G e s c hi e d e n i s v a n d e m o d e r n e e n he d e n d a a g s e t i j d Prof. dr. B.

De Wever

Samenvatting boek A History of the Modern World R.R. Palmer Joel Colton Lloyd Kramer

Backer Overbeek Jochen Van de Velde Matthias Verstappen Hanne

1

2

Inhoudsopgave
INHOUDSOPGAVE................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 3 HOOFDSTUK 9: DE FRANSE REVOLUTIE ................................ ................................ ................................ ............ 14 41. ACHTERGROND................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 15 Het Ancien Régime: drie standen (de clerus, de adel en de derde stand): ................................ ......................... 15 Het agrarische systeem van het Ancien Regime: ................................ ................................ ................................ ...... 15 Politieke cultuur en publieke opinie na 1770: ................................ ................................ ................................ ........... 15 42. DE REVOLUTIE EN DE REORGANISATIE VAN FRANKRIJK ................................ ................................ ................................ .... 16 De financiële crisis ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 16 Van Staten-Generaal naar Nationale vergadering ................................ ................................ ................................ .. 16 De lagere klassen in actie ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 16 De eerste hervormingen van de Nationale Vergadering ................................ ................................ ........................ 17 Constitutionele veranderingen................................ ................................ ................................ ................................ ....... 17 Economische en culturele beleid................................ ................................ ................................ ................................ .... 17 Het conflict met de Kerk ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 18 43. DE REVOLUTIE EN EUROPA: DE OORLOG EN DE
TWEEDE REVOLUTIE, 1792 ................................

................................ .19

De internationale impact van de revolutie ................................ ................................ ................................ ................. 19 De komst van de oorlog, april 1792 ................................ ................................ ................................ .............................. 19 De tweede revolutie, 10 augustus 1792 ................................ ................................ ................................ ..................... 19 44. DE NOODREPUBLIEK, 1792 1795: DE TERREUR................................ ................................ ................................ ............ 20 De Nationale Conventie ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 20 Achtergrond van de terreur ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 20 Het programma van de Conventie, 1793 1794: de terreur................................ ................................ ................. 21 De Thermidorische reactie ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 22 45. DE CONSTITUTIONELE REPUBLIEK: HET DIRECTORAAT ................................ ................................ ................................ .... 22 De zwakten van het Directoraat................................ ................................ ................................ ................................ .... 22 De politieke crisis van 1797 ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 22 De staatsgreep van 1799: Napoleon Bonaparte 46. DE AUTORITAIRE REPUBLIEK: HET CONSULAAT, 1799 1804................................ ................................ ....................... 23 De regeling met de Kerk; Andere hervormingen................................ ................................ ................................ ....... 24 HOOFDSTUK 10: HET NAPOLEONTISCHE EUROPA................................ ................................ ......................... 25 47. DE VORMING VAN HET FRANSE IMPERIUM EN DE COALITIES TEGEN NAPOLEON (1797 1807) ................................ 25 De ontbinding van de Eerste en Tweede Coalitie, 1792-1802:................................ ................................ .............. 25 Tijdelijke vrede, 1802-1803................................ ................................ ................................ ................................ ............. 25 Vorming van de Derde Coalitie, 1805: ................................ ................................ ................................ ......................... 26 De Derde Coalitie, 1805-1807: de Vrede van Tilsit:................................ ................................ ................................ .. 26 Het Continentale Systeem en de oorlog in Spanje: ................................ ................................ ................................ ... 26

3

De Oostenrijkse Napoleon op zijn hoogtepunt, 1809-1811: ................................ ................................ ................................ ................. 27 48. NAPOLEON OP ZIJN HOOGTEPUNT TIJDENS DE CONTINENTALE BLOKKADE (1808 1811) ................................ ......... 27 De organisatie van het Napoleontische Rijk: ................................ ................................ ................................ ............. 27 Napoleon en de verspreiding van de revolutie: ................................ ................................ ................................ ......... 28
CONTINENTALE SYSTEEM: GROOT-BRITTANNIË EN EUROPA) ................................

49. D E

VERSPREIDING VAN DE PRINCIPES VAN DE

FRANSE REVOLUTIE

EN DE GROEIENDE TEGENSTAND (H ET ................................ ................................ .29

De Britse Het falen van het Continentale Systeem: ................................ ................................ ................................ ..................... 30 50. DE RUSSISCHE CAMPAGNE EN HET EINDE VAN N APOLEON (1810 1813) ................................ ................................ .. 30 De weerstand tegen Napoleon: Nationalisme ................................ ................................ ................................ ........... 30 De beweging van het denken in Napoleontisch Duitsland: ................................ ................................ ................ 31 Hervormingen in Pruisen:................................ ................................ ................................ ................................ ................ 31 51. HET CONGRES VAN WENEN (1814 1815) ................................ ................................ ................................ .................... 32 De situatie aan het einde van 1811: ................................ ................................ ................................ ............................. 32 De Russische Campagne en de vrijheidsoorlog:................................ ................................ ................................ ......... 32 De restauratie van de Bourbons De schikking voor het Congres van Wenen:................................ ................................ ................................ ................ 33 Het Congres van Wenen, 1814 - 1815 ................................ ................................ ................................ .......................... 33 De Pools-Saksische kwestie: ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 34 De Honderd Dagen en hun nasleep ................................ ................................ ................................ ............................... 35 HOOFDSTUK 11: INDUSTRIEËN, IDEEËN EN HET GEVECHT TEGEN DE HERVORMINGEN, 1815 1848 ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 36 52. DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE IN G ROOT-BRITTANNIË ................................ ................................ ................................ ....... 36 53. DE OPKOMST VAN NIEUWE IDEOLOGIEËN ................................ ................................ ................................ ........................... 37 Romantiek (vooral in de literatuur en andere kunstvormen): ................................ ................................ ............. 37 Liberalisme (belangrijkste exponent: Adam Smith): ................................ ................................ ............................... 38 Radicalisme, republicanisme en socialisme (als tegenhanger van het liberalisme): ................................ ..... 38 Nationalisme: ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 38 54. DE ONTWIKKELING VAN ENKELE GROTE STATEN OP BINNENLANDS GEBIED (1815 - 1830) ................................ ....... 39 55. DE INTERNATIONALE ONTWIKKELINGEN ................................ ................................ ................................ ............................ 39 56. DE REVOLUTIEGOLF VAN 1830-1832 ................................ ................................ ................................ ............................... 40 57. HERVORMINGEN IN GROOT-BRITTANNIË NA 1830 ................................ ................................ ................................ .......... 41 Besluit ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 42 HOOFDSTUK 12: REVOLUTIE EN HET HERSTEL VAN DE RUST, 1848 1870 ................................ .......... 43 58. PARIJS: HET SPOOK VAN DE SOCIALE REVOLUTIE IN HET WESTEN ................................ ................................ ................... 43 De Februari revolutie in Frankrijk ................................ ................................ ................................ .............................. 43 De Juni Dagen van 1848 ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 43

4

................ ...................................................... 53 Pruisen in de jaren 1860 : Bismarck De oorlogen van Bismarck De Frans Pruisische oorlog ............................................... ............................... ........... ................................................ ....... ........ 46 Het falen van de Vergadering van Frankfurt................................................................... DE NIEUWE EUROPESE -ISMS: REALISME.......... ......................................... 1852 1870 ........ 47 61....... ............. LIBERALISATIE IN HET TSARISTISCHE RUSLAND: ALEXANDER II.................................................................................................................................... WENEN: DE NATIONALISTISCHE REVOLUTIE IN CENTRAAL-EUROPA EN ITALIË ...................................... ...... 48 De aantrekkingskracht van het Marxisme: de kracht en zwakheden ervan............................ 45 De finale uitbarsting en repressie....... .. .................................... ........................................... ................................................................................. ............................. 49 De economische ontwikkelingen tijdens het keizerrijk .................. . ACHTERGROND: HET IDEE VAN DE NATIESTAAT..................................................................... .............................. ............................................. ................................................................ ................................................................................................................................ ............................................. 47 Materialisme......................... POSITIVISME ....................................... ..... ............... 46 60........ ... ........ . ........................ ......................................................................... juni december.................................................................. .. 1848 ................................................... ............... ............... ................................................................................ .......... ...... ................................................... ......................................................................... ... ................................ ...................... .................................................................................................. DE STICHTING VAN EEN D UITS RIJK EN DE DUBBELMONARCHIE OOSTENRIJK De Duitse staten na 1848 ... ........................................ ...... 44 De Maart Dagen .... .............. 51 64......... ....... ..... ... ............. . 47 Het vroege Marxisme ... . ............. FRANKFURT EN B ERLIJN: DE VRAAG NAAR EEN LIBERAAL D UITSLAND ... CAVOUR EN DE I TALIAANSE OORLOG VAN 1859: DE EENMAKING VAN ITALIË . 51 De Krimoorlog......... .................................... .................................................... 1871 .......................... 52 De vervollediging van de Italiaanse unie ... realisme en positivisme .... B ONAPARTISME: HET TWEEDE FRANSE KEIZERRIJK................................................................ MARXISME ..................................................... 51 63.................................. ..................... .... ........ 48 De bronnen en inhoud van het Marxisme ....... ................ .... .. ...... 53 65............. .. ... 56 Revolutionisme in Rusland ........................ ... 55 De Emancipatie Act van 1861 en andere hervormingen................... .................... 54 Het Duitse Keizerrijk........................... .............. .......................................................................... 56 5 .................................................................................... ...... ........ .. 1849................... .............. ............... . ....... ..... ............................................ .. 45 De Overwinningen van de Contrarevolutie....................................................... ...... ............................................................ ....... ... ............................................ .................... ...................................... 55 66............ ..... ................................ 52 Blijvende problemen na de eenmaking............... 50 Interne moeilijkheden en oorlog........................................................ ......... 44 Het Habsburgse Rijk in 1848 ............. 49 62............. 50 HOOFDSTUK 13: DE CONSOLIDATIE VAN DE GROTE NATIESTATEN ................................................ .................. 55 Het Habsburgse Rijk na 1848 ....................... ........................ ....... ...............1856...................... . 49 De politieke instellingen van het tweede keizerrijk .........................De komst van Louis Napoleon Bonaparte 59..................... ................................................................... .... 46 De Vergadering van Frankfurt............................................... ............ ............................... 46 Berlijn: het falen van de revolutie in Pruisen ....... 55 Het compromis van 1867 ................. .............. ............................................ ...................... 45 Het tij keert na juni ........................................................... ................................ ... . .................... 52 Het Italiaanse nationalisme: het programma van Cavour .............................. 1854 ........

......................... ....... D E VOORUITGANG VAN DE DEMOCRATIE: DE DERDE KEIZERRIJK.......... ...... .................... .......................................... DE VERENIGDE STATEN: DE AMERIKAANSE De Groei van de Verenigde Staten .......... .......... ........ GROOT-B RITTANNIË EN HET D UITSE ................ 1867 ....................................................................................................... ........................................................................................................................... . . .................................................................. ..................................... 61 De groei van de Europese en wereldbevolking sinds 1650 ........... ............... ..... ......... ........................... ................ . ....................... ................... ...................................................................................................... 61 Materialistische en non-materialistische idealen ...... ..................... ................................................................................... ....................................... ............... 67 Italië en Oostenrijk 6 ................ .......... ........................................ ........................ ......... ............................. 59 Achtergrond: twee eeuwen van isolaties..................................... DE WERELDECONOMIE IN DE 19E EEUW .. ....................... DE MODERNE GECIVILISEERDE WERELD ...... 58 Het rapport van Lord Durham ................................................................... .... .. ................. ........................................ ... ..... .................................................... 60 Het Meiji tijdperk (1868 1912): de modernisering van Japan.................. 61 De zones van de beschaving ................... .................................................... 61 70........................... 1871 1914: ECONOMIE EN POLITIEK. .. .............................................................. ................. ............................ ......... 1850-1940:.......... .. ............................................................................ ................... 63 Vrije handel en de Europese betalingsbalans ...................... .... ....... 63 De export van Europees kapitaal: ................................................................................................ .......... ................. B ASISDEMOGRAFIE: HET TOENEMEN VAN DE EUROPEANEN ...... 1640 1854......... ........................... 63 De Nieuwe Industriële Revolutie .......... ..................................................................................... ........................... 66 Het Duitse keizerrijk: Bismarck het Duitse Keizerrijk na 1890: Wilhelm II: .... ................................................................................. ........................ .......................................... ................. .......................... ............................. .... ... . 66 Groot-Brittannië: politieke veranderingen na 1900:........ ............. . 63 Een internationaal geldsysteem: de goudstandaard:.......................................... ....................................................................................... 66 de Ierse Kwestie: ....... ............................................................................. 57 De vervreemding van Noord en Zuid............................... ............................ 62 Groei van de steden en het stedelijke leven: ................................................ 64 Een wereldmarkt: eenheid...... ...... ........................ ............................................... ........ ............ 66 Groot-Brittannië: de Constutionele Monarchie:........ ............................................................... ..... 58 De stichting van het Dominion Canada 69........................... .................. ................................... 59 De opening van Japan ......................................... 61 De stabilisatie van de Europese bevolking......... ................ .... FRANSE REPUBLIEK............................. .............................................. 62 72... .......... ... .............................................. ..... ....... ... ............................................................................................................. 64 Veranderingen in de organisatie: big business: ................................... 65 Frankrijk: de kracht en de zwakheden van de Republiek: .... ............... .............. concurrentie en onzekerheid: ........................................ JAPAN EN HET WESTEN ............................................................................................ ...................................... 65 Frankrijk: de problemen van de derde Franse Republiek: . DE CANADESE DOMINION.......................... ...... .. ............................................................... .. .................................67....................................... 60 HOOFDSTUK 14: DE EUROPESE BESCHAVING........ .......... .................................. 57 Na de burgeroorlog: reconstructie en industriële groei ................................ 62 Migratie uit Europa.... 58 68........... . 64 73........................ 61 71............................................................................... 65 Frankrijk: de oprichting van de Derde Republiek....

.. ................... .............................................. ............................. .................... ................ ...................................... ..................... 88 Het Ottomaanse rijk in de jaren 1850 . IMPERIALISME : AARD EN OORZAKEN ...................................................................... ................................................................. 71 Revisionistisch en revolutionair socialisme..... ..... .................................... .. ............... ........ ............... ......... ............................ 1880-1914................ 82 Aansporing en Motieven ...................... ...... ....... . VAKBONDEN EN FEMINISME ............... ........................ 82 Het nieuwe Imperialisme ....... ....................................................... .............. 69 De Vakbondbeweging en de groei van British Labor Europees Socialisme na 1850 ................ antropologie en psychologie ................... DE AMERIKA De VS en Mexico ............................................................................................................ ............................................................................................ 1880-1914 ................................................................................................. ... ................................................................. 81 77.................. ...... ................. 86 Imperialisme van de VS in de jaren 1890.................... .......... IMPERIALISME IN AZIË 7 .......................... 1856-1876 ............................................ ....... 74 Genetica............... IMPERIALISME IN AZIË De Nederlandse Oost Indiës en Brits India........................ 76 De kerk 76.................................................................................... .................................. ......................... 75 De nieuwe Fysica ............................ ..... ........... 88 Pogingen tot hervorming en herleving.............................. ..... ....................................... ....... ... 1859-1920.................................... 89 Repressie na 1876 .................................................................. .... ...................................................................... ......................... ............... ................................................. 69 74. 92 81. ...................... ........... 75 Trends in filosofie en kunst... DE VOORUITGANG VAN DE DEMOCRATIE: SOCIALISME ....... ........ .......................................................................................................................... .......................................... ......................................... ........................................................ 69 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen............................... . .... ..... .... .. DE VERDELING VAN AFRIKA De openstelling van Afrika Wrijving en rivaliteit tussen de machten ....... ...... ........... 73 75................ 81 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen................. ....................................................... ............. KUNST EN RELIGIE .... DE DISSOLUTIE VAN HET OTTOMAANSE RIJK .............................................................................. 78 Het verval van 19de eeuws liberalisme: economische trends ... .... 73 De impact van de evolutie....... 85 78........... .............. ......................................................... ............................. ...................................................... ....... ............................................................... . 87 79........... 79 Intellectuele en andere stromingen ........................ ................ ...... ............................ ........... 1850-1906....... WETENSCHAP............................HOOFDSTUK 15: EUROPESE BESCHAVING 1871-1914: MAATSCHAPPIJ EN CULTUUR........... FILOSOFIE... 72 Feminisme................. ... ........... 1871-1914 ............. ...... . ............ .................... ............ 80 HOOFDSTUK 16: EUROPA'S WERELDSUPERIORITEIT......... ........ HET VERVAL VAN KLASSIEK LIBERALISME ..... 83 Imperialisme als kruistocht ....................................................... .............................. .... ................................. 89 Egypte en Noord-Afrika 80............. ....................................................................................................................... ........................................................................... ....................................... ...................................................................... ........................................... 94 Conflict van de Russische en Britse 82.................... 89 De Russisch-Turkse Oorlog van 1877-1878: Het Congress van Berlijn ............ .......

.......... ........ 109 89................................................................................................................................................................................................... ...... ........... ........... ........ DE INTERNATIONALE ANARCHIE........ ......................................................... .......... ............................................................. ............................... ACHTERGRONDEN............................................... .................................... 108 Cultureel Pessimisme ..... ... ............ 114 90........................................... .................................................. ................................................. ............. 110 Het Belang van de vrede van Parijs.............. ............... ..................................... ................................................................ 105 De Verenigde Staten & De Oorlog......... ................ ......................... 99 84.................................. ..... .... ...................................................................... . ......................................... ... 109 Het 14-puntenplan van Wilson en het Verdrag van Versailles......................... ................. 103 De Oorlog te land........ 118 Achtergrond en revolutionaire gebeurtenissen ............ ........................................ ...... ...... ............ ........................................ ................. ........ 1879-1920.............. DE VAL VAN RUSLAND EN DE INTERVENTIE VAN DE VS .......................................... 1894-1937..... .................................................................. DE REVOLUTIE VAN 1917 ...... 101 85................ DE VREDE VAN PARIJS........................................................ 104 86..China De Opening van China Annexaties en Concessies ................................................................................................. ............................. 119 8 .... 1914-1916 ....... 105 Het terugtrekken van Rusland: Revolutie en het verdrag van Brest-Litovsk .................................................... ........ 115 Rusland na 1881: Reactie en Vooruitgang ......................................... ............................................ ............... ............ ................................................................ DE VAL VAN HET OOSTENRIJKSE 88................... ...... ................ 107 Effecten op Kapitalisme: Regering gereguleerde Economieën ............................................ 99 Rivaliserende Allianties: de Triple alliantie en de Triple Entente ................... .... ...................... ............ ..................... 96 83................................ ........................ .............................................................. .................................................................. ........ .... .......................................... 106 De Finale fase ....................................... ......................... ..... .............. 103 Diplomatie & geheime akkoorden........................................... .................. ........ ........ ... 116 De splitsing van de Sociaal-democraten: Bolsjewieken 91. DE GEWAPENDE IMPASSE ............. 119 De Stolypin-Hervormingen .......... DE REVOLUTIE VAN 1905 ... ........... ........... ............... DE RUSSISCH-JAPANSE OORLOG EN ZIJN GEVOLGEN.................. .................................. ............. ............. ................. ... .. ........................... ...... .............................................................. .................. 1919 ..... .................................. .............................................. 115 Het tevoorschijn komen van revolutionaire partijen........................................................................................ ........ ......... ..................... 113 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen.................... 106 87................................................................. .......... 97 HOOFDSTUK 17: DE EERSTE WERELDOORLOG ............ .. ............ .................... ............................ .... ....... .......... ...... 99 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen............................. SOCIALE EN CULTURELE IMPACT VAN DE OORLOG............................ 119 92........................................ ............................................................................................ 100 De crises in Marokko en de Balkan De Sarajevo crisis en de uitbarsting van oorlog................... ............................................................... 103 De Zeeoorlog........... 118 De Resultaten van 1905: de Doema ........ ....... 107 Inflatie.......... ................................................. ................................... .......... ....... ...... .......................... DE ECONOMISCHE.............. ..... .................. ... ..... 111 HOOFDSTUK 18: DE RUSSISCHE REVOLUTIE EN DE SOVJET UNIE ....................................................... Industriële veranderingen en Controle van Ideeën ................ ............. ............................

.... .......................................... ............................................................ ...................... DE GROTE DEPRESSIE: DE VAL VAN DE WERELDECONOMIE ................ ............... ............................... 126 95....................... 129 Economische problemen van Oost Europa...... ....... . .............................. 132 De Geest van Locarno. ............................................................... . 120 De burgeroorlog: 1918-1922 ................................E. DE UNIE DER SOCIALISTISCHE SOVJETREPUBLIEKEN...... ..... ............................. .................. .... .... ........... .............. 124 Stalin en Trotsky ... ............................ .................... ....... .. 130 97................................................ .................................................................... DE VOORUITGANG VAN DE DEMOCRATIE NA 1919 .............. .... .................................................................... .................................................... ............................................... ................................................................... ... 134 De Chinese China Japan: Militarisme en Agressie.....De Revolutie van maart 1917: Het einde van het Tsaardom.. 122 Regering: staat en partij ........................................................................................... ................. ...................... ..... 133 De Turkse en Perzische revoluties......................................... ANTI-IMPERIALISME EN DE ECONOMISCHE CRISIS NA WOI ........................................................... ANTI-IMPERIALISTISCHE BEWEGINGEN IN AZIË Verontwaardiging in Azië WOI en de Russische Revolutie .................... 136 99... 123 Sociale en culturele veranderingen na de revolutie........ ........................ ....................... .................................................... s.................. .................. 127 HOOFDSTUK 19: DEMOCRATIE.............. ............. 132 98.......................................................... .................................................... . 124 94. 136 De voorspoed van de jaren 20 en haar zwakheden..................... ......... .................... ..... ........................................................................ 122 Het nieuwe economische beleid.................................................... ..................... 128 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen................ ... ........................................... ... 1919-1939..... 124 De Planeconomie.............................. ... ...................... .................................................................................................................. 134 De Nationale Beweging in India: Ghandi en Nehru ................................................................................ ........... ............................................ ................................ . ............. ............................................................................. . ....................... .................................................................................. .................................... .............................................................. 121 93.... .............................................. ......................................................................................................... ........... . ..................................... ........... de Duitse Inflatie van 1923 en herstel. ................. ......................... ........................... 125 De Zuiveringsprocessen van de jaren 30 ..................................... ......... 1921-1927 .... ............. 130 De Duitse democratie en Versailles. ................................. ....................................... 137 9 ............ Land hervormingen .................. ............................ ................................................................... 128 96......... STALIN: D E VIJFJARENPLANNEN EN DE ZUIVERINGEN ....... ... ................................. 125 Sociale kosten en effecten van de N.................................. DE DUITSE REPUBLIEK EN DE GEEST VAN LOCARNO.... ................ DE INTERNATIONALE IMPACT VAN HET COMMUNISME..... 122 Regering: nationaliteiten en federalisme........... ........... 128 Aanwinsten van de democratie en de sociale democratie............................................................. 119 November 1917: De Bolsjewiekenrevolutie . 129 De nieuwe staten van Centraal en Oost Europa ....................................................................................................................................... ............ .............................. ......... .......P........ ............................................ .. 124 De Collectivisering van de landbouw De industriële groei .................................. ............... .................................................. ............................ ........ 126 De stichting van de Derde Internationale........ ........... ....................... ................ ........................................ 131 Reparaties. .. ... 126 Achtergrond: socialisme en WOI ............................... 1911-1935............. ..

........................................... .......... Stalingrad. ...................... ............. . 143 De fascistische staat .......................................................... ............ ..........................................................................De crash van 1929 en de Economische crisis .... .......................................... .............................................. 158 107...... 1936-1939 ...... 141 Groot-Brittannië en de Britse Frankrijk: de jaren 1920 en de komst van de Depressie ............ .......... ............................ ......................... 150 Het pacifisme en de onenigheid van het westen. .......................................... 144 103 TOTALITARISME : HET DERDE RIJK ..................... ............... 158 De laatste fase van oorlog in de Pacific: 1944-1945............... 150 De Spaanse burgeroorlog............................................... ........................................... .............................. .......... 1942-1943 ................................................................. ....... ...................... ............................................... .......... ...................... ............ ..................................................................................... 1922-1938......................... ................................. .......................................... ................................. 152 Einde van de verzoening ........ 143 West Europa en de Depressie ..................................................................................... ..... ........................................................ ................ ........................................ ...... ............................................................................................... ........................... ................................ . ......... .............................. ............................................ ........... ............. ...................................................... .............. 153 De slag om Engeland en Amerikaanse De nazi invasie van Rusland: het Russische front............. . 137 Culturele reactie op de crisis................. .... ....... 1942-1943.............................................................. 153 Nazi Europa....... 145 De Nazistaat ... ........................................................ 142 Het Populaire Front en verder ........ ............................ ..................... ............................. Noord Afrika 106................. 150 104...................... ...................................... Noord Afrika Het geallieerde offensief in Europa... ..................... ............................................... 138 HOOFDSTUK 20: DEMOCRATIE EN DICTATUUR ................................... ........ DE V ERENIGDE STATEN: DEPRESSIE EN N EW DEAL ........................... .. DE ZWAKTE VAN DE DEMOCRATIEËN: OPNIEUW TEN OORLOG .... 1944-1945............................. .......................... ................. .... ......................................... het jaar van de verenigde wanhoop: Rusland......... DE FUNDERINGEN VAN DE VREDE ......... ..................... .............. 148 HOOFDSTUK 21: DE TWEEDE WERELDOORLOG .............. .......... 139 100..... ..................................... 139 101.... ............. ........................... ............. .. ................ .............. ......................... ..... ................ ................................................................. ........................................... .................................. ..................... .............. 139 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen.......... ............ ........................ 150 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen........................ 142 De onrust van de depressie en het Populaire Front..... .................................................................................................... HET ITALIAANSE FASCISME . 156 Het tij keert.......... ............... DE TRIOMJAREN VAN DE ASMOGENDHEDEN.......... ................................................................. 143 102............... 147 De verspreiding van dictatuur. 156 Plannen en voorbereidingen.... ......................................... ......................................................................................................... 137 De politieke en economische reacties op de Crisis ...... . DE OVERWINNING VAN HET WESTEN EN DE SOVJET UNIE ............................... .................... ............ 1935-1945............. ................................................ 146 Totalitarisme: Oorsprong en gevolgen .............. ..................... 1941-1942 ........ 153 105..... ................. .... ............................................... .................................................... 158 10 ...................................... TRIALS AND ADJUSTMENTS OF DEMOCRATIE: ENGELAND EN FRANKRIJK .............................................................................. .............................................. ............. 157 De Holocaust..... ........................... ...................................... ........... 151 De Munichcrisis: verzoeningsclimax...................................... ... 154 1942.. 1939-1940: Polen en de val van Frankrijk..................... .............

........ ........... ............................... ....................... 174 Oost-Europa: de decennia van dictatuur .................. ........................................ ............ 1945-1967..... ........................................... ................... 174 Chroetsjov: de abortieve inspanning voor hervorming....... .......................... .......................... ............. ...... ........ .. 163 De Atlantische alliantie ......................................... ................................................................... ................................. HET VERSCHIJNEN VAN ONAFHANKELIJKE NATIES IN ZUID-OOST-AZIË 11 . ............................... ........... ...................HOOFDSTUK 22: DE KOUDE OORLOG EN WEDEROPBOUW NA WO II .. ......................... ....................... 181 115..................................... .......... .................................... 174 Stalinisme in de naoorlogse jaren .................................................................................................. ................ .................................................................................. DE COMMUNISTISCHE WERELD: M AO ZEDONG EN DE VOLKSREPUBLIEK CHINA De burgeroorlog ......................... . 167 Marshall plan en Europees herstel.................... .... 171 Muntstabiliteit: naar de gouddollar standaard.. ................. ................................................................... ............................. .......... ............ ........................................................................................................................................................................ EN O OST-EUROPA .......... .................... ........................ ................................................ .................................. ......................... ........... ................................................. Polen en Hongarije 113........ ............................ HET EERSTE DECENNIUM 1945-1955 ........................ ........... DE KOUDE OORLOG...................R....................................... ...... ............................ .............. 178 HOOFDSTUK 23: POSTKOLONIALE NATIES IN AZIË 114....................... ...... ......................S.............................................................................. DE OPKOMST VAN ONAFHANKELIJKE NATIES IN ZUID........................ ........................................................... 175 Oost ....... 169 Groot-Brittannië........... .................................................................................................................................................................. ...................... .. .................................................. . 173 Einde van de Goud-Dollar Standaard....................... 161 Oorsprong en aard van de Koude Oorlog............. 161 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen.S........... 173 112 DE COMMUNISTISCHE WERELD: DE U........................................... .. . ........... 161 108.................................... .. ............................................................................................................. 1971................... ............... . ..... ................................... 166 109 WEST-EUROPA: ECONOMISCHE WEDEROPBOUW ......... .............................................................. ............... ....... 180 vijftig jaren van onafhankelijkheid .................................................................................... .......... 176 Mao: het nieuwe regime .................................... .. ..................... WEST-EUROPA: POLITIEKE WEDEROPBOUW ................................................... .................................................................. . .................. 180 De islamitische republiek Pakistan ..... 165 Insluiting/expansiebeperking in Azië Na de Koreaanse Oorlog ................... ................ ........... 164 De revival van Japan ......... . ......................................... 172 Europese integratie: van Common Market to the European Community ............. .. HERVORMING VAN DE GLOBALE ECONOMIE .................................................................................................................. 176 Buitenlandse zaken ....................................................................... ....................................................... ...................................................................AZIË Het einde van de Britse Nehru s opvolgers............................... 175 Consolidatie van communistische controle ........... ............................... 168 110................................ ............... ........................... ..................... 162 Duitsland: de Berlijnse blokkade en de luchtbrug van1948-1949 ................. ..... 169 De Federale republiek van Duitsland ................................ ... 167 Economische groei in west Europa ................. .............Duitsland... ........................... 171 111..... 170 De Italiaanse republiek . ............. 169 De Franse republiek: Vierde en Vijfde ............. ....................................... ......................................... ........ . . ....................... .....

............................................ ........................................................... ..................................... .................. 183 De Amerikanen en de Filippijnen........................ 183 116.............. 198 Libië en Syrië ................... ................................ ........................................ 185 De politieke systemen en conflicten in Latijns Amerikaanse Mexico en Brazilië De vooruitgang van de Latijns Amerikaanse HOOFDSTUK 24: VAN WERELDRIJKEN NAAR NATI ES: AFRIKA 117............ ....................... ....................... de bezette gebieden en vredesonderhandelingen.. 185 Einde van het Yankee Imperialisme?.. .. 194 De Afrikaanse 118........ ............De unie van Birma Maleisië .....Sahara Rijk .... .... ............ 182 Indonesië...... 199 De oorlog tussen Iran en Irak ..................................... ........................................................................................................................................... ................................. .................... 184 Economische groei en problemen.................... 196 De nieuwe staat Israel ............... .................... .... DE AFRIKAANSE Frans Noord Afrika Einde van de Britse Nigeria................ 193 Belgisch Burundi Einde van het Portugese koloniale rijk ........................ .................................................................. ..................... 196 Israel............. ..... ... ... ............................................... 199 De revolutie in Iran..... ........................................... VERANDEREND LATIJNS-AMERIKA De koloniale ervaring en de onafhankelijkheidsoorlogen:........................................................... ................ ............... .............. 195 De islamitische en Arabische De totstandkoming van Israel ... Eritrea.................................................................................................................... ............................................................. ........... ............ ..... .................................................................. ....................... ................................................................................... .. ................ .................................................. ........... HET MIDDEN OOSTEN ................................................... ............................. Somalië en Soedan .....................................Israëlische oorlog na de onafhankelijkheid ........... ............................................................... ................. 184 De Kolos in het Noorden ....... ................. ............... ................. 199 119............ ..................................................................................... ...... 190 Einde van de Britse Zuid Afrika De Unie van Zuid Afrika Het Franse Sub.................................... .. .......... .............. ................... ..... ............. ............ .................. 196 De Arabisch........................... ........................................ ....................................... 194 Ethiopië......................................................................... ............................... ........... ... .............. ............... ............. ....................... ..................... .. ................................................. .............. ....... ... ........ ................................ 182 De onafhankelijkheidsbeweging in Indochina.................................................................................... ..................... REVOLUTIE EN OORLOG IN DE PERZISCHE GOLF ......................... ................. ............................................................................................. ................ 199 12 ......................................... ................................................

....................................... ........ 206 De VS en de Vietnam oorlog ................ ................................................ .................. 1961-1963 ......... ..................... .............................................. .................. .................................. ................... 208 De recessie: stagnering en inflatie ..................................................... ........................................... .......................... 207 122....................................................................................... .... ...... ............................. .......... ............................ ................ ..................................................... .................. ..................... DE ONTWIKKELINGSWERELD ......................................................................................................... ............... 1957-1995...... ............................. ................. INEENSTORTING EN HERSTEL VAN DE WERELDECONOMIE: DE JAREN 70 EN 80 . ........................................ 206 Brezhnev: de Praagse Lente . .... ........................ .............. 213 De Democratie Beweging ........................................ .................... ......... ....................................... ....................................................... ........... ... ............... ................ 205 De Cuba raketcrisis van 1962.......................................................... ................................................... . 204 121..... ............................ .. .................................................. ................................... 201 Veranderende wereld en hardnekkige problemen ............. ............................................................ ...... ....................................................................... 202 HOOFDSTUK 25: CO-EXISTENTIE............. .................................. ............... 209 Economische en politieke veranderingen in West-Europa ... ....................................................... 200 Veranderingen in het Midden Oosten................... CHINA Hervormingen onder Deng Xiaoping............... 204 De Kennedy jaren............................... ............... .......................................................... ............... ...................... ........................... . ................ ..... 212 Controle op nucleaire wapens .... 201 120.............. .................................................. CONFRONTATIE EN DE NIEUWE GLOBALE ECONOMIE ....................................... 212 De Reagan Jaren: van heropleving Koude Oorlog tot nieuwe Détente .................................. CONFRONTATIE EN DÉTENTE.......................... 204 Chronologie van belangrijke gebeurtenissen.......................................... ................ ................. 201 De ontwikkelingservaring ......................... DE HERNIEUWING VAN DE KOUDE O ORLOG . . 209 123................... 214 Bevolkingsgroei in China 13 ....................... 207 Brezhnev en Nixon ............ .. 213 124........................Irak en de Perzische Golfoorlog van 1990-1991 ................................................ ............ ................................................ ................................................. .................................... 202 De geherwaardeerde ontwikkeling.. .. ........................ 1955-1975 ............................

Groot-Brittannië. Nederland. de omwenteling in Frankrijk verliep op een revoltische manier die met veel geweld gepaard ging. vervanging van een politiek systeem. maar die te relativeren valt.w. o. soms mislukte de revolutie (meeste Midden.Hoofdstuk 9: De Franse Revolutie De Franse revolutie betekende de overgang van het Ancien Régime naar de moderne maatschappij en kende een grote invloed op de hele wereld.t. de landbouwmaatschappij wordt een moderne maatschappij die de motor achter de veranderingen gaat vormen). sommige waren succesvol (Frankrijk.a. België Blokkade en Napoleons Continentale Systeem: 29. welke een breed omvormingsproces kende dat in schokgolven verliep. (Enkele jaren eerder werd in de Amerikaanse 23 revolutie om dezelfde principes gevochten. revolutie een belangrijke cesuur in de moderne geschiedenis. Directe gevolgen: Franse revolutie Napoleonistische regime.w. gelijkheid. de Franse revolutie produceert een aantal teksten (m.:In Duitsland en in Rusland houdt et totalitaire regime voet aan de grond. broederlijkheid) werden via kolonisatie (onderwijs. ). (Marx was de eerste die dit verband zag: een politieke bovenbouw in constante wisselwerking met een sociaal-economische onderbouw marxisme. mens en politiek) die grondleggend en ook buiten Frankrijk belangrijk zijn.en Oost-Europese landen).) Concrete gevolgen van de Franse revolutie hebben de hele wereld verandert omdat Frankrijk. Drie ijkpunten in het politieke veranderingsproces: vervanging van de standenmaatschappij door een samenleving van theoretisch gelijke burgers. 14 . De Franse revolutie is een gebeurtenis die ver voorbij de Franse grenzen impact had. samen met Groot-Brittannië.) De Franse revolutie kende een groot symbolisch belang. vervanging van de dynastieke naties door soevereine naties. invloed op de geschiedenis: verschillende revolutiegolven volgden. 1809: 27.v.) De principes van deze revoltie (vrijheid. gebaseerd op van oudsher gegroeide particuliere vrijheden en gebruiken door geünificeerde nationale staatsbureaucratiën.b. (Hierom is de Franse. ook deden zich veel gebeurtenissen op een korte tijd voor. Het gaat hier om een breed maatschappelijk veranderingsproces dat start aan het begin van de 18e eeuw en in Europa doorwerkt tot aan het begin van WO I. ontstaan van natiestaten en nationalisme (ook in het Duitse rijk). ) over de wereld verspreid. maar tegelijk ook desintegratie van het Habsburgse en het Ottomaanse rijk. Scandinavische landen. de belangrijkste mondiale grootmacht vormt.: y y y Frankrijk is de eerste wereldmacht waar het Ancien Régime aan zijn einde komt. en niet de Amerikaanse vrijheidsoorlog. y y y gaan gepaard met een vervanging van de economie: industrie en handel maken opgang (m.

a. Zelden werden de politieke rechten van de lagere klassen gepromoot.a. 41. Zij betalen geen belasingen. Politieke cultuur en publieke opinie na 1770: Door de politieke eenheid in Frankrijk ontstond er een sterke vorm van nationalisme. kleine boeren 33. de bourgoisie als toplaag binnen de 3e stand zeer invloedrijk. de adel en de derde stand): y y y rechten. raken aan het einde van het Ancien Régime op politiek en sociaal vlak in onbruik.Hiermee in verband staat het toegenomen imperialisme dat zal zorgen voor de interne rivaliteit tussen rivaliserende mogelijkheden. hoewel hun werk vooral door de adel gelezen werd. De clerus. De revolutie begint met een conflict tussen de politieke en sociale belangen van de opkomende aristocratie en de opkomende bourgoisie. maar deze macht ligt geconcentreerd bij een elite. Hierdoor werd de Verlichting als oorzaak van de revolutie aangegeven. met als gevolg o. waardoor grootgrondbezitters naar een hogere levensstandaard streefden. Deze zorgde er onder meer voor dat de publieke opinie (en dus ook de algemene ontevredenheid) snel en sterk verspreid raakten. Om deze te ondersteunen werd er een hogere taks geïnd die de boeren 44 onder druk zette en ontevredenheid uitlokte. de derde stand is de grootste en een heel gevarieerde stand:    y y y toplaag = bourgoisie. de rente van de leenman van de heerlijkheid). Deze werden na de revolutie afgeschaft. omdat o.-De bourgoisie (= de bovenste laag van de derde stand) heeft in 1789 een gelijkaardig bezit als de aristocraten. stand met alle mogelijke posities binnen de adelijke en de elite van de clerus. de Frans-Duitse oorlog in 1870. genieten feodale privileges en ontvangen o. y y De Verlichting creëerde een sfeer waarin iedereen nu zijn eigen ontevredenheden kon beschrijven: politieke en sociale kritiek werden aangemoedigd. Achtergrond Het Ancien Régime: drie standen (de clerus.: 15 . Land was immers de belangrijkste vorm van bezit.a. De laatste 2 decennia van het Ancien Régime: politieke controverse. armen en bezitlozen. de adel en de derde stand: de clerus is de kleinste groep en bezit zeer veel land (= macht). wel had de grootgrondbezitter bepaalde rechten (en belastingen) ten opzichte van de pachters. omdat het systeem zowel op politiek als op economisch vlak niet meer is aangepast aan het standensysteem. Het agrarische systeem van het Ancien Regime: In Frankrijk kende men geen lijfeigenschap zoals in Oost-Europeaan. eigendom en aanzien zijn klassegebonden. de adel.

De revolutie en de reorganisatie van Frankrijk De financiële crisis De revolutie werd ingezet door een financiële instorting van de overheid. waarin wordt bevestigd dat de Nationale Vergadering niet ontbonden zou worden vooraleer men tot een grondwet gekomen was. De lagere klassen in actie Onder het volk heerste er ondertussen grote onrust. Omdat de derde stand steeds ondervertegenwoordigd was in de Kamer.  de koning (onsuccesvol) probeerde om het traditionele Franse parlement te onderdrukken.w. Bovendien werden de belastingen ongelijk verdeeld over de Franse bevolking (de clerus en de adel moest geen belastingen betalen) en velen belastingen kwamen nooit in de Franse schatkist terecht. werd gevraagd om de Staten-Generaal te laten samenkomen volgens het oude systeem. Er waren namelijk teveel oorlogskosten. M. In de grote steden vonden er kleine incidenten plaats. Franse kranten over de nieuwe Amerikaanse Hongarije. In 1787 wordt de Staten Generaal samengeroepen om het probleem aangaande de belastingen te herzien. Het gewone leger reageerde niet. pamfletten. 42. waardoor de derde stand zich tegen hem keert omdat zij een terugkeer naar de absolute monarchie vrezen. Uiteindelijk komt het toch tot een revolutie. ). Op 14 juli vond de bestorming van de Bastille plaats. krantenartikels. 53 grondwet schrijven. Hoewel dit niet de oorspronkelijke bedoeling was.a. Van Staten-Generaal naar Nationale vergadering Het doel van de adel was om de meeste politieke macht in handen te krijgen en om zo een revolutie te initiëren. De inwoners van Parijs vreesden tevens de bewapening van de troepen in Versailles. Met de Grote angst van 1789 draaide de bestaande onzekerheid uit in paniek omdat er geen duidelijke informatie voor handen was over wat er allemaal gebeurde in Parijs. omdat het parlement andere hervormingen weigert. Ook het gewone volk begint zich te bewapenen. De boeren 16 . terwijl in de rurale gebieden er chaos was. Maar de derde stand wilde dit vermijden en riep de Nationale Vergadering uit op 17 juni 1789. Ondertussen werd in de landbouwgebieden de situatie alleen maar erger. Op 20 juni 1789 werd de Eed van de Tennisbaan uitgeroepen. en enkele soldaten ondergingen hetzelfde lot. De gouverneur werd vermoord. werd met de bestorming van de Bastille de Nationale Vergadering gered: de koning aanvaardt de nieuwe situatie en stuurt de opgeroepen troepen weg. er werden vele manieren gebruikt om te proberen de publieke opinie te beïnvloeden (propaganda. Maar Lodewijk XVI kiest de kant van de adel en wil de Staten-Generaal laten ontbinden (zelfs met militaire kracht). waarin elke stand vertegenwoordigd werd in een aparte kamer.

omdat het vrije economische individualisme werd aangemoedigd: men moest zelf de lonen en de prijzen van goederen regelen. De nieuwe situatie zorgde alleen maar voor meer chaos en deze compagagnonnages werden in de wet Le Chapelier ook verboden.:De eerste hervormingen van de Nationale Vergadering De Nationale vergadering kon alleen de orde herstellen door op de eisen van de boeren de oprichting van de Noord-Duitse Confederatie. bovendien werden assignats (= papieren geld) ingevoerd. werken aan een geschreven grondwet en de principes van het Ancien Regime teniet doen. werd hij verplicht om zijn residentie in Parijs op te nemen. Hieruit volgde de Nacht van 4 augustus. waar hij in het oog kon worden gehouden. De gilden werden afgeschaft. Om de overheidsschulden te kunnen afbetalen werden kerkelijke burgeroorlog 57 gronden en bezittingen in beslag genomen. 17 . In juni 1791 vlucht Lodewijk XVI naar het buitenland. 1867 53 in te gaan. Gemeenschappelijke dorpsgronden werden opgedeeld. In september 1789 begint de Nationale Vergadering met het plannen van de regering. inclusief alle persoonlijke taksrechten. ( wettelijke gelijkheid) De verklaring van de rechten van de mens en de burger (16/08/1789). Bovendien verschilt de praktijk heel erg van hoe alles in de grondwet beschreven staat: er worden veel uitzonderingen gemaakt en aanpassingen gedaan. als reactie hierop werden compagnonnages opgericht. zo wordt het moeilijk om een sterke uitvoerende macht op te bouwen. Op 4 oktober wordt de discussie onderbroken door een nieuwe opstand. De meer conservatieve revolutionairen begonnen zich uit de Nationale Vergadering terug te trekken en de contrarevolutionairen worden sterker. Er herste onenigheid over welk (veto-)recht de koning verdiende te krijgen en welk kamerstelsel men moest hanteren. onder andere een centrale administratie werd ingevoerd (wat nadelig bleek te zijn in oorlogstijden). Door her kasteel van Lodewijk XVI binnen te vallen.53 bewapenden zich en keerden zich tegen de grootgrondbezitters. Elke belasting (betaling) aan de grootgrondbezitters werd hierop afgeschaft. maar hij wordt tegengehouden en terug naar Parijs gebracht. Economische en culturele beleid Het economische beleid trok de middenklassen voor op de lagere klassen. Na de vlucht van de koning is de maatschappij gedesoriënteerd en vol chaos en discussie. Hierin werden de principes van de nieuwe staat bevestigd. Enkele liberale edelen gaven hun rechten en privileges als grootgrondbezitter op. Constitutionele veranderingen Vanaf oktober 1789 tot september 1891 blijft de Nationale Vergadering (= Constituerende Vergadering) het land leiden. Met de grondwet van 1791 werd de Wetgevende (Legislatieve) Vergadering verkozen. In een decreet dat de beslissingen van 4 augustus samenvat. Deze geconfisqueerde gronden werden verkocht om de staatskas te spijzen. verklaart de Nationale Vergadering dat het feodale leenstelsel afgeschaft wordt. Uiteindelijk zal worden beslist tot een één-kamerstelsel en een uitstellend vetorecht voor de koning.

Bij de afkondiging van de grondwet in september 1791 werd de Constitutionele Vergadering ontbonden en wordt de Wetgevende Vergadering opgericht. De staat hoopte te rekenen op de steun van het Vaticaan. Rome verklaarde de constitutionele Kerk te beschouwen dissidenten ( schismatics ). Dit document leidde tot het opzetten van een Franse nationale Kerk waarin y y y y y bisschoppen en priesters verkozen werden door een electoraat dat samengesteld werd op basis van burgerschap en bepaalde kwalificaties. 1871-1980: 67 (zowel aristocraten. De Constituerende Vergadering eiste hierop dat de clerus trouw zweerde aan de grondwet. Trouwe katholieken en het Duitse Keizerrijk. maar de Paus veroordeelde de hele revolutie en al wat er bij kwam kijken. religieuze geloften verboden werden. Het conflict met de Kerk De confiscatie van de kerkelijke 59 eigendommen kwam als een schok voor de clerus. gesponsord door vrijwillige donaties uit het buitenland. dat voor de revolutie gratis was. De constitutionele Kerk zat nu tussen twee vuren: de revolutionairen en het Vaticaan. Frankrijk was nog ver weg van een scheiding van Kerk en staat aangezien de Kerk gezien werd als een vorm van publieke autoriteit. de clerus uitbetaald werd door de staat. straatfeesten. Ideologische en politieke symbolen en ideeën scheppen een identiteit in het dagelijkse leven van de Franse burger. algemene waarnemingen: 67) waren doorgaans aanhangers van de clandestiene beweging. alle kloosters gesloten werden. en een clandestiene. waardoor hij de revolutionairen een nieuwe reden gaf om hem te wantrouwen. 18 . Dit zorgde voor een ontstaan van twee Kerken in Frankrijk: de officiële. De Burgerlijke Grondwet van de Clerus wordt ook wel de grootste tactische blunder van de revolutie genoemd. maar de helft onder hen weigerde.Op cultureel vlak werd het ontstaan van de nieuwe hervormde staat gevierd door middel van onder andere een nieuwe vlag. monumenten en rituelen die uiteindelijk tot een nationale feestdag op 14 juni zouden leiden. de grenzen van de bestaande bisdommen hertekend werden. gefinancierd door de overheid. Deze wordt tien maanden later (in augustus 1792) reeds ontbonden na een volksopstand. de werkende klasse als de boeren Hongarije: Ontwikkelingen elders. De clerus tekende in 1790 een nieuw programma uit: de Burgerlijke Grondwet van de Clerus. geen goed. Zelfs koning Lodewijk XVI koos voor deze Kerk. Het verlies zorgde voor een ondermijning van het kerkelijke gezag en deed het onderwijs.

Toch wonnen ook de contrarevolutionairen aan macht in Europa: y Zweden: de koning stelde voor een monarchistische kruistocht te leiden. Polen: diegene die het land trachten te hervormen grepen naar het Franse voorbeeld. De Verklaring van Pillnitz zorgde ervoor dat er woede ten opzichte van alle gekroonde Europese hoofden ontstond. Onder impuls hiervan raakten de revolutionairen in Frankrijk in paniek. Bovendien was Lodewijk XVI. De revolutie en Europa: de oorlog en de tweede revolutie. 10 augustus 1792 De oorlog zorgde ervoor dat de onrust en ontevredenheid bij de niet-bezittende klassen alleen meer groeide. april 1792 De nieuwe Franse regering was een storende factor omdat het openlijk ontevredenheid over heel Europa aanmoedigde. De Girondijnen werden de partij van de internationale revolutie. Ze waren bang dat de aristocratische emigranten en het Ancien régime zouden terugkeren. brak er een tweede opstand uit. Bovendien verliep de oorlog niet zoals Frankrijk het eerst gehoopt zou hebben. geïnspireerd door de Franse revolutie en gericht tegen geprivilegieerde principes. Over het hele continent doken er proFransen en pro-revolutionaire groepen op die de doctrines van de Franse en Amerikaanse 70 revolutie uitdroegen. y Hongarije y en de Moderne tijd 77: de grootgrondbezitters betrokken de Franse principes in hun reactie tegen Joseph II. waarin onderdruk van de Franse aristocratische emigranten werd besloten dat de Habsburgse keizer Leopold II militaire stappen zou ondernemen om de orde in Frankrijk te herstellen. Ondertussen sterft in het Habsburgse rijk keizer Leopold II. y Rusland: censureerde de Franse Verlichtingsideeen. De tweede revolutie. Oostenrijk 19 .¶Groot-Brittannië: de parlementarissen geloofden dat de Fransen hun voorbeeld volgden. Hij legde deze verklaring vooral af om de Franse emigranten tevreden te stellen en was ervan overtuigd dat hij nooit de steun van alle andere machten zou krijgen. een gevangene in zijn eigen land. na zijn mislukte vlucht naar het buitenland in juni 1791. zij beweerden dat de revolutie pas veilig gesteld kan worden als ze de wereld rond gegaan is. en wordt hij opgevolgd door Frans II. 1791: Verklaring van Pillnitz. y vanuit het Franse hof emigreerden aristocraten naar heel Europa om een heilige oorlog tegen de revolutie te prediken. ras of natie buiten beschouwing gelaten. als hij bijgestaan zou worden door alle andere machten. Augustus. plaats. Deze namen stilaan de vorm aan van een y (Britse arbeiders) universele filosofie die de rechten van de mens verkondigde. tijd.43. Op 20 april 1792 verklaart Frankrijk de oorlog aan de koning van Hongarije 91 en Bohemen. De komst van de oorlog. België s 86: na de eerste revolte tegen de Oostenrijkse 90 keizer. 1792 De internationale impact van de revolutie De Europese overheden stonden onder aanzienlijke druk.

De leiders in de Nationale Conventie waren allemaal Jacobijnen. Dit kwam alleen Frankrijk maar ten goede: de Nederlanden en Groot-Brittannië beschikten niet over een landmacht die sterk genoeg was. Savoye en Mainz opnieuw te bezetten. Er wordt een commune opgezet in Parijs. In werkelijkheid lag alle macht bij de Jacobijn Robbespiere. waar de massa in opstand komt en zich tegen de koning keert. 20 .91 genoot de steun van Pruisen en in de zomer van 1792 stonden de twee grootmachten op het punt Frankrijk binnen te vallen. (Zij werden zo genoemd omdat ze in de Vergadering het liefste de hoogste zitjes innamen. de Britten en de Russen 94 Nederlanden (België belangen 95).) De volkse revolutionairen. Het riep onmiddellijk het eerste jaar van de Franse republiek uit. maar ook zij raakten al snel in onverdeeldheid. De noodrepubliek. maar genoot maar weinig aanzien. Achtergrond van de terreur In april 1793 dreigen de Oostenrijkse 101 legers (eerste coalitie wordt gevormd) opnieuw Frankrijk binnen te vallen. Hierna gaat het beter met Frankrijk in de oorlog: Pruisen stopte haar opmars naar Parijs en Frankrijk wist o.a. 44. noemden zichzelf sans-culottes.:Groot-Brittannië en de Nederlanden maakten zich hierop klaar om verzet te bieden: ze onderhandelden met Pruisen en Oostenrijk China en het Westen 95.:Op 10 augustus 1792 is de tweede revolutie een feit. buiten de Nationale Conventie. Ze vertegenwoordigden de Parijzenaars en hadden de meeste van hun macht te danken aan de radicale en populaire elementen uit die stad. 1792 De Nationale Conventie 1795: de terreur De Nationale Conventie kwam samen op 20 september 1792 en zou voor drie jaar zetelen. In februari 1793 verklaarde Frankrijk de oorlog aan Groot-Brittannië en de Nederlanden. Er verschijnt naast de Jacobijnen en Girondijnen een nieuwe fractie: de Montagnards. en een coalitie met Pruisen en Oostenrijk voor het Westen 96 kwam er niet omwille van Polen. De werkende klasse worden gesteund door een deel van het leger. bovendien stijgen de prijzen en is er minder voedsel. wat leidde tot rivaliteit met Oostenrijk voor de Westerse Penetratie 95. Ondertussen kwamen in Oost-Europa Rusland en Pruisen tot een akkoord over Polen (januari 1793). Zij ijverden voor gelijkheid. een berechting vanLodewijk XVI en wilden niet langer dat er nog buitenlandse mogendheden Frankrijk binnenvielen. Deze Sans-Cullottes (= de berg) had nu de macht over de Nationale Conventie. Wat algemene rusteloosheid veroorzaakt. In december 1792 komt het proces van Lodewijk XVI er dan toch: hij wordt schuldig bevonden aan verraad en naar de guillotine verwezen. In mei 1793 worden onder druk van de Sans-Cullottes de Girondijnen gearresteerd en uit de Nationale Conventie gezet. de Oostenrijkse De Nederlanders.

Na het hoogtepunt van de revolutie in 1793 1794 had het Comité van Openbare Veiligheid geen geduld met het illegale revolutionaire geweld en het stelde een eigen democratische programma op. In juni 1793 bracht het Comité een republikeinse grondwet voort. vandaar dat er een dechristianiseringsbeweging werd ingezet. Het Comité van Openbare Veiligheid werd opgericht. In juni 1794 introduceerde Robbespiere de cultus van het Supreme Being. hield in om anarchie. Het militaire succes zorgde ervoor dat de Franse bevolking het dictatoriale gezag en economische restricties niet langer accepteerde: Robbespiere eindigde aan de guillotine. De intentie was dat een democratische republiek. 21 . Ook de Nederlanden worden binnen gevallen en zes maanden later wordt daar de Batavische republiek opgericht. In de herfst van 1793 werden de ultrarevolutionairen (zo werden ze door Robbespiere genoemd) gearresteerd. het Comité tolereerde wel vreedzame katholieken en het Duitse rijk 106. het grootste dat Europa tot dan toe al gezien had. zodat iedereen wist wat de wet inhield en deze ook zou naleven. maar ondertussen was het bewind onmenselijk. Samen met de Nationale Conventie zette het een schrikbewind uit. Iedereen die de republiek (en de revolutie) in de weg stond werd opgepakt en vaak ook naar de guillotine verwezen. De Bulletin des Loix werd tot stand gebracht. De economie stabiliseerde en het geloof in een vrije markteconomie groeide. de terreur zou opvolgen eens de oorlog over was. in België & Mensjewieken 117. gebaseerd op de Rechten van de Mens. 1793 1794: de terreur Het programma van de Conventie. Toch werd de nieuwe grondwet opgeschort tot na de oorlog. dat elke maand opnieuw werd verkozen (Robbespiere was een zeer invloedrijk lid). dat door Robbespiere mee vorm gegeven werd.Het programma van de Conventie. Bovendien werd er nog een Comité van Generale Veiligheid opgericht als een politieke politie om de revolutionaire republiek tegen zijn interne vijanden te beschermen. een deistische natuurreligie. Ondertussen hield het Comité zich bezig met sociale voorzieningen en maatregelen om het publieke leven te verbeteren. Bovendien werd de administratie gecentraliseerd. Geloofd werd dat alle religie van een contrarevolutionaire aard was. die overgenomen werd door de Conventie. In de lente van 1794 Frankrijk beschikte over een leger van 800 000 soldaten. De tegenstand komt deze keer uit Oost-Europeaan waar Russische en Pruisische troepen de poging tot revolutie in Polen onderdrukt hadden. te winnen. dat er in juni 1794 in slaagt de Slag bij Fleurus. De meeste vooraanstaande Franse wetenschappers werkten voor of werden beschermd door de overheid (en werkten aan nieuwe wapentechnologieën). Tegelijkertijd werd in de Franse kolonies de slavernij afgeschaft. burgerlijke onrust en de opmars van de contrarevolutionairen te onderdrukken en de oorlog te winnen door een grootse nationale mobilisatie van mensen en middelen.

De meest succesvolle kandidaten kwamen vooral uit het kamp van de constitutionele monarchisten.:Het Habsburge Rijk wilde na een nederlaag wel onderhandelen met Napoleon. met als hoogtepunt de opstand van Prairial in mei 1795. De politieke crisis van 1797 In maart 1797 werden de eerste echte vrije verkiezingen in Frankrijk onder republikeins bewind gehouden. maar werd hij verstoord door de royalistische overwinningen in 1797. wat niet naar de zin was van Napoleon Bonaparte 133. Het regime had tegenstanders aan zowel de rechter. Hiervoor had hij echter meer expansionistische republikeinen in de regering nodig. prijscontroles en andere maatregelen werden afgeschaft (met als resultaat: prijsstijgingen). 45. De constitutionele republiek: het Directoraat De zwakten van het Directoraat Het Directoraat of de eerst hervormde Franse republiek duurde 4 jaar. De nieuwe grondwet gold ook in België 125. dat bestond uit 5 directeurs. had Napoleon erop aangedrongen de Franse positie in zowel Italië als België ongewijzigd te laten. maar ook de royalisten kenden een vage vooruitgang. hij was een militair die in het Frankrijk van het Ancien Régime nooit een hoge positie in het leger kon verwerven. net zoals Groot- 22 .(de royalisten) als de linkerzijde (groeperingen die de meer democratische gang van zaken verkozen). De leden van de Nationale Conventie waren vastbesloten nog een poging tot een grondwettelijke regering te ondernemen: de democratische grondwet van 1793 werd aan de kant geschoven en vervangen door de grondwet van het jaar III (einde 1795). de Nationale Conventie reduceerde de macht van het Comité van Openbare Veiligheid. Toen het Directoraat oorspronkelijk van plan was Milaan terug te geven aan het Habsburgse Rijk in ruil voor Habsburgse erkenning van de Franse verovering op België Revolutie 135. Napoleon Bonaparte 133 werd geboren in 1769 op Corsica. De slechte omstandigheden leidde tot opstanden. Het hield onder meer stemrecht in voor alle volwassen mannen die de electors verkozen. Haar zwakte was dat ze steunde op een zeer smalle sociale onderbouw.De Thermidorische reactie De val van Robbespiere zorgde voor een overweldigende reactie: y y y de terreur verzwakte. Ondertussen groeide de invloed van de Bourgoisie. Dit waren meestal mannen uit de hogere middenklasse en hadden de taak alle belangrijke ambtenaren en de leden van de nationale Legislatieve Vergadering aan te stellen. die door de Conventie onderdrukt werd. Deze laatste bestond uit twee kamers (de raad van vijfhonderd en de raad van ouderen ) die de uitvoerende macht kozen: het Directoraat.

De nieuwe grondwet liet geloven dat het parlement effectieve macht had. 141 Na de staatsgreep van Fructidor werd het idee van een republiek als een vrije of grondwettelijke regering opgegeven. Napoleon werd eerste Consul. waar het Directoraat op zoek was naar een generaal: hun oog viel op Napoleon. Napoleon beloofde vrede. Hij bedacht een geschreven grondwet en onderworp dat aan het referendum. Er was ook een Conservatieve Senaat en een Raad van Staate (afgekeken uit het Ancien Régime). Het waren de oude republikeinen uit de nationale Conventie die de macht gegrepen hadden om de revolutie te verdedigen. Op 9 november 1799 leidde dit tot de Staatsgreep van Brumaire. en slaagde hier ook in. Napoleon leidt een nederlaag in Egypte in de Slag bij de Nijl in 1798 en een jaar later stort in Italië de Cisalpijnse republiek in (onder Russische druk). Hierin werden de Franse annexatie van België Nationalisten en Communisten 135 en de Cisalpijnse republiek aanvaard. 1799 1804 Onder het Consulaat kwam Frankrijk in een vorm van Verlicht despotisme terecht. Rusland en Groot-Brittannië een alliantie. Op 4 september 1797 vond de Staatsgreep van Fructidor plaats: het Directoraat vroeg om de militaire bijstand van Napoleon. gekend onder de Tweede Coalitie. Hoewel de burgers vooral edelen verkozen. Het Directoraat bleek niet meer dan een ineffectieve dictatuur te zijn dat er niet in slaagde financiële stabiliteit te instaleren. waarna het Consulaat als staatsvorm werd uitgeroepen. zonder regerende macht. wat ervoor zorgde dat er in Noord-Italië verschillende kleine republieken ontstonden. 23 . Een jaar en half na het Verdrag van Campo Formio vormen het Habsburgse Rijk. 46. De staatsgreep van 1799: Napoleon Bonaparte Commonwealth: imperialistische relaties. De autoritaire republiek: het Consulaat. In navolging hiervan verspreidden zich in de hierop volgende maanden een revolutionair republicanisme in Italië. wat niet het geval was. was het toch de Eerste Consul die alle macht had en alle beslissingen nam. Hoewel er verschillende regeerorganen opgericht werden. Rusland trok zich in 1799 terug uit de oorlog met Frankrijk. In de zomer van 1797 zagen de vooruitzichten van vrede er goed uit. Deze nieuwe staatsvorm bestond uit een Wetgevend Orgaan en een Tribunaal. De overgrote meerderheid stemde voor. maar er waren voorwaarden. hij opteerde voor een onrechtstreekse aanslag en viel Egypte binnen. Napoleon liet de situatie rijpen: Hij werd opdracht gegeven om Groot-Brittannië binnen te vallen. hadden deze geen eigen macht.Brittannië overigens. Napoleon verlaat zijn leger in Egypte en trekt naar Parijs. Dit resulteerde in het Verdrag van Campo Formia met het Habsburgse Rijk 17 oktober 1797 waarin Napoleons ideeën in geïncorporeerd werden. In Italië versloeg hij opnieuw de Habsburgse troepen in de slag bij Marengo (juni 1800).

Ordeverstoorders werden ruwweg neergeslagen. Voor de Paus betekende dit dat hij weer controle kreeg over de Franse geestelijken. Andere hervormingen Napoleon zag religie als een gemak: hij was een vrijdenker en paste zich aan aan zijn omgeving. In navolging van een omzichtiger beleid inzake de Franse schatkist. Er werden geen belastingsprivileges meer verstrekt. werd ook een instelling uit het Ancien Régime opnieuw in het leven geroepen: de Bank hulp 154 van Frankrijk. Na het Consulaat was de revolutie over.De Habsburgers ondertekenden in februari 1801 het Verdrag van Lunéville dat het Verdrag van Campo Formio alleen maar bevestigde. wetboeken van burgerlijke. Hiervoor hebben we het aanzien van de Paus nodig. ). Hun invloed moet vernietig worden. In 1804 werd de republiek dan ook het keizerrijk en Napoleon kroonde zichzelf tot keizer. In maart 1802 werd er eveneens vrede gesloten met Groot-Brittannië. de middelbare en hogere scholen werden gereorganiseerd. maar vooral door een krachtige en gecentraliseerde administratieve machine. deels door een geheime politieke politie. met Talleyrand als minister van buitenlandse zaken. strafrechterlijke en handelsprocedures. In Frankrijk waren publieke tekenen van religie (zoals processies) opnieuw toegestaan. GrootBrittannië en alle continentale machten. waren ze pas echt 10 jaar later gangbaar. Men trachtte het beste uit de revolutie en het Ancien Régime te combineren. 24 . Ondertussen werd ook het Franse intellectuele leven strikt gereguleerd en gecensureerd. Creatief en kritisch intellectueel debat werd dus onmogelijk. Bovendien werd door simpelweg een overeenkomst met het Vaticaan te tekenen de revolutie ontwapend. ongeacht afkomst of status. Waarop hij in 1801 een concordaat met de Paus ondertekende. Nu orde en vrede zich in zijn land gevestigd had. De wetboeken zorgden voor en wettelijke en juridische uniformiteit in Frankrijk. leiden vandaag de Franse clerus. In 1802 leefde Frankrijk in vrede met de Paus. betaald door Groot-Brittannië. men werd beoordeeld op basis van zijn capaciteiten (personen van lagere afkomst profiteerden hier ook van). Napoleon had vertrouwen in de wet. maar hij moest wel de nieuwe Franse republiek erkennen. Ook binnen Frankrijk zorgde Napoleon voor orde. kon het Consulaat zich opnieuw concentreren op wetten en administratie. De regeling met de Kerk. Vijf verschillende wetboeken verschenen (de Code Civil. Hoewel deze regels als in 1789 ingevoerd werden. Napoleon: Vijftig geëmigreerde bisschoppen.

het Habsburgse Rijk. 25 y y . Portugal. .a. Piëmont-Sardinië en enkele kleinere staten. hoewel het uiteindelijke doel was om het Franse overzeese koloniale rijk opnieuw leven in te blazen. Tijdelijke vrede.a. Napels-Sicilië. wordt verbroken door Rusland die zijn troepen terughaalde nadat het zijn ambities in het Middellandse Zeegebied geblokkeerd zag door Engeland.Doordat elke Europese grootmacht even imperialistisch ingesteld was als Napoleon. 1802-1803 Napoleon gebruikte deze vrede om: een leger naar Haïti te zenden om na de opstand onder leiding van Toussaint L Ouverture de orde te herstellen. Het Habsburgse Rijk ondertekent in 1801 de vrede van Lunéville. y Pruisen en Spanje sloten vrede met Frankrijk. ( vormt een politieke eenheid op het Europese continent) De Franse overheersing (gebaseerd op militair succes) vertegenwoordigde meer dan alleen gedwongen onderwerping: innovaties uit het revolutionaire Frankrijk vonden hun weg naar het buitenland door administratieve decreten die meestal goed werden aanvaard. die bestond uit vele korte oorlogen (tussen Frankrijk. heeft als voornaamste verwezenlijking de verdeling en ontbinding van Polen. het Habsburgse Rijk en Rusland. werd in 1795 verbroken: y Engeland trok zich terug. Engeland. werd de situatie er alleen maar ingewikkelder op. De Tweede Coalitie (opgericht in 1799): y y een bondgenootschap tussen Engeland. in Latijns-Amerika: de Koreaanse Oorlog 165). tegen Frankrijk. Rusland en Pruisen) die elkaar in sneltempo opvolgden met impact ver buiten Europa (o. 47. ofwel door weerstand (o.Hoofdstuk 10: Het Napoleontische Europa Na de eerste Franse republiek kroont Napoleon Bonaparte en de Pacific 155 zichzelf tot Napoleon I. Hij is dan zowel keizer van Frankrijk. wereldoorlog. y y Tussen 1792 en 1814 Engeland. 1792-1802: De Eerste Coalitie (opgericht in 1791): y y y y werd gesloten tussen Pruisen. De vorming van het Franse imperium en de coalities tegen Napoleon (1797 1807) De ontbinding van de Eerste en Tweede Coalitie. Engeland sluit in 1802 de vrede van Amiens.. y Oostenrijk 1953-1956 176 tekende in 1797 het verdrag van Campo Formio. Europa werd getransformeerd ofwel door samenwerking met Napoleon. Spanje. opkomend nationalisme). de Nederlanden. Oostenrijk en Sicilië 156. de Cisalpijnse republiek te reorganiseren: het werd een Italiaanse republiek waarvan hij zelf president werd. koning van Italië als beschermheer van de Rijnbond.

1805 Het Habsburgse Rijk vormt een alliantie met Engeland. Napoleon trok verder oostwaarts: hij zegeviert in the great victory of Austerlitz over de Russische en Habsburgse leger. Bayern. De Derde Coalitie. Frankrijk won in de slagen bij Jena en Auerstädt (oktober 1806). Vorming van de Derde Coalitie. y y y y y y y Het Continentale Systeem en de oorlog in Spanje: Napoleon begon een economische oorlogvoering tegen Engeland. In 1807 wordt het Russische leger verslagen in de slag bij Eylau. waarvan hij zelf beschermer wordt. Napoleon richt de Rijnbond op. Württemberg en Baden. Wat uiteindelijk leidde tot het Decreet van Berlijn in 1806. 1804 Napoleon kroont zichzelf tot keizer van Frankrijk. 26 . De Russen trekken zich terug tot in Polen. die zich voornamelijk tegen Engeland richt. Hij besluit te onderhandelen met Napoleon. Pruisen. Habsburg sluit vrede en verliest Venetië aan het koninkrijk Italië in het verdrag van Pressburg. De coalitie is compleet wanneer ook Rusland (onder leiding van tsaar Alexander I) toetreedt nadat de soevereiniteit van Baden geschonden werd door Napoleon. Engeland was voorbereid. Shame of the princes Duitse prinsen vleien Napoleon en zoeken zijn gunst om een groter grondgebied toegewezen te krijgen dan de anderen. 1805-1807: de Vrede van Tilsit: Sinds 1803 was Napoleon bezig voorbereidingen te treffen om Engeland binnen te vallen. Hij gebruikte zijn politieke macht om in alle havens op het Europese continent Engelse import te blokkeren. Bij de slag om Trafalgar haalt de Engelse vloot het van de Frans-Spaanse ( de overheersing van de Engelse vloot wordt hierdoor voor de volgende eeuw verzekerd). toch wil tsaar Alexander I nog niet naar Rusland terugkeren. Dit betekende het einde van het Heilig Roomse Rijk ten voordele van Pruisen.y y de Helvetische republiek te reorganiseren: Napoleon werd bemiddelaar van de Zwitserse confederatie. Napoleon zendt een leger dat de Habsburgse troepen in Ulm (Bayern) omsingelt en zich zonder weerstand overgeeft (augustus 1805). hun verdediging bestond zowel uit Habsburgs-Russische troepen als de eigen vloot. dat geen lid was van de Derde Coalitie. hun gesprek resulteert in juli 1807 in het verdrag van Tilsit. wat het einde van de Derde Coalitie betekent. Hierin sluit Frankrijk een alliantie met Rusland. waarin hij de import van Engelse goederen verbood in de delen van Europa die met hem verbonden waren Continentale Systeem. 1805: 1803 Opnieuw oorlog tussen Engeland en Frankrijk. Napoleon en Alexander I ontmoetten elkaar op een vlot op de Niemen rivier. trok alleen ten oorlog tegen Frankrijk nadat Napoleons bedoeling met de Duitse staten duidelijk werd. Napoleon geeft zijn droom een Amerikaans Rijk onder Frans bewind te verwezenlijken: hij verkoopt Louisiana aan de Verenigde Staten.

was het echte en permanente probleem volgens Metternich (de Pruisische minister van buitenlandse zaken) Rusland en was hij bereid hiervoor de (goede) relaties met Frankrijk te hernieuwen. De Oostenrijkse y en Latijns Amerika 179 vrijheidsoorlog. Napoleon bleek niet bereid de Russische expansieplannen in het oosten te steunen.In 1807 verklaarden zowel Rusland als Pruisen in het Verdrag van Tilsit geen Engelse import toe te laten. Ze trouwden in 1810 en een jaar later werd hun zoon die de titel koning van Rome krijgt geboren. 48. wanneer zijn rijk het hele Europese continent. was bezorgd om het feit dat hij kinderloos was. In Spanje breekt een guerrillastrijd uit. waardoor hij zich een plaats na de val van Napoleon verzekerd. In 1809 scheidde hij daarom van zijn eerste vrouw Josephine. behalve het Balkan 27 . Slovenië en Kroatië in de Illyrische Provincies. 1809 -1811: Hoewel Oostenrijks in 1809 de vrijheidsoorlog verloren had. Napoleon maakt in 1808 zijn broer koning van Spanje. Uiteindelijk zullen ze zelfs beiden de oorlog aan Engeland verklaren. y Denemarken stapt mee in het Continentale Systeem nadat de Deense vloot overwonnen wordt door Engeland. Napoleon. dochter van de Habsburgse keizer en nicht van Marie Antoinette (de echtgenote van Lodewijk XVI). Hij krijgt zowel de Spaanse koning Karel IV (Bourbon y 176) als zijn zoon Ferdinand zover dat ze afstand doen van hun troon. Hij voegt dit samen met delen van Dalmatië. Na een overwinning van Napoleon bij de slag van Wagram in juli 1809 sluit Habsburg vrede. y Portugal weigert samenwerking en wordt binnengevallen door Napoleon. maar wordt hierin niet gesteund door de Duitse prinsen. Talleyrand (Franse minister van buitenlandse zaken) raadt de tsaar aan geduldig te y zijn en te wachten. maar de tsaar is niet onder de indruk. Napoleon op zijn hoogtepunt tijdens de continentale blokkade (1808 1811) De organisatie van het Napoleontische Rijk: De invloed van Napoleon was territoriaal gezin het grootste in 1810 en 1811. Door zijn huwelijk met Marie Louise werden zijn banden met zowel het oude regime in Frankrijk als met het Habsburgse rijk versterkt. waarna Engeland een kleine troepenmacht stuurt om de Spaanse guerrillastrijders te steunen. Dit resulteert in de oorlog om het schiereiland (= Peninsular War) die 5 jaar zal duren. Ook in de Duiste Staten was een anti-Franse golf voelbaar. Franse troepen zullen in augustus 1808 capituleren nabij Bailèn (in Spanje) en in Portugal. Napoleon op zijn hoogtepunt. y y In april 1809 roept Habsburg een vrijheidsoorlog uit. Alleen de Spaanse havens staan nu nog niet onder Frans bevel. echter. Metternich stelt hem voor aan Marie Louise. 1809: Algemeen congres in Saksen: Napoleon wil met tsaar Alexander I praten. Napoleon slaat een groot Habsburgs gebied aan. y Ook Habsburg verklaart de oorlog aan Engeland.

administratie en militaire bevelvoering. installatie van een satellietregering die de steun van lokale collaborateurs die bereid waren een nieuwe grondwet te schrijven. Hierdoor konden de belastingen in Frankrijk laag en het volk tevreden worden gehouden. y In het hele Grote Rijk verloor de Kerk haar positie als publieke autoriteit naast de macht van de staat (eigendommen werden geconfisqueerd. belastingen. 28 . Zo vond hij het belangrijk de Code Civil te verspreiden in de van hem afhankelijke staten. Na protest van de Paus hiertegen. y de Duitse kust werd tot aan het westen van de Baltische heerschappij 179 staten geannexeerd (als tactische zet in zijn eindeloze oorlog met de Britten). werd deze gevangengenomen in Frankrijk. y Om zijn invloed in al deze staten te kunnen handhaven. samen met daar rond liggende afhankelijke staten vormde het het Grote Rijk. Bovendien kon Frankrijk in het noorden en in het oosten rekenen op een bondgenootschap met zowel Pruisen. aangepast aan de nieuwe regering en de relatie met Frankrijk. met als grote verschilpunt dat er geen verkozen wetgevende organen aan zelfbestuur konden doen. De grootste Franse invloed manifesteerde zich voornamelijk in Italië waar een sterke antiklerikale burgerlijke klasse zich gevormd had. alle afhankelijke staten leverden immers mankracht en geld. de Italiaanse kust werd tot net voorbij Rome geannexeerd (Rome werd beschouwd als de tweede stad van zijn rijk).t. y Het oude systeem van grootgrondbezit en lijfeigenschap wordt volledig afgeschaft. hielden vooral wettelijke gelijkheid van individuen in en gaven de overheden volledige autoriteit over haar individuele onderdanen. In het algemeen was er eerst een positief gevoel aanwezig omtrent Napoleons hervormingen. In Spanje en in Pruisen vond Napoleon het minste respons. 3 Napoleon geloofde in de regel van de wet.b. (Dit antireligieuze programma lokte vooral in Spanje tegenwerking uit. Groot-Brittannië als gemeenschappelijke vijand. als Zweden en Denemarken. Habsburg en Rusland.179-schiereiland. De hervormingen die hij doorvoerde waren gericht tegen het feodale systeem. De hervormingen bleken ook een sterk oorlogswapen te zijn. y De adel verloor haar voorrechten m. bevatte. De kern lag in het Franse Rijk. het wegvegen van interne hervormingen en reorganisaties. installeerde Napoleon zoveel mogelijk verwanten op tronen en hoge posities. y Nederland werd in het Franse rijk opgenomen. titels verdwenen en kloosterorden werden opgedoekt of streng gereguleerd). Napoleon en de verspreiding van de revolutie: Dezelfde tendens in alle staten van het Grote Rijk (fasen van Franse bezetting): 1 2 militaire verovering en Franse bezetting. y In de landen van het Grote Rijk werden de belangrijkste principes van de Franse revolutie geïntroduceerd.) Gilden werden afgeschaft en het individuele recht om te werken werd uitgeroepen.

namelijk de vijandelijke handel en inkomsten te boycotten door de exportmogelijkheden te reduceren en de afzetmarkten voor zich ze winnen. In november 1807 beslist Groot-Brittannië dat neutrale schepen in de Europese havens die onder Napoleontische controle stonden. (Anglo-Amerikaanse en het midden oosten na de tweede wereldoorlog. Napoleon maakte gebruik van deze negatieve gevoelens om europa te laten inzien dat GrootBrittannië de echte vijand was.) Het Continentale systeem had bovendien nog als doel 29 . zou hij zich toeleggen op het één maken van alle Europese grootmachten. Het doel hiervan was niet het continent uit te hongeren of weigeren te voorzien in oorlogsproducten. de machinale kracht van Groot-Brittannië maakte dat er. De Continentale en Britse samenlevingen186 Blokkade hadden hetzelfde doel. maar om de handel in deze producten uit vijandelijke handen te houden en zo de handel de vijandelijke positie op de wereldmarkt af te zwakken. In navolging hiervan kondigde Napoleon in december 1807 in het decreet van Milaan aan dat elk commercieel schip dat eerst in Groot-Brittannië aanlegt of een Brits oorlogsschip is in een Continentale haven in beslag zal worden genomen. Eens dit gebeurd was. Hierdoor blijven de Verenigde Staten als enige neutrale handelsstaat over VS moet kiezen met welke (oorlogvoerende) natie het handel wil drijven. 189 oorlog in 1812: de expansionistische partij besluit om de Amerikaanse Revolutie af te sluiten en de overgebleven Britten van het Amerikaanse vasteland te drijven. goedkoper dan op het Europese continent. katoenkleren en andere artikels geproduceerd konden worden ( dreiging van het monopoliseren van de Europese markt met afgewerkte goederen).49. Hun gemeenschappelijke doel was om Groot-Brittannië te verslaan. dilemma omdat de Napoleon bood eerst aan de controle over de neutrale handel op te heffen op voorwaarde dat de Verenigde Staten zich ontdeed van de Britse democratie 187 invloeden. handels-/economische oorlogvoering Fransen zagen Groot-Brittannië in 1793 als het moderne Carthago. door de oorlogen hadden de Britten het monopolie verworven op het overzees verschepen van handelsproducten (naar Europa). De Britse 182 Blokkade en Napoleons Continentale Systeem: Groot-Brittannië reageert op de Continentale Blokkade door middel van de Britse (Myanmar) 182 Blokkade. De verspreiding van de principes van de Franse Revolutie en de groeiende tegenstand (Het continentale systeem: Groot-Brittannië en Europa) Buiten de grenzen van het Grote Rijk lagen de onafhankelijke landen die Napoleon in het Continentale Systeem verenigd had. via deze neutrale kanalen probeerden men toch exportgoederen in vijandelijk gebied te krijgen. In 1807 en in 1810 leek dit eengemaakt e Europese rijk echter niet onmogelijk. mochten aanmeren op voorwaarde dat ze eerst in Groot-Brittannië stopten (waar geprobeerd werd Britse aan het begin van de 20ste eeuw 187 goederen aan boord te krijgen). Dit alles maakte dat er in Europa vooral onder de bourgeoisie 184 en de handelsklasse veel vijandige gevoelens heersten ten opzichte van Groot-Brittannië.

In Polen moedigde Napoleon het nationale gevoel aan. In 1812 werd de Spanje grondwet uitgeroepen. Oeganda 191 handel met het Europese vasteland werd opmerkelijk gereduceerd. + de economische ontwikkeling in Europa faalt: de Europese industrie bleek niet voldoende te zijn. invoer van inter-Europese invoerrechten. Frankrijk stelde zich protectionistisch op en verbood de andere leden van het Continentale Systeem hogere invoertaksen tegen zich te heffen. Oost-Europeaan leed hier het hardste onder. In Italië werd het Napoleontische regime beter onthaald en was het nationale gevoel minder anti-Frans dan in Spanje. hij vertelde het volk er dat als ze zijn opzet steunden er misschien wel een hersteld en eengemaakt land in zat. In Groot-Brittannië was er onder invloed van de oorlog tegen Napoleon solidariteit onder de verschillende klassen merkbaar. + Groot-Brittannië doet het beter dan het Continentale Systeem (het faalt): de Britse heerschappij in Oost Afrika: Kenia. 30 . Schippers. In Spanje nam het nationalisme de vorm aan van een onverzoenlijke opstand tegen het Franse leger dat het land ontvolkte. naar voorbeeld van de Franse constitutie uit 1791. Het Franse regime bleef in Italië aan van 1796 tot 1814. aangezien het niet langer beroep kon doen op Groot-Brittannië of andere West-Europese producerende machten.Frankrijk als centrum van de continentale economie te laten ontwikkelen en de nationale economieën te vervangen door een geïntegreerde continentale economie die het Britse revolutie 189 monopolie zou neerhalen. ook in Frankrijk. maar dat verlies werd goed gemaakt door de Britse suprematie op zee. 50. Het falen van het Continentale Systeem: Door het falen van het Continentale Systeem (grotendeels door toedoen van de Amerikaanse 189 economische bloei) ontstond er een ver verspreid antagonisme ten opzichte van het regime van Napoleon. waren deze bewegingen hiertegen gericht. In heel Europa. Hierdoor werd misschien zelfs een sociale crisis voorkomen.en onafhankelijkheidsbewegingen zich binnen de Napoleontische structuur te vormen. transport: de zeeroutes konden niet helemaal vervangen worden door de landroutes. Tanzania. Het opzet van deze nationalistische groeperingen was om de clerus en de Bourbons 192 in hun macht te herstellen. scheepsbouwers en handelaars in overzeese goederen werden geruïneerd door her Continentale Systeem. raakten mensen de oorlogsdreiging en geruchten beu en al gauw begonnen protest. De Britse heerschappij in West Afrika 190 productiegraad bleek niet helemaal vervangbaar te zijn. De Russische campagne en het einde van Napoleon (1810 1813) De weerstand tegen Napoleon: Nationalisme Het Continentale Systeem werd door Napoleon voornamelijk aangewend tegen Groot-Brittannië. Aangezien het internationale systeem voornamelijk Frans was.

In 1784 verscheen het boek van J. talen en ideeën vanuit Frankrijk over. Hij keurde de Franse revolutie goed. Ook accepteerde hij het idee van de terreur en zag hij de staat als middel voor de redding van de mens. die zegt dat de geest van het individu zijn eigen moreel universum creëert. Wanneer de Fransen Duitsland veroverden. In het oude Pruisen (van Frederick de Grote) ontbrak het haar burgers aan een lidmaatschap van de staat. Herder Ideas on the Filosophy of the History of Mankind. hij zag het als een emancipatie van de menselijke geest. dat zichzelf eerder zag als wereldburger met een kosmopolische blik. Het idee van Volksgeist verspreid zich al snel ook in de Verlichtte landen in Europa en legde de nadruk eerder op het genie en de intuïtie. (Ze waren zich bewust van Europa en van de andere landen. Toch was het van alle Duitse staten degene die het minste beïnvloedbaar was door Napoleon.G. Hij zei dat de Duitse manieren inderdaad anders waren. De futiliteiten van het Heilig Roomse Rijk die Duitsland voor eeuwen het Europese slagveld gemaakt hadden maakten nu dat schaamte en onwaardigheid de kop op staken. Hij geloofde niet dat het Duitse volk het beste was. Hervormingen in Pruisen: Op politiek vlak leidde de opstand tegen Frankrijk ook in Pruisen tot grote transformaties.G.) Het grootste probleem voor Pruisen was dat Napoleon alleen overwonnen zou kunnen worden door militaire kracht. maar stelde simpelweg dat ieder volk zijn eigen identiteit moest leren ontdekken. De Duitsers waren heel lang een onpolitiek volk geweest omdat er in de ministaten binnen het Heilig Roomse Rijk nooit significante politieke vragen naar de oppervlakte rezen. wat voor de Duitsers een cultureel hoogstaande periode betekende. Men kende de bloei van de romantiek in Duitsland. 31 . werd Fichte een zelfbewuste Duitse burger die het idee van Volksgeist overnam. en meer op de verschillen dan de gelijkenissen binnen de mensheid. maar ze waren zich niet bewust van het bestaan van Duitsland zelf.De beweging van het denken in Napoleontisch Duitsland: Duitsland rebelleerde niet alleen tegen de Napoleonistische heerschappij. zowel tegen het leger als tegen het Verlichtingsdenken. de manieren. waarin hij onder meer concludeerde dat het nabootsen van buitenlandse (levens-) wijzen mensen oppervlakkig en artificieel maakte.a. Fichte. maar ook tegen het eeuwenoude Franse overwicht. Om hier iets aan te doen werden legerhervormers Scharnhorst en Gneisenau ingeschakeld. maar daarom niet minder waardevol. In 1806 stortte het rijk na één slag bij Jene-Auerstädt reeds in. werd in vele landen bewonderd. De Franse revolutie deed hen inzien welke doelen de staat kon dienen. bijgevolg hadden de soldaten niet echt een gevoel van patriottisme.) Het Heilig-Roomse Rijk kende geen dwingende politieke constitutie en de hogere klassen namen o. De Duitse literatuur kende een Gouden Eeuw. De Duitsers geraakten gefascineerd door het idee van een grootse nationalistische Duitse staat die de diepe morele wil en distinctieve cultuur van het volk zou dragen. Een lichtend voorbeeld hiervan is de metafysische filosoof J. Het Pruisen ten oosten van de Elbe werd dan ook het centrum van een Duitse beweging voor nationale vrijheid. Zijn leer. (Duitsland word gepruisianiseerd. In de eeuwen na de vrede van Westfalen waren de Duitsers het minst nationalistische volk in Europa.

Zijn nieuwe leger werd in oktober van datzelfde jaar verpletterd in de slag bij Leipzig (door de Duitsers slag van de naties genoemd). Zij zorgden onder meer voor meer vrijheid in het regeren en het afschaffen van lijfeigenschap. Rusland en het Ottomaanse Rijk waren in oorlog en ook in Spanje verkeerde men in een staat van oorlog. 32 . De hervormingen in Pruisen zorgden ervoor dat de oude patriarchale krachten terug geschroefd werden en gaven de vrijheid te gaan en staan waar het volk wil een legale kant. waarop het Russische leger de stad in brand steekt.Voor de reconstructie van de staat werden Baron Stein en zijn opvolger Hardenberg ingeschakeld. Hiermee werd de basis gelegd voor een moderne staat met een moderne economie. De enige manier om Napoleon te raken was zijn leger te verzwakken. Het Grote Leger had slechts voorraden voor drie weken. Het malfunctioneren van het Continentale Systeem veroorzaakte bovendien onrust bij de Europese bevolking. Het Congres van Wenen (1814 De situatie aan het einde van 1811: 1815) Napoleon controleert het grootste deel van het Europese continent. iets wat noch door GrootBrittannië. onderweg naar huis worden Napoleons manschappen overvallen door de koude Russische winter: ongeveer 400 000 soldaten sterven. Napoleon dringt aan op onderhandelingen met Alexander I. De Russische alliantie met Frankrijk liet tsaar Alexander I in een ontevreden staat achter aangezien het enige wat hij bereikt had de annexatie van Finland was (1809). las door Pruisen en het Habsburgse rijk kon bewerkstelligd worden. In respons hierop roept Napoleon het Grote Leger samen in Oost-Duitsland en Polen (700 000 soldaten) en valt van hieruit Rusland binnen (juni 1812) met de int entie van een korte. De Russische Campagne en de vrijheidsoorlog: 31/12/1810. Overal in Europa vertonen zich sporen van een opstand vrijheidsoorlog. scherpe oorlog. Op 14/09/1812 valt hij uiteindelijk Moskou zelf binnen. Rusland trekt zich terug uit he t Continentale Systeem. bovendien was er geen plaats om nieuwe voorraden in te slaan of onderdak te vinden. nog eens 100 000 worden gevangen genomen. Russische strategie: verschroeide aarde. Hierna werden de handelsrelaties met Groot-Brittannië opnieuw aangehaald. maar lijdt grote verliezen. Dertien dagen later richt Napoleon in Parijs een nieuw ongetraind en instabiel leger op aan het begin van 1813. Napoleon wint de slag bij Bordino (niet ver van Moskou). 51. maar de tsaar weigert hierop in te gaan. waarna het Grote Leger zich terugtrekt.

Er werden gen vergeldingsmaatregelen tegenover frankrijk genomen en Napoleon werd verbannen naar het eiland Elba. In Pruisen heerste er onenigheid over de kwestie. 193 het beste was voor alle partijen. Bij het Verdrag van Chaumont werd er beslist tot een Congres in Wenen. 33 . het Habsburgse Rijk en Groot-Brittannië het Verdrag van Chaumont ondertekend. Groot-Brittannië verklaarde dat Frankrijk het (latere) Belgische grondgebied moest verlaten en geloofden dat de restauratie van de Bourbons Congo: Van Mobutu¶s Zaïre tot de Democratische Republiek Kongo. Op 9 maart 1814 werd door Rusland. eens Napoleon van de troon gehaald was om te beslissen wat er met de veroverde gebieden diende te gebeuren. Tsaar Alexander had voorzien Bernadotte (de kroonprins van Zweden en voormalig Franse maarschalk) op de Franse troon te plaatsen. zijn regeling met de Kerk en de afschaffing van alle feodale privileges erkend. Bovendien werden de Napoleontische wetboeken. Er was geen akkoord over wat er met Frankrijk moet gebeuren eens Napoleon verdwijnt. 1814 .1815 De vertegenwoordigers op het Congres van Wenen: Frankrijk: Talleyrand. Hij liet een constitutioneel handvest (1814) opstellen waarin wettelijke gelijkheid en klasseloosheid voor het ambtenaarschap en parlementsleden werden beloofd. nadat de Fransen uit Midden-Europa weggehaald werden. Drie weken later werd Parijs binnengevallen en op 4 april 1814 deed Napoleon troonsafstand in Fontainebleau. als dramatische retributie voor de vernietiging van Moskou. Uiteindelijk wordt de macht van de Bourbons wereld 195 hersteld: Lodewijk XVIII werd koning. Rusland wilde Napoleon onttronen en in Parijs vrede gaan dicteren. Frankrijk was verdeeld: meer dan 25 jaar lang volgde het ene regime het andere op. Groot-Brittannië stond hier alleen: de drie continentale machten waren niet bezorgd om de macht van de Bourbons en Rwanda 193 en vonden ook dat Frankrijk België revolutie 195 mocht houden.De restauratie van de Bourbons 192: De coalitie vertoonde reeds tekenen van barsten. De schikking voor het Congres van Wenen: Op 30 mei 1814 werd het eerste Verdrag van Parijs ondertekend door de leden van de Viervoudige Alliantie en de Bourbons na Mao 213: Frankrijk werd terug gebonden aan zijn grenzen van 1792. Pruisen. tegen Frankrijk. Het Congres van Wenen. Metternich en het Habsburgse Rijk hadden liever dat Napoleon zelf of zijn zoon aan de macht bleven. de Balkan 215 en Finland. waarin elke macht zich voor 20 jaar aan de Viervoudige Alliantie zou binden. Groot-Brittannië weigerde enige discussie over de vrijheid van de zeeën en koloniale regelingen. en nu ontstond er onduidelijkheid over wat er moest gebeuren. Hoewel zowel Rusland als Groot-Brittannië vooraf hun eisen hadden gesteld: Rusland weigerde te discussiëren over Turkije. Voor de eerste keer sinds 1792 werden de 4 verbonden door een stevige coalitie tegen Frankrijk.

Toen dit geheime verdrag uitlekte. Polen werd dus niet herenigd. de Duitse linkeroever van de Rijn wordt bij Pruisen gevoegd. maar de bovenstaande zijn de hoofdrolspelers. ook kleinere Europese machten worden vertegenwoordigd. Om de vrede op het continent trachten te bewaren werd er een bufferzone rond Frankrijk opgetrokken: zo werden de Oostenrijkse Nederlanden en België samengevoegd tot het koninkrijk Nederland. indien het het hele koninkrijk Saxen daarvoor in de plaats kreeg. Toscane. hij was immers een man die de vrede wilde bewaren. Alexander I wilde het koninkrijk Polen herconsitutioneren met zichzelf aan het hoofd. Pruisen was hiertoe bereid. Door deze regeling verschoof het Russische en Pruisische zwaartepunt meer naar het Westen. Hij stelde zich tevreden met een gereduceerd koninkrijk Polen (= het Congres Polen). voor Duitsland doet het Congres geen inspanning om het voormalige Heilig Roomse Rijk te herstellen: de 39 Duitse staten (inclusief Pruisen en Oostenrijk) komen samen in een losse. Milaan en de republiek van Venetië gaan naar Oostenrijk. Hierin stond dat indien nodig de drie samen ten strijde zouden trekken tegen Rusland en Pruisen. Ook Pruisen moest een toegeving doen: het kreeg slechts twee vijfde van Saxen. 34 . was ook Alexander I bereid te onderhandelen. in Spanje en Portugal komen respectivelijk de Bourbons en de Braganzas weer op de troon. Met de regeling in verband met Polen en Saxen bleek ook het Congres van Wenen volledig afgerond te zijn. tsaar Alexander I (wilde Polen bij Rusland voegen). als een brug tussen Frankrijk en Rusland.- Groot-Brittannië: Habsburgse Rijk: Rusland: Pruisen: Castlereagh (verdeling van de macht op het continent). Maar om Polen te herenigen moesten zowel Oostenrijk als Pruisen hun respectieve delen die ze aan Napoleon verloren hadden. het koninkrijk Sardinie-Piedmont wordt in zijn oorspronkelijke staat hersteld en bij de republiek van Genua gevoegd. in de rest van Italië worden de pauselijke staten en de kleinere hertogdommen hersteld. met Alexander I als koning. afstaan. soevereine federatie. Metternich. met op de troon de dynastie van de Oranjes. Hardenberg (wilde Pruisen uitbreiden). Metternich zag dit niet zitten en ook Castlereagh had bezwaar. De Pools-Saksische kwestie: De kwestie Polen die heropend werd door de van het Groothertogdom Warschau maakte het Congres bijna tot ramp. Talleyrand zag hier zijn kans om Frankrijk terug in de diplomatische kring te krijgen: hij ondertekende op 3 januari 1815 samen met de Britse en Habsburgse vertegenwoordiger een geheim verdrag.

Want al was dit niet de oorspronkelijke intentie. Groot-Brittannië en het Ottomaanse Rijk ondertekend werd) waarin christelijkheid en politiek met elkaar verweven raken. Bovendien werd Murat. Duitse liberalen en democraten ontevreden waren over het Verdrag. De Vrede van Wenen bevat het Verdrag van Wenen zelf. Tsaar Alexander I komt met het idee van de Heilige Alliantie. Hierna wordt een nieuwe vrede gesloten met Frankrijk in het tweede Verdrag van Parijs. Hij ontmoette zijn tegenstanders bij Waterloo. De leden van de Viervoudige Alliantie bevestigden het Verdrag van Chaumont. de Verdragen van Parijs en de Britse en koloniale regelingen. De leden beloven steun om de principes van vrede en liefdadigheid te handhaven. In Parijs neemt hij het leger en de regering over.De Honderd Dagen en hun nasleep Op 1 maart 1815 vlucht Napoleon vanop Elba opnieuw naar Frankrijk en riep weer het keizerrijk uit. is het met de intentie het Congres van Wenen uiteen te drijven. waaraan werd toegegoegd dat geen Napoleon ooit nog in Frankrijk zou regeren. al worden al snel ook het liberalisme en vooruitgang bestreden. waar ze zich verzameld hadden onder het bevel van de Hertog van Wellington. militaire aanwezigheid in Frankrijk en een geldboete. die is een verklaring (en militaire coalitie. die door iedereen. Hij vond steun bij de revolutionairen. Napoleon verliest de slag en wordt deze keer verbannen naar het eiland Sint-Helena. hierin werd verder nog besloten tot een kleine grenswijziging. (Het was tussen de Vrede van Westfalen 1648 en de Vrede van Parijs 1919 het verst reikende diplomatische akkoord. Wanneer hij België binnenvalt. geëlimineerd en kwam het koninkrijk Napels nu ook onder heerschappij van de Bourbons. die Napoleon steunde. behalve de Paus. het verdrag leek een reactie te zijn op de revolutionairen ideeën. 35 . Men zag het als een aanleiding tot opstanden en een nieuwe revolutie. Hoewel echter nationalisten.

Hoofdstuk 11: Industrieën. werkte deze conservatieve stroming tegen. Waarom manifesteerde de industriële revolutie zich eerst in Groot-Brittannië? typische eigenschappen van de Britse politiek die de hele maatschappij kenmerkten. De andere grote revolutie was van economische aard. na de agrarische revolutie (die het ontstaan van de eerste nederzettingen betekende rond 8000 voor onze jaartelling). het verwerven van rijkdom. deze had vooral een grote politieke impact op het Europese vasteland. maar het proces van industrialisatie dat zich vanuit Groot-Brittannië over het Europese continent verspreidde. (De economische vooruitgang bleek sterker te zijn dan de politieke reactie. productietechnieken. want na het congres van Wenen in 1815 leek het alsof Europa klaar was voor een terugkeer naar een politieke heerschappij zoals die van het Ancien Régime. y y y Na het Congres van Wenen leek het erop dat een conservatieve politiek gewonnen had en er teruggrepen zou worden naar het Ancien Régime. één ervan was de Franse revolutie. Waarschijnlijk brengt deze industriële revolutie. De industriële revolutie is naast de Franse revolutie een belangrijke schakel in het veranderingsproces vanuit het Ancien Régime. de verspreiding van goederen onder consumenten. 36 . ideeën en het gevecht tegen de hervormingen. de ontwikkeling van nieuwe technieken. manifesteerde zich eerst voornamelijk in Groot-Brittannië en had te maken met de aanwezigheid van en kennis over: y y y y y y de productie van rijkdom. 1815 1848 In de 30 jaar voor 1815 vonden 2 revoluties plaats die zich schijnbaar onafhankelijk van elkaar ontwikkelden. Echter is er een duidelijke wisselwerking tussen beide revoluties. het gebruik van de grondstoffen. De industriële revolutie in Groot-Brittannië Een versnellingsmoment met belangrijke sociale gevolgen. de grootste verandering teweeg in de geschiedenis van het menselijke ras. eerder commercieel en overzees succes zorgde voor een verwijding van de Britse toegang op de wereldmarkt.) 52. maar dit werd tegengewerkt door de golf van industrialisatie die vanuit Groot-Brittannië het Europese continent bereikte. er heerste een open geest die het individu aanmoedigde zelf te ondernemen te innoveren.

een sterke groei van de industrie en de fabrieksarbeid. het aanleggen van tolmuren wilde de Britse overheid haar inheemse landbouwproductie beschermen.     Oorzaken: landbouwevoluties (= enclosures).De industriële revolutie is sterk gekoppeld aan een liberaal regime. innovaties (in de mijn.) werd deze door de staat aan banden gelegd.en in de machinebouw). is een belangrijke voedingsbodem van het nationalisme.d. aandacht voor de relatie tussen natuur en cultuur. 53. Hoewel er sprake was van een volledige vrijheid. waar ze letterlijk hun arbeid verkopen. het fabrieksproletariaat. arbeid is koopwaar. maar dat is grote individuele vrijheid als begin van de revolutie.v. geen wetmatigheid. was er wel degelijk sprake van staatsinterventie. verheerlijking van het volk bij Eugène Delacroix.m. wat het begin betekent van de Europese suprematie in de 19e eeuw. wat ertoe leidde dat mensen in een systeem zonder sociale bescherming leefden (wat onder meer betekende dat wanneer er door ziekte een inkomen wegviel. iemand in totale armoede terechtkwam). migraties en sociale gevolgen. De opkomst van nieuwe ideologieën vaak tegenstrijdige denkwijzen die teruggaan op oudere varianten. d. kapitaalaccumulatie. 37 . Er heerste een klimaat van totale vrijheid. Toch impliceren de cijfers een enorme sociale impact. In deze steden vormt zich een nieuwe sociale groep. Romantiek (vooral in de literatuur en andere kunstvormen): als reactie tegen de opkomst van de wetenschap en het rationalisme.: verheerlijking van de natuur vinden we terug bij Kaspar David Friedrich. kapitalisme. heeft een voorliefde voor het onverklaarbare. voor het scheppende genie. de industriële revolutie slaat een kloof tussen Europa en de Verenigde Staten enerzijds en de rest van de wereld anderzijds. mensen stromen namelijk naar de steden waar veel fabrieken uit de grond rijzen. Door de lage lonen en het feit dat vele fabrieksarbeiders in grote concentraties samenleefden in de industriesteden groeide het bewustzijn dat de krachten gebundeld dienden te worden.a. maar van een echte overheersing kunnen we ook nog niet spreken. Bijvoorbeeld in geval van een arbeidersoproer (stakingen e. Vooral in de eerste decennia van de industriële revolutie is de primaire sector (landbouw) groter dan de industrieën van de revolutie. In de nieuwe sectoren die sinds de industriële revolutie opgang maakten (o. de industriële revolutie zorgt voor een exponentiele groei van de productiemogelijkheden. de mijnbouw) komt er pas een exponentiele groei op gang van de jaren 30 en 40 van de 19e eeuw (die tevens gerelateerd is met een groei in andere klassieke sectoren. Tot dan toe moest Europa niet onderdoen voor de rest van de wereld. bv.

Liberalisme (belangrijkste exponent: Adam Smith): politiek liberalisme ijvert voor gelijke rechten.a. aan de politieke rechten wordt tevens bezit gekoppeld (= klassiek liberalisme) hoewel het ook enkele belangrijke mensenrechten verkondigd. maar zijn constructies van de menselijke geest een natie is een groep mensen die het idee koesteren dat ze en gemeenschappelijke afkomst (geschiedenis) delen. armoede als persoonlijke verdienste (schuld ligt bij het individu zelf). verwant zijn. waardoor er een samenhorigheidsgevoel ontwikkeld wordt dat zich uit in de ontwikkeling van een gelijkende cultuur en het delen van een gemeenschappelijk toekomstbeeld.w. nationale instellingen voor het hele rijk. die het ontwerp van Phalanstère bedacht) Nationalisme: had samen met het liberalisme de grootste impact op de toenmalige samenlevingen. solidariteit met de leden van de natie en soeverein met elkaar zijn). Ideeën van Fourier.) Een natie ontstaat pas nadat er een gevoel van nationalisme gecreëerd werd en niet omgekeerd. het nationalisme houdt de doctrine in dat elke natie recht heeft op een eigen staat naties zijn geen natuurlijke entiteiten. zoals Groot-Brittannië en Frankrijk. een versmelting van de drie ideologieën: in de 19e eeuw ontwikkelt zich het utopisch socialisme als reactie tegen het liberalisme (= antwoord dat arbeiders zich uit het kapitalistische systeem moeten terugtrekken en sociale eilanden moeten vormen waar sociale gelijkheid en sociale rechtvaardigheid heerst) (bv. economisch liberalisme is erop uit winst te maken en rijkdom op te bouwen zonder staatsinterventie.z. er wordt (in tegenstellingen tot wat de romantiek verkondigt) in de maakbaarheid van de wereld geloofd.) culturele elites worden gevormd door het doorgegeven van culturele artefacten Het proces van natievorming verloopt doorgaans via cultuur (o. Hoewel het nationaliseringproces anders verliep in staten die reeds sinds lang één entiteit (één taal. (Bijvoorbeeld De leeuw van Vlaanderen van Hendrik Conscience is een uiting van dergelijke vorm van cultuur die de hele Belgische natie aansprak. schilderijen en verhalen) wat dan weer impact heeft op degene die zich tot de groep voelen aangesproken (d. Radicalisme. en niet zoals vaak wordt gedacht alleen de Vlamingen.v. ) vormden. een romantische uiting van een band dat een volk heeft. geloof en kracht in de ontplooiing van het individu met onderwijs als het belangrijkste instrument.m. 38 . d. (hierin zit een duidelijk verband met volkssoevereiniteit. republicanisme en socialisme (als tegenhanger van het liberalisme): kwamen tot stand na de Franse revolutie (gelijkheid en broederlijkheid).

maar Rusland spant na verloop van tijd de teugels aan. waarin onder Russische impuls het Poolse nationalisme onderdrukt werd. Toch ontstaat er een Duitse folksgeist . (dit uit zich onder andere wanneer Napoleon de Duitse ruimte binnenvalt. dit onder andere omdat de Habsburggezinde Metternich kanselier wordt. y y y 55. Polen: na het congres van Wenen leefde Polen in een dubbelmonarchie met Rusland (met als monarch de Russische tsaar). Ieder die immers Duits spreekt. een systeem om het Ancien Régime in stand te houden Hoewel het in feite de Duitse kanselier Metternich is die invulling geeft aan het hele systeem. De internationale ontwikkelingen UNO. met tsaar Alexander van Rusland als drijvende kracht). 54. zoals de Duitse ruimte (hier wonen zowel protestanten als katholieken en is allerminst een gecentraliseerde staat). Aanvankelijk kreeg Polen wel de vrijheid van een eigen taal.zal het proces zich ook aftekenen in versplinterde gebieden.) De Duitse filosoof Herder zegt hierover het volgende: de taal is gans het volk. later zijn broer Karel X. met onder meer onderdrukking van de revoluties in Spanje en Italië. hij zal dan als een vreemde bezetter beschouwd worden). grondwet en zelfs persvrijheid. eerst Lodewijk XVIII. blauwhelmen Europa: de Heilige Alliantie waakt over de restauratie (= bijstandsysteem van monarchen. De ontwikkeling van enkele grote staten op binnenlands gebied (1815 .1830) y Frankrijk: na het congres van Wenen komen de Bourbons terug op de Franse troon. behoort tot het Duitse volk en elk volk heeft recht op een ruimte. Ware het niet dat het Duitse volk versplinterd leeft over de verschillende Duitse staten. Groot-Brittannië: wordt gekenmerkt door een economische groei (hoewel deze ook terugvallen en depressies heeft gekend) en sociale veranderingen. Duitse Bond: ook in het Duitse rijk wordt het Duitse nationalisme (en manifestaties hiervan) onderdrukt. wat uiteindelijk tot een opstand zal leiden in 1830 die door de Russen onderdrukt zal worden. (Dezelfde redenering geldt voor het Ottomaanse rijk en het tsaristische Rusland. 39 . Karel X brak met het beleid van zijn broer en voerde een eerder conservatieve politiek waarin hij revolutionairen liet vervolgen.

Daarboven kreeg Latijns-Amerika steun van de Verenigde Staten. Een liberale bevrijdingsbeweging. In Frankrijk komt in 1824 Karel X op de troon na de dood van zijn broer Lodewijk XVIII. Hier vonden namelijk liberaal-nationalistische opstanden plaats onder leiding van Simon Bolivar en José de San Martin. zal de tsaar wel interveniëren. (Uiteindelijk zullen er alleen enkele kleinere Franse. De Russische tsaar maakte hiervoor ook plannen. die met de Monroe-doctrine een duidelijk antwoord klaar had voor de oprichting van de Heilige Alliantie. De revolutiegolf van 1830-1832 De dijk van de restauratie wordt gebroken in West-Europa: In Rusland sterft tsaar Alexander.Wanneer er in Griekenland dat toen nog deel uitmaakte van het Ottomaanse rijk een nationalistische opstand uitbreekt (die teruggrijpt naar de gemeenschappelijke geschiedenis en de Grieks-orthodoxe kerk). Wanneer in 1830 Griekenland opnieuw in opstand komt tegen de Ottomaanse overheersing. maar zijn eigen belangen verdedigen. Na het congres van Wenen zou de Heilige Alliantie in principe ook moeten doorzetten in de koloniale wereld. hij wordt opgevolgd door Nicolas. Hiertegen zal het Parijse volk in 1830 een opstand organiseren en de monarch zal op de vlucht slaan. Britse en Nederlandse kolonies blijven bestaan in Latijns-Amerika. Hij zal nu echter niet meer de Heilige Alliantie.) 56. y y 40 . Latijns-Amerika: de Franse revolutie en het regime van Napoleon lieten in onder meer Spanje met een groot aandeel in de koloniale wereld hun sporen na. wat natuurlijk haar gevolgen had voor die koloniale wereld. kiest Rusland (tegen de eigen belangen in) voor de kant van het Ottomaanse rijk en wordt de Griekse opstand onderdrukt. maar de Britten weigerden hun medewerking (omdat ze geen belang hadden bij een herstel van het oude koloniale rijk en omdat de Britten geen terugkeer naar het Ancien Régime wilden). Karel X is een contrarevolutionair en zal een ander beleid voeren dan zijn voorganger. Amerika aan de Amerikanen. De drijvende krachten achter deze revolutie waren de republikeinen.

Het hele Britse kiessysteem werd beheerd door de grootgrondbezitters. afschaffing van de corn laws. 41 . De revolutie van Parijs in 1830 had tevens impact in Groot-Brittannië. de corn laws). maar dit was niet naar de zin van de Britten. Uiteindelijk wordt Leopold van Saksen-Coburg. De Belgen moeten op zoek naar een koning en zoeken deze eerst in de zoon van de Franse koning. hierdoor ging het meer moeite vergen om producten in het buitenland af te zetten. de Russische tsaar plant een tussenkomst.b. Hij geeft meteen zijn woord de grondwet te erkennen in zijn beleid. In Groot-Brittannië waren de conservatieven (de Torries) aan de macht. 1 op 8 mannen kan nu een stem uitbrengen. de Whigs laten de Reform Bill goedkeuren.De Burgerkoning: Hun opzet was eigenlijk de republiek in Frankrijk in te voeren. is de verhouding tussen de invloed van een bepaalde regio en haar bevolkingsaantal niet meer actueel. zij keurden de corn laws goed waardoor de graanprijzen hoog gehouden werden. dit was een gevolg van de industriële revolutie. In Polen wordt de opstand onderdrukt door de Russische tsaar. 1846. maar zie hiervan af wanneer ook in Polen een opstand uitbreekt. De Whigs groeien uit tot de Liberal Party en de Reform Bill lijkt het sprekende bewijs dat politiek correcte hervormingen mogelijk zijn. de afschaffing van de slavernij in de kolonies. eerste vooruitstrevende wetten. want sinds er een nieuwe sociale groep (die zich in de industriesteden ging concentreren) gevormd werd.v.m. beperkte wetten i. maar wel de godsdiensttegenstellingen. wetten m.t. Hervormingen in Groot-Brittannië na 1830 In Groot-Brittannië werd zonder revolutie vanuit een Ancien Régimeheerschappij naar een parlementaire democratie geëvolueerd. 1830. een Duitse prins de eerste koning der Belgen. 1833. 57. Deze opstand in Parijs had een enorme invloed op andere Europese landen. waar de grootgrondbezitters en de hogere fabrieksklasse tevens andere belangen hadden (onder andere met betrekking tot de steeds klimmende graanprijs). In 1830 is de Belgische Omwenteling een feit. Door het gebrek aan sociale wetten wordt arbeid als koopwaar aangeboden. waaronder Polen en België: y y y In België is het niet de taalkwestie die een rol zijn spelen in de groei naar een onafhankelijkheidsgevoel. Groot-Brittannië wordt nu het eerste land waar de middenklasse mee kan wegen op het beleid. Het is geen toeval dat na de afschaffing van deze graanwetten de industriële productie in een stroomversnelling terecht kwam. hierin worden de belangen van zowel de grootgrondbezitters als het gewone volk gerespecteerd (m.b. het Belgische natiegevoel en de economische tegenstellingen tussen de noordelijke en zuidelijke Nederlanden die door koning Willem I zullen worden gebruikt om zijn economische belangen als staatshoofd te behartigen. maar in plaats daarvan wordt er een koning uit de hoge adel opgevist: Louis-Philip I krijgt de kroon. Door het goedkope voedsel en de lagere lonen zijn er dus spotgoedkope arbeiders mogelijk. het tegengaan van kinderarbeid.t.

verandering) definitief.Hiertegen (het Luddisme) groeit een protestbeweging.als Latijns-Amerika heel snel terrein. terwijl in Midden. Er worden wetten opgenomen in een charter met betrekking tot het cencitair kiesstelsel. die in een tweede fase zal uitgroeien tot trade unions wat niet naar de zin is van de fabrieksbezittende klasse. Dit leidt tot de opkomst van het chartisme ( socialisme). Europa als geheel (1815 1830): er wordt een kloof tussen West-Europa aan de ene en Midden.en Oost-Europeaan aan de andere kant geslagen. Op mondiaal vlak verliest Europa in zowel Noord. Besluit y In Frankrijk werden de revolutionaire ideeën door een radicale groep ondersteund. In West-Europa breekt de dijk van het Ancien Régime (d.z. De verenigde staten zijn in de jaren 80 van de 18 e eeuw al krachtig genoeg om Europa in Latijns-Amerika een halt toe te roepen. terwijl in Groot-Brittannië een dreiging van geweld al genoeg was om voldoende impact (in zowel Groot-Brittannië als de rest van Europa) te hebben.w. Toch is men zich bewust van de nood aan sociale hervormingen. In een fase die hierop volgt worden na petities ook prille sociale wetten afgedwongen.en OostEuropeaan de restauratie standhoudt. y y 42 .

In deze werkplaatsten (= workshops) konden vrouwen niet terecht. De Juni Dagen van 1848 Er waren twee kampen in Frankrijk: de arbeiders in de Nationale Werkplaatsen en de verkozenen in de Constituerende Vergadering. ze treedt in werking op 4 mei (wanneer ze de tijdelijke regering vervangt door een executief orgaan). De sociale fractie van de republikeinen is nu helemaal niet meer vertegenwoordigd. maar deze mislukt omdat de Nationale Garde ingrijpt. Onder de arbeiders werden veel ideeën en meningen uitgewisseld waardoor de ontevredenheid allen maar toeneemt. De r gering e stuurt de Nationale Garde hierop af. maar verkeerde in een minderheidspositie. waarop de koning hervormingen van het kiesstelsel beloofde. als een politieke toegeving. y de oprichting van Nationale Workshops. Parijse arbeiders restten nu slechts drie opties meer: ofwel in het leger dienen. De republikeinen lieten toch een opstand vertrekken naar het huis van Guizot. In april wordt de Constituerende Vergadering verkozen. In de kamer van afgevaardigden roepen de republikeinen hierop de Franse republiek uit. 1848 58. vandaar at alleen gerealiseerd werden: y een gelimiteerde Arbeidscommissie. hoewel het tegen de wensen van de koning was. doch mannen van alle slag opgedragen werd graafwerken aan wegen en dergelijke te doen voor 2 franc per dag. Op 15 mei werd een aanval op de Constituerende Vergadering gepland. maar het geheel loopt allemaal wat uit de hand en onderweg vermoord de garde zo¶n 20 personen. de liberalen daarentegen waren voor het behoud van de Constitutionele monarchie (onder voorwaarde van een uitbreiding van het stemrecht). planden op 22 februari 1848 een groot banket in Parijs. dat vergezeld werd van betogingen op straat. De socialistische republikein Louis Blanc wil zo snel mogelijk een sociaal en economisch programma op punt stellen. Terwijl er gewacht wordt op de verkiezing van een Constituerende Vergadering wordt er een tijdelijke regeging samengesteld. 43 .Hoofdstuk 12: R evolutie en het herstel van de rust. Bovendien ijverden de radicale fractie voor algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen en voor een republikeins regime. De Februari revolutie in Frankrijk De hervormers. en sinds dan meer en meer socialistisch zijn geworden. de slavenhandel in de Franse kolonies werd verboden. maar die weigerde. Parijs: het spook van de sociale revolutie in het Westen 1870 De Julimonarchie in Frankrijk was opgebouwd over een vulkaan van onderdrukte republikeinse vuren die in 1830 uitgeblazen waren. Die nacht werden barricades opgebouwd in de wijken waar de werklassen woonden. Op 24 februari 1848 doet koning Louis Phillipe troonsafstand en vlucht hij naar Groot-Brittannië. waarin 7 politieke en 3 sociale republikeinen zetelen. in de provinciale werkplaatsen aan het werk gaan of verdreven worden uit Parijs. De koning weigert hierover te onderhandelen. Als maatregel worden hierna de Nationale Werkplaatsen afgeschaft.

Als zijn eerste verwezenlijkingen vervangt hij de Constituerende Vergadering door de Legislatieve Vergadering. De februarie-revolutie had ook impact overzee: in Groot-Brittannië leefde de chartistische agitatie opnieuw op. het koninkrijk Napels.De regering gaf alle macht aan generaal Cavaignac en het gewone leger. onder invloed van de Volksgeist die uit de Duitse Federatie komt overgewaaid. Het land had een invloedssfeer die reikte tot aan de Duitse Federatie. Louis Napoleon Bonaparte wint de verkiezingen. Sicilie en de Pauselijke staten. Ondanks dit alles wordt Napoleon op 20 december 1851 toch opnieuw verkozen. Niet lang hierna begon men met het plannen van opstanden en aanslagen. Vanaf nu roept hij zichzelf uit tot keizer Napoleon III. Maar het regime van Metternich was niet erg succesvol. 44 . dit voor een termijn van 10 jaar. Hij legt de persvrijheid en de vrijheid zich te verzamelen in het openbaar aan banden en trekt het algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen terug in. Pruisen. maar de chartisten worden verraden door een infiltrant van de regering: het plan wordt voorkomen. Er wordt beslist dat de president door middel van enkelvoudig stemrecht verkozen zal worden. Er ging een nieuwe chartistische petitie circuleren die al gauw 6 miljoen handtekeningen telde. 59. wat op 24. hij is de neef van Napoleon Bonaparte en had als intentie het rijk van zijn oom te herstellen in zijn oorspronkelijke staat. Drie dagen waarop in Parijs een angstaanjagende klasseoorlog werd uitgevochten. met hoofdstad Wenen. Het volk komt hiertegen in opstand: in Parijs worden 150 personen vermoord en nog eens 100 000 anderen worden opgepakt. Er waren drie grote regio s (Oostenrijk. Wenen: de nationalistische revolutie in Centraal-Europa en Italië Het Habsburgse Rijk in 1848 Na Rusland telde het Habsburgse Rijk. Toscane. Metternich tracht dit te onderdrukken uit angst voor een bellum omnium contra omnes. het meeste aantal inwoners in Europa. 25 en 26 juni leidde tot de Bloedige Juni Dagen. Onder deze verschillende nationaliteiten gaat er zich een nationalisme vormen. En op 2 december 1851 pleegde hij zij staatsgreep: hij ontbond de Legislatieve Vergadering en liet alle leden oppakken als voorbeeld voor andere openbare bijeenkomsten. De Franse republiek wordt omgetoverd in een antirepublikeinse regering. hij heeft tevens een sterke uitvoerende macht in handen. Bohemen en Hongarije) maar er leefden een dozijn verschillende nationaliteiten in het land. het fundamentele probleem was om het volk in een wederzijdse en morele regering met de regering te krijgen. beeld van revolutie De komst van Louis Napoleon Bonaparte In Frankrijk begint de Constituerende Vergadering na de Junidagen met het schrijven van een republikeinse grondwet.

1848 In Habsburg had keizer Ferdinand het niet echt begrepen op de nieuwe nationalistische bewegingen. In Praag breekt een opstand uit en de keizer laat het leger de stad bombarderen. het waren vooral intellectuelen. maar de Tsjechen zagen dit niet zitten. 45 . De oude regeringen werden bevroren. juni december. y de regering in Duitsland valt. Ook elders in Europa zijn er tekenen van onrust: y in Berlijn ontstaat er commotie. De revolutionaire leiders ontbrak een sterke basis.De Maart Dagen In maart 1848 storten de meeste politieke instellingen in Centraal-Europa in.en de laagste klasse. ware het niet dat het leger immuun was voor enige vorm van nationalisme. was in brokken uiteen gevallen): y y y y van het Habsbursge Rijk bleef alleen nog het kerngebied over. Bovendien ontstond er een angst tussen de midden. y het Habsburgse leger wordt uit Milaan weggehaald. Naar aanleiding hiervan vlucht Metternich naar Groot-Brittannië. bovendien wordt de Slavische Vergadering opgeheven. waarop zowel Toscane. Na de fenomenale Maart-dagen was de situatie in Europa de volgende (de hele politieke structuur die in Wenen beslist werd. Het tij keert in Praag: In mei 1848 vindt in Frankfurt een vergadering plaats waar de Duitse eenmaking besproken wordt (ook de vertegenwoordigers van Bohemen worden uitgenodigd). Het tij keert na juni Eens juni over af. Sardinië doet een inval in Lombardije en Venetië.z. Italië was in oorlog. De Overwinningen van de Contrarevolutie. dat er geen plaats was voor het Habsburgse Rijk. voornamelijk onder invloed van de Februarirevolutie in Parijs. y de Pruisische koning belooft een grondwet.w. de Duitse Federatie maakte zich klaar voor een eenmaking. y zowel Venetië als Toscane roepen de onafhankelijke republiek uit. Ook in Wenen ontstonden er rellen: op 13 maart werpt een groep met arbeiders en studenten barricades op en wordt het keizerlijke paleis bestormd. vandaar dat er een Pan-Slavische vergadering gehouden wordt in juni 1848. begon ook de revolutie weg te ebben. Hierdoor kwam de stad opnieuw onder Habsburgse controle. de Pauselijke Staten als Napels militaire steun sturen dit betekent het begin van een Italianse oorlog tegen het Habsburgse Rijk. de machtige sociale en economische belangen werden amper gerepresenteerd. Men vond vooral dat het Slavisch zijn de basis moest vormen voor politieke regeneratie. Toch had men het Habsburgse Rijk nodig om zich politiek te kunnen ontwikkelen. d. De Duitsers die in Bohemen leefden waren voor het idee. maar nog niet echt gebroken: maar wachten tot het juiste moment om gedwongen beloften ongedaan te maken. Ook waren er belangenconflicten tussen de verschillende nationaliteiten. dit leidde tot de eis dat alle Slaven gelijk behandeld zouden worden als eender welke andere nationaliteit. in Pruisen waren er verschillende revoluties gangbaar.

Frankfurt en Berlijn: de vraag naar een liberaal Duitsland Berlijn: het falen van de revolutie in Pruisen Hoewel hij een grondwet beloofd had. Maar het probeerde het morele. Maar dit alles wordt weer onderdrukt en een nieuwe contrarevolutie grijpt plaats: het Franse leger herstelt de orde in Rome. Hierom start de Kroatische graaf Jellachich een burgeroorlog tegen de Hongaren. y Sardinië doet een nieuwe inval in Lombardije. y de Hongaren gingen verder met hun onafhankelijkheidsstrijd. Keizer Ferdinand vlucht. De Vergadering van Frankfurt Er ontstond een machtsvacuüm in Duitsland na de ontbinding van de oude regeringen. het zal uiteindelijk leiden tot de verkiezing van een nieuwe Legislatieve Vergadering.Ook in Noord-Italië breken er opstanden uit: Habsburg stuurt Radetsky met een leger dat de koning van Sardinië verslaat. ontbind. had Frederik Willem III er nog steeds geen gerealiseerd. De Berlijnse Vergadering staat zelfbestuur toe aan de West-Pruisische en aan de Posische Polen. In het hele Habsburgse Rijk wordt nu het nationalisme gestopt op basis van militaire middelen. Ondertussen komt de revolutie in Pruisen en in Oostenrijk tot een einde wanneer het Pruisische leger de instellingen die door de Berlijnse Vergadering opgericht werden. De reactie van de revolutionairen in Wenen hierop uit angst dat dit leger ook tegen hen gebruikt zou worden is een tweede massa-oproer in oktober 1848. In Hongarije wordt de drang naar onafhankelijkheid abrupt een halt toegeroepen door tsaar Alexander I en zijn Helige Alliantie. Op 15 maart 1848 breekt er oproer uit in de straten van Berlijn. hij werd gesteund door keizer Ferdinand. De finale uitbarsting en repressie. Het Duitse Rijk kende nog steeds geen nationale structuur of leger. De Hongaren voelen de drang om te denationaliseren: ze veranderen de hoofdstad naar Boedapest en de officiële taal wordt het Hongaars. De Vergadering van Frankfurt representeerde een idee. politiek gezien betekende het niets. 46 . de hervormingsminister van Paus Pius IX wordt vermoord in Rome. liberale en nationale gevoel van vele Duisters te uiten. de Paus keert terug en waarschuwt de katholieken voor het liberalisme en de vooruitgang van de moderne maatschappij. het leger uit Praag keert terug en laat Wenen bombarderen wat de opstand in de kiem smoort. De gevolgen hiervan waren dat zowel Lombardije als Venetië terug bij het Habsburgse Rijk gevoegd konden worden. De Paus vlucht hierop weg en er wordt een radicale Romeinse republiek uitgeroepen met aan het hoofd een triumviraat. y y 60. 1849 in Duitsland vinden republikeinse oproeren plaats. Om dit op te vullen werden er verkiezingen georganiseerd om de Vergadering van Frankfurt samen te stellen hoewel deze weinig politieke macht had. Hij werd opgevolgd door Frederik Willem IV die een efficiëntere en progressievere kijk op de regering had.

De vergadering kwam samen in mei 1848: ze wilden een liberaal. In de religie werd er naar scepticisme geëvolueerd. y In april 1849 maakte de Vergadering van Frankfurt haar grondwet volledig af. bovendien was er een kloof ontstaan tussen de Duitse middenklasse en de lagere klassen. In 1850 kwam er een nieuwe progressieve grondwet in Pruisen. De nieuwe Europese -isms: realisme. y Al het werk van de Vergadering van Frankfurt was dus voor niets geweest. niet om de natuur de kunnen begrijpen. één ervan was materialisme: ieder mentaal of spiritueel beeld of ideaal groeide verder uit fysieke of fysiologische krachten. tevens rijst er de vraag ³wat Duitsland nu eigenlijk is?´ ± de Vergadering was vanzelfsprekend niet tevreden met een staat die kleiner was dan haar schaduw. Om dit te kunnen bereiken moesten er nog enkele obstakels overwonnen worden: y y y y zo waren er de 39 kleinere staten die tussen Pruisen en Berlijn moesten schipperen en nie t bereid waren hun soevereiniteit op te geven. positivisme. Er kwam één parlement voor heel Pruisen. op basis van het aantal belastingen dat betaald werd. 47 . het probleem Oostenrijk steekt ook de kop op: is er voor haar plaats in een Duits Rijk? Het falen van de Vergadering van Frankfurt Aan het einde van 1848 hadden de nationalisten elkaar schaakmat gezet. Frederik Willem IV. De meeste leden trokken terug naar huis. Er kwam een kiessysteem dat gebaseerd was op algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen. Mensen kregen meer vertrouwen in de wetenschap. omdat hij geen oorlog met Oostenrijk of conflicten met de kleinere staten wilde. in een tweekamerstelsel. maar om inzicht te krijgen in het menselijke leven en in de sociale relaties. federaal geünificeerd en democratisch doch niet egalitair Duitsland. Het liberale nationalisme slaagde er in 1848 dus net in een verenigde geconstitutioneerde Duitse staat te stichten. Slechts een handvol extremisten bleven in Frankfurt: ze verstoorden er de grondwet en trachten revoluties te forceren. hadden ze de politieke ontwikkelingen omgekeerd (terug naar de oude absolutistische en non-nationale orden). Maar hij weigerde. In plaatse daarvan werd het vervangen door een minder liberaal nationalisme. Nergens in Europa slaagden de nationalisten erin elkaars wensen te respecteren. realisme en positivisme In de basis van de filosofie verschenen er nieuwe thema s. Religie was irrelevant voor een moderne maatschappij en was een middel van de bourgeoisie om de mensen van radicalisme en anarchie af te houden. Madame Bovary (1857) van Gustave Flaubert). de koning van Pruisen. 61. werd nu ook het keizerschap van Duitsland aangeboden. marxisme Materialisme. In december 1848 werd in Frankfurt de Verklaringen van de rechten van de Duitse Burger opgesteld. Hierin werd Oostenrijk uit de Noord-Duitse Confederatie gebannen om de simpele reden dat de herstelde Habsburgse regering geen medewerking wilde verlenen. De opstanden werden door het Pruisische leger neergeslagen. In de literatuur en i de kunst werd dit realisme genoemd (bv. en door met elkaar ruzie te maken. het was een menselijk en hoogstaand document. zelfbesturend.

De uitbraak van de revolutie in februari 1848 in Frankrijk en de snelle spreiding naar andere landen. Bovendien waren ze van mening dat er sociale gelijkheid diende te komen. Zij interpreteerden de klassenoorlog tijdens de Juni-dagen in Parijs als een manifestatie van een universele klassenstrijd waarin het proletariaat zich tegen de bourgeoisie (de eigenaars van het kapitaal) zou keren. Om de economie draaiende te houden zullen er meer afzetmarkten nodig zijn. In de binnenlandse politiek betekende dat dat mensen hun utopische dromen moesten opgeven en zich tevreden moesten stellen met een ordelijke. Hij zag de geschiedenis in drie fasen: de theologische. die er nog niet van overtuigd waren dat de beloften van de Franse revolutie volledig vervuld was. In 1847 worden ze allebei lid van de Communistische liga. (Cfr. Het vroege Marxisme Karl Marx (1818 1883) en Friedrich Engels (1820 1893) behoorden tot de teleurgestelde revolutionairen van 1848. Engels trok dezelfde conclusie als Marx. Deze ideeën werden verder uitgewerkt en gedramatiseerd in het Communistische Manifest. Ze ontmoetten elkaar in Parijs in 1844 en begonnen een samenwerking in denken en schrijven die 40 jaar standhield.Positivisme was een andere term om de nieuwe houding te beschrijven. In de politiek werd de klemtoon van het realisme in de Realpolitik gelegd. Bismarck. Het was voor deze groep dat Marx en Engels hun Communistisch Manifest (januari 1848) schreven. In 1867 pub liceerde Marx Das Kapital. bevestigde de stelling van Marx en Engels alleen maar. Anders is een crisis onvermijdelijk. 48 . In de buitenlandse politiek betekende het dat regeringen zich niet lieten leiden door i deologieën of door enig systeem van natuurlijke vijanden of natuurlijke bondgenoten. De bronnen en inhoud van het Marxisme Drie bronnen voor het marxisme: y de Duitse filosofie. y het Franse revolutionisme. Marx stelt dat het huidige economische systeem de arbeiders niet van het product van hun arbeid liet geniet: er trad vervreemding op ( alienation of labor ). Deze nieuwe wetenschap was gefundeerd op observatie van feiten en hechtte zeer veel belang aan de controleerbaarheid van stellingen. Het marxisme bestond toen nog niet en het speelde ook geen rol in de revoluties van 1848. eerlijke en hardwerkende regering. Bovendien wordt het kapitalisme bedreigd door een overproductie. de Britse industriële revolutie. een kleine geheime groepering van voornamelijk Duitse revolutionairen. de metafysische en de wetenschappelijke. Das Kapital: arbeiders ontvangen maar een fractie van wat ze produceren en worden dus beroofd. Marx en Louis Napoleon). De origine lag bij de Franse schrijver Auguste Comte. Marx zat als student bij de Jonge Hegelianen. Bovendien zou echte vrijheid pas mogelijk worden als het kapitalistische privé-bezit afgeschaft zou worden. Oorlog werd gevoerd om een doel te bereiken.

Een van die voordelen was dat het beweerde wetenschappelijk te zijn. met zowel voordelen als handicaps. het Legislatieve Orgaan had geen echte macht om wetten op te stellen. Elk van beide leeft volgens een eigen idelogie. 62. In de historische ontwikkeling waren er volgens Marx twee klassen. waarmee de sociale revolutie afgerond wordt: de klassenloze maatschappij is een feit.Dialectisch materialisme: Marx bedoelde hiermee hetzelfde als Hegel. He verkondigde dat hij de soevereiniteit van het volk belichaamde. die onvermijdelijk met elkaar botsen: het proletariaat. was dat hij geen groots militair was of zin voor organisatie had. het budget te beheren of het leger te controleren. benadrukte Marx de materiële voorwaarden of de relaties van productie. wat betekent dat de arbeiders en vakbonden in een oorlogvoerende en revolutionaire stemming vertoeven. Bonapartisme: het tweede Franse keizerrijk. 1852 De politieke instellingen van het tweede keizerrijk 1870 Napoleon III kwam aan de macht door de angst voor het radicalisme in een ontmantelde republiek. Na 1850 stegen de lonen. y y Napoleon III liet het straatbeeld oppoetsen om de publieke aandacht te trekken en de Napoleontische naam eer aan te doen. dat zich geleidelijk aan opwerkt en de aristocraten. Hij gaf het volk stemrecht en zag de publieke opinie als een middel en niet als een last. Het nadeel was dat het volk er zich niet helemaal in kon vinden. Marx noemde deze betrokkenheid in de samenleving Opportunisme. namelijk dat alle dingen in beweging en in evolutie zijn en dat alle veranderingen er komen door een botsing van antagonistische elementen. Uiteindelijk zal het proletariaat de bourgeoisie overnemen. 49 . Alle werkelijkheid is een proces van evolutie doorheen de tijd. De verschilpunten met zijn oom. vakbonden werden opgericht en rond 1870 hadden in de meeste Europese landen de arbeiders het stemrecht verworven. Napoleon III had meer aandacht voor de lagere klassen en vond dat hij het klassensysteem oversteeg. Toch waren de politieke instellingen eerder autoritair: de Raad van State tekende de wetgeving uit en adviseerde in technische zaken. Marx onderscheidde zich in deze kwestie van Hegel in één vitaal aspect: waar Hegel het idee van sociale verandering voorrang gaf. Bourgeoisie en proletariaat zijn verwikkeld in een eeuwige strijd. De oplossing van de revolutie van 1848 was om het lidmaatschap van de lagere klassen in de maatschappij groter te maken. Napoleon I. Hij triomfeerde in de moderne vooruitgang. de Senaat had geen macht (was een lege doos). De aantrekkingskracht van het Marxisme: de kracht en zwakheden ervan Het originele Marxisme was een harde doctrine.

In 1852 had de keizer het volk gegarandeerd dat de komst van het keizerrijk betekende dat er vrede zou komen. Bovendien veroordeelden de katholieken in Frankrijk de interventie in Italië. Interne moeilijkheden en oorlog Vanaf 1860 verkeerde het rijk in moeilijkheden. 1870: Frans Pruisische oorlog. Er worden ziekenhuizen en psychische instellingen opgericht en de geneesmiddelen worden gratis verdeeld. In 1849 werd in Californië (en niet veel later ook in Australië) goud gevonden.De economische ontwikkelingen tijdens het keizerrijk Napoleon III wilde bekend staan als een groot sociale ontwikkelaar. Het stakingrecht wordt in 1864 ingevoerd. y 1862 ± 1867: oorlog in Mexico. Er waren enkele jaren nodig om over de depressie van 1857 heen te geraken. Samen met zijn volgelingen uit Saint-Simon planden een gecentraliseerd gepland industrieel systeem. Ook in de scheepvaart wordt geïnvesteerd en er wordt begonnen met de graafwerken aan het Suezkanaal. Overal in Europa weden spoorwegen aangelegd. De vraag naar materialen voor stations zorgde ervoor dat de mijnen en fabrieken bezig blijven. 50 . Na de Frans Pruisische oorlog valt het tweede franse Keizerrijk. Ze stichten een instelling van banken (= Crédit Mobilier) die aandelen aan het volk verkochten. wat een substantiële groei in de Europese geldvoorraad met zich meebracht: hierdoor kon meer geld geïnvesteerd worden. maar de oorlogen leken maar niet te eindigen: y 1859: interventie in Italië. Door zijn vrijhandelpolitiek maakte de keizer meer vijanden onder zekere industriëlen. net zoals het recht arbeidsverenigingen (vakbonden) op te rechten.

De Krimoorlog. hierna verspreid zich het proces van natievorming zich over de hele wereld. Een natiestaat is de autoriteit die de wil van het volk representeert. Meestal spreken ze dezelfde taal. of tsaristisch Rusland. waar het Russische volk domineert. doch het slechts een eeuw eerder zelf de dominante natie was binnen het multinationale Habsburgse Rijk. één land: elk volk heeft recht op een land). 51 . 63. geschiedenis. Toch is er een verschil tussen een natiestaat en y y een multinationale staat. 1854 . grotere gehelen gevormd worden. Natievorming is een contingent proces. Voor 1860 waren Groot-Brittannië en Frankrijk de twee voornaamste natiestaten in Europa. het Habsburgse Rijk. dat slechts een onderdeel van een grote natiestaat vormt (of een natiestaat in wording is). Groot -Brittannië en ook Sardinië verlenen het Ottomaanse Rijk een jaar later militaire steun. Er zullen vooral nieuwe. ). De oorlog hier zorgde voor het eerste succes van de Europese nationalistische bewegingen. in de 20e eeuw blijft Oosternijk over als apart Duitstalig gebied en zal het door Hitler aangehecht worden. Hoewel het Habsburgse Rijk nog niet volledig gerecupereerd was van de opstanden in 1848 wilde het toch zijn steun betuigen aan de Balkanlanden: het bezette Walachije en Moldavië. Christelijk waren). In 1853 breekt de oorlog tussen Rusland en het Ottomaanse Rijk uit. In vele landen wordt geëvolueerd naar parlementaire systemen waar de parlementen eerder lege dozen bleken te zijn (in Frankrijk met Louis Napoleon. De 19e-eeuwse machthebbers begrijpen dat hun regering pas effect zal hebben als er een band is tussen de natie en het volk. dat afhankelijk is van het toeval en van de omstandigheden en dus niet natuurlijk of voorgeprogrammeerd is. omdat deze. Het volk moet een natie vormen met een gemeenschappelijk gevoel: een eigen cultuur. Frankrijk. Bv. in tegenstelling tot de Ottomanen. bv. Pruisen onder Frans-Jozef. maar er is nog steeds onzekerheid wat betreft het liberalisme (de politieke macht gaat weer immers vooral naar de rijkere klassen). sociaal leven. De ideeën van de Franse Revolutie raakten wel verspreid wat betreft de natiestaten. zowel op politiek als op sociaaleconomisch vlak.Hoofdstuk 13: De consolidatie van de grote natiestaten Na de Napoleontische omwenteling ontstonden er twee grote krachten in Europa: die van de restauratie van het Ancien Régime en die van de vernieuwing. Toch is er vernieuwing merkbaar. het Duitse Rijk. wat hen bindt. Het conflict werd uitgelokt door Rusland: de tsaar wilde zijn gebied uitbreiden ten koste van het Ottomaanse Rijk (hij wilde Wallachije en Moldavië binnenvallen. godsdienst. bv. Habsburg valt het gebied autonoom binnen. Achtergrond: het idee van de natiestaat Het nationalisme is een 19e-eeuws ideaal (één volk.1856 De Krim is een eiland in de Zwarte Zee en behoort tot het grondgebied van Rusland. met een dominant volk binnen de natie. alleen het Ottomaanse Rijk zal opgesplitst worden in kleinere gebieden. Het Ottomaanse Rijk kreeg steun van zowel Groot-Brittannië als Frankrijk. een ministaat.

Wallachije als Servië werden erkend als soevereine staten onder beschermingen van de Europese machten. toch was hij niet enthousiast over de revolutie. Hij drijft het zelfs zo ver dat hij in staat is de corrupte 52 . De reeds bestaande Italiaanse regeringen zouden samengevoegd worden in één federale unie onder leiding van de Paus. uiteindelijk zal Piedmont zowat het hele schiereiland annexeren (Toscane. In 1860 komt voor de eerste keer het parlement van het vergrootte koninkrijk samen in de Piedmontse hoofdstad Turijn. Pruisen zag echter niet zitten dat de Italiaanse onrust de grens over zou waaien. die onmiddellijk een vredespact sluit dat een jaar later van kracht gaat. Parma. Guiseppe Garibaldi organiseerde een groepering van zo n 1150 Roodhemden voor een gewapende optocht naar het zuiden. Nog in 1856 wordt in Parijs een congres gehouden waar het volgende beslist wordt: y y y het Ottomaanse Rijk wordt niet gesplitst. althans in het Ottomaanse Rijk. Modene. Hij was het die Italië één wilde maken.) Onder de Italianen leefde er een groots nationaal eenheidsgevoel dat aangewakkerd werd door de revolutie in Frankrijk. hij rekende hiervoor op Franse steun. Rusland verliet Moldavië en gaf zijn claim de christenen te beschermen op. ). de eerste minister in Piedmont die zijn land in de Krimoorlog gebracht had (met als doel zichzelf van een plaats in het Congres van Parijs te garanderen). Cavour en de Italiaanse oorlog van 1859: de eenmaking van Italië Het Italiaanse nationalisme: het programma van Cavour (Het Italiaanse Risorgimento = het nationalistische streven naar een eenmaking. Hij was antiklerikaal en voor de vernieuwing. tevens een cultivering om het Italiaanse nationalisme aan te wakkeren. en bovendien was het bang dat Frankrijk haar invloedssfeer nu zou vergroten. Hij ontwikkelde het idee een oorlog met het Habsburgse Rijk uit te lokken. De vervollediging van de Italiaanse unie In 1860 bevatte Italië: het Noord-Italiaanse koninkrijk.In 1855 sterft tsaar Nicholas en wordt hij opgevolgd door Alexander II. Dit leidde nog steeds tot ontevredenheid bij de Italianen. zowel Moldavië. waarbij uiteindelijk zelfs de regering zal vallen. met succes want de Slagen bij Magenta en Solfrino worden gewonnen door Frankrijk en Piedmont. vandaar dat het troepen stuurde. Echter was daar Camillo di Cavour. Over het hele Italiaanse schiereiland braken er nu opnieuw revoluties uit. heel Noord-Italië behalve Venetië wordt er vertegenwoordigd. 64. Romagna. de Pauselijke staten en het koninkrijk van de twee Siciliën. In april 1859 is het dan zo ver: zowel Cavour als het Franse leger geraken in oorlog met het Habsburgse Rijk. Ondertussen sluiten Frankrijk en het Habsburgse Rijk een vredesakkoord waarbij Lombardije bij Piedmont en Venetië bij Habsburg gevoegd zou worden.

Rome wordt in 1870 na de Frans geannexeerd. Duitsland zag een annexatie bij Denemarken van deze regio niet zitten en verklaarde een Duitse oorlog aan Denemarken. Sinds 1815 kreeg Pruisen te maken met een bevolkingsstijging. 1867 Denemarken zat in het midden van een proces van nationale consolidatie en wensten om het hertogdom van Schleswig aan hun grondgebied toe te voegen. Oorlog gebruikte hij om zijn doelen te bereiken ( het doel heiligt immers de middelen). De bevolking hier was echter deels Deens en deels Duits. Tegen 1850 waren echter de oude staten hersteld in een losse confederatie zoals die v 1815 na het an Congres van Wenen. had het nu zijn heropstanding compleet afgerond. Pruisen in de jaren 1860 : Bismarck Pruisen was altijd al de kleinste van de Europese reuzen geweest. 65. Hij was een onafhankelijke legerofficier met een sterke eigen kritische blik. De stichting van een Duits Rijk en de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije. opportunistisch. wat mogelijk was als er ook op economisch vlak één en ander werd aangepast: Bismarck trekt de belastingen op zonder goedkeuring van het parlement. De oorlogen van Bismarck: de oprichting van de Noord -Duitse Confederatie. Hoewel het volledig vernietigd geweest werd door Napoleon. Cavour ziet wat voor succes Garibaldi heeft en beide heren verenigen hun krachten. zouden worden toegevoegd. hij was geen nationalist en zag Duitsland ook niet als zijn vaderland.regering van beide Siciliën te doen vallen. Het geld gebruikte hij om het leger beter op te leiden. Hij was een Pruis die de West-Europese grote machten niet vertrouwde. Ook intern waren er verschillen. zo leidde de hogere graad van industrialisatie in het noorden voor een superioriteitsgevoel ten opzichte van het zuiden. In 1866 werd Venetië toegevoegd. Duitse oorlog Blijvende problemen na de eenmaking De nationalisten hadden een beeld van Italië waarin alle regio¶s waar Italiaans gesproken werd. Bovendien zorgden blijvende conflicten met de Paus voor een vertroebelde relatie. zelfs het volk stemt hierin toe. bovendien had de Vergadering van Frankfurt gefaald omdat ze geen macht kreeg. In 1862 wordt Otto von Bismarck eerste minister. daarna maakte hij vrede. Hij was dan ook een klassieke beoefenaar van de Realpolitik: eerste lokte hij oorlog uit. Hij trachtte uit elke situatie het voordeel voor zichzelf (en voor Pruisen) te halen. 53 . Aan het hoofd stond koning Victor Emmanuel II. In 1861 komt er een parlement samen dat het koninkrijk Italië weliswaar zonder Venetië of Rome representeert en hiermee werd officieel het koninkrijk Italië uitgeroepen. De Duitse staten na 1848 In de reeks revolutie van 1848 waren in het Duitse Rijk verschillende regeringen gevallen. Het land had dus een groter leger nodig. waar men grotendeels nog van de landbouw leefde.

bovendien zat het nog steeds met Krimoorlog in haar maag. Vandaar dat hij een pact sluit met O ostenrijk. Al gauw ontstaan er echter conflicten in verband met het recht op een doorgang in het gebied. wat bestond uit Pruisen en 21 andere Duitse staten. keuren zij de Noord-Duitse Confederatie goed. Bismarck verklaart de oorlog aan Oostenrijk en valt het door Oostenrijk bezette Holstein binnen. We zijn nu in 1866 en Pruisen in oorlog met zowel Oostenrijk als de Duitse staten. De bevolking in Frankrijk was niet tevreden met hoe de situatie in Mexico er voor stond. Bismarck besluit Oostenrijk te isoleren: Groot-Brittannië hield zich aan haar politiek niet te interveniëren op het continent. aanvaard Leopold op 2 juli 1870 de kroon. slaagt Bismarck erin zijn meerderheid bij elkaar te hebben: in ruil voor het algemeen mannelijk stemrecht. Rusland had te maken met interne verdeeldheid door een reformatieprogramma. geen Duitse. Schleswig wordt hieropvolgend tijdelijk bezet door Pruisen. Pruisen annexeert Schleswig en Holstein. Na onderhandeling met de socialisten. Italië trachtte hij over te winnen door het Venetië aan te bieden. Hesse-Kassel en Frankfurt aangehecht worden. Holstein door Oostenrijk (hoewel het Bismarcks intentie was beide gebieden bij Pruisen aan te hechten).Bismarck had eigenlijk geen zin om een Duitse Confederatie te ondersteunen: hij wilde eigenlijk een Pruisische oorlog. De Duitse federatie wordt ontbonden en vervangen door de Noord-Duitse Confederatie. Bismarck was van mening dat een oorlog met Frankrijk op de angsten van de Zuid-Duitse bevolking zou inspelen om hen zo in een unie met Pruisen te duwen zodat alleen Oostenrijk nog overbleef. maar de meningen hierover blijken verdeeld te zijn. stelde hij verkiezingen voor: hij stelde zich op als democraat en stelde een hervorming van de Duitse Confederatie voor. Frankrijk en Napoleon III waren in Mexico een strijd aan het uitvechten. maar was Pruisen wel gunstig gezind omdat Bismarck in polen tussengekomen was. Het grotere en beter getrainde en bewapende Pruisische leger verslaat Oostenrijk in de Zeven Weken Oorlog. Na drie keer te weigeren. Ondertussen wordt in Spanje de koningin van de troon gehaald en een tijdelijke Spaanse regering nodigde de Duitse prins Leopold van Hohenzollern (de neef van de Pruisische koning) uit op de Spaanse troon plaats te nemen. bovendien was Napoleon niet gelukkig met de Duitse en Italiaanse eenmakingen. nadat Oostenrijk de zaak Schwelsig Holsein in het Duitse parlement ter sprake bracht. net zoals ook Nassau. 54 . wat precies was wat hij wilde. Het is dan ook logisch dat Oostenrijk en de Duitse staten elkaars hulp opzoeken. De Frans Pruisische oorlog Maar de situatie was nog verre van stabiel. Bismarck slaagde erin vrede te sluiten voor de andere Europese grootmachten door hadden wat er aan de hand was. Bismarck geeft Italië het beloofde Venetië. Een nieuwe Confederatie betekent ook een nieuwe grondwet: de Pruisische koning komt aan het hoofd van de Confederatie met onder hem een tweekamerstelsel (het Hogerhuis representeert de staat en het Lagerhuis of Reichstag representeert het volk). Om Oostenrijk binnen het Duitse Rijk te verzwakken.

wat ertoe leidde dat de stad ingenomen werd door de Italianen en eindelijk geannexeerd kon worden. de annexatie van Elzas-Lotharingen. Wanneer op 28 januari Parijs capituleert. de stad wordt 4 maanden lang zowel door het Duitse als het Pruisische leger aangevallen. Op 4 september wordt na een opstand in Parijs de Derde republiek uitgeroepen. 1871 De vertegenwoordigers van de Duitse staten komen samen in de spiegelzaal van het paleis van Versailles waar Bismarck op 18 januari 1871 het Duitse Keizerrijk laat uitroepen. wat op 12 juli ook gebeurde. een schadevergoeding van 5 biljoen gouden Francs voor het Duitse Keizerrijk. Al op 2 september geeft het Franse leger zich na de Slag bij Sedan over en wordt Napoleon krijgsgevangen genomen. Hoewel de inwoners van Elzas zich hier niet gelukkig bij voelden. maar weigert te capituleren. Bismarck was teleurgesteld. wat leidde tot de benadeling van de Slaven die beschouwd werden als een minder geciviliseerd volk. In 1848 werd Frans Jozef keizer. Het compromis stichtte de dubbelmonarchie tussen het Oostenrijkse keizerrijk en het koninkrijk Hongarije. Frankrijk gaat nog een stap verder en eist nu dat geen enkel familielid van Leopold ooit op de Spaane troon terecht komt. Alleen financiën. De Italiaanse eenmaking was nu voltooid. Bismarck verdraait de hele conversatie uit Ems en stuurt bereichten de wereld in waaruit blijkt dat de koning beledigd zou zijn geweest. Het was nog niet duidelijk was voor regering het land wilde. hij was geen liberaal. In 1855 kwam tsaar Alexander II aan de macht. Het compromis van 1867 In 1867 werd er tussen de Duitsers in Oostenrijk-Bohemen en tussen de Magyars uit Hongarije een compromis uitgewerkt. maar voelden zich eerder Frans. In de nieuwe unie werden beide landen als gelijke beschouwd. Hiermee werd alleen maar bevestigd dat het Duitse keizerrijk nu effectief de machtigste staat in heel Europa was.De Franse ambassadeur in Pruisen ontmoette de koning echter in Ems en verzocht hem om zijn antwoord in te trekken. hoewel elk toch zijn eigen grondwet en parlement had. 66. maar zag wel dat er een drastische verandering noodzakelijk was. Liberalisatie in het tsaristische Rusland: Alexander II Na de Krimoorlog werd Rusland aan een aantal veranderingen onderworpen. wat geweigerd wordt. de meeste spraken wel Duits. heeft Bismarck zijn eisen klaas: de verkiezing van een Constituerende Vergadering door middel van algemeen stemrecht. Het Habsburgse Rijk na 1848 Ondanks het onhandige beleid en de tegenslagen (onder meer de isolatie door Bismarck). Dit alles werd op 10 mei 1871 vastgelegd in het Verdrag van Frankfurt. 55 . De koning van Pruisen kreeg de dynastische titel Duitse keizer. Het Duitse Keizerrijk. wist het Habsbugse Rijk zich min of meer te handhaven. Op 19 juli 1870 verklaart Frankrijk de oorlog aan Pruisen. Ondertussen verlieten de Fransen ook Rome. oorlog en buitenlandse zaken werd door een gemeenschappelijk ministerie behandeld.

Rusland werd verdeeld door twee parijen: zij die de idealen van het westen nastreefden. Ook lijfeigenschap werd eindelijk afgeschaft. er komt een opsplitsing tussen hoog. 1873 en 1880). Na vele discussies en voorstellen wordt in 1861 een keizerlijke ukase (?) afgekondigd waarin de lijfeigenschap afgeschaft wordt en de boeren vrij verklaard worden.en laaggerechtshof. Deze Emancipatie act verdeelde de helft van alle grond onder de adel. In een tweede edict uit 1864 wordt er een systeem van provinciale en districtsraden ingevoerd. Het contact met het westen deed het Russische volk het idee van vrijheid inzien. waarop de overheid de pers en het onderwijs (hoog opgeleide Russen = Intelligentsia. 56 . ze vormen een groep revolutionairen) censureerde. Toch wordt terrorisme door veel revolutionairen afgewezen.De Tsaar was een autocraat: hij bepaalde alles en drong zijn beslissingen. sterft Alexander II in 1881 na een bomaanslag. d. dacht Alexander II de intelligentsia en de liberalen op zijn hand te krijgen: hij verminderde de censuur in de pers en op de universiteiten. waarin door Russische revolutionairen geschreven mocht worden. juridisch gezien wordt er geen klassenonderscheid gemaakt. Het resultaat hiervan was een publieke uitbarsting van meningen. dorpscommunes die een gemeenschappelijke belasting aan de regering betalen. privépersonen mogen verdedigd worden door een advocaat naar eigen keuze. Onder inspiratie van Bakunin en Nechaiev worden er nog andere terroristische groeperingen opgericht. ze worden zemstvos genoemd. In 1864 wordt er een edict afgekondigd waarin enkele hervormingen van het gerecht centraal staan: zo worden processen publiek. De Emancipatie Act van 1861 en andere hervormingen Door een hele reeks van betekenisvolle hervormingen door te voeren. en zij die Rusland een eigen koers zagen varen (de Slavofielen). een representatief orgaan voor alle Russen. Revolutionisme in Rusland Na drie moordaanslagen overleefd te hebben (in 1866. De revolutionairen zagen de hervormingen als versterking van de gevestigde orde en de intelligentsia geloofden er niet in. een politiemacht. één van deze groepen ( People s Will) slaagde erin de tsaar te doden. In het land was er niets dan ontevredenheid onder het volk. Bovendien waren er de anarchisten Bakunin en Nechaiev die in een tijdschrift opriepen tot terrorisme tegenover de tsaar en de liberalen. maar dit werd niet toegestaan door Alexander II. Toch zijn niet alle boeren in het dorp gelijk en wordt de vrijheid van de boeren beperkt door de communes. op aan zijn volk. De boeren verenigden zich in mirs. en de andere helft onder de voormalige lijfeigenen. hij richtte nieuwe kranten op.v. De liberalen ijverden tevens voor de installatie van een Doema of een Zemsky Sobor. in plaats daarvan wordt vanaf 1870 het socialisme van Karl Marx opgepikt.m.

Het noorden en het zuiden raakten volledig van elkaar vervreemd. Waarop de zuiderse staten zich terugtrekken uit de Verenigde Staten en de Geconfedereerde Staten van Amerika oprichten. Zodat in het Compromis van 1850 het noorden akkoord ging met wetten in verband met slaven die naar het zuiden vluchtten. In de jaren 1880 bouwde de tsaar zeer kalm het autocratische systeem af: de geheime politiemacht werd ontbonden en de pers en zemstvo s worden aangemoedigd om meer politieke debatten te voeren. namelijk dat deze mensen samen moesten leven zonder enige vorm van gemeenschappelijke tradities. in het noorden werden fabrieken opgetrokken en trachtte men zich door hoge invoerrechten te beschermen tegen de Britse concurrentie. maar langs de andere kant werd men ook niet echt gedwongen zich te amerikaniseren. Toch waren de immigranten meer dan bereid om de Amerikaanse levensstijl te omarmen. wordt afgekondigd. Sinds 1820 werden de Verenigde Staten samen gehouden door het Missouri Compromis: nieuwe staten werden in de unie binnen gebracht in paren: in één van de twee was slavenarbeid toegestaan. De overheid deed weinig toegeveingen. Lincoln behoorde tot een zeer antizuiderse vleugel van de republikeinse partij: alle beslissingen werden dan ook in voordeel van het noorden genomen. In 1860 verkoos de nieuwe republikeinse partij Abraham Lincoln als president van de Verenigde Staten. er werd overal Engels gesproken. maar ook door de aankomst van een hoog aantal immigranten uit Europa. bovendien was de helft van de bevolking er zwart. Op 13 maart 1881 keurt hij bovendien een edict goed waarin de oprichting voor twee nationaal verkozen commissies die de raad van stat dienen bij te staan. Ook op arbeidsvlak waren er verschilpunten: in het zuiden waren er slaven aan het werk op de katoenplantages (gratis werkkrachten). Deze immigratie bracht een sociaal probleem met zich mee. dit door toedoen van een hoog geboorteaantal. Ondertussen was Napoleon aan een veroveringspoging van Mexico bezig en kopen de Verenigde Staten Alaska over van Rusland. vooral onder invloed van de industriële revolutie: y y het zuiden werd de grootste katoenproducent ter wereld en leefde van de export (vrijhandel en lage invoerrechten). Er breekt een burgeroorlog uit tussen het noorden en het zuiden die 4 jaar zal aanslepen en uiteindelijk door het noorden gewonnen zal worden. Met de oprichting van Californië werd deze machtsbalans verstoord ten voordele van het noorden. De vervreemding van Noord en Zuid Tegelijkertijd viel de natie in stukken uit elkaar. De Verenigde Staten: de Amerikaanse burgeroorlog De Groei van de Verenigde Staten Rond 1860 telde de Verenigde Staten bijna evenveel inwoners als Frankrijk of Groot-Brittannië. Diezelfde dag nog wordt Alexander II vermoord. 67. 57 .Als reactie op de oprichting van deze groepen zocht Alexander II nog meer toenadering tot de liberalen. in de andere niet.

De oorlog zorgde ervoor dat het idee van de Verenigde Staten als een nationale staat triomfeerde. 68. wat bij zowel de Britse als Franse bezetter een nationaal gevoel losweekte. In 1791 wordt Canada opgesplitst in twee provincies: Quebec (of beneden-Canada) voor de Fransen en Ontario (of Opper-Canada) voor de Britten. Na protest van de inwoners van de zuidelijke staten worden in de jaren 1870 de hervormingen afgeschaft en werd de macht en controle terug in handen van de blanken en plantagehouders gegeven. Na de burgeroorlog: reconstructie en industriële groei Lincoln wordt vermoord in 1865 door een fanatieke zuiderse patriot. dit doet besluiten tot een drastische hervorming van het zuiden. In de oorlog van 1812 probeerden de Verenigde Staten Canada te veroveren. De burgeroorlog (en wapenindustrie) had de industrie uit het noorden geen windeieren gelegd. Maar toch blijven de interne politieke verschillen verder leven. Het rapport van Lord Durham In Groot-Brittannië hadden de Whigs ter zelfde tijd een hervorming op poten gezet van de oude Britse instellingen. 1867 De Britse settlers vestigden zich aan de oostkust en pas vanaf de 19e eeuw wordt de rest van het land gekoloniseerd. Hij 58 . In 1839 publiceerde hij zijn visie op de Canad ese zaak: Hij zei dat de Franse separatistische gevoelens moesten verdwijnen en dat alle Canadezen een gevoel van gemeenschappelijk burgerschap en nationaal karakter moest worden bijgebracht. bovendien werd de industrie in het noorden beschermd door het Morill Tariff uit 1861. In 1865 wordt in het 13e Amendement van de grondwet slavernij volledig afgeschaft. Een andere hervorming hield in dat de zwarten in het zuiden stemrecht kregen. Bovendien riep Lincoln in 1863 de Emancipation Proclamtion uit. deze wordt erkend door de Britse kroon (Quebec-act uit 1774). Vertegenwoordigers van het noorden kwamen zo in zuidelijke federale regeringen terecht waar ze zich met de politieke ontwikkelingen gingen moeien. Na de Canadese opstand van 1837 sturen de regering (bestaande uit Whigs) de graaf van Durham om er gouverneur te worden. Er is ook Franse aanwezigheid in de buurt van Quebec. In 1837 breekt in beide provincies een oppervlakkige vorm van rebellie uit die zonder bloedvergieten onderdrukt werd. inspraak kregen in het wetgevingsproces en ambtenaar konden worden. Een jaar later werd ook de Union Pacific Railroad operationeel en realiseerde men een verbinding tussen het oosten en het westen. dit bleek ook uit het 14e Amendement van de Amerikaanse grondwet (= de Verenigde Staten kunnen nooit gesplitst worden). waarin slavernij afgeschaft wordt in de vijandige (zuidelijke) staten. De Canadese Dominion. Als Canada verder groeit worden de andere provincies verder in het liberale systeem opgenomen. Het kwam er op neer dat men vond dat men een regio niet politiek moest controleren om er handel mee te kunnen drijven.

stelde een eenmaking van beide provincies voor. later zal dit ook gebruikt in Australië (1901). werd door het Britse parlement in 1892 vervangen door de Noord-Amerikaanse act die het bestaan van de Dominion Canada bevestigde. hoewel de Fransen liever een systeem prefereerden waarbij ze zelf inspraak hadden in lokale aangelegenheden. Wanneer het Boeddhisme wordt afgebouwd tijdens de Tokagawa-periode. Terwijl dit bediscussieerd werd. 59 . Uiteindelijk bleek de Tokugawa-clan de sterkste te zijn en nam deze plaats als shogun (= een militaire leider die heerste in de naam van de keizer) tot in 1867. Velen onder hen namen ook de christelijke godsdienst over zoals deze gepredikt werd door de Spaanse en Portugese Jezuïeten. was in de Verenigde Staten de burgeroorlog aan de gang. De lijnen tussen de verschillende klassen zullen vertroebelen wanneer het mogelijk wordt om je in Samuraiklassen in te kopen. Nieuw-Zeeland (1907) en in Zuid-Afrika (1910). Het Canadese idee pioniert het idee van de Dominion-status. In 1640 werd geen enkele Europese handelaar nog toegang verschaft. Via het contact met de Nederlanders in Nagasaki. Enkele Japanners leerden Nederlands en lazen Nederlandstalige boeken over anatomie. Kort na 1600 begon de Japanse overheid de christelijke religie te onderdrukken en in 1624 werden de Spanjaarden van het Japanse grondgebied verdreven. om deze te consolideren zei hij dat er een spoornetwerk moest worden aangelegd. stroomden langzaam westerse ideeën binnen. 69. De federale constitutie. in plaats daarvan houden ze zich nu bezig met een nieuwe opgewaardeerde levensstijl. Het rapport werd aanvaard en in 1840 was de unificatie tussen beide provincies een feit. Wanneer de eerste Europeanen aankwamen was het land nog steeds verscheurd door clanoorlogen. leggen ze zich tot op de handel. winnen de cultus van Shinto ( de weg van de goden) en Bushido (de weg van de krijger) aan belangstelling. operaties en astronomie. De eeuw die volgt tonen de Japanners een sterke wil om handel te drijven met de buitenlanders. De reden voor deze isolatie was: na een periode van feodale oorlogvoering. dat vooral tot doel had de Fransen tevreden te stellen en gedeeltelijk een plan tot unificatie. Japan en het Westen Achtergrond: twee eeuwen van isolaties. kwam er een absolutistische regering. Tijdens hun heerschappij was er lang vrede in Japan. zorgde ervoor dat in Canada voor de centralisatie (unificatie) gekozen werd. Het voorbeeld dat hier gesteld werd. In 1745 wordt het Japans Nederlands woordenboek gefinaliseerd. Om dit te kunnen bekostigen. De stichting van het Dominion Canada Het federalisme in Canada was dus gedeeltelijk een gedecentraliseerd idee. dat in Canada door de Canadezen geschreven werd in 1867. Tussen 1640 en 1854 waren de Nederlanders de enige verbinding tussen Japan en het Westen ( isolatie). De grote landheren en de Samurai hadden immers geen strijd meer om uit te vechten. 1640 1854 De eerste Europeanen zetten voet aan land op het eiland Japan kort na 1542. voor de eerste keer in eeuwen.

Shogun Iesada ondertekend in 1854 een handelsverdrag met de Verenigde Staten. 60 . In plaats daarvan werd de cultus van Shido verkozen. Hij had hiervoor geen toelating en vraagt dat Japan bereid is opnieuw handel wil drijven met het westen. De Britse overheid eiste een straf. willen Japaners de westerse kennis (wetenschap etc. Industriële en financiële modernisering ging gepaard met de politieke revolutie: y y y De modernisering van de Japanse maatschappij staat nog steeds in de geschiedenis opgeslagen als een van de meest opmerkzame transformaties ooit. Omdat de meeste handelaars bereid zijn handel te drijven met het westen. Zowel van binnen. iedereen ongeacht afkomst werd gelijk behandeld voor het gerecht.De opening van Japan In 1853 vaart de Amerikaanse Commodore Perry de Yedo baai binnen. buitenlandse handel bracht nu bijna $ 200 miljoen per jaar op. In 1867 erft een nieuwe keizer (Mutsohito) de troon: de Meiji-dynastie gaat van start. de spinmachine en de aanleg van de eerste spoorlijn. Het Meiji tijdperk (1868 1912): de modernisering van Japan De Heren van Satsuma en Choshu besluiten dat de enige manier om om te gaan met westen. De westerse machten ontdekken zo dat de shogun niet de opperste heerser van het land was en sturen een maritieme expeditie naar Kyoto zelf. Japen komt tot de constatatie dat ze in het westen als achterlijken worden beschouwd en gedwongen werden een laag invoertarief toe te passen voor westerse handelaars. één van hen werd vermoord. Dit betekende het eerste tijdperk van modernisering in Japan: het land werd een moderne natiestaat: y y y y feodalisme werd afgeschaft. Zij droomden ervan de Tokugawa-heerschappij omver te werpen en het westen uit Japan te verdrijven. de bevolking kende een spectaculaire stijging naar 46 miljoen in 1902. en alle Boeddhistische eigendommen werden geconfisqueerd. Eerste wordt de shogun gedwongen om ontslag te nemen en wordt de keizer weer in zijn volledige macht hersteld. De nieuwe levenstijl van de edelen leidde tot schulden: nu vertonen deze dan ook economisch initiatief. in 1858 werd het eerste stoomschip over gekocht van de Nederlanders.) onder de knie krijgen. niet veel later worden gelijkaardige verdragen afgesloten met Europa. Boeddhisme werd niet langer aangemoedigd. In 1862 schenden enkele Britten onbewust de Japanse etiquette.als van buitenaf stond Japan onder grote druk. maar de shogun blijkt in deze kwestie machteloos te staan. Ze eisen dat de keizer de Verdragen bevestigd en dreigen met bombardementen. Na 1854 ontwikkelt zich een sterke antibuitenlandse reactie die eerst geleid werd door de Heren van Choshu en Satsuma. in 1889 wordt de grondwet afgekondigd waarin gelijkaardige burgerlijke vrijheden als in het westen werden opgenomen. de militaire en technische uitrusting over te nemen. Bovendien dreigen de Amerikanen met bombardementen. Niet veel later volgden ook de telegraaf.

Stockholm. De derde zone was de wereld buiten Europa: Azië en Afrika. non-materialistische idealen waren de drang naar kennis en wetenschap. y In Japan werd een gelijkaardige situatie bereikt: de Tokugawa-heerschappij bracht een periode van rust en vrede. Basisdemografie: het toenemen van de Europeanen De groei van de Europese en wereldbevolking sinds 1650 Alle werelddelen behalve Afrika groeiden erg aan in populatie in de drie eeuwen na 1650. hiermee hield ook het chronisch geweld op. Deze buitenzone moest beroep doen op de binnenzone voor educatie. De moderne geciviliseerde wereld Materialistische en non-materialistische idealen 1914: economie Met de uitbreiding van het nieuwe natiestatensysteem was Europa politiek meer verdeeld dan ooit. vooral in Azie. specialisten etc. de goede moraal en de kwantitatieve feiten. Men ontwikkelde vaccinaties tegen de pokken en de pest verdween. y y Materialistische idealen waren de hogere levensstandaard en de hoge technologische ontwikkeling. Trieste. y 61 . De buitenzone leefde vooral van de landbouw. De zones van de beschaving Er waren twee Europa¶s: een binnen. bovendien verbeterden de levensomstandigheden sterk in Europa. De essentie van het geciviliseerde leven is de manier waarop mensen hun hoofd gebruiken en in de houdingen die ze vromen ten opzichte van anderen of ten opzichte van de voorwaarden en het plannen van hun eigen leven.Hoofdstuk 14: De Europese beschaving. de Britten in India en de Nederlandsers in Indonesie. België. Alle Europese industriële centra lagen hier binnen (ook de Verenigde Staten worden hier bij gerekend). Andere regio¶s. Duitsland. Noord-Italië en het westen van Oostenrijk. Tussen 1850 en de Tweede Wereldoorlog haalde het zelfs een maximum: in de 17e eeuw kwamen in Europa de burgeroorlogen tot een einde. Latijns-Amerika en Afrika werden door de Europeanen omschreven als achterlijk. Bohemen en Oostenrijk. Europa en zijn uitlopers dachten over Europa en Noord-Amerika als de µbeschaafde¶ wereld of het westen. Oost Duitsland. maar de bevolking in Europa steeg het hardste.en een buitenzone. Danzig. 71. Firenze en Barcelona en het omsloot Groot-Brittannië. Door verbeteringen in de landbouw kon men meer produceren en de vernieuwingen in het transport zorgden ervoor dat het voedsel ook in afgeleven regio s geraakte. 1871 en politiek 70. de Iberische en Italiaanse schiereilanden. net zoals de Manchu-dynastie in China. Frankrijk. De buitenzone bevatte het grootste deel van Ierland. Deze binnenzone werd het µEuropa van stoom¶ genoemd en werd afgebakend door een denkbe eldige lijn doorheen Glasgow.

Ierland: µthe great potato famine¶ van 1845 ± 1849). y gebruik van anticonceptiva sinds het einde van de 18e eeuw. De groei van de steden tussen 1850 en 1914 was fenomenaal. waarvan 1/5 vroeg of laat terugkeerde. Na 1880 werd kinderarbeid minder frequent. Mensen waren nooit tevoren vrij geweest te gaan en staan waar ze wilden: y in Groot-Brittannië werden de wetten afgeschaft die zeiden dat arbeiders in hun land van herkomst moesten blijven. De grote stad representeerde de moderne maatschappij: anoniem en onpersoonlijk. men week uit naar Noord-Amerika vanuit heel Europa). 62 . verlieten ongeveer 60 miljoen mensen Europa. niet veel later volgde de rest van Europa. De nieuwe voorwaarden van het stedelijke leven bevorderde de verspreiding van het socialisme onder de industriële massa in de Europese steden. Vanaf 1830 voltrok die daling zich in Frankrijk. huizen te bouwen en in mijnen te werken. Er waren verschillende redenen voor deze exodus: y voor 1914 waren de immigranten welkom: men had handen nodig om het land te bewerken. y 1/7 trokken weg uit Europa.De stabilisatie van de Europese bevolking De stabilisatie en relatieve afname van de Europese bevolking werd gevolgd door een plotse daling van het geboortecijfer. Sinds kinderen geen inkomen meer kregen. behalve Australië en Nieuw-Zeeland ± waar men enkel Engelssprekende settlers verwelkomden. Het leven in de stad ontbrak aan de zin om zichzelf te kunnen behelpen zoals in de oude rurale gebieden. waren ouders minder geneigd om meer kinderen te hebben. y economisch gezien konden mensen zich voor het eerst een lange reis veroorloven. 1850-1940: Tijdens dezelfde periode dat deze steden aan het groeien waren. y het tegengestelde is ook waar: men ging elders op zoek naar een economisch betere situatie (bv. y men vertrok om politiek redenen of om de dienstplicht te vermijden. de Code Napoleon zegt dat erfenis eerlijk verdeeld moet worden. y in Europa zelf waren er ook veel redenen om te vertrekken: y het stoomschip en de spoorwegen maakte het gemakkelijker en goedkoper om te vertrekken. Migratie uit Europa. verbeterde de positie van de vrouw in de moderne samenleving. Het leven in de steden: in de grote steden was er weinig plaats om te leven. Dit gold voor de meeste nieuwe landen. Atlantische migratie (was de grootste. 5/7 leefde in de steden. verspreidde de dagelijkse krant zich snel over de steden. Groei van de steden en het stedelijke leven: Waar leefden al deze mensen? y landbouwgebied: 1/7. Na de uitvinding van de telegraaf in 1850. Het kleinere familiesysteem samen met de afname van kindersterfte. In de rest van de wereld bleef het geboortecijfer wel stabiel. om vervolging uit de weg te gaan in door de regering georganiseerde pogroms. Historische demografen hebben een Europees familie patroon gedetecteerd in de 17 e eeuw: y Europeanen trouwden later. Kinderen gingen ook langer naar school.

De export van Europees kapitaal: De migratie van miljoenen Europeanen had het effect dat er nieuwe samenlevingen ontstonden met een Europees karakter. aluminium wordt uitgevonden. olie-industrie: benzine-/dieselmotor. De export van kapitaal betekende dat het jaarlijkse inkomen van een ouder en welvarender land getransporteerd werd naar het buitenland. Het meeste kapitaal kwam van de welvarende klasse: de eigenaars van een zaak. al gauw verspreid deze zich via België over de rest van het Europese continent en de wereld.. de ijzerindustrie wordt uitgebreid. De wereldeconomie in de 19 e eeuw De Nieuwe Industriële Revolutie De industriële revolutie en de globale economie kwam in een nieuwe fase terecht: het gebruikt van stoomkracht. Groot-Brittannië als bakermat van de nieuwe industriële revolutie. een stap terug naar de protectionistische tarieven en tot aan 1914 waren de kenmerken van het economische systeem vooral de extreme beweeglijkheid van goederen over de politieke grenzen heen. 72. ontstonden er immers nieuwe samenlevingen die de grondstoffen uit Europa nodig hadden voor hun eigen industrie. behalve in Groot -Brittannië. In 1880 was er in heel Europa. De grootste Europese verwezenlijking voor 1914 was een systeem waarbij reusachtige import doorheen industrieel Europa verscheept kon worden. maar niet helemaal.of buitenlandse onderneming in plaats van alles voor zichzelf uit te geven. Door de migratiestroom die vertrok vanuit Europa. de eerste tunnels en kanalen werden gegraven.en verzekeringsdiensten in opdracht van andere landen. Oostenrijk-Hongarije en de Balkanstaten meer importeerden dan exporteerden. op medisch vlak begon men met het gebruik van verdovingsmiddelen en de X -stralen. de groei van de textiel en metallurgische industrieën hadden de eeuw gekarakteriseerd: y y y y y y y y y elektriciteit. Hoe Europa betaalde: via een balans waarbij de export de meeste import kon dekken. spendeerden hun geld in een binnen. de telefoon en de radio verschenen. De kloof tussen arm en rijk kwam er dus door een snelle opstapeling van kapitaal. Nederland en België. Europa 63 . Het waren de zogenaamde onzichtbare exporten die de hele lading dekten: verschepings. Vrije handel en de Europese betalingsbalans In 1846 worden in Groot-Brittannië de Corn laws afgeschaft en de Britten introduceren een systeem van vrijhanden. raken over heel Europa de oude landbouwcommunes in onbruik. in de Verenigde Staten rollen de eerste producten van de lopende band. bv. de lijfeigenschap werd overal afgeschaft. Het was dan ook logisch dat alle Europese landen behalve Rusland. chemie: nieuwe textielsoorten. explosieven.y y behalve in Rusland.

toch had elke regio zijn specialisatie. maar men maakt wel afspraken omtrent de prijzen en de marktverdeling. Aan het hoofd van deze kartels stonden captains of titanen. 64 . staken er nu grote en onpersoonlijke bedrijven de kop op. Arbeiders werden bovendien alleen aangenomen als er een tekort was. Een wereldmarkt: eenheid. horizontale integratie: het volledige proces ligt niet in de handen van hetzelfde bedrijf. De aantrekkingskracht van de beperkte aansprakelijkheid moedigde mensen aan tot investeren. In de industrie zorgde staal voor de big business. de lange depressie van 1873 duurde 20 jaar. en men kocht ze aan waar ze het goedkoopste waren (vraag en aanbod) een globale markt. zodat ze zelf ook aan het produceren kunnen. maar ook voor een graduele daling van de prijzen vooral tussen 1870 en 1900 omdat de goudproductie niet gelijk groeide met de stijgende productie van industriële en landbouwgoederen. Men tracht de levensstandaard in het buitenland te verbeteren met als doel de eigen winst te verhogen. Corporatieve organisatie maakte het mogelijk om diverse economische processen onder eengemaakte management te plaatsen. er was immers slechts een beperkt verlies mogelijk. Dit was het wereldwijde systeem van productie en consumptie dat de basis legde voor de moderne economie die we nu globalisatie noemen. soms was men gedwongen ver onder de prijs te verkopen. maar ook in Azië en Afrika) op weg te helpen. De oudere financiële centra in Amsterdam waren vernield door de revoluties en de Napoleontische oorlogen. zowel afgewerkt als onafgewerkt. Terwijl hij voordien gekenmerkt werd door kleine bedrijven. Met de Sherman act in 1890 (in de Verenigde Staten) kwamen er wetten om de monopolies binnen deze industrietakken tegen te gaan. Veranderingen in de organisatie: big business: Rond 1880 en 1890 kwam er een grote verandering over het kapitalisme. Dit systeem zorgde voor perioden van opgang. maar ook voor perioden van depressie. concurrentie en onzekerheid: Nooit eerder had de wereld er zo economisch geünificeerd uitgezien. Men verkocht goederen waar men het meeste betaalde. In de kleinhandel verschenen vanaf 1870 in Frankrijk en de Verenigde Staten warenhuizen waar allerlei goederen aan een vaste prijs verkocht werden die voordien alleen in kleinere winkels te verkrijgen waren. y verticale integratie: van onafgewerkt naar afgewerkt product binnen één bedrijf. bv. Een internationaal geldsysteem: de goudstandaard: De internationale economie rustte op een internationaal geldsysteem gebaseerd op de goudstandaard: het zorgde voor een vlotte betaling.investeert kapitaal om de nieuwe gemeenschappen (vooral in Amerika. Mensen in dit netwerk waren extreem kwetsbaar: er bestond geen zekerheid voor producten op de markt. Het centrum van het globale economische en financiële system was Londen.

Het republicanisme werd zo wantrouwd door de Fransen dat een vrije verkiezing de monarchistische elementen terug macht gaf. een parlement met twee kamers en een ministerraad met aan het hoofd een premier in. De nieuwe Vergadering bestond uit 1/3 republikeinen. 65 . Toch waren ook de monarchistische meerderheid uit de Nationale Vergadering verdeeld over twee kampen: de aanhangers van de Bourbons en de Orléanisten. In 1880 probeerden ze een democratisch schoolsysteem uit de grond te stampen tegen de kerkelijke invloed op het onderwijs in.73. In 1875 worden in de plaats van een gewone grondwet een aantal constitutionele wetten aanvaard: de wetten hielden onder andere de aanstelling van een president. kwam het republicanisme stilaan weer in opmars. Uiteindelijk zal de Nationale Vergadering winnen en de revolutie kunnen onderdrukken. Marshal MacMahon. Na de onderdrukking van de republikeinse commune in parijs door de Nationale Vergadering. Maar de generaal kreeg plankenkoorts en vluchtte weg. na de Frans Pruisische oorlog. en niet zomaar meer de Kamer kan ontbinden zonder een meerderheid achter zich te hebben Frankrijk: de problemen van de derde Fran se Republiek: In Frankrijk rezen er nog steeds vragen over welk regime nu gevolgd werd: de monarchie of de republiek. Ze zetten elkaar schaakmat en openden de deur voor een nieuwe Franse republiek. In 1877 was de rol van president. De senaat zou verkozen worden door middel van een onrechtstreeks kiessysteem en de Kamer van afgevaardigden door middel van algemeen mannelijk stemrecht. De Parijse republikeinen weigerden Bismarcks autoriteit te erkennen en er brak een burgeroorlog uit tussen de Nationale Vergadering in Versailles en de stad Parijs. En in 1879 hebben de republikeinen voor het eerst controle over beide Kamers. waar de revolutionaire commune gevestigd was. In januari 1871 vertrekt Bismarck uit Parijs. Hij was ontevreden over zijn ministers en probeerde de Kamer te ontbinden en nieuwe verkiezingen te houden. Waar ze ook in slagen. Bismarck stond op een verkozen regering: de Nationale Vergadering werd na algemeen stemrecht (voor mannen) samengesteld. Pas jaren later en onder grote druk wordt Dreyfus onschuld bewezen en zijn eer hersteld. ministers en parlement verder duidelijk gemaakt na een onsuccesvolle poging door een vroegere president. In de late jaren 1890 was Frankrijk in de ban van de zaak Dreyfus. Een crisis rees tussen 1886 en 1889 wanneer generaal Boulanger een zeer populair figuur werd en een wraakoorlog tegen Duitsland wilde starten. Groot-Brittannië en het Duitse keizerrijk Frankrijk: de oprichting van de Derde Republiek In Frankrijk werd de staat van democratie niet gemakkelijk bereikt en de problematische eerste jaren lieten diepe kloven na in het land. Het land werd in twee kampen verdeeld. een joodse legerofficier die ten onrechte werd beschuldigd van landverraad en spionage. De vooruitgang van de democratie: de derde Franse republiek. In 1905 leidde dit tot de scheiding t ussen kerk en staat. Hierna wordt het principe van parlementaire voorrang ingevoerd zodat de president verantwoording moet afleggen aan het parlement.

ontstaat kort na 1900. 66 . werd Ierland bij Groot-Brittannië ingecorporeerd om het te beschermen tegen pro-Franse sympathieën tijdens de oorlogen van de Franse revolutie. laissezpasser op. Labour. De liberalen vrezen een deel van hun electoraat te verliezen en geven hun van oudsher traditionele partijpolitiek laissez-faire. verzekeringen worden ingevoerd en het stakingsverbod en verbod op vereniging wordt opgeheven. ordelijk en vreedzaam zelfbesturend exemplaar. Beide partijen doen opmerkzame verwezenlijkingen. dat vooral katholiek was. Er was relatieve tevredenheid onder het volk. Maar alle maatregelen maken niets uit. De Ieren in het parlement stonden doorgaans machteloos. Groot-Brittannië: politieke veranderingen na 1900: De Britse arbeiderspartij. De twee grote partijen. de Ierse Kwestie: Nadat in 1801 Groot-Brittannië de naam Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland kreeg. Het haalde zijn kracht uit het republicanisme. De eerste Reform Bill uit 1832 had ongeveer 1/8 van alle mannen een stem gegeven. Met de tweede Reform Bill uit 1867 worden dit 1/3 van alle mannen en in 1884 wordt dit 3/4.Frankrijk: de kracht en de zwakheden van de Republiek: De Derde Republiek had in 1914 twee keer zo lang stand gehouden als eender welk Frans regime sinds 1789. een minister. Bovendien waren de arbeiders nog steeds niet vertrouwd met de politiek. Gladstone. dat aangepast werd door middel van de wet (parlement en regering) economische progressie en verdraagzaamheid tussen de verschillende klassen. Ze beginnen te werken aan een sociale wetgeving waarin een minimumloon wordt vastgelegd. schafte de Kerk van Ierland af en voerde maatregelen in om de Ierse boeren te beschermen. de liberalen (Whigs) en de conservatieven (Tories). De Ierse boeren konden zich niet verdedigen tegen hun grootgrondbezitters en het Ierse volk. Ondertussen had Frankrijk wel een achterstand opgebouwd op industrieel vlak en waren de politieke partijen verscheurd door de vele verschillende meningen. De Parliament act uit 1911 ontneemt de leden van het Hogerhuis alle vetorecht in geldzaken. Er wordt een oorlog tegen armoede begonnen. uiteindelijk zullen de liberalen een groot deel van hun electoraat verliezen aan de socialisten. In 1918 wordt het stemrecht nogmaals uitgebreid: alle mannen en de vrouwen ouder dan 30 krijgen stemrecht. ontstonden in de jaren 1850. Groot-Brittannië: de Constutionele Monarchie: Het Britse parlement in de halve eeuw voor 1914 was een voorbeeld van een redelijk. werd verplicht bijdragen te betalen aan de Kerk van Ierland (een Angelicaanse).

en kerkelijke zaken. Het aantal socialistische verkozenen voor de Reichstag nam alleen maar toe. Hij slaagt er echter niet in het socialisme dood te slaan. Italië en Oostenrijk Hongarije: Ontwikkelingen elders. In 1890 wordt hij door keizer Willem II op pensioen gestuurd. Al gauw twistte hij met Bismarck over de antisocialistische wetten en de buitenlandse politiek. Noord-Ierland blijft een deel van Groot-Brittannië. Met antisocialistische wetten tussen 1878 en 1890. Hij stierf echter drie maanden na zijn troonsbestijging en werd op zijn beurt opgevolgd door zijn zoon. wie getrouwd was met de oudste dochter van de Britse koning Victoria. verscheurde hij zijn eigen liberale partij. In 1912 vromen de sociaaldemocraten de grootste partij in zijn rijk en Willem tracht ze wel van de hoogste regeringsposten weggehouden. had Bismarck de democratische en socialistische sentimenten uitgebuid. kon hij toch niet tegen gehouden worden. Wanneer hij niet de meerderheid zover krijgt voor zijn plannen te stemmen. maar de protestanten uit Noord-Ierland waren hier niet gelukkig mee. In 1871 lanceerde Bismarck Kulturkampf (= de strijd om de moderne beschaving) waarin een hele reeks liberale wetten vervat zaten. In 1890 stuurt hij Bis marck op pensioen en zette hij een nieuwe koers in. Het is pas veel later dat Bismarck beseft dat de katholieke kerk eigenlijk zijn plannen niet in gevaar kan brengen. het Duitse Keizerrijk na 1890: Wilhelm II: Willem I stierf in 1888 en werd opgevolgd door zijn zoon Frederick III. 1871-1980: Het Duitse keizerijk. was een federatie van 25 Duitse staten waarin Pruisen het grootste gewicht in de schaal legde. Om steun te winnen voor zijn projecten. voert hij onder andere het verbod op socialistische bijeenkomsten en kranten in. Bismarcks eerste serieuze conflict met de Kerk kwam er nadat de Kerk verkondigd had dat de regering zich niet hoefde uit te spreken over onderwijs.Maar de Ieren wilden heersen over eigen land (home rule) en een parlement. Terwijl Gladstone hen dit trachtte te geven. zoals Bismarck dat in 1871 samenstelde. onder andere door de installatie van een Reichstag. algemene waarnemingen: Italië: 67 . Hij schaft tevens de antisocialistische wetten van Bismarck af. Dit betekende dat hij op buitenlands vlak een meer agressief en ambitieus (wat betreft de kolonies) beleid wilde voeren. met Willem I de koning van Pruisen als keizer. Tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt de Ierse onafhankelijkheid opgeschort en vanaf in 1922 ontvangt Ierland net zoals Canada de status van Dominion. Zij waren echter veel minder in aantal dan de katholieken uit het zuiden. wat bijna tot een burgeroorlog leidde. De crisis wordt voorkomen door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het Duitse keizerrijk: Bismarck en het Duitse Keizerrijk. bovendien zou hij de steun van de conservatieve partij goed kunnen gebruiken: in 1878 sluit hij dan ook vrede met de katholieken en richt hij zijn pijlen op het socialisme. Willem II. In 1914 kreeg Ierland eindelijk de home rule en wordt het onafhankelijk.

verschil in industriële ontwikkeling tussen het noorden (betrekkelijk modern) en het zuiden (eerder ruraal). algemeen stemrecht voor mannen (1912). y y y y Oostenrijk ± Hongarije: y y y y y Frans-Jozef is vrij in zijn buitenlands beleid. algemeen stemrecht voor mannen (1907). het socialisme werd door middel van onderdrukkingswetten tegengehouden. de liberalen leefden met de Paus in conflict over de pauselijke staten. de sociale verzekering werd ingevoerd. verschuivingen binnen het electoraat: andere partijen en meerderheden worden gevormd. de etnische minderheden zorgden nog steeds voor problemen.sinds 1860 een constitutionele monarchie. 68 .

Benadeelde groepen. Ook begonnen denkers de zekerheden van wetenschappelijke kennis in twijfel te trekken en de limieten van de menselijke rede te beklemtonen. niet bij radicale democraten. artistieke representatie en cultureel debat. S. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. 1859-1920 1859: Charles Darwin publiceert de Origin of Species . ijverden de werkers voor sociale wetgeving en gebruikten ze hun politieke macht voor een grotere mate van sociale democratie. Vrouwen verkrijgen stemrecht in Engeland. De laat 19de eeuwse Europese dominantie werd als de bevestiging van menselijke vooruitgang gezien. De vooruitgangsidee bleef veel gehoor hebben in de moderne naties. De vooruitgang van de Democratie: Socialisme. Freud ontwikkeld zijn theorie van de onbewuste geest in De interpretatie van dromen A. Populaire politieke bewegingen ontstonden. evolutie wordt een sleutelwoord in het moderne intellectuele leven 1880s-1890s: Claude Monet beeld de nuances van ligt en kleur af in Impressionistische schilderijen zoals de kathedraal van Rouen. vele Europeanen geloofden dat groepen van de samenleving hun deel van de moderne rijkdom niet kregen. 74. In vele gevallen slaagden ze er in nieuwe rechten en voordelen te verkrijgen voor de groepen die ze representeerden. Duitsland en de VS. Picasso ontwikkeld zijn nieuwe kubistische stijl in werken zoals Les demoiselles d Avignon .Hoofdstuk 15: Europese b eschaving 1871-1914: Maatschappij en cultuur. Vakbonden en Feminisme De bourgeois liberalistische ideeën waren populair bij de middenstand liberalen. Het optimisme van klassiek liberalisme werd ondermijnd. 1889: 1897: 1900: 1905: 1907: 1918-1920: Europese socialistische partijen richten de 2 de internationale op Theodor Herzl organiseert het 1ste Zionistisch congres. Tegelijkertijd zorgde de wetenschap voor een beter theoretisch begrip in de natuur en technologische uitvindingen transformeerden de moderne samenleving. Geloof in vooruitgang stond centraal sinds de wetenschappelijke revolutie van de 19de eeuw. 69 . Einstein introduceert de relativiteitstheorie in de natuurkunde P. Maar in de vroege 20ste eeuw begonnen de beperkingen en gevolgen van de vooruitgang ook onderwerpen te worden van historische reflectie. De Britse Chartisten waren antikapitalistisch en op het continent spreidden de ideeën van het socialisme. Met de komst van de ballot. maar was er toch angst bij de bezittende klassen en werd de filosofie van Marx meer vorm gegeven. overtuigd dat zij aan de kant van de vooruitgang stonden. In 1848 mislukte de sociale revolutie.

De intellectuele werd gezien als een buitenstaander.000 in Duitsland en maar 250.2 manieren werden om actie te ondernemen tegen de kapitalisten: ofwel de kapitalisten afschaffen of met hen onderhandelen. rijzende welvaart vooralle klassen. In sommige gevallen verenigden zich de ervaren unionisten met de onervaren werkers. socialistische denkers perfectioneerden hun doctrines. Kleine hard verlangde vooruitgangen waren meer tastbaar en belangrijker dan verrijkende maar vergelegen plannen voor een gereconstrueerde samenleving. De intelligentsia van de beweging. hoe welkom ook. De wet Le Chapelier van 1791 en de Combination Act van 1799 (Britse Tories) verboden arbeiders samen te zweren. Er ontstaan unies die alle arbeiders van een industrietak omvatte ongeacht de vaardigheid van de individuele werker. werd de eerste typische organisatie. Arbeiders organiseerden vakbonden. Ferdinand Lasalle neigden meer naar socialisme dan unionisme. Bismarck onderhandelde met de vakbondleiders om ondersteuning te vinden in de geveste belangen die in zijn weg stonden. Werkgevers hadden nood aan efficiënte werkkrachten waarop deze zich gemakkelijker konden organiseren. Het eerste leidde tot radicale vormen van socialisme. Friedrich Engels. Handels unionisme ging er vanuit dat de werkers hun werkgevers best welvarend in zaken houden zodat onderhandelen betere economische resultaten zou opleveren. Vooral vanwege de verre ontwikkeling van handelsunionisme in Groot-Brittannië en hun succesvolle onderhandelingen met hun werknemers waren de arbeiders in Groot-Brittannië veel 70 . Na de mislukking van 1848 divergeerden de socialistische en vakbondorganisaties voor een generatie. Karl Marx. rijzende lonen. dan volledig gelegaliseerd in 1884. De werkende klassen beweging bevatte dus een interne contradictie. De intellectuele zag de werker als kortzichtig en verlegen. een unie van arbeiders uit eenzelfde beroep. amper geschoold. stakingen te voorkomen. De komst van het bourgeois liberalisme gaf voor het eerst de vrijheid aan vakbonden. hoe veel hulp ze ook nodig hadden. De jaren 1850 was een tijd van werk. Louis Blanc. de economie als complex sociaal systeem en de toekomst in lange termijn termen. Socialisme betekende de uitroeiing van de private werkgever of ten minste de dissolutie van de grote kapitalistische corporaties. sporadisch bestaan gekend en steeds onderdrukt door de regering. De nieuwe leiders stelden redelijk te zijn met werkgevers.000 in Frankrijk. Ze zagen de samenleving als een geheel. In 1880 ontstaan bonden van niet-opgeleide werknemers. en het andere tot de ontwikkeling van vakbonden. De ambachtsvakbond. In Frankrijk in 1864 door Napoleon III daarna beperkt door de Commune. Het kwam het meest tot ontwikkeling in Engeland waar een unionisme naar nieuw model werd geïntroduceerd door de Amalgamated Society of Engineers in 1851. De Vakbondbeweging en de groei van British Labor (Britse arbeiders) Vakbonden hadden lang een ondergronds. Rond 1900 waren er 2 miljoen vakbondleden in Groot-Brittannië in vergelijking met 850. De welvaart van 1850 bevoordeelde vakbondvorming. hun gehele leven gericht op handenarbeid werden verplicht hun aandacht meer op unionisme te laten vallen dan op socialisme. De arbeiders. op vroege leeftijd tewerk gesteld. Dit werkte en de twee regerende partijen in Engeland gaven de stadsarbeider een stem in 1867. De Britse vakbonden kregen een eerste erkenning van de liberale Tories in 1825 en volledig in 1871 door Gladstone s liberaal ministerie. vakbondfondsen te doen groeien en hun ledental te doen stijgen.

en zag het als een voorsmaak van de dictatuur van het proletariaat . Op het continent kwamen de werkunies er meestal door de socialistische politieke partijen. zodat het doel van de revolutionaire actie het kapitalistische economische systeem moest zijn en niet de staat. Rond 1880 ontstonden socialistische partijen in vele landen. 71 . Marx dwong Bakunin uit de Internationale in 1872. maar had nooit veel leden.Hyndman een Sociale Democratische Federatie op Duits model met Marxistische programma. In 1883 stichtten Plekhanov en Axelrod de Russische Sociale Democratische partij van waaruit communisme van de volgende eeuw zou afgeleid worden. In Engeland was hij amper gekend en mengde zich nauwelijks met de arbeidsleiders. Europees Socialisme na 1850 Socialisme raakte in de jaren 1850 in onbruik. De Commune was een gewapende rebellie tegen de democratisch verkozen Assemblée Nationale van Frankrijk. Marx prees dit als een stage in de internationale klassenoorlog. Zo jaagde hij vele mogelijke volgers schrik aan. Het leiderschap ging over naar Marx die het gebruikte om zijn ideeën in de belangstelling te zetten. Marx trok zich terug in Engeland waar hij das Kapital publiceerde in 1867. verenigde Marxistische en Lassalleaanse socialisten zich in de Duitse Sociale Democratische partij. Bakunin zag de staat als de kwelling van de arbeider en was dus anarchist. In 1906 werd door Labour de Taff Vale beslissing ongedaan gemaakt. De 1ste Internationale verdween na 1872. Pas in 1905 werd er in Frankrijk een Socialistische partij gevormd. Opkomst van de socialistische partijen: In 1875. Mazzini. Bakunin en Robert Apllegate (de secretaris van de carpentervakbond). Maar de Commune vernietigde de eerste Internationale. Kopfiguren waren Marx. Jean Jaurès (verbond sociale hervormingen met de Franse revolutionaire traditie en de verdediging van republikeinse instituties). De Britse Labourpartij werd gevormd op de eeuwwisseling door inspanningen van de handelsvakbondsofficiëlen en de middenstandintellectuelen.trager met het vormen van een politieke arbeiderspartij dan in continentaal Europa. Andere volgende Paul Brousse (socialisme lang parlementaire methodes). In Frankrijk werden arbeiders aangetrokken tot Jules Guesde (de werkende klasse emanciperen door allerlei compromissen). Hij maakte de Mazzinianen onwelkom en keurde de Duitse Lassalleanen af omdat ze coöpereerden met Bismarck. De socialistische partijen kwamen allemaal tezamen in de 2de Internationale in 1889. Dit werk gaf een belichaming en argumentatie aan de principes uit het Communistisch Manifest. Marx vond anarchisme een afschuwelijk idee want hij zag de staat als een product van economische condities en een wapen van de bezittende belangen. Belgische socialistische partij). (o. De Taff Vale beslissing bedreigde de vakbonden want hield de vakbonden financieel verantwoordelijk voor de verliezen tijdens een staking. Tegenkanting tegen deze beslissing bracht de vakbonden samen met alle andere bestaande werk en socialistische organisaties. tijdens de Gotha conferentie. De Parijse Commune van 1871 kreeg connecties met de Internationale en was een reden waarom de Franse Provisionele regering de Commune gewelddadig onderdrukte. In 1864 had de 1ste internationale plaats in Groot-Brittannië. In Engeland vormde H.m. De invloed van Britse werkvakbonden maakte de Labourpartij minder socialistisch dan arbeiderspartijen op het continent. Een voorbode voor de vorming van de moderne Labourpartij.M.

In Frankrijk geleid door Jean Jaurès. Marxisme veranderde in een minder revolutionair parlementair socialisme . De Fabians. Op het einde van de 19 de eeuw leken Marx voorspellingen niet te zijn uitgekomen. Het duurde dan ook tot WOI voor de socialisten zich aansloten met het kabinet van enig Europees land. dus niet alleen eigendom en de markteconomie vervangend maar ook de regering zelf. maar het proletariaat niet armer. Dit revisionisme werd gevolgd door de meeste socialisten en sociaal democraten. In de Russische Sociaal Democratische partij kwam de kwestie van het revisionisme aan de orde in 1903 bij een partijcongres in Londen (de meeste Russische Marxisten waren verbannen). 1880-1914 Marxisme of wetenschappelijk socialisme was de enige geldende vorm van systematisch socialisme geworden. Op het continent groeiden de Marxistische of sociaal democratische partijen snel. Georges Sorel was de belangrijkste intellectuele exponent. De arbeiders en vakbondsambtenaren geloofden misschien wel in het internationalisme van de arbeidersbelangen en het gevecht met het kapitaal. Meer en meer arbeiders begonnen op de socialistische partijen te stemmen. Bourgeoisie werd rijker. met uitzondering van de Russische Sociale Democratische partij want Rusland had geen Parlementaire regering. Ze vormden samen met de vakbonden de Labourpartij. waren blij met kleine en onmiddellijke tegemoetkomingen. net als de vakbondsambtenaren.I. Spanje en Frankrijk (vooral Confédération Generale du Travail).v. Zij richtten zich meer op het anarchisme verkondigd door Bakunin. klassenstrijd was onnodig en geleidelijke. Tegelijkertijd door geduldig en gedetailleerd onderzoek in de economische realiteit leverden ze een massa praktische info waarop een wetgevend programma kon gebaseerd worden.b. Ze konden niet hopen op verandering m. Arbeidersvakbonden zouden zelf een autoritair instituut moeten worden in de samenleving. Voor de Fabians was socialisme de sociaal en economisch tegenhanger van de politieke democratie mede de onvermijdelijke uitkomst. redelijke en verzoenende maatregelen zouden op gepaste tijd tot een socialistische staat leidden. Een groep geleid door V. het ballot en waren de oproer van Garibaldi gewoon. Socialisten mochten wel parlementen als forum gebruiken volgens de Internationale. Ook in Engeland kende Marxisme weinig succes.Revisionistisch en revolutionair socialisme. Wat een arbeider met zijn inkomen zou kunnen kopen steeg rond 50% in de geïndustrialiseerde landen tussen 1870 en 1900. De revisionisten zeiden dat de klassenconflicten niet absoluut onvermijdbaar waren en dat kapitalisme misschien geleidelijk zou kunnen transformeren in arbeidersrechten. Marxisme werd in de jaren 1890 aan revisionisme onderworpen. Sterkst in Duitsland en Frankrijk. Arbeiders stonden bij hun vakbonden en de middenstand kapitalisme critici volgden de Fabian society. Onder orthodoxe Marxisten ontstond er een heropleving van Marxistische fundamentalisme in protest tegen het revisionisme. maar socialisten die het parlement zelf binnentreden werden geïdentificeerd als de vijandige bourgeois staat. relatief onsuccesvol in Italië en Spanje vanwege een arbeidersklasse die minder geïndustrialiseerd was. Een collectieve staking zou hier toe leiden. Verbetering van lokale regering of municipaal eigendom van zaken als waterwegen en elektriciteit waren stappen naar deze consummatie. Deze tendens tot opportunisme leidde het echte revolutionaire karakter in het Marxisme in nieuwe richtingen. maar in de praktijk handelen ze door het parlement van de nationale staat en werkten ze voor een wetgeving die de arbeiders bevoordeelden in hun eigen land alleen. accumulatie van kapitaalwelvaart en de geleidelijk val van de voedselprijzen en andere prijzen.Lenin 72 . meer ongeletterd. Dit kwam door de grotere productiviteit van arbeid door mechanisatie. Revolutionair syndicalisme ontstond. Syndicalisme kreeg veel navolging waar de vakbonden zwak waren zoals in Italië. groei van de wereldeconomie.

1880-1914 De campagne voor vrouwenrechten werd ook meer internationaal en beter georganiseerd. Pankhurst en andere suffragettes werden belachelijk gemaakt in de Britse pers en Parlement. De reden was dat Kapitalisme goed genoeg werkte om de arbeiders levensstandaard opmerkelijk te verhogen. en dat ze politieke partijen en machtigere vakbonden hadden gecreëerd. een patroon van officiële oppositie dat steeds terugkeerde in de Britse politiek sinds 1860. De stemrechtbeweging in Groot-Brittannië werd bijzonder militant na dat het Britse parlement elk legislatief voorstel voor vrouwenstemrecht afsloeg. familie en onderwijs en nieuwe thema s en politieke strategieën ontwikkelen in de 20ste eeuw. Maar tijdens WOI kregen ze meer steun (toen de militante verzetten werden afgelast). De revisionistische Russische Marxisten werden bekend als de Mensjewieken. Maar in 1914 was de arbeidersklasse in zijn geheel niet in een revolutionaire stemming. gevolgd door stakingen. gedeeltelijk omdat zulke groepen nuttige netwerken creëerden om informatie te verspreiden en politieke ideeën. Lenin won een meerderheid (Bolsjewieken). Amerikaanse vrouwen als Susan B. Arbeiders zochten nog steeds naar sociale rechtvaardigheid maar de sociale agitatie van 1848 was bezonken.eiste de uitroeiing van revisionisme. 75. arbeiders stemrecht hadden gekregen en dus heil verwachten van nieuwe publieke beleid. Feminisme. In Europa waren Marxisten bij de eeuwwisseling niet langer actief revolutionair en bleek ze tot de mildere doctrines van sociale democratie toegetreden. Britse vrouwen ouder dan 30 kregen uiteindelijk stemrecht in 1918. Emmeline Pankhurst begon een radicale vleugel te leiden van de stemrechtbeweging in een campagne van gewelddadige protesten in de jaren voor 1914. kunst en religie Het geloof in de macht van natuurwetenschappen spreidde zich als nooit tevoren uit over de bevolking. Nieuwe organisaties als de National American Women Suffrage Association en in Engeland de Women s Social and Political Union bekostigden petities. Wetenschap lag aan de basis van de gehele industrialisatiebeweging en toen de wetenschap aan populariteit won na 1870 keken vele onwetende personen naar wetenschap op als een orakel van wijsheid omdat het zichzelf manifesteerde aan iedereen in het dagelijkse leven. Ook in Duitsland. Maar activisten uit alle industrialiseerde samenlevingen werden meer en meer aangetrokken tot internationale organisaties. Anthonoy en Elizabeth Cady Stanton verenigden zich met Europese feministen om een Internationale raad van Vrouwen op te richtten in 1888. Vooral stemrecht trok de meeste publieke aandacht in Amerika en Engeland. De campagne voor stemrecht was maar één component van modern feminisme en de beweging zou vrouwenrechten nastreven in de economie. Wetenschap. terwijl Britse en Amerikaanse feministen meer aandacht aan de campagne voor stemrecht gaven. onder de naam suffragettes . filosofie. wet. de VS en andere Westerse naties. Dit geloof werd nooit zo krachtig opgehouden als in de halve eeuw voor WOI. Tussen 1900 en 1914 stegen de echte lonen niet meer en rusteloosheid ontwikkelde in de arbeiderscentra. massameetings en protesten. Maar in 1903 werden de Russische Marxisten als onbelangrijk beschouwd. Vrouwengroepen op het continent benadrukten legale en sociale hervormingen meer dan stemrecht. De 73 . De vrouwenbewegingen promootten de hervormingen die feministen verdedigden sinds de 19de eeuw zoals meer toegang tot onderwijs en stemrecht. die hun belangen verdedigden en hun hielpen een groter aandeel van het nationale inkomen te verwerven.

In het meer fundamentele wetenschappelijke denken werden er belangrijke veranderingen gedaan gestart rond 1860 of 1870. geen enkele wetenschap hield zich hier mee bezig. Het idee van vooruitgang. hoewel grotendeels beperkt tot een binnenste zone. Hier ging Darwinisme op met het nieuw realisme. rond 1914. maar een brute scène. moraliteit en religie in elkaar zou storten. dat grote zaken kleinere moesten overnemen en dat sommige staten zoals de Britse of Duitse rijken voorbestemd waren om te groeien. een goed organisme was een dat overleefde waar andere ten onder gingen. de enige toets was succes. het universum was ook tijdloos. Op het einde van dit tijdperk. 74 . Darwin werd gehekeld door te zeggen dat mensen van apen afstammen. of dat oorlog moreel een goed ding was en de mannelijkheid en overlevingswaarde bewees van degenen die vochten. Het prestige van de wetenschap was zo groot dat dit precies is wat velen wilden doen. Huxley werd de hoofdwoordvoerder voor Darwin. zodat we mochten verwachten dat deugdzame gewoonten sterker zullen worden. en andere sociale doctrines die tegelijkertijd tevoorschijn kwamen in Europa als gevolg van andere oorzaken. enkel een oneindige verandering. begonnen de oude concepties op alle vlakken te bezwijken. De bioloog T. Tot dan waren de onderliggende ideeën die van I. Normen en waarden bestonden niet. In 1871 paste hij de zelfde hypothese toe op menselijke wezens in The Descent of Man Darwin zei dat soorten veranderden niet door een soort intelligent of doelgerichte activiteit maar een soort van toeval. Evolutie werd het meest invloedrijke intellectuele thema. Hegel had deze geïntroduceerd in de evolutionaire conceptie in de metafysica en hij en Marx in historische theorieën van de menselijke samenleving. bewijs leveren en een uitleg bieden voor hoe het werkte. overgenomen van de verlichtingsidee. of Realpolitik. (waar Darwin niet menselijke rassen mee bedoelde maar afwijkingen binnen soorten). Adaptatie verving deugd. Hun doctrines werden gebruikt in verscheidene politieke en culturele gebruiken om te laten zien dat sommige mensen superieur waren aan anderen. Natuur was niet langer harmonie. Dit was niet verassend. Darwins ideeën zorgden voor een groot publiek protest. Er waren geen vastgelegde soorten of perfecte vormen. Ook om het verschil tussen arm en rijk te rechtvaardigden. De impact van de evolutie In 1859 publiceerde Charles Darwin zijn On the origin of Species . Newton. ordelijk. niks was rechtvaardig . Evolutionaire filosofieën die zeiden dat de manier om iets te begrijpen zijn ontwikkeling begrijpen is waren niet nieuw in 1859. Darwinisme sprak zich niet uit over God.H. Wat Darwin deed was de evolutie verwetenschappelijken. Evolutionaire biologie veranderde de conceptie van natuur. Concepties van wat goed was of heilzaam voor het evolutionaire proces daagden de traditionele religieuze ideeën over moraliteit en deugd uit. De wetten van universele zwaartekracht bleven onbetwistbaar en hiermee de Euclidische geometrie en fysica. men vreesde dat elke grondlaag van menselijke waardigheid. De ultieme natuur van het universum werd gezien als regelmatig. voorspelbaar en harmonieus. was een soort van evolutionaire filosofie en de grote activiteit in historische studies onder de romantische en nationalistische hoede maakte mensen denken over de menselijke zaken in termen van een proces door de tijd. eventueel vastgelegd door erfelijkheid. Centraal staat Struggle for existence leidend tot een Survival of the fittest door natuurlijke selectie van het meest aangepaste ras. Generalisaties uit de wetenschap en wetenschappelijke ontdekkingen overdragen naar menselijke zaken leidde tot implicaties. Darwin zelf zei dat onder beschaafde condities de sociale en coöperatieve waarden nuttige karakteristieken waren in overleving.wetenschappelijke en technische vooruitgang was internationaal.

Elders leidden Freuds ontdekkingen naar religie. gepubliceerd in 1866. Verder werd energie niet continu en gelijkmatig uitgestraald zoals vooreer gedacht. opvoeding. Aan de andere kant toonde de culturele antropologen een minder zelfvoldane doctrine. als een minuscuul zonnestelsel. werden genegeerd tot 1900 wanneer ze de basis werden voor de nieuwe wetenschap van de genetica. Fysische antropologen werden geïnteresseerd in de verscheidene menselijke rassen . Hoewel Freud geïdentificeerd werd met de wetenschappelijke traditie van de verlichting stelden zijn theorieën de klassieke liberale en verlichte veronderstellingen in vraag. Aan de grond van de psychologie stond de Duitse fysioloog Wilhelm Wundt die nieuwe experimentele technieken ontwikkelde. noch was het onderscheidbaar van materie als ooit verondersteld. Sigmund Freud en degenen die beïnvloed werden door hem legden de belangrijkste ontwikkelingen in de studie van menselijk gedrag. De Rus Ivan Pavlov observeerde dat een groot deel van dierlijk gedrag. Planck toonde in 1900 aan dat energie werd uitgestraald of geabsorbeerd in specifieke en discrete eenheden of bundles genaamd quantum. 75 . kunst en literatuur. Henry Becquerel radioactiviteit. en mogelijk ook menselijk gedrag. In 1913 postuleerde Niels Bohr dat een atoom uit een nucleus of protonen bestaat omringd door elektronen roterend rond de nucleus. Maar een serie ontdekkingen vanaf 1896 veranderde deze zienswijze. verklaard kan worden op basis van geconditioneerde response. wetenschappelijk bleek het dat geen cultuur of samenleving beter was dan een andere.Genetica.en gedragswetenschappen en in zijn de psychoanalyse suggereerde dat menselijke wezen niet essentieel rationeel waren. Materie en energie waren onderscheidbaar en afzonderlijk. Antropologen begonnen met de studie van fysische en culturele kenmerken van alle takken van de mensheid. Psychologie leidde tot implicaties over de natuur van menselijke vrijheid en rationaliteit. De Duitse fysicus M. De nieuwe Fysica In de Newtoniaanse fysica was het atoom. Sommige Europese wetenschappers begonnen het blanke ras als bekwamer te zien en het publiek werd meer rasbewust dan ooit tevoren. Sir James Frazer probeerde in zijn De Gouden tak het geloof uit het relativisme en het scepticisme te redden.J. De impact van de antropologie werd ook gevoeld in de religie. Mendels ideeën waren een voorbode van de doorbraken in de wetenschappelijke studie van erfelijkheid en de controle over het genetisch materiaal in de tweede helft van de 20ste eeuw en het heden. oorlog. Thomson en Lord Rutherford toonden aan dat atomen niet simpel waren maar complex en dat radioactieve atomen van nature onstabiel waren en energie loslieten bij disintegratie. permanent en onveranderbaar. Freud stelt de verlichting in vraag: Freudiaanse ideeën hadden een grote invloed op de sociale. Zijn ontdekkingen. een hard solide ongestructureerde bal. Freud stichtte de psychoanalyse tijdens de eeuwwisseling. allen waren aanpassingen aan de omgeving of enkel een zaak van gewoonte (mores). Het effect was een soort relativisme of scepticisme. Van hieruit onderzochten Freud en zijn volgers de rol van het onbewuste in het menselijke gedrag. antropologie en psychologie Gregor Mendel kwam tot een verklaring hoe erfelijkheid ontstaat en kruising plaatsvindt door experimenten met kruisbestuiving van erwten. de eenheid van alle materie. De ontdekkingen van Pierre en Marie Curie. Hij geloofde dat zekere vormen van emotionele verstoring een gevolg waren van vroegere vergeten periodes uit patiënten hun leven. J. waarvan ze sommige bevoordeeld vonden in Darwinistische zin. In 1896 ontdekte A.

Zijn kritiek op religie deed sommige vormen van klassiek heidendom herleven. Zijn kritiek op de rede en de rationaliteit had een wijde invloed onder de antiverlichting denkers zowel voor als na WOI. Nietzsche was noch veel gelezen noch veel gerespecteerd door zijn tijdgenoten. zowel de positie en snelheid van het individuele elektron te ontdekken. in 1927. Sommige literaire bewegingen. Impressionisme echter brak niet met alle linken tussen schilderkunst en de buitenwereld. veelal postimpressionisten genoemd. zoals symbolisme in Frankrijk. Na WOI. Hij hield een laag oordeel over de moderne democratische samenleving. noch Newtons wet van universele zwaartekracht veel betekenden in de subatomische wereld. Zo bleek dat noch de oorzaak en effect van tijd en ruimte. eerder gedreven zijn door hun instincten en een wil naar macht dan de rede. mensen en objecten in nieuwe en meer en meer abstracte vormen en kleuren af te beelden (bv. experimenteerden met taal in werken die het moderne schrijven ver van literaire representatie of sociale realiteit verwijderden.Albert Einstein bracht met zijn relativiteitstheorieën. Op deze grondlagen gevestigd voor WOI ontwikkelde zich de nieuwe wetenschap van nucleaire fysica. Ergens volgde de artistieke stroming de intellectuele ontwikkeling. minder sceptisch publiek aan. Niettemin verwoorde hij de vele implicaties van de evolutionaire ideeën. net als Newton ooit deed met een verenigde veldtheorie. componeerde met dissonanten en studeerde bewust abstracte of niet-objectieve schilderkunst en sculptuur. Alles ongekend voor de wetenschap moest ongeweten blijven voor altijd. Met een achtergrond van evolutionair denken ontwikkelde hij het concept van een übermensch. en in het heden. Impressionisme als esthetisch startpunt: Impressionisme won geleidelijk aan internationaal belang en leidde andere artiesten. trokken dezelfde trends van subjectivisme in de kunsten een wijder. Hij geloofde dat alle mensen. een doctrine genaamd agnosticisme of de erkenning van de onwetendheid. Nieuwe psychologische theorieën kwamen voor in de beschrijving van karakters en irrationeel menselijk gedrag. sociaal determinisme. noch in de kosmos. Renoir. Braque en Kandinsky Kubistische of AbstractExpressionistische werken. zelfs filosofen. Pissaro weigerden de traditionele stijl van de academische schilderkunst na te volgen. In de literatuur keerden auteurs als Emile Zola of Henrik Ibsen zich naar de portrettering van sociale problemen leidend tot een realisme. Aan de andere kant stond de artiest en de samenleving nog nooit zo ver uit elkaar. Friedrich Nietzsche deelde deze visie niet. de diverse attitudes van relativisme. De specifiek christelijke waarden beschreef Nietzsche als een slavernijmoraliteit samengesteld door de zwakken om de sterken te ontwapenen. Men las boeken zonder punctuatie. elektromagnetisme en subatomair gedrag. een nieuw soort wezen die nieuwe ethische waarden en filosofische waarheden zou creëren die hem zouden toestaan de massa te domineren. Later. hoewel de impressionisten misschien de meest invloedrijke artiesten werden in het late 19deeeuwse Europa. een opheldering van zwaartekracht. Trends in filosofie en kunst De meeste Europese intellectuelen werden aangetrokken tot positivisme of het geloof dat wetenschap alleen de enige ware kennis van de wereld kan leveren. Cézanne). In de vroege 20ste eeuw schilderden artiesten als Picasso. Herbert Spencer en Ernst Haeckel in Duitsland waren verspreiders van dit agnosticisme. Meer en meer verwijderd van de moderne industriële samenleving 76 . Schilders als Monet. irrationalisme. toonde Werner Heisenberg aan door zijn principe van onzekerheid of onbepaaldheid. linguïstische ambiguïteit en de werking van het onbewuste werd gereflecteerd. luisterde naar atonale muziek.

Pas na de WOI ziet men een protestantse revival. Bijbelstudie was steeds heel belangrijk voor de protestanten en toen twijfel zich ophoopte aangaande de literaire waarheid van de bijbel bleek er geen autoritaire bron meer over om zich aan vast te houden. de modernisten wilden de wetenschap accepteren en het merendeel van de bijbel als allegorisch interpreteren. Uiteindelijk erkende het pausdom pas in 1929 met het Lateraans traktaat de Italiaanse staat. De Rooms-katholieke kerk bleek meer resistent. en Italië stond het bestaan van Vaticaanstad toe als een onafhankelijke staat. waaronder het geloof in wetenschap en rationalisme en ontkende sterk het idee dat het hoofd van de kerk zich zou moeten verzoenen en zich aansluiten bij de vooruitgang. zieken en geesteszieken door de staat werd voorzien hadden protestantse groepen minder te doen in het leven van de leden en de opvoeding van de jeugd. Ultramontanisme heerste over de oude galliciaanse en andere nationale tendensen die lang bestonden in de katholieke kerk. Paus Pius IX maakte een lijst (Syllabus) met ideeën van toen die als fout werden gezien. De protestantse kerk had meer moeilijkheden om zijn ledenaantal in stand te houden.begonnen artiesten en hun kunst de specialisatie van de moderne wereld te illustreren. Het concilie legde het dogma vast van pauselijke onfeilbaarheid. de wereld werd nationaler. en de kerk werd meer internationaal. Artiesten werden specialisten die zich inspanden om hun vak en hun eigen belangen nastreefden. Staatssoevereiniteit en secularisme groeide. Er ontwikkelde zich ook een kritische analyse van de bijbel. Fundamentele premissen van de traditionele religie werden in vraag gesteld of afgewezen (Darwin. liberalisme en moderne civilisatie. maar de katholieke clerus keek meer in de spirituele macht van Rome ter bescherming tegen vreemde machten. In de 19de/20ste werden nog dogma s geproclameerd. met herbevestiging van de begindoctrines door theologen zoals Karl Barth en een oecumenische beweging. Het bleek echter moeilijk voor deze laatste om de sterke zin van spiritualiteit of gevoel van christelijke waarde de vatten. nooit had de wetenschap of de filosofie zich zo sterk gericht op de aard van het leven en het menselijke bestaan. Protestanten verdeelden zich in modernisten en fundamentalisten. De meeste protestantse kerken waren laat om de sociale problemen te erkennen en omdat zowel educatie als zorg voor wezen. tegen christelijke modernisten en geloof in het bovennatuurlijke en miraculeuze. David Friedrich Strauss The life of Jesus en Ernest Renan). Het pausdom verkreeg de onafhankelijkheid van nationale of seculiere autoriteit. en net als andere specialisten was hun werk veelal onbegrijpelijk voor buitenstaanders. In de voorbije 300 jaar waren katholieken wantrouwig geraakt tegenover hun eigen regeringen of niet-katholieken. Bepaalde passages uit de bijbel werden in vraag gesteld en inconsistenties werden ontdekt (bv. Men gaat nu akkoord dat met het verlies van wereldlijke macht de spirituele greep door de pausen over katholieken over de gehele wereld versterkte. Verlies van wereldlijke macht leidt tot sterkere spirituele greep. Dit was de climax van eeuwen ontwikkeling in de kerk. 77 . volgens de katholieken benodigd om zijn rol uit te oefenen. De kerk en de Moderne tijd Religie bedreigd door wetenschap en filosofie: Religie werd meer bedreigd na 1860 en 1870 dan ooit in het verleden. De protestantse traditie rustte meer op eigen beoordeling. De fundamentalisten waren geneigd om de wetenschappelijke bewijzen aangaande het geloof af te wijzen. Paus Pius IX riep het Vaticaans concilie samen in 1870. In 1870 tijdens het Vaticaanse concilie annexeerde de nieuwe Italiaanse staat Rome. antropologie). de kerk bleef dus bevestigd in een sceptische tijd.

Enerzijds was er een cultureel en politiek nationalisme. maar beoordeelde kapitalisme voor de armoede. burgerschap en politiek of sociaal vooruitzicht. ontsproten binnen het Jodendom zelf.o.v. Liberalen stonden voor vrijheid van religie en vonden dat de kerk en clerus weinig of niks te doen mocht hebben in de politiek. Op het einde van de eeuw begonnen twee belangrijke nieuwe tendensen de tendensen naar assimilatie van joodse samenlevingen en individuen tegen te gaan. die vreesde dat assimilatie tot een verlies van Joodse identiteit zou leiden. een gevolg van racistische theorieën. Hervormingsjodendom trad op als de Joodse tegenhanger van modernisme. (Palestina toen nog in het Ottomaanse rijk) Vele Joden begonnen te sympathiseren met nationalistische bewegingen. Liberalisme liet de joden toe zich als burgers te gedragen. en bekeken Zionisme als een Joodse wederopleving en een manier om waardigheid te bereiken. Het individu was onafhankelijk van alle collectieve entiteiten en werden gezien als autonome personen capabel hun eigen rede te gebruiken. Een eventueel derde effect was dat ook al bleef de essentie van het liberalisme voortduren. bevrijd van oude discriminaties en velen gingen de seculier weg op. Tegenkrachten tot joodse assimilatie. Liberalisme hield stand maar het klassieke type begon te verdwijnen. Het verval van klassiek liberalisme Het effect van de politieke. afkeer van joodse rivaliteit in zaken en beroepen. De Joden waren een kleine minderheid maar hun conditie was altijd een soort barometer aangaande de veranderingen in tolerantie als een geheel. 76. In de 19de eeuw was er een trend naar emancipatie en assimilatie. het programma en doctrine onderging veranderingen. Klassiek liberalisme ging terug tot de 17de eeuw met John Locke en de filosofen van de 18de eeuw. Vele joden werden gedwongen in een nieuwe Joodse identiteitszin. onveiligheid en degradatie die vele arbeidersklassen moesten ondergaan. Wetenschap en secularisme had ook effect op Orthodox Jodendom. Klassiek liberalisme stond voor vrijheid van het individu. socialistische minachting voor Joodse kapitalisten als de Rothschilds. Sinds dit de natuur van rationeel menselijk gedrag was. maar deze autonomie van het individu droeg bij tot de groeiende beweging van de vrouwenrechten. Het verklaarde dat veel in socialisme in principe christelijk was. die modern. Anderzijds een sterk nieuw antisemitisme. Andere bleven erbij dat Jodendom een religieus geloof was en geen nationaliteit op zich.Leo XIII formuleerde de katholieke sociale doctrine. vooral in de encycliek Rerum Novarum van 1891. zionisme stichtte. maar het bekritiseerde socialisme in zoverre het materialistisch en antireligieus was (Marxisme). Leo XIII moedigde de vorming van katholieke arbeiderspartijen aan. konden mensen met verschillende belangen tot oplossingen en vredige akkoorden komen. en verzetten zich tegen elke vorm van machtsoplegging op het individu. Eén hiervan was Theodor Herzl. Liberalen stonden positief t. In de 19 de eeuw werd het uitgedrukt door filosofen als John Stuart Mill en politieke leiders als William Gladstone. angst voor Joodse revolutionairen en Marxisten en een groei van etnisch nationalisme (bv. Joden en niet-Joden deelden dezelfde nationaliteit. Anderzijds een verzwakking van de onderbouw waar het liberalisme sinds de 17 de en 18de eeuw op rustte. of politiek. Jodendom. Rerum Novarum bevestigde privé-eigendom als natuurrecht. meestal de man. Dreyfus-zaak). onderwijs. economische en intellectuele trends op het liberalisme. In de politiek vonden ze dat regeringen constitutioneel en 78 . Enerzijds bleef de vooruitgang van wat fundamenteel was voor het klassieke liberalisme.

zowel door de stemgerechtigden als door de afgevaardigden. Fabriekscodes werden meer gedetailleerd en beter op nagezien. Roosevelt en Wilson in de VS) accepteerden de grotere rol van de regering in sociale en economische zaken. Zowel Roosevelt. vrije handel en een internationaal economisch systeem. Arbeiders drongen aan voor bescherming tegen deze blootstelling. Een nationale competitie voor wereldmarkten ging van start en droeg ook bij tot de drang voor kolonies. De revival van tarieven en verval van de vrije handel begon dus met de bescherming van de landbouwbelangen. De groei van deze big business ondermijnde de theorie en praktijk van de individuele competitie waar klassiek liberalisme zich mee verbonden had. Wilson en anderen wilden de economische competitie doen herleven door regeringsacties tegen monopolies en trusts. Er was een weerstand tegen het kopen van afgewerkte producten in Engeland en zelf enkel grondstoffen en voedsel te verhandelen. accepteerden het democratische principe van universeel mannelijk stemrecht. 79 . of beter economisch nationalisme wat opgemerkt werd rond 1900. laissez-faire. De industriële revolutie was van start gegaan in andere landen dan Groot-Brittannië. universeel mannelijk stemrecht en een gevoeligheid voor sociale onrust verplichtte de politieke leiders tot meer inbreng in economische zaken. De welvaartsstaat met een grote rol voor de regering. maar evenwel als bescherming tegen de onzekerheden van gecontroleerde markten. De sociale diensten staat ontwikkelde.gelimiteerd in macht moesten zijn en individuen zouden zichzelf regeren door gekozen afgevaardigden. Het nieuw imperialisme zelf was een ander teken van het wanende liberalisme. geïnitieerd door Bismarck werd overgenomen door andere landen. de verbetering van de arbeiders hun lot zou het oude humanitaire belang van liberalisme rechtvaardigen met waardigheid van de positie van de individuele persoon. constitutionalisme. Maar tekenen van de ondergang van liberalisme waren al duidelijk in 1880. De wil van de meerderheid geldt. Liberalen. Ook zakelijke belangen begonnen op te gaan in grote corporaties. Industriële revolutie in andere landen. kartels of trusts. De Praktische consequenties van de liberalen waren tolerantie. Het verval van 19de eeuws liberalisme: economische trends De vrije economie zorgde voor vele ontberingen. Vakbonden en de ondermijning van het liberalisme: Vakbonden werden niet alleen gevormd tegen onveiligheid en misbruik. Uiteindelijk blokkeerde het racisme en imperialisme de opname van liberale principes door de niet-Europese volkeren die leefden onder Europees gezag in de koloniale rijken. Europese boeren en grootgrondbezitters vroegen tariefbescherming want konden niet op met de Amerikaanse Midwest of de Russische steppes. Problemen zouden opgelost worden door gebruik van de rede. Men dacht dat beide bedoelt waren verschillen op de onderliggende uniformiteit van de mensheid te creëren. Economie zagen de liberalen als zonder tussenkomst van de regering en zonder aandacht van religie of politiek. Overal zag men een revival van de Duitse economist Friedrich List die vrije handel afschreef als een systeem vooral voordelig voor Engeland en zei dat geen land sterk. De welvaartsstaat en het nieuw liberalisme. Ook de verdeling tussen politiek en economie begon af te nemen en maakte plaats voor een neomercantilisme. De nieuw liberalen waren meer welwillend tegenover arbeiders en de minderbedeelde klassen. In 1873 kende men een sterke depressie en de economie herstelde niet tot in 1893. Georganiseerde arbeid. socialistische partijen. onafhankelijk of volledig beschaafd kan worden als het een leverancier bleef van onafgewerkte goederen. Puur liberalisme bestond nooit buiten als doctrine. In zijn geheel was Europa in 1914 grotendeels liberaal. die eerst het democratische systeem weinig vertrouwden. Sociale verzekering. De industrie vroeg snel dezelfde gunsten. Het nieuw liberalisme (Liberals in Engeland.

dat de mens geen rationeel dier was. Paradoxaal ontdekte men in het Darwinisme. Er was nationalisme maar nooit totalitarisme. Dit antiintellectualisme ging in tegen de principes van het liberalisme. een lange tijd van vrede was doordrenkt met de filosofische verheerlijking van het gevecht.stond ver van klassiek liberalisme. Het oude en nieuwe liberalisme wordt ondermijnd door vele wetenschappelijke. zelfs in Engeland. De liberale partij verliet zijn traditionele laissez-faire politiek door arbeidslegalisatie te sponsoren in de jaren na 1906. maar de staten probeerden oorlog te voorkomen. De meeste staten beschermden de Joden. was de stap klein om het irrationele te benadrukken en cultiveren. Aanhangers van het klassieke liberalisme verzetten zich tegen de groeiende macht van de regering en centrale autoriteit en waren ongerust voor de individuele vrijheden. y y y y y Joseph Chamberlain leidde een beweging om tarief bescherming terug te brengen. filosofische en artistieke ontwikkelingen. Er waren racistische ideeën maar ze hadden geen politiek belang. Intellectuele en andere stromingen Anti-intellectualisme. De populariteit van het gevecht was niet alleen een gevolg van de filosofie maar ook van actuele historische gebeurtenissen. Ierse nationalisten gebruikten al lang onparlementaire methodes. Andere denkers kozen voor irrationalisme zoals Georges Sorel. intuïtie. Dit was niet nieuw. de psychologie en de politiek. De suffragettes gebruikten gewelddadige politieke actie en in 1911 en 1912 ontstonden grote spoorweg en kool stakingen. een soort onredelijk geloof in de constructieve waarde van gevecht en een neerwijzing van ideeën en idealen. met nadruk op de wil. Zulke ideeën leidden tot fascisme en andere activistische bewegingen. Nietzsche ontkende de ethische waarden ten voordele van persoonlijke moed en durf en de sociaal darwinisten bejubelden het s uccesvol en dominante in alle menselijke fases als zijnde het meest fit in een eeuwige strijd voor bestaan. Dus het einde van de 19de eeuw. Van de mens die niet essentieel een rationeel wezen was. De nieuwe Labourpartij vereiste van zijn leden in het parlement als één partij te stemmen wat werd overgenomen door de andere partijen. Toch bleef het liberalisme voortbestaan: er waren tarieven maar er was ook nog steeds vrije handel. 80 . In economische en politieke zaken. Er waren nog steeds revolutionairen maar de revisionisten hadden de overhand. Een filosofie van realisme . waren er vele tekenen tussen 1900 en 1914 van het wanende liberalisme. Er was veel scepticisme maar ook nog steeds een sterk geloof in vooruitgang. Veel doctrines preekten voor geweld. impuls en emotie met een nieuwe waarde voor geweld en conflict. in 1914 wanneer het parlement eindelijk de Irish home rule Act vaststelde waren de anti Ierse en conservatieve belangen bereid parlementair zich te verzetten met behulp van geweld.

De geschiedenis van Europa. politieke en culturele instituties en ideeën verspreiden zich na 1870. 1871-1914 De economische. met behulp van Westerse wetenschap. en werd ongeschikt na de modernisatie van Japan. Europees imperialisme was vergankelijk. machtige en zwakke landen. zichzelf regeren. 1850-1906 1850-1864: 1856: 1857: 1864: 1867: 1876: Taiping rebellie in China onderdrukt door de Qing dynastie Ottomaanse rijk lanceert hervormingen om het leger en staat te moderniseren de Indische muiterij bedreigt de Britse controle en leidt tot hervormingen in de imperiale administratie Napoleon III zet Maximiliaan op de troon van Mexico Maximiliaan wordt onttroont. in vergelijking met andere minder ontwikkelde. maar ze wilden af van imperialisme. Zo leden lokale industrieën. De onderworpen volkeren kwamen tot een nood voor modernisatie en industrialisatie van hun eigen landen. Afrika en de Amerika's werd in de geschiedenis van de wereld nauwer betrokken dan ooit het geval was. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. Een derde wereld kwam er in de latere decennia van de 20ste eeuw. Benito Juarez wordt terug Mexicaanse president Abdul Hamid neemt de macht als sultan in het Ottomaanse rijk. Imperialisme. participeerden en profiteerden het meest in deze globale evoluties. Maar de economische en culturele aspecten van het koloniaal systeem bleven de 'postkoloniale' maatschappijen beïnvloeden. De eerste Wereld civilisatie: één wereldeconomie en markt.Hoofdstuk 16: Europa's wereldsuperioriteit. droeg bij tot WOI en zo tot de val van de suprematie die Europa had genoten. De Imperiale rivaliteiten van de Europese machten. of ontwikkelende delen van de wereld. Imperialisme was een fase van wereldwijde spreiding van industriële en wetenschappelijke civilisatie uit Europa. De Europeanen. Met deze termen probeerde men om te gaan met de realiteit van moderne en traditionele. gelijke attributen van politieke en economische moderniteit. en de 40 jaar voor WOI wordt gekenmerkt door Europa's suprematie. technologie en kapitaal. rijke en arme. en vonden mensen het moeilijker te overleven. De meest actieve imperialistische natiestaten lagen in Europa. depressies leidden snel tot werelddepressies. De term Westers kwam in gebruik met de opkomst van de VS. Dankzij wetenschap en industrie verkreeg Europa rijken over de gehele wereld. Elders vielen stammen en massieve oude civilisaties uit elkaar en reageerden op de druk van moderne economische en sociale veranderingen. die de Europa s wereldsuprematie representeerde. Mensen van alle rassen begonnen te exporteren en werden blootgesteld aan rijzende en vallende wereldprijzen. een repressief regime houdt 33 jaar stand 81 . is gelijk aan het bewind van een persoon over een andere. of Westerlingen. verzwakte en verdween in deze vorm na WOII. Azië. en niet de laatste fase wat de 20ste eeuw al doen uitblijken. en zelf de condities beslissen onder welke modernisatie en uitlening plaatsvindt. In midden 20ste eeuw werd het gebruikelijk over de ontwikkelde delen van de wereld te spreken. de kolonisatie van de van de late 19de eeuw. Volkeren namen ideeën van Europa over en deze ideeën transformeerden en werden uitgedaagd als ze politieke en culturele tradities van andere civilisaties binnenkwamen.

1877-1878: 1885: 1885: 1894-1895: 1898: 1898: 1899: 1899-1902: 1904-1905: 1906:

Russisch-Turkse oorlog leidt tot Russische winst in de Balkan De Berlijn-conferentie legt de termen tot imperiale controle in Afrika vast Het Hindu Indisch nationaal congres wordt opgericht om de Britse macht in Indië te opposeren. Japan verklaart oorlog met China en neemt Formosa in (Taiwan) De VS verklaart de oorlog op Spanje en neemt controle over Cuba, Puerto Rico en de Fillipijnen. Franse en Engelse komen bijna tot een imperiaal conflict in Fashoda in Sudan De Fashoda crisis De Boxer revolte in China keert zich tegen de Europese macht en wordt onderdrukt. De Boer oorlog consolideert de macht van Groot-Britannië in Zuid-Afrika Japan verslaat Rusland in de Russisch-Japanse oorlog en verspreid zich in Manchoerije De All-India Muslim League wordt opgericht om Indisch nationalisme en moslimrechten te promoten.

77. Imperialisme: Aard en oorzaken
Bij de val van Napoleon stond maar één van de oude koloniale rijken overeind, de Britse. Voor 60 jaar na 1815 waren er geen koloniale rivaliteiten en in vele groepen was er een onverschilligheid t.o.v. overzeese rijken. Dit idee had zijn oorsprong uit de vrije markt principes, men dacht dat het onnodig was politieke invloed in gebieden uit te oefenen met welke men ook zaken deed. De verdere ontwikkelingen leidden niet tot imperiale conflicten tussen Europeanen, en er was geen systematisch imperiaal programma, doctrine of isme . Rond 1870 of 1880 kwamen er weer koloniale vraagstukken. Rond 1900 verdeelden de geavanceerde industriële landen de aarde tussen henzelf.

Het nieuwe Imperialisme
Het nieuwe imperialisme verschilde economisch en politiek van het vroegere kolonialisme. De oude rijken waren maritiem en mercantilistisch ingesteld en de Europese staten hadden geen territoriale ambities buiten de bescherming van ruilcentra, met uitzondering van Amerika de Filippijnen en Australië. Europa respecteerde geen inheemse staten of industrieën, en ontwikkelden daarom territoriale claims, investeerden kapitaal en importeerden hun eigen methoden van productie en management. Onder het nieuwe imperialisme wilden de Europeanen nu ook goederen in een kwantiteit die de pre-industriële ambachten niet konden leveren. Ze waagden zich meer in de achtergestelde landen en begon kapitaal te investeren in industrie, en begon met de bouw van voorzieningen voor Europese bezoekers en functionarissen. Transformatie lokale populatie; Door het productieve leven van het land over te nemen transformeerden grote elementen van de lokale populatie in loonarbeiders van buitenlandse

82

eigenaars, en werden zo de klassenproblemen van industrieel Europa geïntroduceerd geaccentueerd met raciale verschillen. Om de investeringen veilig te stellen, en voor andere redenen, streefden de Europeanen nu ook naar politieke en territoriale dominantie. Gebieden werden kolonies, andere protectoraten. In andere regio s als China en Perzië waar de Europese landen hun aanspraken niet konden goedmaken met elkaar werden de landen verdeeld in invloedssferen, elke Europese macht had adviserende privileges en investerings- en handelsopportuniteiten in zijn eigen sfeer. Deze vage vorm van imperiale controle liet het land zogenaamd onafhankelijk. Een enorme kloof opende, rond 1875, tussen de Europese machten en de niet-Europese staten. Koningin Elizabeth behandelde de Grote Mogul van Indië met veel respect, en zelfs Napoleon behandelde de Sjah zogenaamd als een gelijke. Dan kwam de Industriële Revolutie tot ontwikkeling in Europa. Democratische en nationalistische bewegingen produceerden grote en verenigde Europese volkeren. Schijnbaar eindeloze rijkdom, met moderne administratie, lieten Europese staten toe om te belasten, lenen en uitgeven zonder duidelijke limiet. Tegelijkertijd waren ook alle voornaamste niet-Europese rijken in verval. Zoals in de 18de eeuw het uiteenvallen van het Mogulrijk de Britten toeliet India over te nemen maakten in de 19de eeuw de politieke kwetsbaarheid van de Sultan van Turkije, van Zanzibar, de Sjah van Perzië, de keizer van China en de Shogun van Japan Europese interventie opmerkelijk gemakkelijk. Enkel Japan kon zijn regering op tijd revolutioniseren om imperialistische penetratie te voorkomen. Maar zelfs de Japanners waren beperkt door vroege verdragen die tariefrechten controleerden tot na 1900. Een louter machtsvertoon door de Europeanen was gebruikelijk genoeg om hun wil op te leggen. Sporadisch kleine oorlogen werden constant uitgevochten, en bleven onopgemerkt door de Europeanen in het thuisland. De Spaans -Amerikaanse oorlog van 1898 en de Boer-oorlog van 1899 waren koloniaal en uitgevochten tussen volledig ongelijke machten. Meestal was een show van maritieme macht genoeg, het was de klassieke tijd van het strafbombardement (Tokyo, Kanton, Satsuma, Choshu, Alexandrië, Zanzibar). Het gewoonlijke gevolg was dat de lokale heerser een traktaat ondertekende, de regering herorganiseerde of een Europese, meestal Britse, adviseur accepteerde.

Aansporing en Motieven
Achter de agressie lagen vele oorzaken. De levensstijl die de Europeanen zich hadden gewoon gemaakt kon enkel behouden worden door de rest van de wereld te onderwerpen. Katholieke en protestantse missionarissen werden uitgezonden en geraakten soms in ruzie met de lokale bevolking, en werden zelfs soms vermoord. Publieke opinie in de thuislanden drong aan voor politieke actie tegen dit antichristelijk geweld. Wetenschappers hadden geografische expedities nodig. Aan het einde van de 19 de eeuw leek het voor Europeanen normaal dat overal waar ze gingen de persoonlijke veiligheid en legale procedures die de Europese regeringen aanboden mochten genieten. Economisch vereiste het Europese leven materiële goederen waarvan velen enkel uit tropische regio s konden komen. Neo-mercantilisme; Industriële landen probeerden ook hun eigen producten te verkopen, en waren genoodzaakt nieuwe markten te zoeken. De industrialisatie van Duitsland, de VS, Japan en andere landen na 1870 betekende dat ze wedijverden onder mekaar en met Groot-Brittannië voor buitenlandse handel. De langzaam dalende prijzen na 1873 betekende dat een bedrijf meer goederen moest verkopen om dezelfde winst op te brengen, competitie werd dus meer intens. Tarieven werden verhoogd en er werd dus voor gepleit dat elk land een koloniaal rijk moest ontwikkelen, een gebied van overdekte markten . Het idee was het creëren van een grote 83

zelfvoorzienende handelsunit, verscheidene klimaten en types van grondstoffen omsluitend, eventueel beschermd van buitenlandse competitie door tarieven, een markt voor al zijn leden garanderend net als rijkdom en welvaart voor het thuisland. Deze fase van imperialisme wordt neo-mercantilisme genoemd omdat het in enige zin het mercantilisme deed herleven, de nationale economische systemen van de 16de tot de 18de eeuw. Puur financiële overwegingen karakteriseerden het nieuwe imperialisme. Investeringen in meer achtergestelde landen bracht meer op dan in de meer industrialiserende. Dit kwam door goedkope arbeid, hoge vraag naar niet-Europese producten en het groter risico van verliezen in gebieden waar de Europese wetten niet heersen. Rond 1800 was Europa en het Noordoosten van de VS uitgerust met hun eerste industriële voorzieningen. Tegelijkertijd accumuleerden deze landen kapitaal en werd er naar een uitlaat gezocht. In het midden van de eeuw was het meeste geëxporteerde kapitaal Brits. Naar het einde toe investeerden meer Franse, Duitse, Amerikaanse, Belgische, Nederlandse en Zwitserse investeerders buiten hun eigen grenzen. In 1850 ging het meeste kapitaal in het opbouwen van Europa of de VS, Canada, Australië of Argentinië. Rond 1900 ging meer naar de onderontwikkelde regio s van de wereld. Dit kapitaal was eigendom van individuele kleine spaarders of grote banken. Investeerders prefereerden beschaafde politieke controle over delen van Azië, Afrika of Latijns Amerika waar hun investeringen zich situeerden. Dus het winstmotief moedigde imperialisme aan. Deze analyse werd vooropgesteld in sociale kritieken o.m. door J.A. Hobson en Lenin. Ze schreven imperialisme toe aan de accumulatie van surplus kapitaal en veroordeelden dit op grond van socialistische bezwaren. Hobson zei dat een verandering in de domestieke economie die een surplus aan kapitaal tegenging het hoofdmotief van imperialisme zou doen verdwijnen. De surpluskapitaal uitleg was niet volledig overtuigend. Men twijfelde eraan of dat imperialisme groeide vanuit een kapitalistische druk om in het buitenland te investeren. Misschien lag Europa s nood aan import meer aan de basis, omdat alleen door enorme importen Europa zijn dichte populatie, complexe industrie en hoge levensstandaard kon onderhouden. Niet Europeanen zelf vroegen vaak naar het kapitaal, dat graag geleend werd door de Europeanen aan hoge ratio s. Ten slotte kon het imperialisme van sommige landen, vooral Italië en Rusland, die zelf weinig kapitaal en weinig moderne kapitalisten hadden, niet redelijk toegeschreven worden tot druk voor lucratieve buitenlandse investeringen. Grote investeringen in het buitenland; In 1914 investeerde Groot-Brittannië een kwart van al hun welvaart in het buitenland, en de helft daarvan in het Britse rijk. Frankrijk enkel een tiende in zijn rijk, maar al hun buitenlandse investeringen kwamen tot 20%. Deze sommen verklaren de druk op de Europese regeringen om politieke invloed te laten gelden in Afrika, Turkije of China. In 1914 had Frankrijk een enorme inzet in Rusland. Rusland, een imperiale macht t.o.v. de landen in de Balkan en Azië, verkreeg bijna semi-imperiale status. Het tsaardom bleef overeind door buitenlandse leningen, vooral Franse, die meer in Rusland investeerden dan alle koloniale regio s tezamen. De reden was op zen minst evenveel politiek als economisch. Het doel was het militaire bondgenootschap tegen Duitsland samen te houden. Samengaan van politiek en economie tijdens het hele proces van imperialistische expansie; Nationale veiligheid, zowel politiek als economisch was even belangrijk als de accumulatie van private welvaart. Zo was ook de groeiende opinie over de economische veiligheid en welvaart van de werkende klasse. De ideeën van Britse staatsman Joseph Chamberlain illustreren hoe deze motieven binnenkwamen in het imperialistische denken. Chamberlain geloofde erin dat de gemeenschap beter voor zijn leden moest zorgen en dat de Britse gemeenschap (of rijk) de welvaart van de bevolking kon vergroten. Chamberlain introduceerde een soort van municipaal socialisme, wat het publiek eigenaarschap van utiliteiten omvatte. Als koloniale secretaris van 1895 tot 1903 predikte hij de nood voor een

84

groot zelfvoorzienend en zelfbeschermend rijk in een tijd van rijzende internationale competitie. Een wereldwijd Brits handelsgebied, ontwikkeld door Brits kapitaal, zou een veilige bron voor grondstoffen en voedsel, een markt voor export en een vaste hoeveelheid winsten, lonen en werk leveren. Chamberlain zag met tegenzin de tendensen tot onafhankelijkheid in Canada, Nieuw-Zeeland en Australië. Hij stond voor complete zelfregering, maar hoopte dat ze zich terug zouden binden met anderen en Groot-Brittannië. Volgens Chamberlain moest Groot-Brittanië en zijn gebieden hun bronnen bundelen niet alleen voor militaire verdediging maar ook voor economische welvaart. De gebieden hadden al tarieven geheven tegen Britse fabrikanten om hun eigen fabrikaten op te bouwen. Chamberlain moedigde de gebieden aan een lagere tol op Britse goederen te heffen dan op andere landen. In ruil hiervoor stelde hij zelf voor dat Groot -Brittanië een beschermend tarief zal aannemen zodat dit Canadese of Australische goederen zou bevoordelen door deze aan te bieden aan lagere ratio. Het plan was het rijk bij elkaar te houden door economische banden, en er een soort tariefunie van te maken, of een systeem van imperiale voorkeur . Omdat Groot-Brittannië vooral vlees en graan importeerde was Chamberlain verplicht hierop een tarief aan te bevelen. Chamberlain wou dus het voedsel van het volk belasten, en de basis ondermijnen van de overeenkomst van vrije handel, waarop de Britse economie voor een halve eeuw heeft op gesteund. Zijn voorstel werd afgekeurd. Echter na WO1 volgde Groot-Brittannië nauwgezet de voorstellen van Chamberlain. Waarschijnlijk kende de werkende klasse wel degelijk economische vooruitgang door Imperialisme. Sociaal conservatieve imperialisten gingen hiermee akkoord met denkers van extreemlinks. Marx zelf, gevolgd door Lenin, dachten dat de Europese werker een hogere levensstandaard behaalde door het binnenkomen van laaggeprijsde koloniale goederen. Voor Marxisten had dit negatieve gevolgen. Een andere imperialistisch argument uit de tijd bestond eruit dat Europese landen kolonies moesten werven naar waar surplus populatie kon migreren zonder het geboorteland volledig te verlaten. De competitieve aard van het Europese statensysteem introduceerde andere bijna exclusieve politieke karakteristieken, ze moesten zichzelf beschermen tegen elkaar, en een soort balans in stand houden, zowel overzee als in Europa. Zoals in de verdeling van Afrika annexeerden landen territoria uit angst dat een ander het eerst zou doen. Kolonies bleken een waarde in symbolisme en prestige te hebben. Kolonies hebben was een criterium van grootsheid.

Imperialisme als kruistocht
Geloof in moderne civilisatie was een soort substitutiereligie geworden, imperialisme zijn kruistocht. Ook sociaal Darwinisme en populaire antropologie leerden de racistische doctrine aan. Vele imperialisten dachten dat achtergesteldheid zijn oorsprong heeft in historische feiten, en dus tijdelijk was. De imperialistische psychologie bevatte idealisme, humanitarisme zowel als hebzucht, en vele Europeanen gingen naar de kolonies om scholen en hospitalen op te richten. Allerlei goede doelstellingen werden nagestreefd, maar deze prestaties gingen duidelijk samen met Europese zelfinteresses en werden uitgedrukt in onverdraagzame zelfgenoegzaamheid en neerbuigendheid van het grotere deel van het menselijke ras.

85

Mexico had een grote lening van Europa overeengekomen tegen buitensporige termen. Keizer Napoleon III had een geheim project om een Franse satellietstaat te creëren in Mexico waar Frans kapitaal en exporten zouden bloeien. Verder bleek in 1865 dat de VS niet in elkaar ging storten als verwacht en gehoopt door de Europese regering. De leiders van beide naties gingen dus akkoord dat er 86 . De Britten stelden de confiscatie voor van de douanehuizen in Mexicaanse havens en toe-eigening van deze inkomsten om de schulden terug te betalen. De VS had dus Mexico zowel beroofd als beschermd. De VS en Mexico Bij zijn onafhankelijkheid reikte Mexico bijna tot de Mississippi en de Rocky Mountains. verwierp de leningen. Mexico verloor niet alleen Texas maar de gehele regio van Texas tot de kust van Californië. De Amerika s Het uit elkaar vallen van de Spaanse en Portugese rijken in het eerste kwart van de 19de eeuw. De Fransen gingen uiteindelijk weg en Maximiliaan werd geëxecuteerd. In het dispuut van 1877 erkende de VS Mexico als achtergesteld. In 1845 annexeerde de VS Texas waar een oorlog uit volgde. waarop de Mexicanen bezwaar maakten te behandeld worden als wilden en Kaffirs . en de nieuwkomers riepen hun eigen republiek uit namelijk Texas. gedurende en na de Napoleontische oorlogen. De Fransen slaagden hierin en Maximiliaan regeerde voor enkele jaren. Het congres van Verona overwoog manieren om ze terug bij Spanje te krijgen. landen die de Monroe-doctrine nooit hadden erkend. het was de helft van zijn territorium kwijtgespeeld in de eerste generatie van zijn onafhankelijkheid. zonden gezamenlijke troepen naar Veracruz. maar Napoleon III concludeerde uiteindelijk dat de verovering van Mexico onmogelijk of te duur was.78. Naar aanleiding van het statuut van buitenlandse residenten stuurde de VS troepen naar de grens van Mexico. Dit wou hij creëren met de Oostenrijkse aartshertog Maximiliaan als figuurlijk keizer. De meeste bewoners waren Indianen of Mestizo s met hier en daar clusters van puur Europese afkomst. Gelukkig voor deze republieken stond bij hun onafhankelijkheid imperialisme nog op een laag pitje. Direct hierna staken landzoekers van de VS de grens over met slaven om katoen te telen. In Amerika keurde de overgrote meerderheid van de bevolking annexatie van Mexicaans gebied goed omdat hun natie beter in staat was een moderne economie en regering in de regio de ontwikkelen. Groot-Brittannië. Juarez en de Mexicaanse liberalen kwamen terug aan de macht. Frankrijk en Spanje. Het was inderdaad een principe van internationaal recht in de 19 de eeuw dat ontwikkelde staten niet mochten tussenkomen in elkanders zaken maar het recht te hebben om te interveniëren in zogenaamde achtergestelde landen. een volbloed indiaan. Echter het eerste militaire dreigement voor één van de nieuwe republieken kwam uit de VS. In Mexico moesten vele decennia voorbij gaan om deze wonde te genezen. liet een groot gebied van Colorado tot Kaap Hoorn vrij onbewoond achter. Toen de VS een grote macht werd bleek de Monroedoctrine een effectieve barrière tegen Europese territoriale ambities. De Britten en Spanjaarden trokken hun troepen terug. en niet als een ontwikkelde staat. maar werd tegengewerkt door Groot-Britannië en de Amerikaanse Monroedoctrine. De VS protesteerde lang tegen de Franse regering. De liberale president Benito Juarez. De Mexicaanse republiek liet slavernij niet toe. In het voormalig Spaanse rijk liet het verdwijnen van Koninklijke controle een groot aantal relatief zwakke en onstabiele republieken achter. In de 19de eeuw kende door immigratie deze groep een grote groei. Deze ambivalente situatie werd karakteristiek in de Nieuwe Wereld. De Mexicanen maakten bezwaar op grond van internationaal recht. constant verwikkeld in grensgeschillen met elkaar.

maar gingen sterk in tegenspraak over welke van de twee in Mexico geldt. en om enig voorwendsel van Europese interventie voor te zijn zond de VS een financieel administrator naar Santo Domingo. het kanaal en de Stille oceaan. De groei van globale navigatie bracht echter een nieuwe populatie naar de eilanden rond 1840. Filippino nationalisten vochten 6 jaar voor onafhankelijkheid. Een kwart eeuw van dollar diplomatie volgde. en een ordelijk en ontvankelijk Cuba was vitaal voor de Amerikaanse strategische interesses in de Cariben. Hawaï of the Sandwich eilanden kenden een isolatie in de Stille oceaan. Amerika investeerde 50 miljoen dollar in Cuba en kochten de bonden op uitgegeven door Cubaanse revolutionairen in New York. met uitzondering van Cuba en Puerto Rico. Dit werd bekend als de Roosevelt Corollary aan het Monroe Doctrine. vooral de nieuwe yellow press roerde het Amerikaanse publiek naar een morele verontwaardiging en imperiale zelfbewustheid. Roosevelt declareerde dat. De VS huurden hier en versterkten een Kanaalzone. Het Roosevelt Collorary creëerde echter zoveel kwaad bloed in Latijns Amerika dat de regering in Washington het uiteindelijk verstootte. en accepteerde in 1875 een 87 . De Britten werden verplicht internationale arbitratie te accepteren. Panama werd in feite een protectoraat van de VS. De groei van Cubaans nationalisme en de bezinking van Amerikaans imperialisme leidde tot afschaffing van het Platt amendement in 1934 en de erkenning van de Cubaanse onafhankelijkheid. hervormde de economie van het land. Hij promootte interventie van geciviliseerde naties en zei dat de Monroe-doctrine de VS zou kunnen forceren tot het uitoefenen van een internationale politiemacht. Later na de WOII werden de Filippijnen onafhankelijk en Puerto Rico een zelfregerende commonwealth. Onder president Theodore Roosevelt triomfeerde de imperiale macht van de VS het meest. Tegelijkertijd werd wat overbleef van het Spaans Amerikaanse rijk verontrust door revolutie. maar de respons bevatte alle kenmerken van het nieuw-Imperialisme van de VS. onderworpen aan het Platt Amendement. In de VS lag de sympathie bij de revolutionairen. De climax kwam wanneer een Amerikaanse oorlogsvloot. In 1895 verbood president Cleveland de Britten direct handel te voeren met Venezuela in een grensdispuut aangaande Brits Guyana. De VS behielden enkel het recht op een permanente huur op een haven in Guantanamo Bay.verschillende standaarden waren voor ontwikkeld en onderontwikkelde naties. Imperialisme van de VS in de jaren 1890 De jaren 1890 kenden een crescendo van imperialisme in Europa en de VS. Het volgende jaar viel Santo Domingo in financiële wanorde. Puerto Rico werd geannexeerd net als de Filippijnen. De pers. omdat de VS Europa niet zou toelaten tussen te komen in Amerika om schulden te doen afbetalen. Toen Colombia een revolutie zag in de Isthmus van Panama ondersteunde de VS de revolutionairen en erkende zonder overleg Panama als een onafhankelijke republiek. Amerika won de opvolgende oorlog tegen Spanje in 1898. De barbariteit van de Spaanse autoriteiten werd betreurd als een aanslag op moderne civilisatie. De Monroe Doctrine werd nu een positieve notie van supervisie van al de Amerika s door de VS. Cubaanse suiker was van groot belang voor de Amerikaanse levensstandaard. De Amerikaanse interventie in Hawaï was een typisch voorbeeld van nieuw Imperialisme. waarover het lang de controle hield en ging verder met het bouwen van het Panama kanaal. de Maine. en nam beslag op half de ontvangen douanegelden om hun schulden af te betalen. waar de VS herhaaldelijk intervenieerde in de Cariben en Mexico. het zelf de plicht van interventie moest aannemen om de investeringen van de geciviliseerde wereld te beschermen. Tegelijkertijd werd van Cuba een onafhankelijke republiek gemaakt. De VS sloeg er uiteindelijk in van de Filippijnen een Oost Aziatische kolonie te maken. zonk onder mysterieuze omstandigheden in de Havana baai. De machteloze inheemse leider accepteerde bijna een Brits protectoraat in 1843.

zette de koningin af en maakte een onafhankelijke republiek van Hawaï. maar een complex sociaal en politiek systeem waarin mensen behoorden tot diverse en in veel gevallen overlappende religieuze gemeenschappen. Westerse Europeanen hadden ook hun eigen speciale rechten. Amerikaans kapitaal en management kwam binnen en een enorme suiker en ananas industrie werd gecreëerd compleet berust op export en investeringen door de VS. een uniforme wet. In de 19de eeuw strekte het rijk zich nog steeds uit van Hongarije en de Balkan tot de Zuid Russische steppes en van Algerije tot de Perzische golf. Dat het rijk het nog 2 eeuwen uithield kwam door de Europese balans van machten. Het rijk bleef nog steeds enorm. Religieuze officiëlen waren dan ook verantwoordelijk tot de Turkse regering voor hun eigen volk. handelsprivileges verkreeg en Pearl Harbor als haven verkreeg. in gevaar gebracht door haar nativistische politiek. materieel. nieuwe landen werden opgericht en elders namen andere landen delen van het Ottomaanse rijk in. die snel annexatie door de VS zocht. de Filippijnen een Amerikaanse kolonie werden en de constructie van het panama kanaal gepland werd accepteerde de VS zijn lot in de Stille oceaan en annexeerde de republiek van Hawaï in 1898. De Krimoorlog van 1854-56 was het begin van de modernisering van Turkije. soevereiniteit. Buiten zichzelf te kunnen verdedigen wilden ze ook vermijden tijdelijk gered te zijn van Rusland door het Westen.v. wat Hawaï onafhankelijkheid garandeerde tegen derde partijen. Voor vele jaren lag het probleem in balans met de tegenwerping in de VS van zulke hardhandige methodes. Westerse handelaars genoten van een regime van verdragsbepalingen of speciale rechten toegekend door de Ottomaanse regering in ontelbare traktaten teruggaand tot de 16de eeuw. De verschillende religies leefden naast elkaar elk onder de wetten. hoven en gebruiken van zijn religieuze groep. en landen als Egypte en Arabië bleven onder nominale soevereiniteit van de sultan. en het was hierop dat de Turkse hervormers zich wilden hermodelleren. Het rijk was helemaal niet gelijkend met de Europese staat. Sinds het verlies van Hongarije in 1699 kende het rijk een lang proces van territoriale desintegratie. de moderne industriële naties op wetenschappelijk. De dissolutie van het Ottomaanse rijk Het Ottomaanse rijk in de jaren 1850 De Europese staten hadden een lange geschiedenis van relaties met het Ottomaanse rijk. Hoewel aan de winnende kant lag de oorlog de militaire en politieke zwakheden bloot en wees op de noodzaak voor een betere organisatie. In 1891 toen Koningin Liliuokalani op de troon kwam probeerde verwestering en Amerikanisering te tegen te werken. 79. mechanisch. de Europese machten zich in China bewogen. over welke ze een grote autoriteit had. 88 . wat uiteindelijk tot Franse of Britse controle zou kunnen leiden.virtueel protectoraat door de VS. De Amerikaanse interesses.o. humanitaire en administratief vlak. De Turken waren de heersende klasse en de Islam de dominante religie. het idee van een seculiere staat of van wet en burgerschap los van religie. Maar na herziening van de globale situatie in een tijd waar Japan zijn imperiale aspiraties in Azië liet gelden. De uitkomst van de oorlog bewees de superioriteit van de politieke systemen van Engeland en Frankrijk. Het Ottomaanse rijk kende dus niet de Europese ideeën van nationalisme. In de jaren 1850 verloor het rijk territoria aan de rand van het gebied. Algemeen gezien lag het rijk achter t.

Zijn doel was een Ottomaans nationaal burgerschap te creëren en een vergaande modernisering. Repressie na 1876 Abdul Hamid regeerde van 1876 tot 1909. Midhat Pasha. liberale en nationalistische ideeën. Het Suezkanaal was voltooid in 1869 en herstelde de positie als kruispunt van wereldhandel. en leefde in isolatie en angst. 1 ste minister van Groot Brittannië 44 percent van de aandelen van de Suez Canal Company . en Orthodoxie moest deze stad bevrijden van de heidenen. Rusland verplichtte de Turken een verdrag te tekenen in 1878. De Britten waren bereid Rusland opnieuw te bevechten. De nieuwe sultan ging eerst mee met de hervormingsbeweging en verkondigde een nieuwe constitutie in 1876. Maar ze rekenden niet op Abdul Hamid die in 1877 zijn ware intenties liet zien. Maar men was te veel afhankelijk van geleend geld. Tegelijkertijd viel het Ottomaanse rijk voor de Russische troepen. de activisten van de hervormingsera voor 1876 leefden in ballingschap in en planden hun terugkeer en wraak. In 1874 kocht Benjamin Disraeli. Voor 20 jaar werden serieuze prestaties verricht en circuleerden er Westerse. leefde Abdul Hamid in angst van de Imperialistische interesses op zijn uiteenvallend rijk. ontbond het parlement. In 1877 verklaarde Rusland de oorlog op Turkije. Opstanden tegen de Turken braken uit in de Balkan gedurende mid-1870. De Slaven in het Ottomaanse rijk gebruikten het Russische Pan-Slavisme als een reden voor het vechten tegen de Turkse heersers. Bulgaren. Ook ontwikkelde zich krachtige tegenstand tegen zulke radicale veranderingen. 10. Het werd gesteund door de Russische regering omdat het de aandacht afleidde van de interne en revolutionaire problemen.000den Turken. en zette Abdul Hamid II op de troon. De Russisch-Turkse Oorlog van 1877-1878: Het Congress van Berlijn In Rusland droomden velen over de installatie van de Russische macht op de kusten van de Bosporus. 1856-1876 In 1856 gaf de Ottomaanse regering de Hatt-i Humayun uit. vechtend tegen alle machten die hij niet kende. Een nieuwe meer vastberaden hervormende minister. Turkse hervormers werden meer en meer gedreven tot terroristische aanvallen. De leden van het parlement stelden zich aan de orde om te hervormen. en met rede. Konstantinopel werd Tsaringrad genoemd. (gepromoot door Dostojevski en Danilevski). Tenslotte. De Sultan was ook bang voor buitenlandse omstandigheden. Nationalistische Armeniërs. Britse commerciële en financiële interesses in India groeiden en het Suezkanaal werd de levenslijn van het rijk. Een grondig hervormd. Maar oorlog werd 89 . het verdrag van San Stefano. Het bleek dus dat Turkijes onvermogen zichzelf te beschermen minstens tot een Engels/Russische oorlog zou leidden en mogelijk een Europese oorlog. In 1876 liet hij koningin Victoria de titel van keizerin van India aannemen. zette Abdul Aziz af in 1876. verwierp de Ottomaanse regering de helft van zijn schulden.Pogingen tot hervorming en herleving. en gooide de constitutie weg. Kruistochtmotieven kregen opnieuw vorm in Pan-Slavisme. geconsolideerd en gemoderniseerd Ottomaans rijk dat politiek kon concurreren wou niemand in Europa. De sultan ontdeed zich van Midhat. na een roekeloze overlening. Macedoniërs en Kretenziërs daagden de Ottomaanse autoriteiten uit en deze antwoordje met de Bulgaarse en Armeense massamoorden. Men wou een federatie van het Oosten creëren onder Russische controle. Engeland was vervuld door populair protest voor oorlog tegen Rusland. In 1874.

De Fransen compenseerden door Algerije verder te ontwikkelen en een protectoraat over Tunesië over te nemen en begon ook met de penetratie van Marokko. versloegen Arabi en namen Tewfik onder hun bescherming. Duitsers en Duits kapitaal kwam binnen in Turkije. Fransen en Russen. en de volkeren daar prefereerden de Franse taal en cultuur boven de Britse. enkel in vrede over Europa. Toen heel Europa in oorlog werd getrokken verklaarde Rusland de oorlog aan Turkije en kwam Turkije aan de Duitse kant. Egypte en Noord-Afrika Voor Egypte. De verdeling van het Ottomaanse rijk werd ononderscheidbaar van de gehele internationale crisis voor 1914. Arabi s beweging was een vroege expressie van Araabs nationalisme en leidde tot geweld in Alexandrië waarop een Brits schip Alexandrië bombardeerde. Franse en Britse constructiewerken. Oostenrijk-Hongarije mocht Bosnië bezetten en administreren in compensatie voor de Russische invloed in de Balkan. Egypte beëindigde ook alle betrokkenheid met het rijk. Frankrijk maakte bezwaar. In 1923 90 . Egypte werd meer betrokken in de wereldmarkt. Overeenkomsten van het congres. Gedurende de oorlog maakten de Arabieren zich los van het rijk met hulp van de Britten. Het traktaat van Berlijn in 1878 liet vele voortdurende problemen onopgelost die zouden bijdragen tot de oorzaken van WOI. waren de jaren 1850 en 60 een tijd van hervorming en economische ontwikkeling. In de jaren voor 1914 groeide Duitse invloeden. waarvan veel geleend uit Engeland en Frankrijk. het waren lang de Fransen geweest die de grootste investeringen in het Midden Oosten hadden. De Italianen mochten later uitbreiden over de Adriatische zee in Albanië. Deze interventie werd door de Britten al tijdelijk verkondigd maar bleef tot 1956. De Fransen mochten hun territorium uitbreiden van Algerije tot in Tunesië. Bismark verzamelde een congres van alle Europese machten in 1878 en er werd afgesproken zich te verdedigen als een eenheid tegen het probleem gepresenteerd door de Oosterse vraag . De Britten en Duitsers keken met volkomen ongenoegen toe. tijdelijk opgeheven door de verkoop van kanaal aandelen. Egypte werd dus een Brits protectoraat. reactionairen en hervormers waren verontwaardigd over de vrede ten koste van hun territorium. Rivaliteiten over het Ottomaanse rijk creëerde dus vijandigheid tussen de grote machten en een vruchtbare bodem voor de oorlogsangsten en diplomatisch manoeuvres die de WOI voorafgingen. Uiteindelijk kregen de jonge Turken de controle over het Ottomaanse rijk in 1908. Europa beschermde en verdeelde Turkije tegelijkertijd. De Turken. In een scenario representatief voor veel delen van de koloniale wereld verzetten de nationalisten zich tegen zowel de buitenlanders als hun eigen regering.afgewend met diplomatie. Het congres liet een verdeling van het Ottomaanse rijk van start gaan. Servië en Roemenië wonnen onafhankelijkheid. en dus vrede in Europa houden ten koste van Turkije. Bulgarije werd verdeeld in 3 zones in naam nog binnen het Ottomaanse rijk. een spoorweg werd gepland die bijna afgewerkt was ondanks protest en representaties van de Britten. Bismark zei dat hij geen interesses had in gebied. Noch de Balkan nationalisten noch de Russische Pan-Slaven waren tevreden. De Turken stonden Cyprus af aan de Britten. Dit leidde tot nationalistische protesten onder leiding van kolonel Arabi. en Egypte kwam snel in een financiële dwangtoestand. net als Montenegro. katoenexport. De Russen werden overhaald in Berlijn om het verdrag van San Stefano op te geven maar territorium te houden dat ze gewonnen hadden beneden het Kaukasusgebergte. In 1882 gingen de Britten van wal in Suez en Alexandrië. en de khedief werd een verwesterd heerser. In 1879 bereikten Westerse bank interesses het punt waar Ismail afgezet werd en vervangen door Tewfik die snel vangen door zijn schuldeisers. modernisering. Zulke verbetering kosten veel geld. technisch autonoom binnen het Ottomaanse rijk.

De openstelling van Afrika Missionarissen. maar meestal hechtten ze vast aan hun traditionele religies. Samen met Stanley richtte hij de internationale Congo Associatie op in 1878. De Berlijn conferentie specificeerde dat het geen kolonie mocht worden van enige macht. de Filippijnen en Marokko hadden zijn aandacht aangetrokken. net als de VS deelden hieraan mee. en geraakte werd uiteindelijk verloren gewaand door Europa en Amerika. Er bestonden ook uitgestrekte koninkrijken. Stanley keerde terug naar Congo in 1882 en verzamelde in 2 jaar tijd traktaten met meer dan 500 stamhoofden. Europeanen beschouwden geheel Afrika net als Amerika in de tijd van Columbus terra nullius. Niemand kon weten hoeveel territorium de Associatie snel zou omvatten door deze methodes. Stanley daarentegen was een man van de nieuwe era. De Fransman Brazza. Grenzen werden getrokken en enkele specifieke voorwaardes werden toegevoegd. Bismark riep wederom een conferentie bij elkaar in Berlijn in 1885 om de Afrikaanse openstelling internationaal te reguleren. De verdeling van Afrika Afrika is een gigantisch continent. 80. Dus net als het Ottomaanse rijk en China kende Afrika de bestorming van Europeanen op een moment toen zijn macht tot verzet beperkt was. De Duitse explorator Karl Peters die in het binnenland van Zanzibar werkte liet contracten ondertekenen door de stamhoofden van Oost-Afrika. maar zijn administratie afvaardigde aan Leopold II. De Congo Vrijstaat die in 1885 de plaats van de Internationale Congo Associatie innam was niet alleen een internationale creatie maar belichaamde wat bekend werd in de volgende eeuw als internationale mandaten of trustgebieden voor niet-Europese mensen. Formosa. maar hij besliste Congo te ontwikkelen. De meeste Europese staten. In 1878 vond hij iemand met gelijke ideeën. Livingstone was een man zonder politieke en economische doelstellingen. de territoria van de Congo associatie als een internationale staat opzetten en een code ontwerpen die de manier bepaalt hoe Europese machten Afrikaanse territoria wensen te onderwerpen. Langs de Noordelijke rand hadden sommige Afrikanen zich bekeerd tot de Islam. Livingstone stierf snel hierna. koning Leopold II van België. en voor vele eeuwen kenden de Europeanen enkel de kusten. Leopold bracht de machten in 1889 opnieuw samen in een tweede conferentie in Brussel. vertrekkende van de Westkust claimde op de Congorivier zelf een territorium groter dan Frankrijk. maar deze waren verdwenen of vervallen. Dr. De Berlijn conferentie had 2 doelstellingen. Ook grote steden of agglomeraties bestonden (Timboektoe. Zimbabwe). Maar ze werden aangemaand door een kleine minderheid van kolonisatie-enthousiastelingen en de mogelijkheid de boot te missen als ze nu niet handelden. die verdere 91 . Leopold was erg commercieel ingesteld en onder meer China. en zag economische mogelijkheden in Afrika. een puur private onderneming waar de Belgische regering noch het volk iets mee te doen had. De nieuwe republiek ging verder met het ondergaan van een nationalistische en seculiere revolutie. Journalist Stanley werd uitgezonden hem te vinden. Afrika was verzwakt door stamtwisten. ontdekkingsreizigers en individuele avonturiers waren de eerste om Afrika op te stellen tot de wereld. wat hij deed in 1871. GrootBrittannië steunde Portugal. In Europa waren de regeringen nog steeds twijfelachtig over de verwikkelingen met Afrika.werd een Turkse republiek uitgeroepen. Portugal hoopten hun oude kolonies van Angola en Mozambique te verbinden tot een trans-Afrikaans rijk. deden aan landbouw waren nomaden. diep geëerd door de Afrikanen tussen wie hij werkte. Ze leefden vooral in dorpen of stamgemeenschappen. een gevolg van de slavenhandel.

Ondanks de verbanning van slavenhandel ging Leopold II zijn eigen gang in Congo. Later bouwden de Europeanen de positie op van het stamhoofd sinds ze zelf geen invloed hadden over het volk. In alle opzichten was het een deel van de ethos van imperialisme om slavernij. Om te krijgen wat ze wilden schreven ze gewoonlijk machten uit tot het stamhoofd die deze eigenlijk niet bezat. en weinig werd gedaan om ze te bevoordelen of hun sociale systemen van voor de komst van de Europeanen te beschermen. reageerden niet als de vrije loontrekker gepostuleerd in door de Europese zakenwereld en economie. Als ze verwesterlijking wilden moest het op een tempo en doel van henzelf. Overal werd het zelfde proces herhaald: Eerst verschijnt een handvol blanken met contracten. De Italianen die in het binnenland van Ethiopië trokken werden bij de slag van Adowa in 1896 verslagen. Geleidelijk aan ontstond er een verwesterde klasse van Afrikanen. en met methoden die de culturele waarde erkenden. Het resultaat was dat Europeanen in geheel Afrika tot gedwongen arbeid toevlucht namen. land te verkopen of mijnconcessies toe te kennen. ziekte en analfabetisme tegen te gaan. Echter al deze pogingen tot internationalisme faalden omdat Europa geen internationale macht had die deze kon uitvoeren. De Berlijn conferentie van 1885 legde ook enkele regels voor imperiale claims van Afrikaanse gebieden neer. Slavernij werd door Europa verafschuwd. In elk geval moesten de mannen werken onder gezag van de blanken voor miserabel loon. De lokale bevolking konden enkel de opgelegde quota s van rubbersap enkel door onmenselijk strenge dwang. De mannen leefden in compounds ver van familie en stam. zolang ze in hun traditionele manier bleven leven. Italië. Arbeid was het grote probleem. Het Belgische parlement wijste de Congo af in dat jaar maar in 1904 groeide publieke woede na de Europese pers onthullingen van de schandalen in de Congo. Jonge mannen verschenen in universiteiten. werden gedemoraliseerd en hun arbeid was ongetraind en ongewild. Een gecombineerde campagne verplichtte de Belgisch regering om in 1908 Congo over te nemen van Leopold. De grootste mishandelingen werden beëindigde maar Congo bleef een verlokking voor verrijking en investering. en lieten tekenen van nationalisme zien. In deze omstandigheden deed men alles om de Afrikanen te ontwortelen. Uiteindelijk groeide in de 20 ste eeuw dit nationalisme tot meer intens en krachtig in het uitdagen van de Europese machten Wrijving en rivaliteit tussen de machten Ondertussen kwamen de Europeanen in Afrika gevaarlijk dicht tot oorlogen. Leopold verkreeg een royaal inkomen en wist persoonlijk fortuin te verwerven. Ten tijde van de vraag naar rubber was Congo een van de weinige bronnen. Een gevecht voor echte occupatie volgde. Condities verbeterden toen tradities van meer verlichte koloniale administraties langzamerhand werden opgebouwd. Hij leende daar voor van zijn eigen regering in 1889 en 1895 in ruil voor het recht Congo te annexeren in 1901.stappen zette in het uitroeien van slavenhandel en een verdediging van de rechten van de lokale bevolking ondernam. Deze klasse was gewoonlijk tegen exploitatie en paternalisme. De Afrikanen. Dit leidde tot het wijdverspreide systeem van indirecte heerschappij . net als de Congo vrijstaat en Spanje slaagden erin grote holdings in Afrika te behouden 92 . Niettemin kon hij de gehele onderneming niet winstgevend maken en benodigde kapitaal voor verdere ontwikkeling. Portugal. onder meer dat occupatie uit effectieve aanwezigheid door administrators of troepen moest bestaan. bijgeloof. stammenoorlog. Duizenden stierven en de rubberbomen werden vernietigd zonder plannen voor vervanging. De macht om soevereiniteit over te dragen.

samen met een woestijn die Duits Zuidwest Afrika genoemd werd waar meedogenloos de rebelse Herero volkeren werden onderdrukt. Twee kleine onafhankelijke aangrenzende republieken stonden in de weg van de Noord Zuid riem. En in Egypte begonnen de Britten oude Egyptische claims op de boven Nijl te steunen. Brits kapitaal en mensen kwamen binnen en de Transvaal weigerde wetten door te voeren benodigd door de mijn corporaties. Boers . Hier leefden Afrikaners. De twee Oost en West riemen werden doorsneden door een Britse Noord Zuid riem.omdat grotere machten verkozen territorium onderworpen aan een mindere macht dan een van hun. Duitse keizer William II verzond een beroemd telegram waar hij Paul Kruger feliciteerde voor zijn overwinning. Duitse imperiale planners merkten op dat Congo en de Portugese kolonies wel eens zouden verenigen met de Duitse kolonies een riem vormen over het Afrikaanse kernland. Ze verwoesten het land en stopten ongeveer 120. en bereidde WOI voor. In 1895 zond Rhodes ongeregelde troepen over de grens. Vanuit kaap de goede hoop ging Cecil Rhodes noordwaarts. Deze oorlog duurde tot 1902. De ontdekking van diamant en goud in de Transvaal bracht het probleem van buitenlanders aan de orde. die na annexatie van Kaap goede hoop Britse overheersing ontsnapt waren door de grote trek . De Duitsers waren laatkomers in de koloniale race.000 troepen. Met uitzondering van de kortstondige verovering van Ethiopië in 1935 bleef de kaart van Afrika dus ongewijzigd tot het spectaculaire einde van de Europese rijken na WOII.Marchand om het gebied ver weg van de boven Nijl in te nemen. 93 . Hij stootte verder stroomopwaarts en ontmoette Marchand te Fashoda. Generaal Kitchener starte zuidwaarts de Nijl af te dalen en versloeg de lokale moslims in 1898 te Omdurman. De Fashoda crisis en de Boer oorlog zorgden voor diepe onpopulariteit van Groot-Brittannië in Europa. Uiteindelijk werden de twee republieken zelfregerend binnen het Britse systeem. In 1890 werd Cecil Rhodes 1ste minister van de Kaap Kolonie. Rond 1880 werden imperialistische argumenten gehoord in Duitsland en de Duitse ambassades ontwikkelden kolonies in Duits Oost Afrika en in de Kameroens en Togo op de Westkust. Net als de zaak van het Ottomaanse rijk was rivaliteit tussen de grootmachten over Afrika een verbittering van de internationale relaties. De Britten zonden 300. Beide landen hadden reeds onenigheid over Egypte en Marokko. De Franse regering zond in 1898 Kapitein J. Een golf van haat voor de Britten woelde over Frankrijk. Het was een krachtmeting voor hun plannen in Afrika en hun positie in alle imperialistische en internationale kwesties in het algemeen. De opvolgende Fashodacrisis bracht Frankrijk en Engeland bijna tot oorlog. De Britten begonnen hun internationale positie te herdenken. In 1899 ging Groot-Brittannië in oorlog met de twee repblieken. ook Franse planners droomden van een solide Franse riem over Afrika. Dit mislukte en in gans Europa ontstond er weerstand tegen de Britse bemoeinissen met de republiek.000 vrouwen in concentratiekampen. De Boer-oorlog. De Fransen beslisten het risico niet te nemen en riepen Marchand terug. Omdat Duitsland de oorlog verloor was de enigste verandering in Afrika dat de Duitse kolonies werden toegewezen onder internationaal mandaat aan Frankrijk. in het Zuiden van Soedan. en de twee regeringen zouden samenkomen in Fashoda om een directe confrontatie af te dwingen. Ze werden samengevoegd met Kaap de goede hoop in 1910 en kregen semi-onafhankelijkheid samen met het dominion van Canada. De Britten werden verwikkeld in een groots conflict aan het andere eind van het Afrikaanse continent.B. De Oranje vrijstaat en Transvaal. België en Groot-Brittannië.

Frankrijk en Engeland en het was hun wederzijdse jaloezie die de Nederlandse positie veilig stelde. met weinig koopkracht voor de inheemse bevolking wat voortduurde door buitenlandse investering en management. Tegelijkertijd werden ook Moslims gemobiliseerd door Wahabifundamentalisme. betrokken in de wereldmarkt. Indische belangen werden beschermd. Beide regio s waren zo groot dat ze veel interne zaken hadden. Het surplus was het waarmerk van de rendabele kolonie. Na 1870 werd een vrijer systeem geïntroduceerd. maakte van India leverancier van grondstoffen. Imperialisme in Azië: De Nederlanders. India en Indonesië zonden decennialang veel meer uit dan wat ze invoerden. 94 . Deze rebellie werd neergelegd met veel brutaliteit. Nederland bezette weinig meer dan Java. landeigenaars verloren hun eigendom. In zowel Indië en Indonesië was de regering vrij gunstig. De Nederlanders namen zelf het initiatief. De opstand leidde tot een radicaal nieuwe beleidskoers.81. maar betekende ook dat Westerse ideeën van nationalisme en democratie langzamer binnendrongen. Handel in India bloeide. Beide hadden vele natuurlijke rijkdommen. Toch deed Groot-Brittannië meer handel met Australië en Nieuw Zeeland dan met de 315 miljoen verarmde mensen in Indië. Om occupatie door andere Europeanen voor te zijn. Voor vele Indiërs buiten het leger bestond er ontevredenheid met de Britse politiek. In 1877 werd Koningin Victoria keizerin van India. hoewel India zelfs voor 1914 tekenen van industrialisatie vertoonde. stonden met hen op tegen de Britten. Vele Hindus zagen de Britten als gevaarlijke tegenstanders van oeroude religieuze tradities. Indische handelaars waren ooit van groot belang maar inheemse ambachten vervielen met de oplegging van modern industrialisme. plagen en honger tegen te gaan lieten ze toe de populatie te groeien. vrij veel door de krimoorlog). piraterij tegen te gaan en grondstoffen te vinden verspreidde Nederland zijn heerschappij over de hele archipel. Vrije handel. De Sepoys pleegden muiterij in de Gangesvallei. Later verschenen Duitsland. India was een behoorlijk goed producerend land naar preïndustriële standaarden. en andere belanghebbenden die onrecht waren aangedaan. zoals de Grote Mogul. heersers werden onttroond. India brak in 1857 de Indische muiterij uit. maar besloten met de Indiërs in plaats van tegen de Indiërs te regeren. Beide regio s hadden geen zelfregering voor WOI. Dit ging westerse desintegratie van de culturen tegen. De Britse East India Compagny en het Mogulrijk werd definitief afgeschaft. de Britten en de Russen De Nederlandse Oost Indiës en Brits India Europa s ideale kolonies. die nooit in de wereldhandelsstatistieken verschenen maar gedomineerd door Europa onmetelijk aan hun rijkdom bijdroegen. Voor tientallen jaren exploiteerden de Nederlanders hun gigantisch rijk door een soort van dwangarbeid. De Nederlanders favoriseerden instructies in de Maleisische of Javanese taal. De Britten regeerden direct. De Britten verscheepten hun afgewerkte producten als ruil. Deze ideeën infiltreerden ook bij de sepoys (Indiërs in het Britse leger. banking transport. de meest invloedrijke en best betaalde posities waren gereserveerd voor Europeanen. In de praktijk betekende dit collaboratie van de imperiale macht en de Indische bovenste klassen. vergemakkelijkt omdat West en Zuid-India niet deelnamen. Beide regio s waren verdeeld door religie en taal en relatief gemakkelijk te regeren door de Europeanen. Ze creëerden een rijk en onderdrukten interne revoluties. mogelijk door militaire superioriteit en met toezicht van de economen. het cultuursysteem . en religieuze sentimenten waren woedend. verzekering. handel. en door oorlog. in een tropisch gebied zo dat ze nooit concurreerden met de Europese producten.

Imperiale ambities verhoogden dus de vijandigheid tussen Rusland en Groot-Brittannië.t India. In 1864 voltooide een Brits bedrijf de eerste Perzische telegraaf als deel van de lijn van Europa naar India. voornamelijk de Britten. Rusland verlangde naar ijsvrije havens. China was net aan een eigen omwenteling bezig zelfs voor de Westerse invloed aan belang won.v. als medeplichtigen in imperialisme. hoewel weinig. Olie werd belangrijk rond 1900. 95 . In 1850 verhoogde de Russische druk wederom op Azië. ze faalde orde te bewaren en afpersing tegen te gaan. De Manchu of Qing dynastie had soevereiniteit over het hele territorium. negatief voor verdere vooruitgang.o. De Qing dynastie was aan zijn einde. door de Britten gesteund en door velen als de Britten hun schuld gezien was in India normaal en geëxploiteerd door sommige Indische leiders. Andere Britse investeringen en belangen volgden. In 1860 stichtte Rusland Vladivostok op de kust van de Japanse zee. Er bestonden ook vele Indische zakenmannen. noch voor investering. De Russen hadden een gelijke drang naar het verspreiden van hun civilisatie. en wilden er niks mee te doen hebben. In feite was Rusland t. Door de Russische opmars in Turkestan verhoogde de druk op Perzië. Dit bleef onvoldoende en na WOI groeide het Indische nationalisme.De Britten beslisten in 1835 Engelse instructies te gebruiken. De vraag naar Perzische onafhankelijkheid werd echter niet opgelost. Rond 1874 bereikte Rusland Indië maar door een Anglo-Russische overeenkomst die Afghanistan een landtong schonk bleef Brits India en Rusland gescheiden. Imperialisme in Azië: China en het Westen China voor de Westerse Penetratie China werd gezien als het belangrijkste deel van Imperialistische interesses door alle grootmachten. en tegelijkertijd had het gevecht om Afrika Groot-Brittannië van Frankrijk vervreemd. Perzië verloor de greep op zijn eigen zaken. In WOI kregen de Indiërs meer representatie van de Britten. Een nationalistische revolutie brak uit tegen de regering van de Sjah en leidde tot de samenkomst van het eerste parlement. In 1890 zetten de Britten de Perzische regering tegen de Russen op door een lening met de tolinkomsten als onderpand. De historicus T. het Westen semikoloniaal. Nationalisme spreidde en werd meer en meer anti-Brits. maar dit imperialisme was politiek en ontstond uit de regering. Nationalisme werd meer en meer socialistisch.B.b. Conflict van de Russische en Britse belangen Door de Britten werd Rusland als een bedreiging gezien voor zijn belangen in Indië. Moslim separatisme. In de ogen van de Chinezen waren de Europeanen barbaren. In 1885 werd de Hindu Indian National Congress georganiseerd en in 1906 de All-India Muslim League. Echter hun territoriumwinst in het midden van de 19de eeuw was voornamelijk in de dun bevolkte regio s van West Azië. Radicaal nationalisme keerde ook tegen de Indische prinsen. De Britten hadden al twee Afghaanse oorlogen gevochten om Afghanistan als niemandsland te behouden tussen Rusland en India. Macaulay zag de Indische talen als vehicles van barbaarse en onverlichte ideeën. Na de Muiterij werden Indiërs toegelaten tot ambten. kapitalisten en zakenmannen. Dit imperialisme kwam niet voort uit de zoektocht naar markten of grondstoffen. 82. Maar de oceaan was het domein van het Westen. In 1907 erkenden de Britten een Russische invloedssfeer in Noord Perzië en de Russen een Britse in Zuid Perzië. Rusland deed hetzelfde. en een klasse verwesterde Indiërs ontstond. Deze groep eiste een grotere rol m.

Hong Kong werd in 1842 aan Groot-Brittannië afgestaan en later aanpalende territoria verhuurd op lange termijn. De Chinezen betaalden grote schadeloosstellingen alhoewel het de Chinezen waren die het meest hebben geboet voor de beschadigingen. Deze gebieden hadden in feite nooit integraal deel uitgemaakt van China. Het was in deze periode dat Chinese oorlogsheren verschenen. Hun misnoegen was armoede. Wanneer de Chinese regering zijn eigen bron van opium wou controleren ging de Britse regering ten oorlog en dwong China om diplomaten te ontvangen en zaken doen met de handelaars. De Chinezen hadden geen interesse voor Westerse producten. Europeanen in China bleven onderworpen aan eigen wet en Europese en Amerikaanse militaire boten begonnen de Yangtze rivier te controleren. Het werd hun beleid de tegemoetkomingen van het Manchurijk af te zetten en tegelijkertijd de dynastie tegen interne oppositie te verdedigen. Alleszins is het duidelijk dat Chinees sociaal conflict. hun doel was een nieuwe dynastie te stichten. Japan. De rebellen vielen de Manchus aan. Annexaties en Concessies In het Centrum werd China doordrongen door Europese privileges. handel was daardoor moeilijk. Jarenlang werd Chinese thee verkregen in ruil voor Indisch opium. De eerste onthulling van Japans imperialisme was de oorlog met China over disputen in Korea. christelijke ideeën circuleerden maar de Taipin rebellie kwam voort uit volledig Chinese belangen. Voor de administratie en verzameling van de douaneheffingen werden Europese experts gebruikt. De Opening van China voor het Westen De Opium oorlogen van 1839-41 opende de relaties met het Westen. De Manchu sloegen erin het Taiping verzet neer te slaan met Europese hulp begeleid door de Britse generaal Gordon. en van de tweede de verdragen van Tientsin. Uit de eerste van deze oorlogen ontstond het verdrag van Nanking. afzetting. overdreven huurgelden en afwezige landheren. De Chinezen werden verplicht het verdrag van Shimonoseki in 1895 te ondertekenen waar China Formosa en de Liaotung peninsula overgaf aan Japan en Korea als onafhankelijke staat 96 . Ze gingen akkoord niet meer dan 5 percent te heffen op import en werd zo een vrije markt voor Europese producten. snel gedupliceerd en getekend door andere Europese machten en de VS. Veel hiervan ging naar de schadeloosstellingen. landbouw en nationalisme de impact van Europees imperialisme voorafging. Wat hieruit geplunderd werd was genoeg om een rage te starten in Europa en Amerika voor Chinese kunst. De Taiping rebellie was de grootste en duurde van 1850-64. maar het was wel met China dat ze de belangrijkste politieke en culturele relaties hadden. In 1850 zette Moslimrebellie een tijdelijk onafhankelijke staat op in het Zuidwesten. Dit was nodig omdat ze een soort van regering in China wilden waar ze verdragen mee konden maken en hun claims en verbindingen konden legaliseren over het gehele land. De gevechten duurden echter zo lang dat het merendeel van China in bandieterij en wanorde viel. In dit verwarde China drongen de Europeanen binnen in 1840. De Taiping stichtten een staat in Zuid China. De Japanners overwonnen snel door moderne wapens. De Chinezen verzetten zich waarop de Britten en Fransen Beijing innamen en het Zomerpaleis van de keizer verbranden. in 1813 de Heavenly Reason society.In 1800 werd de revolterende Witte Lotus vereniging onderdrukt. Groot-Brittannië en Frankrijk (gecombineerd met Frans Indochina). training en organisatie. en aan de grenzen verloor China grote delen van zijn territorium aan Rusland. Deze akkoorden legden beperkingen op China of verleenden rechten aan buitenlanders gekend als het verdrag-systeem .

Frankrijk en Rusland eisten dat Japan de Liaotung peninsula zou opgeven. Deze plotse overwinning voorkwam een crisis in Oost Azië. Echter de Europese machten wensten niet dat China te snel zou geconsolideerd worden. Europa verenigd met de VS en Japan zond een internationale macht tegen de opstandelingen die neergeslagen werden. en zakenmannen van alle naties laten handelen zonder discriminatie. de Trans-Siberische spoorweg was onafgewerkt en omdat Japan het gevecht om Mukden ook won was Rusland verslagen. de Boxers . De VS met een post in de Filippijnen en interesses in China had er belang bij dat geen van beide partijen te verpletterend zouden winnen. Japan benodigde grondstoffen en Rusland wou op deze manier kritiek tegen het tsarisme tegengaan. Het resultaat was een gevecht voor verdere concessies.000.erkenden. Tegelijkertijd ontwikkelde een nieuwe revolutionaire beweging zich tegen de Manchus en buitenlanders in het algemeen. Theodore Roosevelt kwam tussenbeide en gevolmachtigden van beide landen ontmoetten in Portsmouth. De Russisch-Japanse oorlog en zijn gevolgen. Een Chinese geheime vereniging. Japan twijfelden en waren verontwaardigde maar gaven uiteindelijk de peninsula terug aan China. de douaneheffingen als onderpand net als in het Ottomaanse rijk. Russische communicaties over zee werden verbroken. Militaire waarnemers van alle grote machten waren present. de enigen die een echt leger in het Chinees territorium konden sturen. Rusland. Manchurije lag tussen Vladivostok en Centraal Siberië en Rusland konden dominantie door een andere grote macht in Manchurije niet toelaten. een gunstige positie in Manchurije wat Chinees bleef en een protectoraat in Korea wat in naam onafhankelijk bleef tot annexatie door Japan in 1910. brak uit in opstand in 1899. Deze alliantie duurde 20 jaar.000 manschappen in. De Britten waren gealarmeerd door hun diplomatieke isolatie na Fashoda en de Boer oorlog en verwachtten al vele jaren problemen met Rusland. Als gevolg van de Boxer opstand streefden de Qing dynastie nog wanhopiger naar om zichzelf te versterken door het land te moderniseren. maar werd vernietigd in de Tsushima straat door de nieuwe marine van Japan. In 1891 begon Rusland met de aanleg van de Transsiberische spoorweg. zich verspreidend vooral in het Zuiden onder Sun Yat-sen. Enorme lonen met Europa werden gemaakt. Rusland zond zijn Baltische vloot rond 3 continenten naar het Verre Oosten. In China was men vernederd door de nederlaag tegen Japan. Rusland had een concessie verkregen om de Chinese Oosterse spoorweg te bouwen naar Vladivostok door het hart van Manchurije. Frankrijk en Engeland kregen hun deel. De Chinese regering begon plots te moderniseren en hervormen. Europeanen waren verbaasd en men verwachtte dat Japan zijn oog had laten vallen op Manshurije. Perzië en Santo Domingo. Het beslissende gevecht over Mukden zette 624. 83. Rusland en Japan kwamen steeds meer tot tegenstellingen in Manchurije en Korea.000 werd opgedrongen. Het bleek dat in 1898 China zou verdeeld worden. Bij het verdrag van Portsmouth in 1905 kreeg Japan wat hij had gewonnen van Rusland en Rusland kreeg Port Arthur en de Liaotung peninsula. De Britten steunden de Open Deur als manier om de annexaties van Japan en Rusland te ontmoedigen. Japan kreeg van 97 . Duitsland. Beide landen zonden grote legers in Manchurije. meer dan welk ander gevecht ooit. Duitsland. Japan zag hoe Rusland profiteerde van wat Japan s succesvolle oorlogen had opgeleverd en tekende een militaire alliantie in 1902 met Groot Britannië. De VS stond voor een open deur politiek. De overwinnaars legden nog zwaardere controles op in China en een schadeloosstelling van $330. Het idee was dat China territoriaal intact zou blijven en onafhankelijk en dat de machten met speciale concessies of invloedssferen de 5% tarieven zouden moeten behouden.

Deze drie stelden een einde aan Europa s wereldsuprematie en aan de verzekerde ideeën over het onvermijdbare proces en expansie van de Europese civilisatie. 98 . Ten tweede leidde de verliezen tot een afkeer van het tsaristische regime waarop vele ondergrondse bewegingen in staat waren boven te komen en de revolutie van 1905 ontketenend. Ontwikkeling van de nieuwe niet-Europese nationalismes. De nieuwe nationalismes werden een wereldwijde erfenis van het Europese imperialisme. De Japanse overwinning had 3 ketens van gevolgen. Dit was op zijn beurt de prelude naar de Russische Revolutie van 1917. gefrustreerd door zijn buitenlandse politiek in Oost Azië. het proces van modernisering zelf te overzien en hun eigen nationaal karakters te behouden. De Japanse overwinning en Russische nederlaag kan men dus zien als stappen in drie grote ontwikkelingen: WOI. de Russische Revolutie en de Opstand in Azië. Deze zelfbevestiging kende een grote groei na WOI.Rusland ook de Zuidelijke helft van het ijsland Sakhalin. Nieuwe hybride elites combineerden hun kennis van de Westerse cultuur met een groeiende trots in hun eigen cultuur en tradities. Het was ook de eerste keer dat niet blanken een natie van blanken versloeg. Veel van wat Rusland verloor aan Japan in 1905 werd 40 jaar later herwonnen op het einde van WOII De Russisch Japanse oorlog was de eerste oorlog tussen grootmachten sinds 1870 en de eerste in condities van ontwikkeld industrialisme. Overal wilden onderworpen volkeren de Westerse wetenschap en industrie overnemen door Europese controle te beëindigen. een halve eeuw geleden was Japan ook een achtergesteld gebied. verplaatste zijn aandacht terug naar Europa. Dit zal uiteindelijk leidde tot de serie van internationale crisissen naar WOI. De Russische regering. of vormden ze zo om dat de wereld van de 20ste eeuw grondig verschilde van die van de 19 de eeuw. Turkije en China. weerloos. De Britten de Indiërs toe tot de Viceroy s Council in 1909 en in 1916 creëerden de Nederlanders een Volkerenraad om de Indonesische bevolking te omvatten. gebombardeerd en platgegooid door de Europeanen. Ten derde werd de Japanse overwinning opgewonden bekeken in de niet-Europese wereld. waar het een actieve rol speelde in de Balkan. Nationalistische revoluties begonnen in Perzië.

veel van Europa s macht en invloed over de wereld. 1918 : Maart 1919 : Westerse geallieerden maakten het verdrag van Versailles . 1917 : de VS verklaart de oorlog op Duitsland Groot-Britannië vaardigt de Balfour declaratie uit die de steun voor een Joodse thuisland in Palestina belooft. Het is niet makkelijk exact te weten wanneer Europa verdwaalde en WO1 onvermijdbaar werd. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. De oorlog kostte Europa veel van zijn welvaart.v.o. beroofde miljoenen jonge mannen van het leven en verzwakte. nieuwe naties in Oost-Europa worden gecreëert. Gevechten van Verdun en de Somme bevestigen de militaire impasse in Frankrijk Maart 1917 : Revolutie in Rusland verwerpt het koninklijke hof. 1. Alle Europese staten concludeerden dat grote militaire machten essentieel waren voor hun nationaal bestaan. 1914 : Sept. Engeland verklaart de oorlog aan Duitsland. 84. 1914 : 1916 : Duitsland tekent een militaire alliantie met Oostenrijk-Hongarije Frankrijk en Rusland creëeren de Franco-Russische allitantie Frankrijk en Groot-Britannië ontwikkelen dichte relaties met Frankrijk in de entente cordiale.2 tot 3 jaar verplichte legerdienst werd 99 . 1879 -1920 1879 : 1894 : 1904 : 1905 : 1912-1913 : Juni 1914 : Aug. Duitsland wordt belast met oorlogsschuld en reparaties. April 1917 : Nov. en zelfs vernietigde. een provisionele regering neemt de macht over en gaat verder met de oorlog. Gevecht van de Marne eindigt Duitse vooruitgang in Frankrijk en dit leidt tot loopgravenoorlog op het Westerse front. Twee Balkanoorlogen hebben een Servische en Russische vijandigheid t. Grote legers werden onderhouden in tijden van vrede. Franz Ferdinand wordt vermoord door Bosnische terroristen in Sarajevo Duitsland verklaart de oorlog op Rusland en Frankrijk. Oostenrijk tot gevolg. De internationale anarchie De grote politieke kwesties in de midden 19de eeuw werden geregeld door geweld. Duitsland daagt de Frans-Britse relaties uit door Marokkaanse onafhankelijkheid te promooten.Hoofdstuk 17: De eerste Wereldoorlog In het begin van de 20ste eeuw geloofden de Europeanen dat ze afstevenden op een betere en rijkere samenleving. Wapenstilstand op het Westerse front Maart 1918 : Verdrag van Brest-Litovsk beëindigt de oorlog tussen Rusland en Duitsland Nov. 1918 : Nov. Maar in plaats daarvan viel Europa in een catastrofe. Ondergang van het Duitse en het Oostenrijkse rijk. 1920 : Verdrag van sèvres ontbindt het Ottomaanse rijk en leidt tot Franse en Britse mandaten in het Midden Oosten.

Duitsland. Franse relaties waren moeizaam. en vonden dat ze zelf erkenning verdienden. en de Britten zagen de Duitsers meer en meer als koloniale rivaal en in het algemeen een machtig rijk die Britse belangen nastreefde. en de conflicten in de Balkan. Hij nam echter geen risico s en vormde een alliantie met OostenrijkHongarije in 1879. Oorlog kwam ook uit andere oorzaken onder meer het verbindend systeem van internationale allianties. Na Bismarcks afzetting bleek zijn systeem te ingewikkeld voor zijn opvolger om nog te onderhouden. Frankrijk nam snel deze gelegenheid om hun eigen alliantie met Rusland te maken. steeds onzeker van Duitslands plannen. In 1914 had elk van de continentale grootmachten niet alleen een gigantisch staand leger maar ook miljoenen reserves tussen de burgers. Voor een tijd bleek het dat deze verdeling ging verzwakken. De Britten steunden reeds lang op splendid isolation en minachten allianties. In 1907 werd er een akkoord tussen Rusland en Engeland gesloten en de Triple Entente gevormd. De maritieme race leidde beide landen tot enorme en stijgende uitgaven. Allen waren anti-Brits in deze tijd omwille van Fashoda en de Boer-oorlog. Hij tekende ook een verdrag met Rusland. Frankrijk was nog steeds misnoegd over Alsace en Lorraine. maar er was een idee dat het toch zou uitbreken vroeg of laat. In 1904 maakten de Britten en Frankrijk een einde aan hun conflicten en gingen akkoord elkaar te ondersteunen tegenover derden. vonden dat betere relaties met Duitsland gezocht moest worden. Geallieerd blijven met Rusland én Oostenrijk-Hongarije benodigde veel diplomatie omdat deze landen vijanden waren vanwege de Balkan. Duitslands verlangen naar een grotere rol in wereldlijke zaken. In 1894 was Europa dus verdeeld in twee kampen. 100 . Dit bleek politiek moeilijk vanwege het Kaiser s Kruger Telegram en de beslissing van Duitsland om in 1898 een mariene te bouwen. Duitsland was zich goed bewust van het enorme belang van een zeemacht en Duitsland plannen werden in Engeland gevoeld als een bedreiging.ingevoerd. De Franco-Russische alliantie getekend in 1894. Echter Europese vijandigdheid kwam als een shock. Een nieuwe maritieme competitie tussen Duitsland en Groot-Brittannië ontstond. waar later Italië aan toegevoegd werd in 1882. Duitsland begonnen met hun industriële revolutie. Keizer Willem II had al het idee voor een continentale league tegen het Britse rijk. Bismarck vreesde na 1871 voor het uiteenvallen van zijn rijk en volgde een politiek van diplomatie en vrede. De Russische overeenkomst stortte in elkaar. In 1902 vormde Groot-Brittannië een alliantie met Japan tegen Rusland. Frankrijk en Rusland werkten samen in de crisis in het verre Oosten van 1895 tegen Japan. waar ze na hun nederlaag met Japan ontvankelijk voor waren. En de beslissende breuk kwam in 1904 van waaraf een onmiddellijke serie crises zou leidden tot WOI. De Britten. Rivaliserende Allianties: de Triple alliantie en de Triple Entente De eenmaking van Duitsland zorgde voor nieuwe relaties in Europa. Er was geen specifieke alliantie. Weinig mensen wilden oorlog. Sommigen in Engeland. Dit idee maakte waarschijnlijk sommige politici meer geneigd tot oorlog. Dit werd de Triple alliantie genoemd. In Engeland produceerde het een gevoel van diepe onveiligheid wat ze in de armen van Rusland en Frankrijk dreef. een entente cordiale. zoals Joseph Chamberlain. enkel een overeenkomst. De Fransen probeerden direct Rusland te verzoenen met hun nieuwe bondgenoot. ging ook akkoord.

Ze zouden Marrokko met rust laten als ze Frans Kongo zouden krijgen. was politie macht. Servië en Griekenland verenigden hun krachten tegen Turkije. vermoord door een Servische organisatie in Sarajevo. De Sarajevo crisis en de uitbarsting van oorlog Op 28 juni 1914 werd Frans Ferdinand.De crises in Marokko en de Balkan De Entente was amper besloten en de Duitse regering besloot om deze aan een test te onderwerpen. Deze slaven waren onderworpen aan Oostenrijks en Hongaars gezag en concludeerden dat de dubbel monarchie hen nooit gelijke status zou geven en dat alle Zuid Slaven een onafhankelijke staat moesten oprichten. Servisch expansionisme was wederom gefrustreerd en ontvlambaar. Ten tweede was Ruslands buitenlandse politiek in het verre Oosten ingestort en keerde die zich actief naar de Balkan en de Turkse scene. Bulgarije. Moslims geconverteerd tijdens de Ottomaanse overheersing. begonnen veel van deze mensen zich als één volk te voelen. accepteerde de Oostenrijkse annexaties. De eerste Balkancrisis ontstond door twee gebeurtenissen. Turkije was snel verslagen. In 1911 kwam een tweede Marrokkocrisis. en noemden zich Zuid Slaven of Joegoslaviërs. Er waren. Het signaal was duidelijk. De Kroatische en Sloveense nationalisten wilden dus uit het rijk en zich met Servië één maken over de grens. De Britten stonden nu nog sterker bij Frankrijk als voorheen. en Britse vijandigheid steeg. Frans Ferdinand had een voorkeur voor 101 . De jonge Turken sloegen erin een revolutie los te ketenen. waarop het rijk van verdere dissolutie ontsnapte door delegaten van Bulgarije en Bosnië in het nieuwe Ottomaanse parlement te laten zetelen. Het Ottomaanse rijk was nu in een staat van vergevorderde dissolutie. Echter bij onenigheid bij de verdeling van de overwonnen gebieden ontstond een tweede Balkan crisis . Rusland wou controle van Konstantinopel en Oostenrijk volle annexatie van Bosnië. vooral in Bosnië. Fataal omdat er twee voorkwamen die gevoelens van ergernis in Oostenrijk. Tegelijkertijd ontstonden er een serie crises in de Balkan. Tegelijkertijd braken de Kretenzers en de Bulgaren met het Ottomaanse rijk. wanhoop in Servië en vernedering in Rusland naliet. Duitsland kreeg enkele kleine aanwinsten in Afrika. en officieren begonnen gezamenlijke plannen te bediscussiëren. Oostenrijkse invloed in de Balkan bleek te groeien. Ruslands plannen voor Konstantinopel kwamen nooit tot uitvoering wegens te weinig ondersteuning van de Triple Entente. die nu Britse steun verkreeg. Met de Slavische opleving. concessies en lonen aan het overnemen in Marokko. In 1911 verklaarde Italië de oorlog met Turkije en veroverde snel Tripoli en de Dodecanese eilanden. De wereld was geschokt en sympathiseerde eerst met Oostenrijk. Oostenrijk verklaarde de annexatie van Bosnië en dit maakte de Serviërs razend. Frankrijk. In de Balkan bestonden verschillende taalgroepen en hier aan gekoppeld religieuze groepen. en Zuid Slavisch nationalisme was gefrustreerd en woedend. Deze eerste Balkan crisis ging voorbij. De derde Balkan crisis bleek de fatale. Keizer Willem II ontscheepte in 1905 in Tangier waar hij een speech deed ten voordele van Marokkaanse onafhankelijkheid. Rusland verzwakt door de Japanse oorlog en binnenlands revolutionaire beroering. Servië werd het centrum van Zuid Slaafse agitatie. die taal benadrukte. grote groepen Slaven. Rusland en Oostenrijk kwamen tot een geheim akkoord in 1908. Oostenrijk streefde er naar Servië van de zee weg te houden wat lukte met de onafhankelijkheid van Albanië. Een Duitse kanonneerboot (Panther) kwam aan in Agadir. de Bosnische hoofdstad in het Oostenrijkse rijk. Duitsland wou de Brits Franse verhouding breken. troonopvolger van het Habsburgse rijk.

De Sociaal democratische partij werd de grootste en was anti militaristisch en anti oorlog. sluw en koppig was. Rusland verwachte dat Duistland zich bij Oostenrijk zou aansluiten en mobiliseerde zowel de Oostenrijkse als Duitse grens. Net als de Serviërs hadden ze weinig te verliezen en waren dus roekeloos. om de moord van één imperiaal personage? Om te beginnen is er het alliantie systeem en de nationalistische ideologieën.een transformatie van Oostenrijk Hongarije waar de Slaven een gelijke plaats zouden krijgen in het rijk. zijn bod voor wereldmacht laat makend. Duitsland was verplicht vast te houden aan hun enige bondgenoot Oostenrijk Hongarije. de Russen op hun beurt op Frankrijk. Wat is nu de verklaring waarom de grote naties in een paar dagen in oorlog waren met elkaar. overtuigd dat Frankrijk de oorlog zou aansluiten bij Rusland. omdat ze steunden op import van grondstoffen en voedsel en inkomsten door export. echter niet te annexeren omdat Oostenrijk dacht dat er te veel Slaven al in Oostenrijk Hongarije leefden. De Tragedie van 1914 is dus dat de instabiliteit en nationalistische conflicten in de politieke failliete delen van Europa de meer ontwikkelde delen mee in een catastrofe trokken. en vreesden oorlog aan twee kanten. Een drastisch ultimatum werd uitgevaardigd. want was niet gebonden door enige militaire alliantie. arrogant. Duitsland verklaarde de oorlog met Rusland op 1 Augustus 1914. De Oostenrijkse regering was vastberaden Zuid Slaafs separatisme te onderdrukken en besloot de onafhankelijkheid van Servië. Rusland verdedigde Servië en verklaarde de oorlog aan Oostenrijk. Rusland en Oostenrijk-Hongarije waren beiden wankele rijken. moet opgemerkt worden dat zijn politiek voor enkel jaren onverbiddelijk. en Frankrijk hield ook sterk aan zijn Russische bondgenoot. te vernietigen. Elke natie moest voor 102 . welke Frankrijk ver vooruit was in populatie en industriële macht. Echter zulk hervormer is de grootste vijand van de revolutie en misschien voor die rede werd hij vermoord door de zwarte hand. Elke mens was in die mate afhankelijk en onveilig. Duitsland beklaagde zich ook omcirkeld te zijn door Frankrijk en Rusland. of schuld. maar een anarchistisch systeem van wedijverende. Echter ook het Duitse rijk keek op een interne crisis. Maar de Duitse imperiale regering erkende geen verantwoordelijkheid tot de kamer. En alhoewel niet Duitsland alleen de oorlog begon. Deze werd verklaard op 4 Augustus. Het gevoel van de heersende oude ongereconstrueerde bovenste klasse was dat hun positie ondermijnt werd. Duitsland hoopte dat Groot-Brittannië nooit aan de oorlog zou deelnemen. soevereine nationale staten. Breder gezien. voor de menselijke en financiële kosten van de oorlog. de kern van Slaafse agitatie. de opkomst van een geconsolideerde industrialiserend Duitsland na 1870. De regering was verbonden met Frankrijk. Er was geen wereldstaat om het wereldwijde systeem te ordenen. Deze oorlogsdeclaraties werden de basis voor de latere beschuldigen dat Duitsland de volledige verantwoordelijkheid droeg. De wereld had een internationale economie. maar vooral de invasie van België bewoog de publieke opinie naar oorlog met Duitsland. De Serviërs steunden op Russische steun. De Serviërs verworpen het Oostenrijks ultimatum als een schending van hun soevereiniteit waarop Oostenrijk oorlog verklaarde op Servië. Industriële landen waren extra kwetsbaar. Frankrijk vreesde evenwel een conflict met Duitsland. was een basisoorzaak van de oorlog. en oorlog werd als een uitweg gezien. en deelname te verzekeren in de wereldeconomie aan alle naties onder alle condities. Duitsland vaardigde zijn bekende blank check uit. Frankrijk was bang om ooit alleen in een oorlog met Duitsland te belanden en gaf een blank check aan Rusland. Economisch behoefde de Europese mens contact met de wereld als een geheel. verklaarde Duitsland op 3 Augustus de oorlog met Frankrijk.

Duitse controle over de kanaalpoorten lukte niet en Frans Britse communicatie bleef overeind. Tegelijkertijd lanceerde de Britten en de Fransen een marineaanval op Turkije om de communicaties met Rusland te openen. Op het westerse front werden meer mensen gebruikt en sneuvelden er meer dan in WOII. de Franse bevelhebber hergroepeerde en met sterke steun van de relatief kleine Britse bijdrage beval hij op precies de juiste moment een tegenaanval. De Russische verliezen waren enorm maar op het einde van het jaar bleven de Russen vechten. En veel van de drive voor imperialisme. het Von Schlieffen plan. De Duitsers waren verplicht terug te trekken. De Duitsers gingen verder maar hun slagkracht was verzwakt en hun communicatielijnen te sterk verspreid. Rusland kwam zijn overeenkomst met Frankrijk na. steunde op dit feit. Het uiteindelijke resultaat was een lange militaire impasse waar de onmisbare infanterie bescherming zocht in een netwerk van loopgraven. Rusland zond twee legers in Oost Pruisen. veroverd of onderworpen worden aan een andere wil. Het Duitse oorlogsplan. En ook daarom kwam er een zoektocht naar bondgenoten en bindende allianties. 1914-1916 Op 3 Augustus stuurde Duitsland zijn troepen naar het Westen en het von Schlieffen plan bleek perfect te werken. Ook het Somme offensief koste velen het leven maar bracht niks van waarde op. Duitsland gaf dit uiteindelijk op. De Duitse generale staf had plannen klaar voor een gevecht langs twee fronten tegen Frankrijk en Rusland. Het idee was eerst Frankrijk te verslaan door een gigantisch leger te sturen door België. Elke partij probeerde nu elkaar te verschalken en te vernietigen tot aan de zee. legden een maritieme blokkade aan. De laatste zou door elk land mogelijk moeten zijn te importeren zelfs in oorlogstijd. als in 1870 werd verwacht. In 1915 probeerde de Duitsers en Oostenrijk Hongarije Rusland te vloeren. met Franse hulp.zichzelf zorgen. De gigantische overwinningen waren op lange termijnen maar een kleine troost. In 1916 richten beide hun aandacht terug op Noord Frankrijk. Internationale wet plaatste goederen gericht voor een land in twee groepen. Het machinegeweer werd geïntroduceerd wat het onmogelijk maakte voor soldaten om over open velden te bewegen. Duitsland maakte reeds plannen voor de verovering en annexatie van grote delen van Europa. en vervolgens Rusland aan te gaan. Moltke nam manschappen uit Frankrijk voor dienst in Rusland. Joffre. Dit mislukte. De Zeeoorlog De Britten. De oorlog eiste het leven van enorm veel mensen. De legers werden bijna immobiel. In het Westen kwam er een einde aan de bewegingsoorlog en begon de positieoorlog. Deze termen van 103 . Contraband en niet contraband. en zo kwam veel van de populaire steun voor nationalistische politieke ideologieën. De allianties in een wereld die strikt gezien anarchistisch was waren een poging van naties om hun veiligheid te ondersteunen. Het verkrijgen van economisch succes in het competitieve gevecht voor de wereldgoederen. Het nadeel van een twee fronten oorlog werd gecompenseerd door een goede spoorwegen. 85. De Oorlog te land. en confronteerde Duitsland. Cavalerie verdween en het belangrijkste werd de soldaat te voet. en zeker van te maken dat het niet zou afgesneden worden. Het volgende gevecht bij de Marne veranderde het hele karakter van de oorlog. De gewapende impasse WOI duurde van 1914 tot het einde van 1918. en drukte ver in het tsaristische rijk. De geallieerden planden grote offensieven langs de Somme terwijl Duitsland Verdun aanviel. Een korte oorlog.

Oekraïne. Ze werden echter gevangen in een groot gevecht waarin de Britse Grand Fleet van 151 schepen hen verraste. Britten wekten de Arabische hoop voor onafhankelijkheid op in het Ottomaanse rijk (Kolonel T. Het was een Brits schip met munitie voor de geallieerden. Deze claims leidde tot wederzijdse afkeer tussen Amerika en Engeland in 1915 en 16. De onderzeeër was wel een vrij lomp wapen en kon bijvoorbeeld niet weten welk schip het aanviel. claimde recht van handel met andere neutralen en steunde de freedom of the seas . Men probeerde deze op te zetten tegen de vijand. Duitsland counterde met een poging Engeland te blokkeren. Er werd gehoopt om kleinere formaties van Britse schepen te verlokken en hen 1 voor 1 te vernietigen. Wilson waarschuwde de Duitsers voor zulke acties en Duitsland gebruikte weerhielden zich voor 2 jaar van vol gebruik van hun onderzeeërs. en de Duitsers hadden gewaarschuwd om het schip niet als overzet te gebruiken. Beide kampen hadden ook minderheden en ontevreden groepen binnen hun grenzen. Mexico (het onderschepte Zimmerman-telegram) en het Ottomaanse rijk. Duitse admiralen werden rusteloos en wilden met hun nieuwe marine de Britten bevechten. Italië onderhandelde met beide kampen en de Italiaanse regering voegde zich bij de geallieerden toe met het geheime verdrag van Londen van 1915. Duitsland bewees bekwaam op zee te zijn maar sloegen er niet in de Britse overmacht op zee te ondermijnen. Lawrence en koning Hussein van Hejaz). 1200 mensen verdronken waaronder 120 Amerikanen. Ierland. in feite in tegenspraak met de Britse plannen voor Arabisch 104 . Internationale wetgeving was veranderd. en de bedoeling was een zeemacht te voorkomen een vijand uit te hongeren en interfereren met normale burgerproductie onmogelijk te maken.oorlogswetgeving werden besloten in 1909 in een internationale conferentie in Londen. Het Ottomaanse rijk voegde de centralen toe in Oktober 1914. ook Polen en de restoratie van Alsace-Lorrain aan Frankrijk). Diplomatie & geheime akkoorden Zonder militaire oplossing in het vooruitzicht keken beide kanten uit naar nieuwe allianties. Hierin werd afgesproken dat Italië grensgebieden kon annexeren en kolonies verkrijgen. De VS herbevestigde het onderscheid tussen contraband en non-contrabande. De geallieerden planden ook een finale opdeling van het Ottomaanse rijk. De VS protesteerde tegen deze regulaties en beschermde de rechten van de neutralen. De geallieerden hadden meer succes. Zo werd er gehoopt om eventueel de navale balans in de Noordzee in hun voordeel te krijgen om de Britse blokkade te lossen die Duitsland traag aan het wurgen was. In 1915 verklaarde de Duitse regering de wateren rond de Britse eilanden een oorlogszone waarin geallieerde schepen getorpedeerd worden en neutrale schepen zich in groot gevaar zouden bevinden. Zionisten zagen in het imploderende Ottomaanse rijk ook mogelijkheden. Duitsland deed dit in België. er werd dus aan economische oorlogsvoering gedaan. Amerika steunde omdat de meest actieve nationale minderheden zich nu eenmaal binnen het territorium van hun vijanden bevonden (vooral in Oostenrijk-Hongarije. Drie maanden later werd de Lusitanië getorpedeerd.E. Polen. Zulke wet zou een blokkade van Duitsland oneffectief maken en de geallieerden leefden deze niet na. Duitsland vertrouwde vooral op de onderzeeër. tegen de welke de Engelse marine hulpeloos leek. Wanneer de VS de oorlog binnenkwam nam het de geallieerde regulaties over.

nationalisme. Tsaar Nicolas treedt op 15 maart 1915 af en de provisionele regering nam het over tot november 1917. om zo Rusland te elimineren. zouden later bij de vredesconferenties erg moeilijk blijken te liggen en enkele van de meest ontzettende tendensen van Europese politiek voortzetten. Voor Duitsland was dit een invulling van een deel van hun oorlogsdoelstellingen. De oorlog wordt niet beëindigt. Oekraïne. De Armeniërs. De val van Rusland en de interventie van de VS Het terugtrekken van Rusland: Revolutie en het verdrag van Brest-Litovsk Het tsaristische regime faalde tijdens WOI. Deze werden opgetekend door Bethmann-Hollweg. Al deze ontwikkelingen. wensten eveneens een eigen staat. De Bolsjewieken stonden voor het beëindigen van de oorlog om populariteit te winnen en omdat ze het zagen als een oorlog tussen kapitalisten waar ze zich hun beter van gescheiden houden. Enkel Wilson bleek enig werk te maken van een controle van nationalisme en het vermijden van toekomstige oorlogen. als een soort psychologische oorlogsvoering tegen de Russische provisionele regering. In januari 1915 liet Japan China de 21 eisen tekenen. In December 1917 werd vrede gesloten bij de conferentie van Brest-Litovsk met Duitsland. In november 1917 sloegen ze erin de macht te grijpen. een geheim ult imatum waardoor Mantsjoerije en Noord-China een protectoraat worden van Japan Duitsland maakte ook zijn expansionistische plannen op in 1914. Vele Russen verloren hun leven terwijl er geen doel bestond dat de opoffering waard was. kanselier tot 1917. Dit zal echter anders aflopen wanneer twee nieuwe machten de Europese impasse zullen veranderden. Japan was geallieerd met Engeland sinds 1902. 20 jaar geleden leidde deze clash tot het Armeense bloedblad van 1894. Hierbij verloren ze Polen. 105 . Toch vaardigde Engeland de Balfour declaratie uit die de steun beloofde voor de joodse zaak. In 1917 muiten de troepen in Sint -Petersburg en de Doema maakte hier gebruik van hervormingen door te voeren. Op 30 Mei 1918 stond Duitsland weer aan de Marne. maar met de bescherming van de rechten van niet-Joodse mensen. Finland en de Baltische staten die hun onafhankelijkheid verkondigden mede door Duitse agitatie. een Christelijk volk in het Ottomaanse rijk. vooral de geallieerde onderhandelingen. toen een snelle overwinning nog in hun bereik bleek te liggen. 86. De Russische bevolking schaart zich achter Lenin en de Bolsjewieken die opgestuurd werden door Duitsland (het waren bannelingen). China was nog steeds een belangrijke regio voor imperialistische competitie. Japan zag zijn kans en verklaarde Duitsland in 1914 de oorlog om de Duitse concessiegebieden in China te veroveren samen met de Marshall/Carolineeilanden. en wanneer de Turken uit angst voor collaboratie met de Russen beslist de Armeniërs te deporteren mondt dit uit in een genocide. In 1916 probeerde hij tussen beide partijen te onderhandelen en bij zijn herverkiezing bepleitte hij een vrede zonder overwinning . Duitsland kon zich nu volledig richten op het Westen en trof voorbereidingen voor een laatste offensief. De Britten en Fransen gebruikten de oorlog ook om controle te krijgen over de Duitse kolonies in Afrika. Loyaliteit werd verloren in alle takken van de bevolking.

Op het westelijke front poogden Frankrijk en Engeland doorbraken die amper iets opleverden en enorm veel levens kosten (Generaal Neville. Civiele consumptie werd drastisch verminderd. De keizer trad af en Oostenrijk en Hongarije werd een republiek. De verschrikking die de oorlog bracht kan amper worden verteld door statistieken. 106 . 1917. De val van het Oostenrijkse en het Duitse rijk De onderworpen nationaliteiten in Oostenrijk Hongarije werden door de geallieerden erkend. Het finale geallieerde offensief opende in september. hulp vloeide naar het geallieerde kamp.De Verenigde Staten & De Oorlog. vervangen door Pétain. slag van Paschendaele). De Spaanse griep zal net na de oorlog het dodental van W. Hiertegen bleken de Duitsers geen weerstand te kunnen bieden. Uiteindelijk helde de balans over ten voordeel van de geallieerden (materialistisch en ideologisch). in de hoop een beslissing te doen vallen voor de Amerikaanse deelname de balans deed omkeren. Hoewel aanvankelijk de duikbootcampagne zelfs de Duitse verwachtingen overschreed werden en countermaatregelen ontwikkelt die de duikbaat herleiden tot een louter hinderlijk gegeven. Duitsland maakte vredesvoorstellen aan President Wilson. De VS nam dienstplicht aan. Het netto effect van de 1917-campagnes en het terugdrijven van de duikboot bevestigde de impasse in Europa. 87.O.I telde 10 miljoen gesneuvelden en 20 miljoen gewonden.000 Amerikaanse troepen landen nu elke maand in Frankrijk. De counteraanval onder bevel van Foch vond plaats op 18 juli en meer dan 250.O. W. tijd. Men voorzag dat de VS oorlog zou verklaren maar men maakte de correcte schatting dat er een jaar zou overgaan voor het kon deelnemen met een eigen leger. en verklaarden hun onafhankelijkheid in oktober 1918.I ver voorbijstreven. de Franse generaal Foch. Joegoslavië. Om dit te voorkomen werd voor de eerste keer het gehele geallieerde leger onder bevel van één man gezet. republiek Hongarije en een miniatuur republiek Oostenrijk ontstaan door hun eigen actie. De Finale fase In de lente van 1918 probeerde Duitsland nog een laatste offensief. Voor enige vredesconferentie kon bijeenkomen waren de nieuwe staten Tsjechoslovakije. De industrie in de VS produceerde buiten proporties. een groter Roemenië. een wapenstilstand werd overeengekomen op 11 november 1918. De oorlog bleek veel minder levens en geld gekost te hebben aan de VS dan aan de andere grote geallieerde machten. De Amerikaanse bevolking bleef verdeeld over welke kant ze best kozen. Wilson bleef neutraliteit aanhangen Duitsland hervatte zijn duikbootoperaties op 1 februari. Tegelijkertijd overtuigde het Zimmerman telegram de VS van de Duitse agressiviteit. Duitsland won dus enkel een vijand bij. dit verschafte de VS wat ze het meest nodig hadden. maar de geallieerden hielden stand. In de slag om Caporetto overstelpten de centralen het Noorden van Italië. en de Amerikaanse troepen bezetten de Argonne. Het Duitse leger bereikte op 15 juli de Marne. een oosterse sector. De VS verklaart de oorlog op 6 april 1917. hoewel ook Engeland en Frankrijk verdacht werden van onpure motieven. mede door hun veel kortere deelname (in feite enkel 4 maanden).

Het Duitse rijk stond stevig tot de laatste weken. Het was het de top van het leger zelf dat het debacle aanving. In de laatste jaren werden dictatoriale machten geconcentreerd in de handen van generaal Ludendorff, en in september 1918 wisten enkel hij en zijn dichte militaire partners dat de oorlog hopeloos was. Op 29 september informeerde Ludendorff de keizer dat Duitsland voor vrede moest vragen. Hij pleitte dat een nieuwe regering zou gevormd worden in Berlijn, de meerderheid van de Reichstag weerspiegelend op democratische parlementaire principes. Door directe vredesonderhandelingen te vragen lijkt Ludendorff 2 doelen na te streven. Eerst zou hij tijd kunnen winnen om zijn legers te hergroeperen en een nieuw offensief voor te bereiden. En als overgave onvermijdbaar leek dat zouden de burgerlijke en democratische elementen in Duitsland degene zijn om voor vrede te smeken. De liberale prins Max van Baden werd gevonden om het kabinet te leidden. In oktober kwamen er diverse hervormingen, werd het Bismarck systeem beëindigd en werd Duitsland een liberale constitutionele monarchie. Deze veranderingen speelden in de kaarten van Ludendorff en andere generaals omdat de Duitse militaire kaste meer geneigd was het leger de redden dan het rijk. President Wilson speelt ongewild in Duitse handen, Als hoofd van de geallieerde coalitie eiste hij dat de Duitse regering meer democratisch moest worden, net als Bismarck in Frankrijk. Wilson geloofde wel in democratie maar zijn positie was hetzelfde; hij wou er zeker van zijn dat hij met het Duitse volk onderhandelde en niet met een in schande gebrachte elite. In Dui tsland begonnen vele de keizer als obstakel naar vrede te zien, of vonden dat Duitsland betere termen zou loskrijgen als republiek. Willem II trad af op 9 november waarop hij ontsnapte naar Nederland. Duitsland werd een republiek en twee dagen later stopte de oorlog. De val van het rijk met de adoptie van de republiek was louter een episode van de oorlog. De republiek kwam er omdat de vijand het beval, Duitse volk vrede wou en ze een gewelddadige revolutie wilden vermijden en omdat de oude Duitse militaire klasse ten minste tijdelijk wou geëxcuseerd worden. Op het einde van de oorlog was het Duitse leger nog steeds in Frankrijk, zijn discipline en organisatie steeds blijkbaar ongeschonden. Geen vijandig schot was gevallen op Duitse grond. Later zeiden sommigen zelfs dat het leger niet verslagen was maar in de rug gestoken door een ontbindend burgers thuisfront. Dit was niet waar, het was de paniekerige Ludendorff die eerst voor democratie riep. Maar de omstandigheden in welke de Duitse republiek voortkwam maakte de latere geschiedenis zeer troebel.

88. De economische, sociale en culturele impact van de oorlog.
Effecten op Kapitalisme: Regering gereguleerde Economieën
WOI bracht de Europese samenleving vele veranderingen die bleven voortduren na het einde van de oorlog. De oorlog beïnvloede kapitalisme; het idee van de geplande economie werd eerst toegepast in WOI, om al de welvaart, bronnen en moraal van hun samenleving te leidden tot één doel. Omdat niemand een lange oorlog verwachtte had niemand plannen gemaakt voor industriële mobilisatie. Rond 1916 had elke regering een systeem van raden, bureaus en commissies om oorlogsinspanningen te leiden. Vrije competitie en profijtmotief werd afgeschreven, en de regering had controle over fabrieken, grondstoffen en voorraden. Verliesmakende fabrieken werden soms toch nog draaiende gehouden door de overheid. Coördinatie en rationalisatie van de productie in de belangen van het land was het nieuwe doel. Protest tegen werkuren of lonen werd ontmoedigd, vakbonden gingen akkoord niet te staken. Voor de hogere klassen werd het beschamend hun comfort te openlijk te tonen. De oorlog gaf 107

een nieuwe impuls tot economische gelijkheid, al was het maar om rijk en arm in te schrijven in één gemeenschappelijke zaak. Militaire dienstplicht was de eerste stap in de toewijzing van mankracht. Door de enorme noodzaak voor troepen geraakten grote hoeveelheden vrouwen in bedrijven en fabrieken. Na de oorlog bleven de vrouwen wel niet deze posities innemen, maar de oorlogservaring, ook in WOII, was deel van de sociale transitie in welke de werkmacht in alle landen vergrootte en de plaats van de vrouw in de moderne samenleving revolutionariseerde. WOI droeg dus bij tot de herdefiniëring en reorganisatie van vrouwenwerk, een sociaal proces dat begon in de vroege industriële revolutie, en geïntensifieerd werd gedurende WOII en in de volgende jaren. Tijdens de oorlog was er geen systematisch werk toeschrijving, behalve in Duitsland. Maar de regering beïnvloede de industrie, de lonen en gebruikte propaganda om vele werkers in oorlogsproductie te krijgen. Verplichte arbeid of slavenarbeid kwam niet voor en ook gevangenen werden niet verplicht. Enkele verbrekingen van internationale wet werden echter gedaan door Duitsland. De overheid controleerde alle buitenlandse handel en werd een staatsmonopolie. De grootste exporteur was de VS wiens jaarlijkse export steeg van 2 biljoen naar 6 biljoen tussen 1914 en 1918. De eindeloze vraag naar Amerikaanse landbouwproducten en fabrieksproducten liet de prijs omhoog gaan, die vastgelegd werd in 1917 door wetgeving voor de belangrijkste producten. De Europese geallieerden konden enkel aankopen doen in de VS door enorme leningen van de Amerikaanse regering. Engeland en Frankrijk verkochten hun aandelen en contracten aan de Amerikanen. Op deze manier werd Amerika een schuldenaarsland en de werelds grootste schuldeiser. Rond 1919 was Europa rond de 10 biljoen in schuld. De geallieerden controleerden de zee maar hadden nooit genoeg schepen om de rijzende vraag te vervullen, vooral vanwege de Duitse onderzeeërs. Scheepbouw werd gestimuleerd. Controle en allocatie werd uiteindelijk internationaal onder de Interallied Shipping Council, wa ar de VS zich bij aansloot na deelname in de oorlog. In Engeland en Frankrijk, waar alle fabrieken steunden op import, was de controle van de regering over scheepvaart, en dus import, controle over de hele economie. Duitsland werd verplicht tot ongeziene maatregelen van zelfvoorziening. De overheidcontrole werd meer diep en efficiënter wat de naam oorlogssocialisme kreeg. Walter Rathenau was de bezieler. Hij lanceerde een programma voor de mobilisatie van grondstoffen. In het begin van de oorlog leek een tekort aan stikstof Duitsland te vellen waarop Rathenau elk denkbaar natuurlijke bron opvorderde tot de Duitse chimisten stikstof uit de lucht konden isoleren. De Duitse chemische industrie ontwikkelde vele andere substituut producten zoals synthetisch rubber. Duitse productie was georganiseerd in oorlogscompagnieën en private industrieën onder overheidssupervisie. De andere overheden vervingen ook competitie tussen bedrijven en fabrieken met coördinatie. In Engeland werden deze methodes zo efficiënt dat rond 1918 het land elke 2 weken meer hulzen maakte dan het 1ste jaar van de oorlog, 70 keer meer zware artillerie produceerde.

Inflatie, Industriële veranderingen en Controle van Ideeën
De overheden konden het benodigde geld enkel verkrijgen door papiergeld te drukken of enorme leningen aan te gaan. Het resultaat, door grote vraag en acute tekorten, was een snelle inflatie van prijzen. Grote schulden betekenden jaren van hoge belastingen die zouden komen. De schuld bleek nog erger als ze geleend werd uit een vreemd land. De continentale geallieerden

108

leenden van Engeland en van de VS en verhypothekeerden om die manier hun toekomst. Voor 1914 importeerde elk Europees land meer dan het exporteerde, en dat was de basis voor de Europese levensstandaard. Dit werd nu bedreigd door omkering. Met Europa in oorlog voor 4 jaar versnelde de rest van de wereld zijn eigen industrialisatie. Met Duitsland volledig uit de wereldmarkt en Engeland en Frankrijk enkel nog producerend voor hun eigen legers en hun marine ingelijfd voor oorlogsdoeleinden werd de Europese positie als werkplaats van de wereld ondermijnt. Na de oorlog had Europa nieuwe competitors en de economische grondvesten van de 19de eeuw waren verdwenen. De era van Europees imperialisme schemerde. Net als economie controleerde Europa ook ideeën. Vrijheid van meningsuiting moest er aan geloven en propaganda en censuur werd meer effectief dan elke overheid kon bedenken. De mensen waren zich in die tijd niet bewust van de feiten van de vooroorlogse crises. De moraal van de bevolking leidde hard onder de oorlog. Nieuwe massapers en film leek de ideale media om populair denken te verspreiden, zowel in de geallieerde landen als in Duitsland. Elk land beschuldigde elkaar en deze ontvlambare opinies hielpen de mensen te overleven in zulk afschrikwekkend gevecht. Echter toen het tijd werd voor vrede bleken deze die gewortelde overtuigingen, gefixeerde ideeën, afkeer, haat en angsten een obstakel voor politiek oordeel.

Cultureel Pessimisme
In het begin van de oorlog werden de ideeën van het klassiek liberalisme in vraag gesteld en werd de sociale waarde van het menselijke gevecht nog gewaardeerd. Zulke ideeën droegen bij aan het publieke enthousiasme dat elke natie meedroeg in de oorlog (bv: Rupert Brooke, Charles Péguy, schrijvers die zich opofferden in de eerste gevechten). Maar naarmate de oorlog vorderde maakte dit plaats voor cynisme, pessimisme en wanhoop. (bv: oorlogspoëten als Wilfried Owen en Siegfried Sassoon). Ironie en verbittering stonden centraal in de creatieve werken van post WOI Europese cultuur. Nieuwe vormen van cultureel pessimisme verspreiden. O.m. Sigmund Freud (doodsdrift van de mens) en Oswald Spengler (Westerse beschaving in crisis en verval). Dit gevoel van crisis in de Westerse cultuur spreidde ook door nieuwe literaire en artistieke bewegingen waaronder het dadaïsme en het surrealisme. In Europa waren auteurs van mening dat de oorlog een ziekte in het Europees hart had blootgelegd. Dit komt terug in het werk van Thomas Mann en W.B. Yeats.

89. De vrede van Parijs, 1919
Rusland, in handen van de Bolsjewieken rond 1919 werd verbannen en namen niet deel aan de internationale relaties, Duitsland en Oostenrijk Hongaarse rijken waren al verdwenen en nieuwe minder of meer revolutionaire regimes vochten om ze in te nemen. Nieuwe republieken bestonden al langs de Baltische kust, Polen en in het Donaubasin maar zonder effectieve regeringen of erkende grenzen. Europa ten oosten van Frankrijk en Italië lag in chaos met revolutie a la Rusland dreigend. De geallieerde blokkade duurde verder. In deze omstandigheden kwamen de overwinnaars samen in Parijs in 1919. 5 Overeenkomsten werden ondertekend: verdrag van Saint-Germain (Oostenrijk), verdrag van Trianon (Hongarije), verdrag van Neuilly (Bulgarije), Verdrag van Sèvres (Turkije) en verdrag van Versailles (Duitsland). De wereld keek met veel verwachtingen naar één man, president Wilson van de VS. Overwinnaars, overwonnenen en neutralen gaven toe dat de Amerikaanse interventie het gevecht beslist had. Overal waren mensen beroert door de woorden van Wilson voor een betere

109

zaak., een concert van rechtvaardigheid waar vrede zou veilig zijn en de wereld vrij. Wilson bereikte Europa in 1919 januari, bezocht verscheidene geallieerde hoofdsteden. Hij werd gezien als de man die de beschaving uit het kapotte land zou leiden.

Het 14-puntenplan van Wilson en het Verdrag van Versailles.
Het 14-puntenplan stond voor het beëindigen van geheime verdragen en diplomatie, vrijheid van de zeeën, verwijdering van barrières en ongelijkheden in internationale handel, vermindering van armamenten door alle machten, koloniale veranderingen, evacuatie van bezet gebied, zelf bestuur van landen en een hertekenen van de Europese grenzen en een internationale politieke organisatie om oorlog te voorkomen. Wilson stond voor de ideeën van de verlichting, de Franse revolutie en de revoluties van 1848. Wilson vond dat de oude vredesverdragen te lang steunden op politiek van macht en gewetenloze deals en akkoorden zonder rekening te houden met de bevolking. Nu democratie overwonnen had hoopten de mensen dat de nieuwe overeenkomst in een atmosfeer van wederzijds vertrouwen zou gebeuren. Wilson had enkele moeilijkheden om de geallieerde regeringen zijn 14-puntenplan te doen accepteren. Frankrijk eiste terugbetalingen, Engeland vetode de freedom of the seas . Buiten deze 2 zaken toonden de geallieerden hun wil om Wilson te volgen, en Duitsland die een wapenstilstand vroeg geloofde dat vrede op deze manier zou gemaakt worden. 27 landen verzamelden in Parijs in januari 1919, maar belangrijke beslissingen werden uitgepraat onder de big four . Wilson, Lloyd George, Clemenceau en Orlando (Italië). Geen van hen was geschikt voor deze taken, maar toch vertegenwoordigden ze democratisch de regeringen en volk van hun land. Wilson vocht hard voor zijn Volkerenbond, maar werd verplicht concessies te maken en het idealisme van de 14 punten te laten varen. Wilson wou ook religieuze vrijheid invoeren. Japan eiste om raciale discriminatie ook te veroordelen. Amerika en Engeland waren hier tegen omdat het zou kunnen interfereren met hun immigratie praktijken. Beide voorstellen werden uiteindelijk afgevoerd. Frankrijk eiste veiligheid tegen Duitsland. Een Anglo-Frans-Amerikaanse beschermingsverdrag ontstond. Frankrijk controleerde de Saar koolmijnen voor 15 jaar, Lorraine en Alsace werden teruggegeven aan Frankrijk, Duitse fortificaties en troepen werden verbannen in het Rijnland en zou bezet worden door geallieerde troepen voor 15 jaar. In Oost Europa wordt een Poolse staat opgericht als buffer tegen het Bolsjewisme, Danzig wordt een stadstaat, In Oostenrijk en onder de Sudeten Duitsers in Bohemië waren er gevoelens voor aansluiting bij Duitsland. Maar de geallieerden weigerden natuurlijk Duitsland groter te maken als voorheen en Oostenrijk en Hongarije bleven dwergrepublieken. De Sudeten Duitsers werden ontevreden burgers van Tsjechoslovakije. Duitsland verliest al zijn kolonies welke mandaten werden van andere landen onder de Volkerenbond. Ondertussen pleitte de jonge Vietnamese nationalist Ho Chi Minh Wilson te erkennen dat Frankrijk de principes van nationaal zelf beschikkingsrecht schond in Indochina, maar zulke kritiek van kolonialisme werd niet gehoord in Versailles. De geallieerden namen de Duitse vloot over maar de Duitse marine zonk deze in Scapa baai. Het Duitse leger was gelimiteerd tot 100.000. Omdat de geallieerden dienstplicht verboden net als de jaarlijkse training van jonge burgers werd het leger exclusief professioneel. De officiersklasse verkreeg politieke invloed in het leger en het doel van de geallieerden om Duitsland te

110

Gigantische bedragen werden gevraagd. Oostenrijk en Turkije. Nationalisme triomfeerde in het geloof dat het samenging met liberalisme en democratie. De riem van Finland naar Roemenië werd gezien als een veiligheidszone om de infiltratie van communisme in Europa te vermijden. 111 . de Chinezen en de Russen waren zeer sterk misnoegd. rond 1924 viel het echter onder controle van wat later het koninkrijk Saudi Arabië werd.demilitariseren diende het omgekeerde doel. De bedoeling van het verdrag van Versailles was de Duitse bedreiging aan banden te leggen. Estland. wat werd afgewezen. Zelfs in het begin betwijfelden de geallieerden het verdrag. Duitsland moest zijn handelsmarine opgeven. De geallieerden woedend door de oorlog en zelf in schuld bij de VS hadden geen zin om naar economische logica te luisteren en zagen de reparaties simpelweg als een gerechtigheid en een vermindering van het gevaar van een Duitse revival. Om de reparaties gerechtigd te maken werd de fameuze oorlogsschuld in het verdrag opgenomen. Dit beëindigde de carrière van Duitsland als een exporteur van kapitaal. Uiteindelijk gaf de oorlogsschuld clausule een opening tot onruststokers in Duitsland en maakte zelfs gewone Duitsers het verdrag als iets om aan te ontsnappen uit zelf respect. Het Ottomaanse rijk verdween volledig en Turkije werd een republiek. Het koninkrijk van Hejaz in Arabië werd erkend als onafhankelijke staat. De creatie van Joegoslavië leek de wensen van de Zuid Slavische beweging te hebben ingevuld (met uitzondering van Trieste en de Dalmatiër eilanden die naar Italië gingen). Uiteindelijk liet de verdeling van het Ottomaanse rijk het Midden Oosten wankel achter. Het Belang van de vrede van Parijs. Maar ook de Italianen. 7 nieuwe staten werden gecreëerd. In Irak moest zware nationalistisch verzet onderdrukt worden voor Engeland koning Faisal op de troon kon zetten. of Groot-Brittannië: Palestina en Irak. In Groot-Brittannië sloeg de angst over naar angst voor het bolsjewisme en wilden Duitsland als muur tegen het communisme gebruiken. Uiteindelijk kwam een sociaal democratische en een katholieke partij tot de ondertekening en zond twee onbekende afgevaardigden naar Versailles. Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië. Het verdrag van Sèvres veranderde de politieke orde in het Midden Oosten.II vooraf ging. De meeste andere volkeren in het vorige rijk vielen onder controle van Frankrijk: Syrië en Libanon. Nationaal zelfbeschikkingsrecht was het voornaamste principe van de vrede van Parijs. Toch bleven er belangrijke minderheden Oost-Europa verontrusten.O. De geallieerden dreigden hiermee met een hernieuwing van hostiliteiten en een regeringscrisis ontstond in Berlijn. De Duitsers weigerde in mei 1919 het verdrag te ondertekenen. Duitsland stelde om erger te voorkomen voor om te helpen met de opbouw van België en Frankrijk. Litouwen. Wel hadden de onderhandelaars in Parijs weinig keuze omdat de nieuwe staten hun onafhankelijkheid al verklaard hadden. Frankrijk wou terugbetalingen van Duitsland. Wilson zag zijn plan voor ontwapening beperkt tot enkel Duitsland. Uiteindelijk verklaarden de geallieerde landen zelf de bepalingen van het verdrag oneerlijk of onwerkbaar. Hieruit zal ook de Munchen-crisis voortkomen die W. Letland. Finland. De andere verdragen behandelden de nieuwe kaart voor Oost Europa en registreerden de recessies van Rusland. alleszins in Europa. Polen. koolleveringen maken én al het eigendom opgeven die Duitse privé burgers bezaten in het buitenland. Het verdrag bleek te streng om verzoenbaar te zijn en niet streng genoeg om te vernietigen. Roemenië en Griekenland werden uitgebreid. en de andere geallieerden maakten eenzelfde eis. want taak vergemakkelijkte van de Duitse onruststokers.

De VS heeft het verdrag nooit bekrachtigd, en een golf van isolationisme en afkeer met Europa trok over het land. De Senaat verstoot Wilson s werk, en weigerde de beloftes van een AngloFrans-Amerikaanse alliantie goed te keuren. Ook Frankrijk voelde zich daardoor bedrogen; het Rijnland was hen ontnomen net als de Amerikaanse alliantie. Dit leidde ertoe dat Frankrijk sterk poogde Duitsland klein te houden. De Volkerenbond kwam er wel echter zonder Amerika en Rusland (en Duitsland). De Volkerenbond kon enkel zaken behandelen die de grootmachten toelieten, en werd geassocieerd met een West-Europese dominantie. W.O.I maakte een laatste keer definitief komaf met de oude instituties als de monarchie en aristocratisch feodalisme, het was een bittere overwinning voor de democratie dat een proces zo oud als de Franse en Amerikaanse revolutie voortzette. Maar voor de basisproblemen van de moderne samenleving; industrialisatie en nationalisme, economische veiligheid en internationale stabiliteit, gaf het geen antwoord. Ook liet het de grote Europese naties veel zwakker achter dan voorheen om de economische macht van de VS te aanschouwen, de revolutionaire regering van de SU en de rijzende antikoloniale bewegingen in Afrika en Azië.

112

Hoofdstuk 18: De R ussische revolutie en de Sovjet Unie
WOI was één van de beslissende, korte termijn aanleidingen van de revolutie, maar ontstond ook vanuit ontelbare andere sociale en politieke problemen in de Russische samenleving, en de revolutionaire ideeën van de Bolsjewieken hadden volgers ver buiten Rusland zelf. De vergelijking met de Franse Revolutie. Beide revoluties claimen om beweging van bevrijding te zijn, de ene van feodalisme en despotisme, de andere tegen kapitalisme en imperialisme. Geen van beide was een strikt nationale beweging en richtten hun boodschap over de gehele wereld. Beide trokken volgers aan in alle landen, beide wekten een sterke reactie op van de mensen wiens levensvisie in het gedrang werd gesteld en beide lieten het zelfde patroon van revolutionaire politiek zien: een relatieve eenheid van opinie zo lang het probleem het oude regime omverwerpen was, gevolgd door een verdeeldheid en conflict over het oprichten van het nieuwe zo dat één groep revolutionairen de andere elimineerde totdat een kleine georganiseerde en besluitvaste minderheid (Jacobins, Bolsjewieken), alle tegenstand onderdrukten om de revolutionaire zaak te beschermen, en in korte termijn werden veel van de meest gedreven revolutionaire leiders onderdrukt of geliquideerd. Er zijn ook punten waarop beide verschillen. In 1900 was Rusland achtergesteld en Frankrijk in 1780 in veel opzichten aan de leiding. De grootste kracht van de Franse revolutie lag in de middenklassen, in Rusland was de middenklasse aanvankelijk ook actief, maar konden niet op tegen massa ontevredenheid en bezweken voor een radicalere partij die werkers en arbeiders aansprak. In Frankrijk gebeurde de revolutie zomaar op een manier waarop vele ge wone mensen zich onverwachts in een revolutionaire situatie bevonden, zelfs de Jacobin dictatuur werd geïmproviseerd door individuen die hun hele leven zich met andere zaken hadden bezig gehouden. In Rusland werkten professionele revolutionairen voor de revolutie, lang op voorhand, en de dictatuur van de Bolsjewieken realiseerde de plannen en voorbereidingen van 20 jaar. In Frankrijk werd de revolutie gevolgd door een reactie waar émigrés terugkeerden, onteigende klassen terug in de politiek verschenen en zelfs de Bourbons gerestaureerd werd. De Franse revolutie werd gevolgd door een eeuw van ongemakkelijke compromissen. De Russische revolutie roeide zijn oppositie effectief uit, weinig émigrés keerden terug, geen Romanov kreeg zijn troon terug. De Russische revolutie was in die zin meer onmiddellijk succesvol. Echter rond 1990 waren de ideeën verkondigd in 1917 in verval, terwijl deze verkondigd in Frankrijk in 1789 wijd geaccepteerd werden. De gevolgen van de Russische revolutie werden over de gehele wereld gevoeld vanwege Ruslands speciale positie in globale politiek en economische zaken. Rusland was altijd gericht zowel op Europa en Azië en was wel het minst ontwikkelde van de Europese landen, maar tegelijkertijd het meest ontwikkeld, geïndustrialiseerd en gemoderniseerd deel van de nietEuropese wereld. De revolutie kon op sympathie rekenen in Europa omdat het de oude Europese socialistische bezwaren tegen kapitalisme kracht bijzette. Het wekte ook de interesse bij vele mensen in andere continenten omdat het ook economisch imperialisme en bezit van kolonies door Europeanen afkeurde. Imperialisme was enkel een hoge vorm van kapitalisme. De Sovjet Unie nam bij zijn creatie een bemiddelende positie tussen het Westen en de koloniale wereld (later 3de wereld). In het Westen zou het lang bevreesd of bewonderd worden als de laatste wereld in sociale revolutie, in de koloniale wereld suggereerde het een nieuw begin, een nieuwe manier om modern te worden zonder kapitalistisch of Westers te zijn, een stap in een wereldwijde rebellie tegen Westelijke suprematie. De Russische revolutie produceerde dus niet alleen communisme en dus fascisme in Europa maar gaf ook kracht aan de opkomende antikoloniale bewegingen in Azië en elders.

113

Hoewel professionele revolutionairen voor de revolutie in Rusland werkten veroorzaakten ze deze niet. Lenin en de Bolsjewieken namen ze in bezit na dat ze begonnen had. De Russische revolutie, zoals alle grote revoluties, had zijn oorsprong in een totaliteit van vorige geschiedenis, diverse lokale oorzaken en het aanhoudende ongenoegen van vele bevolkingsgroepen.

Chronologie van belangrijke gebeurtenissen, 1894-1937
1894: 1903: Jan. 1905: Oct. 1905: 1906-1911 1914: Maart 1917: April 1917: Nov. 1917: Jan. 1918: 1918-1922: 1919-1920: 1921-1927: 1922: 1925-1927: 1928: 1929: 1936-1937: Creatie van de Russische marxistische organisatie; de Sociaal-democratische partij Sociaal democraten splitsen in twee fracties, Bolsjewieken en Mensjewieken. Lenin leidt de Bolsjewieken Economische crisis, bloody Sunday , en de Russisch Japanse oorlog geeft aanleiding tot de revolutie van 1905 in St. Petersburg. De Tsaar s Oktober manifest vestigt de doema. Stolypinhervormingen promootten de groei van rijke boeren (kulaks) Rusland nam deel aan de oorlog met Duitsland en leidt sterke verliezen. Tsaar Nicolas II wordt onttroond. Rusland wordt een republiek onder een provisionele regering en gaat verder met de oorlog tegen Duitsland Duitsland laat Bolsjewistische bannelingen veilig terug keren naar Rusland De Bolsjewistische revolutie: Lenin en aanhang brengen de provisionele regering in St. Petersburg tot val. Bolsjewieken ontbinden de Constituerende Vergadering en richtten het Rode Leger op. Boljsevieken consolideren de macht en onderdrukken alle tegenhangers in de burgeroorlog en de Rode terreur Creatie van de 3de, of communistische, internationale (de comintern) Nieuw economisch beleid (NEP) laat meer onafhankelijke commerciële activiteit toe Oprichting van de Unie van Sovjet socialistische republieken Stalin overwint Trostky in de overname van de Bolsjewistische centrale vergadering Stalin lanceert het 1ste 5-jarenplan voor economische ontwikkeling De Sovjet regering begint met de collectivisatie van landbouw, verzet van kulaks en andere leidt tot wijdverspreide repressie en hongersnood Publieke vervalste berechtingen verwijderen oude Bolsjewieken van de Communistische partij, velen worden geëxecuteerd of opgesloten.

114

90. Achtergronden
Rusland na 1881: Reactie en Vooruitgang
Alexander II werd vermoord in 1881 door een revolutionaire groep genaamd de wil van het volk . Zijn zoon Alexander III probeerde revolutionisme uit te roeien en kritiek op de regering te verstommen, Joden werden naar pogroms gestuurd. Het rijk nam voor het eerst een programma van systematische Russificatie aan. Pobiedonostsev was de filosoof en het hoofd achter deze beweging en hoofd van de Russische Orthodoxe kerk. Hij hoopte Rusland in een soort kerkelijke gemeenschap om te vormen waarin de gelovigen beschermd worden van de verraderlijke invloeden van het Westen. Dit is echter niet wat gebeurde, in de late 19 de eeuw werd Rusland meer dan ooit een deel van de Europese beschaving. Russische Literatuur en muziek werden gewaardeerd en Rusland contribueerde ook aan de wetenschap, waarvan voornamelijk de Chemie. Ze stonden ook bekend bijzonder getalenteerd te zijn in meer diepzinnige intellectuele takken zoals hogere wiskunde, fysica en schaken. Rusland begon ook, vanaf de jaren 1880, aan een industriële revolutie en nam zijn plaats in als een integraal deel van de wereldeconomie. Europees kapitaal kwam binnen in het land en tot 1914 hadden Europeanen bijna evenveel geïnvesteerd in Rusland als de VS. In 1897 onder het hervormende ministerie van Sergei Witte nam Rusland de goudstandaard over. In de kwarteeuw tussen 1888 en 1913 verdubbelde de hoeveelheid s poorwegen in Rusland, het aantal telegraafkabels vervijfvoudigde en de post kende een zeer grote groei. Rusland, nog steeds niet geïndustrialiseerd naar Westerse standaarden, industrialiseerde erg snel. Export groeide in waarde en importen, hoewel kleiner, groeide veel sneller. Ze bestonden uit producten als thee, koffie en machines en industriële goederen uit Europa. Industrialisatie leidde tot een groei van zowel zakelijke als loontrekkende klassen, of in socialistische terminologie bourgeoisie en proletariaat. Hoewel groeiend waren deze nog steeds niet talrijk naar Westerse waarden. Fabrieksarbeiders zaten in een gelijkaardige positie als in Frankrijk en Groot-Brittannië. Vakbonden en stakingen waren verboden. Niettemin vroegen grote stakingen in de jaren 1890 naar aandacht voor de miserie van de nieuwe industriële arbeiders. Kenmerkend was dat de Russische industrie erg geconcentreerd was, de helft van de industriële arbeiders waren te werk gesteld in fabrieken die meer dan 500 man te werk stelden. Het was gemakkelijker voor werkers om onder zulke omstandigheden economisch georganiseerd te zijn en op de gepaste tijd politiek gemobiliseerd. De Russische zaken en kapitaal klasse was relatief de zwakkere. Eigenaarschap van veel nieuwe bedrijven waren in buitenlandse handen of het tsaristische regime zelf. Rusland had al het grootste staatopererende systeem in de wereld. Verder was de regering zelf een zware lener van Europa (in tegenstelling tot de VS), en dus hing financieel minder af van zijn eigen mensen en was het meer mogelijk een absolutistisch regime te handhaven. Niettemin waren de zaken en professionele klassen, versterkt door grootgrondbezitters sterk genoeg om een liberaal segment van de publieke opinie te vormen. In 1905 werd de Constitutionele Democratische partij opgericht. De zetelende waren liberalen, progressieven of constitutionalisten in de Westerse zin. Ze zaten minder in met de moeilijkheden van fabrieksarbeiders dan de staatspolitiek. Rusland bleef grotendeels een landbouwland, exporten waren vooral landbouw en bosproducten. Landbouwers vormden 4/5de van de populatie. Bevrijd van hun vorige heren sinds 1861 leefden ze in dorpscommunes (mirs). De landbouwers droegen nog steeds een aanzienlijke last, en betaalden ook hoge belastingen. De constant stijgende export nam het beste 115

Twee populisten. en hadden veel bewondering voor de mirs. en verlangden naar een omwerping van het Tsaristische regime. en dit verkregen ze door over te kopen van niet landbouwers. Sommige behoorden ooit tot de verbroken Wil van het volk . De andere bron van revolutionaire onrust lag bij de revolutionaire intelligentsia. De uitzondering was een minderheid meer zakelijke en welvarendere boeren. Hierna vertrok hij in 1900 naar Europa waar hij bleef tot 1917. Ze lazen Marx en Engels. Lenin. Deze groepen waren geïnfiltreerd door regeringsspionnen. De revolutionaire intelligentsia konden veelal weinig doen en hielden zich vooral bezig met verfijning van hun theorieën. de Sociaal democratische partij. De mirs waren zeker niet achterhaald. Deze grote boeren werden veelal met afkeer bekeken door de grote massa boeren. waren de populisten vooral in hun grieven geïnteresseerd. Lenin verenigde met de professionele revolutionairen. Rond 1890 was het terrorisme en nihilisme van de jaren 1870 nogal passé. In Rusland. In 1898 stichten de Marxisten. Ze waren niet meer revolutionair dan de grotere groep van sociaal revolutionairen maar hadden enkel een andere conceptie van de revolutie. Trotsky en Stalin voegen zich toe aan de rangen van Plekhanov en Axelrod. fabrieksarbeid en stakingen snel ontwikkelden maakte dat vele revolutionairen zich keerden van populisme naar Marxisme. 116 . Ze verschilden compleet van elkaar. Hierin zagen het Europees socialistisch idee van de commune weerspiegeld. Plekhanov en Axelrod stichtten in ballingschap de organisatie van waaruit de Russische Sociaal democratische partij of de Marxistische partij zou groeien. Lenin zou na Marx de vader van het communisme worden. Het feit dat landbouwers zich vrij rustig hielden en dat industrialisatie.graan voor zich. en waarschijnlijk waardeerde de helft of meer van de landbouwers hun communale veiligheid boven onzekere deugden van private eigendom. De meeste revolutionaire intelligentia waren populisten. Sommige bleven terrorisme en moorden zien als morele noodzaak in een autocratisch land. Ten eerste zagen ze de revolutie meer als een internationale beweging. was de plattelandspopulatie verdeeld in boeren die de grond bewerkten en de heerschappen die er verbleven. later de kulaks genoemd. Ze geloofden dat de revolutie vrij snel zou komen en dit populistisch sentiment kristalliseerde in de oprichting van de Sociale Revolutionaire Partij. Het tevoorschijn komen van revolutionaire partijen. net als in Europa en in tegenstelling met de VS. De landbouwbevolking droeg een groot deel van de last en kosten van de industrialisatie. Na gearresteerd te werden verbleef hij drie jaren in ballingschap in Siberië. Ze geloofden in een revolutionaire traditie in Rusland. Zijn broer werd betrokken in een plot om Alexander III te vermoorden en werd geëxecuteerd. en omdat dit vooral landbouwers waren. maar de laatste 3 decennia van de eeuw waren de Russische boeren opmerkelijk stil. Opstandigheid bleek bezonken. maar floreerden. aangespoord door de émigrés. Ze geloofden in de macht van het Russische volk. maar geloofden niet dat een stadsproletariaat de enige echte revolutionaire klasse was of dat socialisme historisch uit kapitalisme moest groeien. Ze konden meer land verkrijgen dan individuele landbouwers. De landhonger bij de boeren kon niet bevredigd worden en bleven jaloers op het bestaan van een landbezittende aristocratie. Ze hielden een minachting voor het Russische rijk. De landbouwers vroegen constant naar meer land.

Voor deze reden en omdat hun doctrine nogal academisch leek en hun revolutie eerder conditioneel en ver in de toekomst werden ze voor een tijd gefavoriseerd door de tsaristische politie dan de Sociaal revolutionairen. maar in praktijk splitste het het Marxisme op voor altijd. zonder autonomie voor nationale of andere componentgroepen. Als Leninisme niet veel contribueerde aan Marxisme als theorie droeg het wel bij tot de verspreiding van Marxisme als beweging. De Mensjewieken wouden coöperatie met liberalen. Hij eiste strenge autoriteit aan de top. Bolsjewisme verschilde van Mensjevisme vooral op zaken van organisatie en taktiek. De onophoudelijke drive voor kolonies en markten in een wereld reeds bijna compleet verdeeld kleide onvermijdbaar tot internationale imperialistische oorlogen voor de herverdeling van kolonies. Lenin was de bezieler van de splitsing en de grondlegger van het Bolsjewisme. Lening geloofde dat de partij zichzelf zou versterken door zuiveringen. Marx en Engels wilden geloven dat het dictatorschap van het proletariaat de wensen van een groot deel van de samenleving zou vertegenwoordigen 117 . Volgens Lenin was imperialisme een product enkel van monopolie kapitalisme. Lenin was een hervormer. kapitalisme op zijn finale en hoogste stage. iedereen uitdrijvend die afwijkende opinies ontwikkelde. progressieven en de bourgeois democraten. Monopolie kapitalisme steunde op de export van surplus kapitaal en investering in onderontwikkelde gebieden voor meer winst. bijgewoon door émigrés als Lenin en afgevaardigden van de ondergrondse bewegingen in Rusland en door sociaal democraten en leden van kleinere organisaties. en keken met argwaan neer op de landbouwers. Verder keurde Lenin alle mogelijkheden af om iets toe te voegen aan de theorieën van Marx. Lenin accepteerde en voegde weinig toe aan Marx s ideeën. een industrieel proletariaat en de moderne vorm van klassenstrijd. wat overal anders ontwikkeld en op andere tijdstippen in elk land. ridiculiseerde de mir en verafschuwden de Sociaal revolutionairen. hij ontdekte in de theorie van Marx een theorie van revolutie die hij accepteerde en op welke hij meer dogmatisch was als Marx zelf. De Mensjewieken gingen dus op de Marxisten van West Europa gelijken. en het centrale comité zou de doctrine bepalen en personeel op alle lagen van de organisatie controleren. Ze neigden te denken dat Rusland eerst kapitalisme moest ontwikkelen. regering. Lenin stond voor strenge herbevestiging van Marxistische fundamenten. Het doel van Russische Marxisme te verenigen. Hij ontwikkelde en transformeerde wel enkele theorieën van imperialisme en de ongelijke ontwikkeling van kapitalisme.Veel van de woordvoerders van de partij leefden in ballingschap in Europa. zowel als nationale koloniale gevechten voor onafhankelijkheid. Lening drong aan op een gecentraliseerde partij. Alhoewel na 1903 het normaal de Mensjewieken waren die de meerderheid hadden. Lenin geloofde dat de partij een kleine revolutionaire elite moest zijn. De twee partijen noemden zichzelf Bolsjewieken en Mensjewieken. nooit bedekkend dat de Bolsjewieken hun inzichten moesten opdrukken langs een dictatuur van het proletariaat. Voor een aantal jaar na 1903 bleven de Sociaal Democraten formeel een enkelvoudige Marxistische partij. Kapitalisme buitte de werkers uit. Lenin s genie zat erin te tonen hoe de ontwikkelde gebeurtenissen van de 20ste eeuw de analyse van de zaken bevestigde. Ze zagen in het proletariaat de echte revolutionaire klasse. klassenstrijd was de wet van de samenleving en bestaande vormen van religie. filosofie en moraal waren wapens van de heersende klassen. voor ze een revolutie konden starten. Lenin zag zulke coöperatie als puur tactisch en tijdelijk. dialectisch materialisme en onverzoenlijke klassenstrijd. De splitsing van de Sociaal-democraten: Bolsjewieken & Mensjewieken De Russische Marxisten hielden een tweede partijcongres in Brussel en Londen in 1903. geschiedenis was gevormd door economische krachten en beweegde naar socialisme. Net als Marx waren ze tegen terrorisme en moorden. beide nieuwe revolutionaire mogelijkheden biedend voor het proletariaat.

000 ongewapende mensen naar het Winterpal eis van de Tsaar trekt met een petitie waarin ze vragen om een 8-urenwerkdag & een minimumloon loopt het allemaal verkeerd. Maar nog steeds weigert de Tsaar elke concessie. Deze partijen waren geen echte partijen zoals in het Westen. Gewapend met objectieve kennis kon de leiding van de partij natuurlijk niet luisteren naar subjectieve meningen van anderen. Hij putte uit de rijke ervaring van pre-Marxistische revolutionairen in Rusland. De idee dat intellectuelen de hersenen leveren en werkers de spierkracht. worden sovjets van arbeiders gevormd. De leden van de Sovjets worden opgesloten. Premier Plehye oppert het idee van een oorlog met Japan.waarin de meeste mensen proletariër zouden geworden zijn. De revolutionairen worden gevangen genomen of vluchten het land uit. Alle partijen willen een democratie instellen. Leninisme sloeg erin de Russische revolutionaire tradities te verzoenen met de Westerse doctrine van het Marxisme. Rusland had enerzijds een grote zelfbewuste intelligentia gecreëerd en aan de andere hand de werkende klasse en landbouwers onderdrukt en ontnomen van alle mogelijkheid voor politieke ervaring. Voor handelsunionisme had Lenin weinig geduld en zag hij als een vorm van slavernij van werkers aan de bourgeoisie. die gedwongen ondergronds werkten. Echter toen Bolsjewisme eerst ten toon kwam in 1903 had het weinig effect. er wordt vrede gesloten met Japan en de troepen uit het Oosten kunnen de orde herstellen. Daarnaast waren de boeren begonnen met onrust te stoken en begonnen de arbeiders sporadisch te staken. De troepen beginnen in de menigte te vuren. maar wordt niet gevolgd door de Tsaar. de samenzweerderige ondergrond. De partij was een organisatie waar intellectuelen leiderschap voorzagen en begrip voor arbeiders die niet zo duidelijk wisten wat best was voor zichzelf. versterkt met zijn eigen ervaring als een Rus. waardoor het een omgekeerd effect creëert. Boven alles ontwikkelde Lenin Marx idee van de rol van de partij. De Tsaar doet enkele toegevingen. De Russisch-Japanse oorlog eindigt echter in een zwaar verlies voor de Russen. Lenin voorzag de mogelijkheid dat het dictatorschap van het proletariaat de wensen zou vertegenwoordigen van een kleine voorhoede en het zou kunnen dat deze zich moest opleggen op de grote massa door een gebruik van macht. Deze zou een grondwet en een Doema mogelijk maken. beginnen boeren te plunderen. Dit staat bekend als de Russische Bloody Sunday . De Revolutie van 1905 Achtergrond en revolutionaire gebeurtenissen Zoals gelezen in het vorige hoofdstuk was er een groeiende ontevredenheid. 118 . terwijl de werkers volgen was een idee begrijpelijk de Russische achtergrond in rekening houdend. Sociale Revolutionairen en Sociaaldemocratische Partij is maar 1 van de kenmerken. Lenins conceptie was in de basis die van Marx. Wanneer een groep van 200. ze waren propaganda-agentschappen. 91. Het ontstaan van de Constitutionele Democraten. dat een elite leid. Wanneer de revolutie uitbrak in 1905 verraste het de émigrés bijna allemaal. De aandrang voor een leidende en machtige rol voor de partijelite werd één van de meest onderscheidende eigenschappen van Leninisme en een vna de meest vreemde voor de democratische bewegingen van het Westen. maar de revolutie gaat door tot de Tsaar het Oktober Manifesto uitvaardigt. waardoor het volk wel de kant van de regering zou kiezen. De taak van intellectuelen in de partij was de vakbonden en de werkers klassenbewust maken en dus revolutionair. Als reactie hierop ontstaan overal politieke stakingen.

Nationale minderheden zoals polen. Het is mogelijk dat deze radeloosheid ze leidde om een Europese oorlog te bespoedigen. De tsaar zorgde er voor dat de doema geen macht had over buitenlandse politiek.O. maar waren verontwaardigd ten aanzien van het wanbestuur. zakengroepen in Petrograd vormden een commercieel en industrieel comité). armoede bleef hoog. reactionaire partijen en sociaal revolutionairen verafschuwden zijn hervormingen. coöperatie tussen regering en volk was een noodzaak. Deze houden zich niet bezig de belangrijke problemen en werden dus toegelaten door de Tsaar. Hij gaf meer macht aan de provinciale zemstvos (grote landeigenaars kwamen hier samen om de locale zaken te administreren). De Stolypin-Hervormingen De Stolypin-hervormingen waren een strategie om de revolutionairen tegen te spelen en de macht van de monarchie behouden. privé eigendom en kapitalisme verspreide zich en er werd toegezien op persvrijheid. Extreme groeperingen waaronder zowel rechtse groeperingen als linkse. Peter Stolypin wou de bezittende klassen als staatsvrienden maken. sociaal revolutionairen en de sociaal democraten (zowel de Bolsjewieken als de Mensjewieken). 92. De revolutionaire partijen verloren leden en hun leiders leefden in ballingschap . weigerden erkenning van de Doema. Deze werd echter ontbonden nadat een 50-tal socialisten arresteerde. landtekort bleef in vruchtbare gebieden. Het gewone volk toonde weinig toewijding. maar de Tsar ontbond de Doema 2 maanden later als antwoord op de liberale eisen. Oekraïners.De Resultaten van 1905: de Doema De beloofde Doema werd opgericht en van 1906 tot 1916 kreeg Rusland de oppervlakkige attributen van een semiconstitutionele monarchie. Eén van deze hervormers was Peter Stolypin die de tsar behield als 1 ste minister. waarop ze gevangen werden genomen. In tegenstelling tot 1905 leek de revolutie ver weg. Er komt een derde Doema van 1907 tot 1912 met een conservatieve meerderheid die standhield tussen 1907 en 1912 net als een vierde Doema van 1912 tot 1916.I naar het Westen. Uiteindelijk neigde Rusland op de vooravond van W. Men probeerde dit te bereiken door de steun van redelijke en gematigde groepen te betrekken bij een hervormingsprogramma. maar waren ontmoedigd. De liberaal constitutionele democraten (de kadetten) verkregen een grote meerderheid. hoopten op Russische zegen. een parlementaire regering. 119 . transport. Nu ook de sociaal revolutionairen en de mensjewieken hieraan deelnamen werden maakten ze samen met de kadetten deel uit van de doema. De extremen bleven. Het Stolypinbeleid was succesvol maar de mirs bleven machtig. financiën of regeringspersoneel. Een tweede Doema werd verkozen in 1907. Bij het begin van de oorlog bood de middenklasse hun hulp aan bij de regering (Zemstvos vormden een unie. daarnaast weigerden de socialisten financiering van de oorlog. joden waren misnoegd. De Revolutie van 1917 De Revolutie van maart 1917: Het einde van het Tsaardom WO1 was een test waar het tsaardom wederom in faalde. De steun van de tsar bleef niet duren. het had een sterkere industrie. De boeren liet hij toe hun deel van het communale land van de mirs te verkopen en kregen ook het recht tot privébezit. De middenklasse was oorlogsgewilliger. In 1911 wordt hij vermoord.

Het tsaristische regime was zelfs te bang om de help aan te nemen door zijn eigen volk aangeboden. constitutionalistisch en relatief legaal. In 1915 werd de Doema ontbonden. De Bolsjewieken wonnen een meerderheid in de Petrograd sovjet en de sovjets over het gehele land. Op 8 maart 1917 braken er voedselopstanden vanuit de arme lagen van de bevolking die snel. en concentreerden zich op 4 punten die het revolutionaire volk bleek te willen. en schorste de doema wederom. Op het congres van de sovjets introduceerde Lenin 2 resoluties. nu georganiseerd werd bewust van hun kracht en kritisch tegenover de bureaucratie. Het wou ook de oorlog met Duitsland voortzetten. De contrarevolutionairen probeerden de sovjets te onderdrukken maar worden verslagen met hulp van de Bolsjewieken. De bevolking was echter geheel ontevreden en de tsaar overwoog repressie. Het leger kiest de kant van de arbeiders. Trostky en een meerderheid van de centrale comité van de partij. In dit klimaat werd revolutie een politieke mogelijkheid. de herverdeling van het land onder de boeren. Het leven aan het hof nam bizarre vormen aan (Alexandra. Een werkers en soldaten Sovjet werd georganiseerd (petrograd-Sovjet). Een soldatenopstand die uitbrak in juli wordt onderdrukt waarop de bolsjewieken de schuld kregen. Deze sluiten zich aan bij de sovjet. en de middenklasse beklaagde zich over de fundamentele conditie van de staat. De doema vestigde een committee. Rasputin). Leiders uit de middenklasse eisten een machtigere doema. waarop de oude politieke twisten heroplaaiden. Op 17 Maart 1917 werd Rusland een republiek. gematigd. Kerensky wordt door zijn regering met de vinger gewezen. Ondertussen verergerde de voedselschaarste. Er waren nu dus 2 autoriteiten. November 1917: De Bolsjewiekenrevolutie De provisionele regering wou naar het voorbeeld van Europese revoluties democratische verkiezingen voor een constituent assemblee organiseren. het doema committee en de Petrograd Sovjet. tegen de provisionele regering. de industrie moest in handen komen van de arbeiders en de erkenning van de sovjets als opperste macht. De Petrograd Sovjet wou een snel einde aan de oorlog. Kerensky s regering werd vervangen door een Raad van volkscommissarissen met Lenin aan het hoofd. Ook worden de beloftes van landsherverdelingen niet nageleefd waarop de boeren het platteland bleven plunderen. De revolutie was dus al gevorderd toen Lenin en andere Bolsjewieken in Petrograd arriveerden. nam de macht over tijdens de nacht van 6 op 7 november 1917. Onder druk van de Zemstovsunie werd deze heropgericht. Onder druk van de Petrograd Societ werd een provisionele regering opgezet door de doema en de troonsafstand van de tsaar werd geëist. Al de facties van doctrinaire socialisten probeerden de Petrograd Sovjet over te nemen en de Sovjet ging een rol spelen als die van de Parijse commune van 1792. Lenin. De Bolsjewieken pasten hun programma aan.De regering wantrouwde deze tekenen van publieke activiteit en de middenklasse. De regering zocht steun bij het volk door socialist Kerensky als hoofd te benoemen. Lenin moest naar Finland vluchten. het sluiten van vrede zonder annexaties of schadevergoeding en de onmiddellijke afschaffing van het eigendom van 120 . echter dit liep faliekant af. Gewone personen kwamen nu tot de conclusie dat geweld de enige oplossing was. onmiddellijke vrede met de Centralen. met de hulp van revolutionaire intellectuelen uitliepen naar politieke insurrectie. met steun van Stalin.

nationaal patriottisme doen heropflakkeren en steun winnen bij de boeren. uiteindelijk bleek het leger Japans/Amerikaans. effectief rode leger en sloegen er in de buitenlandse interventie af te slagen. polen en Oekraïne. 121 . Lenin was overtuigd dat dit enorme gebiedsverlies enkel tijdelijk was omdat de gebeurtenissen in Rusland de prelude waren tot een algemene revolutie. langs Vladivostok. Vezetsgroepen ontwikkelden zich aan elke kant. De Bolsjewieken erkenden het belang van Russische boeren en de miljoenen akkers die nu vrijkwamen vormden de basis voor een ondersteuning van het nieuwe regime. Echte vrede kwam echter niet. In juli 1918 volgt en grondwet. de Cheka. Azerbeijan en een deel van Polen te heroveren. De Rode Terreur maakte op brutale manier komaf met de oppositie. Een maand later werd het rode leger opgericht met Trotsky als oorlogscommissaris en oprichter. De sociale politiek van de Bolsjewieken uit zich in het oorlogscommunisme. De anti-Bolsjewiekse krachten konden zich nooit herenigen. met hulp van het Westen. wensen vooral Rusland terug in de oorlog tegen Duitsland te krijgen. Trotsky daarentegen vormde een gedisciplineerd.landheren zonder compensatie. NKVD. later zonder enige echte veranderingen in methodes of doel. Maar Lenin en zijn gevolg waren nu in staat de socialistische samenleving uit te bouwen hoe zij deze voor ogen hadden. Rusland verloor een enorm territorium en bufferzones ooit verkregen door de tsaar. De burgeroorlog duurde tot 1920.II. De burgeroorlog: 1918-1922 In 1917 tekent de Communistische Partij de Vrede van Brest-Litovsk. tegen het Sovjetregime en de volkscommissarissen. Georgië. maar vrede was verkregen en het regime stond sterk. Dit zorgde echter voor opstandige boeren die zich bij het antibolsjewisme zullen voegen. partijen keerden zich. Verhalen die zich verspreidden naar Europa wakkerden een afkeer aan tegenover de Russische perversie van het Marxisme. alle verschillende groeperingen. het Rode leger weet Oekraine. met een Japanse dominantie. Ze bleven verloren tot na W. In 1922 had het Bolsjewisme zich gevestigd op de grenzen van het voormalig tsaristische rijk behalve aan de Europese kant. de grootste bedrijven werden genationaliseerd. MVD en de KGB. opvolgend opererend onder de namen OGPU.O. De geallieerde regeringen geloofden dat het Bolsjewisme een tijdelijk bevlieging was. het land verviel in burgeroorlog. werd door Lenin ontbonden. de oorlog zou gans Europa tot de onvermijdbare proletarische revolutie leiden. Armenië. De Oktoberrevolutie werd hiermee voltooid. Tijdens deze burgeroorlogen brak ook de Rode Terreur uit. die stemde voor Kerensky s sociale revolutionairen. 2 maanden later (maar 1918) hernoemde de partij zich in Communistische Partij. Het dictatorschap van het proletariaat werd hiermee bevestigd. Deze wilden ze verkrijgen door een interventie in Oost Azië. boeren gedwongen voedsel aan de staat te leveren (net als in de Franse Revolutie). Hiermee kreeg Duitsland de controle over de Baltische provincies. Een politieke politie werd opgericht. De constituerende vergadering.

Op de top stond het centraal comité. Karelia (ontnomen van Finland na de Russisch-Finse oorlog. Toch langs de staat op alle niveaus en lokaliteiten. Verscheidene autonome regio s waren officieel afgescheurd door separatistische activiteiten of zelfs door samenzwering met de Duitse bezetter. Letland. In het centraal comité stond een machtig politiebureau. Dit leidde tot nationalistische ontevredenheden. In 1922 bezat de USSR 1/6de van het wereldgrondgebied. Litouwen. de Russische federatie. Dit vermeed een opbreking zoals gebeurd in Oostenrijk-Hongarije. Bessarbia (van Roemenië. terwijl deze samengehouden werden in een hogere unie. Veel van deze republieken lagen in Centraal Azië . domineerde de gehele structuur met autoriteit op alle niveaus. Alle erkende nationaliteiten kregen culturele autonomie. en het aansluiten van nieuwe groepen werd toegelaten ongeacht historische grenzen. De heersende opvatting was een mix van het nationale en het internationale: nationaliteiten werden erkend door autonomie aan nationale groepen te verlenen. De dichte verbondenheid tussen de twee maakte het parallellisme in feite zonder rede omdat de partij in feite alle staat instituties controleerde. een 50tal talen werden voor het eerst op schrift gesteld.93. werd de Modavische SSR). Gedurende WOII waren er sporen dat het separatisme nog niet verdwenen was. In de late jaren 1980 werd duidelijk dat de SU de disintegratie van het rijk niet kon tegenhouden. maar het merendeel van de populatie leefde in drie grote Slavische regio s. kreeg van 1940 tot 1956 de status van Karelo-Finse SSR). Regering: staat en partij Regering in de Unie en elke republiek volgde een patroon van parallellisme. Enkel één partij was toegelaten. vooral in Oekraïne. Dus macht en autoriteit 122 . De formele claim dat elke republiek soeverein was en het recht zijn eigen buitenlandse zaken te dirigeren had weinig waarde. De constitutie verklaarde in 1924 dat de USSR een beslissende stap was om de werkers van alle landen te verenigen in één Wereld Sovjet Socialistische Republiek. was de partij. Aan de ene kant was er de staat en aan de andere kant de partij. met de helft van de populatie en 3/4 de van het land die de andere domineerde. een functie vorm gegeven door Stalin. Regering: nationaliteiten en federalisme Met het einde van de burgeroorlogen. Een nog machtigere generaal secretariaat. Estland. De Sovjet autoriteiten begunstigden de groei van cultureel nationalisme. werd het mogelijk om in 1922 de USSR op te richten. Administratief kregen de nationaliteiten afzonderlijke graden van afzonderlijke identiteit overeenstemmend met hun grote en belang. De belangrijkste waren de Sovjet republieken zelf maar in praktijk was het de Russische SFSR. De kenmerkende staatsinstitutie was de sovjet. Met de toevoeging van Oekraïne en Wit-Rusland werd het Russisch Slavisch karakter van de SU aangegeven. of politiek bureau. Oekraïne en Wit-Rusland. Het federaal principe was ontworpen om het probleem van nationalisme op te lossen. Het Rode leger bezette gedurende de burgeroorlog grote gebieden van het tsaristische rijk die afgescheurd waren en hun onafhankelijkheid verklaard hadden. De unie der Socialistische Sovjetrepublieken. Verder werden alle politieke en economische rechten streng gelimiteerd door de concentratie van autoriteit in de handen van een centrale regering. de buitenlandse interventie en de oorlog met Polen. De grondwet omvatte vele schijnbaar democratische eigenschappen. Het tsaardom probeerde dit op te lossen door systematische russificatie. Wanneer de USSR na de uitbarsting van WOII aangrenzende gebieden veroverde die ooit deel uitmaakten van het Tsaristische rijk werden deze gebieden ook getransformeerd in Sovjet Socialistische republieken.

zelfs als een soort geloof. In de partij moesten leden niet zo veel leider zijn als volger. De basis van de partij structuur bestond uit kleine cellen. Ze genoten privileges en werden een nieuwe belangengroep. Onder de NEP liet de staat een grote mate van private handel voor private winst toe. Het basisprobleem was het herstellen van handel tussen stad en land. Onder de NEP waren boeren toegestaan hun producten vrij te verkopen. Om partijeenheid te behouden onder de nieuwe condities (groei leden). 1921-1927 Rond 1920 had het oorlogscommunisme de landbouwers hopeloos geïrriteerd. De verwoestingen van 8 jaar lieten het land in ruïne achter. Het aantal partijleden steeg enorm. De partij gaf de voorkeur voor een zekere ideeën in het zoeken naar manieren om een taak volbrengen. hoog gedisciplineerde leidersgroep. De stad moest gevoed worden door het land. Echter originele. risiconemende ideeën of vrijheid van gedachte en actie werd onderdrukt. maar echte vooruitgang was er niet. Het nieuwe economische beleid. De NEP moedigde dus een nieuwe commerciële klasse aan in de steden en begunstigde d e grote individualistische boer of kulak op het land. 123 . Onder de NEP werden de grootste vernietigingen van oorlog en revolutie hersteld. Zij cultiveerden minder dan 2/3de van het land als in 1914. De gevaren van stagnatie in zulk systeem kwam later boven in de SU. In marxistische termen diende de partij om het dictatorschap van het proletariaat uit te voeren. Deze verbondenheid doorheen alle diverse stukken van de USSR hield het hele complexe geheel functionerend en in leven. volgden blind bevelen op en gaven autoritair leiderschap aan niet partij leden. De partij in de USSR functioneerden in de jaren 1930 als stevig. De landbouwers zouden enkel voor hun eigen bestaan produceerden als ze een surplus konden inruilen voor stadsproducten als kledij en gebruiksmaterialen. Doorheen de hele structuur besliste de partij wat de staat moest doen. In deze tijd zag de bevolking een relaxatie in tempo en verschrikkingen. De Leninistische ideaal van een sterk gedisciplineerde partij gevormd door trouwe en ijverige werkers die gewillig bevelen uitvoerden bleef de communistische partij karakteriseren. Toegang tot deze groep werd meer een kwestie van sociale status. Andere boeren werden daardoor proletariaat. Een homogeen en monolithische organisatie moest een solide front representeren naar de grotere groep buitenstaanders. een strategische stap terug. In de communistische partij werd leiderschap uitgeoefend door een kleine groep. De muiterij van de Kronstadt marine legde diepe ontgoocheling bloot in de revolutionaire rangen zelf. Lenin concludeerde dat socialisme te snel was gegaan en pleitte een compromis met kapitalisme. De nieuwe economische politiek of NEP ging van start in 1921 en duurde tot 1927. Dit werd gecombineerd met een erge droogte en een instorting van het transport en zorgde voor een grote hongersnood. In elke cel hoorden enkele mensen tot de partij en verspreidden de partijvisie tot de anderen. werd een strikte uniformiteit opgelegd. In 1914 waren de landshervormingen inderdaad nog steeds aan de gang.verspreidden zich neerwaarts en buitenwaarts. De partij was een getrainde elite wiens leden contant met elkaar verbonden waren. Boerenfamilies consolideerden miljoenen ares land als privéeigendom in de 1922 tot 24. Discipline werd uitgevoerd op een manier niet gebruikt in liberale landen en de geheime politie was beschikbaar voor gebruik tegen zowel partijleden als buiten de partij. Tussenpersonen werden toegestaan landproducten te kopen en afgewerkte producten en te verkopen op marktprijzen voor eigen winst. Dit uitte zich in de bestudering van Marxisme-Leninisme en de aanneming van het dialectisme. Deze die zich met de partij verbonden waren bereid hier zich volledig voor toe te wijden.

Het doel was de verrijking.R. Stalins partij lanceerde in 1928 het eerste 5-jarenplan. Hij ontwikkelde de doctrine van de permanente revolutie . Trotsky faalde de partij te overtuigen en Stalin overwon Trotsky bij een stemming tijdens een partijcongres (95% . waarop een leiderscultus wordt opgebouwd rond zijn figuur (Leningrad. Planeconomie werd een onderscheidende factor van de Sovjet economie. gelegaliseerd in 1920. Trotsky protesteerde tegen matigheid van het socialisme. (bv. en zagen deze als deel van een bredere afkeur van traditionele ideeën en artistieke vormen. toegang tot anticonceptie en abortus. Stalin en Trotsky Lenin sterft in 1924.1 hadden de oorlogvoerende regeringen al dergelijke gecentraliseerde controle gehanteerd. en wilden het dagelijks leven revolutioneren van de arbeiders en de boeren. Trotsky werd verbannen en in 1940 vermoord in Mexico. niet omdat ze socialisten waren maar omdat het volk bereid was hun gewone vrijheiden op te geven om een overwinning te bereiken. Maar meisjes en jonge vrouwen uit de werkende klassen kregen meer onderwijs. Vrouwen kregen stemrecht. Schrijvers en artiesten groepeerden zich rond de revolutionaire zaak.. Tot 1980 bleef praten of schrijven over Trotsky verboden in de U. De campagne om prerevolutionair analfabetisme tegen te gaan was een ander voorbeeld van de vroege Bolsjewistische aspiraties voor culturele veranderingen. Trotsky wierp de basisvragen op aangaande de aard en de toekomst van de partij. De nieuwe Sovjet samenleving moest zowel traditionele geslachtshiërarchieën als hiërarchieën van klasse en welvaart vernietigen. 94. Rond 1920 was de periode van experimentele kunst over en de nieuwe culturele orthodoxie van socialistisch realisme vierde de schoonheid van grote fabrieken en tractors boven de abstracte mysteries van de artistieke avant-garde. de regering moet er voor zorgen dat de gehele economie als 1 bedrijf werkt. dit omdat het Marxisme geen duidelijke instructies gaf over hoe een moderne industrie moest bewerkstelligd worden.5%). Mayakovski). Tegelijkertijd probeerden sommige radicale artiesten futuristische kunst te combineren met de sociale revolutie. Men gebruikte de theorie van Engels. versterking. recht tot scheiden.S. Mausoleum). De nieuwe theoretische rechten hadden echter weinig onmiddellijk effect.O. militaire en industriële zelfvoorziening van het land en het leggen van een basis voor een ware 124 . (in kapitalistische woorden: één groot monopolie) Gedurende W. (bijvoorbeeld de regisseur Eisenstein s film over de revolutie). de NEP die de bourgeoisie en de kulaks tolereerde vergrootte zijn minachting. Stalin: De Vijfjarenplannen en de zuiveringen De Planeconomie De communisten hadden eerst 10 jaar gewacht voor er een plan geadopteerd werd. Net als alle andere sferen van Sovjet leven viel kunst onder strikte controle van de communistische partij regeringsinstituties. Een machtstrijd ontstaat binnen de partij tussen Stalin en Trotsky.Sociale en culturele veranderingen na de revolutie De meeste Bolsjewieken wilden meer dan een reconstructie van staat en economie.S.

II. vooral in de zware industrie die de basis was van de wapenproductie. Voor de eerste keer werd centraal-Azië gemoderniseerd.. echter. De Collectivisering van de landbouw Een shift van landbouw naar industrialisering benodigde een revolutie in de voedselvoorziening.. Basisgoederen en vrije tijd volgen later. Het eerste plan werd succesvol verklaart en in 1932 en 1937 werd een 2 de en 3de gelanceerd. De plannen somden de economische goals op die moesten behaalt worden. machines). locomotieven. Echter collectivisatie slaagde er niet in de output nog verder te vergroten. Het eerst doel van het 1ste 5 jaren plan was de opbouw van zware industrie.socialistische arbeidersmaatschappij.R. De industriële groei Bij het begin van de industrialisatie bestond er nog een afhankelijkheid van de kapitalistische landen (technici. de openstelling van deze nieuwe gebieden leidde tot een transportrevolutie. s Industrialisatie bleef een opofferingen vragen van de bevolking. Omwille van de wereldwijde depressie die een val in de prijs landbouwproducten veroorzaakte. niet van de staat. wat verstrekkende gevolgen zal hebben. het werd beheerd door het Gosplanagentschap dat alle beslissingen maakte van bovenuit... De klasse boeren die een aanzienlijke hoeveelheid land of vee hadden protesteerden.. deze kulakken werden als klasse geliquideerd. quota werden opgelegd.O. Dit alles maakte de USSR sterker. steeg de aankoop van machines en dergelijke. Omwille van de uitgebreide administratie was het een moeilijk hanteerbaar systeem. Landbouwproducten waren het belangrijkste exportproduct van de U. Door de collectivisering werd het nu wel mogelijk kapitaal te investeren in landbouw. Met het 2de Vijfjarenplan van 1933 wilde men nog meer nationale zelfvoorzienigheid bereiken. maar in vergelijking met westerse criteria bleef de USSR kampen met een achterstand.E..S. Deze industrialisatie van centraal-Azië zal ook een belangrijke rol spelen tijdens W. Het landbouwplan van 1929 zette collectieve boerderijen op die gezamenlijk bezit waren van de boeren. Sociale kosten en effecten van de N. van de U. Desondanks maakte het succes van industrialisatie mogelijk.S. deze ontwikkelingen waren wel fenomenaal omdat het startte vanuit zo weinig. of kapitaalwaarde. Er ontstond een ongekende stijging van de productie van ijzer. Kwaliteit bleek meestal het enige criteria. het doel was het industrialiseren zonder gebruik van buitenlandse leningen. Echter kulakken en zelfs kleinere boeren slachtten hun vee af. boeren hadden niet de vrijheid zelf economische beslissingen te maken en werden ongemotiveerd. (3de onderbroken door de oorlog). Het plan ondernam controle door management van de stroom aan grondstoffen en werkkrachten die in een kapitalistische economie wordt gereguleerd door vraag en aanbod.S.S. Een grote hongersnood ontstaat. Dit moest bereikt worden zonder begunstiging van landheren en onder toezicht van de staat. Controle werd vergemakkelijkt . Deze collectivisering was bedoeld om de landbouwers in een klasse te veranderen dichter bij de Marxistische proletariaatklasse. Men kon nu beschikken over landbouwmachines en experts. tractors.P.R. het vijfjarenplan benodigde hard werk en lage lonen. De moraal werd hoog 125 . naar gelang het toch niet meer van hun was..

literatuur en wetenschap werden vehikels voor politiek propaganda. echter het was duidelijk dat de communistische de enigste regerende groep bleef en Stalin zijn dictatorschap versterkte. De staat werd totalistischer. Kleine minderheden weigerden echter de oorlog te aanvaarden. Conformiteit was het ideaal: kunst. Bij het uitbreken van W. Na Marx dood ontwikkelden zich marxistische partijen. alle vormen van racisme werden veroordeeld. maar de nood aan oorlogsvoorbereidingen maakten een einde aan deze hoop. Omdat hij verwachte dat een proletarische opmars snel zou volgen in Duitsland.gehouden door propaganda. De Zuiveringsprocessen van de jaren 30 In 1936 wordt een nieuwe grondwet gevestigd met recht op werk. Deze radicale groep begon samen te komen in de nieuwe 126 . of door strengere marxisten opportunisme genoemd. Polen. Er was minder werkloosheid en vrouwen. Stalin reageerde hierop met zuiveringsprocessen. Er was enkel een kleine tolerantie voor religie (Sovjet Joden). waarbij arbeiders records braken over het gehele land. voor hen was dit een strijd tussen kapitalistische mogendheden die in hun ogen nutteloos was. De 1ste wereldoorlog werd gevolgd door socialistische machtsgrepen in Duitsland en de verbrokkelde landen van Oostenrijk-Hongarije. rust. Stalin ontdeed zich zo van alle oppositie. er waren geen vrije vakbonden en pers. In de late 1930 behaalde de levensstandaard een hoger niveau. Dit werd positief onthaald in het Westen. of zelfs hun leven. vele het gevolg van Stalins paranoia.O. Er was echter geen complete economische gelijkheid. Hun prestaties werden geëtaleerd als arbeidshelden. en zorgde ervoor dat enkel hij n og deed herinneren aan de tijd van Lenin. Management was ook nie vrij van competitie. Een serie sensationele processen vond plaats. Vooral in de jaren 1934-1938 werd een groot aantal mensen geëxecuteerd. Het was normaal dat de snelle veranderingen van de jaren 30 voor meningsverschillen zorgden tussen de partijleiders. fabrieksleiders die geen bepaalde quota s haalden verloren hun status. Het socialisme maakte wel komaf met enkele kwaden van het onb eteugelde vrije ondernemerschap. accepteerde hij het verdrag van Brest-Litovsk. Lenin geloofde dat de Russische revolutie maar een lokale fase was van de wereldrevolutie. economische veiligheid . De tegenstellingen tussen revisionisten en radicalen bleef echter bestaan. De internationale impact van het Communisme.I stemden deze voor het binnen halen van het oorlogsgeld. en niet meer dan de vergaderingen van de bourgeoisie om het proletariaat te regeren. 95. voor Marx waren de bestaande staten het resultaat van klassenstrijd. Deze beweging was deel van het revisionisme. hoewel er geen extreem rijke personen bestonden. en door de democratisering werd de staat door sommige marxisten geaccepteerd. Miljoenen mensen verloren het leven onder Stalin en zijn jarenplannen. de Donau vallei en de Baltische regio s. Een speciale competitie ontwikkelde zich (Stakhanov). vrije tijd.en kindermishandeling dan in de vroege jaren van de Europese industrialisering. 1919-1939 Achtergrond: socialisme en WOI Marxisme heeft altijd een internationale visie behouden.

Onder Stalin matigde de Komintern.S. Gedurende W. Onder de naam Kominform verscheen het terug van 1947 tot 1956. Er werden o.R. de Komintern geheel af.S.S. Toch zijn alles communistische partijen. Bij het 2de congres van 1920 werd een 21-punten programma uitgevaardigd door Lenin.S. In elk land hadden mensen kritiek op de kapitalistische instituties. De U. Tijdens de tweede internationale in 1919 in Bern. Marxisme was uitgegroeid tot een nieuw economische systeem en niet langer theorie.S. 127 . internationale. oefende de grootste invloed uit niet door de Cominform maar door zijn bestaan op zich. Tegelijkertijd ontwikkelde zich een nieuwe vorm van dynamisch communisme in de volksrepubliek van China. het repressieve politieke systeem.. vooral in Azië waren onder de indruk van de U. alle communistische partijen om in coalities te treden met socialisten en actieve liberalen en populaire fronten te vormen.S.R. door de Komintern heen. De U. afgeleid van het Marxisme en van de Russische revolutie van 1917. Tegen het einde van de jaren 80 verzwakte de communistische macht.S. inclusief de Chinese.S.S.S.R. gebruikte diplomatische en militaire middelen en ging zelfs over tot agressie en territoriale expansie. Overal in de jaren 30 begon het idee van het plannen navolging te krijgen. hun grootste vijand. De 3de internationale of Komintern werd een wapen van de Bolsjewieken. gebruik makend van de Komintern.S.R. Werkers verkregen meer veiligheid tegen de fluctuaties van het kapitalisme. scheurde radicale communisten zich af en vormden een nieuwe internationale in samenspraak met de Russische communistische partij. in diskrediet te brengen. die liet zien hoe een traditionele samenleving kon moderniseren zonder onder de invloed te vallen van buitenlands kapitaal of begeleiding. Echter. Dit werd steeds moeilijker. De praktijken binnen de Sovjet Unie zelf ondermijnde zijn rol als leider van onderdrukte mensen elders.R. De Russische revolutie kende een diepe invloed doorheen de 20ste eeuw. Voor een lange tijd profileerde de Communistische partij in de U. zich als de leider van wereldrevolutie en probeerde controle te krijgen over communistische partijen in alle landen.S.II als teken van goeie wil ten opzichte van Groot-Brittannië en de VS schafte de U. Ze werd gedomineerd door Lenin en de Russen en het was Lenins hoop om op deze manier gematigd socialisme. of communistische. Gedurende enkele jaren. promootte de U.R. China.S. Velen eisten hun onafhankelijkheid van de U.. In 1935.a. De stichting van de Derde Internationale. wereldrevolutie.R. de culturele politieke en de economische mislukkingen van de Sovjetstaat produceerde een wijdverspreide vijandigheid tegen de Sovjet-Unie. Sommigen geloofden dat de Sovjet resultaten bereikt konden worden zonder gebruikt te maken van Sovjet methoden. als reactie op de fascistische bedreiging.S. koloniale en voorheen koloniale volkeren.R. Europa en Amerika. Russische agenten uitgestuurd naar de Nederlandse Indiën.S. beval de U.O.Bolsjewistische organisatie ter promotie van de wereldrevolutie: de 3de.S.

1929: 1931-1932: 1932: 1932-1939: 1934-1935: Revolutie in China beëindigt de Qing-dynastie Poging tot proletarische revolutie wordt onderdrukt in Berlijn Weimar republiek wordt opgericht in Duitsland Gandhi lanceert een campagne in India voor onafhankelijkheid van GrootBritannië Duistland en de SU gaan akkoord met diplomatieke relaties in het verdrag van Rapollo Franse bezetting van de Ruhr vallei en enorme Duitse inflatie De Turkse republiek is opgericht onder het leiderschap van Kemal Atatürk. anti-imperialisme en de economische crisis na WOI De 20 jaar na het einde van WOI in 1919 tot de start van WOII in 1939 in Europa en de rest van de wereld buiten Rusland. modernisatiehervormingen worden gelanceert Verdragen van Locarno erkennen de na-oorlogse Europese nationale grenzen Reza Khan wordt Sjah van Iran en probeert Britse en andere buitenlandse concessies tegen te gaan. 128 . Veteranen waren werkloos en boerderijen en fabrieken die maximaal produceerden gedurende de oorlog zagen uit op een plotse verdwijning van markten. De economische positie ook van de overwinnaars was erg beschadigd. 1911 -1935 1911: Jan. Regeringen beantwoorden de economische crisis met nationaal protectionisme Schrijvers beantwoorden de sociale crisis met nieuw sociaal realisme Chinese communisten maken de 6000-mijl mars.Hoofdstuk 19: Democratie. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. 1919: Juli 1919: 1919: 1922: 1923: 1923: 1925: 1925: 1925: Oct. De vooruitgang van de Democratie na 1919 De overwinnaars en de verliezers zagen allebei uit op serieuze moeilijkheden bij de overschakeling van oorlog naar vrede. Dood van Sun Yat-sen wordt gevolgd door conflicten tussen Nationalisten en Communisten in China Aandelenmarktcrash in New York leidt tot de Grote Depressie Japan breidt controle over Mansjoerije uit. De oorlog werd gevolgd door een scherpe naoorlogse depressie die uitliep in 1922. 96. de oorlog ontwrichte de wereld van 1914 waar West Europa leefde door handel met Oost Europa en de overzeese landen.

waren de nieuwe staten in Europa vooral ongelukken van de oorlog. Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië waren de meest samengestelde van de nieuwe staten. In de meeste Europese landen won ook het socialisme aan kracht. De nieuwe staten van Centraal en Oost Europa In Duitsland vochten nieuwe staten en regeringen om zich te vestigen. Sovjet regimes die effectief opgezet werden snel onderdrukt zoals in Hongarije en de Duitse staat Bavarië. De welvaartsstaat was al in ontwikkeling in de late 19de eeuw en werd steviger gevestigd. Niettemin probeerden de nieuwe staten en regeringen zichzelf democratisch te maken. Estland. (8 uren werkweek. Enkel in Italië kreeg democratie een scherpe terugval. Letland en Litouwen. Sociale wetgeving dat voor de oorlog radicaal leek werd nu opgevoerd op vele plaatsen. Nergens. Nieuwe regeringen werden zonder veel voorbereiding geïmproviseerd. Tsjecho-Slowakije. lang gerijpt of wijdverspreid revolutionair sentiment. De nieuwe staten belichaamden allen het principe van nationaal zelfbeschikkingsrecht. Hongarije werd een monarchie met een eeuwig lege troon onder een autoritair regime uitgeoefend door admiraal Horthy. was ook een nieuwe republiek. In 1922 leidde Benito Mussolini een beweging dat hij fascisme noemde. hun doelstellingen volledig nastrevend langs parlementaire en legislatieve methoden. en er moest afgerekend worden met reactionairen. Democratie maakte zelfs vooruitgang in landen die lang in grote mate democratisch geweest waren. In Duitsland brak zon revolte uit in 1919 maar werd snel onderdrukt.Aanwinsten van de democratie en de sociale democratie De nieuwe staten die verschenen na de oorlog adopteerden allen liberale democratisch principes. Finland. In Tsjecho-Slowakije waren de Slovaken ontstemd over de Tsjechische dominantie en in Joegoslavië verzetten Kroatische en andere separatistische bewegingen zich openlijk van de Servische dominantie. Bulgarije. Deze nieuwe naoorlogse staten omvatten Duitsland. monarchisten. ondervonden aanpassingen aan hun grenzen en aanzienlijke veranderingen in hun regeringen. elk van de nieuwe staten omvatte daarom nationale minderheden. Nu dat de linkervleugel zich identificeerde met communisme werden de Europese socialisten of sociaal democraten overwegend partijen van vredig of revisionistisch Marxisme. Maar de mensen in deze regio s waren altijd lokaal vermengd geweest. De andere kleine staten in Europa. Alle kleinere staten van Europa. Hoewel nationalistische identiteiten en aspiraties waren ontwikkeld. overheidsgesubsidieerde verzekeringsprogramma s ). Griekenland en Albanië. Opmerkelijke was het stemrecht voor vrouwen. Oostenrijk. representeerden ze een diep. Polen. buiten misschien in Polen. Polen. Zelfs in 1923 was er nog een communistische oprijzing in de Duitse staat Saxen. Polen en Tsjecho-Slowakije hadden beide vele misnoegde Duitsers. Roemenië. Hongarije startte als republiek maar de poging van de communistische leider Béla Kun om een Hongaarse societ republiek te stichten in 1919 bracht de counterrevolutionairen terug die de Habsburgse monarchie in principe herstelde al werd door buitenlandse druk verhinderd dat de koning in persoon hersteld werd. Hongarije inclusief. bezaten ten minste de onderdelen 129 . Al de nieuw gecreëerde staten waren republieken buiten Joegoslavië waar er een monarchie was onder de oudere Servische dynastie. beëindigde de Italiaanse parlementaire regering en stichtte zijn fascistische regering. leden van de oude aristocratie en met revolutionairen die hoopten een dictatuur van het proletariaat teweeg te brengen. de opvolger van het Ottomaanse rijk. Joegoslavië. Turkije. Vakbonden groeiden na hun nieuw zelfvertrouwen door hun rol in de oorlog. Hongarije.

vooral omdat kapitalisme geassocieerd werd met buitenlandse investeerders. Het was echter een revolutie eerder veroorzaakt door een verdwijnen van het oude dan een decisieve komst van het nieuwe. Na deze landhervormingen werden politieke partijen van kleine landhouders de belangrijkste democratische macht. Aan de ene kant was er een landbezittende aristocratie met bijna feodale kenmerken. onderwijs. maar in getemde en afgezwakte vorm. Veralgemeend lag de hele regio achter op West Europa. Voor een lange tijd na 1918 waren de politieke leiders vooral Sociaal democraten. De Duitse republiek en de geest van Locarno Ook Duitsland kende een revolutie in 1918. Deze transformatie weerspiegelde nationale sentimenten en nieuwe sociale beleiden omdat de meeste van deze grote landeigenaars Duitsers waren. Het loste weinig economische problemen op. In 1912 waren ze de grootste partij geworden in de Reichstag maar nu in 1918 waren ze essentieel conservatief en meer bezorgd om te beschermen wat ze al 130 . buiten in Oostenrijk en Bohemië. In Roemenië en Joegoslavië was de verdeling van grote gronden minder door gevoerd. levenslengte en materiële levensstandaard. De grootste hervorming ondernomen in Oost Europa was de hervorming van het landeigenschap. Echter economisch was de opdeling van Oost Europa zelfvernietigend. de landbouweigenaars hadden gaan kapitaal. De nieuwe staten wilden zichzelf moderniseren. Bulgarije en Griekenland kwam het amper aan de orde omdat kleine landbouw daar al vertegenwoordigd was. in industrie. parlementen. Protectieve tarieven werden opgezet waarachter zich nieuwe industrieën moesten ontwikkelen. Ze neigden veel naar socialisme. 97. De voortdurende relatieve armoede en de koppigheid van de bovenste klassen. Maar het model voor de landbouwhervorming lag ook in het Westen. maar had een wezenlijke effect op het patroon van landsdistributie. Grote gronden werden doorgaans verbroken in kleinere boerderijen doorheen de Baltische staten en veel van Tsjecho-Slowakije. Dit waren Marxisten. en aan de andere kant een verarmde massa van landbouwers. Landhervormingen hadden het minste succes in Polen en Hongarije. vooral in Frankrijk. nieuwe economische tensies tussen de boeren zelf. ze hadden constituties. De middenstand van zaken en professionele mensen van klein. Het werk van de revolutionairen van 1848 die de boeren bevrijde maar hen landloos hield werd nu verder gezet. Productiviteit stagneerde en in plaats van de oude verschillen tussen landeigenaar en pachter ontwikkelden zich nieuwe verschillen tussen meer begunstigde boeren en de proletariërs. In Tsjecho-Slowakije klaagden de Duitse zakenmensen en arbeiders omdat ze onder het beleid van de Tsjechische regering te leiden hadden. landbouwbekwaamheid en kennis van de markt. mortaliteit. spoorwegen en grote steden. Land hervormingen Oost Europa was lang een agrarische regio van landbezittende klassen. De grote landeigenaars ontwikkelden een reactionaire zienswijze. Het voorbeeld van de Russische revolutie was een sterke stimulans want maar in 1929 begon de SU met collectivisatie van de landbouw. waar de grootgrondbezitters exceptioneel sterk waren. Economische problemen van Oost Europa. De landhervormingen loste de basis economische problemen niet op. In Finland. historisch land van de kleine landbouwer/eigenaar. fabrieken. verkiezingen en diverse politieke partijen.van democratie tot de jaren 1930. economische vervormingen geproduceerd door talrijke tarieven en het gebrek aan enige langdurige traditie van zelfregering zorgden er allemaal voor de democratische experimenten van de jaren 1920 te frustreren. maar ook in alfabetisme. gezondheid.

v. waren meer bang van links dan rechts. De Berlijnse werkers stopten de Kapp Putsch door de publieke voorzieningen af te zetten. Oude posten bezet door mensen in oud imperiaal Duitsland bleven op hun functie. Nooit had een revolutie zo mild. Ze kregen hulp door Lenin en Russische Bolsjewisten en voor een tijd leek deze beweging een kans op succes te hebben. Geen industrieën werden genationaliseerd. In het officierencorps bleven de oude professionele en aristocratische invloeden sterk.bereikt hadden i. De Weimar republiek was in principe democratisch. Eén van deze was Adolf Hitler die een vruchteloze revolte in München ondernam in 1923. zelfs de Sociaal democraten accepteerden het verdrag noch de nieuwe grenzen van Duitsland. dan verloor democratie zijn aantrekkingskracht in Duitsland. 131 . referendum en rappel. en verraders. De sociaal democraten werden de leidende partij. redelijk en tolerant geweest. De oorlogsschuld clausule viel de Duitse zin van eer aan. De Duitse democratie en Versailles De vraag was hoe de Duitsers het nieuwe regime en de bepalingen van het verdrag van Versailles zouden accepteren. De constitutie omvatte buiten universeel stemrecht. geen landwetten of landbouwhervormingen werden ondernomen. Dit is een vreemde plaats in troebele tijden en de communisten zagen de sociaal democraten als reactionairen. Als democratie in Duitsland de permanente acceptatie van het verdrag van Versailles betekende of economische leed wat redelijk of onredelijk kon uitgelegd worden als gevolgen van het verdrag. De geallieerden zetten de maritieme blokkade voort na de wapenstilstand. De twee waren spijtig genoeg verbonden. en dit bevestigde dat het verdrag een wraakvolle gedicteerde vrede was. Deze gebeurtenissen van spartacus week zorgden voor een nog grotere kloof tussen de sociaal democraten en communisten. Er waren veel Duitsers die democratie verkozen maar niemand. maar de Sociaal democraten drukten deze opstand de kop in. nieuwe sociale experimenten te lanceren. De Weimar republiek werd snel bedreigd van rechts. Voor 1917 zagen ze zichzelf als vrij links. Ze probeerden een eigen man hoofd van de staat te maken (dr. Maar buiten de legale 8 uren week en een aantal andere voorzieningen voor de werkers hun welzijn was de republiek ver van enig socialisme. maar ook proportionele representatie en het initiatief. Duitsland verwachte over het algemeen een revisie van hun Oostelijke grens en een samengaan met de Duitssprekende Oostenrijkers. ook voor vrouwen. Maar de Weimar republiek ondernam nooit succesvolle maatregelen om private gewapende groepen geleid door reactionairen of antidemocratische agitators neer te leggen. terwijl de echte reactionairen in de sociale democratie een gevaarlijke flirt met het Bolsjewisme zagen. In 1920 ondernam een groep van ongenoegde legerofficiers een Putch en stuurde de republikeinse regering op de vlucht. Kort hierna werden verkiezingen voor een nationaal parlement gehouden. De Bolsjewistische revolutie en de opkomst van pro bolsjewistische of communistische elementen plaatste hen in het midden. geen eigendom veranderde van eigenaar.p. Kapp). De sociale democraten. versterkt door katholieke centraalpartijen en andere. In Juli 1919 werd een constitutie aangenomen die een democratische republiek vestigde. De Weimar republiek was democratisch en liberaal en kon de rechten van vrijheid van meningsuiting niet verloochenen of toegang tot de verkiezing tot de Reichstag weigeren tot zelfs de meest antidemocratische groepen. In feite was er nooit een echt revolutie geweest. Het leger hoewel geminimaliseerd bleef het oude leger in miniatuur. In 1919 probeerden de Spartacisten een Duitse proletarische revolutie teweeg te brengen zoals deze in Rusland.

De middenstand was verpauperd en compleet gedemoraliseerd. De VS werd overtuigd hierin een rol te spelen omdat ze nog vele schulden moest ontvangen van de geallieerden. net als de andere oorlogsvoerende partijen. Het grote probleem was te voorkomen dat de Duitsers het verdrag zouden teniet doen d. Reparaties. vooral om te werken aan een hersteld handel waar een sterk Duitsland een goede klant zou zijn.De Fransen leefden in angst voor de dag dat Duitsland zou herstellen en hun plannen voor eigen veiligheid en collectieve veiligheid voor Europa tegen een Duitse revival was teleurstellend.m. Deze voorspoed steunde echter grotendeels op buitenlandse leningen. Maar door alle onafbetaalde schulden uit te wissen maakte de inflatie het mogelijk opnieuw te beginnen met economische productie. Beide ondertekenden het verdrag van Rapallo in 1922. Echter wat in Duitsland gebeurde was erger dan normale inflatie. De Weimar republiek keek in deze condities naar de Sovjet Unie die geen partij was in Versailles en geen reparaties claimde. de Duitse Inflatie van 1923 en herstel In 1923 bezetten Franse en Belgische troepen het Ruhrgebied. en de VS weigerde het verdrag goed te keuren waar het Frankrijk zou beschermen tegen een Duitse invasie in de toekomst. De Fransen begonnen allianties te vormen met Polen. Tsjechoslovakije en de andere Oost Europese staten. Voor 5 jaar kende Duitsland onder de Weimarrepubliek zelfs een grote voorspoed. Duitsland leed. Deze inflatie bracht meer sociale revolutie teweeg dan de val van het Hohenzollern rijk ooit gedaan heeft. papiergeld werd vrijwel waardeloos. De Duitsers antwoordden met stakingen en passief verzet. Om de werkers te ondersteunen betaalde de Weimarregeri g n uitkeringen. aan inflatie. Echter internationale problemen werden niet opgelost. vooral in Oost Euroupa waar de Duitsers de nieuwe grenzen wilden herzien. papiergeld van de drukpers. Zowel Groot-Brittannië als de VS hadden een tendens tot isolatie. Verplicht door het verdrag van Versailles zijn activiteiten aan banden te leggen was het Duitse leger in feite in staat door zijn werk in Rusland en door een aantal voorwendselen thuis een hoge standaard van training en technische kennis van nieuwe wapens en uitrusting op te doen. Na het Ruhr incident en het Dawes Plan vormde een groep vredegerichte mensen de buitenlandse politiek. Er ontstonden problemen aangaande geldtransacties en betalingen. De SU kreeg benodigde vervaardigde producten van Duitsland en Duitse fabrieken bleven werken. en de grote depressie die in 1929 begon herintroduceerde alle oude problemen. te hopen of te respecteren. 132 . In 1925 worden er een aantal oorlogsvoorkomende maatregelen genomen te Locarno. en deze drongen er op aan dat ze deze niet konden betalen behalve als ze de reparaties van Duitsland zouden ontvangen. Duitsland sluit een verdrag met België en Frankrijk waarbij het onvoorwaardelijk hun grenzen aanvaard. en ze hielden vast aan de Duitse betaling van reparaties. Duitsland sluit ook een verdrag met Polen en Tsjecho-Slowakije. Frankrijk sluit een verdrag met Polen en Tsjecho-Slowakije. waarin deze verzekerd worden van steun bij een Duitse inval. De Geest van Locarno Deze jaren van economische vooruitgang kende relatieve internationale rust. Het Duitse leger stuurde officieren en techniekers om instructies aan het Rode leger te geven. De Volkenbond van waar de VS geen lid was en elk lid een veto had bood weinig verzekering van veiligheid voor Frankrijk. Ze waren er niet in geslaagd het Rijnland van Duitsland los te maken. geweld. Deze grenzen zouden alleen kunnen veranderen na overleg.v. Hierop werd het Dawesplan ingevoerd in Duitsland wat voor een geleidelijke opbloei zorgde. Er bleef niks over om nog in te geloven.

In de laatste was er bezwaar tegen speciale rechten en privileges genoten door de Europeanen en de wijdverspreide in beslagneming van tolinkomsten om buitenlandse schulden te betalen. In diepere achterliggende motivaties. of parlement. Perzië. zowel economisch als politiek. 133 . 98. Anti-imperialistische bewegingen in Azië Verontwaardiging in Azië Azië keurde alles af dat verbonden was met het imperialisme van voorheen. De revolte tegen het Westen was gewoonlijk ambivalent of tweekantig. Uiteindelijk werd toegegeven. Japan en de afhankelijke regio s in Azië. Groot-Brittannië en Frankrijk) begonnen rond dezelfde tijd te experimenteren met consultatieve organen wiens lidmaatschap gedeeltelijk verkiesbaar was en gedeeltelijk benoemd. De crisis in Azië brak uit met de Russisch-Japanse oorlog in 1904 waar een Aziatisch volk een Europese macht voor het eerst versloeg. Ze waren bang te ver te gaan en stonden erop dat de onderworpen volkeren nog niet in staat waren zichzelf te regeren. Alle de afhankelijke regio s werden ook beroerd door Woodrow Wilson s uitroep om de wereld veilig te maken voor democratie. moderniseren en verwesteren zodat Westerse dominantie tegengegaan kon worden. In 1906 begon de revolutie in Perzië wat leidde tot samenkomst van de eerste majlis. Duitsland vervoegt de Volkenbond. Duitsland aanvaardt zijn nieuwe grenzen. Groot-Brittannië sluit een verdrag waarbij het beloofd om de Franse en Belgische grenzen tegen een Duitse inval te beschermen. In 1911 brachten de revolutionairen in Chine de Manchu (of Qing) dynastie te val en riepen de Chinese republiek uit. het Ottomaanse rijk. In de eerste ontwikkelden zich nieuwe nationale bewegingen en was er bezwaar tegen het monopolie van de Europeanen in de belangrijke ambten van de regering. was de revolte van zelfbewuste Aziaten een rebellie tegen een imperiaal systeem dat hen beperkte tot sociale inferioriteit en vernedering in hun eigen samenlevingen. In 1908 zetten de Jonge Turken een succesvolle revolutie op touw in Konstantinopel en roepen een parlementair systeem bij elkaar om alle regios te vertegenwoordigen in het Ottomaanse rijk. WOI en de Russische Revolutie In de eerste wereldoorlog werden bijna alle Aziatische volkeren betrokken. In van de gevallen werden de oude monarchen beschuldigd van ondergeschiktheid tot Westerse imperialisten en in elk van de gevallen werden nationale vergaderingen samengeroepen op democratische model van Europa en werd er voorgesteld hun land te doen herleven. Ook de VS introduceerde een verkozen vergadering in de Filippijnen. industrie. organisatie en andere bronnen van Westerse macht over te nemen ze hun eigen identiteit zouden kunnen bewaren en politieke en economische gelijkheid zouden kunnen bekomen met de Westerse natiestaten. De regeringen in Europa maakten toegevingen.Ook met Roemenië sluiten de 2 laatste een militair verdrag. Hoge investeringen stonden op het spel en de gehele wereldeconomie steunde op de continue flow van grondstoffen uit tropische en subtropische gebieden. Er wordt een internationaal anti-oorlogspact gesloten tussen 65 landen. Het was een revolte tegen Westerse suprematie maar tegelijkertijd wilden degene die in opstand kwamen leren van het Westen om door Westerse wetenschap. Men spreekt in dit opzicht van De Geest van Locarno . Er was weinig verschil tussen landen geregeerd door Europeanen en landen die in naam onafhankelijk bleven. Alle drie de koloniale machten (Nederland. China.

De jonge Turken hadden eerst. rijke industriëlen tegenover de groeiende massa proletariërs. In WOI scheurde de arbieren zich af. en de Turken barbaars en incompetent.O. India was erg verdeeld van binnen in. de Mahatma (de Heilige). Ook kregen ze Konstantinopel terug onder hun controle. verdere ontbinding van het Ottomaanse rijk willen tegengaan wat mislukte. bestonden over geheel Azië. Tegelijkertijd beroerden communisten gestuurd uit Moskou de grieven die. verdreven ze de Grieken en de Westerse geallieerden. in 1908. Hij koos een passief protest van boycotten. Hij wordt Shah in 1925 en in 1935 hernoemt hij Perzië in Iran. De Bolsjewieken keurden niet alleen kapitalisme maar ook imperialisme af. Moslims tegenover Hindoes. Zinoviev. De Bolsjewieken waren er snel bij en zagen in Azië het theater waar de wereld revolutie. Hij genoot een opleiding in Engeland en Zuid Afrika . Hij ijverde ook voor tolerantie binnen India zelf. tussen Hindus en Moslims en tussen de verschillende kasten. Ontevreden Indiërs keerden zich naar Gandhi. In de politiek was er een verdeling tussen degenen die volle onafhankelijkheid eisten zoals Gandhi en Jawaharlal Nehru en de meer gematigde die dachten dat ze het meest vooruitgang zouden boeken door coöperatie met de Britten. Nationalisme overschaduwde alle andere ismes. Ook marxisme 134 . In 1921 vielen de Grieken de Anatolische peninsula binnen. zoals verwacht door Lenin. De Turkse republiek werd uitgeroepen in 1923. zelfs in het Westen wordt hij gezien als één van de grootste spirituele leiders ooit. De Nationale Beweging in India: Ghandi en Nehru Op het einde van W. keerde India zich tegen Britse heerschappij. hoofd van de Communistische internationale riep op voor oorlog tegen Brits kapitalisme. In 2 jaar. Het Ottomaanse rijk werd nog steeds als verdoemd tot uitsterving gezien. met hulp van de SU. Nationalisme in Azië veranderde geleidelijk in socialisme en veroordeling van kapitalistische exploitatie. In India na 1919 leidde hij een beweging voor zelfregering en onafhankelijkheid. In het Indische Nationaal Congres werkten rijke Indische kapitalisten samen met socialistische leiders in relatieve harmonie zolang de gezamenlijke vijand Groot-Brittannië was. zonder Russische aansporing. de naam werd in 1930 veranderd in Istanboel. In de Balkan oorlogen van 1912-13 verdween de Ottomaanse macht bijna volledig. hongerstakingen en burgerlijke ongehoorzaamheid. Onder deze omstandigheden verzamelde Mustapha Kemal Turks nationalistisch verzet. De geallieerden gingen in 1915 akkoord met een verdeling van Turkije. wat de Britten op een gevoelige plek raakte.I. Ze weigerden ook Engelse goederen te kopen.De Russische revolutie voegde een nieuwe stimulans toe aan de rusteloosheid in Azië. zich zou afspelen. In 1920 verzamelde een congres van onderdrukte Oosterse volkeren zich. Gandhi werd een inspiratie voor vele groepen die verschilden op meer wereldlijke zaken. De Turkse en Perzische revoluties De meest succesvolle revolutionaire beweging had plaats in Turkije. In 1933 voert hij een Vijfjarenplan in om volledig van het Westen te kunnen loskomen. Hij wordt in 1948 door een Hindoe fanatiekeling vermoord. Het sultanaat werd afgeschaft net als het Kalifaat. Gandhi s en zijn aanhang weigerden verkiesbaarheid in het de door Britten geïntroduceerde gedeeltelijk representatieve organen. Kemal noemt zich vanaf dan Atatürk. De Nationalisten onder leiding van Mustapha Kemal voerden een verreikende revolutie door. In de volgende jaren verbleven de toekomstige radicale leiders van Azië in Moskou. In Perzië brengt Reza Khan in 1921 de heersende dynastie ten val. Hij uit zich expliciet tegen de industrialisatie en Westerse gebruiken door het promoten van handwerk en de traditionele klederdracht.

Hier zaten ze dichter bij sovjet aanvoerlijnen. Ze organiseerden een netwerk van lokale sovjets en richten in 1931 een Chinese sovjet republiek op in Zuid-Oost China.dynastie.S. De partij werd gesteund door de U. In 1921 wordt de Chinese Communistische Partij opgericht. Echter de revolutionaire impuls van de Guomindang was uitgewerkt. In 1937 wordt Indonesië een Dominion en in 1949 wordt Nederlands Indonesië onafhankelijk. De communisten. De bevolking waren bijna even divers als die van India en waren enkel politiek ééngemaakt door de Nederlanders. Sun Yat-sen de Guomindang (Nationale volkspartij). Met democratie bedoelde Sun enkel soevereiniteit. Chiang begon zich tegen de communisten te keren en hervatte het noordelijke offensief.kende een sterke waardering.000 in 1934-35 aan een de lange mars naar het Noorden. hervormingen bleven uit en Chiang moest vechten tegen Japanse agressie. In Nederlands Indonesië was de nationalistische beweging minder ontwikkeld. Onder Mao begonnen de communisten met ongeveer 90. tezamen met een verdeling van het Indische subcontinent in Hindoeïstisch India en Islamitisch Pakistan. Het hoofddoel was het verdragssysteem kwijt raken. nationalisme en levensonderhoud. een gelijkere verdeling van rijkdom en land. In 1927 splitsen de communisten zich af van de Guomindang. Sun Yat-sen genoot een westerse opleiding en kort voor zijn dood in 1925 omvatte hij de ideeën van de Chinese Revolutie in de Three People s Principles . China: Nationalisten en Communisten In 1925 sterft Sun Yat-Sen en wordt opgevolgd door Chiang Kai-shek. Na de Tweede Wereldoorlog wordt India onafhankelijk. Deze zijn democratie. die hun concessies opgaven.R. Maar het land is tot 1928 in de handen van warlords. die samen met de Guomindang de Warlords aanpakken. 135 . Sun en de Guomindang keerden zich naar Rusland en verklaarden de Russische en Chinese revoluties als twee aspecten van dezelfde wereldbeweging weg van het liberalisme. In het zuiden herorganiseerde Dr. Levensonderhoud betekende sociale welvaart en economische hervorming. Sun werd verkozen als president maar nam ontslag ten voordele van Generaal Yüan.. opererend vanuit Zuid-Oost China speelden op de ontevredenheid in en zochten steun van de boeren. Pure imitatie moest vermeden worden. De Chinese Revolutie De Chinese revolutie begon in 1911 met de omverwerping van de Manchu (Qing). Chiang s leger bezetten Beijing dat nog door een onafhankelijk regime bestuurd werd en de regeringszetel werd verplaatst naar Nanjing. enkel de helft overleefde deze mars naar Centraal-Yenan. ontstaat er een anti-buitenlands bewustzijn. De Chinese republiek wordt uitegeroepen en mondt uit in deen militaire dictatuur onder generaal Yüan Shih-kai. Marxisme vond hij niet toepasbaar op China en vond dat China Marxisme moest aanneme zoals andere Westerse ideeën. Wanneer er na de Vrede van Parijs geen verandering komt. Het eerste doel van Sun was een einde stellen aan het verdrag-systeem.S. Ze begonnen terug met het bevechten van de nationalistische legers en vormden een front onder de rurale massa. oppositie tegen de bezetter gaf ze een gemeenschappelijk programma. Na Yüan s dood in 1916 werd Sun Yat -Sen president van Canton. einde aan armoede en oneerlijke economische exploitatie. niet op Gandhi maar wel op Nehru net als vele minder radicale leiders.

Tijdens de oorlog nam Japan nieuwe markten over terwijl Europa vast zat in gevechten. De Volkenbond veroordeelde de Japanse daden waarop Japan uit de Volkenbond stapte. cultiveerde. Ze trokken zich terug om zich te concentreren op de occupatie van Noordelijk China. De meest rusteloze groep haalde zijn kracht van de nationalistische revival die. liberale. de constitutie van 1889 en het parlementair systeem waren een façade die de echte natuur van Japans politieke macht verborgen. Enkel in Japan dicteerde de constitutie dat oorlog en marine ministers actieve generaals of admiralen moeten zijn. zelfs voor de opening van Japan in 1854 Shinto of keizersaanbidding. net als de weg van krijger als een nieuwe moderne manier van leven.In 1937 vormden de Communisten en de Guomindang een nieuwe alliantie tegen de dreiging van Japan. het was ook o. De grote machten in de Volkenbond weigerden sterke maatregelen te nemen. De alliantie werd al beëeindigd na het verslaan van Japan op het einde van W. een bloederige strijd tussen Guomindang en de communisten ontaarde snel. Een verstoring werd met versnelde impact verspreid doorheen alle delen. Economisch had de sponsoring door de regering van industriële groei geleid tot een enorme concentratie van economische macht in de handen van 4 familietrusts collectief gekend al de Zaibatsu. Japan kon voor lagere prijzen produceren dan Europa. Maar de Chinese nationalisten hoopten een beschermend tarief op te richten.II. en na de oorlog werd Japan één van de hoofdleveranciers van textiel in Azië.m.O. Japan: Militarisme en Agressie De nationalistische beweging in China mocht op begrip rekenen in Japan. Er was echter nog een ander facet. ze wisten dat zij de last zouden dragen van een militaire interventie en waren geneigd om hierin geen bedreiging van hun eigen veiligheid te zien. Europeanen en Amerikanen zagen Japan gewoonlijk met goedkeuring als het enigste Aziatische volk die een rol leerde spelen in de zich ontwikkelde wereldwijde beschaving. de Duitse concessies in Shantung overgenomen en troepen in Oost Siberië gezonden.000 troepen naar Shangai. De Chinezen protesteerden tegen de Japanse invasie door naar de Volkenbond te stappen. Tijdens WOI hadden ze hun 21 eisen op China voorgesteld. De grote depressie: de val van de wereldeconomie Het kapitalistisch systeem was een delicaat en sterk ineengewoven mechanisme. Er bestond veel regionale verdeling van arbeid en het veel productie was gefinancieerd op krediet en steunde op wederzijds vertrouwen in een proces van wederzijdse uitwisseling. Westerse georiënteerde elementen in controle van de Japanse regering. Velen zagen het Westen als decadent en droomden van de dag dat Japan geheel Oost-Azië zou domineren. Gedurende de jaren 1920 bleven burgerlijke. Ministers regeerden in naam van de opperste en heilige autoriteit van de keizer aan wie ze allen afhankelijk waren. Ze verklaarden Manchurije een onafhankelijke staat onder een keizer die zij selecteerden en hernoemden de staat Manchukuo. voor deze rede dat ze het verdragsysteem afkeurden. De Chinezen hoopten te industrialiseren en hun eigen land te ontwikkelen achter een hoge tariefmuur die de Japanse afgewerkte producten zou buitensluiten. 136 . Vele van deze mannen dienden als officieren in het leger. In 1932 beschuldigden ze de Chinezen van economische oorlog met Japan en stuurde Japan 70. Rond 1927 begon deze groep vat te krijgen op ministeries en veranderde het Japanse beleid in een meer en meer agressieve en militaristische houding tegenover China. 99. Deze groep had zijn oorsprong voor een groot deel van de oude clansheren en samurai die na de afschaffing van het feodalisme ontworteld waren van hun gewoonlijke manieren van leven. In 1931 namen Japanse legers in Zuid Manchurije Chinees arsenaal in beslag en verspreidden zich Noordwaarts in Manchurije.

S. was de crash van de beurs van New York. De Amerikaanse bevolking speculeerde massaal op de beurs en een paniekreactie volgt wanneer prijzen plots dalen. Amerikaanse lonen daalden en men kon geen buitenlandse goederen meer kopen. Amerikaanse kapitaalexport kwam tot een einde. verbitterd en afkerig achter. Niet alleen stopten de investeringen in Europa maar de VS verkocht ook zijn buitenlandse waarborgen.De voorspoed van de jaren 20 en haar zwakheden De periode tussen 1924 en 1929 was één van grot e voorspoed. kon men deze onderzekerheid in bestaan niet riskeren. Toch kende deze welvaart enkele zwaktes. Dit resulteerde in een overgrote output aan tarwe zonder genoeg vraag. Na de oorlog herstelde Europa zijn tarweproductie en Oost Europa sloot zich aan bij de wereldmarkt. Prijzen voor landbouwproducten stijgen en boeren in de VS en Canada vergrootten hun areaal. De echte crisis. arbeiders kregen geen proportioneel deel lonen bleven achter op winsten massale koopkracht bleef onvoldoende om te betalen voor de technische mogelijke output de jaren 20 was doorheen de wereld een periode van chronische landbouwdepressie Militaire operaties in W.S. De crisis ging over van de financiële sector naar de industrie en van de VS naar de rest van de wereld. De crash van 1929 en de Economische crisis De depressie in strikte zin begon als een beurs en financiële crisis. Wat volgde was dat de beurswaarde daalde met 40%. Dit nam de basis weg van de naoorlogse heropbouw van Duitsland en indirect van gans Europa. en zijn geplande economie. en de daling van de massale aankoopkracht zorgde voor weer meer werkloosheid. Aan de ene kant kwam er een heropleving. Deze laatste groep keek meer en meer naar de U. Andere gewassen riskeerden hetzelfde. Men keerde zich tot nieuwe. Tegelijkertijd opende dry farming nieuw land en wetenschappelijke vooruitgang zorgde voor een grotere output per are. extreme en verontrustende politieke ideeën De politieke en economische reacties op de Crisis Meningen waren verdeeld over de crisis. mede veroorzaakt door de wapenwedloop. 137 . y y y y y expansie was grotendeels gefinancierd op krediet of leningen. sommigen zagen het als een tijdelijke inzinking anderen als het einde van het gehele kapitalistische systeem. Landbouw was overal meer en meer gemechaniseerd en boeren vermeerderen hun output. het echte keerpunt. In 1932 waren er 30 miljoen mensen werkloos. Van 1929 tot 1932 daalde de wereldproductie met 38% en de wereldhandel met 2/3 de.R.I verminderden de tarwevelden onder Europese cultivatie met 1/5 de. maanden en jaren vruchteloos werk liet hem gedemoraliseerd. Agriculturele depressie.O. lonen waren laag net als het inkomen van boeren. verveel. lag aan de basis van de depressies tijden het interbellum in Oost Europa en de koloniale wereld. De bevolking werden bevangen door een gevoel van nutteloosheid. eerder dan industriële. aandelen werden onmiddellijk verkocht. Maar de Grote Depressie maakte een einde aan enkele aspecten van het oude vrije-markt systeem. Ook als was het systeem in staat er steeds terug boven op te komen. Tarweprijzen daalden dramatisch.

Regeringen namen daarop stappen om hun volk te voorzien van werk en inkomen. persoonlijke ervaringen en op het psychologische. Hierna konden de West-Europeanen hun oorlogsschulden niet langer betalen en ze werden het recht ontzegt om nog langer leningen aan te gaan. Dit was in sterk contrast met de jaren 20 Tijdens de jaren 20 kwam het modernisme op. Ook Amerika droeg dus bij tot het economische nationalisme. 138 . er werd geflirt met het communisme. Gertrude Stein. (James Joyce. Het verlaten van de goudstandaard staat gelijk met devaluatie. Tegelijkertijd wakkerde deze angst die uitgedrukt werd in de literatuur ook de komst van politiek extremisme zowel in Europa als de VS als de rest van de wereld. Elke staat probeerde een eiland van economische veiligheid op te bouwen voor zijn eigen volk. De goudstandaard en de vrije omzetting van geldeenheden werden geleidelijk afgeschaft. anderen beschreven de harde sociale realiteit zonder. Regeringen begonnen hun munt te manipuleren om hun exporten hoog te houden. Men streefde er naar zich te bevrijden van de afhankelijkheid van de onzekerheden van de wereldmarkt. Virginia Woolf. Protectieve maatregelen werden ingevoerd. Handel dat multilateraal was geweest werd meer en meer bilateraal. Inspanningen werden geleverd om de rijzende barrières tegen te gaan. Nog verder gingen quotas of kwantitatieve beperkingen. stream of consciousness. Marcel Proust. De droom van Woodrow Wilson van internationale economie leidde dus tot rivaliteit en economische zelfzuchtigheid. Eugene O Neill. De depressie leidde dus tot chaos in de internationale muntuitwisselingen. Culturele reactie op de crisis De effecten van de economische crisis verspreidden zich tot het culturele en intellectuele leven van de jaren 30. Ernest Hemingway ) Onder de depressive komt het realisme op. Dit waren muntcontrole en protectieve tarieven. soms verdween zelfs het concept markt zoals de ruil met Joegoslavië en Duitsland. maar velen leidden tot mislukkingen. Ulysses. Een stroming die gericht was op innerlijke leven. Deze deden de internationale handel uiteindelijk nog meer dalen. Een nieuwe genre van proletarische literatuur kwam tot stand. Een sterke beweging tot economisch nationalisme ontstond. De wereldeconomie desintegreerde dus in sterk competitieve economische systemen.

De Grote Depressie vormde de nachtmerrie van de jaren 30. Anderzijds kwam in de jaren 30 de dictatuur op. Sterke democratische instellingen probeerden het individu te beschermen tegen de ravages van werkloosheid. y y verkiezingen van 1932 : democraat Franklin D. hulp en wetgevingshervorming in. Ook gaf hij financiële assistentie aan banken en spoorwegen. De Verenigde Staten: Depressie en New Deal y y y 1929: stock market crash in Amerika economische instorting 1932: halvering van het nationale inkomen tegen over 29 12 tot 14 miljoen werklozen President Hoover (verkozen in 28) stond afkerig tegen grootschalige overheidsinterventie. 1922 -1938 1922: Engeland herkent de Irish Free State met dominion status. Roosevelt wordt president voert programma van herstel. de nacht van gebroken glas 100. en de nationale trots zou herstellen. In de jaren 30 kwam de angst dat die vooruitgang een spookbeeld was. werkloosheid en bedrijfsmislukkelingen bleven aanslepen. breidde de kredietfaciliteiten uit en hielp de boeren en zelfstandigen hun hypotheken houden. Roosevelt de New Deal in Amerika 1934: rechtse en fascistische groepen dagen de Derde Republiek uit in Frankrijk met rellen tijdens de Stavinksy affaire 1935: de Nazi s starten de Neurenberg wetten tegen de Joden 1936: het linkse Popular Front komt aan de macht in Frankrijk onder Léon Blum. met sociale hervormingen 1938: het Nazi regime moedigt geweldadige aanvallen op de Joden en Joods eigendom aan tijdens de Kristalnacht . Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. De Grote Depressie maakte de weg vrij voor onscrupuleuze en ambitieuze dictators. Hij weigerde verdere maatregelen te treffen. er was nood aan een leider die actie zou ondernemen. eerste stap naar volle soevereiniteit als Ierse Republiek In oktober grijpt Mussolini de macht in Italië na de fascistische March on Rome 1923: De Nazi s weten geen politieke steun te mobiliseren bij hun Putsch in München 1924: de eerste Labour regering in Engeland onder Ramsey MacDonald 1933: In januari komt Hitler aan de macht in Duitsland. Hij stelde een éénjarige opschorting van betalingen op alle intergouvernementele schulden voor. wouden toekomstige catastrofes vermijden. al snel nemen de Nazi s de controle over alle staatsinstellingen en verdrukken de oppositie In maart introduceert Franklin D. de New Deal 139 .Hoofdstuk 20: Democratie en dictatuur Ondanks de horror van WO I geloofde men in de jaren 20 dat vooruitgang mogelijk was.

regionale economische ontwikkeling. Congress of Industrial Organizations: organiseert arbeiders. De arbeiders winnen aan kracht en invloed in de politiek. vernietiging van gewassen Civilian Conservation Corps promootte herbebossing. economische zekerheid y y y y y 1937: kleine regressie 1938: einde regressie 1939: het nationale inkomen verdubbeld Pas na WO II zou de situatie volledig hersteld zijn. 140 . sociaal zekerheidssysteem. investering werd afgeschrikt. zodat men niet alles kon verliezen Tennessee Valley Authority : overstromingsbeheer. pensioen. goedkope openbare energieproductie Social Security Act: verzekering voor werkloosheid. verbod op uniecompagnies. Maatregelen om over speculatie en een nieuwe beurs crash te verkomen: Securities & Exchange Commission : regulering en controle van de beurs bankstortingen werden verzekerd.Roosevelts herstellingsprogramma: y y y y y y y financiële steun voor werklozen tewerkstelling in openbare werken tijdelijk sluiting van de banken. recht op vakbonden. gaf werk aan drie miljoen jongeren National Recovery Administration hielp de prijzen en productie te reguleren Deze maatregelen diende om het kapitalistische systeem weer recht te krijgen door koopkracht en industriële activiteiten te stimuleren. Het New Deal beleid vertoonde parallellen met de theorie van de Britse econoom John M. einde kinderarbeid National Labor Relations Act: transformeerde de industrie. de zakenwereld hield een sit-down strike van kapitaal. Men bereikt een sociale welvaartstaat met economische staatscontrole. heropening onder strikte supervisie devaluering van de dollar & afschaffing van de goudstandaard subsidies voor boeren die hun productie inkorten. inmenging van werkgevers in vakbonden en ledendiscriminatie wordt verboden. vakbondlidmaatschap stijgt 4 miljoen in 29 9 miljoen in 40 Goedkopere huisvesting y y y Na 1935: verbetering van de arbeidsvoorwaarden. onbekwaamheid Fair Labor Standards Act: 40-urenweek. De Roosevelt Revolution : De rol van de federale overheid werd drastisch vergroot. minimum uurloon. Om opnieuw geld in circulatie te krijgen ondernam de regering een groot leen en investeer programma. deze stelde dat de overheid fondsen moest gebruiken om de economische activiteit aan te moedigen en de koopkracht moest vergroten tot de privé fondsen weer vloeiden. Keynes.

Werkloosheid stijgt. 101. vragen over de status van Soedan Ierland: drang naar onafhankelijkheid groeit. de marine en vrijwilligers nemen het werk over. y y y Palestina: conflicten tussen Joden en Arabieren die beide het land claimen Egypte: 1922. De oude economische problemen werden sterker. maar de Conservatieve leden hebben de parlementsmeerderheid De Nationale Regering probeert de depressie het hoofd te bieden: 1931-1935: Macdonald 1935-1937: Stanley Baldwin Na 1937: Neville Chamberlain De overheid moedigt reorganisatie en rationalisering van de productie aan in de industrie. In 22 erkenning als Ierse Vrijstaat 37: onafhankelijk. Door de opkomst van andere economische agressieve industriële landen en WO I maakte Engeland verliezen.Roosevelt werd tot 4 maalt toe herkozen. Trials and adjustments of Democratie: Engeland en Frankrijk De Britse politiek bleef trouw aan zijn representatieve instituten en democratische principes. De Britse economie was achterhaald. 1931: MacDonald vormt een coalitie van alle partijen. De staking faalt het leger. door lage intrest leningen te verschaffen. Na WO I: complexe imperiale problemen. De werkloosheid werd pas opgelost na de invoering van dienstplicht en een groot bewapeningsprogramma. pensioen. er is meer geld nodig voor de uitkeringen de staatsschuld stijgt Macdonald overweegt de uitkeringen te verlagen. ze waren erg afhankelijk van overzeese markten. werkloosheidsuitkeringen (the dole ). staking loopt uit op een mislukking de Trade Disputes Act van 27 plaats de vakbonden onder strengere controle 1922: Labour is nu de tweede grootste partij. maar Ulster wil bij de UK blijven Ierse kwestie blijft (conflict tussen de gematigden en de extremisten) y 141 . door de creatie van een dure en gereguleerde bureaucratie werd de vrijheid van de burgerij bedreigd. medische hulp en andere sociale maatregelen hielpen de economische nood te verlichten de vakbonden proberen terug aan macht te winnen Reactie van de industrie staking in de steenkoolmijn ( 26) mondt uit in een algemene staking. Eire 49: uitroeping Republiek van Ierland. MacDonald wordt opnieuw premier komst van de Wall Street crash en de Depressie. ze winnen de verkiezingen. 6 miljoen arbeiders leggen het werk neer. De tariefstijgingen tastten de Britse export aan. y y y 1921: 2 miljoen werklozen. hij werd een klassenverrader genoemd. wordt uit de partij gezet. einde van het protectoraat. 1929: de partij verdubbeld zijn representatie. vormt de oppositie tegen de Conservatieven 1924: Labour regeert met Ramsay MacDonald als premier in een coalitie regering. Groot-Brittannië en de Britse Commonwealth: imperialistische relaties. Hij moest ook kritiek slikken. de National Government .

Raymond Poincaré de figuur van gematigd conservatief rechts. In de naoorlogse wereld zou de Commonwealth een heterogenere en flexibele instelling worden. De kabinetten voerden een beleid van verschansing (angstig voor Duitsland). Serge A. democraten. De Franse liberalen.Canada. Hij zond troepen naar de Ruhr in 1923. y y y y y invoering van nieuwe belastingen efficiëntere belastingsinningen overheidsbesparing stabilisatie van de Franse franc schulden grotendeels opgelost Tussen 1926 en 1929 bloeide het land opnieuw nieuwe. meer toeristen De depressie kwam later en was minder streng.26 regeren de Radicale Socialisten met Edouard Herriot. arbeiders en socialist zijn geschokt Radicale Socialisten + socialisten + communisten = vormen samen het Populaire Front 1936: overwinning van het Populaire Front. steun van de heerschappijen zou van vitaal belang blijken in WO II. Tussen 24. al steeg de werkloosheid in 1935 naar 1 miljoen. Na 1926 bereikte de financiële crisis een hoogtepunt. Frankrijk: de jaren 1920 en de komst van de Depressie Begin jaren 20: oorlogsherstel. Ze ijveren voor privé onderneming en privé bezit. De banden tussen de heerschappijen en Engeland bleven vast. Léon Blum wordt premier 142 . klampte zich vast aan de goudstandaard. wat in 1931 bevestigd wordt met de Statute of Westminster . De onrust van de depressie en het Populaire Front. verdedigen de individuele vrijheden en tonen zich antiklerikaal. de industriële productie daalde. Een groep van boze antirepublikeinse activisten en rechtse extremisten verzamelen zich in Parijs op de Place de la Concorde. P oincaré komt aan de macht met zijn nationale unie ministerie. Stavinsky overhaalt de plaatselijke regering van Bayonne om valse obligaties te lanceren pleegt zelfmoord de sensatiepers verspreidt het gerucht dat hij door de politie werd vermoord om de betrokkenheid van hoge politici geheim te houden uitbarsting van rellen In februari 1934 bereiken de rellen hun hoogtepunt. angst voor een hersteld Duitsland y y Rechts vertoont agitatie voor het Fascisme Na de oorlog regeren coalities van conservatieve rechtse partijen. bedreigen de Kamergedeputeerden en houden een gewelddadig gevecht met de politie. moderne fabrieken. New Zeeland en de unie van zuid Afrika krijgen in 1926 dominion status . Ze pleitten voor een progressieve sociale wetgeving zolang er geen verhoging van de belastingen nodig is. Tijdens de depressie: opkomst van rechts. de overheid verviel in het patroon van onstabiele kortstondige ministeries. index van industriële productie stijgt. Australië. instabiele financiën. imitatie van Italiaanse en Duitse fascistische organisaties 1934: politiek en financieel schandaal.

gehanteerd in noodsituaties als een tijdelijke oplossing Totalitarisme: na WO I. 1919: de socialisten de nieuwe Katholieke Populaire Partij winnen de verkiezingen 143 . werd gezien als dé oplossing. Italië na de oorlog: teleurstelling (om de niet gekregen gebieden) oorlogsschuld naoorlogse depressie & werkloosheid sociale onrust y y y y De boeren keren zich tegen de landeigenaars. vernietigen de levensvoorraad. maar de industriële productie stijgt amper kritiek van de Franse conservatieven en quasi. Het geboortecijfer daalde. In de zomer van 20 worden de stakingen beëindigd en komt er een einde aan de agrarische onrust. 102. betaalde vakanties Collectieve contracten: grote groei van de vakbonden Nationaliseren van de wapen. Het Populaire Front en verder Léon Blum en zijn Populaire Front ministerie hervormingsprogramma: y y y y y y y 40 uren week. In de steden braken grote stakingen uit in de zwarte industrie en het transport. Léon Blum. wordt premier.Het Populaire Front: gevormd uit een coalitie van Radicale Socialisten. Socialisten en Communisten met als doel de republiek tegen het fascisme verdedigen. een menselijke aard. een levenstheorie. de bevolking stagneerde. De Britse en Franse leiders konden de economische dilemma s moeilijk omzeilen.en luchtvaartindustrie (theoretische) ontbinding van de fascistische drukkingsgroepen Reorganiseren van de Bank van Frankrijk ( + overheidscontrole) Hulp voor de boeren (prijzenregeling & graansubsidies) French New Deal : herstel en hervorming. Het Italiaanse fascisme Dictatuur: een oud fenomeen. de fascistische zwarthemden gaan op de vuist met communisten en arbeiders. De socialisten brachten geen duidelijkheid.fascisten koesteren sympathie voor Hitler Duitsland begint intensief te herbewapenen in 1937 wordt de regering door de Senaat omvergeworpen West Europa en de Depressie Europa s economische afhankelijk van Amerika werd merkbaar. de USSR werkte zich op als een industriële reus. 1936: Voor het eerst zijn de Franse Socialisten de leidende partij in de kamer. sommige monden zelf uit in zitstakingen. Gewapende troepen bevechten elkaar op straat. boegbeeld van democratisch en hervormingsgezind socialisme. De regering durft geen actie te ondernemen het respect voor het parlementaire systeem wordt nog lager. gesteund door de communisten. maar straatgeweld zet voort. verbranden de oogst.

De fascistische staat Fascisme alternatief voor democratie . De economie wordt verdeeld in 22 sectoren. Nationale solidariteit en staatsbeheer van de economie worden de regel. maar de fascisten meende dat het de situatie verbeteerde. Was een revolutionair. nationalisten en middenklasse sluit zich bij hen aan. laissez-faire. kapitalisme worden aan de kaak gesteld.Vernietiging van de vakbonden verbod op staken . prijzen en het industriële beleid. De fascisten radicaliseren zich. samengesteld uit gedemobiliseerde. ze vinden financiële steun bij de rijke klasse. met elk een corporatie. ze stellen zich op als de beschermers van wet en orde. In een nationale raad komen de vertegenwoordigers samen om de economie te beheren met als doel een zelfvoorzienend Italië. Maart 1919: organiseert hij zijn fascio di combattimento . de Duce Liberalisme. Mussolini neemt de titel van Leider aan. Deze corporatieve economische kampers worden geïntegreerd in de regering 1938: de oude Kamer van Afgevaardigden wordt vervangen voor de Kamer van Fasces en Corporaties Dit alles was niet democratisch. Benito Mussolini werd geboren in 1883. linkse socialist en radicale journalist. niet zo zeer door het corporatieve systeem maar door het verbod op stakingen en vakbonden 144 . socialisme en klassenbewustzijn. de patriotten. liberalen & democraten.de pers wordt onder censuur geplaats . Oktober 1922: de Mars van Rome De Zwarthemden mobiliseren zich voor een bedreigende coup terwijl Mussolini in Milaan blijft het Kabinet neemt ontslag Mussolini wordt premier en krijgt volmacht voor één jaar om de orde te herstellen en hervormingen in te voeren hij voert een wet in waarbij de partij met het meeste aantal stemmen 2/3 van de zetels inneemt 1924: de Fascisten winnen de verkiezingen Moord op de hooggerespecteerde Socialistische afgevaardigde Matteotti grote verontwaardiging in het land. de pers roept op om Mussolini uit dienst te zetten de linkse en centristische partijen stappen uit de Kamer als teken van protest Mussolini consolideert zijn dictatuur Het parlement wordt betekenisloos . de hele structuur was onder jurisdictie van een minister van corporatieven. In elke corporatie bepalen vertegenwoordigers van de fascistische vakbonden. lonen. Introductie van de syndicale of corporatieve staat. Zijn zwarthemden gaan op geweldadige wijze alle andersdenkende te lijf.Alle partijen worden verbannen. vrije handel. De sociale rust en het klassenconflict werden beëindigd . Tijdens de oorlog werd hij erg nationalistisch. Eveneens als materialisme. rusteloze soldaten.1921: nieuwe verkiezingen. Mussolini s Fascistische bewegingen haalde slechts 35 van de 500 zetels binnen. werkgevers en de regering de werkomstandigheden. Rol van de overheid is beslissend. gematigde socialisten en de Katholieke Populaire partij winnen opnieuw.

wat negatieve gevoelens opriep. Hitler wordt beschouwd als een charlatan en dreigt in de vergetelheid te raken. In Beieren loerder de communistische dreiging. Hitler schreeuwt dat de nationale revolutie uitgebroken is maar de politie onderdrukt de opstand en zet hem gevangen Hitler krijgt 5 jaar gevangenisstraf. Portugal en Frankrijk kon Mussolini's corporatieve staat op bewonderaars rekenen. binnen een netwerk van privé onderneming en kapitalistische economie. Hij vindt een medestander in Generaal Ludendorft. kosmopolitisme. Duitsland blijft sporadisch geweld kennen. In 1923 bezet het Franse leger de Ruhr. Begin jaren 20 roept hij zijn 25 punten programma uit. neemt dienst in het leger. In de Latijnse landen. fabrieken gesloten y middenklasse verliest haar geloof in het economische systeem y men heeft nood aan bescherming tegen de communisten 145 . socialisme. schrijft Mein Kampf maar komt het volgende jaar al weer vrij. kapitalisme. Hitler treedt toe tot de kleine Duitse Arbeiderspartij waar hij al gauw leider wordt. Begin 1924 hebben de fransen de Ruhr verlaten. In 1913 gaat hij naar Beierse hoofdstad München. waar hij belangrijke militaire decoraties weet te behalen. Na de oorlog keert hij terug naar Munich. Op 19jarige leeftijd trekt hij naar Wenen. een oplossing voor hardnekkige problemen. Hij zag zichzelf als pure Duitser en stond werd erg antisemitisch. de partij wordt de Nationaal Socialistische Duitse Arbeidspartij gedoopt. zette Mussolini een programma van openbare werken en grotere zelfvoorziening uit. maar het land kende een nationale revival. Hitler en zijn National Socialisten uitten hun kritiek op de regering. Dan komt de grote depressie van 1929 met zware economische gevolgen voor Duitsland Duitse economie: y 6 miljoen werklozen. Zo ook de Bruinhemden of Storm Troepen van de Nazi s. in Spanje. stond afkerig tegen de aristocratie. Battle of wheat: voedselproductie vergroten moerasgronden draineren waterkracht als substituut voor kool y y y De status van boeren en landbouwers veranderde niet.Het corporatieve systeem= meest extreme vorm van overheid controle op economie. Duitsland kent een geweldige economische heropleving dankzij buitenlandse leningen. Fascisme werd nu in andere landen gezien als een mogelijk alternatief voor een democratische of parlementaire regering. Geïnspireerd door de mars van Rome voeren de Bruinhemden de beer hall Putsch in München. private geweldstroepen maken in hun opwachting. 103 Totalitarisme : het Derde Rijk De opkomst van Adolf Hitler Geboren in 1889 te Oostenrijk. waar hij racistische ideeën ontwikkelde. Af en toe komt het tot een moord zoals bij Walter Rathenau en Matthias Erzberger. internationalisme en interraciale voorplanting. Hij ervoer de oorlog als opwindend en nobel. wat na 1935 Mussolin s militaire en imperiale ambities zou aanmoedigen. Toen de Depressie toe sloeg.

Hitler vreest voor zijn ondergang. De joden worden uit het openbare leven geweerd. Liefdadigheids organisatie Strenght trouhg Joy De overheid vergrootte haar controle op de industrie. wilt absolute soevereiniteit van het Duitse volk. 30. samen met communisme worden als Joods beschouwd. Alle politieke partijen worden gebannen. Het verdrag van Versailles noemt hij een nationale vernedering. Hij roept op voor een echte democratie . Kerken blijven functioneren maar worden gecoördineerd met het nieuwe regime. operend in de interesses van de nazi staten. de bruinhemden worden op de kiezers afgestuurd. Het nationale inkomen bleef laag. De Nazistaat y y y 1ste Reich : Heilige Romeinse rijk 2de : het rijk van Bismarck (tot 1918) de 3 : Hitlers nieuwe orde Hitler neemt de titel Führer aan. maar weet nazi fondsen te bekomen. het kabinet wordt gedeeld met de Nationalisten. In maart. een bewapeningsprogramma om werkloosheid het hoofd te bieden. met een streng Positief is een uitgebreid programma van openbare werken. De Nuremburgwetten van 1935= geen burgerrechten meer voor Joden Kristalnacht= na moord op een Germaanse diplomaat gaan de stormtroepen over tot vernietiging van Joodse gebouwen. De Gestapo (de geheime politieke politie) en een systeem van permanente concentratiekampen onderdrukken alle andersdenkenden. Een nazi jeugdbeweging en scholen en universiteiten indoctrineren een nieuwe generatie.Hitler weet handig in te spelen op de heersende gevoelens met zijn programma s. Op 30 januari 193 wordt hij kanselier van de Duitse Republiek. met de Nationalisten erbij hebben ze nu 52%.000 Joden worden naar concentratiekampen gezonden. 1928: 12 zetels in de Rijksdag 1930: 107 1932: 230 Maar de communisten stijgen enorm. Democratie. De wet wordt gedefinieerd als de wil van het Duitse volk. De nazi revolutie start. Opkomen voor de kleine man vormt de doctrine van de NSDAP. beschuldigen de nazi s de communisten. Bovenal ziet hij de Joden als het kwaad. maar liet het bezit ervan in privé handen 146 . Stakingen worden verboden. Vakbonden worden gecoördineerd en vervangen door het Nationale Arbeid Front. voor het Volk met een sterke leider. maar de arbeiders hadden werk. Werkgevers worden aangesteld als Führers op kleine schaal in hun fabrieken en industrie. alleen de Nationaal Socialisten blijven over. herbebossing en drainering van moerasgebieden. parlementarisme en liberalisme. na een brand in het rijksgebouw. De nazi s behalen 44 % van de stemmen. Hij verwijt de Weimar democratie verdeeldheid en klassenstrijd veroorzaakt te hebben. Hitler wordt kanselier van een coalitie kabinet.

1936: Het economische Vier Jaren Plan met als doel economische autarkie en zelfvoorziening. Duitsland werd het meest industriële en ontwikkeldste land, het machtigste en welvarendste van Europa. Vandaag Duitsland, morgen de wereld werd de leuze.

Totalitarisme: Oorsprong en gevolgen
Totalitarisme verscheen voor het eerst in de Bolsjewiek Revolutie. De term werd voor het eerst door Mussolini gebruikt. Er waren grote verschillen tussen het sovjet totalitarisme en dat van de nazi s. In theorie was het proletarische dictatorschap tijdelijk, het was niet nationalistisch van aard en los van een glorieuze individuele leider. Met de tijden verkleinden de verschillen. Ook de sovjet dictatuur en de éénpartij staat bleken permanent, er ontwikkelde zich een cultus rond de persoon van Stalin. Totalitarisme was en uitgroeisel van een goed ontwikkelingsdoel in het verleden. Deze nieuwe filosofie verwierp het klassieke liberalisme, en promootte en organische theorie van de gemeenschap. Het zag de gemeenschap als een levend organisme waar het individu slechts een enkele cel was. In het marxisme werden individuen gezien als betekenisloze microscopisch kleine cellen zonder het sociale lichaam. Propaganda was niet nieuw, maar werd nu pas totaal . Gemonopoliseerd door de staat en over het hele leven gezet. Napoleon en Metternich hanteerden al boeken en kranten als propaganda. Nu dreef de overheid het door, het manipuleerde de opinie, herschreef geschiedenis. Luidsprekers, foto s van de grote leider. Er viel niet te ontsnappen aan het alom aanwezige doctrine, langzaam accepteerden, en geloofde mensen de herhaaldelijke statements. Racisme was eerder kenmerkend voor nazi Duitsland dan voor het totalitarisme zelf. Het vond zijn oorsprong in oude ideeën van nationalisme en nationale solidariteit. Het definieerde een natie als een biologische entiteit, een groep van mensen met de zelfde fysieke erfenis, en gelijke fysische karakteristiek Het antisemitisme was de giftigste vorm van racisme in Europa. Vijandelijkheid tegen het jodenvolk had altijd al bestaan in de christenwereld, maar het moderne antisemitisme had weinig te maken hiermee. Met het wegvallen van de religieuze barrières kwamen de joden in de algemene samenleving en wisten goede posities, in het bijzonder in Duitsland, in te nemen Totalitarisme was een vlucht van de realiteit van het klassenconflict. Het zag de verschillen tussen rijk en arm van minder belang Geweld onderscheidde totalitaire systemen van democratieën, met de private legertroepen zoals de Zwarthemden en Bruinhemden De entiteiten van totalitarisme waren gewelddadig en neopangaans. Het haalde de mosterd bij Nietsche en andere vooroorlogse theoretici. De nieuwe regimes installeerde ook jeugdbewegingen, welke het jeugdige ideaal vertolkten. De cultus van het jonge sterke lichaam. Fascistische staat: In de fascistische staat stond het nationalisme hoog aangeschreven. Uit dit nationalisme, waarbij de staat de volksverbondenheid op een voetstuk plaatste, ontstond ook racisme, daar het eigen volk verheerlijkt werd op basis van een gemeenschappelijke afstamming, een glorieus verleden, het behoren tot hetzelfde ras, ... 147

De staat monopoliseerde de macht. Ze had hier haar effectieve middelen toe, de massamedia en propaganda wist de bevolking onder invloed te brengen. Voorts was er ook de speciale geheime politie die hard optrad. Zo kennen we in Duitsland de Gestapo, Vichy Frankrijk had de Milice, Salazar gebruikte de Pide in Portugal, Politieke vrijheid bestond niet meer, daar er sprake was van een politieke dictatuur, met een totalitaire leider. De staatsmachten werden samengesmolten, de staats oefende controle uit op de economie (al was dit niet hetzelfde als de overheidseconomie in de SU).

De verspreiding van dictatuur.
Tegen 1938 waren slechts nog 10 van de 27 Europese landen democratisch. Engeland, Frankrijk, Nederland, België en Zwitserland; Tsjecho-Slowakije en Finland, Denemarken, Noorwegen en zweden. Portugal: Oostenrijk: Spanje: Latijns Amerika: klerikale corporatieve dictatuur onder Salazar klerikale- fascistische Christelijke dictatuur onder Dolffuss rechts autoritaire regering onder generaal Franco caundillos en militaire junta s vertonen parallen

Al de autoritaire regimes onderdrukten individuele vrijheid, bande oppositie partijen, maakte het parlement tot een betekenisloos orgaan Hongarije, Roemenië, Polen: antisemitische wetgeving

148

149

Hoofdstuk 21: de Tweede Wereldoorlog
De oorlog van 1939-1945 was de meest destructieve gebeurtenis in de menselijke geschiedenis. Tevens was het de meest globale oorlog, waarbij landen van elk continent betrokken waren, koste bijna 60 miljoen mensen het leven. Uit deze oorlog zouden twee supermachten opstaan, Amerika en de Sovjet Unie.

Chronologie van belangrijke gebeurtenissen, 1935 -1945
1935 maart 1936 juli 1936 maart 1938 sept. 1938 aug. 1939 sept. 1939 juli 1940 sept. 1940 juni 1941 dec. 1941 jan. 1942 feb. 1943 juni 1944 feb 1945 mei 1945 sept. 1945 Mussolini start een Italiaanse invasie en verovert Ethiopië Duitse troepen in het Rijnland, Frankrijk & GB ondernemen niets Fascistische groepen onder leiding van Generaal Franco tegen de Spaanse Republiek, Franco komt aan de macht na een driejarige burgeroorlog Hitler annexeert Oostenrijk bij Nazi Duitsland Frankrijk & GB ontmoeten Hitler in Munchen, ze accepteren de Duitse overnamen van het Sudetenland in Tsjecho-Slowakije Nazi-Sovjet non-agressie Pact & plan voor de verdeling van Polen Nazi invasie van Polen, begin van de Tweede Wereld Oorlog Franse collaborateurs vestigen een pro-fascistisch regime in Vichy Duitse luchtaanvallen op Engeland worden afgeweerd in de Slag om Engeland grootschalige Duitse invasie in de Sovjet Unie Japanse aanval op de US Pacific vloot te Pearl Harbor brengt Amerika in oorlog met Japan en dan Duitsland de Nazi leiders plannen de bouw van kampen voor genocide van Europese Joden en anderen SU troepen verslaan de Duitsers in de beslissende slag te Stalingrad de Geallieerde Legers starten het westerse front in Frankrijk na de D-day landing in Normandië Churchill, Roosevelt en Stalin gaan akkoord met de naoorlogse besluiten te Yalta Duitsland geeft zich over nadat Hitler zelfmoord pleegt in Berlijn Japan geeft zich over nadat de VS twee atoombomen dropt en de SU Japan de oorlog verklaart.

mei/juni 1940 Duitsland verovert Nederland, België & Frankrijk

104. De zwakte van de democratieën: opnieuw ten oorlog
Het pacifisme en de onenigheid van het westen.
Toen de dictators op kwamen in de jaren 30 meenden velen dat de vorige oorlog een grote vergissing was geweest. De westerse democratieën koesterden een diepgaand pacifisme. Frankrijk

150

ze eisen de vereniging met Duitsland. Duitse leger wordt opgebouwd. de Jezuïetenorde wordt opgeheven. Hitler start de openlijke bewapening verwerpt het wapenverbod 07-03-1936: Hitler verwerpt de Locarno-akkoorden en neemt weer bezit van het Rijnland. meer lokale autonomie de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging verzwakt 151 . 1936-1939 In 1931 wordt Alfonso XIII verdreven. de macht van de kerk werd ingeperkt: antiklerikale wetgeving: kerk en staat worden gescheiden. 1934: Duitsland tekent een non-agressie pact met Polen. Oostenrijk behoudt haar onafhankelijkheid. 1933: Duitsland stapt uit de Volkenbond en de Ontwapeningsconferentie. Engeland was angstig voor de gevolgen van te strenge sancties.y y y had de helft van de jonge mannelijke bevolking verloren stelde zich defensief op. bouwde de Maginot lijn verdeeldheid tussen Rechts en Links Engeland & de VS: y vredesbewegingen onder de studenten y politieke verdeeldheid y Amerika verstijfd in een geïsoleerd buitenlands beleid neutralisatie De SU: ongenoegen na oorlogsregeling. steeds moeten de Fransen en Engelsen hem laten begaan. de scholen komen los van klerikale controle. In Frankrijk kon Mussolini echter op gedeeltelijke sympathie rekenen. Hitler had nog gestopt kunnen worden. het Westen reageert niet! Mussolini komt in actie. In 1936 voegt Mussolini Ethiopië en Eritrea bij zijn rijk. hij mobiliseert Italiaanse troepen en ontmoedigd Hitler om Oostenrijk in te nemen. De Spaanse burgeroorlog. de democratische Spaanse Republiek vestigt zich. De Oostenrijkse kanselier Dollfuss wordt vermoord door Oostenrijkse nazi s. 1935: het Saarland stemt voor een hereniging met Duitsland. De Franse regering overweegt een mogelijke militaire actie. de Volkenbond overwoog sancties. Frankrijk bleek echter verdeeld en wou niets ondernemen zonder Engeland. in 1934 treden ze toe tot de Volkenbond communistische partijen werken samen met socialisten en liberalen in Populaire fronten De opkomst van de nazi en fascist agressie. al heerst er onrust in Danzig 03-1938: Duitse troepen trekken naar Oostenrijk nazi agitatie gezamenlijke unie: de Anschluss 09-1938: de periode van Tsjecho-Slowakije en de Munichcrisis In 1935 vielen de Italianen Ethiopië binnen. daar Duitsland nog zwak was. het terreinverlies werd niet aanvaard y y y y er heerste ook angst interesse in collectieve veiligheid. Hitler & een groot deel van de Duitsers vonden het verdrag na WO I vernederend Stapsgewijs speelt Hitler in op de oorlogangst en de zwakte van de democratieën. De Engelsen wilden geen oorlog riskeren 1937: Een rustig jaar. De nieuwe regering voert een programma van sociale en economische hervorming.

officieren. waar Italië ook bij aansluit. eerste minister van Engeland laat van zich horen. Neville Chamberlain.Berlijn -axis. clerus.v. Amerika plaatst een embargo op de wapenuitvoer naar Spanje. de Volkenbond slaagt er niet in Japan te stoppen Europa is afgeleid en verdeeld door de spanningen op het vasteland opnieuw toont Amerika zich afzijdig. Maart 1939 vestigt Franco een autoritair. fascistisch regime. De non interventie politiek draait echter uit op een fiasco. Japan tekent een anti-Komintern pact met Duitsland. Ze winnen de verkiezingen en voeren hervorming in Juli 1936 is er een opstand tegen de regering o. Met het akkoord van München mag Duitsland het Sudetenland annexeren ( waardoor Tsjecho-Slowakije militair verdedigingsloos wordt) Chamberlain meent vrede gebracht te hebben. De Munichcrisis: verzoeningsclimax Met de annexatie van Oostenrijk voegt Hitler 6 miljoen Duitsers bij zijn rijk. de hoofdstad Nanjing. Hitler eiste de annexatie geruchten overeen mogelijk invasie. Tsjecho-Slowakije telde 3 miljoen Duitsers en vormde de strategische plaats in Europa dankzij haar vaste alliantie met Frankrijk en een alliantie met de SU. Hitler stelt de landen gerust In de herfst zal hij toch toeslaan September 1938 groeit de crisis. heeft geen besef van Hitlers verborgen agenda De Munchencrisis betekende het doodsvonnis voor Tsjecho-Slowakije. De oorlog bracht Duitsland en Italië samen in 1936 sluiten ze de Rome. het land valt in een bloederige burgeroorlog die 600.000 levens kost. de Duitsers van het Sudentenland vielen onder nazi invloed. Duitsland & Italië steunen Franco. Engeland en Frankrijk wouden de oorlog niet tot een algemeen conflict herleiden. samen met zijn bondgenoot Mussolini. De Chinezen verliezen hun belangrijkste kuststeden maar zetten het vechten voort. Hitler had het land in zijn vizier. de zwaktes van de westerse democratieën waren blootgelegd. met groeiend Spaans communisme ten gevolg. Falangisten.Na 1933 komen rechtse en conservatieve partijen aan de macht regeren met ondoeltreffende ministeries. Hitler verhoogt zijn eisen en de Britten en Fransen kunnen de situatie niet langer accepteren Hitler nodigt Chamberlain en Franse premier Edouard Daladier uit op een viermachts conferentie te München. 152 . Samen met Roemenië en Joegoslavië vormde het de kleine entente . de linkse partijen verenigen zich in een Populair Front tegen de monarchisten. Februari 1936 komen er nieuwe verkiezingen.l. de SU steunt de Italiaanse republiek. generaal Francisco Franco. Ondertussen opent Japan een brutale aanval op Oost China.

Einde van de verzoening Maart 1939 trekt Hitler naar Bohemië-Moravië.000 Franse & Engelse troepen te Duinkerken 13-06-1940: Bezetting van Parijs 15-06-1940: Verduin 153 . Twee weken later trekt de SU naar het oosterse deel van Polen en vestigt versterkte basissen in de Baltische staten. De SU wordt uit de Volkenbond gezet. België vraagt de wapenstilstand. 1939-1940: Polen en de val van Frankrijk WO II ving aan met de aanval op Polen. in het Westen is er sprake van een schemeroorlog. daar communisme en nazisme elkaars tegengestelden waren. eist Danzig en de Poolse Corridor op. een groot deel van het Franse leger geeft zich over 04-06-1940: de evacuatie van 330. Engeland en Frankrijk besluiten Finland te steunen. De wereld stond stomverbaasd. trekken over de Maas Noord Frankrijk binnen westwaarts richting de Kanaalhavens Nederland capituleert. Franse en Britse troepen worden naar België gezonden ze verwachten dat België opnieuw het hoofddoelwit is Duitsland stuurt zijn hoofdmacht door Luxemburg en de Ardenne. Maart 1940 wordt het vechten gestaakt. Hij neemt Memel in. Op 23 augustus 1939 tekenen de Sovjet een non agressie vriendschapsverdrag met Duitsland. De SU hoopte op een deel van Polen en tussenkomst in de Baltische staten. de geallieerde luchtmacht moet zich terugtrekken 10-05-1940: start van de aanval op Nederland. met enig terreinverlies. In de lente trachten de Britten een anti-Duitse alliantie te vormen met de USSR. België. het Tsjechische deel. April 1939 neemt Mussolini Albanië in. Te laat starten de Westerse machten hun voorbereidingen. Luxemburg en Frankrijk. Finland verzette zich tegen de Sovjet eisen. Al snel werd het land door de Duitsers veroverd door middel van een spectaculaire Blitzkrieg van tanks en luchtaanvallen. Frankrijk en Engeland beseffen dat Hitlers garanties waardeloos zijn en dat Hitler ambities veel verder dan gedacht reikten. November 1938 wordt Finland aangevallen. De triomjaren van de asmogendheden Nazi Europa. welk hij tot een Duits protectoraat maakt Slowakije wordt onafhankelijk verklaart. koestert nog hoop 09-04-1940: de Duitsers vallen Noorwegen aan de Britten zouden mijnen in de Noorse wateren leggen om de Duitsers de toegang tot Zweeds ijzererts af te snijden Ook Denemarken wordt onder de voet gelopen. dit pact werd gezien als het startsignaal voor de oorlog. Finland wist haar onafhankelijkheid te bewaren. De Duitse pantserdivisies en duikbombardementen blijken onstuitbaar. maar Polen en de Baltische staten weigeren sovjet troepen op hun grondgebied. 01-09-1939: De Duitsers vallen Polen in 03-09-1939: Engeland en Frankrijk verklaren Duitsland de oorlog 105.

De Amerikaanse regering was verdeeld tussen isolationisten en interventionisten.22-06-1940: Frankrijk ondertekent de wapenstilstand De Vrije Franse Regering onder leiding van Charles De Gaulle vestigt zich in Engeland. met massamoorden ten gevolg. Basissen in Groenland. Ondanks zware bombardementschade en duizenden slachtoffers blijft de productieactiviteit en bevolkingsmoraal hoog. Festung Europa de Duitse troepen verspreiden zich over heel Europa. IJsland om een veilige verscheping te garanderen. Tegen de herfst hadden de Duitsers Byelorussia en een groot deel van Oekraïne onder de voet gelopen. Een deel van Frankrijk is onbezet. De slag om Engeland en Amerikaanse hulp De bal ligt nu in het kamp van de Engelsen. te Frankrijk zelf ontstaan verzetsbewegingen. Leningrad was in staat van belegering. ( quislings naar Vidkung Quisling. 22-06-1941: Hitler lanceert een verrassingsaanval op Rusland. begin 1941 dwong hij Roemenie. welke met de Duitsers collaboreren. het leger. eerder tijd winnen. Bulgarije en Hongarije in de Axis. 154 . in het zuiden werd de Krimse schiereiland en Sebastopol bestookt de Duitsers naderden Moskou Stalin weet zich van de schok te herstellen en start de verdediging. de luchtmacht en de marine wordt klaargestoomd. Bermuda en de Caribische eilanden. niet lang daarna valt hij Griekenland binnen en trekt voort naar de Britten in Afrika. dat nu een autoritair regime onder maarschalk Pétain en Pierre Laval kent. overal werden sympathisanten en collaborateurs gevonden. in de zomer van 1940 start de luchtaanval op Engeland. In Amerika zelf voert men de dienstplicht in. de strenge koude Russische winter en het tegenoffensief van het Rode Leger zou Moskou redden. Juni 1940: kleine eerste verzending van wapens naar Engeland. ze werden bezet door Duitse troepen. stichter van de Noorse fascistische partij) in de strijd tegen de SU zouden 500. Daar men een goede verstandshouding kende met Spanje en de SU neutraal bleef. ondermeer dankzij nieuwe radartechnieken. de Duitsers zullen zich nu naar het Oosten wenden De nazi invasie van Rusland: het Russische front. met als hoofdstad Vichy. Alvorens tot op een invasie van Engeland over te gaan moeten de Duitsers controle over het luchtruim krijgen. De Britse Royal Air Force weet de aanvallen af te weren. Winston Churchill uit harde woorden en vraagt Amerika om materiële hulp. President Roosevelt. 1941-1942 Het Nazi-Sovjet Pact van 1939 bleek minder harmonieus dan gedacht. zag Amerika in gevaar en besluit de geallieerde te steunen. 1941: Lend-Lease: beleid betreffende het voorzien van wapens. materiaal en voedsel voor de landen in oorlog met Duitsland. domineerden met nu het hele Europese continent.000 Europ eanen zich bij de Waffen SS vervoegen. Juni 1940 valt Mussolini Frankrijk aan. Ook 50 torpedojagers in ruil voor het vestigen van basissen in Newfoundland. interventionist zijnde. de SU wist haar gebied te vergroten beide partijen wouden Hitler wou de Balkan onder Duitse controle brengen.

toch zond hij onderhandelaars naar Washington 7-12-1941: Japan lanceert een hevige luchtaanval op de Amerikaanse basis te Pearl Harbor in Hawaï en valt de Filippijnen aan. 1942. Onder coördinatie van Albert Speert verdriedubbeld Duitsland zijn oorlogseconomie.Afrika. waarbij Libië veroverd werd en men door naar Egypte trok. een Britse havenbasis. De Duitsers waren nog maar 100 mijl van de Kaspische Zee verwijderd. Midway & Hong Kong worden aangevallen Japan heeft het nu voor zeggen in de Westelijke Pacific 8-12-1941: 11-12-1941: Amerika en Engeland verklaren Japan de oorlog. In 1941 waren de Japanners al tien jaar in oorlog met China.Sovjet alliantie Duitsland & Japan worden overmoedig 155 . Ondanks de overwinningen van de geallieerden in de Pacific zou 1942 zou het jaar van de wanhoop blijken voor de Westerse. de industrie werd naar Siberië verplaatst. het jaar van de verenigde wanhoop: Rusland. het beleg van Stalingrad was begonnen. bedreigen Australië trekken naar de Aleoeten naar de Indische Oceaan. ze zagen hun kans in Oost. een jaar later sloten ze een neutraliteitsverdrag met de SU. waar de woestijncampagnes al in september 1940 gestart waren met het Italiaanse offensief. Duitsland en Italië verklaren Amerika de oorlog. een wereldwijde strijd is feit. begin 1941 trokken de Britten tot diep in Libië. aanhanger van de Axis roept op om de Engelse & Amerikaanse invloed volledig te verbannen uit Azië. De nieuwe Japanse premier. Tegelijkertijd trok de axis verder naar Noord. de Russen zetten het vechten voort.Azië en waren in 1940 een pact aangegaan met Duitsland en Italië. midden 42 raakte hij tot in Egypte de Britten worden teruggedreven te Al Alamein weten ze de Duitsers te stoppen. Het Afrikaanse Korps onder leiding van generaal Rommel viel in de lente van 1941 Libië aan. Te laat plaatste Amerika een embargo op de staalexport naar Japan. bezetting van Birma richting India Overal vond Japan collaborateurs onder de vijanden van het Europese imperialisme. Ze koesteren het idee van een Greater East Asia Co-Prosperity Sphere onder Japans leiderschap. Noord Afrika en de Pacific In de zomer van 1942 reikte de Duitse lijn van Leningrad in het noorden. Vichy Frankrijk geeft militaire basissen en concessies.Nu richtte Hitler zich op het zuiden en begon een groot offensief in de zomer van 1942 in de Kaukasus. Churchill besloot troepen en bevoorrading te sturen. generaal Hideki Tojo. Rusland bleek territorium voor tijdwinst opgeofferd te hebben. De strategie van de verschroeide aarde werd aangewend. Japan trekt richting Malaya In 1942 veroveren ze de Filippijnen. verovert Singapore. tot de westerse randen van Moskou. ook Guam. Ethiopië werd onder de voet gelopen en Mussilini s Oost Afrikaans rijk was ten einde. Een Brits tegenoffensief veegde de Italianen uit Egypte. Uiteindelijk zou Japan de VS in de oorlog trekken. Sebastopol viel. Malaya en de Nederlandse Indieën vallen New Guinea in.

GB & de SU Men zwoer alle bronnen aan te wenden en een gezamenlijke vrede te bewerkstellen. De Amerikaanse vloot en luchtmacht wisten de Japanse zuidwaartse expansie te stoppen. Stalingrad. door middel van zware luchtbombardementen. geleidelijk aan wisten de Amerikaanse en Engelse marines de Atlantische slag te winnen. wat Stalin als anti sovjets zag. 1942-1943. als enige opsteker in dat wanhoopsjaar. Engeland noch Amerika stond paraat in 1942 In 1942 is Amerika nog druk bezig met zijn oorlogsindustrie en het leger in gereedheid te brengen. Duitsland werd als het hoofddoelwit gezien. waardoor de luchtaanvallen area bombarderingen werden. werkte samen met de industriële compagnies om oorlogsmateriaal te produceren. met Engeland als basis. Het Amerikaanse thuisland wordt getransformeerd naar een oorlogseconomie. Het tij keert.106. Noord Afrika en Sicilië Onder bevel van generaal Dwight D. 156 . Eisenhower wint men controle over de Franse gebieden in Algerije en Marokko (gesteund door Vichy Frankrijk) na ambitieuze operaties. In de lente van 1942 wonnen de geallieerden de slag om de Koraal Zee & Midway. in de Solomoneilanden. Ze planden een aanval op Duitsland. Generaal de Gaulle verschijnt op het toneel met plannen voor een Franse revival Na de Noord. ze trekken westwaarts en winnen de verloren gebieden terug. De hele oorlogsmobilisatie leidde tot nieuwe werkgelegenheid.000 Duitsers trekken zich terug. Het Westen was hiervoor nog niet bij machte. Australië werd de hoofdbasis voor operaties tegen Japan. Engeland en Amerika verenigden hun hulpbronnen in de Combined Chiefs of Staff. In oktober lanceren de Britten onder leiding van generaal Montgomery hun derde tegenoffensief duwen de Duitsers westwaarts van Egypte mei 43 is Afrika bevrijd het mediterrane gebied ligt weer open. 100. Een lange beproeving van island hopping was begonnen. maar ook tot raciale uitsluiting. want wantrouwen bij de uitgetelde Russen bracht. 1942-1943 De Grote Alliantie bestond nu uit 26 naties in januari 1942. waaronder VS.Afrikaanse landingen nemen de Duitsers het nog onbezette deel van Frankrijk in de Fransen vernietiging hun eigen vloot te Toulon In Noord-Afrika vechten de geallieerden zich oostwaarts naar Tunesië. De overheid rantsoeneerde het voedsel. Duitse duikboten hielden de Atlantische wateren in de gaten. vele vrouwen in Amerika en Engeland namen een oorlogsjob aan. Het tegenoffensief van de Sovjets gaat voort. De Duitse steden werden genadeloos bestookt met grote burgerslachtoffers. Precieze bombardementen van fabrieken en militaire doelwitten bleken moeilijk. In de winter van 1942-1943 wordt het Duitse leger verslagen in Stalingrad door het Rode Leger onder leiding van generaal Zhukov. In halmburg in 1943 De landaanval werd uitgesteld tot 1944. In de zomer landden de Amerikanen in Guadalcal. In Europa vormt het luchtbombardement op Duitsland het hoofddoel. De overwinning van het Westen en de Sovjet Unie Plannen en voorbereidingen. de Pacific oorlog werd naar de achtergrond geschoven. Ook de sociale en economische positie van de vrouw werd geroerd. Stalin vraagt een tweede front om de druk te verlichten.

000 vliegtuigen voorzien luchtprotectie oorlogsschepen kust bombarderen 4000 schepen transporteren de binnenvallende troepen & hun levering aanleg van kunstmatige havens y y y y Op 6 juni 1944 ging de invasie van start met de landing in Normandië. Mussolini valt van zijn voetstuk en het fascistische regime komt ten einde. goede beschutting aan de kusten van Nederland. In augustus. Baltische Staten en Oost Polen verdreven augustus 44 bereikten Warschau het Poolse ondergrondse verzet rijst op tegen de Duitsers. Italië en België komen de verzetsbewegingen naar boven en verdrijven Duitsers en pro-Duitse collaborateurs. Byelorussia. Mussolini vestigt de Italiaanse sociale republiek in het noorden april 1945 wordt hij neergeschoten door anti fascistische Italianen.augustus 1943 veroveren de Britten. landen de geallieerden op de Franse mediterrane kust en trekken zuidwaarts even lijkt Hitler terug te komen. en onderdrukt het verzet (eerder had de SU al vele Poolse officieren laten vermoorden) 157 . ook al voor de oorlog slachtoffers geëlimineerd . In oktober verklaart Badoglio Duitsland de oorlog. Canadezen en Amerikanen Sicilië.De Amerikaanse bevoorrading start in de SU.000 soldaten de eerste dag 1 miljoen binnen een maand Men neemt de Franse kust in en vormt een front na hevige vechten rond Saint-Lô worden de Duitsers verdreven Parijs wordt bevrijd in augustus in september komen ze over de Duitse grens. in een andere operatie. Toen de nieuwe Italiaanse regering van Marshall Badoglio in augustus 1943 vrede probeerde te maken. De Duitsers blokkeren de vooruitgang van de geallieerden naar Rome. In juli. vernietigen vele industrie steden. De successen tegen Japan in de Solomoneilanden eind 1942 en in de Atlantische oceaan begin 1943 brachten nieuwe hoop voor de geallieerden. en voegt zich als cobelligerent bij de geallieerden. België en Frankrijk. Valse inlichtingen zouden de Duitsers het idee geven dat de landing in Calais zou plaa ts vinden. maar de Sovjets beslisten dat Polen niet zonder communistisch leiderschap mocht bevrijd worden. 130. februari 45 laten 50. Hitlers wapenreserves raken uitgeput.000 burgers het leven in Dresden. impasse Het geallieerde offensief in Europa. de Siegfried lijn wordt doorbroken maar 45 steken ze de Rijn over te Remagen volledige overgave in de Ruhr vallei In 1944 hadden de Russen de Duitsers uit Oekraïne. bezette Duitsland Italië. de Duitsers konden hun troepen snel mobiliseren nood aan deskundige plannen Benodigdheden 10. wend vliegbomen en raketten aan GB en VS gaat door met hun luchtbombardementen. december 44 maken de geallieerden grote verliezen in het Ardennenoffensief zetten verder. maar het verlies van Rusland blijft enorm. 20 juli 1944 had men al geprobeerd om een bomaanslag op Hitler te plegen. In Frankrijk. 1944-1945 Een offensief op het sterk verstevigde Festung Europa bleek moeilijk. 20-25 miljoen doden: vele burgers.

waar men ook de oorlogsstrategie besproken had. Op een nazi meeting te Wannsee in januari 1942 stelt men een definitieve oplossing voor Hitlers Jodenprobleem. verklaren Duitsland de oorlog begin 45 trekken de Russen naar Oost Pruisen en SileziÊ. maar ook Polen. vernietiging van de stad. vele slachtoffers 8-08-1945: de SU verklaart Japan de oorlog valt Mantsjoerije binnen 9 -08-1945: tweede atoombom op Nagasaki 60. De Holocaust Hitler zet zijn moorddadige ambities voort op systematische wijze. vernietigen de industrie en vloot Amerika gelooft niet in een overgave. plant een volledige invasie op Japan zelf y y y y y 6 -08-1945: Amerikaanse atoombom op Hiroshima. 100. the Atlantic Charter y y y y soevereine rechten en zelfbestuur wordt hersteld alle naties krijgen gelijke toegang tot de wereldhandel en bronnen samenwerking voor hogere levensstandaard en economische veiligheid verzekering van de vrijheid en tegen agressie in internationale zaken 158 .000 doden 2 -09-1945: Japan geeft zich over militaire bezetting 107. via Guadalcanal New Guinea Filipijnen. op 8 mei geeft zijn opvolger Admiraal Doenitz zich over. Augustus 1941 ontmoeten Roosevelt en Churchill elkaar en stellen het Atlantische handves t op. Russen en andere Slavische volken. De genocide kostte het leven van 6 miljoen Joden. deze militaire situatie zou grote politieke gevolgen hebben De westerse geallieerden en sovjets eisen onvoorwaardelijke overgave. tegen februari bereiken ze de Oder beslissend gevecht om Duitsland start Hitler trekt zijn troepen terug uit het westen naar de Oder in april naderen de Amerikanen de Elbe waar ze halt houden (wegens uitputting. Op 30 april 1945 pleegt Hitler zelfmoord. De laatste fase van oorlog in de Pacific: 1944-1945 In de Pacific gingen de operaties tegen Japan voort. maar ook als geste voor Rusland) de Russen mogen Berlijn en Praag innemen als compensatie aan het einde zouden de Sovjets de controle hebben in alle hoofdsteden van centraal en oost Europa. vanuit de nieuwe basissen voert met een luchtoffensief tegen Japan. zigeuners. De japanners toonde zich bijzonder hardnekkig. Vanuit de Solomon Eilanden baande de Amerikaanse troepen zich een weg noordwestwaarts richting Japan. vonden de dood. De basis werd reeds gelegd in een aantal meetings.Zuidwaarts naar Roemenië en Bulgarije. de prijs was hoog.000 doden. y y 10-1944: Amerikaanse vloot verslaat Japan in de slag om de Leytegolf 03-1945: Het strategische eiland Iwo Jima en Okinawa wordt veroverd. De funderingen van de vrede De vrede werd stapsgewijs gesloten.

Elke Grootmacht kon 159 .Pools gebied komt tot aan de Curzon lijn te liggen.Russische oorlog van 1904-1905. Churchill toont zich echter bezorgd dat Rusland Centraal en Oost Europa zou overheersen na de oorlog. Februari 1945: de Yalta meeting. opdat de eenheid van de Westen-SU coalitie gewaarborgd blijft. De plannen over een naoorlogse internationale organisatie. Roosevelt stelde zich erg ruimdenkend op. Te Yalta stemde Stalin in met een aanval op Japan. ook zouden er uiteindelijk geen vrije verkiezingen komen in Oost Europa Territoriale veranderingen: Het Russisch. waarvan de helft naar de SU zou gaan. uiteindelijk werden het er drie. Men had besloten dat ze pas de overwinning van Duitsland tot oorlog zouden overgaan. maar ook de Duitse reparaties sleepten aan. daar ze het zwaarste verlies geleden hadden. Ze bediscussiëren de naoorlogse occupatie en demilitarisering van Duitsland. Clement Attlee was de nieuwe Engelse premier. Er wordt besloten dat de landing te Frankrijk zal plaats vinden in de lente van 44. Roosevelt meende dat het essentieel was om de SU in deze organisatie te hebben. De meningsverschillen over de SU controle in Polen. Harry S Truman volgde Roosevelt op. De meningsverschillen met Stalin waren groter geworden. leggen plannen voor een naoorlogse internationale organisatie en bespreken de oorlogsstrategie. Men bekwam akkoorden over de naoorlogse behandeling van Duitsland. Oost. januari 1943. in het belang van de coalitie met de SU.Te Casablanca. de toekomst van Duitsland. de ontwapening. Oost Europa en de Balkan. Roosevelt stelt zich op als bemiddelaar tussen Churchill en Stalin. maar hij vroeg een compensatie: het verloren gebied uit de Japanse. beloven de bondgenoten elkaar niets minder dan een onvoorwaardelijke overgave te eisen. Stalin zal een gelijkaardig offensief in het oosterse front ondernemen. Polen zelf krijgt een deel van Duitsland. Polen wordt naar het Westen verschoven Oost. De grote machten zouden permanente leden van de Veiligheidsraad worden met een veto bij belangrijke beslissingen. demilitarisatie. de oorlog in Azië en plannen een naoorlogse organisatie. de Verenigde Naties werden verder gezet. Potsdam 1945: De Grote Drie komen opnieuw samen. Stalin wordt aan een aantal voorwaarden onderworpen. Toch koesterde men nog hoop op harmonieuze relaties. Duitsland zou ontwapend en verdeeld worden in vier bezettingszones. De SU eiste 16 stemmen in de Algemene Vergadering. de Verenigde Naties. De Grote Drie bekomen akkoorden over Polen & Oost Europa.Europa er moeten democratische verkozen regeringen komen in de bevrijde landen die representatief voor de landen zelf zijn. Stalin verwerpt het idee van internationale supervies over de regeringen. December 1943 vindt er een meeting plaats tussen Roosevelt.Azië: Gedurende de Pacific oorlog was de SU neutraal gebleven. Roosevelt wil nog geen territoriale en politieke beslissingen nemen. Amerika en Engeland willen de SU dominantie inperken. De sovjets eisten 20 biljoen. denazificatie en het bestraffen van oorlogsmisdadigers. Churchill en Stalin te Teheran.

De tijdelijke administraties in deze gebieden zouden snel in permanente heerschappij vervallen. Duits Oost Pruisen was verdeeld tussen de SU in het noorden en Polen in het Zuiden. Rusland zou extra leveringen van de Westerse zones krijgen. 1951: vredesverdrag tussen Japan en het Westen 1956: verdrag tussen SU en Japan Duitsland zou voor vele jaren verdeeld blijven tussen oost en westen.Duitse grens lag nu aan de westerse Neisse. de Poolse. Hongarije. Ze aanvaarden de herstellingsbetalingen en territoriumwijzigingen.herstellingen uit zijn occupatiezone halen. Men stelde dat men zo snel mogelijk vredesverdragen zou tekenen met de vroegere Duitse satellietstaten. De Westen. In de maanden die volgende werd de kloof tussen de SU en het Westen steeds groter tijdens enkele stormachtige meetings en de vredesconferentie van Parijs 46. Het Duitse gebied ten oosten van de Oder-Neisse rivieren kwam onder Poolse administratie. 160 . Buitenlandse ministers die de Grootmachten vertegenwoordigden zouden de voorbereidingen op zich nemen. Bulgarije. roemenie. Finland.SU coalitie viel uiteen en baande de weg vrij voor nieuwe crisissen. ook werden miljoenen Duitsers naar het oosterse gebieden gedreven. Februari 1947 werden verdragen getekend met Italië.

Na 1945 ontstonden er twee tegengestelde sociale polen: De USSR: y kapitaal is in handen van de staat y productie en uitwisseling werden gepland door publieke diensten y socialisme ( door te buitenwereld gezien als communisme) y nadeel: geen politieke & economische vrijheid De VS: y y y y economische uitwisseling via marktmechanisme kapitaal: privé-bezit. het eerste decennium 1945-1955 Problemen: y wetenschap y organisatie van de industriële maatschappij: y nationale soevereiniteit De atoombom zette de ontwikkeling van meer gesofisticeerde nucleaire wapens in gang. zelfs in kapitalistische landen werden gemengde economieën de regel. Marshall kondigt het Amerikaanse plan voor de heropbouw van Europa 48-49: Amerikaanse luchtbrug ondersteunt West Berlijn t ijdens de SU blokkade 1949: de SU test met succes een atoombom de VS en West Europa creëren de NAVO Mao Zedong en de Communistische Partij roepen de Volks Republiek China uit 50-53: Korea Oorlog demonstreert het nieuwe Amerikaanse beleid om communisme in te sluiten 1953: dood van Stalin opent een nieuwe era in de Sovjet en Oost Europese geschiedenis 1956: onsuccesvolle revolten tegen SU controle in Polen en Hongarije 1957: Zes West Europese landen starten de nieuwe Common Market voor handel Mao lanceert de Grote Stap Voorwaarts met dodelijke hongersnood als gevolg 1958: Frankrijk vestigt de Vijfde Republiek met Charles de Gaulle als president 1962: de Franse oorlog in Algerije eindigt met de herkenning van de onafhankelijkheid 66-67:de Culturele Revolutie veroorzaakt verstoringen in China 108. 161 . de zekerheid van de individuele arbeiders Geen van beide systemen bleek puur in de praktijk. 1945 -1967 1945: de Verenigde Staten worden opgericht tijdens een conferentie in San Francisco 1947: staatssecretaris George C. investering kapitalisme nadeel: economische crisis. met variërende vormen van overheidsinterventie . De koude oorlog.Hoofdstuk 22: De Koude Oorlog en wederopbouw na WO II Chronologie van belangrijke gebeurtenissen.

De Generale Vergadering: y overlegorgaan y elke staat heeft evenwaardige stem De Veiligheidsraad: y waakte over de vrede y de Vijf Grootmachten (permanente leden) y tien afwisselende leden (iedere 2 jaar) y Veto voor de permanente leden USA. politieke gebeurtenissen en veranderingen die de hele wereld raakten. VS. bezit als enige de atoombom. waarmee ze het sovjet offensief wouden insluiten. Later zou de Algemene Vergadering een forum vormen waar de ontwikkelingslanden hun sociale en economische klachten konden uitten Oorsprong en aard van de Koude Oorlog y y y na WO II: slechts twee machten over. want hoe intens de antagonismen en rivaliteiten tussen de twee machten ook waren. 100 miljoen mensen kwamen onder 162 . coöperatieve oplossingen vinden bij internationale problemen. SU: 20 miljoen slachtoffers. De Veiligheidsraad kon pas tot actie overgaan wanneer de Vijf het unaniem eens waren. Frankrijk. internationale vrede en veiligheid handhaven. het hoofdkwartier lag in New York. Alle staten waren vertegenwoordigd. In Europa bezetten sovjets legers oost Europa en Duitsland tot aan de Elbe. Amerikaanse. geopolitieke en ideologische clash werd de Koude Oorlog genoemd. De culturen en religieus kende een grotere interactie dan ooit tevoren. Er was sprake van één wereld. Spanningen tussen de VS en de SU zouden de doelstellingen gedeeltelijk ondermijnen. Het rode leger had de sovjets controle over een groot deel van het gebied verschaft. maar de wereld was alles behalve homogeen. Amerika ontwikkelde een globale tactiek van expansiebeperking ( containment beleid). USSR. President Truman en zijn adviseurs en de meerderheid van het Amerikaanse volk meende dat de Sovjets hun grip op centraal en oost Europa wouden verstevigen en vervolgens een wereldwijd communistisch offensief zouden ondernemen. kwam het nooit tot een direct militair conflict. na WO II kwam er een nieuwe internationale organisatie om toekomstige oorlogen te vermijden 1945. maar nog steeds een uitstekende militaire macht Twee-grootmachtensysteem: er was diepgewortelde ideologische spanning tussen beiden. Britse en Franse legers zaten in het overige deel.: economie sterker dan ooit. door de hechte band op basis van een onderlinge economische afhankelijkheid. De steeds groter wordende diplomatische. Oostenrijk en heel Italië.Een ander naoorlogse vraagstuk betrof de eenheid van de wereld. San Francisco: tijdens een conferentie met alle anti-Axis krachten sticht men de Verenigde Naties. anderzijds toonde de Verenigde Naties haar belang bij regionale disputen en speelde ze een rol in vredesmissies. Doel van deze internationale organisatie was oorlog vermijden in de toekomst. China vormden samen de Vijf Grootmachten. De VN kende 51 originele leden. Tegen 2000 kende het 190 leden. Engeland.

In 47 trekt Engeland zijn troepen uit het mediterrane gebied waar men de sovjets trachten halt te roepen. In Griekenland. Engeland en Frankrijk. begin 47 verenigden de VS en GB hun zones. economische en sociale instellingen. De bittere Koude Oorlog sproot voort uit lokale disputen en politieke confrontaties die zich ontwikkelde in Europa. Frankrijk voegde zich al snel bij hun. De sovjets weigerden dit. De Sovjets vervangt de coalitie regeringen in oost en centraal Europa door communistische regimes. Elk zou herstellingskosten uit de productie van zijn zone halen. waar de sovjets weigerden hun troepen terug te trekken. Mei 46 bleef daar niet veel meer van over. en het recht om het land te veranderen wat door Amerika kwalijk genomen werd. In de lente weigert de VS een herstellingslening aan de SU het Congres besloot dat de Lend-Lease zou eindigen met de oorlog. In 1947 beslisten de Sovjets dat ze een nauwere controle over de communistische partijen nodig hadden. al bezetten de vier machten elk hun gescheiden zone. in de burger oorlog van 1946-1949 vochten communistische guerrilla s tegen Brittensteunende royalisten. snel vult de VS het vacuüm in. ook Iran bleek een probleem zone. olie Ook in de vroegere Italiaanse kolonies in noord Afrika doken de Sovjets op. ook werd besloten om de leveringen in de Duitse bezettingszone stop te zetten. het Marshall Plan wordt uitgevoerd om Europees herstel te versnellen en de communistische expansie te stoppen. de Komintern werd hergevestigd. Ondertussen ondernamen de Britten stappen om zelf een nucleaire macht te worden De sovjets zetten hun onderzoek verder. Azië en Japan. Maart 47 formuleert Truman een nationaal beleid om het communisme overal te beperken. Duitsland: de Berlijnse blokkade en de luchtbrug van1948 -1949 Duitsland was verdeeld in vier zones: Amerika. het gezag op het buitenlandse beleid neemt toe. De Amerikaanse nationale veiligheidsstaat kreeg vorm. Het Truman doctrine verbindt zich tot militaire steun in vrije landen die door het communisme bedreigd worden. de oude communistische international. Stalin gaf weinig hulp. Voor de sovjets omvatte de bezetting een volledige controle over de politieke. met het National Security Council en de CIA. Al snel zou de CIA operaties mogen uitvoeren. 163 . Deze wordt het Communist Information Bureau (Cominform) genoemd. Met de tijd hadden de naoorlogse conflicten een wederzijdse perceptie van permanent gevaar veroorzaakt. In het begin was er een gezamenlijk beleid. SU. maar Tito s nieuwe communistisch regime in Joegoslavië steunde de guerrilla s Amerika wist dat het ook slechts een kwestie van tijd was eer de russen nucleaire wapens zouden ontwikkelen.Sovjet dominantie. Augustus 1945 hadden de Sovjets de oorlog aan Japan verklaard. waarbij elke kant zijn eigen politieke of militaire acties zou uitdrukken. naar Mantsjoerije getrokken waar ze de Chinese communisten hielpen Noord Korea kwam onder sovjet invloed. In 1946 opperden ze dat atoomenergie door een internationale autoriteit zou gecontroleerd worden. in 1949 testen ze hun atoombom Maart 1946 spreekt Churchill in een toespraak reeds over een ijzeren gordijn dat Europa verdeeld. De Amerikanen sloten de sovjets uit van een actieve rol in Italië. Azië en overal ter wereld.

stationeerden men er een groot aantal Amerikaanse troepen als kern van de NAVO strijdkrachten. y elke kant start nu met het vormen van een Duitse regering y Federale republiek van Duitsland. Daar West Duitsland het kwetsbaarste doelwit voor Sovjet expansie vormde. y y y De SU: y y y y y Het Truman Doctrine Het Marshall Plan: gaf het westen een indrukwekkend economisch herstel De NAVO =het antwoord op een potentiële uitdaging van de SU ziet dit alles als provocerend trok zijn 6 satellietstaten dichter naar zich toe Council for Mutual Economic Aid in 1949 het Warsaw Pact in 1955 coördineert het netwerk van militaire allianties vergroot militaire en luchtmacht.Juni 1948 wordt het voor de Westerse machten duidelijk dat er nood is aan een drastische munthervorming om de inflatie tegen te gaan en de economische heropleving van West Duitsland aan te moedigen: invoeren van de Deutsche mark. voedsel en leveringen worden naar west Berlijn gevlogen. Samen met Canada en tien Europese naties komen ze samen in Washington en bekomen een akkoord betreffende de militaire regelingen voor de gezamenlijke defensie van west Europa: het atlantic pact De Noord Atlantische Verdrag Organisatie ontstond onder leiding van Generaal Eisenhower. Duitsland als één economisch unie aangetast y als vergelding blokkeren alle weg en spoortoegang naar Berlijn De blokkade was een scherpe uitdaging: indien het Westen Berlijn zou laten vallen. zou het gezag verliezen in heel Europa en de weg openen voor een westwaarts sovjet expansie Wetende dat ze geen partij waren voor de sterke sovjet grondtroepen. In 1949 staken de sovjets de blokkade. Trumans beleid was geslaagd. met als hoofdstad Bonn y Duitse democratische republiek. Frankrijk. De Sovjets: y tonen bezwaar. 164 . beantwoordden ze met een luchtbrug. Gezien superioriteit van de SU grondtroepen was de strategie was eerder gebaseerd op de Amerikaanse luchtmacht dan op grondtroepen. waren niet bij de beslissing betrokken y oorlogsakkoord. België. met als hoofdstad Berlijn De Atlantische alliantie In 1948 vormen Britten. verlaten Iran. In de loop der jaren zou Europa het Amerikaanse leiderschap met gemengde gevoelens bekijken. nucleair onderzoek 1949: Stalin s expansie lijkt gestopt. In 1949 neemt de VS de leiding in het creëren van een grotere militaire alliantie en collectief veiligheidssysteem. de Sovjets bergen hun eisen voor Turkije op. Nederland en Luxemburg een West Europese Unie met als doel collectieve zelfverdediging. toch bleef de NAVO West Europa s schild tegen de Sovjet agressie.

De Chinese communisten winnen van de Nationalisten. Later zou men ze dan verenigen. De grote familiebedrijven werden afgeschaft maar werden al snel vervangen door nieuwe vormen van economische concentratie. 165 . Japan deed zijn intrede in de wereld economie met een grote stroom van export. maar het continent bleef verdeeld in een westers & oosters kamp. de oorlogmisdadigers werden berecht. Aan het einde van de bezetting domineerde de Liberale Democratische partij (conservatieven) de regering voor lange tijd. In Japan gebruikt de VS zijn militaire aanwezigheid onder leiding van generaal Douglas MacArthur ( 45. Voorlopig zouden de SU troepen het noordelijke deel van het land bezetten & de VS het zuidelijke deel. Ondanks de repatriëring van vele Japanners had het land een arbeiderstekort dat werd opgelost met intensieve automatisering. De SU werd uit het land gehouden. in west Europa hadden gefaald. Vakbonden werden heringevoerd. Begin jaren 50 groeide de economie jaarlijks met 10 %. onderzoek en economische groei aan. sociale deferentie en loyaliteit wisten industriële onrust te vermijden. de soevereiniteit kwam nu bij het volk. Het Japanse leger kreeg een louter defensieve functie en de Japanners betaalden herstellingen aan de Aziatische naties. het vrouwenstemrecht werd ingevoerd en lokaal zelfbestuur werd aangemoedigd.De stakingen. maar de kleine boeren konden het aangeboden land niet betalen. in gang gezet door communistische partijen. investering.52) om de parlementaire instellingen te bevorderen en de economie te laten heropleven. sinds 1910 onder Japanse heerschappij) vrij en onafhankelijk zou worden. De revival van Japan De strijd tussen het Westen en de SU verschoof naar Azië. Een nauwe samenwerking tussen de overheid en de zakenwereld moedigde besparingen. de productie met 14 %. Ondanks de komst van een gematigde Socialistische partij en de onvrede van militante activisten bleef de controle in handen van conservatieven uit de hoge sociale klasse. met een limiet op grootgrondbezit. Insluiting/expansiebeperking in Azië: de Koreaanse Oorlog De Westerse Geallieerden en de SU hadden besloten dat Korea (eens speelbal in de imperialistische rivaliteit tussen Japan en Rusland. er werd een parlementaire regering gevestigd. maar ze hun macht was beperkt. De Berlijnse blokkade kwam tot een einde. De Amerikaanse aanmoediging tot economische revival en politieke reconstructie kan gezien worden als een antwoord op de nieuwe Koude Oorlog spanningen. in 1949 roept Mao Zedong de Volksrepubliek China uit. Arbeid zelfdiscipline. Kort samengevat leek de SU dreiging op West Europa gestopt. De SU zag de creatie van deze nieuwe economische macht (waar tevens sociale stabiliteit was) met lede ogen aan. met 38 ° NB als grens. In Griekenland triomfeerden de royalisten op de communistische guerrilla s. evenals de communistische gooi naar de macht in Italië waar de VS de anti communisten zwaar gesteund had. Juni 1950 zou in Azië blijken dat de wereldvrede echter nog ver verwijderd was. De USSR vestigde een satellietregering in zijn bezettingszone onder de Communistische leider Kim Il Sung en bouwde een Noord Koreaanse militaire macht op. De bezetting voerde een programma van landherverdeling. Een nieuwe grondwet in 46 maakte een einde aan de almacht van de keizer. zij het milder. Japan werd een pionier in geavanceerde hoge technologie & technologische innovaties bevorderde de groei. Het land herstelde snel tegen 54 haalde het BNP weer het vooroorlogse niveau.

000 gewonden. In het Westen werd deze verrassing gezien als de eerste militaire agressie in de Koude Oorlog. De oorlog had een impact op de globale economie. In 47 stemde de VN commissie voor nationale verkiezingen in Korea. Noord Korea wordt een strenge Communistische dictatuur onder Kim Il Jong.000 man. Maar Stalin was deels op de hoogte van de Noord Koreaanse intenties en stond Sovjets toe om te helpen met de planning. Truman beseft dat MacArthurs dreigingen tot een grootschalige oorlog met China. De VS verloor 54. met toevoeging van een gedemilitariseerde bufferzone. Het motief van deze invasie is niet geheel duidelijk. maar de onderhandelingen slepen aan. de scheiding blijft de 38 ste breedtegraad. In Amerika meent men dat de Sovjets de hele boel in gang gezet hebben. Noord Korea en China verloren telden elk ongeveer 1 miljoen doden. de oorlog stimuleerde de economische groei in west Europa en Japan . Truman zendt Amerikaanse roepen naar Korea en voert luchtaanvallen uit. het westen vreest escaleren in een globaal conflict Macarthur weet de Chinezen en Noord Koreaanse troepen weer terug te drijven en eist onvoorwaardelijke overgave. maar de SU weigerde toezicht op de verkiezingen in het noorden. Hij stelt voor om de Chinese kust te blokkeren. De noord Koreanen verwachtten een snelle overwinning.100. In het begin van de oorlog werden de VN troepen naar het zuiden gedreven. 166 . Generaal MacArthur wordt benoemd tot bevelhebber van de multinationale VN troepen. de VS spendeerde 15 biljoen. Amerika meende dat de kosten rechtvaardig waren daar men de agressie had weten te stoppen en de globale expansiebeperking succes had geoogst in Azië. Zuid Korea ontwikkelt zich tot een dynamische kapitalistische economie. Ook de SU trok zich terug.De VS ontwikkelde een cliëntstaat en verschafte economische en financiële assistentie. bezorgd over de zuiderse ambitie om de landen te verenigen naar pro westers model. drijft de noord Koreanen terug en trekt noordwaarts richting de Yalu rivier. Twee Korea s waren feit. SU interventie MacArthur wordt vervangen en men start onderhandelingen Na de Koreaanse Oorlog Juli 1951 wordt het vuren gestaakt. In oktober reageert Mao door een chinees vrijwilligers leger te sturen dat de VN troepen weer onder de 38ste breedtegraad drijft. onder presidentschap van Eisenhower. Noord Korea. Juli 1958. regeerde autocratisch: anticommunisme leidde niet noodzakelijk tot democratie! Na de verkiezingen trokken de Amerikaanse troepen zich terug. doch de timing van de invasie verraste zelfs de Sovjets die op dat moment de Veiligheidsraad boycotten waardoor ze geen veto konden stellen toen de Raad de invasie veroordeelde en militaire maatregelen nam de VN stuurt troepen De SU stuurt militaire hulp naar Noord Korea en berispt Amerika met hun bemoeienis. lijkt het initiatief alleen genomen te hebben. wordt de wapenstilstand getekend. Zuid Korea. Inmiddels in 1950 had de Volksrepubliek China een defensiepact gesloten met de SU Juni 1950 voert Noord Korea een grootschalige invasie in het Zuiden. maar liet een goed getraind & uitgerust Noord Koreaanse leger achter. wel werd er nog militaire en economische steun voorzien. de Chinese steden te bombarderen. voor hen wordt Korea a test of will . de grens tussen Korea en China. De verkiezingen in het zuiden van 48 leidde tot het presidentschap van Syngman Rhee. De oorlog was erg kostelijk. maar in september maakt Macarthur een opmerkelijke landing in het westen. waar de Amerikanen de meerderheid vormden.

De VS sloot veiligheidspacten met Australië. nieuw zeeland en de Filippijnen De volgende decennia zouden nieuwe confrontaties en crisis brengen zoals Berlijn. de Amerikanen maakten zich zorgen over de Europese stabiliteit. Er werd een afzonderlijk veiligheidspact gesloten met Japan. Amerika had de markt over genomen. In Europa drong Amerika aan op de herbewapening van west Duitsland. maar de SU onthield zich. ze namen 2/3 van de wereld productie in. de grote kapitalistische macht door de Koreaanse oorlog gefaald had om de westerse imperialistische suprematie in het oosten op te leggen. maar vreesden ook een te grote afhankelijkheid van Amerika. Europa kon zijn importen niet meer betalen.In de communistische wereld meende men dat de VS. Maar West Europa was nog niet afgeschreven. de economische ineenstorting had scepticisme over het Amerikaanse Kapitalisme met zich meebracht. 109 West-Europa: economische wederopbouw WO II liet Europa acht in een toestand van wanorde. de SU en China voedde de gedachte dat het Amerikaanse vrije wereld retoriek slechts als doel had wereldmarkten te creëren voor het Amerikaanse kapitalisme. Marshall plan en Europees herstel Voor de niet communistische wereld was de productiviteit van het Amerikaanse economische systeem enorm belangrijk geworden. Tegen 47 werden de vooroorlogse productie waarden gehaald. Communistische partijen in Frankrijk en Italië lanceerde een golf van stakingen. Cuba. West Duitsland mocht een leger creëren onder commando van de NAVO. het midden oosten. het beschikte nog steeds over de industriële installaties en vaardigheden om te rehabileren. De industriële gebieden waren geruïneerd en het economische systeem stortte in. In 1955 werd de Federale Republiek Duitsland een volwaardig lid van de NAVO Ondertussen had de Koreaanse oorlog het vredesverdrag met Japan versneld. De overzeese landen hadden hun eigen industrieën opgebouwd en waren minder afhankelijk geworden. Een era van diepe Amerikaanse betrokkenheid was aangebroken wat later ook tot de Vietnam oorlog zou leiden. Na de Lend-Lease stuurde de VS goederen naar West Europa en verschafte leningen aan de staten. Amerika zou voordelen uit de heropbouw kunnen halen. Amerika vond weinig steun bij de anticommunistische landen. die het westen wantrouwden. Ze verwierpen het communisme als een vorm van moderne slavernij. die tot in 52 in Japan bleven. Amerika s economie was enorm toegenomen tijdens de oorlog. 167 . In 1951 ondertekende 50 landen te San Francisco het vredesverdrag met elk afzonderlijke herstellingsafspraken. De Sovjets hadden baat bij de chaos. tegelijkertijd vreesde men misoogsten. Amerika stond nu symbool voor westerse oppressie. Vietnam. De SU bleef in de Kurilen eilanden. voor Engeland. en Afrika & de nucleaire wapenwedloop tussen de twee grootmachten. Maar de Europeanen wisten hun economieën snel te herstellen. Amerika meende dat militaire kracht en onbetwistbaarheid de communistische expansie overal ter wereld kon sluiten. waar in Frankrijk hevig verzet tegen stond.

Frankrijk trok vele noord afrikanen aan. Marshall een ruim programma van reconstructie. Het was een plan tegen honger. vrije markt en privé ondernemende economie. de Koreaanse Oorlog brachten een grote economische heropleving en expansie in West Duitsland: het Wirtschafstwunder. Onder het Marshall Plan of European Recovery Program werd Amerikaanse hulp gecoördineerd volgens de noden van de staten. waar Amerika nu de belangrijkste begunstigde van was. Volledige tewerkstelling werd de doelstelling. buitenlandse arbeiders werden verwelkomd als gast werken. Juni 47 formuleerde Staatssecretaris George C. Frankrijk en Italië nationaliseerde de regering belangrijke economische sectoren om ze onder overheidscontrole te brengen. maar tegelijkertijd werd de wereldmarkt hersteld. kapitalistische. Tot 1974 zou de westerse economie een ongekende groei kennen. Overheden waakten over de economie en gebruikte hun fiscale en monetaire macht om investering. Door de naoorlogse baby boom en de miljoenen immigranten steeg de bevolking. het Marshall plan. 168 . Ze namen countercycluische maatregelen. Italië en andere landen ervoeren dit economische mirakel. Toch kende elk land economische planning.Tot dan was de Amerikaanse hulp eerder geïmproviseerd geweest. Ook Frankrijk. De Indonesiërs vonden werk in Nederlanden. Begin jaren 50 ontstond er een stroom van immigranten in Engeland. het sociale aspect werd belangrijker. De economische groei leidde tot arbeidstekort. De welvaartstaat groeide. in 58 was het de leidende industriële macht in het westen. zelfs de SU en de oost Europese staten. waarin de VS de financiële steun zou voorzien. systematische overheidsinterventie en een netwerk van sociale diensten. Later zou men over de silver 50s en de golden 60s spreken. productie. Ter onderstreping van het non politieke karakter werden alle Europese regeringen uitgenodigd. tewerkstelling te promoten. wat onvermijdelijke sociale conflicten zou teweegbrengen en sociale frictie. Resultaten: Westen gebruikte zijn vaardigheden om de transportfaciliteiten te verbeteren y y y y y de infrastructuur werd gemoderniseerd expansie van de productie capaciteit de handelshindernissen werden gereduceerd een stabiele munt verlichtte de financiële druk de economische co-operatie werd aangemoedigd Amerika gebruikte zijn economische bronnen om Europa te doen heropleven. Deze nieuwe Europeanen kende vaak een erg verschillende achtergrond. In Engeland. Tegen 1950 bereikte men de vooroorlogse productie niveaus. armoede. De Office for European Economic Cooperation (OEEC) te Parijs voerde de plannen uit. wanhoop en chaos. De welvaart kwam voort uit een concurrerende. de gezamenlijke Europese prioriteiten zouden maximale voordelen te weeg brengen. Economische groei in west Europa De munthervorming van 48. Maar zelfs in deze gemengde economie bleef de privé kapitalistische sector prominent aanwezig.

Een goede economie was een vereiste om de welvaartstaat in leven te houden. zo kregen vrouwen stemrecht in Frankrijk en Italië. tussen het Ierse republikeinse leger en de protestantse extremisten lieten 3000 mensen het leven. De verzetsbewegingen uit de oorlog riepen voor een federale unie van Europa om toekomstige oorlog te vermijden en de economische & sociale rechten en de politieke vrijheid te waarborgen. Met financiële hulp uit Amerika. de eerste minister en het kabinet waren verantwoordelijk aan de Nationale Vergadering die de macht in handen had. socialisten en de MRP zetten hun tripartiete coalitie voort onder socialistisch leiderschap. De communisten. Het idee van een welvaartstaat bleef. ijzer en staal en andere delen van de economie.110. en een intensieve import verbeterde de economie. die in 1970 alleen maar sterker werd. De socialisten werden Sociaal Democratische hervormers en accepteerde het kapitalisme met een socialistisch beheer. Het presidentschap was nog steeds symbolisch. Een aantal genationaliseerde industrieën kwam weer onder privé controle. De eerste naoorlogse verkiezingen brachten een nieuw verlangen naar sociale hervormingen. men hield verkiezingen voor een constituerende Vergadering. Het recht om te participeren in het politieke leven werd groter. De Gaulles ongenoegen leidde tot protest in december 1946. in de jaren 70 kwam de stemleeftijd van 18 jaar in de meeste landen. en de pond. de koolmijnen. mei 1947 werden de communisten uit het kabinet geweerd. Er werden maatregelen voor de ouderen. De Conservatieven regeerden de komende 13 jaar. maar politici stelden zich minder pragmatisch en ideologisch op. Groot-Brittannië In juli 1945 werd een Labour regering verkozen met Clement Attlee als eerste minister. de balans van betalingen. Noord Ierland kende ook haar problemen. deze vierde republiek verschilde slechts vaag van de vorige. gezondheid en werkloosheid getroffen. waar de katholieke minderheid een annexatie trachten af te dwingen. Na 1970 begon een nieuwe era. Men begon een nieuwe regering. Met de verkiezingen van 1951 verloor Labour zijn meerderheid in het parlement. 169 . In het geweld van 1969. De Franse republiek: Vierde en Vijfde Na de bevrijding van Frankrijk werd generaal Charles de Gaulle de voorlopige president. Toch kende Engeland een achterstand met de rest van het westen. elektriciteit en gas. Eind jaren 1960 kwam er inflatie. De regering nationaliseerde de Bank of Engeland. Daar 4/5 van de industrie in privé bezit bleef sprak men van een gemengde economie. Er waren economische problemen. er was teleurstelling en frustratie over de economie en de globale positie van Engeland. Verdeeldheid in het parlement en ministeriële instabiliteit werden groter. West-Europa: politieke wederopbouw Na de oorlog behielden de meeste staten hun parlementaire democratieën. Enkel Spanje en Portugal zouden tot in de jaren 70 dictaturen blijven. Er werd een programma van sociale zekerheid dat rekening hield met alle leeftijden doorgevoerd om volledige tewerkstelling in een vrije gemeenschap te garanderen.

sceptisch tegen de Gaulles theocratisch system en zijn te grote macht over de staat. de arbeiders krijgen meer inspraak .en andere hervormingen ten spijt werd de economie door de rellen en stakingen aangetast. 15 jaar lang vochten de fransen hun koloniale oorlogen. de Bundestag. Ondanks deze periode van politieke instabiliteit was er een significante wetgeving. the rally of the french people . fungeerde als een ceremonieel figuur met beperkte politieke macht. De Gaulle werd in juni als premier aangesteld door de Nationale Vergadering. partner van het Westen overheid moedigt privé industrie en kapitalistische concurrerende economie aan sociale diensten. 170 . onderwijs. aan de hand van Jean Monnet vergrootte en moderniseerde de economische basis en maakte de weg vrij voor industriële expansie. waar de tien west Duitse staten vertegenwoordig waren. hij krijgt de macht voor zes maanden en mag een nieuwe grondwet voorbereiden. Na een referendum in 1969 trad de Gaulle af. kon de Nationale Vergadering ontbinden. De macht werd gedecentraliseerd in een federaal systeem. De vierde republiek vond zijn ondergang in het hardnekkig vasthouden aan het oude Franse koloniale rijk. en een gemengde economie was feit. Aan het hoofd van de regering stond de kanselier. De Federale republiek van Duitsland Een international proces te Nuremberg ( 45. maar de oude democratie ook. Een economisch plan. Ze ontwikkelde een nucleaire bom.46) veroordeelde de Nazi leiders en organisaties voor oorlogsmisdaden. Hij benoemde de eerste minister. Frankrijk werd werelds vijfde grote industriële macht in 1960. samen met het kabinet was hij verantwoordelijk voor het lagere huis. Er kwam evenredige vertegenwoordiging en een kiesdrempel. De Gaulle loste de crisis op zijn eigen manier op. vakbonden. Deze kreeg de finale autoriteit in buitenlandse zaken en nationale verdediging. kon nieuwe verkiezingen vragen De politieke instabiliteit verdween. De vier bezetters stelden een denazificatie programma op. Ook werd de sociale zekerheid uitgebreid. De kolonies hadden al in 1946 vertegenwoordiging in Parijs gekregen. die indirect verkozen werd. die boven de partijen zou staan. De Gaulle wist met steun van het leger de revolte te stoppen. De natie groeit rusteloos. In 1954 kreeg Indochina onafhankelijkheid. De kolonies in sub Statarisch Afrika waren al vooraf gegaan. dat gemengde resultaten voortbracht. Sommigen verlieten het land Het verdeelde Duitsland werd de het centrale toneel van de Koude Oorlog. in een referendum in juli 1962 kreeg Algerije haar onafhankelijk. De situatie in Algerije ontspoorde met een coup in mei 1958. Verschillende industrieën werden genationaliseerd. Er werd een tijdelijke grondwet gemaakt en nieuwe rechten & de federale republiek werd gevestigd.sociale markt economie het samengaan van arbeid en kapitalisme In 1948-1949 wordt een constitutionele conventie gehouden te Bonn. De president. DDR: loyale cliëntstaat van de SU FRD: parlementaire democratie. De vijfde Franse republiek bracht veranderingen in het statuut van de president. Mei 1968 braken studentenrevoltes uit en tien miljoen arbeiders staakten. Vele Duitsers waren lid geweest van Nazi organisatie en het bleek moeilijk om hen uit het openbare leven te sluiten.De Gaulle kwam terug met een beweging.

In 1947 werden de communisten uit het ministerie geweerd en in 1948 wonnen de christendemocraten met een absolute meerderheid. De regering begon de hervormingen te verwaarlozen en profiteerde van steun uit de zakenwereld. In 1960 kwamen de socialisten bij de regerende coalitie. Van 49 tot 69 regeerde de Christen Democratische Unie. Konrad Adenauer werd kanselier in 49. met interventie van de VS. er kwam een nieuwe grondwet die een ceremonieel presidentschap vestigde en een kabinetsregering. In 65 vervoegden de Sociaal Democraten de Christen Democraten en Vrije Democraten in een grote coalitie . Italië kende succesvolste west Europese communistische partij De economie bleek stabieler: Italië werd een belangrijke industriële natie. Er werd onderhandeld met de SU en Polen in 71. men won steun en vertrouwen van Amerika. In 1969 werd Willy Brandt kanselier met een nieuwe coalitie. Ondanks hun grote aanhang bij verkiezingen weigerden de christen democraten hun toetrede tot de nationale regering. In 1946 werd de Savoy monarchie verlaten. maar dit bracht weinig verandering en de bevolking werd ongeduldig. een bondgenoot van NAVO. economische en militaire structuren. hun gedachtegoed werd milder door de komst van het Eurocommunisme waarbij men afstand nam van Rusland en zich de ideologie gematigder gingen toepassen. De Christen Democraten werden als snel de dominante partij. Na de Gasperi in 1953 regeerden de Christen Democraten samen met de kleine centrum partijen. De banden met Frankrijk werden versterkt. 111. Willy Brandt werd minister van buitenlandse zaken en startte een Oost beleid. Men verweet hem een kanseliers democratie gecreëerd te hebben.De Christen Democratische Unie en de Sociaal Democraten werden de hoofdpartijen. Na een spionage schandaal in 74 zette Sociaal Democratische collega Helmut Schmidt Brandts beleid voort. Op regionaal vlak waren er echter al veel communistische burgemeesters en gemeenteraadsleden. maar onder zijn stabiele regering werd een economische expansie mogelijk. Gedurende 7 jaar regeerde Alcide de Gasperi over een reeks coalitie regeringen. de Oost Duitse landsgrens werd geaccepteerd. Hervorming van de globale economie er zouden grote veranderingen in de mondiale economie komen 171 . Ze mengde democratische politieke principes met een gematigd vrije onderneming economie en sociaal katholieke arbeidsprincipes. Proportionele vertegenwoordiging zo evenredige representatie voor alle politieke partijen garanderen. al bleef het zuiden een probleemregio. Tijdens de Koude Oorlog hield hij Italië in het westerse kamp. West Duitsland werd een belangrijke economische macht. De regering erkende de DDR en moedigde diepere economische banden aan. In de jaren 60 werden de communisten sterker. Hij integreerde de FRD in de opkomende Westerse politieke. Met zijn Ostpolitik probeerde men banden te smeden met de SU en Oost Europa. waardoor de partij alle klassen van de maatschappij aansprak. De communisten bleven uitgesloten. De Italiaanse republiek Na de val van Mussolini in 1943 kwamen de politieke partijen weer op het t oneel. In 82 keerden de Christen Democraten terug met Helmut Kohl als kanselier.

bemiddeld akkoorden & handels geschillen De wereldeconomie in de vroege postoorlogsjaren: de non-communistische/ vrije markt economie. ze zouden vooral later een belangrijke rol gaan spelen. Ook Latijns Amerika. later kwam Japan erbij. om tijdelijke betalingsbalans problemen te verbeteren y probeerde de muntdevaluaties te reduceren Bank for Reconstruction and Development (World Bank) y maakte lange termijn leningen met de armere landen voor economische ontwikkelingen Beide lagen in Washington. 172 . om de tarieven te reduceren op wederkerige basis GATT: y y y y y the General Agreement on Tariffs and Trade bouwt hierop verder in 1948. en het era van de gouddollar standaard werd gevolgd door een systeem van schommelende wisselkoersen. Dit bleek echter moeilijker dan verwacht. De stabiele omzetting van verschillende munten in goud of dollars aan vaste wisselkoersen werd pas mogelijk in 58. het tweede was het stabiliseren van de munt. Amerika was nu het economische zwaartekrachtpunt. Azië.Amerika nam het initiatief. het Midden Oosten. maar kregen ook veel kritiek omdat ze de arme landen niet echt zouden gesteund hebben. ze wouden de economische wantoestanden van het interbellum vermijden. met 23 naties om discriminatie in de internationale handel te voorkomen onderhandelt over de tarieven. Australië en Afrika werden in deze economie geïntegreerd. eerste stap is Bretton Woods (New Hampshire) Bretton woods: y internationale conferentie met 44 naties in 1944 y handelsbelemmeringen reduceren y werken aan stabiele munten na de oorlog de VS had vroeger al onderhandeld over bilaterale handels akkoorden met een aantal landen. Strategische centrums waren Noord Amerika en West Europa. Twee belangrijke agentschappen werden opgezet om financiële regelingen te helpen: International Monetary Fund: y voorzag leningen aan regeringen. ze verlangden een terugkeer naar de vrije handel en de monetaire stabiliteit van voor WO I. Tot 71 zou elke belangrijke munt een nominale waarde in goud en dollars hebben. Muntstabiliteit: naar de gouddollar standaard De eerste doelstelling van Bretton Woods conferentie in oorlogstijd was de handel te liberaliseren. wil de barrières wegnemen fundament van naoorlogse globale handel 100 landen in 1990 WTO: y -World Trade Organisation y handelsgeschillen regelen y opgericht in 1997. De naoorlogse economie veranderde echter rap.

European Atomic Community: de landen coördineren hun non-militair nucleair onderzoek 1967 de drie Gemeenschappen (EGSC. De belangrijkste beslissingen bleven voor de ministerraad. Amerika gaf meer uit in het buitenland dan het er verdiende. West Europa en de olierijke Arabische landen hadden grote dollarreserves. hun hoge commissies vormden de European Commission. EEC & EAC) consolideren zich tot de Europese gemeenschap. waar de zetelverdeling volgens partijen was. De Gaulle gaf echter zijn veto. een vrij handelsgebied 1952: Frankrijk. Deze verandering gaf wantrouwen tegenover de 173 . West Europa ¼ import & 1/5 export in de gehele wereldeconomie Vooral de FDR kende een enorme groei. Engeland wou aanvankelijk niet tot de Common Market toetreden. tevens groeide het naar een meer geïntegreerd economisch systeem toe. In 63 besloten ze zich. te Straatsburg. met hoofdkwartier in Luxemburg. culturele. 1971 De nieuwe handelspatronen creëerden monetaire problemen. Er ontstond een dollar glut . In het huidige klimaat leek de toekomst in eenheid te liggen. dat al tijdens het interbellum geopperd was. Niettemin leek de toekomst positief. Einde van de Goud-Dollar Standaard. een sociaaleconomisch beleid harmoniseren en werken naar een vrije beweging van kapitaal en arbeid. Hun hoge commissies werden de European Community. dat zich met humanitaire. de stap naar politieke eenheid bleek trager. Het idee van een verenigd Europa. waarmee een vrijhandelszone komt. 1949: oprichting van de Raad van Europa. Monnet wordt de eerste president van de organisatie. maar superviseerde wel het budget en de Europese Commissie. het aantal dollars in het buitenland was groter geworden dan de Amerikaanse goudreserves. het klampte zich vast aan de Commonwealth.Europese integratie: van Common Market to the European Community West Europa groeide op economisch vlak. wegens economische achterstand. De jaren 58. met een toetrede in 73. dan toch aan te sluiten. De groei van de Amerikaanse export was gestopt. Voor de Gaulle moest Europa een Europa van soevereine staten blijven. e European Economic Community: de Common Market Common Market: wou een volledige economische integratie doelstellen. Een ministerraad vertegenwoordigt de 6 regeringen. de Federale Republiek Duitsland. 1957: De zes naties tekenen het Verdrag van Rome. Met het verdwijnen van de Gaulle kwam er weer toenadering. en hield het idee van een eenheid levend. evenmin zagen ze supranationaal gezag zitten. de onderlinge tarieven elimineren.68 waren opmerkelijk wat betreft de economische integratie. er ontstond een ongunstige betalingsbalans. sociale bezig hield in 58 werd het Europese Gerechtshof voor Mensenrechten opgericht Europese integratie? 1948: de BENELUX. hij zag in de speciale band met de VS een bedreiging. kreeg een voedingsbodem. Het parlement had een beperkte macht tot wetgeving. de productie wordt onder een Hoge Autoriteit geplaatst. 1979: vanaf nu worden de leden door Europese verkiezingen verkozen. er werd vergaderd in het European Parliament. Italië en de Benelux landen richten samen de European Coal and Steel Community op. De invoerrechten op steenkool en ijzer worden verlaagd.

Op economisch vlak drukt hij decentralisatie door. Steden worden hernoemd. in 73 was er een tweede devaluatie. De Gaulle eiste het einde van de gouddollar standaard en een terugkeer naar goud. en Oost-Europa Stalinisme in de naoorlogse jaren dood van Stalin in 1953 het Stalinistische terreur: y etnische groepen werden naar Siberië gestuurd y massa deportaties in de Baltische staten y werkkampen y geheime staatspolitie ( de NKVD. later de KGB) y controle over het intellectuele leven. Er was nu sprake van floating currencies . Zo wordt het Boris Pasternak verboden de Nobelprijs te aanvaarden voor zijn boek dr. de dooi . Met het fictieve doctors plot werden Joodse dokters gearresteerd wegens vermeende plannen om Stalin en de Kremlinleiders te vergiftigen. Bresjnev. Zivagho. In 1964 wordt hij opgevolgd door Leonid I. Amerikaans goud en buitenlandse muntreserves daalden sterk. Het bureaucratische systeem van collectieve en staatsboerderij bleef. In zijn toespraak van 1956 bekritiseerd hij Stalin. bepaalden de partijleiders dat geen individuele leider de partij en regering zou mogen domineren. Chroetsjov zet zijn destalinisatie campagne verder. toch blijkt de vrijheid gering. en de open clash met China verhinderden dit. De landbouw vormde nog steeds de zwakste sector. maar de Cubacrisis. de politieke politie ontwikkelde samenzweringstheorieën om de terreur te rechtvaardigen.dollar die vele nu als overgewaardeerd zagen.S. de Virgin lands werden gecultiveerd.S. Stalin s lichaam wordt uit het mausoleum verwijderd. De nadruk komt op zware industrie te liggen. Na de dood van Stalin in maart 1953 komt Nikita S. 112 de Communistische wereld: de U.R. In 65 wisselde Frankrijk zijn dollars voor goud. De dollar bleef belangrijk maar de West Duitse mark en de Japanse yen kwamen naast de dollar te staan. Chroetsjov: de abortieve inspanning voor hervorming Vastbesloten om collectieve controle uit te oefenen. Andere centrale banken volgende niet. maar privé investeerders speculeerden tegen de dollar. Er werd komaf gemaakt met de vaste goudprijzen. Chroetsjov ijverde voor een vreedzame co-existentie. In 71 schaft Nixon de goud uitwisselbaarheid af en devalueerde de dollar. maar de oogsten mislukten. Hij moedigt een grotere culturele en intellectuele vrijheid aan. 174 . Chroetsjov aan de macht. Stalins opvolgers zouden deze gevangen weer vrij laten. nationalistisch & xenofoob Er was een groot antisemitisme. fabriek managers krijgen meer autonomie. hij creëert regionale economische besturen. waarbij de koersen dagelijks konden schommelen. hiermee kwam het globale monetaire systeem van Bretton Woods ten einde.

Leiders van oppositie partijen werden gedwongen te vluchten. Roemenië.Oost-Europa: de decennia van dictatuur De drie Baltische staten. De militaire bezetting gaf de locale communistische leiders de mogelijkheid om de linkse coalitie regeringen te domineren. Consolidatie van communistische controle Stapsgewijs consolideerden de Sovjets hun controle. Oostenrijk verkreeg haar onafhankelijkheid als neutrale staat in 1955. Stalin verbrak zijn belofte van vrije verkiezingen. In de vroegere coalities moesten ze de macht delen. De Sovjets voorzagen laaggeprijsde ruwe materialen en olie. maar ze hadden de hoofdministeries. Een nieuwe fase van industrialisatie deed zijn intrede. De nieuwe regeringen botsten met de katholieke kerk. Bulgarije en Tsjecho-Slowakije kwamen onder Russische invloed. Na 1947 maakten de communisten kom af met hun politieke tegenstrevers. In Tsjecho. leger en de rechtbanken in handen. De economische relaties met oost Europa werden geformaliseerd door middel van de Council for Mutual Economic Assistance. De nieuwe volksdemocratieën ondernamen stappen om de landbouw te collectiviseren. Ook polen. De economie werd genationaliseerd.Slowakije bleef de coalitie regering langer aan de macht maar viel ten prooi aan een communistische coup in 48. de agrarische hervormingen betekende het einde van de voormalige aristocratie. ongecultiveerd land werd in gebruik genomen. Estonia. Ook te nationalistisch ingestelde communistische leiders werden slachtoffer van StalinS repressie. Joegoslavië en Albanië hadden ook communistische regime. 175 . propaganda. Op militair vlak had het Warsaw Pact van 55 zes oost Europese landen in een gezamenlijke verdediging alliantie gebracht. Hongarije. Hij volgde een onafhankelijk buitenlands beleid. Marshal Tito hield een strakke grip op de multinationale staat maar minderde de gecentraliseerde economie controle en nam afstand van de landbouw collectivisatie. Fascistische aanhangers en nazi collaborateurs werden uit het openbare leven en stemming gezet. de SU troepen bleven talrijk gestationeerd. kerkvorsten werden gevangen gezet en het kerk eigendom werd geconfisqueerd. De nieuwe regeringen confisqueerden en herverdeelde de landgoederen. Joegoslavië toonde een opmerkelijke weerstand tegen de Sovjets. maar braken al snel met de SU. maar het was vooral de SU zelf die van deze co-operatie de vruchten plukte. De communistische leider. Ondanks de oorlog wist Finland onafhankelijk te blijven. gevangengezet en het zwijgen opgelegd. landbouw zou de zwakste schakel in de economie blijven. In 1940 werden ze socialistische sovjet republieken. het westerse protest verstevigde de sovjet positie. Deze eerste belangrijke Communistische figuur die de onafhankelijkheid van Moskou verklaarde vestigde een model voor een nationale autonomie dat andere leiders en partijen zouden volgen. een markt voor oost Europese goederen. politie. Latvia en Lithuanica kwamen onder sovjet controle met het nazi sovjet pact. justitie. maar de nadruk op zware industrie verwaarloosde de consumptiegoederen.

Oost . De hervormingsgezinde communistische leider Imre Nagy kwam opnieuw aan de macht. Velen kwamen in Amerika terecht. en vele communisten in West Europa en elders namen afstand van de partij. 200. Chian trekt met zijn troepen naar het eiland Taiwan. De Sovjets lieten hem vervangen door Janos Kadar.000 Hongaren worden verbannen. waarbij hij het marxistische wereldbeeld met de oude imperiale traditie verbond. Zijn beleid creëerde een vrijere atmosfeer. Communistische partij leider Wladyslaw Gomulka stond open voor een alternatief. het vasteland China zou dit gebied blijven claimen. In 1937 vormden ze een alliantie tegen Japan. geleid door de Oost Europese Communistische partijleiders. 1953-1956 De veranderingen in de SU na Stalins dood raakten de Sovjet satellieten. maar ook voor het verbreken van de banden met Moskou. Polen en Hongarije. De Amerikanen zorgden voor een tijdelijke wapenstilstand. Aangezet door Gomulka s succes in Polen. braken demonstraties in Hongarije uit.Duitsland. waar hij een kleine Chinese Republiek vestigt. waarbij Mao een eigen guerrilla oorlog voerde tegen de Japanners uit het Noorden. Voor het eerst sinds de revolutie van 1911 was het land onder controle van een 176 . 113. Nationalisten troepen keren met Amerikaanse hulp terug naar oost China. Mao: het nieuwe regime Tot aan zijn dood in 1976 kneedde Mao het lot van China . in China wordt de burgeroorlog weer aangevat. De SU tanken in Boedapest verzwakte de nog overgebleven illusies over liberalisme. maar zijn hervorming era bleek kortstondig. hervestigde het communisme met strenge repressie. Hij legde zijn ijzeren regel op de partij en had de bevolking onder controle. Chroetsjov stelde dat er meerdere wegen naar het socialisme bestonden. De burgeroorlog Sinds 1927: burgeroorlog tussen de Guomindang ( de Nationalisten) en De Communisten. De Nationalisten verkeerden in chaos. onderontwikkelde China volledig transformeren. De Communisten verlaten hun guerrilla basissen en trekken naar de provincies in het noorden. maken contact met de Russen in Manchuria. De communistische wereld: Mao Zedong en de volksrepubliek China. Samen met zijn destalinisatie toespraak opende dit de doos van Pandora. waar hij een communistisch regime plaatste met steun van de boeren dankzij landhervormingen. Polen wil vrijheid en onafhankelijkheid. 1945: overwinning op Japan. Hij zou het agrarische. Het nationale gevoel en kerkinstellingen leiden tot riots en demonstraties. 1956: revolte in Polen & Hongarije. In 1949 verschalken de communisten de Guomindang legers. zijn hervormingsprogramma en vrijlating van politieke gevangen gaf druk voor democratisering & een parlementaire regering. Chroetsjov stuurde troepen en onderdrukte de contrarevolutie.

30 miljoen chinezen kwamen om van honger bij dit verschrikkelijke agricultuur experiment. laat honderd bloemen bloeien.000 contrarevolutionairen de dood. Al gauw kwam er echter een nieuwe periode van repressie. het programma stelde dat binnen enkele jaren het niveau van Engeland zou geëvenaard worden. een antirechtse campagne waarbij meer dan een half miljoen rechtsen & en klassenvijanden in de gevangenis of werkkampen belandden.stabiele verenigde centrale regering. Gemeenschappelijke keukens. Mao steunde erg op de Sovjet ervaring: Sovjet ervaring: y de Communistische partij controleert elk niveau van de regering y manipulatie van de informatiekanalen y politieke indoctrinatie y -werkkampen Tijdens de eerste helft van 1950 vonden 700. kinderdagverblijven & scholen zorgden ervoor dat de vrouwen meer op het land en in de fabrieken konden werken. een waterstof bom in 67 en lanceerden ruimtesatellieten in de jaren 70. Dit hele plan draaide uit op een ramp: de oppositie van de boeren. Het buitenland had echter geen weet van Mao s geheime hongersnood. ze testten met succes een atoombom in 64. In 56 leek het tij te keren. Oude misbruiken zoals kinderhuwelijk en concubinaat werden 177 . Men wil de vooruitgang versnellen. zei hij. met significante resultaten al werden niet alle doelstellingen bereikt. De volgende twee jaar voerde Mao een campagne tegen de klasse van landheren en stuurde zo n half miljoen mannen vrouwen en kinderen de dood in of liet ze opsluiten in repressieve werkkampen. Wegen. De industriële sector daarentegen maakte vooruitgang. bekwaam om werelds meest bevolkte natie te leiden en mobiliseren. De fabrieken creëerden een basis voor verdere expansie. Ongeduldig met het trage verloop van sociale verandering lanceert Mao in 57 De Grote Stap Voorwaarts. Zo maakte Mao komaf met zijn tegenstanders en elke oppositie. de staalproductie steeg. Ook in het nieuwe technologische tijdperk speelde China mee. trein en luchttransport verenigden het land. de partij maakte komaf met het oude land regime op het platteland en vestigde agriculturale coöperaties als voorproef voor collectivisering. waar velen nooit meer uit zouden terugkeren. een nieuw translatiesysteem werd ingevoerd. de misoogsten en andere mislukte experimenten leidde tot een verschrikkelijke hongersnood. Vrouwen kregen gelijke kansen en sommige konden zelfs tot in de politiek opklimmen. zo mochten de boeren een deel van hun oogst verkopen. Ze waren strak georganiseerd en waren verantwoordelijk voor de mechanisering van de landbouwproductie en de ontwikkeling van de lokale landelijke industrie. Het accent ligt op de zware industrie. Het land zou gecollectiviseerd blijven. De boeren werden bevolen van de traditionele landbouw af te stappen en overal graan en rijst te planten en gewassen te kruisen. De coöperaties op het platteland werden samensmolten tot grotere volkscommunes . Ongeletterdheid werd bestreden. ongeacht de geschiktheid van de bodem.. maar de partij nam afstand van strenge aspecten. In 53 gaat het Vijf Jaren Plan van start met economische en technologische assistentie van de SU. Vervolgens mobiliseerde Mao het land voor de economische heropbouw en het land in een industriële macht te veranderen. in 1960 stond China in de top 10 van de industriële machten. Volksgezondheid en hygiëne werden een hoge nationale prioriteit. Systematische drainage en rioleringswerken verminderden de ziektes. honderd scholen van gedachten. Het regime verandert het leven op vele vlakken. Ook werden de boeren aangemoedigd om metallurgische ovens in hun achtertuinen te plaatsen en staal te bewerken.

Mannen en vrouwen werden gearresteerd en door de straten getrokken. in 71 verving China Taiwan in de verenigde naties.en partij ambtenaren. kwamen legerleiders tussenbeide en kregen Mao s toestemming om de orde te herstellen. 178 . geleidelijk aan verbeterde de banden met de VS. regering. Toen de situatie uit de hand dreigde te lopen. In 72 bracht Nixon een bezoek aan het land. Binnen een generatie was er sprake van een moderne industriële gemeenschap. vallen de westerse imperialistische cultuur aan. honderdduizenden waren omgekomen. In 1950 werd Tibet bezet. start Mao de Culturele Revolutie. Bang dat de revolutie hem niet zal overleven & dat haar zuiverheid in gevaar was. De partij en regering waren drastisch gezuiverd. maar ook onderwijzers. Deze gewapende shock troepen stellen de bourgeoisie aan de kaak.verboten. De transformatie was succesvol. In 71 trok Mao zich terug. In 1962 kwam het tot een clash met India wegens grensmeningsverschillen. maar de prijs was hoog. in 76 begon een nieuwe. de centrale commissie zelfs met 2/3. Er vinden zuiveringen plaats tot in de hoogste ranken van de regering en de partij. administratieve werkers. Mao. kunstenaars werden vernederd en met geweld geplaagd. Hij mobiliseert miljoenen studenten en andere jonge mensen met zijn Rode Garde. en velen die zich laks getoond hadden worden verwijderd. Tegen 1969 was de storm gaan liggen. In de jaren 60 verzwakten de banden met de SU. De economie en het hele onderwijs systeem vielen uit elkaar. China had zich ontwikkeld tot een groot potentieel centrum van globale macht. Buitenlandse zaken China voerde een agressief buitenlands beleid. enkele maanden na de dood van zijn vermeende opvolger. In 1976 stierf Mao. de opkomst van China als tweede communistische macht ondermijnde het ideologische leiderschap van de SU. Mao was van mening dat de deugd in landarbeid lag. Vooral de intellectuelen kregen het hard te verduren. onderwijzers. vredevoller era onder Mao s opvolgers. the Great Helmsman werd herdacht als dé vader van de revolutie en als één van de grootste figuren in de geschiedenis van China. drie miljoen mensen waren naar werkkampen of de werkvelden gestuurd. de pragmatische en gematigde Zhou Enlai. partijambtenaren werden naar het platteland gezonden om er arbeid te verrichten. de Dalai Lama werd in ballingschap gedreven.

en het communistische deel van de Sovjets.Azië Het einde van de Britse heerschappij In 1947 kwam de Britse heerschappij in India ten einde. opgericht in 1885. overheidcontrole en nationalisering van de hoofdsectoren noodzakelijk waren. misnoegt door Ghandi s programma van religieuze tolerantie. In 1948 werd Ghandi vermoord door een Hindoe extremist. De opkomst van onafhankelijke naties in Zuid. waardoor de Engelse hen onafhankelijkheid verleenden. naast de twee industriële wereld: het kapitalistische blok onder invloed van Amerika. terwijl ¾ van de bevolking Moslim was. geworteld op de Islam. welke internationaal herkend waren en vastgelegde grenzen hadden. Bovendien hadden de Japanse verovering in Azië het beeld van de Europese onschendbaarheid aangetast. de moderniseringsprogramma s hadden gemengde resultaten. later in de Koude Oorlog zou men de term Derde Wereld gaan gebruiken. 114. was sterker geworden in het interbellum onder leiding van Ghandi en Nehru. De kolonies werden getransformeerd in soevereine staten. met een explosie van etnische en religieuze conflicten ten gevolg. Het Indian National Congress. gesticht in 1906. De meeste nieuwe regimes bleken echter incoherent en instabiel wat economische en sociale problemen teweegbracht. y y India groeide tot een gemoderniseerd land met een gemengde economi Ondertussen vielen India en Pakistan opnieuw in het terugkerend patroon van conflicten. De ex. de Hindoe republiek van China en de islamitische republiek Pakistan. Deze verdeling leidde tot geweld en sociale wanorde. 65. Europa s wereldoverheersing was ten einde gekomen. voornamelijk in Kasjmir sinds 48.kolonies waren onderontwikkeld.66: opnieuw oorlog 71: India steunde Bangladesh in haar afscheidingsoorlog van Pakistan y Nehru s neutrale houding in de Koude Oorlog betekende een voorbeeld voor het merendeel van de Derde wereld. De Moslim Liga. y y y Nehru & zijn Congres partij regeren van 1947 tot aan zijn dood in 1964 Engelsachtige parlementaire democratie toch eerder paternalistisch beleid (geen echte oppositie aanwezig) Nehru toonde zich een gematigde socialist. Met het einde van de koloniale rijken en het ontstaan van meer dan honderd nieuwe naties. De oorlog had de nationale agitatie naar vrijheid en democratie in de kolonies verstevigd. De Hindoe maharadja wou het land bij India voegen. 179 . riep onder leiding van Muhammad Ali Jinnah om een eigen nationale staat. In 1947 werd het land opgesplitst in twee nieuwe staten.Hoofdstuk 23: Postkoloniale naties in Azië en Latijns Amerika Het einde van de Europese overzeese koloniale rijken na WO II vormde de meest revolutionaire en dramatische politieke verandering in de geschiedenis van de moderne wereld. Men noemde deze landen de Ontwikkelingswereld . De leiders eisten onafhankelijk maar wensten ook een sociale revolutie in het complexe multi-etnische land te voorkomen. De congress party en de moslim liga bleven hardnekkig. erkende het belang van privé kapitalistische ondernemingen maar geloofde dat economische planning. India had Groot-Brittannië gesteund in WO II.

Na enkele onstabiele coalitieregeringen werd Atal Bhari Vajpayee. was nog steeds aanwezig. Het was de middenklasse die van de economische vooruitgang proefde. reduceerde de bureaucratie en maakte komaf met de corruptie. liet ze hun heilige tempel bestormen waarop ze enkele jaren later in 1984 werd vermoord door sikh soldaten. hoewel deels afgebouwd. De congrespartij. voordien weinig geïnteresseerd in de politiek.Nehru s opvolgers Toen Nehru s onmiddellijke opvolger stierf in 1966 verkozen de congresleiders Nehru s dochter Indira Ghandi tot premier. Narasimha Rao hervormde de partij. verklaarde ze de noodtoestand. Haar zoon Rajiv Ghandi. Ze sloot deals met de Hindoe nationalisten. Een Hindoe heroplevingbeweging groeide in de jaren 90. afkomstig uit een lagere kaste. Voor de economische ontwikkeling bleek deze bevolkingsgroei nadelig. In 92 kwam het tot een clash over religieuze Islamsites tussen Hindoe extremisten en moslims. In 74 begon India met ondergrondse nucleaire proeven en werd werelds zesde nucleaire macht. vijftig jaren van onafhankelijkheid In 1997 vierde India 50 jaren van onafhankelijkheid. vrouwen waren hoog vertegenwoordig in de politieke rangen wat een vertekend beeld gaf. In 1997 werd Narayan. verdeeld in sociale groepen met verschillende niveaus van educatie. Ondertussen reorganiseerde de Congres Partij zich en kwam in 2004 weer aan de macht. welvaart en toegang tot de economische producten. Hij moedigde buitenlandse investeringen aan en verkleinde de protectionistische barrières. 180 . premier. In de jaren 90 begon India zich te vestigen als globale leider in de ontwikkeling van nieuwe computertechnologie. verzwakt door interne verdeling en corruptieschandalen verloor in 96. uit vrees voor de verkiezingen te verliezen. Het land verviel in geweld en vijandelijkheden tegen de 120 miljoen moslims. In 1975. De status van de vrouw leek te verbeteren. Toch was er sprake van enige sociale mobilisatie: mensen uit de lagere kaste werkten zich omhoog. Geconfronteerd met een Sikh afscheidingsbeweging in Punjab. leider van de BJP. Zijn regering was niet zo doeltreffend. kwam aan de macht. Moslims en Sikhs. Het kastensysteem. verwaarloosde de sociale problemen. terwijl de bevolkingen buiten de stad in armoede en ziekte leefde. president. De politieke scène werd problematischer. In 89 verliest de Congrespartij de parlementaire meerderheid. Ze bleek genoeg support te hebben om in 1980 herverkozen te worden als premier. met rellen in de hoofdsteden. Zo kreeg hun gewapende conflict dimensies van een globaal gevaar. Ze zocht de steun van de massa op bij wie ze erg populair was dankzij haar beloftes om de armoede te bestrijden. De bevolking groeide dankzij de medische vooruitgang. de economie integreerde zich in het wereldsysteem. De constitutionele regering werd afgeschaft en honderden tegenstanders werden gearresteerd. betere voeding en daling van de kindersterfte. In 88 testte Pakistan zijn atoombom waarop India antwoordde met nieuwe testen. De partij regeerde tot 96 maar het Nehru-Gandhi ere was ten einde. Desondanks bleef India een land van tegenstelling. wat de corruptie nog vergrootte. India bleef een Derde Wereld land. De rechtse Indiaanse Volkspartij (BJP) kwam aan de macht en gebruikte de Hindoe revival voor politieke doeleinden. Ondanks dat de armoede gedaald was leefde meer dan 40 % in miserabele omstandigheden. Na de moord op Rajiv Ghandi in 91 wist de Congrespartij de nieuwe verkiezingen te winnen.

de Taliban. wat hem veel kritiek opleverde van islamitische militanten. onder beschuldiging van corruptie werd ze afgezet. Vandaag bekleed Pakistan een pitovale rol in de globale politieke en militaire strategie van de VS. India kwam tussen beide met militaire macht en dwong de erkenning van onafhankelijkheid af. 2 miljoen Afghaanse vluchtelingen kwamen het land binnen. toen Oost Pakistan de onafhankelijkheid verklaarde als de nieuwe staat Bangladesh. 181 . Het land bleef voornamelijk agrarisch en was nog steeds een van de armste en minst ontwikkelde Aziatische landen. Generaal Musharraf ondernam een militaire coup. De Pakistaanse regering stuurde een groot leger om de rebellie te onderdrukken. Afwisselend waren er periodes van constitutionele restauratie maar deze werden al snel weer opgevolgd door militaire dictatuur. De militairen namen de macht en executeerden president Ali Bhutto. zijn opvolger werd vermoord. Gedurende korte tijd na de oorlog was de burgerlijke heerschappij hersteld in Pakistan. maar in 77 ging het bekende politieke patroon weer verder. de nieuwe regering omvatte een aantal burger leiders en beloofde toekomstige verkiezingen. Ze beloofde liberalisatie en hervorming.De islamitische republiek Pakistan Muhammad Ali Jinnah. De Sovjet invasie van Afghanistan in 79 wakkerde de extremistische gemoederen aan. De opkomst van het radicale Afghaanse regime. ongelijke burgeroorlog. Zijn militaire regime stuitte op een grote oppositie na 2001. wat voor provocatie zorgde bij de oppositie van militante Moslim groepen en militaire. Zelfs toen de burgerlijke heerschappij hersteld was waakte het leger nauwlettend over de politiek. De verbeterde relaties tussen India en Pakistan bieden mogelijkheden voor een stabielere politieke toekomst in Zuid Azië. In 1971 explodeerde dit in een afscheidingsoorlog. De poging om moslim populaties in één natie te verenigen mondde uit in geweld. Bangladesh werd een van werelds dichtstbevolkte moslimnaties maar deze hoge bevolkingsdichtheid droeg bij tot hardnekkige economische problemen. jurisdictie en provinciale wetgeving zo ernstig ondermijnt dat het land zich in politieke en financiële wanorde bevond. Inmiddels groeiden de Islamitische religieuze bewegingen en stelden zich militanter op. leider van de Pakistaanse onafhankelijkheid stierf kort na de onafhankelijkheid. droeg bij tot verdere ontwikkeling van de militante islamitische bewegingen in Pakistan. Al snel bezweek de Republiek onder militaire heerschappij. hij had de Amerikaanse militaire campagne gesteund. het land onderhield banden met het Talibaanse regime. honderd duizenden kwamen om in een brutale. Vlak na een verkiezingstoespraak voor de Pakistaanse verkiezingen van 2008 kwam Benazier Bhutto als oppositieleidster na een zelfmoordaanslag om het leven. In deze oorlog zond Amerika wapens naar de moslim guerrilla s. In 1988 keerde Benazir Bhutto terug uit ballingschap en werd de eerste vrouwelijke premier bij de volgende verkiezingen. In 97 had Benazir Bhutto s opvolger het de parlementaire autoriteit. In Oost Pakistan leefde de bevolking in armoedige toestand wat de gevoelens tegen de west Pakistaanse leiders aanwakkerde.

Onder druk van de demonstraties stonden de militairen open verkiezingen toe in 1990. Ze had gestuurd in het westen en was erg populair. Echte repressie was er niet. Hij regeerde 26 jaar lang en zette de socialisering voort in een militair regime. in 1962 nam generaal Ne Win het land over. Aung San Suu Kyi zette haar beweging verder en werd een international symbool voor democratische aspiratie. maar ze werd gearresteerd door een militaire junta. Was lange tijd werelds grootste rijstexport land. In 1969 waren etnische conflicten uitgebroken in Maleisië. De bevolking telde 88 % moslims en vele andere etnische groepen. In de jaren 80 ontwikkelde het land hoge technologie industrie. De militairen bleven in controle en ondanks internationale steun werden de democratische doelstellingen niet bereikt. Later kwamen multi-etnische coalities die de spanningen verlichten. In het interbellum verleende Engeland meer zelfbestuur. Indonesië Na WO II riep de Indonesische Nationalisten leider Sukarno de onafhankelijkheid uit. Na de WO II volgt U Nu de vermoordde Aung San op. Het verschijnen van onafhankelijke naties in Zuid-Oost-Azië De unie van Birma (Myanmar) Uniek geval van isolatie en repressie na onafhankelijkheid in 1948. in 2004 werd Yews zoon eerste minister. Pas eind 20ste eeuw maakte de democratie zijn intrede in Taiwan en Zuid Korea. In 1957 maakte Engeland het land onafhankelijk. De jaren 80 bracht de opkomst van de Nationale Liga voor Democratie.115. De nieuwe regering wou het land snel socialiseren. toch bleef het land een sterke positie bekleden. Naarmate de economische moeilijkheden en etnische turbulenties toenamen keerde het land in isolatie. Premier Mahathir bin Mohammed promootte een ambitieus economische programma. Hij werd het boegbeeld van de ontwikkelende naties. de economische problemen leiden tot de expulsie van buitenlandse arbeiders. In 1989 werd het land Myanmar genoemd. Er bleef een associatie met Engeland in de nieuwe Commonwealth. Ook in Singapore evolueerde het politieke leven. In 1959 vestigde hij een populistische dictatuur. de democratische oppositie won de meerderheid maar de militaire verklaarden de uitslag nietig en represseerden de partijleiders. Ze koppelde het boeddhistische pacifisme met democratische waarden. in 91 kreeg ze de Nobelprijs voor Vrede. de riots leidde tot een parlementaire overheersing. De etnische problemen groeiden. maar zette ook nationale leiders gevangen. de geleide democratie . Singapore was een eilandnatie met een bloeiende economie maar werd geregeerd door het paternalistische regime van Lee Kuan Yew. In de vroege jaren 70 controleerde de opstandige groepen 1/3 van het land. Etnische minderheden vormde 1/3 van de bevolking. Maleisië wist zijn derde wereld status te verlaten maar eind jaren 90 verzwakte financiële crisissen het land. geleid door Aung Sans dochter Suu Kyi. maar een democratie evenmin. Birma stuitte op rebellen van separatistische minderheden. Maleisië Spanningen tussen de Moslim Malay meerderheid en de Chinese en Indische minderheden vertraagden de onafhankelijkheid. Toen in 1988 de militaire dictatuur hergevestigd werd riep ze op tot een tweede strijd voor onafhankelijkheid. Sukarno startte een parlementair constitutioneel programma met democratische ideologie. Radicale islamitische groepen werden actief. Hij leidde de meeting in Bandung 55 waar de leiders van 29 nieuwe landen hun nieuwe 182 . de economie groeide snel en trok buitenlandse investeringen aan.

een burgeroorlog zou uitbreken met grote betrokkenheid van Amerika. Het economische succes was te danken aan buitenlandse leningen. waardoor de schulden zich opstapelde. Indonesië werd een sterke handelsmarkt. Zijn anti communistisch beleid leverde hem westerse steun in de koude oorlog en trok buitenlandse investeerders aan. Megawati Sukarnoputri vice president. De nieuwe presidente Aquino stuitte op druk van Rechts en links maar wist de democratische verkiezingen en burgerrechten te herstellen. en langzaam hervormingen te brengen. Revolutie onder Emilio Aguinaldo tijdens de Spaans. Gedurende een periode was er een samenwerking met de Communistische partij. In 1946 brak er oorlog uit tussen de Fransen en de communistische legers. Eind 19de eeuw was een sterke onafhankelijkheidsbeweging opgestaan. en wist stabiliteit in de regering te brengen. 183 . Een Congresact had in 1934 al een zelfbesturende Commonwealth status toegekend. verkozen in 65 verklaarde de martiale Law in 72 en regeerde als dictator met steun van Amerika wegens zijn anti communistisch standpunt. President Ferdinand E. Habibie volgde hem op. De banden met de SU en China werden sterker. De volgende 32 jaar bleef generaal Suharto aan de macht door middel van gecontroleerde verkiezingen.soevereiniteit verdienen. De onafhankelijkheidsbeweging in Indochina De communistische leider Ho Chi Minh keerde in 1941 terug naar Vietnam. in 1999 werd Abdurrahman Wahid president. de economie heropleefde. Politieke onrust in 2004 leidde tot de verkiezing van de eerste rechtstreeks gekozen Indonesische president. Generaal Suharo wist de communistische rebellen te onderdrukken maar keerde zich ook tegen Sukarno. Eisenhower steunde Frankrijk maar ondernam geen openlijke interventie. Aguinaldo won met Amerikaanse steun. In de eerste jaren was er grote wanorde. 1946 bracht volledige onafhankelijkheid.J. in 1997 ontstond er een financiële crisis. maar in 1965 ondernamen linkse officieren een coup. communistische guerrilla s eisten landherverdeling. organiseerde een Vietnamese onafhankelijkheid beweging en mobiliseerde guerrilla s om de japanners te bevechten. maar de nieuwe regering stuitte op economische en domesticale uitdagingen en de chaos van de tsunami. Na de moord op de populaire oppositie leider Benigno Aquino in 1983 confronteerde diens weduwe Corazon Aquino dictator Marcos in de verkiezingen van 86. H. De repressie vernietigde de Indonesische Communistische partij. Na de oorlog verklaarde hij Vietnam onafhankelijk. Een slachtpartij tussen islamitische militanten en communisten vond plaats. tegelijkertijd groeide de corruptie.Amerikaanse oorlog in 1898. De Amerikanen en de Filippijnen Ook de Amerikanen deelden in de liquidatie van koloniale rijken in Azië . het westerse imperialisme afkeurden en hun neutralisme over de Koude Oorlog uitspraken. In 1954 gaf het Franse leger zich gewonnen Vietnam werd verdeeld in een noordelijke en zuidelijke sector. Marcos. wat de ondergang van Suharto teweeg bracht. De fransen probeerde de controle te herstellen maar onderhandelingen faalden. Marcos vervalste de resultaten waarop het land zich tegen hem keerde & hij verbannen werd. Armoede en regeringscorruptie namen toe. twee jaar later verving ze hem. Na de oorlog transferde Spanje het gebied naar de VS waarop Aguinaldo en zijn rebellen de wapens opnamen tegen Amerika.

De populatie verdriedubbelde na 1945 tot 500 miljoen aan het einde van de 20ste eeuw.In de vroege jaren 90 verzette de Filippijnse legislatuur zich tegen de vernieuwing van de verhuring voor Amerika s militaire basissen. de Creoolse landeigenaars wouden laag geprijsde importproducten. De aankomst van de Europeanen destijds had op vele plaatsen voor een demografische ramp gezorgd. De erfenis van het kolonialisme liet de regio achter met ongebalanceerde economische ontwikkelingen. Toch was er een verandering in het handelsnetwerk merkbaar. De koloniale ervaring en de onafhankelijkheidsoorlogen: De drie eeuwen van koloniale heerschappij hadden een onuitwisbare indruk nagelaten. de dollar diplomatie . de Creolen (de afstammelingen van de kolonisten) domineerden het sociale systeem en de economie. De Kolos in het Noorden De onafhankelijkheid liet de regio politiek verdeeld en onstabiel achter. Toen Napoleon Portugal & Spanje bezette zagen de Creolen hun kans schoon en scheurden zich af van hun moederland tussen 1802. probeerden Moslim afscheidingsgroepen te onderdrukken in de zuiderse eilanden en werd geteisterd door corruptie en verkiezingsfraude. De economische penetratie door de Engelsen en later de VS vertegenwoordigde een nieuwe vorm van kolonialisme of neokolonialisme en economische dominantie. De nieuwe meegebrachte ziektes hadden de inheemse Indianen bevolking gedecimeerd. Het politieke leven bleef instabiel met snel na elkaar volgende regeringen. Het Amerikaanse Monroe Doctrine verhinderde een nieuwe Europese controle. vele nieuwe republieken kampten met nationale en burgeroorlogen. sociale en economische problemen. die ze bij de Britten vonden. de VS trok zich terug. De VS voerde een beleid van actief bewapende interventie.1826 vonden onafhankelijkheidsoorlogen plaats De terugtrekking van Spanje en Portugal transformeerden de politieke elites in Latijns Amerika. De overgang van kolonialisme naar postkoloniale politieke en sociale systemen zette het gebied voor grote uitdagingen zoals politieke stabiliteit. havens & wegen om de uitbreidende handel aan te moedigen. Ook na de afschaffing van slavernij rond 1850 bleven er wantoestanden bestaan. waarmee opnieuw een hoofdstuk van westers imperialisme ten einde kwam. 116. maar haast overa l domineerden de Europese blanken en mestizos ( mensen van gemengde Europese & Indisch afstamming) de gemeenschappen. Engels kapitaal financierde de infrastructuur. Zwarte slavenarbeiders werden uit Afrika geïmporteerd om op de suikerplantages in Zuid Amerika en de Caraïben te werken. democratische instellingen. economische ontwikkeling en nationale eenheid wat door de Koude Oorlog nog complexer was geworden. maar de oude patronen van economische uitwisseling en afhankelijkheid verdwenen niet. Latijns Amerika was een regio met grote raciale diversiteit. In 1904 had president Roosevelt aangekondigd dat enkel de VS de verantwoordelijkheid van een mogelijke tussenkomst had. steunend op de buitenwereld en zware politieke. De latere regeringen ploeterde om de economie te ontwikkelen. 184 . Veranderend Latijns-Amerika Anders dan de nieuwe naties die ontstonden na WO II waren de meeste Latijns Amerikaanse landen al meer dan een eeuw onafhankelijk.

Begin jaren 60 kwam er reactie van de priesters en nonnen die liberation theology . de kloof tussen arm en rijk nam toe. Toen ze in WO II volledig afgesneden raakten van de buitenlandse goederen kreeg deze industrialisering extra stimulans. Ondanks hun vele internationale problemen werden Mexico. waaronder de VS & Canada. De aanwezigheid van Amerikaanse en Europese multinationale corporaties versnelde de groei. wees op een nieuwe noord Amerikaanse verbinding met de economische ontwikkeling van de regio. De landen konden hun schulden niet afbetalen. De economische crisis moedigde Latijns Amerika aan om hun eigen bronnen aan te wenden en zelf te industrialiseren. buitenlandse investering stopte. Vaak kwamen deze interventies voor uit het insluitingbeleid om het communisme terug te dringen. Langzaam aan nam de groei weer toe nadat vele landen de overheidscontrole verlieten.In het begin van de 20ste eeuw begon de VS te concurreren met Engeland om de Latijnse exportmarkten. Economische groei en problemen Latijns Amerika kreeg het zwaar te verduren tijdens de grote depressie. na WO I vervingen ze Engeland als dominante handelspartner. en omdat de bevolking niet genoeg koopkracht beschikte . gesteund door president Kennedy begin jaren 60. De sociale moeilijkheden van de onstabiele economie werd aangevuld met de agrarische crisis en hyperinflatie in de jaren 80. Argentinië. In de jaren 80 zakte de levensstandaard en inflatie nam toe. In deze OAS kwamen 35 naties uit de Westerse Hemisfeer. wat het geboortecijfer deed stijgen. de kerk van de armen preekten en het lot van de armen probeerden te verbeteren. Brazilië en Chili werelds nieuwe geïndustrialiseerde landen. In 48 werd de Organization of American States opgericht. en de inflatie onder controle brachten. Het profiteerde van de vraag naar zijn ruwe goederen en agrarische producten en de influx van buitenlandse investeringen. Einde van het Yankee Imperialisme? Met zijn good neighbor beleid besloot Amerika zijn interventionistische politiek in te perken. maar het was vooral de elite die de vruchten plukte. Gedurende 1945 tot 1975 haal de economie ongeziene hoogtes. Ondanks economische voordelen bleef de bevolkinggroei een probleem. Om de economische ontwikkeling aan te moedigen leende men in de jaren 70 massaal geld van het Westen. Na 1945 onderging d economische structuur een opmerkelijke verandering. Buitenlandse banken en investeerders voorzagen het gebied opnieuw van kapitaal. In de meer geïndustrialiseerde landen wist de populatie zich gelukkig te stabilisering. Bovendien werden de natuurlijke rijkdommen aan lage prijzen geëxporteerd. samen om de onderlinge conflicten tussen de republieken op een alternatieve manier op te lossen. Maar Amerikaanse marines en troepen bleven tussenkomen in Latijns Amerika en dan vooral in Centraal Amerika & de Caraïben. bovendien bleef de lage koopkracht van de arme massa problematisch. subsidies en staatsgecontroleerde ondernemingen. Landelijke arbeiders leefden in slechte omstandigheden terwijl de upper-class minderheid de monopolie over land en rijkdom hadden. waardoor de nationale schuld zwaar toe nam. Veel van de nieuwe industrialisatie ontwikkelde zich in echter een netwerk van protectionistische tarieven. De Alliance for Progress. Toch bleef Latijns Amerika industrieel onderontwikkeld door haar afhankelijkheid van de industriële wereld . 185 . wat een financiële bedreiging voor de geldschieters betekende. vrije markt economie aanmoedigden. Met een jaarlijkse groei van 3 % verdriedubbelde de bevolking tussen 1950-1990. bovendien verbood de kerk anticonceptie.

wat de etnische samenstelling van de VS zou veranderen en de connecties tussen deze volken zou vergroten. vaak met onofficiële hulp van Amerika. Maar het land kende ook economische tegenslagen en een totalitair regime. zoals in Guatemala ( 54).In 77 besloot de VS het Panama Kanaal terug te geven aan Panama. generaal Augusto Pinochet vestigt een militair regime. Amerika had een stabiel en welvarend Latijns Amerika nodig voor zijn eigen economie. Met de val van de SU in 89. Te Cuba creëerde hij een netwerk van sociale diensten. Later zoekt Castro toenadering met de SU. In Centraal Amerika werd de instabiliteit vergroot door Koude Oorlog en Amerikaanse steun aan rechts. coups en tegencoups. wat in 99 ook gebeurde. Castro belooft landhervormingen en de economische afhankelijk van de VS te beëindigen. verbeterde het leven van het plattelandsvolk.99 verloor hij zijn economische subsidies. Argentinië: de Dirty War tegen de Linksen 30. volgde vaak ruwe onderdrukking. De politieke systemen en conflicten in Latijns Amerikaanse samenlevingen De Latijns Amerikaanse landen kenmerkten zich door onveilige constitutionele regimes en repressieve militaire dictaturen. Castro regeerde als een dictator en werd economisch afhankelijk van de SU. etnische spanning en arbeidersonrust. Canada & Mexico. Politieke opponenten verdwenen .000 slachtoffers Chili ook hier militaire repressie. Ondertussen vond er een stroom van immigratie vanuit Latijns Amerika naar het noorden plaats. Er was een groeiend gevoel van economische interdependentie. Cycli van hervorming en repressie keerden steeds terug. Salvador Allende en zijn aanhangers worden vermoord. In 94 kwam het tot de North American Free Trade Agreement tussen Amerika. zoals Brazilië onder Vargas. de Linkse regering wordt door een militaire coup met hulp van Amerika afgezet. De VS start een handelsembargo. agitatie tegen het buitenlandse interesses. 186 . promootte openbare gezondheid en geletterdheid. Cuba werd de enige Marxistische staat binnen de Westerse Hemisfeer. met als doel de handelsbarrières tussen deze drie landen weg te nemen & in de toekomst uitbreiden met andere landen. Juan Péron in Argentinië ( 46. Castro steunde het antiimperialisme wereldwijd. hielp linkse bewegingen in Bolivia en centraal Amerika zond troepen naar de Atlanic om de antikoloniale guerrilla s te steunen in Afrika. Ook waren er populistische dictaturen met wijde aanhang. dictatuur onder Fulgencio Batista 59. Nadat de linkse regimes omvergeworpen waren. Brazilië ( 64). Fidel Castro en een groep linkse guerrilla s keren terug uit ballingschap De regering wordt omgegooid. Cuba 33. burgeroorlogen en sociale revoluties. Argentinië ( 76) en El Salvador ( 80). Chili & Uruguay ( 73).55).

De democratieën bleken vaak fragiel. armoede en sociale ongelijkheid bleven nadelige factoren. wordt aanhanger van Castro hernoemd het land de Bolivarian Republiek van Venezuela Begin 21ste eeuw blijft Latijns Amerika op economisch en politiek vlak een diverse regio. muntcrisis en bevolkingsgroei bemoeilijkten een verbetering van de sociale noden van de lagere klassen. open markten en globalisering gevolgd. Vele landen evolueerden naar een meer stabiele constitutionele regering. Michelle Bachelet (Chili) // met Azië: ongelijke economische uitwisseling met meer geïndustrialiseerde landen 187 . Venezuela: sinds 58 baanbreker in burgerlijke democratie y y y twee hoofdpartijen deelden de regering 98: verkiezing president Hugo Chavez vredevolle sociale revolutie 2000: Chavez wint opnieuw. Mexico & Brazilië. maar doet weinig aan de sociale noden y economische problemen Brazilië: y traditionele economische politieke elites y 2002: verkiezing van Lula da Silva als president y blijvende problemen van werkloosheid en corruptie schandalen in de politiek y toch een prominente rol in het internationale economische systeem De vooruitgang van de Latijns Amerikaanse democratie 1960 1967 80.9 verkozen burgerleider aan de macht in de naties haast elk land valt onder militaire of rechtse regimes tendens tot democratie In de jaren 90 raakten de kiezers vaak gefrustreerd door dat de politiek de sociale en economische problemen niet wist te overkomen. zware schulden. drugs. Evo Morales (Bolivia). Toch werd de trend van privatisering. probeerden het ideologische conflict af te zwakken en de strenge overheidscontrole over de economie te verlaten. Lula da Silva (Brazilië).Mexico en Brazilië aan het begin van de 20ste eeuw De politieke implicaties van Latijns Amerika lange postkoloniale strijd voor economische ontwikkeling was duidelijk merkbaar in de dichts bevolkte naties. maar deze integratie in de globale economie bracht geen gelijke verdeling van de rijkdom. criminaliteit. Mexico: y dominante Institutional Revolutionary Party (PRI) y PRI en een kleine zaken elite beschermen hun eigen privileges en interesses y de overheid promoot modernisering. vrijhandel. wint gezag bij de Nationale Vergadering controle over de oliecompagnie. De 21ste eeuw bracht een cluster van nieuwe linkse regeringen: Chavez in Venezuela. Militaire opstanden. Inflatie.

y y politieke conflicten die voortliepen uit het vroegere politieke geweld van linkse & rechtse kampen langzaam intrede in globale wereldeconomie en de stroom van internationale affaires 188 .

Tunesië een republiek Algerije maakte deel uit van het Ottomaanse rijk. Van de 9 miljoen inwoners waren er 1 miljoen Europeanen. Christelijk en traditioneel geloof.In ruil voor aanpassing naar de Europese levenswijze wouden de fransen wel toegevingen doen. Na de onafhankelijkheid vond er een massale exodus van Europeanen plaats. Fransen en andere Europeanen vestigden er immigrantgemeenschappen die het politieke en economische leven domineerden. De Afrikaanse revolutie y y y y y y Afrika is een groot continent. de partij werd corrupt slechts door de olie & gasbronnen bleef de economie overeind.000 fransen en 100. In 1991 won de islamitische partij de eerste parlementaire verkiezingen. In de jaren 80 was 3/4 van de jonge Algerijnen werkloos en velen zonder woonst. voornamelijk zwart de nieuwe staten verschillen drastisch van de oude naties de Afrikaanse landen waren economisch onderontwikkeld. Portugal in Angola & Mozambique). Na 1945 eiste de Algerijnse nationalisten volledige onafhankelijkheid. Engeland in Kenia. maar de golf van onafhankelijkheidsbewegingen bleek onvermijdelijk 117. de Britten trokken zich terug uit Egypte In Frans Noord Afrika roeren de Arabische nationalistische leiders zich In de Maghreb landen krijgen de Franse protectoraten onafhankelijkheid Marokko wordt een monarchie. Frans Noord Afrika y y y y tijdens WO II hadden de geallieerde leiders al voorwaarden tot zelfbeschikking gegeven In 51 werd Libië onafhankelijk. het bood zichzelf aan als een alternatief voor het FLN en kon op grote steun rekenen. ten tijde van een kabinet crisis kwam Charles de Gaulle weer aan de macht in Frankrijk. De Algerijnse troepen konden op de steun van Egypte en andere Arabische staten rekenen.Sahara Afrika: Islamitisch. De oorlog had 10. Na 1992 kwam het sociale en politieke leven in en 189 . de colons genaamd .Hoofdstuk 24: van wereldrijken naar naties: Afrika en het midden oosten na de tweede wereldoorlog. 900 miljoen in 2000 Noord Afrika: Moslims en Arabieren. behoren tot de Mediterrane wereld Sub. met een snel groeiende populatie 220 miljoen in 1950. midden 19de eeuw kwam het onder Franse controle. etnische en religieuze conflicten de landen en hun populaties waren lange tijd beïnvloed geweest door Europese expansie afhankelijk was er verzet ( Fransen in Algerije.000 Algerijnen het leven gekost. In de lente van 1958. staakt het vuren In 1962 kreeg het land zijn onafhankelijkheid. Het FLN regeerde gedurende 30 jaar over het land met een militaire eenpartij regering. y y y y y na 1945 ontstaan nieuwe naties in Afrika en het Midden Oosten deze overgang brengt nieuwe probleem zones in de Koude Oorlog eind jaren 80 ontstaan nieuwe regionale. National Liberation Front start een guerrilla oorlog tegen de Fransen De Frans Algerijnse oorlog duurde 7 ½ jaar lang. afhankelijk van de wereldmarkt. in 88 vertolken de frustraties zich in stadsrellen Inmiddels liet het extreme Islamic Salvation Front van zich horen.

Een militante burgerlijke beweging onder leiding van Kwame Nkrumah werd tegen gehouden. het latere Ghana. eerder geïnteresseerd in het bevredigen van hun eigen macht dan in de democratie te ontwikkelingen. In 1951 werd hij bevrijd en wordt eerste minister y y In 1957 krijgt de kolonie volledige onafhankelijkheid met heerschappij status (=dominion) In 1960 maakte Nkrumah het tot republiek met zich zelf als president Nkrumah: y neemt de macht in eigen handen. de elite bezit de macht & weelde weinig gelijkheid y wordt in 1966 verdrongen door militaire leiders serie van coups volgt Typisch patroon: y charismatische nationalistische leiders y strijden voor onafhankelijkheid y 1-partij regering 1979: Jerry John Rawlings heeft de controle.000 lieten het leven in de aanvallen en de repressie. maar in de jaren 50 besloten ze af te zien van hun imperiale politiek. de regering geeft amnestie aan de rebellen. Engeland gaf zijn kolonies autonomie. In 2000 staken de Islamitische radicalen het vuren. 100. introduceert programma van zelfvoorziening de economie herstelt zich door markthervormingen & hulp v/d Wereld Bank zijn opvolger John Agyekum Kufuor toont een stimulans naar stabieler en opener politiek systeem evolutie van autoritaire heerschappij naar democratie y Vroege jaren 90 belooft hij een liberaler politiek regime & vrije verkiezingen y Nigeria Het grootste door de Britten bezette gebied. was de eerste Engelse kolonie die haar onafhankelijkheid won. Aanvankelijk probeerden de Britten de nationale druk te bedwingen door de leiders op te sluiten of te verbannen. kende een grote bevolking van 250 etnische groepen. doch de economische problemen en etnische spanningen blijven. In 1960 verkreeg ze haar onafhankelijkheid. Deze postkoloniale republieken werden doorgaans geregeerd door autoritaire regeringen. het leger antwoord met terreur.geweldadige fasen. wordt president voor het leven y autocratisch bewind de oppositie wordt verbannen y anti westers standpunt y banden met SU en China y african socialism strenge staatscontrole op de economie. De Gold Coast. Einde van de Britse heerschappij in West Afrika Onafhankelijkheidsbeweging kwamen pas echt op na 1945. het land werd verdeeld in 3 regio s en 21 federale staten 190 . de islamitische extremisten terroristen de bevolking. In de jaren 1990 kwam er een tendens tot democratisering. welke heerschappijen en vervolgens onafhankelijke republieken werden. Kkruhma werd gevangen gezet. in 1963 werd het een republiek met Nnandi Azikewe als president.

toch progressief: hervormingen. de geschoolde en economische ontwikkelde Ibos in het zuiden (voornamelijk christen) zagen zich zelf uigesloten In 1966 ondernamen de Ibo officieren een coup. aanhanger van het Afrikaanse socialisme. waardoor Benjamin William Mkapa aan de macht kwam. Obote keerde terug met een Tanzaanse leger en wist de oppositie te overmeesteren. Na de oorlog voerde de overheid een verzoeningsbeleid en re-integreerde de Ibos in net leven. maar de Afrikanen mochten pas lid worden in 45 het land wordt onafhankelijk in 1962. stond aan de kant van de SU & China tijdens de Koude oorlog In 1995 werden de eerste democratische verkiezingen gehouden. de parel van Afrika. om de verschillen over te komen.afrikanisme aan en toonde zich neutraal in de koude oorlog Na zijn dood in 1978 kwam vice president Daniel arap Moi aan de macht. In de jaren 90 kwamen de eerste democratische verkiezingen. Met de verkiezingen van 1999 kwam generaal Obesanjo aan de macht. In 1985 bracht een nieuwe coup de militairen aan de macht. met Julius Nyere als leider in een autocratisch 1partij regime. in 63 wordt het een republiek. In de vroege jaren 70 kende Nigeria een goede economie.000 Europeanen verlaten het land Kenia werd een republiek in 1964 met Jomo Kenyatta als president. de economie kende een dieptepunt. Oeganda. Een verschrikkelijke burgeroorlog en blokkade tussen 1967 en 1970 veroorzaakte miljoenen doden. burger oorlog en militaire coupes. Economisch was hij minder succesvol. kende een hoge missionarissering. de koning krijgt een ceremoniële functie in 66 centraliseert premier Obote de macht. dankzij haar grote oliebronnen de jaren 90 brachten belangrijke politieke veranderingen in 1993 won de populaire oppositie leider Moshood Abiola de verkiezingen maar hij werd gevangen gezet. Maar opnieuw weer coups en dodelijke afrekeningen. Moi trad af maar nieuwe disputen kwamen op. moedigde het pan. Oeganda Kenia 20: jonge nationalistische leiders willen landhervorming & vertegenwoordiging in de regering stuitte op weigering militanten antwoorden met geweld en terrorisme Britten moeten de onafhankelijkheid toestaan 55. bracht de etnische en linguïstische groepen samen. Hij stelde zich op als een dictator. Tanzania ontstond uit Tanganyika en Zanzibar in 1964.De belofte voor een democratie werd gedwarsboomd door regionale en etnische spanningen. de koning moet het land verlaten In 1971 kwam de flamboyante soldaat Idi Amin aan de macht en teisterde het land met executies. maar een militaire Hausa groep uit het noorden reageert en geeft het signaal voor een massale slachting van de Ibos. in 21 werd er een legislatieve raad opgericht. 2/3 van de bevolking was christelijk. Milton Obote werd eerste minister. Een groot aantal van hen vluchtte naar het oosten waar ze in 1967 de staat Biafra uitriepen. nationaliseerde de economie & landbouw. Tanzania. Een guerrilla leger onder Yoweri Museveni hielp Obote om te 191 . slachtingen en foltering. In 1979 herstelde generaal Olusegnu Abusanjo de burgerlijke regering na 3 jaar van militaire overheersing. wordt opnieuw verkozen in 03 Einde van de Britse heerschappij in Oost Afrika: Kenia. De noord regio domineerde de regering.

stakingen & gewapende strijd Het leger onderdrukt de zwarte beweging met militaire macht in 60. In 1948 komt de Nationalistische Partij van de Afrikaners aan de macht.80 moeten 1 miljoen zwarten de steden verlaten. het apartheidsysteem wordt ingevoerd de nieuwe wetten sluiten zwarten uit het politieke leven. Ze hadden hun wortels bij de Nederlandse Calvinistische immigranten van de 17 de eeuw & bij 19de eeuwse Engelse immigranten . 1996: uitgebreide democratische grondwet 1999: Het African National Congress wint opnieuw de verkiezingen. deze praktijken werden international veroordeeld. Tussen 50. er is raciale discriminatie op vele vlakken. ze ijveren voor rassenscheiding en het behoud van een door blanken overheerste maatschappij. Museveni neemt macht over. Mbeki volgt Mandela op 192 . start een hervormingsprogramma 1990: de overheid laat Nelson Mandela vrij 1991: einde van de apartheid wetten countdown to democracy 1992: einde van blanke minderheid heerschappij 1994: eerste vrije verkiezingen. Onder een programma van gescheiden ontwikkeling worden de zwarten naar armoedige bantustans verhuisd. de VN leggen sancties op. economische problemen en geweld De Unie van Zuid Afrika De blanken waren sterk verankerd maar bleven een minderheid.W. Zuid-Rhodesië: de blanke meerderheid verzet zich tegen de onafhankelijkheid 15 jaar guerrillaoorlogen & internationale politieke & economische druk in 1980 wordt het Zimbabwe. toch vormde ze een sociale en culturele buitenpost voor Europese civilisatie en wisten ze een goede economie te creëren. de zwarte leider van het African National Congress levenslang het ANC voert campagne voor raciale gelijkheid met demonstraties.Rhodesië). de VS boycot de economie druk heeft een impact op het regime 1989: president F. Nelson Mandela en zijn ANC winnen. te Soweto in 76 tragische clashes te Sharpeville In de jaren 70 groeit het aantal blanken die de apartheid afkeuren. Malawi en Botswana onafhankelijk.gooien. zet stappen naar een constitutionele regering economische vooruitgang wordt mogelijk. de politieke atmosfeer wordt vrijer Zuid Afrika Begin jaren 60 worden Zambia (Noord. met een zwarte meerderheid in de regering onafhankelijkheids leider Robert Mugabe vestigt 25 jaar lang een 1-partij staat. de Zuid Afrikaanse regering breekt de banden met Engeland & de Commonwealth roept zichzelf uit als de Republiek van Zuid Afrika in 61 Opponenten worden gevangen gezet. waaronder Nelson Mandela. ze worden enkel in de industrie te werk gesteld.

Hij neemt de naam Mobutu Sese Seko aan en doopt het land Zaïre ( Afrikanisering ). Muiterij van het leger. veeherders. maar de landen hielden banden met Frankrijk op vlak van economische hulp en culturele co-operatie. zijn zoon Joseph volgde hem op. Belgisch Congo: Van Mobutu s Zaïre tot de Democratische Republiek Kongo . Diepe etnische en regionale tegenstellingen. de soldaten keren zich tegen de Europese officieren.imperialistische exploitatie en wreedheid eind 19 de eeuw y y y reeds verbetering voor 1914 politieke controle nog steeds uit Brussel. geschiedenis: .Sahara Rijk Na de bloederige oorlog met Algerije besloten de Fransen hun kolonies in sub-saharisch Afrika vredevoller aan te pakken. De Gaulle bood de kolonies onafhankelijkheid. Frankrijk organiseerde de Afrikaanse Financiële Gemeenschap om de Afrikaanse munt te stabiliseren. Later opende Rwanda en Oeganda een campagne tegen Kabila. trekt zich terug uit het land. ondanks de natuurlijke minerale rijkdommen. Hij werd vermoord in 2001. zending van een VN macht om de orde te herstellen. agitatie naar onafhankelijkheid wanneer Frans Congo onafhankelijk werd België voelt de druk naar onafhankelijkheid. Sommige Afrikaanse leiders zagen dit als neokolonialisme. Burundi en Rwanda 1962: worden onafhankelijke staten Voornamelijk christenen (rooms katholieken en anglicanen). domineren de Hutu y bevoordeeld door de Duitse. Met de moord op de linkse leider Patrice Lumumba escaleerde de situatie door een bedreigende confrontatie tussen het Westen en de Sovjets. Tot in 1987 kon Mobutu op de steun van Amerika rekenen. De koperproducerende provincie Shaba (Katanga) wou zich afscheiden. maar het leger bleef in oorlog met de linkse rebellen. In 1965 vestigt kolonel Joseph Désiré Mobutu een dictatuur die 32 jaar zou duren. uitvalbasis voor anticommunistische acties de VS gebruikt het land als Een guerrilla macht onder leiding van Laurent Kabilla met steun van Rwanda en Oeganda trok in 1996 door het land. In 1997 kwam Kabila aan de macht en riep de Democratische Republiek Kongo uit. De Afrikaanse kolonies hadden vertegenwoordig gekregen in de Franse Nationale Vergadering en men beloofde ze zelf bestuur. al bleef de controle gecentraliseerd in Parijs. Terugkeer van de Belgische paratroepen. De twee nationale leiders waren het niet eens met elkaar. De Shaba afscheiding werd gestopt. Maar ook hier vervielen de landen in burgerlijke of militaire dictaturen. Midden jaren 50 hamerden de kolonies om afhankelijkheid. Tutsi: y lang strijders volk. welk een problematische economie kende.Het Franse Sub. Spanningen tussen de dominante Tutsi minderheid en de Hutu meerderheid. andere als een partnerschap. en later door de Belgische koloniale administrators 193 . met chaos ten gevolg.

ook in Rwanda werd een Hutu verkozen! April 1994: een vliegtuig met beide presidenten in wordt neergeschoten In Rwanda mondt dit uit in wraak door Hutu extremisten Geeft problemen voor de internationale gemeenschap. Tutsi leider Paul Kagame wordt verkozen 2005: de Hutu rebellen eindigen hun gewapende campagne afslachting van Tutsi. symbolen van exploratie en expansie uit een ver verleden. agrarische boeren Burundi. in 87 beloofd het regime etnische reconciliatie in de presidentiele verkiezingen van 93 wordt een Hutu wordt verkozen. zoeken economische steun in het Westen Ethiopië.y na de onafhankelijkheid hadden ze nog steeds de controle Hutu: y Bantu volk. buitenlandse inmenging: SU & Cuba (zenden In 76 roept de linkse groep de volksrepubliek uit Anticommunistische groepen met buitenlandse steun zetten de strijd verder jaren 90: buitenland trekt zich terug. aantal conflicten tussen de Tutsi overheid en de Hutu rebellen leiden tot etnisch geweld. Met de terugtrekking van de Italiaanse legers keerde Haile Selasse terug als keizer. VS & Zuid Afrika. honderdduizenden Portugese vluchten weg. hield Portugal het langs vast aan zijn kolonies. begin van de economische reconstructie & verkiezingen onder supervisie van de VN Mozambique: -roept ook de volksrepubliek uit 16 jaar lang oorlog met rechtse opstandelingen voortdurende oorlog en natuurlijke rampen zoals droogte en honger maken half miljoen slachtoffers & 1. In 61 waren er antikoloniale revoltes uitgebroken die door Portugal onderdrukt werden. duizenden doden in de jaren 70. Het land zond troepen naar Ethiopië tijdens de SovjetEthiopische alliantie. Somalië en Soedan Deze landen hadden deel uitgemaakt van Italië s kortstondige Oost Afrikaanse rijk. maar de interventie faalde. In 74 werd de Portugese dictatuur door het leger beëindigt. Eritrea. Angola: -strijd tussen concurrerende groepen wapens & troepen naar links). De militaire Tutsi regimes volgen elkaar op. maar hij werd afgezet door een militaire coup in 74 waardoor Ethiopië een cliënt staat van de SU werd Het pro Sovjet regime kon de Eritrea afscheiding beweging niet tegenhouden. in 93 erkende de nieuwe Ethiopische overheid de onafhankelijkheid van Eritrea grensconflicten blijven maar de Somalië: politieke instabiliteit en intern geweld onafhankelijk in 1960 linkse dictatuur gesteund door de Sovjets komt aan de macht. Somalië werd geteisterd door rivaliteiten tussen concurrerende war lords die een centraliserende overheid en democratische 194 . Einde van het Portugese koloniale rijk Van alle koloniale machten. In 1975 garandeert Portugal de onafhankelijkheid aan Angola en Mozambique en de kleinere Afrikaanse kolonies. 2003: stabilisering.5 miljoen vluchtelingen Beide landen verlaten het Marxisme.80.

de nieuwe staat die ze al te Westers zouden beschouwen. Zo faalde het pan. burger. In 1945 v ormden Egypte. Ze vonden elkaar echter tegen Israel. De eenheid bleek echter zeer fragiel. Irak in 32. De overige Arabische staten werden onafhankelijk tijdens of na WO II. In 55 vervoegde Libië zich en later ook de Palestijnse Nationale Autoriteit. De sociale en economische situatie was vaak grimmig.instellingen afwezen. Het Midden Oosten Met de instorting van het Ottomaanse Rijk aan het einde van WO I ontstonden er Arabische staten die mandaten van de Volkenbond werden onder Britse of Franse administratie. Na 1964 moet Afrika voedsel importeren. democratische regeringen. de oorlogen en oorlogsvoorbereidingen toonden zich kostelijk. krijgen meer autonomie maar situatie destabiliseert wanneer de zuiderse leider omkomt Darfoer: de niet Arabische zwarte bevolking wordt aangevallen door Arabische militas. no-party democracy : African socialism : democratische volksrepublieken : 118. De zwarte christelijke bevolking rebelleert tegen Arabische regering in het noorden die een Islamitische wet over het hele land wouden vestigen. Religieus en etnisch geweld domineren het land 05: zuiderse rebellen bekomen een akkoord met het noorden. onafhankelijk in 65. Syrië en Jordanië de Liga van Arabische Staten.Egyptische heerschappij. maar er bestond geen eenduidig identiteitsgevoel vele conflicten onder de verschillende moslims voorbestemd om te delen in de modernisering en materiele vooruitgang 195 . Egypte werd onafhankelijk in 22. nieuwe era van onafhankelijkheid en nationale soevereiniteit. Armoede en AIDS. maar de Britten zouden nog lang de touwtjes in handen hebben. Maar. toen het Westen hun mandaten beëindigden.en mensenrechten. Libanon. De VS en VN slaagden er niet in de orde te herstellen krijgsheren bleven het land domineren de regionale Soedan: won aan onafhankelijkheid eind jaren 50 onder gedeelde Engels. verwoesting van hele dorpen ten gevolg De Afrikaanse revolutie Maakte een einde aan het Westerse kolonialisme.Arabisme. De islamitische en Arabische wereld y y y komst van een krachtig hernieuw gevoel van identiteit. oplossingen voor etnische en regionale tegenstellingen en verbetering van de levenskwaliteit was nog ver weg. De nieuwe staten vervielen al gauw in (militaire) dictaturen. er heerste rivaliteit. Saoedie Arabië.

Syrië. De Israëli s beantwoordden de aanval. 5. Op 14 mei 1948 roepen de zionistische leaders de republiek van Israel uit. desondanks hadden de rabbijnen grote invloed. Egypte neemt de Gaza strook in.000 in 2000 jaren 90: werkloosheid. degelijk gezondheidszorg & onderwijs. huizentekort. onderdrukking van de vrouw.750.92 populatie neemt toe: 870. Het werd beweging die een Joods thuisland in Palestina wou vestigen. Oost: Jordanië West: Israel De Arabische staten weigerde de erkenning De nieuwe staat Israel De joden zien Israel als het thuisland. Jordanië neemt de westelijke Jordaan oever en een deel van Jeruzalem over. Het land werd een parlementaire democratie naar Westers voorbeeld. Godsdienstvrijheid stond hoog. Egypte en Irak vallen de nieuwe staat binnen. Er was een grote rol voorzien voor vakbonden en agrarische co-operatie. ook Israël vergroot zijn terrein. Na WO II zochten de joodse overlevenden er hun toevlucht.y y y y y y maar vele Moslims wouden hun gemeenschappen ontwikkelen of hervormen zonder de Westerse culturele patronen te assimileren religieuze en culturele tradities vertraagden de modernisering en beïnvloeden de opkomst van nieuwe instellingen traditionele obstakels houden sociale verandering tegen secularisering. bouwde kernreacties en creëerde nucleaire wapens 2 miljoen immigranten na 48 ( uit Noord Afrika en Azië) komst van 400. De economie was gedeeltelijk gecontroleerd en ontwikkelde zich behoorlijk.Israëlische oorlog na de onafhankelijkheid Na 1948-1949: vier nieuwe Arabisch Israëlische oorlogen 1956: Israel (+ Engelse en Franse bondgenoten) in oorlog met Egypte. met het gebied rond Jeruzalem onder internationale controle. theocratie.000 Sovjet Joden tussen 89. met de gematigde socialistische Labor partij in de regering. In 1947 stemden de Verenigde naties toe om Palestina te verdelen in een joodse en Arabische sector. De Arabieren verwierpen deze verdeling. na dat Egypte het Suez kanaal nationaliseerde en de Israëlische schepen blokkeert 196 . Amerikaanse hulp y y y y De Arabisch. De Israëli s ontwikkelde een modern leger. 600. Jeruzalem kwam onder gedeelde controle. Door de Law of Return krijgen joden van overal het burgerschap. Met de wapenstilstand van 1949 breidt Israel zijn gebied met de helft. Jordanië. moslimfundamentalisme Arabische wereld en Arabische schiereiland: basis van de Islam term Midden Oosten : geografisch gebied tussen Europa en Oost Azië De totstandkoming van Israel Het Zionisme evolueerde in de late 19de eeuw als antwoord op het Europese antisemitisme.000 Palestijnse Arabieren vluchten naar de buurlanden. Libanon.000 in 1948. om nooit meer op de vlucht te zijn.

De Israëlische houding tegen Palestina werd strenger. Israel trekt tot Beiroet. de Liga van Arabische Staten schakelt over op een nieuw strategisch wapen om Egypte en Syrië te steunen en plaats een embargo op het olie transport. Na het embargo vervierdubbelen de olie prijzen met grote gevolgen voor de globale economie. Syrië en Jordanië wanneer Egypte naar de Golf van Aqaba wil. het schiereiland van Sinaï & de Gaza Strook. territorium vervierdubbelt 1 miljoen Arabieren komen onder Israëlisch gezag wat het Palestijnse nationalisme aanwakkert. Egyptische president Anwar al Sadat erkende het territoir verlies en brak het verenigd Arabische front op. dwingt de PLO te vertrekken Israel trekt zich dan terug maar behouden een veiligheidszone in zuid Libanon Koude Oorlog rivaliteiten: de VS had een Brits Franse interventie afgekeurd in 56. Ontzet over deze beslissing gooiden de Arabische staten Egypte uit de Arabische Liga. georganiseerd door het Palestijnse Liberation Organization (PLO).1967: Zes-Dagen-Oorlog tegen Egypte. Het Eisenhower Doctrine beloofde steun aan alle anticommunistische landen De Palestijnse Arabieren werden steeds militanter in hun guerrilla oorlog tegen Israel Onder leiding van Yasir Arafat werd de PLO een volwaardig lid van de Arabische liga in 64 de PLO sprak voor alle Palestijnse Arabieren & eiste de evacuatie van alle terreinen bezet door Israel na 67 maar de Israëli s zetten hun bezetting door De Arabische staten weigerde vredesonderhandeling en de erkenning van Israel In 75 overtuigden de Arabische staten de VN vergaderingen om een maatregel tegen het Zionisme in te voeren. Sadat werd vermoord door islamitische extremisten. maar later steunde het Israel en voorzag economische assistentie. Israel neemt de West bank van de Jordaan in & Oost Jeruzalem. In 82 startte Israel met de bouw van nucleaire wapens en bombardeert Irakese wapenfabrieken te Bagdad. de oorlog eindigt met bemiddeling van Amerika Israel trekt zich terug uit de westelijke over van het Suez kanaal (maar blijft het schiereiland van Sinaï bezetten!) 1982: Israel valt Libanon in waar chaos en burgeroorlog heerste. De politieke scène in Israel onderging veranderingen. zond nu wapens naar Egypte en andere Arabische staten. aanmoediging tot permanente vestiging in de bezette gebieden de regering verwerpt de onderhandelingen met de PLO annexeren Oost Jeruzalem Nieuwe en dodelijkere conflicten dreigden uit te breken. Israel trok zich terug uit het Sinaïse schiereiland met uitzondering van de Gaza strook. De Gaulle keerde zich later even tegen Israel om de machtsbalans in de regio te herstellen steunt hij even de Arabische staten De USSR. 197 . Israel was het doelwit van terroristische Libanese raids geworden. in 77 verloor Labor de controle aan een de religieuze conservatieve nationale partij Likud. wat de Israëlische economie zou aantasten. net als Koning Hussein van Jordanië. Israel verslaat de troepen. Amerika zette zijn insluitingbeleid verder om de Sovjet invloed terug te dringen. en radicale Palestijnse terroristische groepen doet ontstaan 1973: Egyptische en Syrische legers vallen Israel aan op de joodse dag Yom Kippur. In 1979 tekende Sadat en Begin een vredesverdrag met de VS als bemiddelaar. Syrië. Zijn opvolger president Mubarak onderhield een vriendelijke band met Israel. de Golan Hoogtes. ooit aanhanger van de joodse staat. in 92 werd deze afgevoerd. Libië en Irak gingen voort.

5 miljoen Palestijnse Arabieren in de West Bank en de Gaza Strook. raakte de economie en bedreigde de democratie. Mahmoed Abbas. Sharon wordt premier. 2001: de publieke opinie keert zich tegen Barak. Sharon verwijdert de Israëlische settlers en troepen uit de Gaza Strook en beëindigt de 38jarig bezetting. de regio hervalt in een nieuwe cyclus van terroristische aanvallen. impasse. buiten de diplomatische kanalen. De kansen op vrede op basis van de Oslo akkoorden lijken verdwenen. Arafat wil Jeruzalem bij Palestina voegen. men start Palestijns zelfbestuur onder een palestinian national authority in de west b ank en Gaza. De suppressie van de rebellie polariseerde de Israëlische politiek. er lijkt vooruitgang te komen. De Israëlisch verlaten de bezette gebieden. voert Oslo akkoord uit Ehud Barak van Labor wint de volgende verkiezingen. Amerika neemt een actievere rol in. Israel trekt zijn troepen weg uit de Gaza strook. Het Israëlische leger werd bekogeld met stenen. namen de meeste Israëli's en Palestijnse de voorkeur voor een vreedzame oplossing 198 . De PLO drong aan op de erkenning van een onafhankelijke Palestina. de terroristische Palestijnse aanvallen gingen door. Hoewel extremisten langs beide kanten een compromis weigerden. De Palestinian National Authority verkiest een gematigere president. de onderhandelingen gaan voort onder Amerikaanse druk. premier Rabin wordt vermoord door een joodse extremist 1996: Labor en Peres verliezen de verkiezingen aan de Likud leider Benjamin Netanyahu deze herstart de Joodse vestigingen in de West Bank & Gaza Strook 1998: Netanyahu ontmoet Arafat. 2004: Dood van Arafat.. Eind 87 flakkerde de nationalistische agitatie op onder de jonge Palestijnen met de intifada. men plant Palestijns zelfbestuur..Israel.bommen. Een tweede intifada breekt uit in de straten van Jeruzalem. 2000: nieuwe ontmoeting met Arafat te Washington. Met het einde van de Koude oorlog verloren de Arabische staten hun Sovjet steun de VS moedigde onderhandelingen aan. De nieuwe Palestijnse president stond machteloos tegenover de radicale Hamas partij. bezet door Israel sinds 67. Israëli s repressie en vele slachtoffers. Het politiek verdeelde Israel vreesde voor haar veiligheid & sommigen zagen in territoriale expansie het antwoord 1992: nieuwe stimulans voor vredesonderhandelingen toen een Labor coalitie een nieuwe regering vormde met Yitzhak Rabin en Shimon Peres. noch was de Palestijnse onafhankelijkheid gekomen. 1993: akkoord tussen premier Yitzhak Rabin en Yasir Arafat te Washington Oslo. Tegelijkertijd bouwt zijn regering een nieuwe muur langs de grens van Israel en Palestina..akkoorden: Israel erkent de PLO als vertegenwoordiger van het Palestijnse volk. Het idee van land voor vrede uit te wisselen had nog steeds geen algemeen vredesakkoord gebracht. In het geheim onderhandelden de Israëlisch en Palestijnse te Oslo. 1995: geweld breekt weer uit. de bezette gebieden en vredesonderhandelingen In de jaren 80 leefden ongeveer 1. land for peace : In ruil voor Arabische erkenning van de staat Israel zou Israel het bezette gebied vrijgeven.

deze identificeerde zich met het Westen. en wou het verloren terrein van 1967 terugwinnen. hij onderdrukt elke oppositie. Irak. maar de sjah verhinderde dit met clandestiene steun van de CIA. De gematigde leiders werden aan de kant geschoven. De 199 . Qaddafi zette zijn dictatuur door maar nam afstand van het radicale nationalisme en terrorisme De beginjaren van de Syrische Arabische republiek werden gekenmerkt door extreme politieke instabiliteit en militaire coups. 119. Hij toonde zich vijandig tegen Israel. De mislukte reddingsmissie betekende een grote teleurstelling voor president Carter. De minderheids groep Sunni dominerende de regering. ze eisten de terugkeer van de sjah. waaronder het Moslim Broederschap in 82. Revolutie en Oorlog in de Perzische golf De revolutie in Iran Iran (voorheen Perzië) was een shiite staat. In februari 1979 kwam de religieuze leider Ayatollah Ruhollah Khomeini terug van zijn verbanning in Parijs. Deze riep een islamitische republiek uit. Militanten. waarbij zijn luchtmacht duizenden slachtoffers maakt. de Amerikaanse ambassade werd in de lente van 1979 ingenomen met vijftig Amerikaanse gijzelaar. In 1941 bezetten de Britten en Russen het land. In 1980 kwam het tot een oorlog. Tijdens de burgeroorlog in Libanon steunt hij de radicale Arabische militanten. voornamelijk universiteitsstudenten kwamen in actie. rijk in oorlog. die de shiits en Koerden op brutale wijze moesten ondergaan. was een agressieve nationalistische staat onder een seculair militair regime van dictator Saddam Hoessein en diens Arab Baath partij. Mossadegh en het linkse parlement probeerde de olie industrie te nationaliseren. wierp zich op als het boegbeeld voor panarabisme. gedurende 15 maanden. De revolutionaire autoriteiten herstelden de traditionele islamitische ways of life.Libië en Syrië De ontdekking van olie in Libië in 1959 transformeerde het land in een leidende petroleum producent. Libië werd het hoofdkwartier voor terroristische activiteiten in Europa. toen Irak een aanval op Iraans territorium lanceerde. In 1921 kwam Reza Khan. De oorlog tussen Iran en Irak Iran maakte geen geheim van het verlangen om een leidende positie in de moslim wereld te vestigen en zijn shiite theocratie als model voor anderen op te leggen. Hij nam de titel sjah aan in 1925. zijn zoon Muhammed Reza kwam aan de macht. in de eerste plaats de Golan Hoogtes. Er kwam een strenge controle op de economie en veel industrieën werden genationaliseerd. Na de oorlog werd de Amerikaanse invloed dominerend. wat hem uiteindelijk de virtuele controle over Libanon oplevert. Hij gebruikte de olierijkdom voor politieke doelen. In 1997 plaatste de VS het land op de shortlist van internationaal terrorisme. Na zijn dood in 2000 werd zijn zoon Bashar al -Assad de nieuwe president. Gesteund op olie rijkdom en Amerikaanse military dwong de sjah een groeiend autoritair regime af. In 71 vestigde Hafez al-Assad een dictatuur tot aan zijn dood in 2000. In 1969 vestigde kolonel Muhammar al-Qaddafi een persoonlijke dictatuur en streef naar een extremistisch Arabisch nationalisme. een legerofficier aan de macht. In 1963 bracht een coup de pan -Arab Baath partij aan de macht.

Al-Qaida. Ayatollah Ali Khameini die aan krachten won. vele wouden de islamitische orthodoxie terug in leven roepen. De installatie van Amerikaanse troepen in Saoedie Arabië droeg bij tot het ontstaan van een nieuwe radicale terroristische groep. op beschuldiging van collaboratie met Iran. In 1992 won president Rafsanjani de verkiezingen. welke succesvol was terugtrekking van Irak. In 1997 werd hervormingsgezinde president Muhammed Khatami verkozen. President George Bush kwam in actie. Ondanks de aanmoediging voor een vrijere interpretatie van de islam bleven de conservatie clerici sterke invloed uitoefenen. In August 1990 valt Saddam Koeweit binnen en annexeert het land. Hij meende dat de islam en democratie verenigd konden worden. Westerse producten werden toegelaten. 200 . In 1987 faalde het Iranese tegenoffensief. maar ook met zijn drang naar conservatieve geloofswaarden. Met de Iranese presidentsverkiezingen van 2005 kwam de conservatieve jonge burgermeester van Teheran. en hernieuwde zijn ambtstermijn in 2001. President Khatami en zijn programma kregen wijd support. welke door Osama bin Laden geleid werd in de bergen van Afghanistan. waarop de Amerikanen in 1991 een luchtaanval starten en op het land operatie Dessert Storm van start ging. maar ook met een aangetaste economie. kouweit en andere Arabische staten. Na khomeini s dood in 1989 kwam er economische wederopbouw en wou men de banden met het westen weer aanhalen. al bleef Saddam machtig. Haar economie lag aan stukken. Irak daagt de VN ban op de uitbouw van massa destructie wapens uit. bombardeerden de Iranese olievelden in 1980 en bezette het territorium In 1982 verdreef Iran de Irakese troepen. Irak zelf viel ook de Koerdische minderheid aan. het Westen meent dat ze ook daadwerkelijke zulke wapens ontwikkelen. er werd gifgas gebruikt. hij voerde een gematigde economische en buitenlandse politiek. Irak weigerde zich uit Koeweit terug te trekken. Irak en de Perzische Golfoorlog van 1990-1991 Irak kwam met een sterk leger uit de oorlog. De middenklasse stuurde aan op een actief economisch leven. In het westen vreesde men een opruk naar Saoedie Arabië. Na de Amerikaanse invasie van Irak in 2003 groeide het geloofsbesef weer. Deze was onder Iranese controle gekomen. het leger was uitgeput. met een populistisch economisch programma. De oorlog kreeg een internationale dimensie. er was uitgesproken kritiek op de klerikale macht. met Saoedie Arabië. Augustus1988 accepteerde Iran a cease fire. In de jaren 1990 bleek Iran een land van paradoxen en contradicties.oorlog zelf handelde om een waterweg die van groot belang was voor Irak naar de Perzische golf. Het land had echter reeds een nieuwe spirituele leider. toen ze van landoorlog naar tankeroorlog in de Perzische golf transformeerde. Ondertussen stond een nieuwe generatie van liberaal gezinde clerici op. Irak haalde een snelle overwinning binnen. Ze wilden de VS uit de heilige Islam landen verdrijven. Mahmoud Ahmadinejad aan de macht. won steun van de internationale gemeenschap en de VN Veiligheidsraad en streefde een massieve opbouw na in de woestijn van Saoedie Arabië.

In Algerije kende men grote slachtingen door gewapende militante groepen. In Koeweit verkregen de vrouwen politieke rechten. Zo kwam in Afghanistan de strenge Taliban op met strenge vormenrepressie. 120. gezondheid en educatie projecten te financieren de jaren 1960 werden gezien als het ontwikkelingsdecennium. Doch bracht een grotere toegang tot de buitenwereld sociaal en politiek verschil. De olie landen hadden zich overschat. De verkiezingen bleven voorspelbaar. moderne zaai & oogsttechnieken the Green Revolution Veel verandering bracht dit niet op. zoals in Iran. industrie. brutaliteiten en degradatie met zich meegebracht het Westen bleef grote impact hebben: cultureel. De ontwikkelingswereld y y y y het imperialisme had exploitatie. Kennedy noemde het the banner of hope voor de armen en hongerlijdende. hydro-elektrische projecten. de kloof tussen rijke en arme naties werd juist groter. het gebruik van chemische meststoffen. technologisch. Met moderne wetenschap. irrigatie. Op politiek vlak bleven de naties zich aan het autoritaire vasthouden. economische groei en sociale vooruitgang te weeg te brengen. In Turkije liet het leger van zich horen tegen al wie de traditionele seculaire traditie probeerde te ondermijnen. Recessie kwam in 1974 en bracht een daling van de internationale handel In 1980 stagneerde de ontwikkelingslanden onder zware schulden gemaakt in de optimistische jaren. Men wou een meer flexibele interpretatie van de oude Koran wet. De ontwikkelingslanden ijverden voor een nieuwe internationale economische order. en moderne economische en culturele verandering. technologie. In Saoedie Arabië stond een nieuwe generatie op die verandering wou. In Soedan zette het Islamitische regime zijn militaire campagne voort om het land te Islam op te leggen Anderzijds transformeerden culturele veranderingen ook vele islamitische naties. Na vijf decennia van ontwikkeling. bleek het capita inkomen amper gestegen. In vele kleine staten waren zulke culturele veranderingen in de wet en sociale patronen merkbaar. fabrieken en educatie. In Egypte antwoordde de regering op het religieuze extremisme door de "Muslim Brotherhood" te verbannen. Op agrarisch vlak werden vernieuwingen ingevoerd. toen bleek dat de prijzen daalden of stagneerden. te Egypte was een doorbraak voor vrouwen merkbaar. Het derde wereld blok groeide aan en stond kritisch tegen het rijke westen. Voedsel werd geëxporteerd terwijl men zelf te kort 201 . Internationale agentschappen hielpen om landbouw. maar ook andere industriële landen sprongen op de kar. Het programma omvatte de bouw van dammen & putten. Met de Iranese revolutie van 1979 had een golf van religieus radicalisme zich over de regio verspreid.Veranderingen in het Midden Oosten De islamitische wereld zat vast tussen traditionele sociale en religieuze overtuigingen. instellingen compromis tussen de oude traditionele waarden & de modernisering pas na de jaren 80 was er echt sprake van politieke & economische liberalisatie De ontwikkelingservaring Amerika nam de leiding in het helpen van ontwikkelingslanden met geld en technische hulp. financiële steun meende men modernisering. De landbouw kon de explosieve bevolkingsgroei niet bij benen.

Ze werden nieuwe industrialiseer krachten De groep minst ontwikkelde landen. De buitenlandse hulp was naar de centrale regeringen gegaan. transport en infrastructuur. door de bevolkingsgroei was de armoede nog groter dan voorheen. Miljoenen trokken naar de stad. de multinationals produceerden goedkop ter plaatse en maakte winst in het Westen Anderen meenden dat vrije handel en informatie technologie de economische groei kunnen stimuleren en de levens van de armen op lange termijn te verbeteren in de komende decennia. Het debat over de rol van de overheid in het stimuleren van de economische ontwikkeling ging voort. Echter.Sahara Afrikaanse staten. overheidssteun bleef essentieel voor scholen. Een miljard mensen leefde in armoede. volksrepubliek China moderniseerde. exploiteerde de locale arbeiders. In de 21ste eeuw was er dus geen echte sprak van een Derde Wereld. men erkende de teleurstelling. De impact van de globale economische integratie kwam in opspraak men meende dat het systeem de armoede net vergrootte. terwijl nu duidelijk werd dat de lokale regeringen en gemeenschappen nu een grotere rol speelden. misbruikte kinderarbeid. Veranderende wereld en hardnekkige problemen In 80 beleefde de economische groei een regressie. Thailand en Argentinië. Bangladesh en Haïti vormden de Vierde Wereld een verarmde groep van honderden miljoenen hulpbehoeftigen. ). in vele armere ontwikkelingslanden had de overdadige aanwezigheid en controle van de staat door bureaucratische interferentie en onvoorzichtig fiscaal beleid de groei en vooruitgang geremd. Het anti-globalisme wees het globale economische systeem als grote schuldige voor de problemen in de ontwikkelingslanden. Maleisië. De landen verschilden onderling. vooral in de landen waren de nood het hoogst was. maar slechts van een rijke & arme wereld. Demonstranten kwamen op straat. extravagantie en corruptie. De relaties tussen deze twee bleven erg belangrijk in de evoluerende globale economie. raakte de omgeving. waaronder computers en internet hadden de kloof ook alleen maar groter gemaakt. oost Azië had export economie en verhoogde de levensstandaard. Ook zuid Korea. De economische voorwaarden van het volk werden niet verbeterd. De geherwaardeerde ontwikkeling Eind 20ste eeuw werd de aard en richting van de ontwikkelingshulp op de korrel genomen. Technologische innovaties. Zelfs in de succesvolle markt economieën speelden de overheden een belangrijke rol. Brazilië. Chili en Mexico industrielanden en moderniseerden. Het percentage van armoede steeg opnieuw. De World Bank en de IMF zien in dat ze hun strategie moeten veranderen: van groei & ontwikkeling naar armoedereductie Voorheen had de World Bank voornamelijk kwantitatieve doelstelling bereikt (bouw van bruggen. 202 . dammen. De globale handelssystemen en financiële markten vergrootten de armoede. Indonesië. verscherpten de sociale verdelingen. De elite leefde in weelde tegenover de verpauperde massa.had. Men bekritiseerde de IMF dat ze de sociale noden verwaarloosd hadden. waaronder sub. De overheidscontrole leidde tot slechte bureaucratieën. Bovendien was er een slechte verdeling van de rijkdom.

203 .

In 1955 vond er een meeting plaats te Genève tussen Amerika. Confrontatie en Détente. Chronologie van belangrijke gebeurtenissen. lanceert economische hervormingen Margaret Thatcher wordt eerste minister in Engeland SU valt Afghanistan binnen en beschermt het linkse regime Ronald Reagan wordt president van Amerika Francois Mitterand wordt Franse president Helmut Kohl wordt kanselier van West Duitsland verdrag van Maastricht vestigt de Europese Unie Europese Unie breidt uit tot 15 naties. zette zijn insluitingsbeleid en de opbouw van het leger verder. Dulles wou een rollback van de Sovjetmacht. 04: 25 naties 121. confrontatie en de nieuwe glob ale economie y y y Na WO II: ontstaan van een bipolaire wereld met de VS en SU de wereld werd geconfronteerd met een ongeziene nucleaire wapenwedloop. President Eisenhower regerend van 1953 tot 1963. Beide supermachten herkende de nood voor vreedzame co-existentie in het nucleaire tijdperk. Europa was nog steeds verdeeld door het ijzeren gordijn. maar het beleid bleef beperkt tot insluiting. Engeland. In Azië was de Korea oorlog ten einde. hij hield zich hardnekkig vast aan zijn revolutionaire principes en zwoer dat de SU het Westers kapitalisme zou begraven . In Europa werd de NAVO geconfronteerd met het Warschau Pact. Frankrijk en de sovjet leiders. De Westerse machten en de SU waren een akkoord bekomen over Oostenrijk en het land werd onafhankelijk en neutraal verklaard. 1957 -1995 57: 61: 62: 65: 68: 72: 74: 75 : 78 : 79 : 79 : 80 : 81 : 82 : 92 : 95 : SU lanceert eerste satelliet in de ruimte SU bouwt de Berlijnse muur om de exodus van Oost Duitsland te stoppen VS dwingt de terugtrekking van Sovjet raketten uit Cuba VS start intensieve militaire opbouw en grootschalige bombardementen in Vietnam SU troepen vallen Tsjecho Slowakije in en slaan de hervormingbeweging neer VS trekt zijn laatste troepen terug uit Vietnam Hoge olieprijzen en inflatie dragen bij tot de globale economische recessie Communistische troepen nemen Vietnam over.Hoofdstuk 25: Co-existentie. Met de tijd maakte het fenomeen van de bipolariteit plaats voor nieuwe globale configuraties. Saigon wordt Ho Chi Minh City Deng Xiaoping. Staatssecretaris John F. Er werd gesproken over een nieuwe geest van verzoening en samenwerking 204 . maar de dreiging van een directe militaire confrontatie leek afgewend. opvolger van Mao. 1955-1975 Tegen 1955 had de Koude Oorlog zich gestabiliseerd. Khushchev was nu de Sovjet leider.

Voorheen had president Eisenhower al een handelsimport embargo op Cuba gelegd. In een conferentie te Wenen eiste Khrushchev opnieuw de Westerse terugtrekking uit Berlijn. Eisenhower verwierp het ultimatum en de crisis stopte. Aangespoord door de kritiek van Mao en het thuisfront. De invasie liep echter op een mislukkeling uit. Castro riep zich nu openlijk uit als Marxist-leninist. In de Suez crisis van 1956 weerde Amerika Engeland. Oktober 1957 lanceren de Sovjets de Sputnik. Deze organisatie stuurde jonge Amerikanen naar Latijns Amerika. de meeste binnendringers werden gearresteerd. 4/5 van de Cubaanse handel vond nu plaats met de sovjets en oost Europa. Voor Latijns Amerika richtte hij de Alliance for Progress op. Amerika had de diplomatische relaties afgebroken en plande een gewapende invasie op het eiland. hoewel complexe oorzaken en regionale conflicten toch ook hun aandeel hadden. wat door Kennedy geweigerd werd. Frankrijk en Israël van een militaire actie tegen Egypte. Fidel Castro voerde er een linkse dictatuur. starten de Russen met de bouw van de Berlijnse Muur. Azië en Afrika om de sociale en economische ontwikkeling te steunen. De Muur werd een grimmige fysieke herinnering aan de Koude oorlog en verdeeldheid in Europa. Het buitenlandse beleid bleef gebaseerd op het idee dat alle onrust door de sovjets geïnspireerd was. de VS verstrakte haar embargo. de eerste ruimtesatelliet. legt Khruschev het onweerlegbaar bewijzen van Amerikaanse vluchten boven het sovjet territorium voor en beëindigd de conferentie. De nucleaire wapenwedloop ging verder. In 1966 haalde hij Frankrijk uit de NAVO. om investering en groei aan te moedigen. maar tegelijk kwamen steeds meer gebieden onder Amerikaanse invloed te staan. Tegen de zomer van 1960 werd het duidelijk dat de verzoening van Geneve en Camp David over was. waar de supermachten het behouden van stabiliteit en vrede herkende.Maar in Berlijn heerste spanningen. In Cuba kwam Kennedy stuitte Kennedy op een explosieve situatie. 1961-1963 In deze periode vonden de zwaarste directe confrontaties tussen de supermachten plaats. hij had Amerikaanse maatschappijen onteigend en politieke tegenstanders werden er gevangen gezet of geëxecuteerd. geërgerd door de exodus van Oost Berlijn. Ook breidde hij de ontwikkelingshulp uit en sponsorde het Vredeskorps. De Gaulle riep op voor een meer onafhankelijke rol van de West Europeanen. Kennedy adopteerde deze plannen: april 1961 vond de invasie van de varkensbaai plaats. 205 . De VS accepteerde de Sovjet hegemonie in het oosten van het ijzeren gordijn. De sovjets eisten de terugtrekking van het westen in de west Berlijn. Gealarmeerd door het ruimtesucces van de sovjets zwoer hij dat Amerika de maan zou bereiken voor het einde van het decennium. Castro spande nu openlijk samen met de SU. Het Eisenhower Doctrine verzekerde Amerika als primaire beschermer van het Midden Oosten en verschafte verdediging aan elke regering in de regio tegen het internationale communisme Zo zonden ze in 1958 de marine naar Jordanië en Libanon. Kennedy wou de misile gap dichten. omdat dit sovjet interventie kon uitlokken. Dit lokte enige frustratie uit maar wist de sovjets buiten te houden. In de zomer van 1961. De Kennedy jaren. Enkele maanden lanceert Amerika haar Explorer I. In 1958 ontwikkelende de sovjets de eerste lange afstandsraketten (ICBM). Een tweede meeting vond plaats in Parijs. Ook in Latijns Amerika werd het communisme afgeweerd.

Met de tijd werd het zuiden corrupter. In een tweede agressievere voorwaarde eist hij de verwijdering van Amerikaanse raketten in Turkije. Op 24 oktober halen zijn schepen de raketten terug. onder Ngo Dinh Diem y hoofdstad Saigon y toevlucht van 1 miljoen noordse Vietnamezen y 1955: referendum. waardoor het Amerikaanse vasteland zich binnen schietafstand zou bevinden. en vergrootte de schaamte van het westen. In 1964 verloor hij de macht. Napalmbommen verwoesten hele dorpen. In een eerste voorwaarde besloot hij de raketten te verwijderen op voorwaarde dat Amerika geen invasie zal ondernemen. Voorlopig werd het land in twee delen opgesplitst Noord -Vietnam: y communistisch regime onder Ho Chi Minh y hoofdstad Hanoi y ommunistische guerrilla s: de Vietcong Zuid -Vietnam: y kapitalistische. De VS en de Vietnam oorlog De drang om de communistische expansie in te sluiten brengt de VS naar Zuidoost Azië. 206 . Eisenhower vreest een domino scenario waarbij alle staten in Indochina onder SU invloed zouden komen en stuurt hulp. onafhankelijke republiek wordt gevestigd Wanneer zuid Vietnam weigert deel te nemen aan de nationale verkiezingen onderneemt de Vietcong acties. In 1965 komen de Amerikaanse marines aan. tijdens het presidentsschap van Johnson escaleert de situatie.De Cuba raketcrisis van 1962 De gevaarlijkste confrontatie zou echter in Cuba plaats vinden. Khruschev stelt dat de blokkade illegaal is maar geeft toch toe. ze schilderen het zuiden af als een pop in handen van het westen. Amerika start luchtaanvallen. Bombardementen op communistische doelen worden de gewoonte. Later steunt Kennedy het Diem regime met militaire adviseurs. De nucleaire wapenwedloop werd opnieuw verhevigd. In 1954 werd Vietnam samen met Laos en Cambodja onafhankelijk verklaard op de conferentie van Genève. Kennedy legt een blokkade op het eiland en verbiedt alle invoer van Cubaanse goederen. met vele onschuldige slachtoffers ten gevolg. geld en wapens. Een ramp was voorkomen maar Khrushchev had gezichtsverlies geleden en zwakker uitgekomen. Hij stelt duidelijk dat het lanceren van een raket zou beantwoord worden met een aanval op de SU. De VS beweert dat noord Koreaanse schepen de VS heeft aangevallen in de golf van tonkin. In 1964. In hun zoektocht naar Vietcong soldaten voeren de Amerikanen raids in de dorpen. de Amerikaanse vliegtuigen stonden al klaar. In het geheim verklaart Kennedy dan toch de Turkse raketten te verwijderen. De VS zag de oorlog als een strijd tussen een communisme en democratie. krijgen hulp van de SU en volksrepubliek China. De search and destroy missies. Met als doel Cuba te verdedigen tegen een tweede Amerikaanse invasie (waar plannen voor bestonden!) zend Khrushchev Sovjet soldaten en technici naar het eiland om raketten te plaatsen. Gedurende 13 dagen besloot Kennedy geen haastige militaire actie te ondernemen. Ze trachten de regering omver te werpen. In 1993 wordt Diem en zijn broer vermoord.

Het Nixon-Kissinger beleid kende een coöperatie met de SU die economische schulden hadden door de groter wordende wapenlast. maar het wordt duidelijk dat onderhandelingen nodi g waren. Hij voerde kostelijke wapenwedloop om met de Amerikanen te kunnen concurreren. Pas eind jaren 8 trokken ze hun troepen op vraag van Rusland terug. De oorlog had 1. De aanval is niet succesvol. dwangarbeid en hongersnood. De oorlog spreidt tot Laos. De Gaulle noemt het een schande. hij bracht een grotere flexibiliteit in het containmentbeleid en voerde een systematische détente. Noord Vietnam vond in Cambodja steun bij de communistische Khmer Rouge beweging die de regering omvergeworpen had. Brezhnev Doctrine : .3 miljoen Vietnamezen en 58. Het regime werd hersteld. zette de Vietnam oorlog hevig voort. West-Europa uit kritiek op de diepe Amerikaanse tussenkomst. De Khmer Rouge toonde zich te Chinees gezind. In 1975 vestigde Pol Pot zich als wrede dictator met executies. De oorlog wordt een obsessie voor president Johnson. Brezhnev en Nixon Nixon. de veteranen bleven versuft achter en het geloof in de onoverwinnelijke VS was weg.1968: de communisten voeren het Tet /Nieuwjaarsoffensief. De 207 .000 Amerikanen het leven gekost. De vooruitgang van de communisten doen de Amerikaanse bombardementen echter verhevigen Cambodja wordt ingevallen om de noord Vietnamese bevoorrading lijnen af te sluiten. Ook Cambodja en Laos vallen onder communistische controle. Ondanks de mislukking van de Hongaarse opstand in 1956 kon het verlangen naar vrijheid en onafhankelijk in oost Europa niet gestopt worden. en over te gaan op vietnamisering. Het wantrouwen in de president was groot. Vele oorlogsmisdaden kwamen pas nu aan het licht. Brezhnev: de Praagse Lente In 1964 werd Brezhnev de nieuwe leider van de SU. in 1979 viel Vietnam het land binnen en beëindigde het pol pot regime. Ook in Amerika klinken er stemmen en protesten. in 1973 nam het congres een wet op om presidentieel initiatief te beperken. Amerika bleef apathisch en hield zich aan de expansiebeperking buiten de Sovjet invloedsfeer. April 1975 controleerde noord Vietnamese leger ¾ van het land en valt Saigon. Er was meer dan ideologie. Toch erkende hij het belang van politieke en economische voordelen in een verzoening met de VS.. De vijandelijkheden tussen noord en zuid gingen echter voort op grote schaal. de politieke en morele prijs was enorm. president sinds 1969. Toen in 1968 de hervorming van Alexander Dubcek de 1partij staat in Tsjecho-Slowakije bedreigde. Januari 1973 volgt er een geheime bespreking en wordt de wapenstilstand besloten. Het Aziatisch communistisch blok was onderhevig aan nationale conflicten. ze hernoemen de stad Ho Chi Min city. Eind 1974 weten de noord Vietnamezen de hoofdsteden van het zuiden in te palmen.000 troepen om de revolutie te onderdrukken en Dubcek weg te werken. Ze zonden 250. onderdrukte Brezhnev en de partijleiders de Praagse Lente . De troepen trekken zich terug. Zijn opvolger Nixon beloofde langzaam de troepen terug te trekken. toch stopt hij de bombardementen en start de vredesonderhandelingen. maar stond toch open voor verzoening.riep uit Sovjet recht om tussen te komen in de naam van proletarisch internationalisme in elk Communistisch land om het socialisme tegen interne of externe krachten te beschermen en een restoratie van het kapitalistische regime te voorkomen. Het was een pijnlijke ervaring voor de VS. De breuk met China maakte de détente met het Westen nog belangrijker.

Men streefde naar vrede. Ook de USSR was aanwezig. In de jaren 80 bemoeilijkte de Iran . Japanse en Aziatische waren afhankelijk geworden van de goedkope olie. In 1975 ondertekende 35 landen (waaronder 16 NAVO landen. De twee Duitslanden kwamen dichter bij elkaar in economische relaties. erkenden elkaar en werden in 1973 als twee afzonderlijke staten in de VN opgenomen. Na de ontdekking van olie in de Noord Zee werden Engeland en Noorwegen olie exporteurs. maar de angst was minder geworden.SU had de Westerse technologie en investeringen nodig om hun agrarische crisis op te vangen. China verving Taiwan in de VN. De naties besloten hun anti raket verdedigingssystemen te minderen en te werken naar een gelijke hoeveelheid offensieve wapens. De Strategic Arms Limitation (SALT) akkoorden werden weer aangehaald. in 1972 tekenden Nixon en de SU leiders het SALT I verdrag en vernieuwde de vreedzame co-existentie. economische & culturele coöperatie. Olietekort & prijsescalatie+ komst van internationale muntproblemen+ dollardevaluatie+ =inflatoire spiraal. Toch zou olie en de olieprijzen een kritieke rol in internationale affaires blijven bekleden. De Arabische staten bleken het assertiefste. De westerse economieën.Irak oorlog het transport van olietankers door de Perzische golf. Een tweede oliecrisis brak uit in 1979 toen Iran in volle revolutie de olie-export blokkeerde en de OPEC de prijzen verdubbelde. Het westen zocht naar alternatieven om haar afhankelijkheid te verminderen. 122. maar het was he t olie-embargo door de Arabisch-Israelische oorlog in de herfst van 1973 dat de crisis in gang zette. Tekenen van economische vertraging en inflatie druk waren al in de late jaren 60 zichtbaar. De Amerikaanse verwelkoming van China zette druk op de Russen en de détente. OPEC een embargo op en weigerde olie te verkopen aan landen die Israël steunden. verstoring van de economische groei. De belangrijkste internationale olie compagnieën. in 1979 zouden de Koude Oorlog echter weer opflakkeren. Nederland en andere landen schakelden over op gas. er werd toenadering gezocht. doorgaans Amerikaanse. Frankrijk op kernenergie. hadden lange tijd de prijzen en productie gecontroleerd. In 1974 kwam er een abrupt einde aan de spectaculaire economische groei van de Westerse economie. 7 Wars chau Pact staten en 12 andere Europese landen) de Helsinki akkoorden. 208 . Olie had steenkool vervangen als voornaamste oliebron. In 1960 vormden 14 olie exporterende landen in met midden oosten. Afrika en Latijns Amerika de Organization of Petroleum Exporting Countries (OPEC) om meer controle over de productie en prijzen te krijgen en de westerse monopolie te doorbreken. In 1972 zette Nixon de dramatische stap om Mao de bezoeken en diplomatische en economische banden met China te starten. Ineenstorting en herstel van de wereldeconomie: de jaren 70 en 80 De onderlinge afhankelijkheid en de expansie van de wereldeconomie na WO II maakte elk land kwetsbaarder voor gebeurtenis in verre gebieden. afnemers betaalden in dollar. Toen de prijzen in de jaren 80 opnieuw daalden kwamen landen die hun economie op de dure olie export gebaseerd hadden (zoals Mexico en Nigeria) in economische moeilijkheden. Vele landen introduceerden energiebesparende maatregelen. De wapenwedloop ging door. er werden Helsinki watch committees opgezet om over de mensenrechten te waken. Het groeiende belang van Volksrepubliek China moest erkend worden. Deze conferentie vormde het hoogtepunt van de détente.

Ze reduceerde de import. Ze gingen over tot een supply-side economie waarbij er minder overheidsgeld aan sociale zaken werd besteed en het privé initiatief en productie aangemoedigd werd. maar haalde nooit het niveau van de Grote Depressie. M. Dit stelde de regering voor een dilemma. de productie verminderde. In de vroege jaren 80 was de inflatie onder controle gebracht. premier in 79. De werkloosheid drukte op de overheidsbudgetten. maar de Europese werkloosheid bleef hoog. bespaard op overheidsuitgaven. buitenlandse leningen y Stakingen in de kool. maar het werkloosheidcijfer bleef hoog. maar waar plaats was voor sociale zekerheid. De terugkeer van welvaart. 209 . Meer dan 10% van de Amerikaanse en westerse arbeiders waren werkloos. de welvaarsteun was verbeterd tegenover de jaren 30. De Britse Conservative partij leidster Margaret Thatcher. de koopkracht bleef behouden. Economische en politieke veranderingen in West-Europa Groot-Brittannië Zware recessie: y stijgende werkloosheid y Pond daalt in waarde. Arbeiders konden rekenen op werkloosheidsuitkeringen en compensaties. Bedrijven gingen failliet. en dan vooral in Amerika in 82 hervestigde het geloof in de vrije markteconomie wat tevens het einde van de sociale zekerheid betekende. wat de investering zou afzwakken en het zakenleven vertraagt met meer werkloosheid ten gevolg ofwel werkloosheid tegengaan met lagere intrest en aanmoediging van leningen. door de automatisering en hoge technologie zouden vele arbeiders in de oudere sectoren nooit meer hun job kunnen oppikken. De recessie verergerde het probleem van de structurele werkloosheid . waar de prioriteit lag: inflatie tegengaan.De recessie: stagnering en inflatie De recessie van 1974 was ernstig. De inflatie stopte. maar de werkloosheid bleef. Grote gevolgen waren een hoge inflatie en werkloosheid. De economie vertraagde of blokkeerde zelfs. wat de inflatie zou doen toenemen y y Daar de Amerikaanse economie er slecht aan toe was. waarbij de overheid in de economie moet inverteren om deze in stand te houden werd door vele regeringen opgepikt. keek men in het westen naar de FRD waar een sterke economie en handelssurplus leidde tot expanderen investering en productie.& transportsector 1979: de conservatieven winnen de verkiezingen. voerde campagne tegen de welvaartstaat. weigert loonstijgingen. al snel gevolgd door Reagan. De meeste regeringen besloten dus de inflatie in te perken door de intrest hoog te houden en af te stappen van de expansiepolitiek. Duitsland zette echter in op het onder controle brengen van de inflatie wat navolging kreeg. De combinatie van stagnatie en inflatie ( stagflatie ) creëerde overheidsproblemen. De vakbonden wisten de ramp in te dijken. Andere landen zochten een nieuwe middenweg die gebaseerd was op markt economie als de sleutel voor economische groei. Tatcher wordt premier. De keynesiaanse theorie. Het geloof in Keynes theorie verminderde.

De dollar steeg sterk in waarde door de oliecrisis. De Economie herstelt zich. De Amerikaanse economie Sneller economisch herstel dan Europa door inperking van de inflatie en werkloosheid weg te banen. Helmut Kohl wordt kanselier. gematigd socialisme nationalisering van banken en andere bedrijven arbeidshervorming om koopkracht en privé initiatief te doen stijgen inflatie en werkloosheid bleven problematisch y y y y In 1986.W. opkomst extremisme y y y 1982 sociaaldemocraten worden herverkozen. 1988: Mitterand wordt herkozen. West-Duitsland: FRD 1974-1982: Helmut Schmidt beleid van overheidsbesparingen tegen de inflatie grotere werkloosheid afkeer tegen de gastarbeiders. Ondanks hervormingen blijft werkloosheid problematisch. samen met de computerrevolutie. Mitterand wordt president. na nieuwe economische problemen moet Mitterand in een cohabitatie (waarbij een populaire verkozen president regeert met een premier uit de parlementaire meerderheidsoppositie) regeren met een conservatieve eerste minister. sterke Engelse Pond Máár: besparingen op sociale zaken Oude zware industrieën krijgen concurrentie van lage loonlanden economische groeit vermindert= fiscale maatregelen= einde van Tatcher 1987 Tatcher wordt herkozen. besparingen en modernisering wist de economie zich te herstellen. maar hoge arbeidskosten ondergroeven de economie en de Duitse positie op de wereldmarkt. Amerikaanse producten werden duurder en raken niet verkocht. Door het stopzetten van nationalisering. aangemoedigd door Reagan en George H. eens de inflatie onder controle gebracht was begon de economie te heropleven. populair door de Falkland oorlog tegen Argentinië Na 90 John Mayor. maar aanhang van de conservatieven groeit 1995: . daar de olie-investeringen in dollars plaats vond. sterke Duitse mark in de wereld. werkloosheid en een zwakke Pond 1997 het vernieuwde New Labour komt aan de macht met Tony Blair Frankrijk 1981: Socialistische partij heeft de meerderheid. Deregulatie van de industrie. Chirac wordt president. Tussenkomst van de Federal Reserve Board bestreed de inflatie. Bush en herstructurering zorgden voor grotere winst en stimuleerde de groei. Tussen 1974-1982 leed de economie onder vertraging en ernstige inflatie. Ondertussen kwam er concurrentie van het groeiende Japan 1987 tijdelijke daling van beursaandelen vertraagt de economische groei 210 .y y y y y 1990 Vakbonden verliezen hun macht Privatisering van de nationale industrie Stijgende levensstandaard. regeert in periode van recessie. De waarde van de dollar werd verlaagd in 85 waardoor de buitenlandse investeringen weer toenamen.

ze bleven kritisch tegenover de globalisatie.1989 vertraging in de economie. Spanje en Portugal in 1986. Engeland ijverde voor meer supranationaal gezag in de gemeenschap. telecommunicatie. opslaan om de prijzen kunstmatig hoog te houden. Nieuwe vormen van handel en grotere participatie door kleine investeerders draagt bij tot de groei van de effectenbeurs. Denemarken en Ierland in intrede. Engeland. Data verwerking. samen met de economische vertraging van de jaren 70 en de verschillen tussen de rijke en armere landen. De groter wordende Europese Gemeenschap: problemen en kansen Met het verdwijnen van de Gaulle in 1969 lag de weg open om de Europese Gemeenschap te vergroten. De Europese gemeenschap kocht voedsel in zuiderse landen. Finland en Zweden toegevoegd. stijging van werkloosheidscijfer 1992: Bill prestatie Clinton wordt president met zijn campagne rond de zwakke economische De financiële wereld Grote economische vooruitgang door deregulering van de financiële markten. hierbij bleven de ontwikkelingslanden in de economische periferie met zware schulden en een trage groei. maar de beurs wist zich te herstellen en haalde nieuwe hoogtes. De economische grootlanden begrepen dat hun welvaart afhing van een soepele functionering van de wereldeconomie. De opneming van zuid mediterrane staten bracht regionale verschillen. In 2004 komen tien oost en zuid Europese naties in wat men toen de Europese Unie noemde. computers. de 211 . Deze gebeurtenis toonde de onderlinge afhankelijkheid van de economieën. De eerste verkiezingen voor het Europese parlement in 1979 bleven dan ook eerder symbolisch. robotica en ruimte technologie. Dit bracht nieuwe problemen met zich mee. New York Stock Exchange: te New York zijn de grootste beurzen en financiële markten gecentreerd. Frankrijk. al bleef de gemeenschap een belangrijk instituut. micro elektronica. In de jaren 70 was er sprake van een derde industriële revolutie . Engeland voelde zich teniet gedaan. Vooruitgang werd nu bepaald door kerncentrale. Naar een verenigd Europa: de Europese unie. In 1987 daalden de aandelen op één dag met ¼ van hun waarde. De vrije handelszone bleef verre van compleet. Agrarische verschillen tussen ZuidEuropa en Engeland veroorzaakten spanningen. Het post industriële tijdperk was aangebroken. De staatsleiders van de zeven grootste industriële machten met markt economie kwamen jaarlijks samen om de economische toestand te bespreken. In 1977 kwam de eerste PC wat al gauw tot een massa markt zou leiden. FRD. De financiële markten waren gedecentraliseerd maar tegelijk verweeft met elkaar. In 1995 worden Oostenrijk . Canada en Japan Organization for Economic Cooperation and Development: de 24 leidende industriële naties GATT: gaat verder met de onderhandelingen om tarieven te reduceren De integratie van de SU en Oost Europa in de wereldeconomie gaf verdere vooruitzichten voor internationale coöperatie. Griekenland in 1981. computers en andere vormen van geavanceerde technologie. Het enthousiasme voor een dichtere politieke integratie verstarde met het vergroten van de gemeenschap werd de instelling steeds minder supranationaal. en informatiebeheer stonden centraal. In 1973 maken Engeland. met de introductie van automatisering. Group of Seven: Amerika. vele andere buitenlandse steden voelden de naweeën van de shock in New York. Italie.

Aanvankelijk stond Europa in de schaduw van Amerika en Japan. De Reagan Jaren: van heropleving Koude Oorlog tot nieuwe Détente Reagan zette meteen de harde lijn in. Ronald Reagan volgde de in ongenade gevallen Carter op in 1981. de sovjet Joden de toelating kregen om te emigreren en dat er een einde kwam aan de Poolse bezetting. De hernieuwing van de Koude Oorlog In de zomer van 1974 nam president Nixon ontslag na het Watergate schandaal. de EG wordt omgevormd naar de Europese Unie. Reagan besteedde het grootste militaire budget ooit in vredestijd en steunde overal ter wereld de anticommunistisch Hij zond wapens naar de Afghaanse guerrilla s en hulp naar Pakistan. Europa wou de commerciële relaties tussen de sovjets en oost Europa niet verstoren en weigerde het embargo te steunen. Hij legde de nadruk op mensenrechten. de SALT II (Strategic Arms Limitation Talks). eiste dat de SU de vrijheid van andersdenkenden zou respecten. Hij werd opgevolgd door vice-president Gerald Ford. Men erkent elkaars handelslicenties en arbeidsrechten 1991 Verdrag van de Europese Unie te Maastricht. voerde economische sancties tegen de Poolse communistische regering. De moslimguerrilla s vochten in het geografisch voordelig gelegen gebergte met Amerikaanse wapens en steun vanuit Pakistan. In 1983 noemt hij de SU een evil empire met dark purposes .dienstensector en de diensteconomie groeide razendsnel. Anderzijds gingen de landen verder met de strategische oorlogsonderhandelingen. In de loop der tijd bleek Afghanistan Ruslands eigen Vietnam. voor gelijkheid in nucleaire langeafstandswapens. legt een embargo op graanverkoop en technologie aan de SU. 212 . Europa. viel de SU Afghanistan binnen om een zwak pro-Sovjet regime te steunen. een sterke marine en nucleaire wapens. verdedigingssysteem en buitenlands beleid Ze ijveren voor een verenigd Europa. beide polen bouwden hun militaire en nucleaire kracht verder uit. 100. Een geünificeerde munt en een central banksysteem worden geïntroduceerd eind jaren 90. Inmiddels was de VS verwikkeld in de Iranese gijzeling crisis te Teheran. west Europa herstelde moeizaam en de werkloosheid lag nog steeds hoog. vergroot het militaire budget.000 troepen vochten tot 1989 zonder overwinning. 123. Ondanks de economische spanning in de jaren 70 had de SU zijn militaire macht opgebouwd met gemoderniseerde troepen. Volgens Carter was deze invasie de ergste wereldvrede bedreiging sinds WO II. Carter zag deze eerste militaire sovjet interventie buiten oost Europa als een nieuwe fase van Sovjet expansie om midden Oosten en de oliebronnen in handen te krijgen. hij beschuldigde de sovjets ervan Cuba en het sandinista regime in Nicaragua als communistische bolwerken te gebruiken. Voordat het verdrag door de Senaat kon geratificeerd worden. Hij trekt het wapenverdrag terug. Men wil een gemeenschappelijke munt. een Europa zonder grenzen. vrij verkeer van kapitaal en werken naar een gemeenschappelijke belastingskoers. De Russen reageerden niet bepaald vriendelijk. De democratische kandidaat Jimmy Carter won de verkiezingen van 1977. In januari 1979 werd een tweede wapenverdrag getekend. 1987 de Single European Act : de 12 leden zetten gemeenschappelijke productiestandaarden op.

toen de Sovjets verdedigingssysteem ontwikkelde volgde Amerika meteen. Inmiddels had de wapenwedloop tussen Amerika en de VS enorme proporties aangenomen. utopische revolutie en het marxisme. maar de discussies gingen voort. In 1963 werd er een directe communicatielijn tussen het Kremlin en het Witte huis gezet. Na het eerste SALT akkoord introduceerde men nieuwe hoogtechnologische wapens. samen met een kleine groep Maoïstische radicalen aan de macht te komen. konden de technologie gebruiken om bommen te bouwen zoals India gedaan had. Zo interveerde de VS in Libië en Libanon. Men noemde de machtsbalans een balance of terror . Hij doorbrak de maoïstische cultus door achter de schermen te regeren terwijl zijn protégés de hoge functies bekleden. De zoektocht naar alternatieve energiebronnen stimuleerden vele landen om kerncentrales te bouwen. een tweede verdrag beloofde een evenredige bewapening. om misverstanden te voorkomen. Meer dan zijn voorgangers steunde Reagan repressieve autoritaire regimes zolang ze maar anti communistisch waren. Hervormingen onder Deng Xiaoping Het hervormingsprogramma nam afstand van de radicale. Daar het testen van nucleaire wapens de atmosfeer en milieu aantasten werden de testen gereguleerd in 1963. In de oorlog tussen Iran en Irak escorteerde de Amerikanen tankers. Dit mislukte echter en ze werden gearresteerd en gevangen gezet. China na Mao Na de dood van Mao in 1976 trachtte zijn weduwe Jiang Qing. De VS had samen met Engeland de weg gebaand in het ontwikkelen van nucleaire wapens gevolgd door de SU. experts berekenden dat beide landen genoeg arsenaal ter beschikking had om elkaar volledig van de kaart te vegen. welke vanuit het land of in de lucht konden afgevuurd worden. Ten tijde van de Culturele Revolutie had men hem al verweten de kapitalistische weg te kiezen. Er werd gesproken over een wederzijdse verzekerde vernietiging (MAD). 213 . Naties die de technologie kochten met oog op vredevol gebruik. Kernrampen zoals in Chernobyl illustreerde de noodzak voor veiligheidsmaatregelen. De grootmachten zouden elkaar blijven concurreren. In de jaren 60 waren beide supermachten gestart met de bouw van strategische langeafstandsraketten. 124. De gematigde leider Deng Xiaoping greep de macht. de nadruk lag op economische groei en modernisering. een testban-verdrag stelde dat men enkel nog ondergronds zou testen. Dit alles bracht het gevaar van mogelijke ongelukken en communicatiemisverstanden met zich mee. de hot line . Deng wou de planeconomie. toch bracht elke crisis de bedreiging van een nucleaire clash. In 1968 tekenden 130 landen een non -proliferatie verdrag. De VS zou haar leidersschap laten gelden in vele wereld affaires en de Sovjets uit het Midden Oosten trachten te houden. Zo lang het vredevol gebruik van kernenergie aangemoedigd werd. later kwamen China en India meespelen.In 1983 vielen Amerikaanse troepen in Grenada om een linkse regering omver te werpen. Debatten over ontwapening en kritiek op de veiligheid bleven dan ook niet uit. Controle op nucleaire wapens In geen van al de naoorlogse conflicten werden nucleaire wapens gebruikt. was het moeilijk om proliferatie te voorkomen. Frankrijk was de vierde macht.

aanmoediging van privé-initiatief en een concurrerende markt intrede van buitenlandse investeringen. In de repressieve atmosfeer die volgde noemde Deng tegenrevolutionaire rebellie een product van een Westerse geïnspireerde samenzwering . privé initiatief werd aangemoedigd Dengs hervormingen: combinatie van vrije en geplande economie. De overheid legt de martiale wet op maar de studenten weigeren het plein te verlaten. besloot de partij opnieuw de marxistische ideologie te versterken. Het leger opent het vuur en maakt honderden slachtoffers. Zhao moet ontslag nemen. studentendemonstraties op Tiananmen Square eisen democratie Buitenlandse studenten vervoegen zich bij deze democratische beweging . meent dat het tijd is voor grotere politieke vrijheid studenten betuigen hun steun op straat Hu wordt uit de partij gezet. en de socialistisch markt economie wou voorzette. Een nieuwe generatie was opgestaan. 214 . 1989: Dood van Hu Yaobang. Het oude regeersysteem van de partij was in vraag gesteld. de nieuwe partijleider wil de demonstranten onder drukken.gecollectiviseerde landbouw en de genationaliseerde industrie veranderen. Hoewel het land de westerse technologie en buitenlandse investering nodig had. De democratische beweging had aangetoond hoe diep de liberale waarden in China waren gepenetreerd en hoe krachtig de druk voor politieke verandering was. wetenschap en managementtechnieken grotere productie van consumptiegoederen. Zhao Ziyang. De Democratie Beweging 1986: Hu Yaobang partijsecretaris en aangewezen opvolger van Deng. met controle op de privésector en politiek onderwijs. ontstaan van een consumptiemaatschappij stijgende voedselproductie: winst en exportmogelijkheden stijgende levensstandaard groeiende privé sector sociale diensten voor de werkloosheid y y y y y y y nadelen: y stijgende inflatie door de snelle economische groei y uitputting van de bronnen door de hogere consumptie y vertraging van de agrarische productie y verlies in de staatsbedrijven y stijgende corruptie de overheid en partijleiders waren verstrengeld met commerciële ondernemingen y stijgende maatschappelijke ongelijkheid y opkomst van de spilzucht bij de bevolking Deng meende dat het land nog niet klaar was voor een politieke democratie. zijn populariteit daalt drastisch. In de vrijere atmosfeer drukte vele intellectuele leiders en jongere mensen voor een lossere politieke controle. Ondanks internationale druk bleven duizenden politieke gevangen opgesloten. de partij wil de marxistische ideologie herstellen. een vrijere pers en het recht om de corruptie en tekortkomingen te bekritiseren. Verschillende kapitalistische praktijken werden toegelaten. Gedurende zeven weken ligt een groot deel van het land stil. Het leger en Dengs regime hadden nu bloed aan hun handen.

De dynamische economische ontwikkeling en grote populatie geven het land een belangrijke rol in de internationale economie van de 21ste eeuw. 1.3 in 2005. Men wist de groei te controleren door middel van centrale en locale controle. zijn opvolger Jian Zemin stelt zich gematiger op. De enorme groei in China s internationale handel en economische productie toonde dat de internationale rivaliteiten en conflicten voorbij de bipolaire verdelingen was verschoven. Chinese zakenleiders krijgen een prominente rol in de communistische partij. 215 . Chinese fabrieken worden de leidende wereldexporteurs van kleren. Toch werd de overheid nog steeds bekritiseerd wegens misbruik van mensen rechten.1997: dood van Deng. het conflict met Taiwan en het ontbreken van een democratisch systeem. Hu Jintao zet Jiang s economische beleid verder nadat hij in 2003 president werd. de economie begon te lijden onder de bevolkingsgroei. Bevolkingsgroei in China In 1982 telde China 1 miljard mensen. Men voerde een familieregeling in waarbij elk gezin slechts 1 kind mocht hebben. In 2001 treedt China toe tot de World Trade Organization. hoge technologie en vele andere producten voor de internationale consumptiemaatschappij. Hij zet de modernisering verder voort en zoekt op nieuw toenadering met het westen en een diepere integratie in de globale economie.

157. 195. 177. 16. 199. 17. 133. 159. 41. 94. 207 Balkan. 187. 191. 23. 174. 164. 103. 12. 184. 9. 213. 157 Aziatisch. 173. 60. 206. 111. 213 Afrika. 140. 138 agricultuur. 182. 68. 125. 159. 174. 151. 199. 156. 156. 85. 94. 84. 209. 70 antisemitisme. 96. 131. 131. 189 Bolsjewieken. 128. 188. 200. 118. 149. 186. 213. 87. 116. 48. 141. 205. 28. 66. 119. 172. 158. 201. 18. 117. 119. 35. 166. 173. 92. 137. 202. 190. 183. 135 Bolsjewisme. 166. 146. 32. 90. 53. 155. 50. 209 Azië. 177. 93. 203. 122. 192. 154. 25. 122. 56. 90. 11. 156. 74. 135. 132 Bolsjewistische. 134. 106. 177. 94. 27 Bourbons. 175. 214 antikapitalistisch. 209 Argentinië. 203 banken. 93. 164. 73. 134. 168. 39. 57. 85. 194. 106. 101. 200. 67. 122. 128. 91 Arabische. 124. 92. 20. 166. 83. 88. 192. 189. 85. 170. 99. 109. 10. 173. 120. 198. 111. 22. 128. 183 Bismarck. 86. 157. 209. 187. 212. 30. 188. 103. 87. 180. 189. 169. 89. 85. 197. 49. 203. 33. 168. 208 Aziatische. 154. 59. 102 Bosnische. 195 Boer-oorlog. 115. 186. 80. 208. 155. 141. 211 Armenië. 138. 162. 4. 91. 206. 160. 97. 34. 165. 166. 109. 92. 111. 182. 196. 88. 42. 25. 151. 7. 186. 22. 114 bourgeois. 113. 89. 94. 85. 135. 170. 47. 96. 72. 4. 122. 201. 197. 27. 179 Brazilië. 186. 62. 156. 127. 156. 210. 163. 153. 80. 12. 12. 202. 82. 24. 180. 185. 205. 123. 80. 113. 158. 198. 88. 8. 66. 196. 122. 157. 74. 14. 155. 83. 105. 62. 199. 102. 194 Belgisch. 12. 188. 5. 210. 134. 167. 114. 62. 126. 128. 171. 197. 91. 7. 97. 108. 194. 121. 93.Afghanistan. 85. 160. 12. 70. 190. 64. 191. 168. 206. 205 Birma. 193. 54. 186. 176 Bank. 106. 188. 209 Afrikaanse. 140. 58. 194. 202. 18. 187. 164. 125. 82. 59. 58. 91. 48. 147 boeren. 106 Asia. 212. 65. 101. 14. 195. 112. 33. 206. 30. 152. 19. 101 Boers. 161 Baltische. 15. 118. 155. 74. 127. 3. 5. 211. 7. 44 Bosnië. 140. 135. 208. 11. 207. 99. 162. 6. 182. 12. 12. 29. 121. 112. 11. 167. 164. 178 Algerije. 113. 185. 184. 149. 122 Armeniërs. 107. 119. 92. 115. 159. 106. 136. 120. 211 België. 118 bourgeoisie. 168. 111. 65. 98. 148. 165. 190. 174. 185. 157. 193. 190. 156. 84. 15. 171. 40. 132 Bonaparte. 115. 197. 95. 144. 114. 196. 55. 83. 137. 107. 71. 158. 175. 94 Bolivia. 157. 182. 197 Araabs. 99. 169. 202 Amerika. 175. 62. 207. 139. 203 Agriculturele. 144. 104. 173. 96. 10. 163. 194 Berlijnse muur. 107. 82. 184. 144. 97 . 71. 100. 21. 188. 187. 205. 125. 103 Bourbon. 91. 65. 178. 138. 79. 33. 113. 143. 29. 125. 89. 112. 85. 203 216 . 199. 194. 63. 34. 214 Amerikaanse. 126. 8. 102.

101. 161. 168. 142. 176. 97. 68. 215. 12. 195 Cambodja. 82. 6. 102. 48. 67. 62. 216 christelijk. 111. 136. 104. 38. 138. 94. 191. 192. 95. 82. 98. 50. 35. 30. 92. 68. 192 christelijke. 27. 208 Canada. 40. 19. 69. 189. 20. 112. 153. 104. 72. 180. 71. 78. 155. 11. 156. 41. 36. 98. 104. 25. 7. 100. 176 katholieken. 91. 164. 143. 66. 163. 75. 130. 135. 89. 127. 178. 108. 109. 116. 101. 163. 159. 130. 55. 137. 145. 215 katholieke. 131. 102. 151. 128. 176 kapitalisme. 112. 139. 53. 114. 170. 105. 9. 60. 37. 130. 48. 153. 144. 67. 106. 84. 128. 207. 64. 85. 175. 131. 205. 55. 72. 78. 137. 118. 34. 89. 186 kerkelijke. 207. 37. 46. 11. 34. 155. 10. 4. 134. 57. 86. 140. 177 ijzeren gordijn. 1 63. 84. 191. 198. 90. 203 China. 34. 106. 93. 131. 208. 162. 97. 125. 128. 102. 166. 170. 59. 92. 169. 65. 102. 177. 165. 68. 5. 184. 85. 8. 208 Chinese. 123. 68. 12. 153. 91. 177. 9. 180. 106. 83. 192. 46. 19. 180. 149. 131. 100. 146. 54. 152. 205. 78. 73. 97. 211 landbouw. 120. 13. 209. 212 Oostenrijkers. 18. 133 Oostenrijkse. 101 Bulgaren. 203. 89. 102 Bulgarije. 129. 176. 40. 207. 149. 194 geboortecijfer. 117. 131. 170. 108.Britse. 124. 162. 53. 167. 103. 206 Joegoslavië. 63. 167. 58. 83. 66. 6. 3. 126. 208. 108. 175. 127. 55. 135. 168. 99. 163. 91. 48. 179. 87. 98. 78. 7. 71. 142. 58. 154. 37. 129. 205 kapitalistisch. 146. 194 kerk. 139. 94. 97. 18. 172. 111. 164. 103. 100. 186 Hongarije. 72. 123. 192. 171. 85. 114. 168. 171. 197. 186. 176. 79. 53. 167. 212 Chili. 11. 62. 141. 5. 141. 176. 116 Kongo. 196 Congo. 69. 106. 39. 97. 7. 116. 80. 85. 8. 97. 215 Oostenrijk. 202. 68. 196. 138 kapitalistische. 112. 199 Labour. 141. 79. 102. 155. 214. 99. 176 Burundi. 187. 86. 129. 194. 144. 103. 68. 19. 64. 115. 29. 161. 187. 156. 92. 112. 203. 77. 12. 46. 74. 12. 71. 131. 47. 108. 44. 136. 17. 166. 91. 152 217 . 152. 94. 178. 134. 79. 68. 130. 6. 7. 135. 111. 137. 145. 20. 96. 70. 68. 126. 9. 59. 127. 128. 44. 210 Britse rijk. 164. 62. 21. 90. 162. 194 Labor. 59. 216 Chinees. 101. 132. 183. 85. 100.

218 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful