marxisme. hun doelstellingen volledig nastrevend langs parlementaire en legislatieve methoden. Vakbonden groeiden na hun nieuw zelfvertrouwen door hun rol in de oorlog. ondervonden aanpassingen aan hun grenzen en aanzienlijke veranderingen in hun regeringen. Bulgarije. Alle kleinere staten van Europa. De welvaartsstaat was al in ontwikkeling in de late 19de eeuw en werd steviger gevestigd. (8 uren werkweek. Niettemin probeerden de nieuwe staten en regeringen zichzelf democratisch te maken. Griekenland en Albanië. In de meeste Europese landen won ook het socialisme aan kracht. leden van de oude aristocratie en met revolutionairen die hoopten een dictatuur van het proletariaat teweeg te brengen. Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië waren de meest samengestelde van de nieuwe staten. Hongarije inclusief. In 1922 leidde Benito Mussolini een beweging dat hij fascisme noemde. Sovjet regimes die effectief opgezet werden snel onderdrukt zoals in Hongarije en de Duitse staat Bavarië. Hongarije werd een monarchie met een eeuwig lege troon onder een autoritair regime uitgeoefend door admiraal Horthy. Polen. Joegoslavië. Polen en Tsjecho-Slowakije hadden beide vele misnoegde Duitsers. Letland en Litouwen. Roemenië. In Tsjecho-Slowakije waren de Slovaken ontstemd over de Tsjechische dominantie en in Joegoslavië verzetten Kroatische en andere separatistische bewegingen zich openlijk van de Servische dominantie. Opmerkelijke was het stemrecht voor vrouwen. Democratie maakte zelfs vooruitgang in landen die lang in grote mate democratisch geweest waren. Nieuwe regeringen werden zonder veel voorbereiding geïmproviseerd. De nieuwe staten belichaamden allen het principe van nationaal zelfbeschikkingsrecht.

van democratie tot de jaren 1930. Land hervormingen Oost Europa was lang een agrarische regio van landbezittende klassen. Aan de ene kant was er een landbezittende aristocratie met bijna feodale kenmerken. vooral in Frankrijk. Na deze landhervormingen werden politieke partijen van kleine landhouders de belangrijkste democratische macht. Bulgarije en Griekenland kwam het amper aan de orde omdat kleine landbouw daar al vertegenwoordigd was. Deze transformatie weerspiegelde nationale sentimenten en nieuwe sociale beleiden omdat de meeste van deze grote landeigenaars Duitsers waren. historisch land van de kleine landbouwer/eigenaar. mortaliteit. parlementen. Echter economisch was de opdeling van Oost Europa zelfvernietigend. maar ook in alfabetisme. levenslengte en materiële levensstandaard. Veralgemeend lag de hele regio achter op West Europa. Grote gronden werden doorgaans verbroken in kleinere boerderijen doorheen de Baltische staten en veel van Tsjecho-Slowakije. economische vervormingen geproduceerd door talrijke tarieven en het gebrek aan enige langdurige traditie van zelfregering zorgden er allemaal voor de democratische experimenten van de jaren 1920 te frustreren. In Finland. onderwijs. De Duitse republiek en de geest van Locarno Ook Duitsland kende een revolutie in 1918. Protectieve tarieven werden opgezet waarachter zich nieuwe industrieën moesten ontwikkelen. landbouwbekwaamheid en kennis van de markt. waar de grootgrondbezitters exceptioneel sterk waren. Maar het model voor de landbouwhervorming lag ook in het Westen. Economische problemen van Oost Europa. maar had een wezenlijke effect op het patroon van landsdistributie. Dit waren Marxisten. Het was echter een revolutie eerder veroorzaakt door een verdwijnen van het oude dan een decisieve komst van het nieuwe. De grote landeigenaars ontwikkelden een reactionaire zienswijze. nieuwe economische tensies tussen de boeren zelf. De grootste hervorming ondernomen in Oost Europa was de hervorming van het landeigenschap. Het voorbeeld van de Russische revolutie was een sterke stimulans want maar in 1929 begon de SU met collectivisatie van de landbouw. ze hadden constituties. fabrieken. en aan de andere kant een verarmde massa van landbouwers. spoorwegen en grote steden. In Roemenië en Joegoslavië was de verdeling van grote gronden minder door gevoerd. In 1912 waren ze de grootste partij geworden in de Reichstag maar nu in 1918 waren ze essentieel conservatief en meer bezorgd om te beschermen wat ze al 130 . De landhervormingen loste de basis economische problemen niet op. Het loste weinig economische problemen op. De nieuwe staten wilden zichzelf moderniseren. verkiezingen en diverse politieke partijen. maar in getemde en afgezwakte vorm. Voor een lange tijd na 1918 waren de politieke leiders vooral Sociaal democraten. Ze neigden veel naar socialisme. In Tsjecho-Slowakije klaagden de Duitse zakenmensen en arbeiders omdat ze onder het beleid van de Tsjechische regering te leiden hadden. de landbouweigenaars hadden gaan kapitaal. De voortdurende relatieve armoede en de koppigheid van de bovenste klassen. Het werk van de revolutionairen van 1848 die de boeren bevrijde maar hen landloos hield werd nu verder gezet. buiten in Oostenrijk en Bohemië. Landhervormingen hadden het minste succes in Polen en Hongarije. De middenstand van zaken en professionele mensen van klein. gezondheid. vooral omdat kapitalisme geassocieerd werd met buitenlandse investeerders. in industrie. 97. Productiviteit stagneerde en in plaats van de oude verschillen tussen landeigenaar en pachter ontwikkelden zich nieuwe verschillen tussen meer begunstigde boeren en de proletariërs.

terwijl de echte reactionairen in de sociale democratie een gevaarlijke flirt met het Bolsjewisme zagen. In het officierencorps bleven de oude professionele en aristocratische invloeden sterk. waren meer bang van links dan rechts. geen landwetten of landbouwhervormingen werden ondernomen. De Weimar republiek was democratisch en liberaal en kon de rechten van vrijheid van meningsuiting niet verloochenen of toegang tot de verkiezing tot de Reichstag weigeren tot zelfs de meest antidemocratische groepen. en verraders. Nooit had een revolutie zo mild. nieuwe sociale experimenten te lanceren. Maar buiten de legale 8 uren week en een aantal andere voorzieningen voor de werkers hun welzijn was de republiek ver van enig socialisme. De Berlijnse werkers stopten de Kapp Putsch door de publieke voorzieningen af te zetten. ook voor vrouwen. Kort hierna werden verkiezingen voor een nationaal parlement gehouden. In 1919 probeerden de Spartacisten een Duitse proletarische revolutie teweeg te brengen zoals deze in Rusland. De sociale democraten. Oude posten bezet door mensen in oud imperiaal Duitsland bleven op hun functie. Maar de Weimar republiek ondernam nooit succesvolle maatregelen om private gewapende groepen geleid door reactionairen of antidemocratische agitators neer te leggen. maar de Sociaal democraten drukten deze opstand de kop in. De Weimar republiek werd snel bedreigd van rechts. Ze probeerden een eigen man hoofd van de staat te maken (dr.p. De Bolsjewistische revolutie en de opkomst van pro bolsjewistische of communistische elementen plaatste hen in het midden. In feite was er nooit een echt revolutie geweest. Eén van deze was Adolf Hitler die een vruchteloze revolte in München ondernam in 1923. referendum en rappel. zelfs de Sociaal democraten accepteerden het verdrag noch de nieuwe grenzen van Duitsland. De Duitse democratie en Versailles De vraag was hoe de Duitsers het nieuwe regime en de bepalingen van het verdrag van Versailles zouden accepteren. Als democratie in Duitsland de permanente acceptatie van het verdrag van Versailles betekende of economische leed wat redelijk of onredelijk kon uitgelegd worden als gevolgen van het verdrag. Deze gebeurtenissen van spartacus week zorgden voor een nog grotere kloof tussen de sociaal democraten en communisten. De Weimar republiek was in principe democratisch. In Juli 1919 werd een constitutie aangenomen die een democratische republiek vestigde. Ze kregen hulp door Lenin en Russische Bolsjewisten en voor een tijd leek deze beweging een kans op succes te hebben. Duitsland verwachte over het algemeen een revisie van hun Oostelijke grens en een samengaan met de Duitssprekende Oostenrijkers. Het leger hoewel geminimaliseerd bleef het oude leger in miniatuur. Er waren veel Duitsers die democratie verkozen maar niemand. De geallieerden zetten de maritieme blokkade voort na de wapenstilstand. Voor 1917 zagen ze zichzelf als vrij links. dan verloor democratie zijn aantrekkingskracht in Duitsland.v. maar ook proportionele representatie en het initiatief. Geen industrieën werden genationaliseerd. redelijk en tolerant geweest. Kapp). 131 . en dit bevestigde dat het verdrag een wraakvolle gedicteerde vrede was. De constitutie omvatte buiten universeel stemrecht. De oorlogsschuld clausule viel de Duitse zin van eer aan. In 1920 ondernam een groep van ongenoegde legerofficiers een Putch en stuurde de republikeinse regering op de vlucht.bereikt hadden i. De twee waren spijtig genoeg verbonden. geen eigendom veranderde van eigenaar. Dit is een vreemde plaats in troebele tijden en de communisten zagen de sociaal democraten als reactionairen. versterkt door katholieke centraalpartijen en andere. De sociaal democraten werden de leidende partij.

Na het Ruhr incident en het Dawes Plan vormde een groep vredegerichte mensen de buitenlandse politiek. De Weimar republiek keek in deze condities naar de Sovjet Unie die geen partij was in Versailles en geen reparaties claimde. Echter internationale problemen werden niet opgelost. papiergeld werd vrijwel waardeloos. aan inflatie. en de VS weigerde het verdrag goed te keuren waar het Frankrijk zou beschermen tegen een Duitse invasie in de toekomst. De middenstand was verpauperd en compleet gedemoraliseerd. Duitsland sluit ook een verdrag met Polen en Tsjecho-Slowakije. De Volkenbond van waar de VS geen lid was en elk lid een veto had bood weinig verzekering van veiligheid voor Frankrijk. vooral om te werken aan een hersteld handel waar een sterk Duitsland een goede klant zou zijn. geweld. de Duitse Inflatie van 1923 en herstel In 1923 bezetten Franse en Belgische troepen het Ruhrgebied. Er ontstonden problemen aangaande geldtransacties en betalingen. Deze grenzen zouden alleen kunnen veranderen na overleg. en deze drongen er op aan dat ze deze niet konden betalen behalve als ze de reparaties van Duitsland zouden ontvangen. In 1925 worden er een aantal oorlogsvoorkomende maatregelen genomen te Locarno. Voor 5 jaar kende Duitsland onder de Weimarrepubliek zelfs een grote voorspoed. te hopen of te respecteren.De Fransen leefden in angst voor de dag dat Duitsland zou herstellen en hun plannen voor eigen veiligheid en collectieve veiligheid voor Europa tegen een Duitse revival was teleurstellend. Deze voorspoed steunde echter grotendeels op buitenlandse leningen. Het Duitse leger stuurde officieren en techniekers om instructies aan het Rode leger te geven. Hierop werd het Dawesplan ingevoerd in Duitsland wat voor een geleidelijke opbloei zorgde.m. Duitsland sluit een verdrag met België en Frankrijk waarbij het onvoorwaardelijk hun grenzen aanvaard. De SU kreeg benodigde vervaardigde producten van Duitsland en Duitse fabrieken bleven werken. Ze waren er niet in geslaagd het Rijnland van Duitsland los te maken. De Fransen begonnen allianties te vormen met Polen. Beide ondertekenden het verdrag van Rapallo in 1922. 132 . papiergeld van de drukpers. Maar door alle onafbetaalde schulden uit te wissen maakte de inflatie het mogelijk opnieuw te beginnen met economische productie. waarin deze verzekerd worden van steun bij een Duitse inval. Tsjechoslovakije en de andere Oost Europese staten. De Duitsers antwoordden met stakingen en passief verzet. Echter wat in Duitsland gebeurde was erger dan normale inflatie. Duitsland leed.v. Zowel Groot-Brittannië als de VS hadden een tendens tot isolatie. Het grote probleem was te voorkomen dat de Duitsers het verdrag zouden teniet doen d. Frankrijk sluit een verdrag met Polen en Tsjecho-Slowakije. Deze inflatie bracht meer sociale revolutie teweeg dan de val van het Hohenzollern rijk ooit gedaan heeft. en ze hielden vast aan de Duitse betaling van reparaties. vooral in Oost Euroupa waar de Duitsers de nieuwe grenzen wilden herzien. De Geest van Locarno Deze jaren van economische vooruitgang kende relatieve internationale rust. en de grote depressie die in 1929 begon herintroduceerde alle oude problemen. Om de werkers te ondersteunen betaalde de Weimarregeri g n uitkeringen. Reparaties. Er bleef niks over om nog in te geloven. De VS werd overtuigd hierin een rol te spelen omdat ze nog vele schulden moest ontvangen van de geallieerden. Verplicht door het verdrag van Versailles zijn activiteiten aan banden te leggen was het Duitse leger in feite in staat door zijn werk in Rusland en door een aantal voorwendselen thuis een hoge standaard van training en technische kennis van nieuwe wapens en uitrusting op te doen. net als de andere oorlogsvoerende partijen.

moderniseren en verwesteren zodat Westerse dominantie tegengegaan kon worden. China. In diepere achterliggende motivaties. Het was een revolte tegen Westerse suprematie maar tegelijkertijd wilden degene die in opstand kwamen leren van het Westen om door Westerse wetenschap. Japan en de afhankelijke regio s in Azië. Hoge investeringen stonden op het spel en de gehele wereldeconomie steunde op de continue flow van grondstoffen uit tropische en subtropische gebieden. zowel economisch als politiek. Anti-imperialistische bewegingen in Azië Verontwaardiging in Azië Azië keurde alles af dat verbonden was met het imperialisme van voorheen. Duitsland aanvaardt zijn nieuwe grenzen. Perzië. Groot-Brittannië sluit een verdrag waarbij het beloofd om de Franse en Belgische grenzen tegen een Duitse inval te beschermen. Ook de VS introduceerde een verkozen vergadering in de Filippijnen. industrie. 133 . Duitsland vervoegt de Volkenbond. In de eerste ontwikkelden zich nieuwe nationale bewegingen en was er bezwaar tegen het monopolie van de Europeanen in de belangrijke ambten van de regering. In 1908 zetten de Jonge Turken een succesvolle revolutie op touw in Konstantinopel en roepen een parlementair systeem bij elkaar om alle regios te vertegenwoordigen in het Ottomaanse rijk. het Ottomaanse rijk. Ze waren bang te ver te gaan en stonden erop dat de onderworpen volkeren nog niet in staat waren zichzelf te regeren. of parlement. Groot-Brittannië en Frankrijk) begonnen rond dezelfde tijd te experimenteren met consultatieve organen wiens lidmaatschap gedeeltelijk verkiesbaar was en gedeeltelijk benoemd. Er wordt een internationaal anti-oorlogspact gesloten tussen 65 landen.Ook met Roemenië sluiten de 2 laatste een militair verdrag. organisatie en andere bronnen van Westerse macht over te nemen ze hun eigen identiteit zouden kunnen bewaren en politieke en economische gelijkheid zouden kunnen bekomen met de Westerse natiestaten. Alle drie de koloniale machten (Nederland. WOI en de Russische Revolutie In de eerste wereldoorlog werden bijna alle Aziatische volkeren betrokken. 98. De revolte tegen het Westen was gewoonlijk ambivalent of tweekantig. In 1911 brachten de revolutionairen in Chine de Manchu (of Qing) dynastie te val en riepen de Chinese republiek uit. In van de gevallen werden de oude monarchen beschuldigd van ondergeschiktheid tot Westerse imperialisten en in elk van de gevallen werden nationale vergaderingen samengeroepen op democratische model van Europa en werd er voorgesteld hun land te doen herleven. Uiteindelijk werd toegegeven. was de revolte van zelfbewuste Aziaten een rebellie tegen een imperiaal systeem dat hen beperkte tot sociale inferioriteit en vernedering in hun eigen samenlevingen. De crisis in Azië brak uit met de Russisch-Japanse oorlog in 1904 waar een Aziatisch volk een Europese macht voor het eerst versloeg. In de laatste was er bezwaar tegen speciale rechten en privileges genoten door de Europeanen en de wijdverspreide in beslagneming van tolinkomsten om buitenlandse schulden te betalen. Er was weinig verschil tussen landen geregeerd door Europeanen en landen die in naam onafhankelijk bleven. Men spreekt in dit opzicht van De Geest van Locarno . In 1906 begon de revolutie in Perzië wat leidde tot samenkomst van de eerste majlis. Alle de afhankelijke regio s werden ook beroerd door Woodrow Wilson s uitroep om de wereld veilig te maken voor democratie. De regeringen in Europa maakten toegevingen.

In 1920 verzamelde een congres van onderdrukte Oosterse volkeren zich. De Turkse en Perzische revoluties De meest succesvolle revolutionaire beweging had plaats in Turkije. Ze weigerden ook Engelse goederen te kopen. met hulp van de SU. Hij genoot een opleiding in Engeland en Zuid Afrika .De Russische revolutie voegde een nieuwe stimulans toe aan de rusteloosheid in Azië. Hij ijverde ook voor tolerantie binnen India zelf. Hij wordt Shah in 1925 en in 1935 hernoemt hij Perzië in Iran. De Bolsjewieken waren er snel bij en zagen in Azië het theater waar de wereld revolutie. In de volgende jaren verbleven de toekomstige radicale leiders van Azië in Moskou. In 1921 vielen de Grieken de Anatolische peninsula binnen. verdreven ze de Grieken en de Westerse geallieerden. Tegelijkertijd beroerden communisten gestuurd uit Moskou de grieven die. tussen Hindus en Moslims en tussen de verschillende kasten. De Turkse republiek werd uitgeroepen in 1923. rijke industriëlen tegenover de groeiende massa proletariërs. Het sultanaat werd afgeschaft net als het Kalifaat. Hij wordt in 1948 door een Hindoe fanatiekeling vermoord. Zinoviev. In 1933 voert hij een Vijfjarenplan in om volledig van het Westen te kunnen loskomen. zich zou afspelen. Ontevreden Indiërs keerden zich naar Gandhi. de Mahatma (de Heilige). In 2 jaar. In de Balkan oorlogen van 1912-13 verdween de Ottomaanse macht bijna volledig. De geallieerden gingen in 1915 akkoord met een verdeling van Turkije.I. De Bolsjewieken keurden niet alleen kapitalisme maar ook imperialisme af. Het Ottomaanse rijk werd nog steeds als verdoemd tot uitsterving gezien. In het Indische Nationaal Congres werkten rijke Indische kapitalisten samen met socialistische leiders in relatieve harmonie zolang de gezamenlijke vijand Groot-Brittannië was. de naam werd in 1930 veranderd in Istanboel. en de Turken barbaars en incompetent. In de politiek was er een verdeling tussen degenen die volle onafhankelijkheid eisten zoals Gandhi en Jawaharlal Nehru en de meer gematigde die dachten dat ze het meest vooruitgang zouden boeken door coöperatie met de Britten. In WOI scheurde de arbieren zich af. De Nationale Beweging in India: Ghandi en Nehru Op het einde van W. bestonden over geheel Azië. Nationalisme overschaduwde alle andere ismes. Hij uit zich expliciet tegen de industrialisatie en Westerse gebruiken door het promoten van handwerk en de traditionele klederdracht. Hij koos een passief protest van boycotten. In India na 1919 leidde hij een beweging voor zelfregering en onafhankelijkheid. Nationalisme in Azië veranderde geleidelijk in socialisme en veroordeling van kapitalistische exploitatie. zoals verwacht door Lenin. De jonge Turken hadden eerst. verdere ontbinding van het Ottomaanse rijk willen tegengaan wat mislukte. Ook kregen ze Konstantinopel terug onder hun controle. hongerstakingen en burgerlijke ongehoorzaamheid. De Nationalisten onder leiding van Mustapha Kemal voerden een verreikende revolutie door. Ook marxisme 134 . in 1908. zelfs in het Westen wordt hij gezien als één van de grootste spirituele leiders ooit. India was erg verdeeld van binnen in. wat de Britten op een gevoelige plek raakte. Gandhi werd een inspiratie voor vele groepen die verschilden op meer wereldlijke zaken.O. Moslims tegenover Hindoes. Gandhi s en zijn aanhang weigerden verkiesbaarheid in het de door Britten geïntroduceerde gedeeltelijk representatieve organen. Onder deze omstandigheden verzamelde Mustapha Kemal Turks nationalistisch verzet. hoofd van de Communistische internationale riep op voor oorlog tegen Brits kapitalisme. Kemal noemt zich vanaf dan Atatürk. In Perzië brengt Reza Khan in 1921 de heersende dynastie ten val. zonder Russische aansporing. keerde India zich tegen Britse heerschappij.

ontstaat er een anti-buitenlands bewustzijn. Marxisme vond hij niet toepasbaar op China en vond dat China Marxisme moest aanneme zoals andere Westerse ideeën.S. Na de Tweede Wereldoorlog wordt India onafhankelijk. opererend vanuit Zuid-Oost China speelden op de ontevredenheid in en zochten steun van de boeren. In 1927 splitsen de communisten zich af van de Guomindang. Chiang s leger bezetten Beijing dat nog door een onafhankelijk regime bestuurd werd en de regeringszetel werd verplaatst naar Nanjing. Levensonderhoud betekende sociale welvaart en economische hervorming. Deze zijn democratie. De partij werd gesteund door de U. 135 . Het eerste doel van Sun was een einde stellen aan het verdrag-systeem.000 in 1934-35 aan een de lange mars naar het Noorden.kende een sterke waardering. tezamen met een verdeling van het Indische subcontinent in Hindoeïstisch India en Islamitisch Pakistan. Onder Mao begonnen de communisten met ongeveer 90. De communisten. enkel de helft overleefde deze mars naar Centraal-Yenan. De bevolking waren bijna even divers als die van India en waren enkel politiek ééngemaakt door de Nederlanders. Maar het land is tot 1928 in de handen van warlords. einde aan armoede en oneerlijke economische exploitatie. In Nederlands Indonesië was de nationalistische beweging minder ontwikkeld. Sun en de Guomindang keerden zich naar Rusland en verklaarden de Russische en Chinese revoluties als twee aspecten van dezelfde wereldbeweging weg van het liberalisme. Pure imitatie moest vermeden worden. oppositie tegen de bezetter gaf ze een gemeenschappelijk programma. nationalisme en levensonderhoud. Chiang begon zich tegen de communisten te keren en hervatte het noordelijke offensief.S. In het zuiden herorganiseerde Dr. Hier zaten ze dichter bij sovjet aanvoerlijnen.dynastie. Echter de revolutionaire impuls van de Guomindang was uitgewerkt. In 1921 wordt de Chinese Communistische Partij opgericht. De Chinese republiek wordt uitegeroepen en mondt uit in deen militaire dictatuur onder generaal Yüan Shih-kai. In 1937 wordt Indonesië een Dominion en in 1949 wordt Nederlands Indonesië onafhankelijk. Met democratie bedoelde Sun enkel soevereiniteit. Wanneer er na de Vrede van Parijs geen verandering komt. Sun Yat-sen genoot een westerse opleiding en kort voor zijn dood in 1925 omvatte hij de ideeën van de Chinese Revolutie in de Three People s Principles .R.. een gelijkere verdeling van rijkdom en land. Na Yüan s dood in 1916 werd Sun Yat -Sen president van Canton. die hun concessies opgaven. Ze organiseerden een netwerk van lokale sovjets en richten in 1931 een Chinese sovjet republiek op in Zuid-Oost China. Het hoofddoel was het verdragssysteem kwijt raken. die samen met de Guomindang de Warlords aanpakken. niet op Gandhi maar wel op Nehru net als vele minder radicale leiders. China: Nationalisten en Communisten In 1925 sterft Sun Yat-Sen en wordt opgevolgd door Chiang Kai-shek. hervormingen bleven uit en Chiang moest vechten tegen Japanse agressie. De Chinese Revolutie De Chinese revolutie begon in 1911 met de omverwerping van de Manchu (Qing). Sun werd verkozen als president maar nam ontslag ten voordele van Generaal Yüan. Sun Yat-sen de Guomindang (Nationale volkspartij). Ze begonnen terug met het bevechten van de nationalistische legers en vormden een front onder de rurale massa.

het was ook o.000 troepen naar Shangai.O. In 1932 beschuldigden ze de Chinezen van economische oorlog met Japan en stuurde Japan 70. Economisch had de sponsoring door de regering van industriële groei geleid tot een enorme concentratie van economische macht in de handen van 4 familietrusts collectief gekend al de Zaibatsu. Velen zagen het Westen als decadent en droomden van de dag dat Japan geheel Oost-Azië zou domineren. De Volkenbond veroordeelde de Japanse daden waarop Japan uit de Volkenbond stapte. Japan kon voor lagere prijzen produceren dan Europa. Er bestond veel regionale verdeling van arbeid en het veel productie was gefinancieerd op krediet en steunde op wederzijds vertrouwen in een proces van wederzijdse uitwisseling.II. De alliantie werd al beëeindigd na het verslaan van Japan op het einde van W. de constitutie van 1889 en het parlementair systeem waren een façade die de echte natuur van Japans politieke macht verborgen.m. De meest rusteloze groep haalde zijn kracht van de nationalistische revival die. voor deze rede dat ze het verdragsysteem afkeurden. Een verstoring werd met versnelde impact verspreid doorheen alle delen. Tijdens WOI hadden ze hun 21 eisen op China voorgesteld. Er was echter nog een ander facet. De grote depressie: de val van de wereldeconomie Het kapitalistisch systeem was een delicaat en sterk ineengewoven mechanisme. Gedurende de jaren 1920 bleven burgerlijke. Rond 1927 begon deze groep vat te krijgen op ministeries en veranderde het Japanse beleid in een meer en meer agressieve en militaristische houding tegenover China. Europeanen en Amerikanen zagen Japan gewoonlijk met goedkeuring als het enigste Aziatische volk die een rol leerde spelen in de zich ontwikkelde wereldwijde beschaving. De Chinezen protesteerden tegen de Japanse invasie door naar de Volkenbond te stappen. Ze trokken zich terug om zich te concentreren op de occupatie van Noordelijk China. 99.In 1937 vormden de Communisten en de Guomindang een nieuwe alliantie tegen de dreiging van Japan. De Chinezen hoopten te industrialiseren en hun eigen land te ontwikkelen achter een hoge tariefmuur die de Japanse afgewerkte producten zou buitensluiten. In 1931 namen Japanse legers in Zuid Manchurije Chinees arsenaal in beslag en verspreidden zich Noordwaarts in Manchurije. de Duitse concessies in Shantung overgenomen en troepen in Oost Siberië gezonden. Ministers regeerden in naam van de opperste en heilige autoriteit van de keizer aan wie ze allen afhankelijk waren. Ze verklaarden Manchurije een onafhankelijke staat onder een keizer die zij selecteerden en hernoemden de staat Manchukuo. Westerse georiënteerde elementen in controle van de Japanse regering. zelfs voor de opening van Japan in 1854 Shinto of keizersaanbidding. Deze groep had zijn oorsprong voor een groot deel van de oude clansheren en samurai die na de afschaffing van het feodalisme ontworteld waren van hun gewoonlijke manieren van leven. Japan: Militarisme en Agressie De nationalistische beweging in China mocht op begrip rekenen in Japan. en na de oorlog werd Japan één van de hoofdleveranciers van textiel in Azië. De grote machten in de Volkenbond weigerden sterke maatregelen te nemen. een bloederige strijd tussen Guomindang en de communisten ontaarde snel. Vele van deze mannen dienden als officieren in het leger. liberale. Maar de Chinese nationalisten hoopten een beschermend tarief op te richten. net als de weg van krijger als een nieuwe moderne manier van leven. Enkel in Japan dicteerde de constitutie dat oorlog en marine ministers actieve generaals of admiralen moeten zijn. Tijdens de oorlog nam Japan nieuwe markten over terwijl Europa vast zat in gevechten. 136 . cultiveerde. ze wisten dat zij de last zouden dragen van een militaire interventie en waren geneigd om hierin geen bedreiging van hun eigen veiligheid te zien.

Amerikaanse kapitaalexport kwam tot een einde. De bevolking werden bevangen door een gevoel van nutteloosheid. sommigen zagen het als een tijdelijke inzinking anderen als het einde van het gehele kapitalistische systeem. Tegelijkertijd opende dry farming nieuw land en wetenschappelijke vooruitgang zorgde voor een grotere output per are. y y y y y expansie was grotendeels gefinancierd op krediet of leningen. aandelen werden onmiddellijk verkocht. Men keerde zich tot nieuwe. De crash van 1929 en de Economische crisis De depressie in strikte zin begon als een beurs en financiële crisis. Aan de ene kant kwam er een heropleving. De Amerikaanse bevolking speculeerde massaal op de beurs en een paniekreactie volgt wanneer prijzen plots dalen. Prijzen voor landbouwproducten stijgen en boeren in de VS en Canada vergrootten hun areaal. extreme en verontrustende politieke ideeën De politieke en economische reacties op de Crisis Meningen waren verdeeld over de crisis. Andere gewassen riskeerden hetzelfde. Amerikaanse lonen daalden en men kon geen buitenlandse goederen meer kopen. maanden en jaren vruchteloos werk liet hem gedemoraliseerd.R. eerder dan industriële. Maar de Grote Depressie maakte een einde aan enkele aspecten van het oude vrije-markt systeem. Dit nam de basis weg van de naoorlogse heropbouw van Duitsland en indirect van gans Europa. Toch kende deze welvaart enkele zwaktes.I verminderden de tarwevelden onder Europese cultivatie met 1/5 de. Deze laatste groep keek meer en meer naar de U. lonen waren laag net als het inkomen van boeren. De crisis ging over van de financiële sector naar de industrie en van de VS naar de rest van de wereld. Tarweprijzen daalden dramatisch. De echte crisis. In 1932 waren er 30 miljoen mensen werkloos. Ook als was het systeem in staat er steeds terug boven op te komen. arbeiders kregen geen proportioneel deel lonen bleven achter op winsten massale koopkracht bleef onvoldoende om te betalen voor de technische mogelijke output de jaren 20 was doorheen de wereld een periode van chronische landbouwdepressie Militaire operaties in W. mede veroorzaakt door de wapenwedloop.S.S. het echte keerpunt. 137 . Na de oorlog herstelde Europa zijn tarweproductie en Oost Europa sloot zich aan bij de wereldmarkt. en de daling van de massale aankoopkracht zorgde voor weer meer werkloosheid. was de crash van de beurs van New York. Agriculturele depressie.O. lag aan de basis van de depressies tijden het interbellum in Oost Europa en de koloniale wereld. verveel. Niet alleen stopten de investeringen in Europa maar de VS verkocht ook zijn buitenlandse waarborgen. Dit resulteerde in een overgrote output aan tarwe zonder genoeg vraag. Landbouw was overal meer en meer gemechaniseerd en boeren vermeerderen hun output. kon men deze onderzekerheid in bestaan niet riskeren. Van 1929 tot 1932 daalde de wereldproductie met 38% en de wereldhandel met 2/3 de. Wat volgde was dat de beurswaarde daalde met 40%. en zijn geplande economie.De voorspoed van de jaren 20 en haar zwakheden De periode tussen 1924 en 1929 was één van grot e voorspoed. verbitterd en afkerig achter.

Eugene O Neill. maar velen leidden tot mislukkingen. persoonlijke ervaringen en op het psychologische. Een sterke beweging tot economisch nationalisme ontstond. Het verlaten van de goudstandaard staat gelijk met devaluatie. Gertrude Stein. De goudstandaard en de vrije omzetting van geldeenheden werden geleidelijk afgeschaft. De wereldeconomie desintegreerde dus in sterk competitieve economische systemen. Een stroming die gericht was op innerlijke leven.Regeringen namen daarop stappen om hun volk te voorzien van werk en inkomen. Hierna konden de West-Europeanen hun oorlogsschulden niet langer betalen en ze werden het recht ontzegt om nog langer leningen aan te gaan. Marcel Proust. Ulysses. 138 . Ook Amerika droeg dus bij tot het economische nationalisme. Protectieve maatregelen werden ingevoerd. Culturele reactie op de crisis De effecten van de economische crisis verspreidden zich tot het culturele en intellectuele leven van de jaren 30. soms verdween zelfs het concept markt zoals de ruil met Joegoslavië en Duitsland. Virginia Woolf. stream of consciousness. Deze deden de internationale handel uiteindelijk nog meer dalen. er werd geflirt met het communisme. Ernest Hemingway ) Onder de depressive komt het realisme op. anderen beschreven de harde sociale realiteit zonder. Elke staat probeerde een eiland van economische veiligheid op te bouwen voor zijn eigen volk. Dit waren muntcontrole en protectieve tarieven. Inspanningen werden geleverd om de rijzende barrières tegen te gaan. De droom van Woodrow Wilson van internationale economie leidde dus tot rivaliteit en economische zelfzuchtigheid. Regeringen begonnen hun munt te manipuleren om hun exporten hoog te houden. De depressie leidde dus tot chaos in de internationale muntuitwisselingen. Handel dat multilateraal was geweest werd meer en meer bilateraal. Tegelijkertijd wakkerde deze angst die uitgedrukt werd in de literatuur ook de komst van politiek extremisme zowel in Europa als de VS als de rest van de wereld. (James Joyce. Een nieuwe genre van proletarische literatuur kwam tot stand. Men streefde er naar zich te bevrijden van de afhankelijkheid van de onzekerheden van de wereldmarkt. Dit was in sterk contrast met de jaren 20 Tijdens de jaren 20 kwam het modernisme op. Nog verder gingen quotas of kwantitatieve beperkingen.

eerste stap naar volle soevereiniteit als Ierse Republiek In oktober grijpt Mussolini de macht in Italië na de fascistische March on Rome 1923: De Nazi s weten geen politieke steun te mobiliseren bij hun Putsch in München 1924: de eerste Labour regering in Engeland onder Ramsey MacDonald 1933: In januari komt Hitler aan de macht in Duitsland. de New Deal 139 . werkloosheid en bedrijfsmislukkelingen bleven aanslepen. er was nood aan een leider die actie zou ondernemen. Sterke democratische instellingen probeerden het individu te beschermen tegen de ravages van werkloosheid. met sociale hervormingen 1938: het Nazi regime moedigt geweldadige aanvallen op de Joden en Joods eigendom aan tijdens de Kristalnacht . De Grote Depressie maakte de weg vrij voor onscrupuleuze en ambitieuze dictators.Hoofdstuk 20: Democratie en dictatuur Ondanks de horror van WO I geloofde men in de jaren 20 dat vooruitgang mogelijk was. breidde de kredietfaciliteiten uit en hielp de boeren en zelfstandigen hun hypotheken houden. In de jaren 30 kwam de angst dat die vooruitgang een spookbeeld was. Anderzijds kwam in de jaren 30 de dictatuur op. Ook gaf hij financiële assistentie aan banken en spoorwegen. en de nationale trots zou herstellen. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. al snel nemen de Nazi s de controle over alle staatsinstellingen en verdrukken de oppositie In maart introduceert Franklin D. wouden toekomstige catastrofes vermijden. de nacht van gebroken glas 100. Hij stelde een éénjarige opschorting van betalingen op alle intergouvernementele schulden voor. Roosevelt wordt president voert programma van herstel. hulp en wetgevingshervorming in. De Grote Depressie vormde de nachtmerrie van de jaren 30. Hij weigerde verdere maatregelen te treffen. y y verkiezingen van 1932 : democraat Franklin D. De Verenigde Staten: Depressie en New Deal y y y 1929: stock market crash in Amerika economische instorting 1932: halvering van het nationale inkomen tegen over 29 12 tot 14 miljoen werklozen President Hoover (verkozen in 28) stond afkerig tegen grootschalige overheidsinterventie. Roosevelt de New Deal in Amerika 1934: rechtse en fascistische groepen dagen de Derde Republiek uit in Frankrijk met rellen tijdens de Stavinksy affaire 1935: de Nazi s starten de Neurenberg wetten tegen de Joden 1936: het linkse Popular Front komt aan de macht in Frankrijk onder Léon Blum. 1922 -1938 1922: Engeland herkent de Irish Free State met dominion status.

regionale economische ontwikkeling. gaf werk aan drie miljoen jongeren National Recovery Administration hielp de prijzen en productie te reguleren Deze maatregelen diende om het kapitalistische systeem weer recht te krijgen door koopkracht en industriële activiteiten te stimuleren. 140 . minimum uurloon. pensioen. inmenging van werkgevers in vakbonden en ledendiscriminatie wordt verboden. de zakenwereld hield een sit-down strike van kapitaal. onbekwaamheid Fair Labor Standards Act: 40-urenweek. vakbondlidmaatschap stijgt 4 miljoen in 29 9 miljoen in 40 Goedkopere huisvesting y y y Na 1935: verbetering van de arbeidsvoorwaarden. einde kinderarbeid National Labor Relations Act: transformeerde de industrie. Het New Deal beleid vertoonde parallellen met de theorie van de Britse econoom John M. deze stelde dat de overheid fondsen moest gebruiken om de economische activiteit aan te moedigen en de koopkracht moest vergroten tot de privé fondsen weer vloeiden. Congress of Industrial Organizations: organiseert arbeiders. Keynes. De arbeiders winnen aan kracht en invloed in de politiek. sociaal zekerheidssysteem. investering werd afgeschrikt. zodat men niet alles kon verliezen Tennessee Valley Authority : overstromingsbeheer. heropening onder strikte supervisie devaluering van de dollar & afschaffing van de goudstandaard subsidies voor boeren die hun productie inkorten. economische zekerheid y y y y y 1937: kleine regressie 1938: einde regressie 1939: het nationale inkomen verdubbeld Pas na WO II zou de situatie volledig hersteld zijn. De Roosevelt Revolution : De rol van de federale overheid werd drastisch vergroot.Roosevelts herstellingsprogramma: y y y y y y y financiële steun voor werklozen tewerkstelling in openbare werken tijdelijk sluiting van de banken. goedkope openbare energieproductie Social Security Act: verzekering voor werkloosheid. Men bereikt een sociale welvaartstaat met economische staatscontrole. Om opnieuw geld in circulatie te krijgen ondernam de regering een groot leen en investeer programma. verbod op uniecompagnies. Maatregelen om over speculatie en een nieuwe beurs crash te verkomen: Securities & Exchange Commission : regulering en controle van de beurs bankstortingen werden verzekerd. recht op vakbonden. vernietiging van gewassen Civilian Conservation Corps promootte herbebossing.

hij werd een klassenverrader genoemd. pensioen. De oude economische problemen werden sterker. staking loopt uit op een mislukking de Trade Disputes Act van 27 plaats de vakbonden onder strengere controle 1922: Labour is nu de tweede grootste partij. er is meer geld nodig voor de uitkeringen de staatsschuld stijgt Macdonald overweegt de uitkeringen te verlagen. maar Ulster wil bij de UK blijven Ierse kwestie blijft (conflict tussen de gematigden en de extremisten) y 141 . 101. 1931: MacDonald vormt een coalitie van alle partijen. medische hulp en andere sociale maatregelen hielpen de economische nood te verlichten de vakbonden proberen terug aan macht te winnen Reactie van de industrie staking in de steenkoolmijn ( 26) mondt uit in een algemene staking. 1929: de partij verdubbeld zijn representatie. Eire 49: uitroeping Republiek van Ierland. y y y Palestina: conflicten tussen Joden en Arabieren die beide het land claimen Egypte: 1922. ze waren erg afhankelijk van overzeese markten. De Britse economie was achterhaald. Hij moest ook kritiek slikken. door de creatie van een dure en gereguleerde bureaucratie werd de vrijheid van de burgerij bedreigd. ze winnen de verkiezingen. vragen over de status van Soedan Ierland: drang naar onafhankelijkheid groeit. de National Government . De tariefstijgingen tastten de Britse export aan. De werkloosheid werd pas opgelost na de invoering van dienstplicht en een groot bewapeningsprogramma. door lage intrest leningen te verschaffen. de marine en vrijwilligers nemen het werk over. werkloosheidsuitkeringen (the dole ). De staking faalt het leger. Werkloosheid stijgt. y y y 1921: 2 miljoen werklozen. 6 miljoen arbeiders leggen het werk neer. Na WO I: complexe imperiale problemen. maar de Conservatieve leden hebben de parlementsmeerderheid De Nationale Regering probeert de depressie het hoofd te bieden: 1931-1935: Macdonald 1935-1937: Stanley Baldwin Na 1937: Neville Chamberlain De overheid moedigt reorganisatie en rationalisering van de productie aan in de industrie. Door de opkomst van andere economische agressieve industriële landen en WO I maakte Engeland verliezen. In 22 erkenning als Ierse Vrijstaat 37: onafhankelijk.Roosevelt werd tot 4 maalt toe herkozen. Groot-Brittannië en de Britse Commonwealth: imperialistische relaties. MacDonald wordt opnieuw premier komst van de Wall Street crash en de Depressie. vormt de oppositie tegen de Conservatieven 1924: Labour regeert met Ramsay MacDonald als premier in een coalitie regering. einde van het protectoraat. Trials and adjustments of Democratie: Engeland en Frankrijk De Britse politiek bleef trouw aan zijn representatieve instituten en democratische principes. wordt uit de partij gezet.

Een groep van boze antirepublikeinse activisten en rechtse extremisten verzamelen zich in Parijs op de Place de la Concorde. al steeg de werkloosheid in 1935 naar 1 miljoen. Ze ijveren voor privé onderneming en privé bezit.26 regeren de Radicale Socialisten met Edouard Herriot. De onrust van de depressie en het Populaire Front. Na 1926 bereikte de financiële crisis een hoogtepunt. De kabinetten voerden een beleid van verschansing (angstig voor Duitsland). Serge A. Tussen 24.Canada. de industriële productie daalde. Léon Blum wordt premier 142 . wat in 1931 bevestigd wordt met de Statute of Westminster . Raymond Poincaré de figuur van gematigd conservatief rechts. instabiele financiën. bedreigen de Kamergedeputeerden en houden een gewelddadig gevecht met de politie. verdedigen de individuele vrijheden en tonen zich antiklerikaal. arbeiders en socialist zijn geschokt Radicale Socialisten + socialisten + communisten = vormen samen het Populaire Front 1936: overwinning van het Populaire Front. P oincaré komt aan de macht met zijn nationale unie ministerie. De banden tussen de heerschappijen en Engeland bleven vast. Hij zond troepen naar de Ruhr in 1923. Australië. steun van de heerschappijen zou van vitaal belang blijken in WO II. meer toeristen De depressie kwam later en was minder streng. klampte zich vast aan de goudstandaard. moderne fabrieken. Stavinsky overhaalt de plaatselijke regering van Bayonne om valse obligaties te lanceren pleegt zelfmoord de sensatiepers verspreidt het gerucht dat hij door de politie werd vermoord om de betrokkenheid van hoge politici geheim te houden uitbarsting van rellen In februari 1934 bereiken de rellen hun hoogtepunt. democraten. de overheid verviel in het patroon van onstabiele kortstondige ministeries. Ze pleitten voor een progressieve sociale wetgeving zolang er geen verhoging van de belastingen nodig is. New Zeeland en de unie van zuid Afrika krijgen in 1926 dominion status . Frankrijk: de jaren 1920 en de komst van de Depressie Begin jaren 20: oorlogsherstel. imitatie van Italiaanse en Duitse fascistische organisaties 1934: politiek en financieel schandaal. index van industriële productie stijgt. angst voor een hersteld Duitsland y y Rechts vertoont agitatie voor het Fascisme Na de oorlog regeren coalities van conservatieve rechtse partijen. In de naoorlogse wereld zou de Commonwealth een heterogenere en flexibele instelling worden. De Franse liberalen. y y y y y invoering van nieuwe belastingen efficiëntere belastingsinningen overheidsbesparing stabilisatie van de Franse franc schulden grotendeels opgelost Tussen 1926 en 1929 bloeide het land opnieuw nieuwe. Tijdens de depressie: opkomst van rechts.

de fascistische zwarthemden gaan op de vuist met communisten en arbeiders. 102. De regering durft geen actie te ondernemen het respect voor het parlementaire systeem wordt nog lager. Het Italiaanse fascisme Dictatuur: een oud fenomeen. Het geboortecijfer daalde. vernietigen de levensvoorraad. 1936: Voor het eerst zijn de Franse Socialisten de leidende partij in de kamer. gehanteerd in noodsituaties als een tijdelijke oplossing Totalitarisme: na WO I. verbranden de oogst. Socialisten en Communisten met als doel de republiek tegen het fascisme verdedigen. betaalde vakanties Collectieve contracten: grote groei van de vakbonden Nationaliseren van de wapen. Gewapende troepen bevechten elkaar op straat. een menselijke aard. werd gezien als dé oplossing. In de steden braken grote stakingen uit in de zwarte industrie en het transport. maar de industriële productie stijgt amper kritiek van de Franse conservatieven en quasi. de USSR werkte zich op als een industriële reus. Het Populaire Front en verder Léon Blum en zijn Populaire Front ministerie hervormingsprogramma: y y y y y y y 40 uren week. sommige monden zelf uit in zitstakingen. wordt premier. Italië na de oorlog: teleurstelling (om de niet gekregen gebieden) oorlogsschuld naoorlogse depressie & werkloosheid sociale onrust y y y y De boeren keren zich tegen de landeigenaars. gesteund door de communisten.en luchtvaartindustrie (theoretische) ontbinding van de fascistische drukkingsgroepen Reorganiseren van de Bank van Frankrijk ( + overheidscontrole) Hulp voor de boeren (prijzenregeling & graansubsidies) French New Deal : herstel en hervorming. de bevolking stagneerde. Léon Blum. De socialisten brachten geen duidelijkheid. 1919: de socialisten de nieuwe Katholieke Populaire Partij winnen de verkiezingen 143 . een levenstheorie.fascisten koesteren sympathie voor Hitler Duitsland begint intensief te herbewapenen in 1937 wordt de regering door de Senaat omvergeworpen West Europa en de Depressie Europa s economische afhankelijk van Amerika werd merkbaar. De Britse en Franse leiders konden de economische dilemma s moeilijk omzeilen. boegbeeld van democratisch en hervormingsgezind socialisme. maar straatgeweld zet voort.Het Populaire Front: gevormd uit een coalitie van Radicale Socialisten. In de zomer van 20 worden de stakingen beëindigd en komt er een einde aan de agrarische onrust.

Was een revolutionair. Introductie van de syndicale of corporatieve staat.Alle partijen worden verbannen. Rol van de overheid is beslissend. lonen.1921: nieuwe verkiezingen. Mussolini neemt de titel van Leider aan. de hele structuur was onder jurisdictie van een minister van corporatieven. Eveneens als materialisme. laissez-faire. rusteloze soldaten. socialisme en klassenbewustzijn. ze stellen zich op als de beschermers van wet en orde. maar de fascisten meende dat het de situatie verbeteerde. Deze corporatieve economische kampers worden geïntegreerd in de regering 1938: de oude Kamer van Afgevaardigden wordt vervangen voor de Kamer van Fasces en Corporaties Dit alles was niet democratisch. nationalisten en middenklasse sluit zich bij hen aan. Benito Mussolini werd geboren in 1883. vrije handel. gematigde socialisten en de Katholieke Populaire partij winnen opnieuw. de Duce Liberalisme. ze vinden financiële steun bij de rijke klasse. Nationale solidariteit en staatsbeheer van de economie worden de regel. De fascistische staat Fascisme alternatief voor democratie . De sociale rust en het klassenconflict werden beëindigd . de patriotten. liberalen & democraten.Vernietiging van de vakbonden verbod op staken . werkgevers en de regering de werkomstandigheden. met elk een corporatie. prijzen en het industriële beleid. Maart 1919: organiseert hij zijn fascio di combattimento . De economie wordt verdeeld in 22 sectoren. kapitalisme worden aan de kaak gesteld. niet zo zeer door het corporatieve systeem maar door het verbod op stakingen en vakbonden 144 . In een nationale raad komen de vertegenwoordigers samen om de economie te beheren met als doel een zelfvoorzienend Italië. samengesteld uit gedemobiliseerde. Mussolini s Fascistische bewegingen haalde slechts 35 van de 500 zetels binnen. de pers roept op om Mussolini uit dienst te zetten de linkse en centristische partijen stappen uit de Kamer als teken van protest Mussolini consolideert zijn dictatuur Het parlement wordt betekenisloos . Oktober 1922: de Mars van Rome De Zwarthemden mobiliseren zich voor een bedreigende coup terwijl Mussolini in Milaan blijft het Kabinet neemt ontslag Mussolini wordt premier en krijgt volmacht voor één jaar om de orde te herstellen en hervormingen in te voeren hij voert een wet in waarbij de partij met het meeste aantal stemmen 2/3 van de zetels inneemt 1924: de Fascisten winnen de verkiezingen Moord op de hooggerespecteerde Socialistische afgevaardigde Matteotti grote verontwaardiging in het land. linkse socialist en radicale journalist. Zijn zwarthemden gaan op geweldadige wijze alle andersdenkende te lijf.de pers wordt onder censuur geplaats . In elke corporatie bepalen vertegenwoordigers van de fascistische vakbonden. De fascisten radicaliseren zich. Tijdens de oorlog werd hij erg nationalistisch.

een oplossing voor hardnekkige problemen. Hitler treedt toe tot de kleine Duitse Arbeiderspartij waar hij al gauw leider wordt.Het corporatieve systeem= meest extreme vorm van overheid controle op economie. Fascisme werd nu in andere landen gezien als een mogelijk alternatief voor een democratische of parlementaire regering. Portugal en Frankrijk kon Mussolini's corporatieve staat op bewonderaars rekenen. schrijft Mein Kampf maar komt het volgende jaar al weer vrij. maar het land kende een nationale revival. Hij ervoer de oorlog als opwindend en nobel. Battle of wheat: voedselproductie vergroten moerasgronden draineren waterkracht als substituut voor kool y y y De status van boeren en landbouwers veranderde niet. kapitalisme. kosmopolitisme. In de Latijnse landen. Begin jaren 20 roept hij zijn 25 punten programma uit. internationalisme en interraciale voorplanting. neemt dienst in het leger. Af en toe komt het tot een moord zoals bij Walter Rathenau en Matthias Erzberger. private geweldstroepen maken in hun opwachting. Toen de Depressie toe sloeg. Duitsland blijft sporadisch geweld kennen. 103 Totalitarisme : het Derde Rijk De opkomst van Adolf Hitler Geboren in 1889 te Oostenrijk. Hij vindt een medestander in Generaal Ludendorft. waar hij racistische ideeën ontwikkelde. Duitsland kent een geweldige economische heropleving dankzij buitenlandse leningen. stond afkerig tegen de aristocratie. In Beieren loerder de communistische dreiging. waar hij belangrijke militaire decoraties weet te behalen. Hitler schreeuwt dat de nationale revolutie uitgebroken is maar de politie onderdrukt de opstand en zet hem gevangen Hitler krijgt 5 jaar gevangenisstraf. Op 19jarige leeftijd trekt hij naar Wenen. zette Mussolini een programma van openbare werken en grotere zelfvoorziening uit. Hitler en zijn National Socialisten uitten hun kritiek op de regering. Geïnspireerd door de mars van Rome voeren de Bruinhemden de beer hall Putsch in München. Na de oorlog keert hij terug naar Munich. Begin 1924 hebben de fransen de Ruhr verlaten. fabrieken gesloten y middenklasse verliest haar geloof in het economische systeem y men heeft nood aan bescherming tegen de communisten 145 . In 1913 gaat hij naar Beierse hoofdstad München. binnen een netwerk van privé onderneming en kapitalistische economie. In 1923 bezet het Franse leger de Ruhr. wat negatieve gevoelens opriep. Zo ook de Bruinhemden of Storm Troepen van de Nazi s. de partij wordt de Nationaal Socialistische Duitse Arbeidspartij gedoopt. Hij zag zichzelf als pure Duitser en stond werd erg antisemitisch. Dan komt de grote depressie van 1929 met zware economische gevolgen voor Duitsland Duitse economie: y 6 miljoen werklozen. in Spanje. socialisme. Hitler wordt beschouwd als een charlatan en dreigt in de vergetelheid te raken. wat na 1935 Mussolin s militaire en imperiale ambities zou aanmoedigen.

maar de arbeiders hadden werk. Stakingen worden verboden. De nazi revolutie start. de bruinhemden worden op de kiezers afgestuurd. parlementarisme en liberalisme. beschuldigen de nazi s de communisten. Werkgevers worden aangesteld als Führers op kleine schaal in hun fabrieken en industrie. De nazi s behalen 44 % van de stemmen. Een nazi jeugdbeweging en scholen en universiteiten indoctrineren een nieuwe generatie. Democratie.Hitler weet handig in te spelen op de heersende gevoelens met zijn programma s. De Nazistaat y y y 1ste Reich : Heilige Romeinse rijk 2de : het rijk van Bismarck (tot 1918) de 3 : Hitlers nieuwe orde Hitler neemt de titel Führer aan. Alle politieke partijen worden gebannen. Het nationale inkomen bleef laag. wilt absolute soevereiniteit van het Duitse volk. met de Nationalisten erbij hebben ze nu 52%. maar liet het bezit ervan in privé handen 146 . Vakbonden worden gecoördineerd en vervangen door het Nationale Arbeid Front. De Nuremburgwetten van 1935= geen burgerrechten meer voor Joden Kristalnacht= na moord op een Germaanse diplomaat gaan de stormtroepen over tot vernietiging van Joodse gebouwen.000 Joden worden naar concentratiekampen gezonden. Kerken blijven functioneren maar worden gecoördineerd met het nieuwe regime. met een streng Positief is een uitgebreid programma van openbare werken. Hitler vreest voor zijn ondergang. na een brand in het rijksgebouw. De wet wordt gedefinieerd als de wil van het Duitse volk. Hij roept op voor een echte democratie . Hitler wordt kanselier van een coalitie kabinet. voor het Volk met een sterke leider. Opkomen voor de kleine man vormt de doctrine van de NSDAP. Het verdrag van Versailles noemt hij een nationale vernedering. Bovenal ziet hij de Joden als het kwaad. operend in de interesses van de nazi staten. In maart. 1928: 12 zetels in de Rijksdag 1930: 107 1932: 230 Maar de communisten stijgen enorm. een bewapeningsprogramma om werkloosheid het hoofd te bieden. 30. Liefdadigheids organisatie Strenght trouhg Joy De overheid vergrootte haar controle op de industrie. alleen de Nationaal Socialisten blijven over. De joden worden uit het openbare leven geweerd. De Gestapo (de geheime politieke politie) en een systeem van permanente concentratiekampen onderdrukken alle andersdenkenden. samen met communisme worden als Joods beschouwd. maar weet nazi fondsen te bekomen. herbebossing en drainering van moerasgebieden. het kabinet wordt gedeeld met de Nationalisten. Hij verwijt de Weimar democratie verdeeldheid en klassenstrijd veroorzaakt te hebben. Op 30 januari 193 wordt hij kanselier van de Duitse Republiek.

1936: Het economische Vier Jaren Plan met als doel economische autarkie en zelfvoorziening. Duitsland werd het meest industriële en ontwikkeldste land, het machtigste en welvarendste van Europa. Vandaag Duitsland, morgen de wereld werd de leuze.

Totalitarisme: Oorsprong en gevolgen
Totalitarisme verscheen voor het eerst in de Bolsjewiek Revolutie. De term werd voor het eerst door Mussolini gebruikt. Er waren grote verschillen tussen het sovjet totalitarisme en dat van de nazi s. In theorie was het proletarische dictatorschap tijdelijk, het was niet nationalistisch van aard en los van een glorieuze individuele leider. Met de tijden verkleinden de verschillen. Ook de sovjet dictatuur en de éénpartij staat bleken permanent, er ontwikkelde zich een cultus rond de persoon van Stalin. Totalitarisme was en uitgroeisel van een goed ontwikkelingsdoel in het verleden. Deze nieuwe filosofie verwierp het klassieke liberalisme, en promootte en organische theorie van de gemeenschap. Het zag de gemeenschap als een levend organisme waar het individu slechts een enkele cel was. In het marxisme werden individuen gezien als betekenisloze microscopisch kleine cellen zonder het sociale lichaam. Propaganda was niet nieuw, maar werd nu pas totaal . Gemonopoliseerd door de staat en over het hele leven gezet. Napoleon en Metternich hanteerden al boeken en kranten als propaganda. Nu dreef de overheid het door, het manipuleerde de opinie, herschreef geschiedenis. Luidsprekers, foto s van de grote leider. Er viel niet te ontsnappen aan het alom aanwezige doctrine, langzaam accepteerden, en geloofde mensen de herhaaldelijke statements. Racisme was eerder kenmerkend voor nazi Duitsland dan voor het totalitarisme zelf. Het vond zijn oorsprong in oude ideeën van nationalisme en nationale solidariteit. Het definieerde een natie als een biologische entiteit, een groep van mensen met de zelfde fysieke erfenis, en gelijke fysische karakteristiek Het antisemitisme was de giftigste vorm van racisme in Europa. Vijandelijkheid tegen het jodenvolk had altijd al bestaan in de christenwereld, maar het moderne antisemitisme had weinig te maken hiermee. Met het wegvallen van de religieuze barrières kwamen de joden in de algemene samenleving en wisten goede posities, in het bijzonder in Duitsland, in te nemen Totalitarisme was een vlucht van de realiteit van het klassenconflict. Het zag de verschillen tussen rijk en arm van minder belang Geweld onderscheidde totalitaire systemen van democratieën, met de private legertroepen zoals de Zwarthemden en Bruinhemden De entiteiten van totalitarisme waren gewelddadig en neopangaans. Het haalde de mosterd bij Nietsche en andere vooroorlogse theoretici. De nieuwe regimes installeerde ook jeugdbewegingen, welke het jeugdige ideaal vertolkten. De cultus van het jonge sterke lichaam. Fascistische staat: In de fascistische staat stond het nationalisme hoog aangeschreven. Uit dit nationalisme, waarbij de staat de volksverbondenheid op een voetstuk plaatste, ontstond ook racisme, daar het eigen volk verheerlijkt werd op basis van een gemeenschappelijke afstamming, een glorieus verleden, het behoren tot hetzelfde ras, ... 147

De staat monopoliseerde de macht. Ze had hier haar effectieve middelen toe, de massamedia en propaganda wist de bevolking onder invloed te brengen. Voorts was er ook de speciale geheime politie die hard optrad. Zo kennen we in Duitsland de Gestapo, Vichy Frankrijk had de Milice, Salazar gebruikte de Pide in Portugal, Politieke vrijheid bestond niet meer, daar er sprake was van een politieke dictatuur, met een totalitaire leider. De staatsmachten werden samengesmolten, de staats oefende controle uit op de economie (al was dit niet hetzelfde als de overheidseconomie in de SU).

De verspreiding van dictatuur.
Tegen 1938 waren slechts nog 10 van de 27 Europese landen democratisch. Engeland, Frankrijk, Nederland, België en Zwitserland; Tsjecho-Slowakije en Finland, Denemarken, Noorwegen en zweden. Portugal: Oostenrijk: Spanje: Latijns Amerika: klerikale corporatieve dictatuur onder Salazar klerikale- fascistische Christelijke dictatuur onder Dolffuss rechts autoritaire regering onder generaal Franco caundillos en militaire junta s vertonen parallen

Al de autoritaire regimes onderdrukten individuele vrijheid, bande oppositie partijen, maakte het parlement tot een betekenisloos orgaan Hongarije, Roemenië, Polen: antisemitische wetgeving

148

149

Hoofdstuk 21: de Tweede Wereldoorlog
De oorlog van 1939-1945 was de meest destructieve gebeurtenis in de menselijke geschiedenis. Tevens was het de meest globale oorlog, waarbij landen van elk continent betrokken waren, koste bijna 60 miljoen mensen het leven. Uit deze oorlog zouden twee supermachten opstaan, Amerika en de Sovjet Unie.

Chronologie van belangrijke gebeurtenissen, 1935 -1945
1935 maart 1936 juli 1936 maart 1938 sept. 1938 aug. 1939 sept. 1939 juli 1940 sept. 1940 juni 1941 dec. 1941 jan. 1942 feb. 1943 juni 1944 feb 1945 mei 1945 sept. 1945 Mussolini start een Italiaanse invasie en verovert Ethiopië Duitse troepen in het Rijnland, Frankrijk & GB ondernemen niets Fascistische groepen onder leiding van Generaal Franco tegen de Spaanse Republiek, Franco komt aan de macht na een driejarige burgeroorlog Hitler annexeert Oostenrijk bij Nazi Duitsland Frankrijk & GB ontmoeten Hitler in Munchen, ze accepteren de Duitse overnamen van het Sudetenland in Tsjecho-Slowakije Nazi-Sovjet non-agressie Pact & plan voor de verdeling van Polen Nazi invasie van Polen, begin van de Tweede Wereld Oorlog Franse collaborateurs vestigen een pro-fascistisch regime in Vichy Duitse luchtaanvallen op Engeland worden afgeweerd in de Slag om Engeland grootschalige Duitse invasie in de Sovjet Unie Japanse aanval op de US Pacific vloot te Pearl Harbor brengt Amerika in oorlog met Japan en dan Duitsland de Nazi leiders plannen de bouw van kampen voor genocide van Europese Joden en anderen SU troepen verslaan de Duitsers in de beslissende slag te Stalingrad de Geallieerde Legers starten het westerse front in Frankrijk na de D-day landing in Normandië Churchill, Roosevelt en Stalin gaan akkoord met de naoorlogse besluiten te Yalta Duitsland geeft zich over nadat Hitler zelfmoord pleegt in Berlijn Japan geeft zich over nadat de VS twee atoombomen dropt en de SU Japan de oorlog verklaart.

mei/juni 1940 Duitsland verovert Nederland, België & Frankrijk

104. De zwakte van de democratieën: opnieuw ten oorlog
Het pacifisme en de onenigheid van het westen.
Toen de dictators op kwamen in de jaren 30 meenden velen dat de vorige oorlog een grote vergissing was geweest. De westerse democratieën koesterden een diepgaand pacifisme. Frankrijk

150

meer lokale autonomie de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging verzwakt 151 . 1935: het Saarland stemt voor een hereniging met Duitsland. Engeland was angstig voor de gevolgen van te strenge sancties. de macht van de kerk werd ingeperkt: antiklerikale wetgeving: kerk en staat worden gescheiden. Frankrijk bleek echter verdeeld en wou niets ondernemen zonder Engeland. de Jezuïetenorde wordt opgeheven. al heerst er onrust in Danzig 03-1938: Duitse troepen trekken naar Oostenrijk nazi agitatie gezamenlijke unie: de Anschluss 09-1938: de periode van Tsjecho-Slowakije en de Munichcrisis In 1935 vielen de Italianen Ethiopië binnen. daar Duitsland nog zwak was. In 1936 voegt Mussolini Ethiopië en Eritrea bij zijn rijk. Hitler had nog gestopt kunnen worden.y y y had de helft van de jonge mannelijke bevolking verloren stelde zich defensief op. ze eisen de vereniging met Duitsland. Duitse leger wordt opgebouwd. het terreinverlies werd niet aanvaard y y y y er heerste ook angst interesse in collectieve veiligheid. In Frankrijk kon Mussolini echter op gedeeltelijke sympathie rekenen. 1934: Duitsland tekent een non-agressie pact met Polen. De nieuwe regering voert een programma van sociale en economische hervorming. De Spaanse burgeroorlog. bouwde de Maginot lijn verdeeldheid tussen Rechts en Links Engeland & de VS: y vredesbewegingen onder de studenten y politieke verdeeldheid y Amerika verstijfd in een geïsoleerd buitenlands beleid neutralisatie De SU: ongenoegen na oorlogsregeling. het Westen reageert niet! Mussolini komt in actie. 1933: Duitsland stapt uit de Volkenbond en de Ontwapeningsconferentie. De Engelsen wilden geen oorlog riskeren 1937: Een rustig jaar. hij mobiliseert Italiaanse troepen en ontmoedigd Hitler om Oostenrijk in te nemen. in 1934 treden ze toe tot de Volkenbond communistische partijen werken samen met socialisten en liberalen in Populaire fronten De opkomst van de nazi en fascist agressie. Oostenrijk behoudt haar onafhankelijkheid. steeds moeten de Fransen en Engelsen hem laten begaan. de Volkenbond overwoog sancties. de democratische Spaanse Republiek vestigt zich. De Oostenrijkse kanselier Dollfuss wordt vermoord door Oostenrijkse nazi s. de scholen komen los van klerikale controle. 1936-1939 In 1931 wordt Alfonso XIII verdreven. Hitler start de openlijke bewapening verwerpt het wapenverbod 07-03-1936: Hitler verwerpt de Locarno-akkoorden en neemt weer bezit van het Rijnland. Hitler & een groot deel van de Duitsers vonden het verdrag na WO I vernederend Stapsgewijs speelt Hitler in op de oorlogangst en de zwakte van de democratieën. De Franse regering overweegt een mogelijke militaire actie.

de Duitsers van het Sudentenland vielen onder nazi invloed. Duitsland & Italië steunen Franco. De Chinezen verliezen hun belangrijkste kuststeden maar zetten het vechten voort. waar Italië ook bij aansluit. de Volkenbond slaagt er niet in Japan te stoppen Europa is afgeleid en verdeeld door de spanningen op het vasteland opnieuw toont Amerika zich afzijdig. samen met zijn bondgenoot Mussolini. Samen met Roemenië en Joegoslavië vormde het de kleine entente . Amerika plaatst een embargo op de wapenuitvoer naar Spanje. De Munichcrisis: verzoeningsclimax Met de annexatie van Oostenrijk voegt Hitler 6 miljoen Duitsers bij zijn rijk.Na 1933 komen rechtse en conservatieve partijen aan de macht regeren met ondoeltreffende ministeries. Met het akkoord van München mag Duitsland het Sudetenland annexeren ( waardoor Tsjecho-Slowakije militair verdedigingsloos wordt) Chamberlain meent vrede gebracht te hebben. met groeiend Spaans communisme ten gevolg. Tsjecho-Slowakije telde 3 miljoen Duitsers en vormde de strategische plaats in Europa dankzij haar vaste alliantie met Frankrijk en een alliantie met de SU. Hitler eiste de annexatie geruchten overeen mogelijk invasie. generaal Francisco Franco. heeft geen besef van Hitlers verborgen agenda De Munchencrisis betekende het doodsvonnis voor Tsjecho-Slowakije.Berlijn -axis. Falangisten. Engeland en Frankrijk wouden de oorlog niet tot een algemeen conflict herleiden. het land valt in een bloederige burgeroorlog die 600. de linkse partijen verenigen zich in een Populair Front tegen de monarchisten. eerste minister van Engeland laat van zich horen. De non interventie politiek draait echter uit op een fiasco. Neville Chamberlain. de hoofdstad Nanjing. fascistisch regime.l. Hitler verhoogt zijn eisen en de Britten en Fransen kunnen de situatie niet langer accepteren Hitler nodigt Chamberlain en Franse premier Edouard Daladier uit op een viermachts conferentie te München.000 levens kost. officieren. De oorlog bracht Duitsland en Italië samen in 1936 sluiten ze de Rome. clerus. de zwaktes van de westerse democratieën waren blootgelegd. de SU steunt de Italiaanse republiek. 152 . Ondertussen opent Japan een brutale aanval op Oost China.v. Ze winnen de verkiezingen en voeren hervorming in Juli 1936 is er een opstand tegen de regering o. Hitler stelt de landen gerust In de herfst zal hij toch toeslaan September 1938 groeit de crisis. Japan tekent een anti-Komintern pact met Duitsland. Hitler had het land in zijn vizier. Maart 1939 vestigt Franco een autoritair. Februari 1936 komen er nieuwe verkiezingen.

Maart 1940 wordt het vechten gestaakt. Finland wist haar onafhankelijkheid te bewaren. Luxemburg en Frankrijk. De triomjaren van de asmogendheden Nazi Europa. Hij neemt Memel in. Finland verzette zich tegen de Sovjet eisen. De Duitse pantserdivisies en duikbombardementen blijken onstuitbaar. België vraagt de wapenstilstand. Twee weken later trekt de SU naar het oosterse deel van Polen en vestigt versterkte basissen in de Baltische staten. België. Franse en Britse troepen worden naar België gezonden ze verwachten dat België opnieuw het hoofddoelwit is Duitsland stuurt zijn hoofdmacht door Luxemburg en de Ardenne. maar Polen en de Baltische staten weigeren sovjet troepen op hun grondgebied. In de lente trachten de Britten een anti-Duitse alliantie te vormen met de USSR. in het Westen is er sprake van een schemeroorlog. Al snel werd het land door de Duitsers veroverd door middel van een spectaculaire Blitzkrieg van tanks en luchtaanvallen. de geallieerde luchtmacht moet zich terugtrekken 10-05-1940: start van de aanval op Nederland. trekken over de Maas Noord Frankrijk binnen westwaarts richting de Kanaalhavens Nederland capituleert. een groot deel van het Franse leger geeft zich over 04-06-1940: de evacuatie van 330. dit pact werd gezien als het startsignaal voor de oorlog. eist Danzig en de Poolse Corridor op. 01-09-1939: De Duitsers vallen Polen in 03-09-1939: Engeland en Frankrijk verklaren Duitsland de oorlog 105. Engeland en Frankrijk besluiten Finland te steunen. koestert nog hoop 09-04-1940: de Duitsers vallen Noorwegen aan de Britten zouden mijnen in de Noorse wateren leggen om de Duitsers de toegang tot Zweeds ijzererts af te snijden Ook Denemarken wordt onder de voet gelopen.000 Franse & Engelse troepen te Duinkerken 13-06-1940: Bezetting van Parijs 15-06-1940: Verduin 153 . met enig terreinverlies. De SU hoopte op een deel van Polen en tussenkomst in de Baltische staten. welk hij tot een Duits protectoraat maakt Slowakije wordt onafhankelijk verklaart. De SU wordt uit de Volkenbond gezet. 1939-1940: Polen en de val van Frankrijk WO II ving aan met de aanval op Polen. De wereld stond stomverbaasd. November 1938 wordt Finland aangevallen. April 1939 neemt Mussolini Albanië in. Op 23 augustus 1939 tekenen de Sovjet een non agressie vriendschapsverdrag met Duitsland. Te laat starten de Westerse machten hun voorbereidingen. daar communisme en nazisme elkaars tegengestelden waren. Frankrijk en Engeland beseffen dat Hitlers garanties waardeloos zijn en dat Hitler ambities veel verder dan gedacht reikten.Einde van de verzoening Maart 1939 trekt Hitler naar Bohemië-Moravië. het Tsjechische deel.

de Duitsers zullen zich nu naar het Oosten wenden De nazi invasie van Rusland: het Russische front. Alvorens tot op een invasie van Engeland over te gaan moeten de Duitsers controle over het luchtruim krijgen. Daar men een goede verstandshouding kende met Spanje en de SU neutraal bleef. Festung Europa de Duitse troepen verspreiden zich over heel Europa. De Britse Royal Air Force weet de aanvallen af te weren. domineerden met nu het hele Europese continent. 154 . Basissen in Groenland. ze werden bezet door Duitse troepen. Tegen de herfst hadden de Duitsers Byelorussia en een groot deel van Oekraïne onder de voet gelopen. interventionist zijnde. dat nu een autoritair regime onder maarschalk Pétain en Pierre Laval kent. het leger. De slag om Engeland en Amerikaanse hulp De bal ligt nu in het kamp van de Engelsen. de strenge koude Russische winter en het tegenoffensief van het Rode Leger zou Moskou redden. Juni 1940 valt Mussolini Frankrijk aan. De Amerikaanse regering was verdeeld tussen isolationisten en interventionisten. ( quislings naar Vidkung Quisling. In Amerika zelf voert men de dienstplicht in. 1941-1942 Het Nazi-Sovjet Pact van 1939 bleek minder harmonieus dan gedacht. welke met de Duitsers collaboreren. Juni 1940: kleine eerste verzending van wapens naar Engeland. Leningrad was in staat van belegering. te Frankrijk zelf ontstaan verzetsbewegingen. Winston Churchill uit harde woorden en vraagt Amerika om materiële hulp. President Roosevelt. niet lang daarna valt hij Griekenland binnen en trekt voort naar de Britten in Afrika. ondermeer dankzij nieuwe radartechnieken. Bermuda en de Caribische eilanden. zag Amerika in gevaar en besluit de geallieerde te steunen. in de zomer van 1940 start de luchtaanval op Engeland. 1941: Lend-Lease: beleid betreffende het voorzien van wapens. in het zuiden werd de Krimse schiereiland en Sebastopol bestookt de Duitsers naderden Moskou Stalin weet zich van de schok te herstellen en start de verdediging.22-06-1940: Frankrijk ondertekent de wapenstilstand De Vrije Franse Regering onder leiding van Charles De Gaulle vestigt zich in Engeland. materiaal en voedsel voor de landen in oorlog met Duitsland. de SU wist haar gebied te vergroten beide partijen wouden Hitler wou de Balkan onder Duitse controle brengen. de luchtmacht en de marine wordt klaargestoomd. IJsland om een veilige verscheping te garanderen. Ook 50 torpedojagers in ruil voor het vestigen van basissen in Newfoundland. eerder tijd winnen. stichter van de Noorse fascistische partij) in de strijd tegen de SU zouden 500. Een deel van Frankrijk is onbezet. met massamoorden ten gevolg. met als hoofdstad Vichy. Ondanks zware bombardementschade en duizenden slachtoffers blijft de productieactiviteit en bevolkingsmoraal hoog. Bulgarije en Hongarije in de Axis. begin 1941 dwong hij Roemenie. overal werden sympathisanten en collaborateurs gevonden. 22-06-1941: Hitler lanceert een verrassingsaanval op Rusland.000 Europ eanen zich bij de Waffen SS vervoegen.

Malaya en de Nederlandse Indieën vallen New Guinea in. Ondanks de overwinningen van de geallieerden in de Pacific zou 1942 zou het jaar van de wanhoop blijken voor de Westerse. ook Guam.Azië en waren in 1940 een pact aangegaan met Duitsland en Italië. bedreigen Australië trekken naar de Aleoeten naar de Indische Oceaan. het beleg van Stalingrad was begonnen.Nu richtte Hitler zich op het zuiden en begon een groot offensief in de zomer van 1942 in de Kaukasus. Vichy Frankrijk geeft militaire basissen en concessies. aanhanger van de Axis roept op om de Engelse & Amerikaanse invloed volledig te verbannen uit Azië. Een Brits tegenoffensief veegde de Italianen uit Egypte. ze zagen hun kans in Oost. Ethiopië werd onder de voet gelopen en Mussilini s Oost Afrikaans rijk was ten einde. begin 1941 trokken de Britten tot diep in Libië. het jaar van de verenigde wanhoop: Rusland. een Britse havenbasis. Sebastopol viel. De Duitsers waren nog maar 100 mijl van de Kaspische Zee verwijderd. In 1941 waren de Japanners al tien jaar in oorlog met China. generaal Hideki Tojo. Duitsland en Italië verklaren Amerika de oorlog. Midway & Hong Kong worden aangevallen Japan heeft het nu voor zeggen in de Westelijke Pacific 8-12-1941: 11-12-1941: Amerika en Engeland verklaren Japan de oorlog. Noord Afrika en de Pacific In de zomer van 1942 reikte de Duitse lijn van Leningrad in het noorden. Japan trekt richting Malaya In 1942 veroveren ze de Filippijnen. Uiteindelijk zou Japan de VS in de oorlog trekken. Ze koesteren het idee van een Greater East Asia Co-Prosperity Sphere onder Japans leiderschap. een wereldwijde strijd is feit. een jaar later sloten ze een neutraliteitsverdrag met de SU. de industrie werd naar Siberië verplaatst. waarbij Libië veroverd werd en men door naar Egypte trok. toch zond hij onderhandelaars naar Washington 7-12-1941: Japan lanceert een hevige luchtaanval op de Amerikaanse basis te Pearl Harbor in Hawaï en valt de Filippijnen aan. Het Afrikaanse Korps onder leiding van generaal Rommel viel in de lente van 1941 Libië aan. De strategie van de verschroeide aarde werd aangewend.Afrika. 1942. tot de westerse randen van Moskou. Churchill besloot troepen en bevoorrading te sturen. De nieuwe Japanse premier.Sovjet alliantie Duitsland & Japan worden overmoedig 155 . bezetting van Birma richting India Overal vond Japan collaborateurs onder de vijanden van het Europese imperialisme. verovert Singapore. midden 42 raakte hij tot in Egypte de Britten worden teruggedreven te Al Alamein weten ze de Duitsers te stoppen. Onder coördinatie van Albert Speert verdriedubbeld Duitsland zijn oorlogseconomie. de Russen zetten het vechten voort. waar de woestijncampagnes al in september 1940 gestart waren met het Italiaanse offensief. Tegelijkertijd trok de axis verder naar Noord. Te laat plaatste Amerika een embargo op de staalexport naar Japan. Rusland bleek territorium voor tijdwinst opgeofferd te hebben.

Generaal de Gaulle verschijnt op het toneel met plannen voor een Franse revival Na de Noord. Engeland en Amerika verenigden hun hulpbronnen in de Combined Chiefs of Staff. waaronder VS. De hele oorlogsmobilisatie leidde tot nieuwe werkgelegenheid. In de winter van 1942-1943 wordt het Duitse leger verslagen in Stalingrad door het Rode Leger onder leiding van generaal Zhukov. Stalingrad. In Europa vormt het luchtbombardement op Duitsland het hoofddoel. ze trekken westwaarts en winnen de verloren gebieden terug. maar ook tot raciale uitsluiting. In halmburg in 1943 De landaanval werd uitgesteld tot 1944. In oktober lanceren de Britten onder leiding van generaal Montgomery hun derde tegenoffensief duwen de Duitsers westwaarts van Egypte mei 43 is Afrika bevrijd het mediterrane gebied ligt weer open.Afrikaanse landingen nemen de Duitsers het nog onbezette deel van Frankrijk in de Fransen vernietiging hun eigen vloot te Toulon In Noord-Afrika vechten de geallieerden zich oostwaarts naar Tunesië. 100. 1942-1943. Eisenhower wint men controle over de Franse gebieden in Algerije en Marokko (gesteund door Vichy Frankrijk) na ambitieuze operaties. werkte samen met de industriële compagnies om oorlogsmateriaal te produceren. Ook de sociale en economische positie van de vrouw werd geroerd. Duitse duikboten hielden de Atlantische wateren in de gaten. Engeland noch Amerika stond paraat in 1942 In 1942 is Amerika nog druk bezig met zijn oorlogsindustrie en het leger in gereedheid te brengen. Het Amerikaanse thuisland wordt getransformeerd naar een oorlogseconomie. Noord Afrika en Sicilië Onder bevel van generaal Dwight D. Het Westen was hiervoor nog niet bij machte. Stalin vraagt een tweede front om de druk te verlichten. 156 . De Duitse steden werden genadeloos bestookt met grote burgerslachtoffers. De Amerikaanse vloot en luchtmacht wisten de Japanse zuidwaartse expansie te stoppen.000 Duitsers trekken zich terug. waardoor de luchtaanvallen area bombarderingen werden. Duitsland werd als het hoofddoelwit gezien. Ze planden een aanval op Duitsland. door middel van zware luchtbombardementen. 1942-1943 De Grote Alliantie bestond nu uit 26 naties in januari 1942. De overwinning van het Westen en de Sovjet Unie Plannen en voorbereidingen. de Pacific oorlog werd naar de achtergrond geschoven. als enige opsteker in dat wanhoopsjaar. geleidelijk aan wisten de Amerikaanse en Engelse marines de Atlantische slag te winnen. wat Stalin als anti sovjets zag.106. want wantrouwen bij de uitgetelde Russen bracht. Het tegenoffensief van de Sovjets gaat voort. In de zomer landden de Amerikanen in Guadalcal. Precieze bombardementen van fabrieken en militaire doelwitten bleken moeilijk. in de Solomoneilanden. De overheid rantsoeneerde het voedsel. Australië werd de hoofdbasis voor operaties tegen Japan. Het tij keert. vele vrouwen in Amerika en Engeland namen een oorlogsjob aan. Een lange beproeving van island hopping was begonnen. met Engeland als basis. In de lente van 1942 wonnen de geallieerden de slag om de Koraal Zee & Midway. GB & de SU Men zwoer alle bronnen aan te wenden en een gezamenlijke vrede te bewerkstellen.

februari 45 laten 50. Mussolini vestigt de Italiaanse sociale republiek in het noorden april 1945 wordt hij neergeschoten door anti fascistische Italianen. Hitlers wapenreserves raken uitgeput. België en Frankrijk. Byelorussia. Valse inlichtingen zouden de Duitsers het idee geven dat de landing in Calais zou plaa ts vinden. en voegt zich als cobelligerent bij de geallieerden. ook al voor de oorlog slachtoffers geëlimineerd . impasse Het geallieerde offensief in Europa. De successen tegen Japan in de Solomoneilanden eind 1942 en in de Atlantische oceaan begin 1943 brachten nieuwe hoop voor de geallieerden. maar het verlies van Rusland blijft enorm. 20 juli 1944 had men al geprobeerd om een bomaanslag op Hitler te plegen. 1944-1945 Een offensief op het sterk verstevigde Festung Europa bleek moeilijk. vernietigen vele industrie steden. Baltische Staten en Oost Polen verdreven augustus 44 bereikten Warschau het Poolse ondergrondse verzet rijst op tegen de Duitsers. Toen de nieuwe Italiaanse regering van Marshall Badoglio in augustus 1943 vrede probeerde te maken.000 vliegtuigen voorzien luchtprotectie oorlogsschepen kust bombarderen 4000 schepen transporteren de binnenvallende troepen & hun levering aanleg van kunstmatige havens y y y y Op 6 juni 1944 ging de invasie van start met de landing in Normandië. bezette Duitsland Italië. Mussolini valt van zijn voetstuk en het fascistische regime komt ten einde. Canadezen en Amerikanen Sicilië. 130. landen de geallieerden op de Franse mediterrane kust en trekken zuidwaarts even lijkt Hitler terug te komen. en onderdrukt het verzet (eerder had de SU al vele Poolse officieren laten vermoorden) 157 . de Siegfried lijn wordt doorbroken maar 45 steken ze de Rijn over te Remagen volledige overgave in de Ruhr vallei In 1944 hadden de Russen de Duitsers uit Oekraïne. In augustus. In Frankrijk. maar de Sovjets beslisten dat Polen niet zonder communistisch leiderschap mocht bevrijd worden. de Duitsers konden hun troepen snel mobiliseren nood aan deskundige plannen Benodigdheden 10. 20-25 miljoen doden: vele burgers. in een andere operatie.augustus 1943 veroveren de Britten.000 burgers het leven in Dresden.De Amerikaanse bevoorrading start in de SU. december 44 maken de geallieerden grote verliezen in het Ardennenoffensief zetten verder. In juli. In oktober verklaart Badoglio Duitsland de oorlog. De Duitsers blokkeren de vooruitgang van de geallieerden naar Rome.000 soldaten de eerste dag 1 miljoen binnen een maand Men neemt de Franse kust in en vormt een front na hevige vechten rond Saint-Lô worden de Duitsers verdreven Parijs wordt bevrijd in augustus in september komen ze over de Duitse grens. Italië en België komen de verzetsbewegingen naar boven en verdrijven Duitsers en pro-Duitse collaborateurs. wend vliegbomen en raketten aan GB en VS gaat door met hun luchtbombardementen. goede beschutting aan de kusten van Nederland.

Zuidwaarts naar Roemenië en Bulgarije. waar men ook de oorlogsstrategie besproken had. De funderingen van de vrede De vrede werd stapsgewijs gesloten. maar ook Polen. Op 30 april 1945 pleegt Hitler zelfmoord. vernietiging van de stad. 100. vernietigen de industrie en vloot Amerika gelooft niet in een overgave. vele slachtoffers 8-08-1945: de SU verklaart Japan de oorlog valt Mantsjoerije binnen 9 -08-1945: tweede atoombom op Nagasaki 60. vonden de dood.000 doden. Vanuit de Solomon Eilanden baande de Amerikaanse troepen zich een weg noordwestwaarts richting Japan. y y 10-1944: Amerikaanse vloot verslaat Japan in de slag om de Leytegolf 03-1945: Het strategische eiland Iwo Jima en Okinawa wordt veroverd. deze militaire situatie zou grote politieke gevolgen hebben De westerse geallieerden en sovjets eisen onvoorwaardelijke overgave.000 doden 2 -09-1945: Japan geeft zich over militaire bezetting 107. op 8 mei geeft zijn opvolger Admiraal Doenitz zich over. de prijs was hoog. Op een nazi meeting te Wannsee in januari 1942 stelt men een definitieve oplossing voor Hitlers Jodenprobleem. Augustus 1941 ontmoeten Roosevelt en Churchill elkaar en stellen het Atlantische handves t op. Russen en andere Slavische volken. via Guadalcanal New Guinea Filipijnen. De Holocaust Hitler zet zijn moorddadige ambities voort op systematische wijze. the Atlantic Charter y y y y soevereine rechten en zelfbestuur wordt hersteld alle naties krijgen gelijke toegang tot de wereldhandel en bronnen samenwerking voor hogere levensstandaard en economische veiligheid verzekering van de vrijheid en tegen agressie in internationale zaken 158 . tegen februari bereiken ze de Oder beslissend gevecht om Duitsland start Hitler trekt zijn troepen terug uit het westen naar de Oder in april naderen de Amerikanen de Elbe waar ze halt houden (wegens uitputting. De genocide kostte het leven van 6 miljoen Joden. plant een volledige invasie op Japan zelf y y y y y 6 -08-1945: Amerikaanse atoombom op Hiroshima. De basis werd reeds gelegd in een aantal meetings. De laatste fase van oorlog in de Pacific: 1944-1945 In de Pacific gingen de operaties tegen Japan voort. vanuit de nieuwe basissen voert met een luchtoffensief tegen Japan. zigeuners. maar ook als geste voor Rusland) de Russen mogen Berlijn en Praag innemen als compensatie aan het einde zouden de Sovjets de controle hebben in alle hoofdsteden van centraal en oost Europa. verklaren Duitsland de oorlog begin 45 trekken de Russen naar Oost Pruisen en SileziÊ. De japanners toonde zich bijzonder hardnekkig.

Clement Attlee was de nieuwe Engelse premier.Europa er moeten democratische verkozen regeringen komen in de bevrijde landen die representatief voor de landen zelf zijn.Pools gebied komt tot aan de Curzon lijn te liggen. Roosevelt stelde zich erg ruimdenkend op. De grote machten zouden permanente leden van de Veiligheidsraad worden met een veto bij belangrijke beslissingen. Duitsland zou ontwapend en verdeeld worden in vier bezettingszones. Te Yalta stemde Stalin in met een aanval op Japan. De Grote Drie bekomen akkoorden over Polen & Oost Europa. Harry S Truman volgde Roosevelt op. Roosevelt stelt zich op als bemiddelaar tussen Churchill en Stalin. opdat de eenheid van de Westen-SU coalitie gewaarborgd blijft.Te Casablanca. in het belang van de coalitie met de SU. Churchill toont zich echter bezorgd dat Rusland Centraal en Oost Europa zou overheersen na de oorlog. De meningsverschillen over de SU controle in Polen. Potsdam 1945: De Grote Drie komen opnieuw samen. uiteindelijk werden het er drie. De meningsverschillen met Stalin waren groter geworden. Churchill en Stalin te Teheran. waarvan de helft naar de SU zou gaan. Er wordt besloten dat de landing te Frankrijk zal plaats vinden in de lente van 44. Oost Europa en de Balkan.Azië: Gedurende de Pacific oorlog was de SU neutraal gebleven. de Verenigde Naties. Toch koesterde men nog hoop op harmonieuze relaties. December 1943 vindt er een meeting plaats tussen Roosevelt. Stalin verwerpt het idee van internationale supervies over de regeringen. Februari 1945: de Yalta meeting. maar hij vroeg een compensatie: het verloren gebied uit de Japanse. Men had besloten dat ze pas de overwinning van Duitsland tot oorlog zouden overgaan. Ze bediscussiëren de naoorlogse occupatie en demilitarisering van Duitsland. Stalin wordt aan een aantal voorwaarden onderworpen. leggen plannen voor een naoorlogse internationale organisatie en bespreken de oorlogsstrategie. maar ook de Duitse reparaties sleepten aan. Oost.Russische oorlog van 1904-1905. de Verenigde Naties werden verder gezet. Elke Grootmacht kon 159 . De SU eiste 16 stemmen in de Algemene Vergadering. de ontwapening. beloven de bondgenoten elkaar niets minder dan een onvoorwaardelijke overgave te eisen. De sovjets eisten 20 biljoen. Polen zelf krijgt een deel van Duitsland. demilitarisatie. ook zouden er uiteindelijk geen vrije verkiezingen komen in Oost Europa Territoriale veranderingen: Het Russisch. Roosevelt wil nog geen territoriale en politieke beslissingen nemen. Men bekwam akkoorden over de naoorlogse behandeling van Duitsland. januari 1943. daar ze het zwaarste verlies geleden hadden. Polen wordt naar het Westen verschoven Oost. de oorlog in Azië en plannen een naoorlogse organisatie. Roosevelt meende dat het essentieel was om de SU in deze organisatie te hebben. denazificatie en het bestraffen van oorlogsmisdadigers. de toekomst van Duitsland. Amerika en Engeland willen de SU dominantie inperken. De plannen over een naoorlogse internationale organisatie. Stalin zal een gelijkaardig offensief in het oosterse front ondernemen.

Het Duitse gebied ten oosten van de Oder-Neisse rivieren kwam onder Poolse administratie. De tijdelijke administraties in deze gebieden zouden snel in permanente heerschappij vervallen.herstellingen uit zijn occupatiezone halen. Hongarije. Men stelde dat men zo snel mogelijk vredesverdragen zou tekenen met de vroegere Duitse satellietstaten. roemenie. De Westen.Duitse grens lag nu aan de westerse Neisse. Duits Oost Pruisen was verdeeld tussen de SU in het noorden en Polen in het Zuiden. In de maanden die volgende werd de kloof tussen de SU en het Westen steeds groter tijdens enkele stormachtige meetings en de vredesconferentie van Parijs 46. 1951: vredesverdrag tussen Japan en het Westen 1956: verdrag tussen SU en Japan Duitsland zou voor vele jaren verdeeld blijven tussen oost en westen. 160 . Bulgarije.SU coalitie viel uiteen en baande de weg vrij voor nieuwe crisissen. Februari 1947 werden verdragen getekend met Italië. de Poolse. ook werden miljoenen Duitsers naar het oosterse gebieden gedreven. Finland. Buitenlandse ministers die de Grootmachten vertegenwoordigden zouden de voorbereidingen op zich nemen. Rusland zou extra leveringen van de Westerse zones krijgen. Ze aanvaarden de herstellingsbetalingen en territoriumwijzigingen.

De koude oorlog. de zekerheid van de individuele arbeiders Geen van beide systemen bleek puur in de praktijk. Marshall kondigt het Amerikaanse plan voor de heropbouw van Europa 48-49: Amerikaanse luchtbrug ondersteunt West Berlijn t ijdens de SU blokkade 1949: de SU test met succes een atoombom de VS en West Europa creëren de NAVO Mao Zedong en de Communistische Partij roepen de Volks Republiek China uit 50-53: Korea Oorlog demonstreert het nieuwe Amerikaanse beleid om communisme in te sluiten 1953: dood van Stalin opent een nieuwe era in de Sovjet en Oost Europese geschiedenis 1956: onsuccesvolle revolten tegen SU controle in Polen en Hongarije 1957: Zes West Europese landen starten de nieuwe Common Market voor handel Mao lanceert de Grote Stap Voorwaarts met dodelijke hongersnood als gevolg 1958: Frankrijk vestigt de Vijfde Republiek met Charles de Gaulle als president 1962: de Franse oorlog in Algerije eindigt met de herkenning van de onafhankelijkheid 66-67:de Culturele Revolutie veroorzaakt verstoringen in China 108. investering kapitalisme nadeel: economische crisis.Hoofdstuk 22: De Koude Oorlog en wederopbouw na WO II Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. 161 . Na 1945 ontstonden er twee tegengestelde sociale polen: De USSR: y kapitaal is in handen van de staat y productie en uitwisseling werden gepland door publieke diensten y socialisme ( door te buitenwereld gezien als communisme) y nadeel: geen politieke & economische vrijheid De VS: y y y y economische uitwisseling via marktmechanisme kapitaal: privé-bezit. het eerste decennium 1945-1955 Problemen: y wetenschap y organisatie van de industriële maatschappij: y nationale soevereiniteit De atoombom zette de ontwikkeling van meer gesofisticeerde nucleaire wapens in gang. 1945 -1967 1945: de Verenigde Staten worden opgericht tijdens een conferentie in San Francisco 1947: staatssecretaris George C. met variërende vormen van overheidsinterventie . zelfs in kapitalistische landen werden gemengde economieën de regel.

Later zou de Algemene Vergadering een forum vormen waar de ontwikkelingslanden hun sociale en economische klachten konden uitten Oorsprong en aard van de Koude Oorlog y y y na WO II: slechts twee machten over. De culturen en religieus kende een grotere interactie dan ooit tevoren. waarmee ze het sovjet offensief wouden insluiten. bezit als enige de atoombom.: economie sterker dan ooit. na WO II kwam er een nieuwe internationale organisatie om toekomstige oorlogen te vermijden 1945. politieke gebeurtenissen en veranderingen die de hele wereld raakten. maar nog steeds een uitstekende militaire macht Twee-grootmachtensysteem: er was diepgewortelde ideologische spanning tussen beiden. Frankrijk. USSR. Amerikaanse. Er was sprake van één wereld. maar de wereld was alles behalve homogeen. geopolitieke en ideologische clash werd de Koude Oorlog genoemd.Een ander naoorlogse vraagstuk betrof de eenheid van de wereld. Doel van deze internationale organisatie was oorlog vermijden in de toekomst. anderzijds toonde de Verenigde Naties haar belang bij regionale disputen en speelde ze een rol in vredesmissies. Alle staten waren vertegenwoordigd. De VN kende 51 originele leden. In Europa bezetten sovjets legers oost Europa en Duitsland tot aan de Elbe. San Francisco: tijdens een conferentie met alle anti-Axis krachten sticht men de Verenigde Naties. Oostenrijk en heel Italië. het hoofdkwartier lag in New York. Het rode leger had de sovjets controle over een groot deel van het gebied verschaft. door de hechte band op basis van een onderlinge economische afhankelijkheid. VS. Britse en Franse legers zaten in het overige deel. Tegen 2000 kende het 190 leden. China vormden samen de Vijf Grootmachten. De steeds groter wordende diplomatische. coöperatieve oplossingen vinden bij internationale problemen. want hoe intens de antagonismen en rivaliteiten tussen de twee machten ook waren. SU: 20 miljoen slachtoffers. internationale vrede en veiligheid handhaven. De Veiligheidsraad kon pas tot actie overgaan wanneer de Vijf het unaniem eens waren. Spanningen tussen de VS en de SU zouden de doelstellingen gedeeltelijk ondermijnen. 100 miljoen mensen kwamen onder 162 . Engeland. kwam het nooit tot een direct militair conflict. President Truman en zijn adviseurs en de meerderheid van het Amerikaanse volk meende dat de Sovjets hun grip op centraal en oost Europa wouden verstevigen en vervolgens een wereldwijd communistisch offensief zouden ondernemen. De Generale Vergadering: y overlegorgaan y elke staat heeft evenwaardige stem De Veiligheidsraad: y waakte over de vrede y de Vijf Grootmachten (permanente leden) y tien afwisselende leden (iedere 2 jaar) y Veto voor de permanente leden USA. Amerika ontwikkelde een globale tactiek van expansiebeperking ( containment beleid).

Het Truman doctrine verbindt zich tot militaire steun in vrije landen die door het communisme bedreigd worden. en het recht om het land te veranderen wat door Amerika kwalijk genomen werd. Augustus 1945 hadden de Sovjets de oorlog aan Japan verklaard. begin 47 verenigden de VS en GB hun zones. In het begin was er een gezamenlijk beleid. Engeland en Frankrijk. In 1946 opperden ze dat atoomenergie door een internationale autoriteit zou gecontroleerd worden. snel vult de VS het vacuüm in. ook werd besloten om de leveringen in de Duitse bezettingszone stop te zetten. Stalin gaf weinig hulp. in de burger oorlog van 1946-1949 vochten communistische guerrilla s tegen Brittensteunende royalisten. In 47 trekt Engeland zijn troepen uit het mediterrane gebied waar men de sovjets trachten halt te roepen. Azië en Japan. In 1947 beslisten de Sovjets dat ze een nauwere controle over de communistische partijen nodig hadden. De sovjets weigerden dit. Met de tijd hadden de naoorlogse conflicten een wederzijdse perceptie van permanent gevaar veroorzaakt. De Sovjets vervangt de coalitie regeringen in oost en centraal Europa door communistische regimes. Deze wordt het Communist Information Bureau (Cominform) genoemd.Sovjet dominantie. maar Tito s nieuwe communistisch regime in Joegoslavië steunde de guerrilla s Amerika wist dat het ook slechts een kwestie van tijd was eer de russen nucleaire wapens zouden ontwikkelen. de oude communistische international. de Komintern werd hergevestigd. Maart 47 formuleert Truman een nationaal beleid om het communisme overal te beperken. Al snel zou de CIA operaties mogen uitvoeren. De bittere Koude Oorlog sproot voort uit lokale disputen en politieke confrontaties die zich ontwikkelde in Europa. Elk zou herstellingskosten uit de productie van zijn zone halen. economische en sociale instellingen. in 1949 testen ze hun atoombom Maart 1946 spreekt Churchill in een toespraak reeds over een ijzeren gordijn dat Europa verdeeld. Azië en overal ter wereld. het Marshall Plan wordt uitgevoerd om Europees herstel te versnellen en de communistische expansie te stoppen. De Amerikanen sloten de sovjets uit van een actieve rol in Italië. al bezetten de vier machten elk hun gescheiden zone. waar de sovjets weigerden hun troepen terug te trekken. waarbij elke kant zijn eigen politieke of militaire acties zou uitdrukken. ook Iran bleek een probleem zone. De Amerikaanse nationale veiligheidsstaat kreeg vorm. In de lente weigert de VS een herstellingslening aan de SU het Congres besloot dat de Lend-Lease zou eindigen met de oorlog. het gezag op het buitenlandse beleid neemt toe. Frankrijk voegde zich al snel bij hun. In Griekenland. olie Ook in de vroegere Italiaanse kolonies in noord Afrika doken de Sovjets op. naar Mantsjoerije getrokken waar ze de Chinese communisten hielpen Noord Korea kwam onder sovjet invloed. Mei 46 bleef daar niet veel meer van over. Ondertussen ondernamen de Britten stappen om zelf een nucleaire macht te worden De sovjets zetten hun onderzoek verder. Duitsland: de Berlijnse blokkade en de luchtbrug van1948 -1949 Duitsland was verdeeld in vier zones: Amerika. met het National Security Council en de CIA. Voor de sovjets omvatte de bezetting een volledige controle over de politieke. SU. 163 .

De Sovjets: y tonen bezwaar. In de loop der jaren zou Europa het Amerikaanse leiderschap met gemengde gevoelens bekijken. verlaten Iran. In 1949 neemt de VS de leiding in het creëren van een grotere militaire alliantie en collectief veiligheidssysteem. Daar West Duitsland het kwetsbaarste doelwit voor Sovjet expansie vormde. België. In 1949 staken de sovjets de blokkade.Juni 1948 wordt het voor de Westerse machten duidelijk dat er nood is aan een drastische munthervorming om de inflatie tegen te gaan en de economische heropleving van West Duitsland aan te moedigen: invoeren van de Deutsche mark. 164 . nucleair onderzoek 1949: Stalin s expansie lijkt gestopt. stationeerden men er een groot aantal Amerikaanse troepen als kern van de NAVO strijdkrachten. Duitsland als één economisch unie aangetast y als vergelding blokkeren alle weg en spoortoegang naar Berlijn De blokkade was een scherpe uitdaging: indien het Westen Berlijn zou laten vallen. Frankrijk. beantwoordden ze met een luchtbrug. met als hoofdstad Bonn y Duitse democratische republiek. met als hoofdstad Berlijn De Atlantische alliantie In 1948 vormen Britten. Trumans beleid was geslaagd. y y y De SU: y y y y y Het Truman Doctrine Het Marshall Plan: gaf het westen een indrukwekkend economisch herstel De NAVO =het antwoord op een potentiële uitdaging van de SU ziet dit alles als provocerend trok zijn 6 satellietstaten dichter naar zich toe Council for Mutual Economic Aid in 1949 het Warsaw Pact in 1955 coördineert het netwerk van militaire allianties vergroot militaire en luchtmacht. Samen met Canada en tien Europese naties komen ze samen in Washington en bekomen een akkoord betreffende de militaire regelingen voor de gezamenlijke defensie van west Europa: het atlantic pact De Noord Atlantische Verdrag Organisatie ontstond onder leiding van Generaal Eisenhower. Nederland en Luxemburg een West Europese Unie met als doel collectieve zelfverdediging. Gezien superioriteit van de SU grondtroepen was de strategie was eerder gebaseerd op de Amerikaanse luchtmacht dan op grondtroepen. y elke kant start nu met het vormen van een Duitse regering y Federale republiek van Duitsland. voedsel en leveringen worden naar west Berlijn gevlogen. toch bleef de NAVO West Europa s schild tegen de Sovjet agressie. de Sovjets bergen hun eisen voor Turkije op. zou het gezag verliezen in heel Europa en de weg openen voor een westwaarts sovjet expansie Wetende dat ze geen partij waren voor de sterke sovjet grondtroepen. waren niet bij de beslissing betrokken y oorlogsakkoord.

met 38 ° NB als grens. De Chinese communisten winnen van de Nationalisten. het vrouwenstemrecht werd ingevoerd en lokaal zelfbestuur werd aangemoedigd. Een nauwe samenwerking tussen de overheid en de zakenwereld moedigde besparingen. Ondanks de repatriëring van vele Japanners had het land een arbeiderstekort dat werd opgelost met intensieve automatisering. de oorlogmisdadigers werden berecht. zij het milder. Het Japanse leger kreeg een louter defensieve functie en de Japanners betaalden herstellingen aan de Aziatische naties. sinds 1910 onder Japanse heerschappij) vrij en onafhankelijk zou worden. Ondanks de komst van een gematigde Socialistische partij en de onvrede van militante activisten bleef de controle in handen van conservatieven uit de hoge sociale klasse.52) om de parlementaire instellingen te bevorderen en de economie te laten heropleven. in gang gezet door communistische partijen. De Berlijnse blokkade kwam tot een einde. Kort samengevat leek de SU dreiging op West Europa gestopt. in 1949 roept Mao Zedong de Volksrepubliek China uit. Begin jaren 50 groeide de economie jaarlijks met 10 %. sociale deferentie en loyaliteit wisten industriële onrust te vermijden. er werd een parlementaire regering gevestigd. Aan het einde van de bezetting domineerde de Liberale Democratische partij (conservatieven) de regering voor lange tijd. onderzoek en economische groei aan. De bezetting voerde een programma van landherverdeling. 165 . De SU werd uit het land gehouden. maar het continent bleef verdeeld in een westers & oosters kamp. Later zou men ze dan verenigen. Japan deed zijn intrede in de wereld economie met een grote stroom van export. met een limiet op grootgrondbezit. Voorlopig zouden de SU troepen het noordelijke deel van het land bezetten & de VS het zuidelijke deel. De grote familiebedrijven werden afgeschaft maar werden al snel vervangen door nieuwe vormen van economische concentratie. in west Europa hadden gefaald. De revival van Japan De strijd tussen het Westen en de SU verschoof naar Azië. Arbeid zelfdiscipline. Juni 1950 zou in Azië blijken dat de wereldvrede echter nog ver verwijderd was. Het land herstelde snel tegen 54 haalde het BNP weer het vooroorlogse niveau. de soevereiniteit kwam nu bij het volk. De SU zag de creatie van deze nieuwe economische macht (waar tevens sociale stabiliteit was) met lede ogen aan. investering. De Amerikaanse aanmoediging tot economische revival en politieke reconstructie kan gezien worden als een antwoord op de nieuwe Koude Oorlog spanningen. Vakbonden werden heringevoerd. evenals de communistische gooi naar de macht in Italië waar de VS de anti communisten zwaar gesteund had.De stakingen. In Griekenland triomfeerden de royalisten op de communistische guerrilla s. De USSR vestigde een satellietregering in zijn bezettingszone onder de Communistische leider Kim Il Sung en bouwde een Noord Koreaanse militaire macht op. Een nieuwe grondwet in 46 maakte een einde aan de almacht van de keizer. Insluiting/expansiebeperking in Azië: de Koreaanse Oorlog De Westerse Geallieerden en de SU hadden besloten dat Korea (eens speelbal in de imperialistische rivaliteit tussen Japan en Rusland. de productie met 14 %. maar ze hun macht was beperkt. Japan werd een pionier in geavanceerde hoge technologie & technologische innovaties bevorderde de groei. In Japan gebruikt de VS zijn militaire aanwezigheid onder leiding van generaal Douglas MacArthur ( 45. maar de kleine boeren konden het aangeboden land niet betalen.

de VS spendeerde 15 biljoen. met toevoeging van een gedemilitariseerde bufferzone. voor hen wordt Korea a test of will . onder presidentschap van Eisenhower.000 gewonden. Inmiddels in 1950 had de Volksrepubliek China een defensiepact gesloten met de SU Juni 1950 voert Noord Korea een grootschalige invasie in het Zuiden. maar liet een goed getraind & uitgerust Noord Koreaanse leger achter. De oorlog had een impact op de globale economie. bezorgd over de zuiderse ambitie om de landen te verenigen naar pro westers model. Maar Stalin was deels op de hoogte van de Noord Koreaanse intenties en stond Sovjets toe om te helpen met de planning. De verkiezingen in het zuiden van 48 leidde tot het presidentschap van Syngman Rhee. SU interventie MacArthur wordt vervangen en men start onderhandelingen Na de Koreaanse Oorlog Juli 1951 wordt het vuren gestaakt. Het motief van deze invasie is niet geheel duidelijk. 166 . De noord Koreanen verwachtten een snelle overwinning. wordt de wapenstilstand getekend. Juli 1958.000 man. maar de onderhandelingen slepen aan. de grens tussen Korea en China. In 47 stemde de VN commissie voor nationale verkiezingen in Korea. In Amerika meent men dat de Sovjets de hele boel in gang gezet hebben. In het begin van de oorlog werden de VN troepen naar het zuiden gedreven. regeerde autocratisch: anticommunisme leidde niet noodzakelijk tot democratie! Na de verkiezingen trokken de Amerikaanse troepen zich terug. Zuid Korea ontwikkelt zich tot een dynamische kapitalistische economie. drijft de noord Koreanen terug en trekt noordwaarts richting de Yalu rivier. Hij stelt voor om de Chinese kust te blokkeren. In oktober reageert Mao door een chinees vrijwilligers leger te sturen dat de VN troepen weer onder de 38ste breedtegraad drijft.De VS ontwikkelde een cliëntstaat en verschafte economische en financiële assistentie. Truman zendt Amerikaanse roepen naar Korea en voert luchtaanvallen uit.100. In het Westen werd deze verrassing gezien als de eerste militaire agressie in de Koude Oorlog. waar de Amerikanen de meerderheid vormden. De VS verloor 54. Generaal MacArthur wordt benoemd tot bevelhebber van de multinationale VN troepen. maar de SU weigerde toezicht op de verkiezingen in het noorden. de oorlog stimuleerde de economische groei in west Europa en Japan . Twee Korea s waren feit. Noord Korea. Noord Korea wordt een strenge Communistische dictatuur onder Kim Il Jong. Amerika meende dat de kosten rechtvaardig waren daar men de agressie had weten te stoppen en de globale expansiebeperking succes had geoogst in Azië. Truman beseft dat MacArthurs dreigingen tot een grootschalige oorlog met China. maar in september maakt Macarthur een opmerkelijke landing in het westen. wel werd er nog militaire en economische steun voorzien. het westen vreest escaleren in een globaal conflict Macarthur weet de Chinezen en Noord Koreaanse troepen weer terug te drijven en eist onvoorwaardelijke overgave. De oorlog was erg kostelijk. de scheiding blijft de 38 ste breedtegraad. Ook de SU trok zich terug. de Chinese steden te bombarderen. Zuid Korea. Noord Korea en China verloren telden elk ongeveer 1 miljoen doden. doch de timing van de invasie verraste zelfs de Sovjets die op dat moment de Veiligheidsraad boycotten waardoor ze geen veto konden stellen toen de Raad de invasie veroordeelde en militaire maatregelen nam de VN stuurt troepen De SU stuurt militaire hulp naar Noord Korea en berispt Amerika met hun bemoeienis. lijkt het initiatief alleen genomen te hebben.

het midden oosten. de SU en China voedde de gedachte dat het Amerikaanse vrije wereld retoriek slechts als doel had wereldmarkten te creëren voor het Amerikaanse kapitalisme. In 1951 ondertekende 50 landen te San Francisco het vredesverdrag met elk afzonderlijke herstellingsafspraken. Er werd een afzonderlijk veiligheidspact gesloten met Japan. Cuba. De VS sloot veiligheidspacten met Australië.In de communistische wereld meende men dat de VS. de economische ineenstorting had scepticisme over het Amerikaanse Kapitalisme met zich meebracht. waar in Frankrijk hevig verzet tegen stond. Amerika s economie was enorm toegenomen tijdens de oorlog. Een era van diepe Amerikaanse betrokkenheid was aangebroken wat later ook tot de Vietnam oorlog zou leiden. die het westen wantrouwden. De Sovjets hadden baat bij de chaos. Na de Lend-Lease stuurde de VS goederen naar West Europa en verschafte leningen aan de staten. Amerika had de markt over genomen. Europa kon zijn importen niet meer betalen. Amerika vond weinig steun bij de anticommunistische landen. de grote kapitalistische macht door de Koreaanse oorlog gefaald had om de westerse imperialistische suprematie in het oosten op te leggen. Amerika meende dat militaire kracht en onbetwistbaarheid de communistische expansie overal ter wereld kon sluiten. Communistische partijen in Frankrijk en Italië lanceerde een golf van stakingen. De overzeese landen hadden hun eigen industrieën opgebouwd en waren minder afhankelijk geworden. Amerika zou voordelen uit de heropbouw kunnen halen. tegelijkertijd vreesde men misoogsten. De industriële gebieden waren geruïneerd en het economische systeem stortte in. de Amerikanen maakten zich zorgen over de Europese stabiliteit. Ze verwierpen het communisme als een vorm van moderne slavernij. maar de SU onthield zich. Maar de Europeanen wisten hun economieën snel te herstellen. 109 West-Europa: economische wederopbouw WO II liet Europa acht in een toestand van wanorde. het beschikte nog steeds over de industriële installaties en vaardigheden om te rehabileren. Tegen 47 werden de vooroorlogse productie waarden gehaald. In Europa drong Amerika aan op de herbewapening van west Duitsland. In 1955 werd de Federale Republiek Duitsland een volwaardig lid van de NAVO Ondertussen had de Koreaanse oorlog het vredesverdrag met Japan versneld. De SU bleef in de Kurilen eilanden. Marshall plan en Europees herstel Voor de niet communistische wereld was de productiviteit van het Amerikaanse economische systeem enorm belangrijk geworden. die tot in 52 in Japan bleven. nieuw zeeland en de Filippijnen De volgende decennia zouden nieuwe confrontaties en crisis brengen zoals Berlijn. Amerika stond nu symbool voor westerse oppressie. Vietnam. en Afrika & de nucleaire wapenwedloop tussen de twee grootmachten. Maar West Europa was nog niet afgeschreven. maar vreesden ook een te grote afhankelijkheid van Amerika. voor Engeland. ze namen 2/3 van de wereld productie in. West Duitsland mocht een leger creëren onder commando van de NAVO. 167 .

maar tegelijkertijd werd de wereldmarkt hersteld. vrije markt en privé ondernemende economie. waar Amerika nu de belangrijkste begunstigde van was. Begin jaren 50 ontstond er een stroom van immigranten in Engeland. Ter onderstreping van het non politieke karakter werden alle Europese regeringen uitgenodigd. Frankrijk en Italië nationaliseerde de regering belangrijke economische sectoren om ze onder overheidscontrole te brengen. de gezamenlijke Europese prioriteiten zouden maximale voordelen te weeg brengen. Overheden waakten over de economie en gebruikte hun fiscale en monetaire macht om investering. wanhoop en chaos. Marshall een ruim programma van reconstructie. waarin de VS de financiële steun zou voorzien. Maar zelfs in deze gemengde economie bleef de privé kapitalistische sector prominent aanwezig. Deze nieuwe Europeanen kende vaak een erg verschillende achtergrond. kapitalistische. wat onvermijdelijke sociale conflicten zou teweegbrengen en sociale frictie. Ook Frankrijk.Tot dan was de Amerikaanse hulp eerder geïmproviseerd geweest. Italië en andere landen ervoeren dit economische mirakel. De economische groei leidde tot arbeidstekort. Tegen 1950 bereikte men de vooroorlogse productie niveaus. zelfs de SU en de oost Europese staten. productie. buitenlandse arbeiders werden verwelkomd als gast werken. Door de naoorlogse baby boom en de miljoenen immigranten steeg de bevolking. Economische groei in west Europa De munthervorming van 48. armoede. de Koreaanse Oorlog brachten een grote economische heropleving en expansie in West Duitsland: het Wirtschafstwunder. het Marshall plan. In Engeland. systematische overheidsinterventie en een netwerk van sociale diensten. De Indonesiërs vonden werk in Nederlanden. in 58 was het de leidende industriële macht in het westen. Resultaten: Westen gebruikte zijn vaardigheden om de transportfaciliteiten te verbeteren y y y y y de infrastructuur werd gemoderniseerd expansie van de productie capaciteit de handelshindernissen werden gereduceerd een stabiele munt verlichtte de financiële druk de economische co-operatie werd aangemoedigd Amerika gebruikte zijn economische bronnen om Europa te doen heropleven. De welvaartstaat groeide. Tot 1974 zou de westerse economie een ongekende groei kennen. Frankrijk trok vele noord afrikanen aan. Later zou men over de silver 50s en de golden 60s spreken. tewerkstelling te promoten. Juni 47 formuleerde Staatssecretaris George C. Volledige tewerkstelling werd de doelstelling. De welvaart kwam voort uit een concurrerende. Onder het Marshall Plan of European Recovery Program werd Amerikaanse hulp gecoördineerd volgens de noden van de staten. het sociale aspect werd belangrijker. 168 . De Office for European Economic Cooperation (OEEC) te Parijs voerde de plannen uit. Ze namen countercycluische maatregelen. Toch kende elk land economische planning. Het was een plan tegen honger.

Het presidentschap was nog steeds symbolisch. er was teleurstelling en frustratie over de economie en de globale positie van Engeland. Er werd een programma van sociale zekerheid dat rekening hield met alle leeftijden doorgevoerd om volledige tewerkstelling in een vrije gemeenschap te garanderen. gezondheid en werkloosheid getroffen. mei 1947 werden de communisten uit het kabinet geweerd. socialisten en de MRP zetten hun tripartiete coalitie voort onder socialistisch leiderschap. De regering nationaliseerde de Bank of Engeland.110. de balans van betalingen. Enkel Spanje en Portugal zouden tot in de jaren 70 dictaturen blijven. de koolmijnen. Men begon een nieuwe regering. die in 1970 alleen maar sterker werd. Daar 4/5 van de industrie in privé bezit bleef sprak men van een gemengde economie. ijzer en staal en andere delen van de economie. de eerste minister en het kabinet waren verantwoordelijk aan de Nationale Vergadering die de macht in handen had. en de pond. De Conservatieven regeerden de komende 13 jaar. en een intensieve import verbeterde de economie. Groot-Brittannië In juli 1945 werd een Labour regering verkozen met Clement Attlee als eerste minister. De Gaulles ongenoegen leidde tot protest in december 1946. De verzetsbewegingen uit de oorlog riepen voor een federale unie van Europa om toekomstige oorlog te vermijden en de economische & sociale rechten en de politieke vrijheid te waarborgen. tussen het Ierse republikeinse leger en de protestantse extremisten lieten 3000 mensen het leven. 169 . Toch kende Engeland een achterstand met de rest van het westen. deze vierde republiek verschilde slechts vaag van de vorige. Een goede economie was een vereiste om de welvaartstaat in leven te houden. men hield verkiezingen voor een constituerende Vergadering. waar de katholieke minderheid een annexatie trachten af te dwingen. Na 1970 begon een nieuwe era. Het recht om te participeren in het politieke leven werd groter. Met de verkiezingen van 1951 verloor Labour zijn meerderheid in het parlement. De Franse republiek: Vierde en Vijfde Na de bevrijding van Frankrijk werd generaal Charles de Gaulle de voorlopige president. zo kregen vrouwen stemrecht in Frankrijk en Italië. De socialisten werden Sociaal Democratische hervormers en accepteerde het kapitalisme met een socialistisch beheer. Met financiële hulp uit Amerika. Een aantal genationaliseerde industrieën kwam weer onder privé controle. elektriciteit en gas. Eind jaren 1960 kwam er inflatie. Verdeeldheid in het parlement en ministeriële instabiliteit werden groter. Noord Ierland kende ook haar problemen. In het geweld van 1969. West-Europa: politieke wederopbouw Na de oorlog behielden de meeste staten hun parlementaire democratieën. Het idee van een welvaartstaat bleef. in de jaren 70 kwam de stemleeftijd van 18 jaar in de meeste landen. De eerste naoorlogse verkiezingen brachten een nieuw verlangen naar sociale hervormingen. Er waren economische problemen. De communisten. maar politici stelden zich minder pragmatisch en ideologisch op. Er werden maatregelen voor de ouderen.

De vierde republiek vond zijn ondergang in het hardnekkig vasthouden aan het oude Franse koloniale rijk. Ondanks deze periode van politieke instabiliteit was er een significante wetgeving. aan de hand van Jean Monnet vergrootte en moderniseerde de economische basis en maakte de weg vrij voor industriële expansie. Na een referendum in 1969 trad de Gaulle af. samen met het kabinet was hij verantwoordelijk voor het lagere huis. Frankrijk werd werelds vijfde grote industriële macht in 1960. the rally of the french people . Ze ontwikkelde een nucleaire bom. In 1954 kreeg Indochina onafhankelijkheid. Hij benoemde de eerste minister. partner van het Westen overheid moedigt privé industrie en kapitalistische concurrerende economie aan sociale diensten. in een referendum in juli 1962 kreeg Algerije haar onafhankelijk.en andere hervormingen ten spijt werd de economie door de rellen en stakingen aangetast. die boven de partijen zou staan. De vier bezetters stelden een denazificatie programma op. Ook werd de sociale zekerheid uitgebreid. De situatie in Algerije ontspoorde met een coup in mei 1958. Vele Duitsers waren lid geweest van Nazi organisatie en het bleek moeilijk om hen uit het openbare leven te sluiten. de Bundestag. die indirect verkozen werd. en een gemengde economie was feit. 15 jaar lang vochten de fransen hun koloniale oorlogen.sociale markt economie het samengaan van arbeid en kapitalisme In 1948-1949 wordt een constitutionele conventie gehouden te Bonn. Een economisch plan. fungeerde als een ceremonieel figuur met beperkte politieke macht. DDR: loyale cliëntstaat van de SU FRD: parlementaire democratie. Aan het hoofd van de regering stond de kanselier. De Gaulle wist met steun van het leger de revolte te stoppen. waar de tien west Duitse staten vertegenwoordig waren.46) veroordeelde de Nazi leiders en organisaties voor oorlogsmisdaden. kon de Nationale Vergadering ontbinden. onderwijs. kon nieuwe verkiezingen vragen De politieke instabiliteit verdween. Er werd een tijdelijke grondwet gemaakt en nieuwe rechten & de federale republiek werd gevestigd. hij krijgt de macht voor zes maanden en mag een nieuwe grondwet voorbereiden. dat gemengde resultaten voortbracht. Deze kreeg de finale autoriteit in buitenlandse zaken en nationale verdediging. maar de oude democratie ook. Er kwam evenredige vertegenwoordiging en een kiesdrempel. De Gaulle loste de crisis op zijn eigen manier op. de arbeiders krijgen meer inspraak . De macht werd gedecentraliseerd in een federaal systeem. De kolonies in sub Statarisch Afrika waren al vooraf gegaan. Sommigen verlieten het land Het verdeelde Duitsland werd de het centrale toneel van de Koude Oorlog. De Gaulle werd in juni als premier aangesteld door de Nationale Vergadering. De natie groeit rusteloos. De Federale republiek van Duitsland Een international proces te Nuremberg ( 45. 170 . vakbonden.De Gaulle kwam terug met een beweging. Verschillende industrieën werden genationaliseerd. De kolonies hadden al in 1946 vertegenwoordiging in Parijs gekregen. De vijfde Franse republiek bracht veranderingen in het statuut van de president. sceptisch tegen de Gaulles theocratisch system en zijn te grote macht over de staat. De president. Mei 1968 braken studentenrevoltes uit en tien miljoen arbeiders staakten.

De Christen Democraten werden als snel de dominante partij. Ze mengde democratische politieke principes met een gematigd vrije onderneming economie en sociaal katholieke arbeidsprincipes. Er werd onderhandeld met de SU en Polen in 71. De banden met Frankrijk werden versterkt. In 65 vervoegden de Sociaal Democraten de Christen Democraten en Vrije Democraten in een grote coalitie . In 1960 kwamen de socialisten bij de regerende coalitie. al bleef het zuiden een probleemregio. Konrad Adenauer werd kanselier in 49. In de jaren 60 werden de communisten sterker. maar onder zijn stabiele regering werd een economische expansie mogelijk. waardoor de partij alle klassen van de maatschappij aansprak. In 1947 werden de communisten uit het ministerie geweerd en in 1948 wonnen de christendemocraten met een absolute meerderheid. De regering begon de hervormingen te verwaarlozen en profiteerde van steun uit de zakenwereld. In 82 keerden de Christen Democraten terug met Helmut Kohl als kanselier. Tijdens de Koude Oorlog hield hij Italië in het westerse kamp.De Christen Democratische Unie en de Sociaal Democraten werden de hoofdpartijen. economische en militaire structuren. Ondanks hun grote aanhang bij verkiezingen weigerden de christen democraten hun toetrede tot de nationale regering. De communisten bleven uitgesloten. Men verweet hem een kanseliers democratie gecreëerd te hebben. In 1969 werd Willy Brandt kanselier met een nieuwe coalitie. er kwam een nieuwe grondwet die een ceremonieel presidentschap vestigde en een kabinetsregering. men won steun en vertrouwen van Amerika. maar dit bracht weinig verandering en de bevolking werd ongeduldig. Willy Brandt werd minister van buitenlandse zaken en startte een Oost beleid. De Italiaanse republiek Na de val van Mussolini in 1943 kwamen de politieke partijen weer op het t oneel. West Duitsland werd een belangrijke economische macht. Na de Gasperi in 1953 regeerden de Christen Democraten samen met de kleine centrum partijen. In 1946 werd de Savoy monarchie verlaten. Van 49 tot 69 regeerde de Christen Democratische Unie. Met zijn Ostpolitik probeerde men banden te smeden met de SU en Oost Europa. Gedurende 7 jaar regeerde Alcide de Gasperi over een reeks coalitie regeringen. De regering erkende de DDR en moedigde diepere economische banden aan. Hij integreerde de FRD in de opkomende Westerse politieke. hun gedachtegoed werd milder door de komst van het Eurocommunisme waarbij men afstand nam van Rusland en zich de ideologie gematigder gingen toepassen. met interventie van de VS. Proportionele vertegenwoordiging zo evenredige representatie voor alle politieke partijen garanderen. Na een spionage schandaal in 74 zette Sociaal Democratische collega Helmut Schmidt Brandts beleid voort. de Oost Duitse landsgrens werd geaccepteerd. een bondgenoot van NAVO. Italië kende succesvolste west Europese communistische partij De economie bleek stabieler: Italië werd een belangrijke industriële natie. Hervorming van de globale economie er zouden grote veranderingen in de mondiale economie komen 171 . 111. Op regionaal vlak waren er echter al veel communistische burgemeesters en gemeenteraadsleden.

Ook Latijns Amerika. het Midden Oosten. 172 . Strategische centrums waren Noord Amerika en West Europa. Amerika was nu het economische zwaartekrachtpunt. om de tarieven te reduceren op wederkerige basis GATT: y y y y y the General Agreement on Tariffs and Trade bouwt hierop verder in 1948. maar kregen ook veel kritiek omdat ze de arme landen niet echt zouden gesteund hebben. ze verlangden een terugkeer naar de vrije handel en de monetaire stabiliteit van voor WO I. Azië. het tweede was het stabiliseren van de munt. bemiddeld akkoorden & handels geschillen De wereldeconomie in de vroege postoorlogsjaren: de non-communistische/ vrije markt economie. Muntstabiliteit: naar de gouddollar standaard De eerste doelstelling van Bretton Woods conferentie in oorlogstijd was de handel te liberaliseren. ze zouden vooral later een belangrijke rol gaan spelen. eerste stap is Bretton Woods (New Hampshire) Bretton woods: y internationale conferentie met 44 naties in 1944 y handelsbelemmeringen reduceren y werken aan stabiele munten na de oorlog de VS had vroeger al onderhandeld over bilaterale handels akkoorden met een aantal landen. De naoorlogse economie veranderde echter rap. om tijdelijke betalingsbalans problemen te verbeteren y probeerde de muntdevaluaties te reduceren Bank for Reconstruction and Development (World Bank) y maakte lange termijn leningen met de armere landen voor economische ontwikkelingen Beide lagen in Washington. met 23 naties om discriminatie in de internationale handel te voorkomen onderhandelt over de tarieven. wil de barrières wegnemen fundament van naoorlogse globale handel 100 landen in 1990 WTO: y -World Trade Organisation y handelsgeschillen regelen y opgericht in 1997. Twee belangrijke agentschappen werden opgezet om financiële regelingen te helpen: International Monetary Fund: y voorzag leningen aan regeringen. en het era van de gouddollar standaard werd gevolgd door een systeem van schommelende wisselkoersen. Australië en Afrika werden in deze economie geïntegreerd. ze wouden de economische wantoestanden van het interbellum vermijden. later kwam Japan erbij. Dit bleek echter moeilijker dan verwacht. Tot 71 zou elke belangrijke munt een nominale waarde in goud en dollars hebben.Amerika nam het initiatief. De stabiele omzetting van verschillende munten in goud of dollars aan vaste wisselkoersen werd pas mogelijk in 58.

Amerika gaf meer uit in het buitenland dan het er verdiende. met een toetrede in 73. culturele. 1979: vanaf nu worden de leden door Europese verkiezingen verkozen. tevens groeide het naar een meer geïntegreerd economisch systeem toe. een vrij handelsgebied 1952: Frankrijk. Met het verdwijnen van de Gaulle kwam er weer toenadering. dat al tijdens het interbellum geopperd was. dat zich met humanitaire. 1971 De nieuwe handelspatronen creëerden monetaire problemen. De Gaulle gaf echter zijn veto. Niettemin leek de toekomst positief. hij zag in de speciale band met de VS een bedreiging. In 63 besloten ze zich. en hield het idee van een eenheid levend. EEC & EAC) consolideren zich tot de Europese gemeenschap. dan toch aan te sluiten. De belangrijkste beslissingen bleven voor de ministerraad. de onderlinge tarieven elimineren. West Europa en de olierijke Arabische landen hadden grote dollarreserves. 1949: oprichting van de Raad van Europa. Een ministerraad vertegenwoordigt de 6 regeringen. er ontstond een ongunstige betalingsbalans. e European Economic Community: de Common Market Common Market: wou een volledige economische integratie doelstellen. Einde van de Goud-Dollar Standaard. De groei van de Amerikaanse export was gestopt. Voor de Gaulle moest Europa een Europa van soevereine staten blijven. de Federale Republiek Duitsland. Monnet wordt de eerste president van de organisatie. 1957: De zes naties tekenen het Verdrag van Rome. te Straatsburg. evenmin zagen ze supranationaal gezag zitten. het klampte zich vast aan de Commonwealth. West Europa ¼ import & 1/5 export in de gehele wereldeconomie Vooral de FDR kende een enorme groei. wegens economische achterstand. De invoerrechten op steenkool en ijzer worden verlaagd.68 waren opmerkelijk wat betreft de economische integratie. de productie wordt onder een Hoge Autoriteit geplaatst. maar superviseerde wel het budget en de Europese Commissie.Europese integratie: van Common Market to the European Community West Europa groeide op economisch vlak. Het parlement had een beperkte macht tot wetgeving. Hun hoge commissies werden de European Community. het aantal dollars in het buitenland was groter geworden dan de Amerikaanse goudreserves. Er ontstond een dollar glut . met hoofdkwartier in Luxemburg. er werd vergaderd in het European Parliament. De jaren 58. Italië en de Benelux landen richten samen de European Coal and Steel Community op. waar de zetelverdeling volgens partijen was. een sociaaleconomisch beleid harmoniseren en werken naar een vrije beweging van kapitaal en arbeid. In het huidige klimaat leek de toekomst in eenheid te liggen. Het idee van een verenigd Europa. de stap naar politieke eenheid bleek trager. hun hoge commissies vormden de European Commission. Deze verandering gaf wantrouwen tegenover de 173 . European Atomic Community: de landen coördineren hun non-militair nucleair onderzoek 1967 de drie Gemeenschappen (EGSC. Engeland wou aanvankelijk niet tot de Common Market toetreden. kreeg een voedingsbodem. waarmee een vrijhandelszone komt. sociale bezig hield in 58 werd het Europese Gerechtshof voor Mensenrechten opgericht Europese integratie? 1948: de BENELUX.

en Oost-Europa Stalinisme in de naoorlogse jaren dood van Stalin in 1953 het Stalinistische terreur: y etnische groepen werden naar Siberië gestuurd y massa deportaties in de Baltische staten y werkkampen y geheime staatspolitie ( de NKVD. Er werd komaf gemaakt met de vaste goudprijzen. Amerikaans goud en buitenlandse muntreserves daalden sterk. Steden worden hernoemd.dollar die vele nu als overgewaardeerd zagen. Stalin s lichaam wordt uit het mausoleum verwijderd. De Gaulle eiste het einde van de gouddollar standaard en een terugkeer naar goud. de politieke politie ontwikkelde samenzweringstheorieën om de terreur te rechtvaardigen. waarbij de koersen dagelijks konden schommelen. nationalistisch & xenofoob Er was een groot antisemitisme. Met het fictieve doctors plot werden Joodse dokters gearresteerd wegens vermeende plannen om Stalin en de Kremlinleiders te vergiftigen. 174 . In 65 wisselde Frankrijk zijn dollars voor goud. bepaalden de partijleiders dat geen individuele leider de partij en regering zou mogen domineren. hiermee kwam het globale monetaire systeem van Bretton Woods ten einde. Chroetsjov ijverde voor een vreedzame co-existentie. Op economisch vlak drukt hij decentralisatie door. In 1964 wordt hij opgevolgd door Leonid I. Bresjnev. toch blijkt de vrijheid gering. de Virgin lands werden gecultiveerd. Na de dood van Stalin in maart 1953 komt Nikita S. later de KGB) y controle over het intellectuele leven.S. in 73 was er een tweede devaluatie. fabriek managers krijgen meer autonomie. Zivagho. Chroetsjov zet zijn destalinisatie campagne verder. hij creëert regionale economische besturen. maar de Cubacrisis. De dollar bleef belangrijk maar de West Duitse mark en de Japanse yen kwamen naast de dollar te staan. de dooi . Zo wordt het Boris Pasternak verboden de Nobelprijs te aanvaarden voor zijn boek dr. Stalins opvolgers zouden deze gevangen weer vrij laten. In 71 schaft Nixon de goud uitwisselbaarheid af en devalueerde de dollar. Het bureaucratische systeem van collectieve en staatsboerderij bleef. De landbouw vormde nog steeds de zwakste sector. maar de oogsten mislukten. Chroetsjov: de abortieve inspanning voor hervorming Vastbesloten om collectieve controle uit te oefenen.R. en de open clash met China verhinderden dit. 112 de Communistische wereld: de U. De nadruk komt op zware industrie te liggen. Hij moedigt een grotere culturele en intellectuele vrijheid aan. Andere centrale banken volgende niet. maar privé investeerders speculeerden tegen de dollar.S. Er was nu sprake van floating currencies . Chroetsjov aan de macht. In zijn toespraak van 1956 bekritiseerd hij Stalin.

De militaire bezetting gaf de locale communistische leiders de mogelijkheid om de linkse coalitie regeringen te domineren. Hij volgde een onafhankelijk buitenlands beleid. In Tsjecho. De economische relaties met oost Europa werden geformaliseerd door middel van de Council for Mutual Economic Assistance. het westerse protest verstevigde de sovjet positie. Leiders van oppositie partijen werden gedwongen te vluchten. Marshal Tito hield een strakke grip op de multinationale staat maar minderde de gecentraliseerde economie controle en nam afstand van de landbouw collectivisatie. propaganda. Ook polen. Fascistische aanhangers en nazi collaborateurs werden uit het openbare leven en stemming gezet. ongecultiveerd land werd in gebruik genomen. Oostenrijk verkreeg haar onafhankelijkheid als neutrale staat in 1955. Hongarije. maar het was vooral de SU zelf die van deze co-operatie de vruchten plukte. Een nieuwe fase van industrialisatie deed zijn intrede. een markt voor oost Europese goederen. Bulgarije en Tsjecho-Slowakije kwamen onder Russische invloed. maar braken al snel met de SU. Estonia. Ondanks de oorlog wist Finland onafhankelijk te blijven. de agrarische hervormingen betekende het einde van de voormalige aristocratie. De nieuwe volksdemocratieën ondernamen stappen om de landbouw te collectiviseren. In 1940 werden ze socialistische sovjet republieken. Stalin verbrak zijn belofte van vrije verkiezingen. gevangengezet en het zwijgen opgelegd. Joegoslavië toonde een opmerkelijke weerstand tegen de Sovjets. politie. De nieuwe regeringen botsten met de katholieke kerk. Latvia en Lithuanica kwamen onder sovjet controle met het nazi sovjet pact. Na 1947 maakten de communisten kom af met hun politieke tegenstrevers.Oost-Europa: de decennia van dictatuur De drie Baltische staten. De nieuwe regeringen confisqueerden en herverdeelde de landgoederen. maar de nadruk op zware industrie verwaarloosde de consumptiegoederen. Joegoslavië en Albanië hadden ook communistische regime. In de vroegere coalities moesten ze de macht delen. Roemenië. Op militair vlak had het Warsaw Pact van 55 zes oost Europese landen in een gezamenlijke verdediging alliantie gebracht. leger en de rechtbanken in handen. kerkvorsten werden gevangen gezet en het kerk eigendom werd geconfisqueerd. 175 . Consolidatie van communistische controle Stapsgewijs consolideerden de Sovjets hun controle. de SU troepen bleven talrijk gestationeerd. justitie.Slowakije bleef de coalitie regering langer aan de macht maar viel ten prooi aan een communistische coup in 48. landbouw zou de zwakste schakel in de economie blijven. Ook te nationalistisch ingestelde communistische leiders werden slachtoffer van StalinS repressie. De communistische leider. De Sovjets voorzagen laaggeprijsde ruwe materialen en olie. maar ze hadden de hoofdministeries. De economie werd genationaliseerd. Deze eerste belangrijke Communistische figuur die de onafhankelijkheid van Moskou verklaarde vestigde een model voor een nationale autonomie dat andere leiders en partijen zouden volgen.

maar ook voor het verbreken van de banden met Moskou. Samen met zijn destalinisatie toespraak opende dit de doos van Pandora. waar hij een communistisch regime plaatste met steun van de boeren dankzij landhervormingen. Mao: het nieuwe regime Tot aan zijn dood in 1976 kneedde Mao het lot van China . Chroetsjov stuurde troepen en onderdrukte de contrarevolutie. De hervormingsgezinde communistische leider Imre Nagy kwam opnieuw aan de macht. Velen kwamen in Amerika terecht. waarbij Mao een eigen guerrilla oorlog voerde tegen de Japanners uit het Noorden. In 1937 vormden ze een alliantie tegen Japan. braken demonstraties in Hongarije uit. 1945: overwinning op Japan. Polen en Hongarije.Oost . onderontwikkelde China volledig transformeren. Nationalisten troepen keren met Amerikaanse hulp terug naar oost China. Hij zou het agrarische. en vele communisten in West Europa en elders namen afstand van de partij. hervestigde het communisme met strenge repressie. In 1949 verschalken de communisten de Guomindang legers. 1956: revolte in Polen & Hongarije.Duitsland. De Nationalisten verkeerden in chaos. in China wordt de burgeroorlog weer aangevat. Aangezet door Gomulka s succes in Polen. Hij legde zijn ijzeren regel op de partij en had de bevolking onder controle. 200. 1953-1956 De veranderingen in de SU na Stalins dood raakten de Sovjet satellieten. maken contact met de Russen in Manchuria. Zijn beleid creëerde een vrijere atmosfeer. De burgeroorlog Sinds 1927: burgeroorlog tussen de Guomindang ( de Nationalisten) en De Communisten. De Sovjets lieten hem vervangen door Janos Kadar. waar hij een kleine Chinese Republiek vestigt. Voor het eerst sinds de revolutie van 1911 was het land onder controle van een 176 . De Communisten verlaten hun guerrilla basissen en trekken naar de provincies in het noorden. geleid door de Oost Europese Communistische partijleiders. Chroetsjov stelde dat er meerdere wegen naar het socialisme bestonden. De communistische wereld: Mao Zedong en de volksrepubliek China. het vasteland China zou dit gebied blijven claimen. waarbij hij het marxistische wereldbeeld met de oude imperiale traditie verbond.000 Hongaren worden verbannen. Polen wil vrijheid en onafhankelijkheid. maar zijn hervorming era bleek kortstondig. De Amerikanen zorgden voor een tijdelijke wapenstilstand. Het nationale gevoel en kerkinstellingen leiden tot riots en demonstraties. Chian trekt met zijn troepen naar het eiland Taiwan. zijn hervormingsprogramma en vrijlating van politieke gevangen gaf druk voor democratisering & een parlementaire regering. 113. De SU tanken in Boedapest verzwakte de nog overgebleven illusies over liberalisme. Communistische partij leider Wladyslaw Gomulka stond open voor een alternatief.

Men wil de vooruitgang versnellen. Het buitenland had echter geen weet van Mao s geheime hongersnood.stabiele verenigde centrale regering. Vrouwen kregen gelijke kansen en sommige konden zelfs tot in de politiek opklimmen. Gemeenschappelijke keukens. in 1960 stond China in de top 10 van de industriële machten. de partij maakte komaf met het oude land regime op het platteland en vestigde agriculturale coöperaties als voorproef voor collectivisering. de staalproductie steeg. zo mochten de boeren een deel van hun oogst verkopen. Ongeduldig met het trage verloop van sociale verandering lanceert Mao in 57 De Grote Stap Voorwaarts. De coöperaties op het platteland werden samensmolten tot grotere volkscommunes . zei hij. De volgende twee jaar voerde Mao een campagne tegen de klasse van landheren en stuurde zo n half miljoen mannen vrouwen en kinderen de dood in of liet ze opsluiten in repressieve werkkampen. Het regime verandert het leven op vele vlakken. de misoogsten en andere mislukte experimenten leidde tot een verschrikkelijke hongersnood. Systematische drainage en rioleringswerken verminderden de ziektes. ze testten met succes een atoombom in 64. waar velen nooit meer uit zouden terugkeren. trein en luchttransport verenigden het land. Ongeletterdheid werd bestreden. Het accent ligt op de zware industrie. De boeren werden bevolen van de traditionele landbouw af te stappen en overal graan en rijst te planten en gewassen te kruisen. honderd scholen van gedachten. bekwaam om werelds meest bevolkte natie te leiden en mobiliseren. Vervolgens mobiliseerde Mao het land voor de economische heropbouw en het land in een industriële macht te veranderen. Volksgezondheid en hygiëne werden een hoge nationale prioriteit. met significante resultaten al werden niet alle doelstellingen bereikt. maar de partij nam afstand van strenge aspecten. Het land zou gecollectiviseerd blijven. laat honderd bloemen bloeien. Zo maakte Mao komaf met zijn tegenstanders en elke oppositie. 30 miljoen chinezen kwamen om van honger bij dit verschrikkelijke agricultuur experiment. een waterstof bom in 67 en lanceerden ruimtesatellieten in de jaren 70. Dit hele plan draaide uit op een ramp: de oppositie van de boeren. Oude misbruiken zoals kinderhuwelijk en concubinaat werden 177 . De fabrieken creëerden een basis voor verdere expansie. een antirechtse campagne waarbij meer dan een half miljoen rechtsen & en klassenvijanden in de gevangenis of werkkampen belandden. het programma stelde dat binnen enkele jaren het niveau van Engeland zou geëvenaard worden. Mao steunde erg op de Sovjet ervaring: Sovjet ervaring: y de Communistische partij controleert elk niveau van de regering y manipulatie van de informatiekanalen y politieke indoctrinatie y -werkkampen Tijdens de eerste helft van 1950 vonden 700. Ook in het nieuwe technologische tijdperk speelde China mee. Ze waren strak georganiseerd en waren verantwoordelijk voor de mechanisering van de landbouwproductie en de ontwikkeling van de lokale landelijke industrie. kinderdagverblijven & scholen zorgden ervoor dat de vrouwen meer op het land en in de fabrieken konden werken. Ook werden de boeren aangemoedigd om metallurgische ovens in hun achtertuinen te plaatsen en staal te bewerken. In 56 leek het tij te keren. Wegen. Al gauw kwam er echter een nieuwe periode van repressie. ongeacht de geschiktheid van de bodem.. In 53 gaat het Vijf Jaren Plan van start met economische en technologische assistentie van de SU. een nieuw translatiesysteem werd ingevoerd.000 contrarevolutionairen de dood. De industriële sector daarentegen maakte vooruitgang.

Hij mobiliseert miljoenen studenten en andere jonge mensen met zijn Rode Garde. maar de prijs was hoog. de pragmatische en gematigde Zhou Enlai. en velen die zich laks getoond hadden worden verwijderd. Toen de situatie uit de hand dreigde te lopen. de opkomst van China als tweede communistische macht ondermijnde het ideologische leiderschap van de SU. in 76 begon een nieuwe.verboten. Er vinden zuiveringen plaats tot in de hoogste ranken van de regering en de partij. Mannen en vrouwen werden gearresteerd en door de straten getrokken. partijambtenaren werden naar het platteland gezonden om er arbeid te verrichten. kunstenaars werden vernederd en met geweld geplaagd. In 1976 stierf Mao. the Great Helmsman werd herdacht als dé vader van de revolutie en als één van de grootste figuren in de geschiedenis van China. geleidelijk aan verbeterde de banden met de VS. maar ook onderwijzers. De transformatie was succesvol. enkele maanden na de dood van zijn vermeende opvolger. In 1962 kwam het tot een clash met India wegens grensmeningsverschillen. 178 . Binnen een generatie was er sprake van een moderne industriële gemeenschap. onderwijzers. Bang dat de revolutie hem niet zal overleven & dat haar zuiverheid in gevaar was. In 72 bracht Nixon een bezoek aan het land. administratieve werkers. drie miljoen mensen waren naar werkkampen of de werkvelden gestuurd. Deze gewapende shock troepen stellen de bourgeoisie aan de kaak. De partij en regering waren drastisch gezuiverd. kwamen legerleiders tussenbeide en kregen Mao s toestemming om de orde te herstellen. In de jaren 60 verzwakten de banden met de SU. vallen de westerse imperialistische cultuur aan. vredevoller era onder Mao s opvolgers. Tegen 1969 was de storm gaan liggen. honderdduizenden waren omgekomen. De economie en het hele onderwijs systeem vielen uit elkaar. start Mao de Culturele Revolutie. In 1950 werd Tibet bezet. China had zich ontwikkeld tot een groot potentieel centrum van globale macht. Buitenlandse zaken China voerde een agressief buitenlands beleid. Vooral de intellectuelen kregen het hard te verduren. Mao.en partij ambtenaren. de centrale commissie zelfs met 2/3. in 71 verving China Taiwan in de verenigde naties. Mao was van mening dat de deugd in landarbeid lag. regering. In 71 trok Mao zich terug. de Dalai Lama werd in ballingschap gedreven.

De opkomst van onafhankelijke naties in Zuid.Hoofdstuk 23: Postkoloniale naties in Azië en Latijns Amerika Het einde van de Europese overzeese koloniale rijken na WO II vormde de meest revolutionaire en dramatische politieke verandering in de geschiedenis van de moderne wereld. later in de Koude Oorlog zou men de term Derde Wereld gaan gebruiken. riep onder leiding van Muhammad Ali Jinnah om een eigen nationale staat. Men noemde deze landen de Ontwikkelingswereld . Bovendien hadden de Japanse verovering in Azië het beeld van de Europese onschendbaarheid aangetast. y y India groeide tot een gemoderniseerd land met een gemengde economi Ondertussen vielen India en Pakistan opnieuw in het terugkerend patroon van conflicten. Met het einde van de koloniale rijken en het ontstaan van meer dan honderd nieuwe naties. De oorlog had de nationale agitatie naar vrijheid en democratie in de kolonies verstevigd. de moderniseringsprogramma s hadden gemengde resultaten. De leiders eisten onafhankelijk maar wensten ook een sociale revolutie in het complexe multi-etnische land te voorkomen. 65. In 1948 werd Ghandi vermoord door een Hindoe extremist. waardoor de Engelse hen onafhankelijkheid verleenden. Het Indian National Congress. naast de twee industriële wereld: het kapitalistische blok onder invloed van Amerika. was sterker geworden in het interbellum onder leiding van Ghandi en Nehru. De meeste nieuwe regimes bleken echter incoherent en instabiel wat economische en sociale problemen teweegbracht. opgericht in 1885. Europa s wereldoverheersing was ten einde gekomen. gesticht in 1906. De ex. terwijl ¾ van de bevolking Moslim was. misnoegt door Ghandi s programma van religieuze tolerantie. geworteld op de Islam. De congress party en de moslim liga bleven hardnekkig. overheidcontrole en nationalisering van de hoofdsectoren noodzakelijk waren. y y y Nehru & zijn Congres partij regeren van 1947 tot aan zijn dood in 1964 Engelsachtige parlementaire democratie toch eerder paternalistisch beleid (geen echte oppositie aanwezig) Nehru toonde zich een gematigde socialist. De kolonies werden getransformeerd in soevereine staten. De Hindoe maharadja wou het land bij India voegen. welke internationaal herkend waren en vastgelegde grenzen hadden. voornamelijk in Kasjmir sinds 48. de Hindoe republiek van China en de islamitische republiek Pakistan. met een explosie van etnische en religieuze conflicten ten gevolg. erkende het belang van privé kapitalistische ondernemingen maar geloofde dat economische planning.kolonies waren onderontwikkeld. 114. 179 .66: opnieuw oorlog 71: India steunde Bangladesh in haar afscheidingsoorlog van Pakistan y Nehru s neutrale houding in de Koude Oorlog betekende een voorbeeld voor het merendeel van de Derde wereld. en het communistische deel van de Sovjets. India had Groot-Brittannië gesteund in WO II.Azië Het einde van de Britse heerschappij In 1947 kwam de Britse heerschappij in India ten einde. Deze verdeling leidde tot geweld en sociale wanorde. In 1947 werd het land opgesplitst in twee nieuwe staten. De Moslim Liga.

Zijn regering was niet zo doeltreffend. reduceerde de bureaucratie en maakte komaf met de corruptie. Het land verviel in geweld en vijandelijkheden tegen de 120 miljoen moslims. betere voeding en daling van de kindersterfte. was nog steeds aanwezig. voordien weinig geïnteresseerd in de politiek. Ze bleek genoeg support te hebben om in 1980 herverkozen te worden als premier. verdeeld in sociale groepen met verschillende niveaus van educatie. India bleef een Derde Wereld land. vijftig jaren van onafhankelijkheid In 1997 vierde India 50 jaren van onafhankelijkheid. Moslims en Sikhs. In 74 begon India met ondergrondse nucleaire proeven en werd werelds zesde nucleaire macht. Desondanks bleef India een land van tegenstelling. Het kastensysteem. In 88 testte Pakistan zijn atoombom waarop India antwoordde met nieuwe testen. Ze zocht de steun van de massa op bij wie ze erg populair was dankzij haar beloftes om de armoede te bestrijden. met rellen in de hoofdsteden. hoewel deels afgebouwd. Haar zoon Rajiv Ghandi. Ondanks dat de armoede gedaald was leefde meer dan 40 % in miserabele omstandigheden. Narasimha Rao hervormde de partij. Zo kreeg hun gewapende conflict dimensies van een globaal gevaar. 180 . In 89 verliest de Congrespartij de parlementaire meerderheid. De rechtse Indiaanse Volkspartij (BJP) kwam aan de macht en gebruikte de Hindoe revival voor politieke doeleinden. president. liet ze hun heilige tempel bestormen waarop ze enkele jaren later in 1984 werd vermoord door sikh soldaten. de economie integreerde zich in het wereldsysteem. Voor de economische ontwikkeling bleek deze bevolkingsgroei nadelig. Na enkele onstabiele coalitieregeringen werd Atal Bhari Vajpayee. terwijl de bevolkingen buiten de stad in armoede en ziekte leefde. kwam aan de macht. De bevolking groeide dankzij de medische vooruitgang. vrouwen waren hoog vertegenwoordig in de politieke rangen wat een vertekend beeld gaf. In 1975. In de jaren 90 begon India zich te vestigen als globale leider in de ontwikkeling van nieuwe computertechnologie. afkomstig uit een lagere kaste. Ondertussen reorganiseerde de Congres Partij zich en kwam in 2004 weer aan de macht. Ze sloot deals met de Hindoe nationalisten. verklaarde ze de noodtoestand. Na de moord op Rajiv Ghandi in 91 wist de Congrespartij de nieuwe verkiezingen te winnen. wat de corruptie nog vergrootte. uit vrees voor de verkiezingen te verliezen. De status van de vrouw leek te verbeteren. De politieke scène werd problematischer. leider van de BJP. De partij regeerde tot 96 maar het Nehru-Gandhi ere was ten einde. verzwakt door interne verdeling en corruptieschandalen verloor in 96. In 1997 werd Narayan. premier. verwaarloosde de sociale problemen. Geconfronteerd met een Sikh afscheidingsbeweging in Punjab. De constitutionele regering werd afgeschaft en honderden tegenstanders werden gearresteerd.Nehru s opvolgers Toen Nehru s onmiddellijke opvolger stierf in 1966 verkozen de congresleiders Nehru s dochter Indira Ghandi tot premier. Een Hindoe heroplevingbeweging groeide in de jaren 90. Toch was er sprake van enige sociale mobilisatie: mensen uit de lagere kaste werkten zich omhoog. De congrespartij. Het was de middenklasse die van de economische vooruitgang proefde. welvaart en toegang tot de economische producten. In 92 kwam het tot een clash over religieuze Islamsites tussen Hindoe extremisten en moslims. Hij moedigde buitenlandse investeringen aan en verkleinde de protectionistische barrières.

toen Oost Pakistan de onafhankelijkheid verklaarde als de nieuwe staat Bangladesh. wat voor provocatie zorgde bij de oppositie van militante Moslim groepen en militaire. jurisdictie en provinciale wetgeving zo ernstig ondermijnt dat het land zich in politieke en financiële wanorde bevond. India kwam tussen beide met militaire macht en dwong de erkenning van onafhankelijkheid af. de nieuwe regering omvatte een aantal burger leiders en beloofde toekomstige verkiezingen. 181 . Gedurende korte tijd na de oorlog was de burgerlijke heerschappij hersteld in Pakistan. De poging om moslim populaties in één natie te verenigen mondde uit in geweld. Bangladesh werd een van werelds dichtstbevolkte moslimnaties maar deze hoge bevolkingsdichtheid droeg bij tot hardnekkige economische problemen. wat hem veel kritiek opleverde van islamitische militanten. Het land bleef voornamelijk agrarisch en was nog steeds een van de armste en minst ontwikkelde Aziatische landen. het land onderhield banden met het Talibaanse regime. De Pakistaanse regering stuurde een groot leger om de rebellie te onderdrukken. Ze beloofde liberalisatie en hervorming. Inmiddels groeiden de Islamitische religieuze bewegingen en stelden zich militanter op. ongelijke burgeroorlog. 2 miljoen Afghaanse vluchtelingen kwamen het land binnen. De verbeterde relaties tussen India en Pakistan bieden mogelijkheden voor een stabielere politieke toekomst in Zuid Azië. De Sovjet invasie van Afghanistan in 79 wakkerde de extremistische gemoederen aan. In 1988 keerde Benazir Bhutto terug uit ballingschap en werd de eerste vrouwelijke premier bij de volgende verkiezingen. Zelfs toen de burgerlijke heerschappij hersteld was waakte het leger nauwlettend over de politiek. honderd duizenden kwamen om in een brutale.De islamitische republiek Pakistan Muhammad Ali Jinnah. Vandaag bekleed Pakistan een pitovale rol in de globale politieke en militaire strategie van de VS. onder beschuldiging van corruptie werd ze afgezet. De militairen namen de macht en executeerden president Ali Bhutto. zijn opvolger werd vermoord. Generaal Musharraf ondernam een militaire coup. Al snel bezweek de Republiek onder militaire heerschappij. Afwisselend waren er periodes van constitutionele restauratie maar deze werden al snel weer opgevolgd door militaire dictatuur. droeg bij tot verdere ontwikkeling van de militante islamitische bewegingen in Pakistan. maar in 77 ging het bekende politieke patroon weer verder. leider van de Pakistaanse onafhankelijkheid stierf kort na de onafhankelijkheid. In deze oorlog zond Amerika wapens naar de moslim guerrilla s. Zijn militaire regime stuitte op een grote oppositie na 2001. hij had de Amerikaanse militaire campagne gesteund. de Taliban. In Oost Pakistan leefde de bevolking in armoedige toestand wat de gevoelens tegen de west Pakistaanse leiders aanwakkerde. In 1971 explodeerde dit in een afscheidingsoorlog. Vlak na een verkiezingstoespraak voor de Pakistaanse verkiezingen van 2008 kwam Benazier Bhutto als oppositieleidster na een zelfmoordaanslag om het leven. In 97 had Benazir Bhutto s opvolger het de parlementaire autoriteit. De opkomst van het radicale Afghaanse regime.

in 1962 nam generaal Ne Win het land over. de democratische oppositie won de meerderheid maar de militaire verklaarden de uitslag nietig en represseerden de partijleiders. In de vroege jaren 70 controleerde de opstandige groepen 1/3 van het land. In 1957 maakte Engeland het land onafhankelijk. Na de WO II volgt U Nu de vermoordde Aung San op. De etnische problemen groeiden. In 1959 vestigde hij een populistische dictatuur. geleid door Aung Sans dochter Suu Kyi. In het interbellum verleende Engeland meer zelfbestuur. Ze koppelde het boeddhistische pacifisme met democratische waarden. Er bleef een associatie met Engeland in de nieuwe Commonwealth. in 2004 werd Yews zoon eerste minister. in 91 kreeg ze de Nobelprijs voor Vrede. Later kwamen multi-etnische coalities die de spanningen verlichten. maar ze werd gearresteerd door een militaire junta. toch bleef het land een sterke positie bekleden. de riots leidde tot een parlementaire overheersing. Naarmate de economische moeilijkheden en etnische turbulenties toenamen keerde het land in isolatie. Ook in Singapore evolueerde het politieke leven. Het verschijnen van onafhankelijke naties in Zuid-Oost-Azië De unie van Birma (Myanmar) Uniek geval van isolatie en repressie na onafhankelijkheid in 1948. De militairen bleven in controle en ondanks internationale steun werden de democratische doelstellingen niet bereikt. Singapore was een eilandnatie met een bloeiende economie maar werd geregeerd door het paternalistische regime van Lee Kuan Yew. Toen in 1988 de militaire dictatuur hergevestigd werd riep ze op tot een tweede strijd voor onafhankelijkheid. Etnische minderheden vormde 1/3 van de bevolking. maar een democratie evenmin. Hij regeerde 26 jaar lang en zette de socialisering voort in een militair regime.115. Birma stuitte op rebellen van separatistische minderheden. de economische problemen leiden tot de expulsie van buitenlandse arbeiders. In 1969 waren etnische conflicten uitgebroken in Maleisië. Maleisië Spanningen tussen de Moslim Malay meerderheid en de Chinese en Indische minderheden vertraagden de onafhankelijkheid. De jaren 80 bracht de opkomst van de Nationale Liga voor Democratie. Echte repressie was er niet. Sukarno startte een parlementair constitutioneel programma met democratische ideologie. In de jaren 80 ontwikkelde het land hoge technologie industrie. Hij werd het boegbeeld van de ontwikkelende naties. Indonesië Na WO II riep de Indonesische Nationalisten leider Sukarno de onafhankelijkheid uit. Aung San Suu Kyi zette haar beweging verder en werd een international symbool voor democratische aspiratie. de geleide democratie . Onder druk van de demonstraties stonden de militairen open verkiezingen toe in 1990. In 1989 werd het land Myanmar genoemd. Premier Mahathir bin Mohammed promootte een ambitieus economische programma. Maleisië wist zijn derde wereld status te verlaten maar eind jaren 90 verzwakte financiële crisissen het land. Hij leidde de meeting in Bandung 55 waar de leiders van 29 nieuwe landen hun nieuwe 182 . Pas eind 20ste eeuw maakte de democratie zijn intrede in Taiwan en Zuid Korea. De bevolking telde 88 % moslims en vele andere etnische groepen. maar zette ook nationale leiders gevangen. De nieuwe regering wou het land snel socialiseren. Ze had gestuurd in het westen en was erg populair. de economie groeide snel en trok buitenlandse investeringen aan. Radicale islamitische groepen werden actief. Was lange tijd werelds grootste rijstexport land.

De onafhankelijkheidsbeweging in Indochina De communistische leider Ho Chi Minh keerde in 1941 terug naar Vietnam. Habibie volgde hem op. Megawati Sukarnoputri vice president. in 1999 werd Abdurrahman Wahid president. verkozen in 65 verklaarde de martiale Law in 72 en regeerde als dictator met steun van Amerika wegens zijn anti communistisch standpunt. tegelijkertijd groeide de corruptie. De banden met de SU en China werden sterker. communistische guerrilla s eisten landherverdeling. Eisenhower steunde Frankrijk maar ondernam geen openlijke interventie. President Ferdinand E. Politieke onrust in 2004 leidde tot de verkiezing van de eerste rechtstreeks gekozen Indonesische president. Armoede en regeringscorruptie namen toe. Gedurende een periode was er een samenwerking met de Communistische partij. waardoor de schulden zich opstapelde. Revolutie onder Emilio Aguinaldo tijdens de Spaans. Na de oorlog transferde Spanje het gebied naar de VS waarop Aguinaldo en zijn rebellen de wapens opnamen tegen Amerika. Generaal Suharo wist de communistische rebellen te onderdrukken maar keerde zich ook tegen Sukarno. De volgende 32 jaar bleef generaal Suharto aan de macht door middel van gecontroleerde verkiezingen. Na de moord op de populaire oppositie leider Benigno Aquino in 1983 confronteerde diens weduwe Corazon Aquino dictator Marcos in de verkiezingen van 86. Het economische succes was te danken aan buitenlandse leningen. 183 . Indonesië werd een sterke handelsmarkt. Aguinaldo won met Amerikaanse steun. In 1954 gaf het Franse leger zich gewonnen Vietnam werd verdeeld in een noordelijke en zuidelijke sector. 1946 bracht volledige onafhankelijkheid. de economie heropleefde. In 1946 brak er oorlog uit tussen de Fransen en de communistische legers. Zijn anti communistisch beleid leverde hem westerse steun in de koude oorlog en trok buitenlandse investeerders aan. In de eerste jaren was er grote wanorde.Amerikaanse oorlog in 1898. een burgeroorlog zou uitbreken met grote betrokkenheid van Amerika. Marcos vervalste de resultaten waarop het land zich tegen hem keerde & hij verbannen werd. en wist stabiliteit in de regering te brengen. Een slachtpartij tussen islamitische militanten en communisten vond plaats. Eind 19de eeuw was een sterke onafhankelijkheidsbeweging opgestaan. H. maar in 1965 ondernamen linkse officieren een coup. De fransen probeerde de controle te herstellen maar onderhandelingen faalden. De Amerikanen en de Filippijnen Ook de Amerikanen deelden in de liquidatie van koloniale rijken in Azië . Een Congresact had in 1934 al een zelfbesturende Commonwealth status toegekend. Na de oorlog verklaarde hij Vietnam onafhankelijk. en langzaam hervormingen te brengen. twee jaar later verving ze hem. De repressie vernietigde de Indonesische Communistische partij. wat de ondergang van Suharto teweeg bracht.soevereiniteit verdienen.J. Marcos. maar de nieuwe regering stuitte op economische en domesticale uitdagingen en de chaos van de tsunami. het westerse imperialisme afkeurden en hun neutralisme over de Koude Oorlog uitspraken. De nieuwe presidente Aquino stuitte op druk van Rechts en links maar wist de democratische verkiezingen en burgerrechten te herstellen. in 1997 ontstond er een financiële crisis. organiseerde een Vietnamese onafhankelijkheid beweging en mobiliseerde guerrilla s om de japanners te bevechten.

de dollar diplomatie . de Creoolse landeigenaars wouden laag geprijsde importproducten. Toch was er een verandering in het handelsnetwerk merkbaar. maar de oude patronen van economische uitwisseling en afhankelijkheid verdwenen niet. de Creolen (de afstammelingen van de kolonisten) domineerden het sociale systeem en de economie. De erfenis van het kolonialisme liet de regio achter met ongebalanceerde economische ontwikkelingen. probeerden Moslim afscheidingsgroepen te onderdrukken in de zuiderse eilanden en werd geteisterd door corruptie en verkiezingsfraude. Zwarte slavenarbeiders werden uit Afrika geïmporteerd om op de suikerplantages in Zuid Amerika en de Caraïben te werken. Latijns Amerika was een regio met grote raciale diversiteit. Engels kapitaal financierde de infrastructuur. De overgang van kolonialisme naar postkoloniale politieke en sociale systemen zette het gebied voor grote uitdagingen zoals politieke stabiliteit. steunend op de buitenwereld en zware politieke. De koloniale ervaring en de onafhankelijkheidsoorlogen: De drie eeuwen van koloniale heerschappij hadden een onuitwisbare indruk nagelaten. economische ontwikkeling en nationale eenheid wat door de Koude Oorlog nog complexer was geworden. maar haast overa l domineerden de Europese blanken en mestizos ( mensen van gemengde Europese & Indisch afstamming) de gemeenschappen. Ook na de afschaffing van slavernij rond 1850 bleven er wantoestanden bestaan. 184 . waarmee opnieuw een hoofdstuk van westers imperialisme ten einde kwam. Het Amerikaanse Monroe Doctrine verhinderde een nieuwe Europese controle. die ze bij de Britten vonden. sociale en economische problemen. De Kolos in het Noorden De onafhankelijkheid liet de regio politiek verdeeld en onstabiel achter. Het politieke leven bleef instabiel met snel na elkaar volgende regeringen. Veranderend Latijns-Amerika Anders dan de nieuwe naties die ontstonden na WO II waren de meeste Latijns Amerikaanse landen al meer dan een eeuw onafhankelijk. democratische instellingen. De aankomst van de Europeanen destijds had op vele plaatsen voor een demografische ramp gezorgd. De populatie verdriedubbelde na 1945 tot 500 miljoen aan het einde van de 20ste eeuw. De economische penetratie door de Engelsen en later de VS vertegenwoordigde een nieuwe vorm van kolonialisme of neokolonialisme en economische dominantie. De VS voerde een beleid van actief bewapende interventie. vele nieuwe republieken kampten met nationale en burgeroorlogen.1826 vonden onafhankelijkheidsoorlogen plaats De terugtrekking van Spanje en Portugal transformeerden de politieke elites in Latijns Amerika. de VS trok zich terug. havens & wegen om de uitbreidende handel aan te moedigen. Toen Napoleon Portugal & Spanje bezette zagen de Creolen hun kans schoon en scheurden zich af van hun moederland tussen 1802. De latere regeringen ploeterde om de economie te ontwikkelen. De nieuwe meegebrachte ziektes hadden de inheemse Indianen bevolking gedecimeerd.In de vroege jaren 90 verzette de Filippijnse legislatuur zich tegen de vernieuwing van de verhuring voor Amerika s militaire basissen. 116. In 1904 had president Roosevelt aangekondigd dat enkel de VS de verantwoordelijkheid van een mogelijke tussenkomst had.

In het begin van de 20ste eeuw begon de VS te concurreren met Engeland om de Latijnse exportmarkten. Buitenlandse banken en investeerders voorzagen het gebied opnieuw van kapitaal. Einde van het Yankee Imperialisme? Met zijn good neighbor beleid besloot Amerika zijn interventionistische politiek in te perken. na WO I vervingen ze Engeland als dominante handelspartner. wat het geboortecijfer deed stijgen. buitenlandse investering stopte. gesteund door president Kennedy begin jaren 60. Langzaam aan nam de groei weer toe nadat vele landen de overheidscontrole verlieten. subsidies en staatsgecontroleerde ondernemingen. Argentinië. In deze OAS kwamen 35 naties uit de Westerse Hemisfeer. Vaak kwamen deze interventies voor uit het insluitingbeleid om het communisme terug te dringen. maar het was vooral de elite die de vruchten plukte. de kloof tussen arm en rijk nam toe. de kerk van de armen preekten en het lot van de armen probeerden te verbeteren. Na 1945 onderging d economische structuur een opmerkelijke verandering. 185 . In de jaren 80 zakte de levensstandaard en inflatie nam toe. In de meer geïndustrialiseerde landen wist de populatie zich gelukkig te stabilisering. Gedurende 1945 tot 1975 haal de economie ongeziene hoogtes. De Alliance for Progress. en de inflatie onder controle brachten. Begin jaren 60 kwam er reactie van de priesters en nonnen die liberation theology . waaronder de VS & Canada. wat een financiële bedreiging voor de geldschieters betekende. Maar Amerikaanse marines en troepen bleven tussenkomen in Latijns Amerika en dan vooral in Centraal Amerika & de Caraïben. waardoor de nationale schuld zwaar toe nam. bovendien verbood de kerk anticonceptie. Het profiteerde van de vraag naar zijn ruwe goederen en agrarische producten en de influx van buitenlandse investeringen. De landen konden hun schulden niet afbetalen. Om de economische ontwikkeling aan te moedigen leende men in de jaren 70 massaal geld van het Westen. Toen ze in WO II volledig afgesneden raakten van de buitenlandse goederen kreeg deze industrialisering extra stimulans. Toch bleef Latijns Amerika industrieel onderontwikkeld door haar afhankelijkheid van de industriële wereld . Ondanks hun vele internationale problemen werden Mexico. Ondanks economische voordelen bleef de bevolkinggroei een probleem. De sociale moeilijkheden van de onstabiele economie werd aangevuld met de agrarische crisis en hyperinflatie in de jaren 80. De aanwezigheid van Amerikaanse en Europese multinationale corporaties versnelde de groei. De economische crisis moedigde Latijns Amerika aan om hun eigen bronnen aan te wenden en zelf te industrialiseren. Met een jaarlijkse groei van 3 % verdriedubbelde de bevolking tussen 1950-1990. Veel van de nieuwe industrialisatie ontwikkelde zich in echter een netwerk van protectionistische tarieven. en omdat de bevolking niet genoeg koopkracht beschikte . vrije markt economie aanmoedigden. In 48 werd de Organization of American States opgericht. wees op een nieuwe noord Amerikaanse verbinding met de economische ontwikkeling van de regio. samen om de onderlinge conflicten tussen de republieken op een alternatieve manier op te lossen. Economische groei en problemen Latijns Amerika kreeg het zwaar te verduren tijdens de grote depressie. Landelijke arbeiders leefden in slechte omstandigheden terwijl de upper-class minderheid de monopolie over land en rijkdom hadden. Bovendien werden de natuurlijke rijkdommen aan lage prijzen geëxporteerd. Brazilië en Chili werelds nieuwe geïndustrialiseerde landen. bovendien bleef de lage koopkracht van de arme massa problematisch.

Canada & Mexico. Met de val van de SU in 89. de Linkse regering wordt door een militaire coup met hulp van Amerika afgezet. Maar het land kende ook economische tegenslagen en een totalitair regime. Ondertussen vond er een stroom van immigratie vanuit Latijns Amerika naar het noorden plaats. generaal Augusto Pinochet vestigt een militair regime. wat in 99 ook gebeurde. Er was een groeiend gevoel van economische interdependentie. Cuba werd de enige Marxistische staat binnen de Westerse Hemisfeer. De politieke systemen en conflicten in Latijns Amerikaanse samenlevingen De Latijns Amerikaanse landen kenmerkten zich door onveilige constitutionele regimes en repressieve militaire dictaturen. Nadat de linkse regimes omvergeworpen waren. Juan Péron in Argentinië ( 46. verbeterde het leven van het plattelandsvolk. Brazilië ( 64). etnische spanning en arbeidersonrust. Chili & Uruguay ( 73). Cycli van hervorming en repressie keerden steeds terug. Salvador Allende en zijn aanhangers worden vermoord. In Centraal Amerika werd de instabiliteit vergroot door Koude Oorlog en Amerikaanse steun aan rechts. Politieke opponenten verdwenen . Ook waren er populistische dictaturen met wijde aanhang. Castro belooft landhervormingen en de economische afhankelijk van de VS te beëindigen. Argentinië: de Dirty War tegen de Linksen 30.000 slachtoffers Chili ook hier militaire repressie. De VS start een handelsembargo. Castro regeerde als een dictator en werd economisch afhankelijk van de SU. zoals in Guatemala ( 54).99 verloor hij zijn economische subsidies. Argentinië ( 76) en El Salvador ( 80). coups en tegencoups. zoals Brazilië onder Vargas. hielp linkse bewegingen in Bolivia en centraal Amerika zond troepen naar de Atlanic om de antikoloniale guerrilla s te steunen in Afrika. burgeroorlogen en sociale revoluties. wat de etnische samenstelling van de VS zou veranderen en de connecties tussen deze volken zou vergroten.55).In 77 besloot de VS het Panama Kanaal terug te geven aan Panama. agitatie tegen het buitenlandse interesses. 186 . Later zoekt Castro toenadering met de SU. Castro steunde het antiimperialisme wereldwijd. volgde vaak ruwe onderdrukking. Cuba 33. Amerika had een stabiel en welvarend Latijns Amerika nodig voor zijn eigen economie. met als doel de handelsbarrières tussen deze drie landen weg te nemen & in de toekomst uitbreiden met andere landen. Fidel Castro en een groep linkse guerrilla s keren terug uit ballingschap De regering wordt omgegooid. In 94 kwam het tot de North American Free Trade Agreement tussen Amerika. promootte openbare gezondheid en geletterdheid. vaak met onofficiële hulp van Amerika. dictatuur onder Fulgencio Batista 59. Te Cuba creëerde hij een netwerk van sociale diensten.

armoede en sociale ongelijkheid bleven nadelige factoren. maar doet weinig aan de sociale noden y economische problemen Brazilië: y traditionele economische politieke elites y 2002: verkiezing van Lula da Silva als president y blijvende problemen van werkloosheid en corruptie schandalen in de politiek y toch een prominente rol in het internationale economische systeem De vooruitgang van de Latijns Amerikaanse democratie 1960 1967 80. Evo Morales (Bolivia).Mexico en Brazilië aan het begin van de 20ste eeuw De politieke implicaties van Latijns Amerika lange postkoloniale strijd voor economische ontwikkeling was duidelijk merkbaar in de dichts bevolkte naties. zware schulden. maar deze integratie in de globale economie bracht geen gelijke verdeling van de rijkdom. Toch werd de trend van privatisering. muntcrisis en bevolkingsgroei bemoeilijkten een verbetering van de sociale noden van de lagere klassen. probeerden het ideologische conflict af te zwakken en de strenge overheidscontrole over de economie te verlaten. Lula da Silva (Brazilië). Inflatie. De 21ste eeuw bracht een cluster van nieuwe linkse regeringen: Chavez in Venezuela. vrijhandel. drugs.9 verkozen burgerleider aan de macht in de naties haast elk land valt onder militaire of rechtse regimes tendens tot democratie In de jaren 90 raakten de kiezers vaak gefrustreerd door dat de politiek de sociale en economische problemen niet wist te overkomen. Mexico: y dominante Institutional Revolutionary Party (PRI) y PRI en een kleine zaken elite beschermen hun eigen privileges en interesses y de overheid promoot modernisering. open markten en globalisering gevolgd. Vele landen evolueerden naar een meer stabiele constitutionele regering. Mexico & Brazilië. Michelle Bachelet (Chili) // met Azië: ongelijke economische uitwisseling met meer geïndustrialiseerde landen 187 . Venezuela: sinds 58 baanbreker in burgerlijke democratie y y y twee hoofdpartijen deelden de regering 98: verkiezing president Hugo Chavez vredevolle sociale revolutie 2000: Chavez wint opnieuw. wordt aanhanger van Castro hernoemd het land de Bolivarian Republiek van Venezuela Begin 21ste eeuw blijft Latijns Amerika op economisch en politiek vlak een diverse regio. wint gezag bij de Nationale Vergadering controle over de oliecompagnie. Militaire opstanden. De democratieën bleken vaak fragiel. criminaliteit.

y y politieke conflicten die voortliepen uit het vroegere politieke geweld van linkse & rechtse kampen langzaam intrede in globale wereldeconomie en de stroom van internationale affaires 188 .

Fransen en andere Europeanen vestigden er immigrantgemeenschappen die het politieke en economische leven domineerden. y y y y y na 1945 ontstaan nieuwe naties in Afrika en het Midden Oosten deze overgang brengt nieuwe probleem zones in de Koude Oorlog eind jaren 80 ontstaan nieuwe regionale. De oorlog had 10. de Britten trokken zich terug uit Egypte In Frans Noord Afrika roeren de Arabische nationalistische leiders zich In de Maghreb landen krijgen de Franse protectoraten onafhankelijkheid Marokko wordt een monarchie. Het FLN regeerde gedurende 30 jaar over het land met een militaire eenpartij regering. 900 miljoen in 2000 Noord Afrika: Moslims en Arabieren.In ruil voor aanpassing naar de Europese levenswijze wouden de fransen wel toegevingen doen. etnische en religieuze conflicten de landen en hun populaties waren lange tijd beïnvloed geweest door Europese expansie afhankelijk was er verzet ( Fransen in Algerije. met een snel groeiende populatie 220 miljoen in 1950. Portugal in Angola & Mozambique). midden 19de eeuw kwam het onder Franse controle. behoren tot de Mediterrane wereld Sub. Na 1992 kwam het sociale en politieke leven in en 189 . Tunesië een republiek Algerije maakte deel uit van het Ottomaanse rijk.Hoofdstuk 24: van wereldrijken naar naties: Afrika en het midden oosten na de tweede wereldoorlog. Christelijk en traditioneel geloof. Van de 9 miljoen inwoners waren er 1 miljoen Europeanen. De Afrikaanse revolutie y y y y y y Afrika is een groot continent. maar de golf van onafhankelijkheidsbewegingen bleek onvermijdelijk 117.Sahara Afrika: Islamitisch. de colons genaamd . Na de onafhankelijkheid vond er een massale exodus van Europeanen plaats. het bood zichzelf aan als een alternatief voor het FLN en kon op grote steun rekenen. ten tijde van een kabinet crisis kwam Charles de Gaulle weer aan de macht in Frankrijk. afhankelijk van de wereldmarkt. de partij werd corrupt slechts door de olie & gasbronnen bleef de economie overeind. De Algerijnse troepen konden op de steun van Egypte en andere Arabische staten rekenen. In de jaren 80 was 3/4 van de jonge Algerijnen werkloos en velen zonder woonst. In de lente van 1958.000 Algerijnen het leven gekost. voornamelijk zwart de nieuwe staten verschillen drastisch van de oude naties de Afrikaanse landen waren economisch onderontwikkeld. in 88 vertolken de frustraties zich in stadsrellen Inmiddels liet het extreme Islamic Salvation Front van zich horen. Engeland in Kenia.000 fransen en 100. staakt het vuren In 1962 kreeg het land zijn onafhankelijkheid. In 1991 won de islamitische partij de eerste parlementaire verkiezingen. National Liberation Front start een guerrilla oorlog tegen de Fransen De Frans Algerijnse oorlog duurde 7 ½ jaar lang. Frans Noord Afrika y y y y tijdens WO II hadden de geallieerde leiders al voorwaarden tot zelfbeschikking gegeven In 51 werd Libië onafhankelijk. Na 1945 eiste de Algerijnse nationalisten volledige onafhankelijkheid.

geweldadige fasen. De Gold Coast. Aanvankelijk probeerden de Britten de nationale druk te bedwingen door de leiders op te sluiten of te verbannen. Einde van de Britse heerschappij in West Afrika Onafhankelijkheidsbeweging kwamen pas echt op na 1945. het land werd verdeeld in 3 regio s en 21 federale staten 190 . de islamitische extremisten terroristen de bevolking.000 lieten het leven in de aanvallen en de repressie. het leger antwoord met terreur. 100. introduceert programma van zelfvoorziening de economie herstelt zich door markthervormingen & hulp v/d Wereld Bank zijn opvolger John Agyekum Kufuor toont een stimulans naar stabieler en opener politiek systeem evolutie van autoritaire heerschappij naar democratie y Vroege jaren 90 belooft hij een liberaler politiek regime & vrije verkiezingen y Nigeria Het grootste door de Britten bezette gebied. Deze postkoloniale republieken werden doorgaans geregeerd door autoritaire regeringen. In de jaren 1990 kwam er een tendens tot democratisering. kende een grote bevolking van 250 etnische groepen. eerder geïnteresseerd in het bevredigen van hun eigen macht dan in de democratie te ontwikkelingen. In 2000 staken de Islamitische radicalen het vuren. de regering geeft amnestie aan de rebellen. Engeland gaf zijn kolonies autonomie. doch de economische problemen en etnische spanningen blijven. de elite bezit de macht & weelde weinig gelijkheid y wordt in 1966 verdrongen door militaire leiders serie van coups volgt Typisch patroon: y charismatische nationalistische leiders y strijden voor onafhankelijkheid y 1-partij regering 1979: Jerry John Rawlings heeft de controle. Een militante burgerlijke beweging onder leiding van Kwame Nkrumah werd tegen gehouden. in 1963 werd het een republiek met Nnandi Azikewe als president. maar in de jaren 50 besloten ze af te zien van hun imperiale politiek. Kkruhma werd gevangen gezet. In 1960 verkreeg ze haar onafhankelijkheid. was de eerste Engelse kolonie die haar onafhankelijkheid won. In 1951 werd hij bevrijd en wordt eerste minister y y In 1957 krijgt de kolonie volledige onafhankelijkheid met heerschappij status (=dominion) In 1960 maakte Nkrumah het tot republiek met zich zelf als president Nkrumah: y neemt de macht in eigen handen. het latere Ghana. welke heerschappijen en vervolgens onafhankelijke republieken werden. wordt president voor het leven y autocratisch bewind de oppositie wordt verbannen y anti westers standpunt y banden met SU en China y african socialism strenge staatscontrole op de economie.

bracht de etnische en linguïstische groepen samen. Obote keerde terug met een Tanzaanse leger en wist de oppositie te overmeesteren. Economisch was hij minder succesvol. Een guerrilla leger onder Yoweri Museveni hielp Obote om te 191 . De noord regio domineerde de regering. kende een hoge missionarissering. burger oorlog en militaire coupes. slachtingen en foltering. toch progressief: hervormingen. met Julius Nyere als leider in een autocratisch 1partij regime. moedigde het pan. dankzij haar grote oliebronnen de jaren 90 brachten belangrijke politieke veranderingen in 1993 won de populaire oppositie leider Moshood Abiola de verkiezingen maar hij werd gevangen gezet. aanhanger van het Afrikaanse socialisme. stond aan de kant van de SU & China tijdens de Koude oorlog In 1995 werden de eerste democratische verkiezingen gehouden. in 63 wordt het een republiek. de parel van Afrika. In 1979 herstelde generaal Olusegnu Abusanjo de burgerlijke regering na 3 jaar van militaire overheersing. maar de Afrikanen mochten pas lid worden in 45 het land wordt onafhankelijk in 1962. Oeganda. maar een militaire Hausa groep uit het noorden reageert en geeft het signaal voor een massale slachting van de Ibos. in 21 werd er een legislatieve raad opgericht. Tanzania. Oeganda Kenia 20: jonge nationalistische leiders willen landhervorming & vertegenwoordiging in de regering stuitte op weigering militanten antwoorden met geweld en terrorisme Britten moeten de onafhankelijkheid toestaan 55. Tanzania ontstond uit Tanganyika en Zanzibar in 1964. nationaliseerde de economie & landbouw. In 1985 bracht een nieuwe coup de militairen aan de macht. In de jaren 90 kwamen de eerste democratische verkiezingen. de geschoolde en economische ontwikkelde Ibos in het zuiden (voornamelijk christen) zagen zich zelf uigesloten In 1966 ondernamen de Ibo officieren een coup.000 Europeanen verlaten het land Kenia werd een republiek in 1964 met Jomo Kenyatta als president.afrikanisme aan en toonde zich neutraal in de koude oorlog Na zijn dood in 1978 kwam vice president Daniel arap Moi aan de macht. 2/3 van de bevolking was christelijk. de koning krijgt een ceremoniële functie in 66 centraliseert premier Obote de macht. Een verschrikkelijke burgeroorlog en blokkade tussen 1967 en 1970 veroorzaakte miljoenen doden. Moi trad af maar nieuwe disputen kwamen op. In de vroege jaren 70 kende Nigeria een goede economie. Hij stelde zich op als een dictator.De belofte voor een democratie werd gedwarsboomd door regionale en etnische spanningen. Maar opnieuw weer coups en dodelijke afrekeningen. Na de oorlog voerde de overheid een verzoeningsbeleid en re-integreerde de Ibos in net leven. Milton Obote werd eerste minister. de koning moet het land verlaten In 1971 kwam de flamboyante soldaat Idi Amin aan de macht en teisterde het land met executies. waardoor Benjamin William Mkapa aan de macht kwam. Met de verkiezingen van 1999 kwam generaal Obesanjo aan de macht. Een groot aantal van hen vluchtte naar het oosten waar ze in 1967 de staat Biafra uitriepen. de economie kende een dieptepunt. wordt opnieuw verkozen in 03 Einde van de Britse heerschappij in Oost Afrika: Kenia. om de verschillen over te komen.

Nelson Mandela en zijn ANC winnen. Malawi en Botswana onafhankelijk. 1996: uitgebreide democratische grondwet 1999: Het African National Congress wint opnieuw de verkiezingen.Rhodesië). met een zwarte meerderheid in de regering onafhankelijkheids leider Robert Mugabe vestigt 25 jaar lang een 1-partij staat. waaronder Nelson Mandela. In 1948 komt de Nationalistische Partij van de Afrikaners aan de macht. economische problemen en geweld De Unie van Zuid Afrika De blanken waren sterk verankerd maar bleven een minderheid. Mbeki volgt Mandela op 192 . de Zuid Afrikaanse regering breekt de banden met Engeland & de Commonwealth roept zichzelf uit als de Republiek van Zuid Afrika in 61 Opponenten worden gevangen gezet. het apartheidsysteem wordt ingevoerd de nieuwe wetten sluiten zwarten uit het politieke leven. Zuid-Rhodesië: de blanke meerderheid verzet zich tegen de onafhankelijkheid 15 jaar guerrillaoorlogen & internationale politieke & economische druk in 1980 wordt het Zimbabwe. start een hervormingsprogramma 1990: de overheid laat Nelson Mandela vrij 1991: einde van de apartheid wetten countdown to democracy 1992: einde van blanke minderheid heerschappij 1994: eerste vrije verkiezingen. ze ijveren voor rassenscheiding en het behoud van een door blanken overheerste maatschappij. de VN leggen sancties op. er is raciale discriminatie op vele vlakken. Ze hadden hun wortels bij de Nederlandse Calvinistische immigranten van de 17 de eeuw & bij 19de eeuwse Engelse immigranten . ze worden enkel in de industrie te werk gesteld. toch vormde ze een sociale en culturele buitenpost voor Europese civilisatie en wisten ze een goede economie te creëren. deze praktijken werden international veroordeeld.gooien. te Soweto in 76 tragische clashes te Sharpeville In de jaren 70 groeit het aantal blanken die de apartheid afkeuren. stakingen & gewapende strijd Het leger onderdrukt de zwarte beweging met militaire macht in 60.80 moeten 1 miljoen zwarten de steden verlaten. Onder een programma van gescheiden ontwikkeling worden de zwarten naar armoedige bantustans verhuisd. de zwarte leider van het African National Congress levenslang het ANC voert campagne voor raciale gelijkheid met demonstraties. de politieke atmosfeer wordt vrijer Zuid Afrika Begin jaren 60 worden Zambia (Noord. de VS boycot de economie druk heeft een impact op het regime 1989: president F. Museveni neemt macht over. Tussen 50. zet stappen naar een constitutionele regering economische vooruitgang wordt mogelijk.W.

De Shaba afscheiding werd gestopt. de soldaten keren zich tegen de Europese officieren. In 1997 kwam Kabila aan de macht en riep de Democratische Republiek Kongo uit. andere als een partnerschap. In 1965 vestigt kolonel Joseph Désiré Mobutu een dictatuur die 32 jaar zou duren.Sahara Rijk Na de bloederige oorlog met Algerije besloten de Fransen hun kolonies in sub-saharisch Afrika vredevoller aan te pakken. Tot in 1987 kon Mobutu op de steun van Amerika rekenen. Met de moord op de linkse leider Patrice Lumumba escaleerde de situatie door een bedreigende confrontatie tussen het Westen en de Sovjets. De koperproducerende provincie Shaba (Katanga) wou zich afscheiden. Tutsi: y lang strijders volk. geschiedenis: . welk een problematische economie kende.imperialistische exploitatie en wreedheid eind 19 de eeuw y y y reeds verbetering voor 1914 politieke controle nog steeds uit Brussel. Muiterij van het leger. domineren de Hutu y bevoordeeld door de Duitse. Terugkeer van de Belgische paratroepen. Maar ook hier vervielen de landen in burgerlijke of militaire dictaturen. Frankrijk organiseerde de Afrikaanse Financiële Gemeenschap om de Afrikaanse munt te stabiliseren. maar de landen hielden banden met Frankrijk op vlak van economische hulp en culturele co-operatie. ondanks de natuurlijke minerale rijkdommen. zending van een VN macht om de orde te herstellen. De twee nationale leiders waren het niet eens met elkaar. Hij neemt de naam Mobutu Sese Seko aan en doopt het land Zaïre ( Afrikanisering ). agitatie naar onafhankelijkheid wanneer Frans Congo onafhankelijk werd België voelt de druk naar onafhankelijkheid. Later opende Rwanda en Oeganda een campagne tegen Kabila. Hij werd vermoord in 2001. zijn zoon Joseph volgde hem op. De Afrikaanse kolonies hadden vertegenwoordig gekregen in de Franse Nationale Vergadering en men beloofde ze zelf bestuur.Het Franse Sub. Diepe etnische en regionale tegenstellingen. trekt zich terug uit het land. veeherders. Burundi en Rwanda 1962: worden onafhankelijke staten Voornamelijk christenen (rooms katholieken en anglicanen). al bleef de controle gecentraliseerd in Parijs. Sommige Afrikaanse leiders zagen dit als neokolonialisme. Midden jaren 50 hamerden de kolonies om afhankelijkheid. Belgisch Congo: Van Mobutu s Zaïre tot de Democratische Republiek Kongo . Spanningen tussen de dominante Tutsi minderheid en de Hutu meerderheid. De Gaulle bood de kolonies onafhankelijkheid. uitvalbasis voor anticommunistische acties de VS gebruikt het land als Een guerrilla macht onder leiding van Laurent Kabilla met steun van Rwanda en Oeganda trok in 1996 door het land. en later door de Belgische koloniale administrators 193 . maar het leger bleef in oorlog met de linkse rebellen. met chaos ten gevolg.

aantal conflicten tussen de Tutsi overheid en de Hutu rebellen leiden tot etnisch geweld.y na de onafhankelijkheid hadden ze nog steeds de controle Hutu: y Bantu volk. in 93 erkende de nieuwe Ethiopische overheid de onafhankelijkheid van Eritrea grensconflicten blijven maar de Somalië: politieke instabiliteit en intern geweld onafhankelijk in 1960 linkse dictatuur gesteund door de Sovjets komt aan de macht. buitenlandse inmenging: SU & Cuba (zenden In 76 roept de linkse groep de volksrepubliek uit Anticommunistische groepen met buitenlandse steun zetten de strijd verder jaren 90: buitenland trekt zich terug. in 87 beloofd het regime etnische reconciliatie in de presidentiele verkiezingen van 93 wordt een Hutu wordt verkozen. Somalië en Soedan Deze landen hadden deel uitgemaakt van Italië s kortstondige Oost Afrikaanse rijk. zoeken economische steun in het Westen Ethiopië. hield Portugal het langs vast aan zijn kolonies.80. VS & Zuid Afrika. Eritrea. begin van de economische reconstructie & verkiezingen onder supervisie van de VN Mozambique: -roept ook de volksrepubliek uit 16 jaar lang oorlog met rechtse opstandelingen voortdurende oorlog en natuurlijke rampen zoals droogte en honger maken half miljoen slachtoffers & 1. Angola: -strijd tussen concurrerende groepen wapens & troepen naar links). Het land zond troepen naar Ethiopië tijdens de SovjetEthiopische alliantie. In 74 werd de Portugese dictatuur door het leger beëindigt. agrarische boeren Burundi. Somalië werd geteisterd door rivaliteiten tussen concurrerende war lords die een centraliserende overheid en democratische 194 . De militaire Tutsi regimes volgen elkaar op.5 miljoen vluchtelingen Beide landen verlaten het Marxisme. honderdduizenden Portugese vluchten weg. Tutsi leider Paul Kagame wordt verkozen 2005: de Hutu rebellen eindigen hun gewapende campagne afslachting van Tutsi. symbolen van exploratie en expansie uit een ver verleden. Einde van het Portugese koloniale rijk Van alle koloniale machten. Met de terugtrekking van de Italiaanse legers keerde Haile Selasse terug als keizer. In 1975 garandeert Portugal de onafhankelijkheid aan Angola en Mozambique en de kleinere Afrikaanse kolonies. 2003: stabilisering. maar de interventie faalde. maar hij werd afgezet door een militaire coup in 74 waardoor Ethiopië een cliënt staat van de SU werd Het pro Sovjet regime kon de Eritrea afscheiding beweging niet tegenhouden. In 61 waren er antikoloniale revoltes uitgebroken die door Portugal onderdrukt werden. duizenden doden in de jaren 70. ook in Rwanda werd een Hutu verkozen! April 1994: een vliegtuig met beide presidenten in wordt neergeschoten In Rwanda mondt dit uit in wraak door Hutu extremisten Geeft problemen voor de internationale gemeenschap.

De overige Arabische staten werden onafhankelijk tijdens of na WO II.instellingen afwezen. Religieus en etnisch geweld domineren het land 05: zuiderse rebellen bekomen een akkoord met het noorden. maar de Britten zouden nog lang de touwtjes in handen hebben. maar er bestond geen eenduidig identiteitsgevoel vele conflicten onder de verschillende moslims voorbestemd om te delen in de modernisering en materiele vooruitgang 195 .Egyptische heerschappij. er heerste rivaliteit. verwoesting van hele dorpen ten gevolg De Afrikaanse revolutie Maakte een einde aan het Westerse kolonialisme. De nieuwe staten vervielen al gauw in (militaire) dictaturen. onafhankelijk in 65. krijgen meer autonomie maar situatie destabiliseert wanneer de zuiderse leider omkomt Darfoer: de niet Arabische zwarte bevolking wordt aangevallen door Arabische militas. Saoedie Arabië. De islamitische en Arabische wereld y y y komst van een krachtig hernieuw gevoel van identiteit. De eenheid bleek echter zeer fragiel. Irak in 32. Syrië en Jordanië de Liga van Arabische Staten. no-party democracy : African socialism : democratische volksrepublieken : 118. Maar. Ze vonden elkaar echter tegen Israel.Arabisme. In 55 vervoegde Libië zich en later ook de Palestijnse Nationale Autoriteit. de oorlogen en oorlogsvoorbereidingen toonden zich kostelijk. de nieuwe staat die ze al te Westers zouden beschouwen. Armoede en AIDS. democratische regeringen. Zo faalde het pan. De VS en VN slaagden er niet in de orde te herstellen krijgsheren bleven het land domineren de regionale Soedan: won aan onafhankelijkheid eind jaren 50 onder gedeelde Engels. Het Midden Oosten Met de instorting van het Ottomaanse Rijk aan het einde van WO I ontstonden er Arabische staten die mandaten van de Volkenbond werden onder Britse of Franse administratie. burger. Na 1964 moet Afrika voedsel importeren. Egypte werd onafhankelijk in 22. De zwarte christelijke bevolking rebelleert tegen Arabische regering in het noorden die een Islamitische wet over het hele land wouden vestigen. Libanon. nieuwe era van onafhankelijkheid en nationale soevereiniteit. oplossingen voor etnische en regionale tegenstellingen en verbetering van de levenskwaliteit was nog ver weg. De sociale en economische situatie was vaak grimmig. In 1945 v ormden Egypte. toen het Westen hun mandaten beëindigden.en mensenrechten.

huizentekort. Jeruzalem kwam onder gedeelde controle.92 populatie neemt toe: 870.000 in 1948. Amerikaanse hulp y y y y De Arabisch. De Israëli s beantwoordden de aanval. De Israëli s ontwikkelde een modern leger. moslimfundamentalisme Arabische wereld en Arabische schiereiland: basis van de Islam term Midden Oosten : geografisch gebied tussen Europa en Oost Azië De totstandkoming van Israel Het Zionisme evolueerde in de late 19de eeuw als antwoord op het Europese antisemitisme.000 Palestijnse Arabieren vluchten naar de buurlanden.y y y y y y maar vele Moslims wouden hun gemeenschappen ontwikkelen of hervormen zonder de Westerse culturele patronen te assimileren religieuze en culturele tradities vertraagden de modernisering en beïnvloeden de opkomst van nieuwe instellingen traditionele obstakels houden sociale verandering tegen secularisering. met de gematigde socialistische Labor partij in de regering.000 in 2000 jaren 90: werkloosheid. Jordanië. met het gebied rond Jeruzalem onder internationale controle. onderdrukking van de vrouw. De Arabieren verwierpen deze verdeling. Op 14 mei 1948 roepen de zionistische leaders de republiek van Israel uit. Egypte en Irak vallen de nieuwe staat binnen. Egypte neemt de Gaza strook in.750. Het land werd een parlementaire democratie naar Westers voorbeeld. In 1947 stemden de Verenigde naties toe om Palestina te verdelen in een joodse en Arabische sector. desondanks hadden de rabbijnen grote invloed. Na WO II zochten de joodse overlevenden er hun toevlucht.Israëlische oorlog na de onafhankelijkheid Na 1948-1949: vier nieuwe Arabisch Israëlische oorlogen 1956: Israel (+ Engelse en Franse bondgenoten) in oorlog met Egypte. Met de wapenstilstand van 1949 breidt Israel zijn gebied met de helft. na dat Egypte het Suez kanaal nationaliseerde en de Israëlische schepen blokkeert 196 . Libanon. Het werd beweging die een Joods thuisland in Palestina wou vestigen. Er was een grote rol voorzien voor vakbonden en agrarische co-operatie. Godsdienstvrijheid stond hoog. bouwde kernreacties en creëerde nucleaire wapens 2 miljoen immigranten na 48 ( uit Noord Afrika en Azië) komst van 400. Jordanië neemt de westelijke Jordaan oever en een deel van Jeruzalem over. De economie was gedeeltelijk gecontroleerd en ontwikkelde zich behoorlijk. 600. theocratie. ook Israël vergroot zijn terrein. degelijk gezondheidszorg & onderwijs.000 Sovjet Joden tussen 89. Syrië. om nooit meer op de vlucht te zijn. Door de Law of Return krijgen joden van overal het burgerschap. Oost: Jordanië West: Israel De Arabische staten weigerde de erkenning De nieuwe staat Israel De joden zien Israel als het thuisland. 5.

Syrië. In 1979 tekende Sadat en Begin een vredesverdrag met de VS als bemiddelaar. 197 . Libië en Irak gingen voort. net als Koning Hussein van Jordanië. maar later steunde het Israel en voorzag economische assistentie. aanmoediging tot permanente vestiging in de bezette gebieden de regering verwerpt de onderhandelingen met de PLO annexeren Oost Jeruzalem Nieuwe en dodelijkere conflicten dreigden uit te breken. zond nu wapens naar Egypte en andere Arabische staten. het schiereiland van Sinaï & de Gaza Strook. en radicale Palestijnse terroristische groepen doet ontstaan 1973: Egyptische en Syrische legers vallen Israel aan op de joodse dag Yom Kippur. Ontzet over deze beslissing gooiden de Arabische staten Egypte uit de Arabische Liga. Egyptische president Anwar al Sadat erkende het territoir verlies en brak het verenigd Arabische front op. Israel was het doelwit van terroristische Libanese raids geworden. Het Eisenhower Doctrine beloofde steun aan alle anticommunistische landen De Palestijnse Arabieren werden steeds militanter in hun guerrilla oorlog tegen Israel Onder leiding van Yasir Arafat werd de PLO een volwaardig lid van de Arabische liga in 64 de PLO sprak voor alle Palestijnse Arabieren & eiste de evacuatie van alle terreinen bezet door Israel na 67 maar de Israëli s zetten hun bezetting door De Arabische staten weigerde vredesonderhandeling en de erkenning van Israel In 75 overtuigden de Arabische staten de VN vergaderingen om een maatregel tegen het Zionisme in te voeren. georganiseerd door het Palestijnse Liberation Organization (PLO). Israel trok zich terug uit het Sinaïse schiereiland met uitzondering van de Gaza strook. ooit aanhanger van de joodse staat. De politieke scène in Israel onderging veranderingen. dwingt de PLO te vertrekken Israel trekt zich dan terug maar behouden een veiligheidszone in zuid Libanon Koude Oorlog rivaliteiten: de VS had een Brits Franse interventie afgekeurd in 56. De Gaulle keerde zich later even tegen Israel om de machtsbalans in de regio te herstellen steunt hij even de Arabische staten De USSR.1967: Zes-Dagen-Oorlog tegen Egypte. Israel trekt tot Beiroet. De Israëlische houding tegen Palestina werd strenger. Israel verslaat de troepen. Na het embargo vervierdubbelen de olie prijzen met grote gevolgen voor de globale economie. in 77 verloor Labor de controle aan een de religieuze conservatieve nationale partij Likud. territorium vervierdubbelt 1 miljoen Arabieren komen onder Israëlisch gezag wat het Palestijnse nationalisme aanwakkert. de oorlog eindigt met bemiddeling van Amerika Israel trekt zich terug uit de westelijke over van het Suez kanaal (maar blijft het schiereiland van Sinaï bezetten!) 1982: Israel valt Libanon in waar chaos en burgeroorlog heerste. In 82 startte Israel met de bouw van nucleaire wapens en bombardeert Irakese wapenfabrieken te Bagdad. Amerika zette zijn insluitingbeleid verder om de Sovjet invloed terug te dringen. wat de Israëlische economie zou aantasten. Syrië en Jordanië wanneer Egypte naar de Golf van Aqaba wil. Sadat werd vermoord door islamitische extremisten. in 92 werd deze afgevoerd. Zijn opvolger president Mubarak onderhield een vriendelijke band met Israel. de Golan Hoogtes. Israel neemt de West bank van de Jordaan in & Oost Jeruzalem. de Liga van Arabische Staten schakelt over op een nieuw strategisch wapen om Egypte en Syrië te steunen en plaats een embargo op het olie transport.

men start Palestijns zelfbestuur onder een palestinian national authority in de west b ank en Gaza. De Israëlisch verlaten de bezette gebieden. 2000: nieuwe ontmoeting met Arafat te Washington. De nieuwe Palestijnse president stond machteloos tegenover de radicale Hamas partij.Israel. De Palestinian National Authority verkiest een gematigere president. Sharon verwijdert de Israëlische settlers en troepen uit de Gaza Strook en beëindigt de 38jarig bezetting. de bezette gebieden en vredesonderhandelingen In de jaren 80 leefden ongeveer 1. namen de meeste Israëli's en Palestijnse de voorkeur voor een vreedzame oplossing 198 .. Het politiek verdeelde Israel vreesde voor haar veiligheid & sommigen zagen in territoriale expansie het antwoord 1992: nieuwe stimulans voor vredesonderhandelingen toen een Labor coalitie een nieuwe regering vormde met Yitzhak Rabin en Shimon Peres. raakte de economie en bedreigde de democratie. premier Rabin wordt vermoord door een joodse extremist 1996: Labor en Peres verliezen de verkiezingen aan de Likud leider Benjamin Netanyahu deze herstart de Joodse vestigingen in de West Bank & Gaza Strook 1998: Netanyahu ontmoet Arafat. bezet door Israel sinds 67. de onderhandelingen gaan voort onder Amerikaanse druk. 1993: akkoord tussen premier Yitzhak Rabin en Yasir Arafat te Washington Oslo. buiten de diplomatische kanalen. 2001: de publieke opinie keert zich tegen Barak. Mahmoed Abbas. Tegelijkertijd bouwt zijn regering een nieuwe muur langs de grens van Israel en Palestina. men plant Palestijns zelfbestuur. In het geheim onderhandelden de Israëlisch en Palestijnse te Oslo. Een tweede intifada breekt uit in de straten van Jeruzalem. er lijkt vooruitgang te komen. noch was de Palestijnse onafhankelijkheid gekomen. Israel trekt zijn troepen weg uit de Gaza strook.. 1995: geweld breekt weer uit. de regio hervalt in een nieuwe cyclus van terroristische aanvallen. Met het einde van de Koude oorlog verloren de Arabische staten hun Sovjet steun de VS moedigde onderhandelingen aan. de terroristische Palestijnse aanvallen gingen door. land for peace : In ruil voor Arabische erkenning van de staat Israel zou Israel het bezette gebied vrijgeven. Hoewel extremisten langs beide kanten een compromis weigerden. De PLO drong aan op de erkenning van een onafhankelijke Palestina. Het idee van land voor vrede uit te wisselen had nog steeds geen algemeen vredesakkoord gebracht. voert Oslo akkoord uit Ehud Barak van Labor wint de volgende verkiezingen. Het Israëlische leger werd bekogeld met stenen..akkoorden: Israel erkent de PLO als vertegenwoordiger van het Palestijnse volk. De kansen op vrede op basis van de Oslo akkoorden lijken verdwenen. De suppressie van de rebellie polariseerde de Israëlische politiek.5 miljoen Palestijnse Arabieren in de West Bank en de Gaza Strook. Israëli s repressie en vele slachtoffers. Arafat wil Jeruzalem bij Palestina voegen. Eind 87 flakkerde de nationalistische agitatie op onder de jonge Palestijnen met de intifada. Sharon wordt premier. impasse.bommen. Amerika neemt een actievere rol in. 2004: Dood van Arafat.

In 1980 kwam het tot een oorlog. Libië werd het hoofdkwartier voor terroristische activiteiten in Europa. in de eerste plaats de Golan Hoogtes. In 71 vestigde Hafez al-Assad een dictatuur tot aan zijn dood in 2000. De gematigde leiders werden aan de kant geschoven. In 1941 bezetten de Britten en Russen het land. Er kwam een strenge controle op de economie en veel industrieën werden genationaliseerd. De mislukte reddingsmissie betekende een grote teleurstelling voor president Carter. Deze riep een islamitische republiek uit. Revolutie en Oorlog in de Perzische golf De revolutie in Iran Iran (voorheen Perzië) was een shiite staat. Na zijn dood in 2000 werd zijn zoon Bashar al -Assad de nieuwe president. In 1921 kwam Reza Khan. rijk in oorlog. Tijdens de burgeroorlog in Libanon steunt hij de radicale Arabische militanten. en wou het verloren terrein van 1967 terugwinnen. De 199 . In 1969 vestigde kolonel Muhammar al-Qaddafi een persoonlijke dictatuur en streef naar een extremistisch Arabisch nationalisme. De oorlog tussen Iran en Irak Iran maakte geen geheim van het verlangen om een leidende positie in de moslim wereld te vestigen en zijn shiite theocratie als model voor anderen op te leggen. hij onderdrukt elke oppositie. Irak. In 1997 plaatste de VS het land op de shortlist van internationaal terrorisme. was een agressieve nationalistische staat onder een seculair militair regime van dictator Saddam Hoessein en diens Arab Baath partij. In 1963 bracht een coup de pan -Arab Baath partij aan de macht. Hij gebruikte de olierijkdom voor politieke doelen. Na de oorlog werd de Amerikaanse invloed dominerend. waaronder het Moslim Broederschap in 82. De minderheids groep Sunni dominerende de regering. ze eisten de terugkeer van de sjah. Qaddafi zette zijn dictatuur door maar nam afstand van het radicale nationalisme en terrorisme De beginjaren van de Syrische Arabische republiek werden gekenmerkt door extreme politieke instabiliteit en militaire coups.Libië en Syrië De ontdekking van olie in Libië in 1959 transformeerde het land in een leidende petroleum producent. toen Irak een aanval op Iraans territorium lanceerde. waarbij zijn luchtmacht duizenden slachtoffers maakt. Hij toonde zich vijandig tegen Israel. Militanten. een legerofficier aan de macht. Mossadegh en het linkse parlement probeerde de olie industrie te nationaliseren. die de shiits en Koerden op brutale wijze moesten ondergaan. Hij nam de titel sjah aan in 1925. de Amerikaanse ambassade werd in de lente van 1979 ingenomen met vijftig Amerikaanse gijzelaar. Gesteund op olie rijkdom en Amerikaanse military dwong de sjah een groeiend autoritair regime af. In februari 1979 kwam de religieuze leider Ayatollah Ruhollah Khomeini terug van zijn verbanning in Parijs. gedurende 15 maanden. maar de sjah verhinderde dit met clandestiene steun van de CIA. zijn zoon Muhammed Reza kwam aan de macht. De revolutionaire autoriteiten herstelden de traditionele islamitische ways of life. 119. wat hem uiteindelijk de virtuele controle over Libanon oplevert. wierp zich op als het boegbeeld voor panarabisme. deze identificeerde zich met het Westen. voornamelijk universiteitsstudenten kwamen in actie.

Irak weigerde zich uit Koeweit terug te trekken. Ondanks de aanmoediging voor een vrijere interpretatie van de islam bleven de conservatie clerici sterke invloed uitoefenen. Ayatollah Ali Khameini die aan krachten won. Met de Iranese presidentsverkiezingen van 2005 kwam de conservatieve jonge burgermeester van Teheran. Ondertussen stond een nieuwe generatie van liberaal gezinde clerici op. won steun van de internationale gemeenschap en de VN Veiligheidsraad en streefde een massieve opbouw na in de woestijn van Saoedie Arabië. In August 1990 valt Saddam Koeweit binnen en annexeert het land. vele wouden de islamitische orthodoxie terug in leven roepen. Mahmoud Ahmadinejad aan de macht. Irak haalde een snelle overwinning binnen. maar ook met een aangetaste economie. Na de Amerikaanse invasie van Irak in 2003 groeide het geloofsbesef weer. welke door Osama bin Laden geleid werd in de bergen van Afghanistan. Irak daagt de VN ban op de uitbouw van massa destructie wapens uit. toen ze van landoorlog naar tankeroorlog in de Perzische golf transformeerde. President George Bush kwam in actie. Na khomeini s dood in 1989 kwam er economische wederopbouw en wou men de banden met het westen weer aanhalen. waarop de Amerikanen in 1991 een luchtaanval starten en op het land operatie Dessert Storm van start ging. Haar economie lag aan stukken. het Westen meent dat ze ook daadwerkelijke zulke wapens ontwikkelen. In 1997 werd hervormingsgezinde president Muhammed Khatami verkozen. De installatie van Amerikaanse troepen in Saoedie Arabië droeg bij tot het ontstaan van een nieuwe radicale terroristische groep. Al-Qaida. Hij meende dat de islam en democratie verenigd konden worden. al bleef Saddam machtig. bombardeerden de Iranese olievelden in 1980 en bezette het territorium In 1982 verdreef Iran de Irakese troepen. Ze wilden de VS uit de heilige Islam landen verdrijven. op beschuldiging van collaboratie met Iran. 200 . er werd gifgas gebruikt. President Khatami en zijn programma kregen wijd support. In 1992 won president Rafsanjani de verkiezingen. Irak en de Perzische Golfoorlog van 1990-1991 Irak kwam met een sterk leger uit de oorlog. met Saoedie Arabië. maar ook met zijn drang naar conservatieve geloofswaarden. In het westen vreesde men een opruk naar Saoedie Arabië. De middenklasse stuurde aan op een actief economisch leven. In de jaren 1990 bleek Iran een land van paradoxen en contradicties. hij voerde een gematigde economische en buitenlandse politiek.oorlog zelf handelde om een waterweg die van groot belang was voor Irak naar de Perzische golf. Irak zelf viel ook de Koerdische minderheid aan. welke succesvol was terugtrekking van Irak. Westerse producten werden toegelaten. met een populistisch economisch programma. Augustus1988 accepteerde Iran a cease fire. er was uitgesproken kritiek op de klerikale macht. De oorlog kreeg een internationale dimensie. In 1987 faalde het Iranese tegenoffensief. het leger was uitgeput. en hernieuwde zijn ambtstermijn in 2001. Deze was onder Iranese controle gekomen. Het land had echter reeds een nieuwe spirituele leider. kouweit en andere Arabische staten.

maar ook andere industriële landen sprongen op de kar. fabrieken en educatie. In Turkije liet het leger van zich horen tegen al wie de traditionele seculaire traditie probeerde te ondermijnen. Men wou een meer flexibele interpretatie van de oude Koran wet. 120. industrie. gezondheid en educatie projecten te financieren de jaren 1960 werden gezien als het ontwikkelingsdecennium. en moderne economische en culturele verandering. In Koeweit verkregen de vrouwen politieke rechten. irrigatie. Internationale agentschappen hielpen om landbouw. De landbouw kon de explosieve bevolkingsgroei niet bij benen. Op agrarisch vlak werden vernieuwingen ingevoerd. De olie landen hadden zich overschat. Doch bracht een grotere toegang tot de buitenwereld sociaal en politiek verschil. te Egypte was een doorbraak voor vrouwen merkbaar. Recessie kwam in 1974 en bracht een daling van de internationale handel In 1980 stagneerde de ontwikkelingslanden onder zware schulden gemaakt in de optimistische jaren. bleek het capita inkomen amper gestegen. Kennedy noemde het the banner of hope voor de armen en hongerlijdende. Zo kwam in Afghanistan de strenge Taliban op met strenge vormenrepressie. moderne zaai & oogsttechnieken the Green Revolution Veel verandering bracht dit niet op. In Saoedie Arabië stond een nieuwe generatie op die verandering wou. Met de Iranese revolutie van 1979 had een golf van religieus radicalisme zich over de regio verspreid. economische groei en sociale vooruitgang te weeg te brengen. technologisch.Veranderingen in het Midden Oosten De islamitische wereld zat vast tussen traditionele sociale en religieuze overtuigingen. financiële steun meende men modernisering. zoals in Iran. In Soedan zette het Islamitische regime zijn militaire campagne voort om het land te Islam op te leggen Anderzijds transformeerden culturele veranderingen ook vele islamitische naties. In Egypte antwoordde de regering op het religieuze extremisme door de "Muslim Brotherhood" te verbannen. de kloof tussen rijke en arme naties werd juist groter. brutaliteiten en degradatie met zich meegebracht het Westen bleef grote impact hebben: cultureel. Op politiek vlak bleven de naties zich aan het autoritaire vasthouden. De ontwikkelingswereld y y y y het imperialisme had exploitatie. instellingen compromis tussen de oude traditionele waarden & de modernisering pas na de jaren 80 was er echt sprake van politieke & economische liberalisatie De ontwikkelingservaring Amerika nam de leiding in het helpen van ontwikkelingslanden met geld en technische hulp. In vele kleine staten waren zulke culturele veranderingen in de wet en sociale patronen merkbaar. Het programma omvatte de bouw van dammen & putten. De verkiezingen bleven voorspelbaar. hydro-elektrische projecten. Na vijf decennia van ontwikkeling. toen bleek dat de prijzen daalden of stagneerden. Voedsel werd geëxporteerd terwijl men zelf te kort 201 . technologie. het gebruik van chemische meststoffen. De ontwikkelingslanden ijverden voor een nieuwe internationale economische order. Het derde wereld blok groeide aan en stond kritisch tegen het rijke westen. In Algerije kende men grote slachtingen door gewapende militante groepen. Met moderne wetenschap.

door de bevolkingsgroei was de armoede nog groter dan voorheen. Een miljard mensen leefde in armoede. De buitenlandse hulp was naar de centrale regeringen gegaan. Thailand en Argentinië. Indonesië. De impact van de globale economische integratie kwam in opspraak men meende dat het systeem de armoede net vergrootte. Ook zuid Korea. Echter. exploiteerde de locale arbeiders. Ze werden nieuwe industrialiseer krachten De groep minst ontwikkelde landen.had. oost Azië had export economie en verhoogde de levensstandaard. De elite leefde in weelde tegenover de verpauperde massa. men erkende de teleurstelling. waaronder computers en internet hadden de kloof ook alleen maar groter gemaakt. De economische voorwaarden van het volk werden niet verbeterd. De World Bank en de IMF zien in dat ze hun strategie moeten veranderen: van groei & ontwikkeling naar armoedereductie Voorheen had de World Bank voornamelijk kwantitatieve doelstelling bereikt (bouw van bruggen. Bangladesh en Haïti vormden de Vierde Wereld een verarmde groep van honderden miljoenen hulpbehoeftigen. De globale handelssystemen en financiële markten vergrootten de armoede. Zelfs in de succesvolle markt economieën speelden de overheden een belangrijke rol. dammen. Maleisië. terwijl nu duidelijk werd dat de lokale regeringen en gemeenschappen nu een grotere rol speelden. volksrepubliek China moderniseerde. 202 . vooral in de landen waren de nood het hoogst was.Sahara Afrikaanse staten. in vele armere ontwikkelingslanden had de overdadige aanwezigheid en controle van de staat door bureaucratische interferentie en onvoorzichtig fiscaal beleid de groei en vooruitgang geremd. transport en infrastructuur. raakte de omgeving. Chili en Mexico industrielanden en moderniseerden. De geherwaardeerde ontwikkeling Eind 20ste eeuw werd de aard en richting van de ontwikkelingshulp op de korrel genomen. Het anti-globalisme wees het globale economische systeem als grote schuldige voor de problemen in de ontwikkelingslanden. misbruikte kinderarbeid. ). Brazilië. Demonstranten kwamen op straat. In de 21ste eeuw was er dus geen echte sprak van een Derde Wereld. Technologische innovaties. De landen verschilden onderling. Veranderende wereld en hardnekkige problemen In 80 beleefde de economische groei een regressie. Men bekritiseerde de IMF dat ze de sociale noden verwaarloosd hadden. Het percentage van armoede steeg opnieuw. Miljoenen trokken naar de stad. De overheidscontrole leidde tot slechte bureaucratieën. waaronder sub. maar slechts van een rijke & arme wereld. de multinationals produceerden goedkop ter plaatse en maakte winst in het Westen Anderen meenden dat vrije handel en informatie technologie de economische groei kunnen stimuleren en de levens van de armen op lange termijn te verbeteren in de komende decennia. Bovendien was er een slechte verdeling van de rijkdom. extravagantie en corruptie. overheidssteun bleef essentieel voor scholen. verscherpten de sociale verdelingen. De relaties tussen deze twee bleven erg belangrijk in de evoluerende globale economie. Het debat over de rol van de overheid in het stimuleren van de economische ontwikkeling ging voort.

203 .

Met de tijd maakte het fenomeen van de bipolariteit plaats voor nieuwe globale configuraties. zette zijn insluitingsbeleid en de opbouw van het leger verder. maar het beleid bleef beperkt tot insluiting. Beide supermachten herkende de nood voor vreedzame co-existentie in het nucleaire tijdperk. Confrontatie en Détente. hij hield zich hardnekkig vast aan zijn revolutionaire principes en zwoer dat de SU het Westers kapitalisme zou begraven . Engeland. Er werd gesproken over een nieuwe geest van verzoening en samenwerking 204 . Staatssecretaris John F. De Westerse machten en de SU waren een akkoord bekomen over Oostenrijk en het land werd onafhankelijk en neutraal verklaard. Europa was nog steeds verdeeld door het ijzeren gordijn. In 1955 vond er een meeting plaats te Genève tussen Amerika. opvolger van Mao. Khushchev was nu de Sovjet leider. President Eisenhower regerend van 1953 tot 1963. Frankrijk en de sovjet leiders. Dulles wou een rollback van de Sovjetmacht. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. In Europa werd de NAVO geconfronteerd met het Warschau Pact. 04: 25 naties 121.Hoofdstuk 25: Co-existentie. 1955-1975 Tegen 1955 had de Koude Oorlog zich gestabiliseerd. confrontatie en de nieuwe glob ale economie y y y Na WO II: ontstaan van een bipolaire wereld met de VS en SU de wereld werd geconfronteerd met een ongeziene nucleaire wapenwedloop. maar de dreiging van een directe militaire confrontatie leek afgewend. In Azië was de Korea oorlog ten einde. 1957 -1995 57: 61: 62: 65: 68: 72: 74: 75 : 78 : 79 : 79 : 80 : 81 : 82 : 92 : 95 : SU lanceert eerste satelliet in de ruimte SU bouwt de Berlijnse muur om de exodus van Oost Duitsland te stoppen VS dwingt de terugtrekking van Sovjet raketten uit Cuba VS start intensieve militaire opbouw en grootschalige bombardementen in Vietnam SU troepen vallen Tsjecho Slowakije in en slaan de hervormingbeweging neer VS trekt zijn laatste troepen terug uit Vietnam Hoge olieprijzen en inflatie dragen bij tot de globale economische recessie Communistische troepen nemen Vietnam over. lanceert economische hervormingen Margaret Thatcher wordt eerste minister in Engeland SU valt Afghanistan binnen en beschermt het linkse regime Ronald Reagan wordt president van Amerika Francois Mitterand wordt Franse president Helmut Kohl wordt kanselier van West Duitsland verdrag van Maastricht vestigt de Europese Unie Europese Unie breidt uit tot 15 naties. Saigon wordt Ho Chi Minh City Deng Xiaoping.

In Cuba kwam Kennedy stuitte Kennedy op een explosieve situatie. De sovjets eisten de terugtrekking van het westen in de west Berlijn. de eerste ruimtesatelliet. In 1958 ontwikkelende de sovjets de eerste lange afstandsraketten (ICBM). Deze organisatie stuurde jonge Amerikanen naar Latijns Amerika. De Gaulle riep op voor een meer onafhankelijke rol van de West Europeanen. De nucleaire wapenwedloop ging verder. Eisenhower verwierp het ultimatum en de crisis stopte. wat door Kennedy geweigerd werd. hoewel complexe oorzaken en regionale conflicten toch ook hun aandeel hadden. De Kennedy jaren.Maar in Berlijn heerste spanningen. Voorheen had president Eisenhower al een handelsimport embargo op Cuba gelegd. Fidel Castro voerde er een linkse dictatuur. omdat dit sovjet interventie kon uitlokken. Oktober 1957 lanceren de Sovjets de Sputnik. In de zomer van 1961. Kennedy wou de misile gap dichten. Een tweede meeting vond plaats in Parijs. de VS verstrakte haar embargo. hij had Amerikaanse maatschappijen onteigend en politieke tegenstanders werden er gevangen gezet of geëxecuteerd. De Muur werd een grimmige fysieke herinnering aan de Koude oorlog en verdeeldheid in Europa. De VS accepteerde de Sovjet hegemonie in het oosten van het ijzeren gordijn. De invasie liep echter op een mislukkeling uit. Voor Latijns Amerika richtte hij de Alliance for Progress op. Gealarmeerd door het ruimtesucces van de sovjets zwoer hij dat Amerika de maan zou bereiken voor het einde van het decennium. In een conferentie te Wenen eiste Khrushchev opnieuw de Westerse terugtrekking uit Berlijn. Aangespoord door de kritiek van Mao en het thuisfront. 205 . Dit lokte enige frustratie uit maar wist de sovjets buiten te houden. In 1966 haalde hij Frankrijk uit de NAVO. Ook in Latijns Amerika werd het communisme afgeweerd. waar de supermachten het behouden van stabiliteit en vrede herkende. Enkele maanden lanceert Amerika haar Explorer I. starten de Russen met de bouw van de Berlijnse Muur. Amerika had de diplomatische relaties afgebroken en plande een gewapende invasie op het eiland. legt Khruschev het onweerlegbaar bewijzen van Amerikaanse vluchten boven het sovjet territorium voor en beëindigd de conferentie. Azië en Afrika om de sociale en economische ontwikkeling te steunen. geërgerd door de exodus van Oost Berlijn. 1961-1963 In deze periode vonden de zwaarste directe confrontaties tussen de supermachten plaats. maar tegelijk kwamen steeds meer gebieden onder Amerikaanse invloed te staan. 4/5 van de Cubaanse handel vond nu plaats met de sovjets en oost Europa. de meeste binnendringers werden gearresteerd. In de Suez crisis van 1956 weerde Amerika Engeland. Het buitenlandse beleid bleef gebaseerd op het idee dat alle onrust door de sovjets geïnspireerd was. Ook breidde hij de ontwikkelingshulp uit en sponsorde het Vredeskorps. Castro riep zich nu openlijk uit als Marxist-leninist. Het Eisenhower Doctrine verzekerde Amerika als primaire beschermer van het Midden Oosten en verschafte verdediging aan elke regering in de regio tegen het internationale communisme Zo zonden ze in 1958 de marine naar Jordanië en Libanon. Frankrijk en Israël van een militaire actie tegen Egypte. Tegen de zomer van 1960 werd het duidelijk dat de verzoening van Geneve en Camp David over was. Kennedy adopteerde deze plannen: april 1961 vond de invasie van de varkensbaai plaats. Castro spande nu openlijk samen met de SU. om investering en groei aan te moedigen.

In hun zoektocht naar Vietcong soldaten voeren de Amerikanen raids in de dorpen. Bombardementen op communistische doelen worden de gewoonte. Hij stelt duidelijk dat het lanceren van een raket zou beantwoord worden met een aanval op de SU. met vele onschuldige slachtoffers ten gevolg. In 1964 verloor hij de macht. krijgen hulp van de SU en volksrepubliek China. onafhankelijke republiek wordt gevestigd Wanneer zuid Vietnam weigert deel te nemen aan de nationale verkiezingen onderneemt de Vietcong acties. Eisenhower vreest een domino scenario waarbij alle staten in Indochina onder SU invloed zouden komen en stuurt hulp. De nucleaire wapenwedloop werd opnieuw verhevigd. Khruschev stelt dat de blokkade illegaal is maar geeft toch toe. Met de tijd werd het zuiden corrupter. en vergrootte de schaamte van het westen. Kennedy legt een blokkade op het eiland en verbiedt alle invoer van Cubaanse goederen.De Cuba raketcrisis van 1962 De gevaarlijkste confrontatie zou echter in Cuba plaats vinden. De VS zag de oorlog als een strijd tussen een communisme en democratie. De search and destroy missies. In het geheim verklaart Kennedy dan toch de Turkse raketten te verwijderen. tijdens het presidentsschap van Johnson escaleert de situatie. Napalmbommen verwoesten hele dorpen. Amerika start luchtaanvallen. In 1964. In 1965 komen de Amerikaanse marines aan. Later steunt Kennedy het Diem regime met militaire adviseurs. Met als doel Cuba te verdedigen tegen een tweede Amerikaanse invasie (waar plannen voor bestonden!) zend Khrushchev Sovjet soldaten en technici naar het eiland om raketten te plaatsen. De VS en de Vietnam oorlog De drang om de communistische expansie in te sluiten brengt de VS naar Zuidoost Azië. In 1993 wordt Diem en zijn broer vermoord. Een ramp was voorkomen maar Khrushchev had gezichtsverlies geleden en zwakker uitgekomen. Ze trachten de regering omver te werpen. 206 . Gedurende 13 dagen besloot Kennedy geen haastige militaire actie te ondernemen. de Amerikaanse vliegtuigen stonden al klaar. waardoor het Amerikaanse vasteland zich binnen schietafstand zou bevinden. Voorlopig werd het land in twee delen opgesplitst Noord -Vietnam: y communistisch regime onder Ho Chi Minh y hoofdstad Hanoi y ommunistische guerrilla s: de Vietcong Zuid -Vietnam: y kapitalistische. onder Ngo Dinh Diem y hoofdstad Saigon y toevlucht van 1 miljoen noordse Vietnamezen y 1955: referendum. In 1954 werd Vietnam samen met Laos en Cambodja onafhankelijk verklaard op de conferentie van Genève. In een tweede agressievere voorwaarde eist hij de verwijdering van Amerikaanse raketten in Turkije. Op 24 oktober halen zijn schepen de raketten terug. De VS beweert dat noord Koreaanse schepen de VS heeft aangevallen in de golf van tonkin. ze schilderen het zuiden af als een pop in handen van het westen. geld en wapens. In een eerste voorwaarde besloot hij de raketten te verwijderen op voorwaarde dat Amerika geen invasie zal ondernemen.

ze hernoemen de stad Ho Chi Min city. Ook in Amerika klinken er stemmen en protesten. zette de Vietnam oorlog hevig voort. Ze zonden 250. Amerika bleef apathisch en hield zich aan de expansiebeperking buiten de Sovjet invloedsfeer. De vijandelijkheden tussen noord en zuid gingen echter voort op grote schaal. Brezhnev: de Praagse Lente In 1964 werd Brezhnev de nieuwe leider van de SU. onderdrukte Brezhnev en de partijleiders de Praagse Lente . Ook Cambodja en Laos vallen onder communistische controle. De 207 . Het Nixon-Kissinger beleid kende een coöperatie met de SU die economische schulden hadden door de groter wordende wapenlast. De oorlog wordt een obsessie voor president Johnson. Noord Vietnam vond in Cambodja steun bij de communistische Khmer Rouge beweging die de regering omvergeworpen had. De Gaulle noemt het een schande. Eind 1974 weten de noord Vietnamezen de hoofdsteden van het zuiden in te palmen. De oorlog had 1. Januari 1973 volgt er een geheime bespreking en wordt de wapenstilstand besloten. Brezhnev en Nixon Nixon. Het Aziatisch communistisch blok was onderhevig aan nationale conflicten. de veteranen bleven versuft achter en het geloof in de onoverwinnelijke VS was weg. April 1975 controleerde noord Vietnamese leger ¾ van het land en valt Saigon. In 1975 vestigde Pol Pot zich als wrede dictator met executies.. Het regime werd hersteld. in 1973 nam het congres een wet op om presidentieel initiatief te beperken.1968: de communisten voeren het Tet /Nieuwjaarsoffensief. Er was meer dan ideologie. in 1979 viel Vietnam het land binnen en beëindigde het pol pot regime. De aanval is niet succesvol. Toen in 1968 de hervorming van Alexander Dubcek de 1partij staat in Tsjecho-Slowakije bedreigde. de politieke en morele prijs was enorm. Zijn opvolger Nixon beloofde langzaam de troepen terug te trekken. De Khmer Rouge toonde zich te Chinees gezind. toch stopt hij de bombardementen en start de vredesonderhandelingen. Het wantrouwen in de president was groot. hij bracht een grotere flexibiliteit in het containmentbeleid en voerde een systematische détente. Vele oorlogsmisdaden kwamen pas nu aan het licht. De troepen trekken zich terug. Pas eind jaren 8 trokken ze hun troepen op vraag van Rusland terug. Brezhnev Doctrine : . en over te gaan op vietnamisering.riep uit Sovjet recht om tussen te komen in de naam van proletarisch internationalisme in elk Communistisch land om het socialisme tegen interne of externe krachten te beschermen en een restoratie van het kapitalistische regime te voorkomen. maar het wordt duidelijk dat onderhandelingen nodi g waren. Het was een pijnlijke ervaring voor de VS. De breuk met China maakte de détente met het Westen nog belangrijker.000 troepen om de revolutie te onderdrukken en Dubcek weg te werken. dwangarbeid en hongersnood. De oorlog spreidt tot Laos. West-Europa uit kritiek op de diepe Amerikaanse tussenkomst. De vooruitgang van de communisten doen de Amerikaanse bombardementen echter verhevigen Cambodja wordt ingevallen om de noord Vietnamese bevoorrading lijnen af te sluiten.3 miljoen Vietnamezen en 58. Hij voerde kostelijke wapenwedloop om met de Amerikanen te kunnen concurreren. Ondanks de mislukking van de Hongaarse opstand in 1956 kon het verlangen naar vrijheid en onafhankelijk in oost Europa niet gestopt worden. maar stond toch open voor verzoening.000 Amerikanen het leven gekost. president sinds 1969. Toch erkende hij het belang van politieke en economische voordelen in een verzoening met de VS.

Na de ontdekking van olie in de Noord Zee werden Engeland en Noorwegen olie exporteurs. De naties besloten hun anti raket verdedigingssystemen te minderen en te werken naar een gelijke hoeveelheid offensieve wapens. De twee Duitslanden kwamen dichter bij elkaar in economische relaties. In 1960 vormden 14 olie exporterende landen in met midden oosten. er werden Helsinki watch committees opgezet om over de mensenrechten te waken. verstoring van de economische groei. Olie had steenkool vervangen als voornaamste oliebron. In de jaren 80 bemoeilijkte de Iran . in 1972 tekenden Nixon en de SU leiders het SALT I verdrag en vernieuwde de vreedzame co-existentie. erkenden elkaar en werden in 1973 als twee afzonderlijke staten in de VN opgenomen. In 1972 zette Nixon de dramatische stap om Mao de bezoeken en diplomatische en economische banden met China te starten. Frankrijk op kernenergie. De belangrijkste internationale olie compagnieën. Deze conferentie vormde het hoogtepunt van de détente. In 1974 kwam er een abrupt einde aan de spectaculaire economische groei van de Westerse economie. OPEC een embargo op en weigerde olie te verkopen aan landen die Israël steunden. Tekenen van economische vertraging en inflatie druk waren al in de late jaren 60 zichtbaar. hadden lange tijd de prijzen en productie gecontroleerd. economische & culturele coöperatie. maar de angst was minder geworden. 208 . Het groeiende belang van Volksrepubliek China moest erkend worden. Japanse en Aziatische waren afhankelijk geworden van de goedkope olie. De westerse economieën. De wapenwedloop ging door. De Amerikaanse verwelkoming van China zette druk op de Russen en de détente. Afrika en Latijns Amerika de Organization of Petroleum Exporting Countries (OPEC) om meer controle over de productie en prijzen te krijgen en de westerse monopolie te doorbreken. Olietekort & prijsescalatie+ komst van internationale muntproblemen+ dollardevaluatie+ =inflatoire spiraal. Toch zou olie en de olieprijzen een kritieke rol in internationale affaires blijven bekleden.SU had de Westerse technologie en investeringen nodig om hun agrarische crisis op te vangen. Men streefde naar vrede. China verving Taiwan in de VN. 122. 7 Wars chau Pact staten en 12 andere Europese landen) de Helsinki akkoorden.Irak oorlog het transport van olietankers door de Perzische golf. De Strategic Arms Limitation (SALT) akkoorden werden weer aangehaald. In 1975 ondertekende 35 landen (waaronder 16 NAVO landen. afnemers betaalden in dollar. Een tweede oliecrisis brak uit in 1979 toen Iran in volle revolutie de olie-export blokkeerde en de OPEC de prijzen verdubbelde. Vele landen introduceerden energiebesparende maatregelen. Nederland en andere landen schakelden over op gas. doorgaans Amerikaanse. Ineenstorting en herstel van de wereldeconomie: de jaren 70 en 80 De onderlinge afhankelijkheid en de expansie van de wereldeconomie na WO II maakte elk land kwetsbaarder voor gebeurtenis in verre gebieden. Het westen zocht naar alternatieven om haar afhankelijkheid te verminderen. Ook de USSR was aanwezig. Toen de prijzen in de jaren 80 opnieuw daalden kwamen landen die hun economie op de dure olie export gebaseerd hadden (zoals Mexico en Nigeria) in economische moeilijkheden. De Arabische staten bleken het assertiefste. er werd toenadering gezocht. in 1979 zouden de Koude Oorlog echter weer opflakkeren. maar het was he t olie-embargo door de Arabisch-Israelische oorlog in de herfst van 1973 dat de crisis in gang zette.

Duitsland zette echter in op het onder controle brengen van de inflatie wat navolging kreeg. De recessie verergerde het probleem van de structurele werkloosheid . maar haalde nooit het niveau van de Grote Depressie. de koopkracht bleef behouden. De combinatie van stagnatie en inflatie ( stagflatie ) creëerde overheidsproblemen. en dan vooral in Amerika in 82 hervestigde het geloof in de vrije markteconomie wat tevens het einde van de sociale zekerheid betekende.De recessie: stagnering en inflatie De recessie van 1974 was ernstig. Bedrijven gingen failliet. De economie vertraagde of blokkeerde zelfs. wat de investering zou afzwakken en het zakenleven vertraagt met meer werkloosheid ten gevolg ofwel werkloosheid tegengaan met lagere intrest en aanmoediging van leningen. De werkloosheid drukte op de overheidsbudgetten. maar waar plaats was voor sociale zekerheid. De inflatie stopte. Grote gevolgen waren een hoge inflatie en werkloosheid. De Britse Conservative partij leidster Margaret Thatcher. wat de inflatie zou doen toenemen y y Daar de Amerikaanse economie er slecht aan toe was. weigert loonstijgingen. Arbeiders konden rekenen op werkloosheidsuitkeringen en compensaties. Andere landen zochten een nieuwe middenweg die gebaseerd was op markt economie als de sleutel voor economische groei. de welvaarsteun was verbeterd tegenover de jaren 30. In de vroege jaren 80 was de inflatie onder controle gebracht. door de automatisering en hoge technologie zouden vele arbeiders in de oudere sectoren nooit meer hun job kunnen oppikken. Economische en politieke veranderingen in West-Europa Groot-Brittannië Zware recessie: y stijgende werkloosheid y Pond daalt in waarde. Dit stelde de regering voor een dilemma. keek men in het westen naar de FRD waar een sterke economie en handelssurplus leidde tot expanderen investering en productie. De terugkeer van welvaart. De keynesiaanse theorie. maar de Europese werkloosheid bleef hoog. Meer dan 10% van de Amerikaanse en westerse arbeiders waren werkloos. maar de werkloosheid bleef. Het geloof in Keynes theorie verminderde. waarbij de overheid in de economie moet inverteren om deze in stand te houden werd door vele regeringen opgepikt. voerde campagne tegen de welvaartstaat. Ze gingen over tot een supply-side economie waarbij er minder overheidsgeld aan sociale zaken werd besteed en het privé initiatief en productie aangemoedigd werd. bespaard op overheidsuitgaven. maar het werkloosheidcijfer bleef hoog. De vakbonden wisten de ramp in te dijken. M. premier in 79. 209 .& transportsector 1979: de conservatieven winnen de verkiezingen. buitenlandse leningen y Stakingen in de kool. waar de prioriteit lag: inflatie tegengaan. al snel gevolgd door Reagan. Ze reduceerde de import. de productie verminderde. Tatcher wordt premier. De meeste regeringen besloten dus de inflatie in te perken door de intrest hoog te houden en af te stappen van de expansiepolitiek.

Deregulatie van de industrie. Tussen 1974-1982 leed de economie onder vertraging en ernstige inflatie. De Economie herstelt zich. Ondertussen kwam er concurrentie van het groeiende Japan 1987 tijdelijke daling van beursaandelen vertraagt de economische groei 210 . samen met de computerrevolutie. werkloosheid en een zwakke Pond 1997 het vernieuwde New Labour komt aan de macht met Tony Blair Frankrijk 1981: Socialistische partij heeft de meerderheid. Amerikaanse producten werden duurder en raken niet verkocht. Door het stopzetten van nationalisering. maar aanhang van de conservatieven groeit 1995: . Chirac wordt president. De Amerikaanse economie Sneller economisch herstel dan Europa door inperking van de inflatie en werkloosheid weg te banen.W. maar hoge arbeidskosten ondergroeven de economie en de Duitse positie op de wereldmarkt. Helmut Kohl wordt kanselier. sterke Duitse mark in de wereld. sterke Engelse Pond Máár: besparingen op sociale zaken Oude zware industrieën krijgen concurrentie van lage loonlanden economische groeit vermindert= fiscale maatregelen= einde van Tatcher 1987 Tatcher wordt herkozen. populair door de Falkland oorlog tegen Argentinië Na 90 John Mayor. Ondanks hervormingen blijft werkloosheid problematisch. Bush en herstructurering zorgden voor grotere winst en stimuleerde de groei.y y y y y 1990 Vakbonden verliezen hun macht Privatisering van de nationale industrie Stijgende levensstandaard. De waarde van de dollar werd verlaagd in 85 waardoor de buitenlandse investeringen weer toenamen. eens de inflatie onder controle gebracht was begon de economie te heropleven. Tussenkomst van de Federal Reserve Board bestreed de inflatie. na nieuwe economische problemen moet Mitterand in een cohabitatie (waarbij een populaire verkozen president regeert met een premier uit de parlementaire meerderheidsoppositie) regeren met een conservatieve eerste minister. gematigd socialisme nationalisering van banken en andere bedrijven arbeidshervorming om koopkracht en privé initiatief te doen stijgen inflatie en werkloosheid bleven problematisch y y y y In 1986. West-Duitsland: FRD 1974-1982: Helmut Schmidt beleid van overheidsbesparingen tegen de inflatie grotere werkloosheid afkeer tegen de gastarbeiders. 1988: Mitterand wordt herkozen. De dollar steeg sterk in waarde door de oliecrisis. besparingen en modernisering wist de economie zich te herstellen. aangemoedigd door Reagan en George H. Mitterand wordt president. regeert in periode van recessie. daar de olie-investeringen in dollars plaats vond. opkomst extremisme y y y 1982 sociaaldemocraten worden herverkozen.

1989 vertraging in de economie. In 1973 maken Engeland. De economische grootlanden begrepen dat hun welvaart afhing van een soepele functionering van de wereldeconomie. computers en andere vormen van geavanceerde technologie. Agrarische verschillen tussen ZuidEuropa en Engeland veroorzaakten spanningen. Denemarken en Ierland in intrede. De groter wordende Europese Gemeenschap: problemen en kansen Met het verdwijnen van de Gaulle in 1969 lag de weg open om de Europese Gemeenschap te vergroten. Griekenland in 1981. Deze gebeurtenis toonde de onderlinge afhankelijkheid van de economieën. Naar een verenigd Europa: de Europese unie. maar de beurs wist zich te herstellen en haalde nieuwe hoogtes. al bleef de gemeenschap een belangrijk instituut. De Europese gemeenschap kocht voedsel in zuiderse landen. Group of Seven: Amerika. computers. Engeland ijverde voor meer supranationaal gezag in de gemeenschap. FRD. In de jaren 70 was er sprake van een derde industriële revolutie . In 2004 komen tien oost en zuid Europese naties in wat men toen de Europese Unie noemde. In 1995 worden Oostenrijk . Vooruitgang werd nu bepaald door kerncentrale. De staatsleiders van de zeven grootste industriële machten met markt economie kwamen jaarlijks samen om de economische toestand te bespreken. Het post industriële tijdperk was aangebroken. Finland en Zweden toegevoegd. Het enthousiasme voor een dichtere politieke integratie verstarde met het vergroten van de gemeenschap werd de instelling steeds minder supranationaal. met de introductie van automatisering. Spanje en Portugal in 1986. De eerste verkiezingen voor het Europese parlement in 1979 bleven dan ook eerder symbolisch. New York Stock Exchange: te New York zijn de grootste beurzen en financiële markten gecentreerd. Engeland voelde zich teniet gedaan. De financiële markten waren gedecentraliseerd maar tegelijk verweeft met elkaar. Nieuwe vormen van handel en grotere participatie door kleine investeerders draagt bij tot de groei van de effectenbeurs. opslaan om de prijzen kunstmatig hoog te houden. Engeland. In 1977 kwam de eerste PC wat al gauw tot een massa markt zou leiden. en informatiebeheer stonden centraal. de 211 . Canada en Japan Organization for Economic Cooperation and Development: de 24 leidende industriële naties GATT: gaat verder met de onderhandelingen om tarieven te reduceren De integratie van de SU en Oost Europa in de wereldeconomie gaf verdere vooruitzichten voor internationale coöperatie. samen met de economische vertraging van de jaren 70 en de verschillen tussen de rijke en armere landen. telecommunicatie. De vrije handelszone bleef verre van compleet. Data verwerking. micro elektronica. Dit bracht nieuwe problemen met zich mee. vele andere buitenlandse steden voelden de naweeën van de shock in New York. hierbij bleven de ontwikkelingslanden in de economische periferie met zware schulden en een trage groei. In 1987 daalden de aandelen op één dag met ¼ van hun waarde. robotica en ruimte technologie. Italie. Frankrijk. De opneming van zuid mediterrane staten bracht regionale verschillen. stijging van werkloosheidscijfer 1992: Bill prestatie Clinton wordt president met zijn campagne rond de zwakke economische De financiële wereld Grote economische vooruitgang door deregulering van de financiële markten. ze bleven kritisch tegenover de globalisatie.

voor gelijkheid in nucleaire langeafstandswapens. In januari 1979 werd een tweede wapenverdrag getekend. Europa. De Russen reageerden niet bepaald vriendelijk.000 troepen vochten tot 1989 zonder overwinning. 1987 de Single European Act : de 12 leden zetten gemeenschappelijke productiestandaarden op. De democratische kandidaat Jimmy Carter won de verkiezingen van 1977. legt een embargo op graanverkoop en technologie aan de SU. de sovjet Joden de toelating kregen om te emigreren en dat er een einde kwam aan de Poolse bezetting. De hernieuwing van de Koude Oorlog In de zomer van 1974 nam president Nixon ontslag na het Watergate schandaal. Men erkent elkaars handelslicenties en arbeidsrechten 1991 Verdrag van de Europese Unie te Maastricht. voerde economische sancties tegen de Poolse communistische regering. viel de SU Afghanistan binnen om een zwak pro-Sovjet regime te steunen. Europa wou de commerciële relaties tussen de sovjets en oost Europa niet verstoren en weigerde het embargo te steunen. een Europa zonder grenzen. een sterke marine en nucleaire wapens. De Reagan Jaren: van heropleving Koude Oorlog tot nieuwe Détente Reagan zette meteen de harde lijn in. Volgens Carter was deze invasie de ergste wereldvrede bedreiging sinds WO II. eiste dat de SU de vrijheid van andersdenkenden zou respecten. 212 . Een geünificeerde munt en een central banksysteem worden geïntroduceerd eind jaren 90. Ondanks de economische spanning in de jaren 70 had de SU zijn militaire macht opgebouwd met gemoderniseerde troepen. Voordat het verdrag door de Senaat kon geratificeerd worden. 123. vergroot het militaire budget. vrij verkeer van kapitaal en werken naar een gemeenschappelijke belastingskoers. de EG wordt omgevormd naar de Europese Unie. verdedigingssysteem en buitenlands beleid Ze ijveren voor een verenigd Europa. hij beschuldigde de sovjets ervan Cuba en het sandinista regime in Nicaragua als communistische bolwerken te gebruiken. Aanvankelijk stond Europa in de schaduw van Amerika en Japan. Inmiddels was de VS verwikkeld in de Iranese gijzeling crisis te Teheran. Hij trekt het wapenverdrag terug. In de loop der tijd bleek Afghanistan Ruslands eigen Vietnam. Anderzijds gingen de landen verder met de strategische oorlogsonderhandelingen. De moslimguerrilla s vochten in het geografisch voordelig gelegen gebergte met Amerikaanse wapens en steun vanuit Pakistan. Ronald Reagan volgde de in ongenade gevallen Carter op in 1981. Carter zag deze eerste militaire sovjet interventie buiten oost Europa als een nieuwe fase van Sovjet expansie om midden Oosten en de oliebronnen in handen te krijgen. Reagan besteedde het grootste militaire budget ooit in vredestijd en steunde overal ter wereld de anticommunistisch Hij zond wapens naar de Afghaanse guerrilla s en hulp naar Pakistan. Hij legde de nadruk op mensenrechten. Men wil een gemeenschappelijke munt. 100.dienstensector en de diensteconomie groeide razendsnel. west Europa herstelde moeizaam en de werkloosheid lag nog steeds hoog. beide polen bouwden hun militaire en nucleaire kracht verder uit. Hij werd opgevolgd door vice-president Gerald Ford. In 1983 noemt hij de SU een evil empire met dark purposes . de SALT II (Strategic Arms Limitation Talks).

De VS had samen met Engeland de weg gebaand in het ontwikkelen van nucleaire wapens gevolgd door de SU. De grootmachten zouden elkaar blijven concurreren. Hij doorbrak de maoïstische cultus door achter de schermen te regeren terwijl zijn protégés de hoge functies bekleden. In de oorlog tussen Iran en Irak escorteerde de Amerikanen tankers. experts berekenden dat beide landen genoeg arsenaal ter beschikking had om elkaar volledig van de kaart te vegen. Er werd gesproken over een wederzijdse verzekerde vernietiging (MAD). Zo lang het vredevol gebruik van kernenergie aangemoedigd werd. Dit mislukte echter en ze werden gearresteerd en gevangen gezet. konden de technologie gebruiken om bommen te bouwen zoals India gedaan had. maar de discussies gingen voort. Zo interveerde de VS in Libië en Libanon. In 1963 werd er een directe communicatielijn tussen het Kremlin en het Witte huis gezet. was het moeilijk om proliferatie te voorkomen. De VS zou haar leidersschap laten gelden in vele wereld affaires en de Sovjets uit het Midden Oosten trachten te houden. Meer dan zijn voorgangers steunde Reagan repressieve autoritaire regimes zolang ze maar anti communistisch waren. welke vanuit het land of in de lucht konden afgevuurd worden.In 1983 vielen Amerikaanse troepen in Grenada om een linkse regering omver te werpen. Hervormingen onder Deng Xiaoping Het hervormingsprogramma nam afstand van de radicale. een tweede verdrag beloofde een evenredige bewapening. een testban-verdrag stelde dat men enkel nog ondergronds zou testen. Ten tijde van de Culturele Revolutie had men hem al verweten de kapitalistische weg te kiezen. Naties die de technologie kochten met oog op vredevol gebruik. Debatten over ontwapening en kritiek op de veiligheid bleven dan ook niet uit. Inmiddels had de wapenwedloop tussen Amerika en de VS enorme proporties aangenomen. 124. later kwamen China en India meespelen. samen met een kleine groep Maoïstische radicalen aan de macht te komen. Men noemde de machtsbalans een balance of terror . In 1968 tekenden 130 landen een non -proliferatie verdrag. 213 . China na Mao Na de dood van Mao in 1976 trachtte zijn weduwe Jiang Qing. In de jaren 60 waren beide supermachten gestart met de bouw van strategische langeafstandsraketten. utopische revolutie en het marxisme. de hot line . Kernrampen zoals in Chernobyl illustreerde de noodzak voor veiligheidsmaatregelen. Dit alles bracht het gevaar van mogelijke ongelukken en communicatiemisverstanden met zich mee. De gematigde leider Deng Xiaoping greep de macht. om misverstanden te voorkomen. Deng wou de planeconomie. de nadruk lag op economische groei en modernisering. De zoektocht naar alternatieve energiebronnen stimuleerden vele landen om kerncentrales te bouwen. Frankrijk was de vierde macht. toen de Sovjets verdedigingssysteem ontwikkelde volgde Amerika meteen. Daar het testen van nucleaire wapens de atmosfeer en milieu aantasten werden de testen gereguleerd in 1963. Na het eerste SALT akkoord introduceerde men nieuwe hoogtechnologische wapens. toch bracht elke crisis de bedreiging van een nucleaire clash. Controle op nucleaire wapens In geen van al de naoorlogse conflicten werden nucleaire wapens gebruikt.

De democratische beweging had aangetoond hoe diep de liberale waarden in China waren gepenetreerd en hoe krachtig de druk voor politieke verandering was. 1989: Dood van Hu Yaobang. ontstaan van een consumptiemaatschappij stijgende voedselproductie: winst en exportmogelijkheden stijgende levensstandaard groeiende privé sector sociale diensten voor de werkloosheid y y y y y y y nadelen: y stijgende inflatie door de snelle economische groei y uitputting van de bronnen door de hogere consumptie y vertraging van de agrarische productie y verlies in de staatsbedrijven y stijgende corruptie de overheid en partijleiders waren verstrengeld met commerciële ondernemingen y stijgende maatschappelijke ongelijkheid y opkomst van de spilzucht bij de bevolking Deng meende dat het land nog niet klaar was voor een politieke democratie. meent dat het tijd is voor grotere politieke vrijheid studenten betuigen hun steun op straat Hu wordt uit de partij gezet. Het oude regeersysteem van de partij was in vraag gesteld. De overheid legt de martiale wet op maar de studenten weigeren het plein te verlaten. en de socialistisch markt economie wou voorzette. privé initiatief werd aangemoedigd Dengs hervormingen: combinatie van vrije en geplande economie. zijn populariteit daalt drastisch. de partij wil de marxistische ideologie herstellen. een vrijere pers en het recht om de corruptie en tekortkomingen te bekritiseren. In de repressieve atmosfeer die volgde noemde Deng tegenrevolutionaire rebellie een product van een Westerse geïnspireerde samenzwering . Zhao Ziyang. Verschillende kapitalistische praktijken werden toegelaten.gecollectiviseerde landbouw en de genationaliseerde industrie veranderen. wetenschap en managementtechnieken grotere productie van consumptiegoederen. Het leger opent het vuur en maakt honderden slachtoffers. aanmoediging van privé-initiatief en een concurrerende markt intrede van buitenlandse investeringen. de nieuwe partijleider wil de demonstranten onder drukken. met controle op de privésector en politiek onderwijs. Zhao moet ontslag nemen. Ondanks internationale druk bleven duizenden politieke gevangen opgesloten. 214 . Een nieuwe generatie was opgestaan. Hoewel het land de westerse technologie en buitenlandse investering nodig had. Gedurende zeven weken ligt een groot deel van het land stil. Het leger en Dengs regime hadden nu bloed aan hun handen. besloot de partij opnieuw de marxistische ideologie te versterken. In de vrijere atmosfeer drukte vele intellectuele leiders en jongere mensen voor een lossere politieke controle. studentendemonstraties op Tiananmen Square eisen democratie Buitenlandse studenten vervoegen zich bij deze democratische beweging . De Democratie Beweging 1986: Hu Yaobang partijsecretaris en aangewezen opvolger van Deng.

De enorme groei in China s internationale handel en economische productie toonde dat de internationale rivaliteiten en conflicten voorbij de bipolaire verdelingen was verschoven. hoge technologie en vele andere producten voor de internationale consumptiemaatschappij.3 in 2005.1997: dood van Deng. Chinese fabrieken worden de leidende wereldexporteurs van kleren. Men wist de groei te controleren door middel van centrale en locale controle. Men voerde een familieregeling in waarbij elk gezin slechts 1 kind mocht hebben. In 2001 treedt China toe tot de World Trade Organization. zijn opvolger Jian Zemin stelt zich gematiger op. Toch werd de overheid nog steeds bekritiseerd wegens misbruik van mensen rechten. 1. Hij zet de modernisering verder voort en zoekt op nieuw toenadering met het westen en een diepere integratie in de globale economie. de economie begon te lijden onder de bevolkingsgroei. Bevolkingsgroei in China In 1982 telde China 1 miljard mensen. Chinese zakenleiders krijgen een prominente rol in de communistische partij. Hu Jintao zet Jiang s economische beleid verder nadat hij in 2003 president werd. 215 . De dynamische economische ontwikkeling en grote populatie geven het land een belangrijke rol in de internationale economie van de 21ste eeuw. het conflict met Taiwan en het ontbreken van een democratisch systeem.

139. 196. 167. 104. 12. 180. 186. 174. 201. 135 Bolsjewisme. 175. 171. 111. 126. 25. 158. 118 bourgeoisie. 85. 203. 10. 156. 11. 23. 15. 193. 112. 89. 192. 71. 168. 65. 86. 164. 85. 127. 151. 12. 200. 99. 94. 54. 128. 189. 82. 48. 92. 194. 93. 148. 208. 163. 92. 185. 102. 96. 154. 173. 7. 164. 106. 74. 111. 140. 91. 114. 5. 212. 141. 165. 179 Brazilië. 49. 66. 188. 105. 33. 138 agricultuur. 185. 55. 194. 160. 182. 143. 22. 205. 191. 131. 62. 185. 92. 22. 66. 62. 30. 82. 114. 147 boeren. 87. 128. 95. 122. 115. 165. 205. 57. 187. 213. 210. 137. 6. 173. 134. 125. 12. 190. 144. 18. 186. 190. 107. 97. 92. 14. 39. 209. 18. 201. 157. 197. 162. 153. 4. 121. 156. 132 Bonaparte. 113. 85. 132 Bolsjewistische. 197. 135. 134. 12. 119. 182. 135. 206. 202. 14. 211. 186. 202. 166. 190. 94 Bolivia. 168. 70. 208. 20. 68. 71. 155. 119. 211 Armenië. 158. 197 Araabs. 82. 80. 161 Baltische. 199. 209 Argentinië. 166. 191. 90. 171. 67. 156. 128. 173. 84. 103. 109. 97. 193. 28. 214 Amerikaanse. 194 Belgisch. 85. 80. 103. 141. 156. 210. 176 Bank. 7. 29. 203 banken. 131. 101. 182. 180. 97 . 178. 125. 91. 157. 175. 155. 87. 102 Bosnische. 170. 199. 189 Bolsjewieken. 213 Afrika. 177. 203 216 . 177. 212. 169. 7. 136. 209 Afrikaanse. 202 Amerika. 5. 187. 101. 58. 89. 115. 103 Bourbon. 168. 188. 41. 149. 107. 144. 111. 85. 8. 123. 205 Birma. 3. 194. 198. 183 Bismarck. 70 antisemitisme. 188. 10. 122. 59. 85. 184. 107. 199. 11. 197. 211 België. 162. 29. 85. 8. 93. 120. 124. 83. 101 Boers. 166. 83. 90. 108. 174. 156. 60. 109. 106. 144. 152. 19. 113. 21. 173. 166. 167. 157. 9. 72. 74. 184. 122. 25. 118. 4. 73. 62. 27 Bourbons. 88. 196. 65. 125. 83. 202. 12. 27. 159. 16. 175. 112. 30. 50. 106. 196. 159. 195. 24. 58. 59. 113. 206. 88. 34. 44 Bosnië. 158. 157 Aziatisch. 133. 155. 206. 197. 154. 98. 159. 94. 12. 15. 122. 91 Arabische. 198. 120. 53. 195. 184. 64. 189. 164. 111. 199. 128. 155. 33. 80. 207. 138. 188. 192. 33. 35. 34. 48. 119. 190. 137. 84. 127. 99. 140. 94. 134. 62. 213. 194 Berlijnse muur. 157. 138. 42. 146. 157. 118. 113. 168. 164. 116. 194. 209 Azië. 187. 182. 174. 117. 96. 106. 205. 102. 122 Armeniërs. 207 Balkan. 178 Algerije. 163. 112. 11. 56. 65. 99. 106 Asia. 200. 183. 151. 94.Afghanistan. 214 antikapitalistisch. 115. 188. 169. 160. 170. 100. 156. 93. 88. 187. 207. 17. 79. 74. 91. 63. 186. 195 Boer-oorlog. 114 bourgeois. 32. 140. 40. 91. 209. 96. 203 Agriculturele. 172. 206. 121. 126. 125. 12. 203. 122. 208 Aziatische. 149. 47. 177. 89. 186. 135.

128. 92. 53. 108. 178. 129. 131. 176 Burundi. 114. 85. 142. 136. 138. 125. 83. 78. 102. 46. 145. 95. 140. 48. 102. 20. 176.Britse. 34. 85. 135. 85. 128. 62. 70. 44. 106. 90. 134. 155. 112. 59. 46. 30. 97. 8. 90. 6. 180. 5. 38. 212 Oostenrijkers. 69. 187. 164. 75. 86. 168. 142. 149. 79. 108. 192. 141. 62. 178. 103. 106. 50. 171. 207. 170. 159. 41. 62. 60. 167. 68. 131. 91. 12. 68. 192. 205 kapitalistisch. 55. 68. 117. 128. 208. 84. 11. 123. 68. 111. 131. 97. 77. 152 217 . 155. 146. 208. 177 ijzeren gordijn. 37. 127. 101. 196. 192. 135. 83. 71. 13. 112. 17. 207. 205. 129. 111. 176. 130. 87. 55. 72. 162. 212 Chili. 98. 74. 29. 134. 102. 153. 34. 101 Bulgaren. 152. 91. 9. 177. 209. 82. 72. 170. 68. 89. 144. 112. 186 kerkelijke. 196 Congo. 116. 102 Bulgarije. 7. 68. 176 katholieken. 131. 108. 47. 37. 131. 100. 65. 72. 6. 25. 192 christelijke. 106. 141. 85. 194. 71. 18. 37. 85. 67. 102. 80. 89. 162. 176. 78. 176. 40. 55. 215 Oostenrijk. 137. 94. 66. 130. 91. 167. 206 Joegoslavië. 126. 205. 198. 103. 211 landbouw. 155. 59. 79. 40. 46. 203. 126. 68. 141. 104. 99. 105. 21. 168. 169. 71. 111. 63. 39. 216 Chinees. 164. 189. 191. 143. 163. 146. 179. 162. 149. 58. 10. 59. 53. 114. 64. 36. 98. 138 kapitalistische. 137. 186. 78. 161. 177. 48. 8. 168. 94. 27. 153. 137. 100. 120. 183. 131. 152. 145. 1 63. 130. 191. 116 Kongo. 92. 102. 216 christelijk. 215 katholieke. 18. 203. 91. 180. 208 Chinese. 19. 34. 153. 180. 82. 93. 104. 97. 86. 165. 97. 9. 203 China. 67. 194 kerk. 11. 7. 68. 19. 129. 98. 89. 112. 100. 97. 115. 124. 215. 128. 6. 194 Labor. 136. 208 Canada. 187. 35. 161. 172. 202. 175. 96. 79. 194 geboortecijfer. 11. 210 Britse rijk. 166. 156. 156. 118. 19. 78. 4. 3. 106. 104. 163. 116. 84. 123. 99. 66. 163. 48. 94. 164. 135. 100. 108. 12. 132. 109. 73. 101. 20. 167. 103. 139. 7. 9. 92. 130. 207. 195 Cambodja. 97. 127. 58. 7. 44. 69. 5. 133 Oostenrijkse. 139. 199 Labour. 184. 127. 214. 197. 12. 170. 144. 64. 175. 171. 53. 166. 54. 12. 151. 57. 101. 154. 176 kapitalisme. 186 Hongarije.

218 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful