VIŠA TEHNIČKA ŠKOLA

DOBOJ

















Dr.Dragoljub Mirjanić

















MEHANIKA KRETANJA

Podjela kretanja prema brzini
Prema brzini kretanja se djele na:
-jednolika ili nepromjenljiva iliravnomjerna
-nejednolika ili promjenljiva ili neravnomjerna

Jednolika ili nepromjenljiva kretanja su ona kretanjakod kojih se brzina u toku kretanja ne
mjenja, tj. ona kretanja kod kojih brzina ostaje konstantna.
Nejednolika ili promjenljiva kretanja su ona kretanja kod kojih se brzina u toku kretanja
mjenja.
Najznačajnija su :
-jednoliko ubzano pravolinijsko
-jednoliko usporeno pravolinijsko i
-jednoliko kružno kretanje

Referentni sistem predstavlja kruto tjelo za čiju jednu tačku je čvrsto vezan početak
koordinatnog sistema.
Materijalna tačka je tjelo čije dimenzije možemo zanemariti u odnosu na pređeni put.
Putanja ili trajektorija predstavlja niz uzastopnih položaja kroz koje prolazi materijalna
tačka pri kretanju.Po obliku putanje kretanja djelimo na :
-pravolinijske
- krivolinijske
Put je dio putanje koji tjelo pređe dok ga posmatramo.
Brzina je veličina kojom opisujemo brzinu mjenjanja položaja materijalne tačke pri
kretanju.
Ubrzanje je veličina kojom opisujemo brzinu mjenjenja brzine kod promjenljivog kretanja.

Jednoliko pravolinijsko kretanje je kretanje koje se vrši konstantnom brzinom po
pravolinijskoj putanji.

(
¸
(

¸

=
s
m
t
s
v -brzina tjela
|m t v s ⋅ = |-pređeni put
| | s
v
s
t = -vrijeme kretanja


t v s ⋅ =
s
v


v=const.
a=const.


t t




Jednoliko ubrzano pravolinijsko kretanje je kretanje koje se vrši po pravolinijskoj putanji
brzinom koja se jednake vremenske intervale uvijek poveća za istu vrijednost (a=const.).

v s
t v s
at
v v
as v v
at
t v s
at v v
sr
o sr
o
o
o
⋅ =
+ =
+ =
+ =
+ =
2
2
2
2 2
2
Bez v
o
(v
o
=0) at v =
2
2
at
s = as v 2
2
=
2
at
v
sr
=

t t
v
o

t
v
t
z

v
o

v-trenutna brzina
v
o
-početna brzina at v v
o
+ =
2
2
1
at s =
a-ubrzanje
t-vrijeme kretanja
s-put koje je tjelo prešlo
v
sr
–srednja brzina
v-t dijagram s-t dijagram


Jednoliko usporeno pravolinijsko kretanje je kretanje koje se odvija po pravolinijskoj
putanji brzinom koja se za jednake vremenske intervaleuvijek smanji za istu vrijednost
(a=const.).

a
v
s
a
v
t
as v v
at
t v s
at v v
o
z
o
z
o
o
o
2
2
2
2
2 2
2
=
=
− =
− =
− =

v-trenutna brzina
v
o
-početna brzina
a-ubrzanje(usporenje)
t-vrijeme kretanja
t
z
-vrijeme zaustavljanja v-t dijagram
s
z
- put zaustavljanja







Kružno kretanje

Kružno kretanje nastaje ako tjelo (materijalna tačka) opisuje putanju kružnog oblika.
Kružno kretanje može biti jednoliko i promjenljivo.
Jednoliko je ako brzina brzina ostaje konstantna po brojnoj vrijednosti, a samo se mijenja po
pravcu i smjeru (v=const.).


φ
,
φ '

(
¸
(

¸

=
s
rad
dt

ω -Ugaona brzina
(
¸
(

¸

=
2
s
rad
dt

α -Ugaono ubrzanje
t v s ⋅ = ; v ; at v
o
± =
2
2
at
t v s
o
± = ; as v v
o
2
2 2
± =
t ⋅ = ω φ ; t
o
⋅ ± = α ω ω ;
2
2
t
t
o

± =
α
ω φ ; φ α ω ω ⋅ ± = 2
2 2
o

I Njutnov zakon mehanike (zakon inercije)

Svako tjelo ostaje u stanju relativnog mirovanja (v=0) ili jednolikog pravolinijskog kretanja
( ) sve dok ga neka sila (neko drugo tjelo ne prisili da to stanje ne promjeni. . const v =
r

. const v =
r
, => . const a = 0 = F
r

II Njutnov zakon mehanike

Brzina mjenjanja količine kretanja (impulsa) nekog tjela proporcionalna je sili koja na njega
djeluje i vrši se u smjeru djelovanja te sile.

( ) F v m
dt
d
r
r
= ⋅ ; a m
dt
dv
m v
dt
dm
F
r r
r
⋅ = ⋅ + ⋅ = ; v m p
r r
=

III Njutnov zakon mehanike (zakon akcije i reakcije)

Ako jedno tjelo djeluje na neko drugo tjelo nekom silom onda i to drugo tjelo djeluje na prvo
tjelo, silom istog intenziteta i pravca ali suprotnog smjera.

2 1
F F
r r
− = ; ;
2 2 1 1
a m a m =
2 1
m m >>
2 1
a a <<

Impuls tjela

Impuls tjela predstavlja proizvod mase tjela i njegove brzine.
(
¸
(

¸

=
s
m
kg v m p
r r

( ) F v m v m
dt
d
= +
2 2 1 1


( ) 0
2 2 1 1
= + v m v m
dt
d
( ) .
2 2 1 1
const v m v m = +
F
cf

=
=
n
i
i i
const v m
1
. -Suma impulsa tog sistema je uvijek konstantna.
m
r
a
n
a
τ

ma F =
τ
a a a
n
+ = ; α
τ
⋅ = r a ;
2
2 2 2
ω
ω
⋅ =

= = r
r
r
r
v
a
n

ω ⋅ = r v
r
mv
F
2
=
cf
F F
r r
− =
r
mv
F F
cf
2
= =

Rad,snaga i energija

Rad je savlađivanje sile na putu.

α
pravac elongacije
s F A ⋅ =
α cos ⋅ ⋅ = s F A
r
r

α cos ⋅ ⋅ = ⋅ b a b a | | Nm J s F A = ⋅ =
r
r

c b a
r
r
r
= ×
(
¸
(

¸

= =
s
J
W
t
A
P v F
t
s F
t
A
P ⋅ =

= =
α sin ⋅ ⋅ = b a c

b
a
c
v
r
r
∠ ⊥

Brzina vršenja rada predstavlja snagu.

α cos ⋅ ⋅ = ⋅ = v F v F P
r
r
MJ Ws s W kWh 6 , 3 10 6 , 3 3600 10
6 3
= ⋅ = ⋅ ⋅ =

Teorema ili stav o radu i energiji

A E E E
i f
= − = ∆
Promjena energije je jednaka izvršenom radu.

2
2
mv
E
k
=
mgh E
p
=
kx F
e
− =
2
2
x
k E
p
=
Elongacija je ma koja udaljenost od ravnotežnog položaja.

A
B
C
r
m
1
m
2

Zakon o održanju kinetičke energije

p k
E E E + =
Zbir kinetičke i potencijalne enrgije je uvijek const.

A) ∃ mgh E h
p
= => 0 = => ∃
k
E v
mgh E E E
p k
= + =
B) ) ( x h mg E h
p
− = => ∃ ; v ∃ ;
2
2
1
mv
E
k
= ; gx 2
1
= v
mgh mgx mgx mgh gx
m
x h mg E = + − = + − = 2
2
) (
C) ; ; 0 = ∃ h 0 =
p
E
2
2
mv
E v
k
= => ∃ ; gh v 2 =
h
x
mgh gh
m mv
E = = = 2
2 2
2


Njutnov zakon gravitacije

1.Ptolomej
2.Kopernik – heliocentrični sistem
3.Kepler
4.Njutn
2
2 1
r
m m
G F

=
G-gravitaciona konstanta
(
¸
(

¸

= =
kg
N
m
F
γ

2
2
11
10 67 , 6
kg
Nm
G

⋅ =
Fizičko polje je prostor u kome se osjeća djelovanje sile.
(
¸
(

¸

= =
kg
J
m
E
p
V
Prva kosmička brzina je brzina koju treba saopštiti tjelu da se kreće oko zemlje.
s
km
v 9 , 7
1
=

Druga kosmička brzina je brzina koju treba saopštiti tjelu koje treba napustiti zonu zemlje
da uđe u zonu sunca.
s
km
1 , 11
2
= v

Treća kosmička brzina je brzina da saopšti tjelu da napusti zonu sunca i uđe u zonu
galaksije, tada tjelo postaje vještačka zvijezda.
s
km
v 7 , 16
3
=

Četvrta kosmička brzina je brzina koju treba saopštiti tjlu da napusti zonu galaksije i da
uđe u zonu vasione.
s
km
290
4
= v
( ) mv
dt
d
F ⋅ =
m

c
m
o
15%
1.
2
2
1
c
v
m
m
o

=
s
m
c
8
10 3⋅ =

o
m m v = => = 0
; m c v → ∞ →
v

2.
2
2
2
2
1
c
v
c m
mc E
o

= =
Veza je linearna i proporcionalna je kvadratu brzine svjetlosti u vakuumu.
2
c m E ⋅ ∆ = ∆
Što je veća energija veze jezgro je stabilnije i obrnuto.Promjena energije je jednaka i
promjeni masa.
m
j

m m



2 1
m m m
j
+ <
j
m m m m − + = ∆
2 1

2
mc E E
v
∆ = = ∆

MEHANIKA ČVRSTOG TJELA


Čvrsto tjelo je tjelo koje se pod dejstvom sile ne deformiše.


O
r
r
A
B
F
O'
r
F r M
r
r
r
× = -Moment sile je vektor proizvoda
| | Nm F r M α sin ⋅ ⋅ =
m
| |
2 2
m kg mr I ⋅ =

Moment sile je vektorska veličina
Moment inercije je skalarna veličina

ma F = ma r M ⋅ =
α
τ
⋅ = r a α ⋅ ⋅ ⋅ = r m r M α
r
r
⋅ = I M ma F =
α sin ⋅ ⋅ = F r M II Njutnov zakon za obrtno kretanje α ⋅ ⋅ =
2
r m M
2
π
α = F r M ⋅ = α ⋅ = I M
v m p
r r
⋅ =
(
¸
(

¸

× =
s
m
kg p r L
r r
r
α sin ⋅ ⋅ = p r L
2 2
2 2
ω ⋅
= =
I mv
E
k
ω ⋅ = r v ;
2 2
2
ω ω ⋅ = ⋅ ⋅ = I r
m
E
k

ϕ ⋅ = M A s F A ⋅ =
Zakon o održanju momenta impulsa

? =
dt
L d
r
α sin ⋅ ⋅ = p r L
2
π
α =
M I
dt
d
I
dt
dI
I
dt
d
r
r
r
= ⋅ = + ⋅ = α
ω
ω ω) ( p r L ⋅ = ω ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ = r m r v m r L
M
dt
L d
r
r
=
r
ω ω ⋅ = ⋅ ⋅ = I m r L
2
r
r
=> ; 0 = M . const L =
r
. const I = ⋅ ω
r
ω ⋅ = I L
Kada je moment spoljašnjih sila je jednak nuli tada je moment impulsa konstantan u
vremenu.

STATIKA ČVRSTOG TJELA VRSTE RAVNOTEŽE

indiferentna stabilna labilna
A
A
A C
C
C
















stabilna labilna
E
indiferentna





min =
p
E max =
p
. const E
p
=



Stabilna ravnoteža tjela
Ako se tjelo malo izvede iz položaja stabilne ravnoteže, javlja se spreg sila koji ga vraća u taj
položaj.

Labilna ravnoteža tjela
Ako se tjelo malo izvede iz položaja labilne ravnoteže, javlja se spreg sila koji ga udaljava od
tog položaja.

Indiferentna ravnoteža tjela
Ako se tjelo malo izvede ono ostaje u tom položaju.Tjelo nastoji da se postavi u položaj u
kome ima minimum potencijalne energije.
Hookeov (Hukov) zakon za istezanje Hookeov (Hukov) zakon za istezanje

F
∆L
d
1
d
2
F
F
m
1
m
2

v
2
v
1
v
1
' v
2
'
2
'


(
¸
(

¸

= =
2
m
N
l
l
E
S
F
y
σ

(
¸
(

¸

=
2
1
m
N
e
E
y

E
y
-Youngov modul elastičnosti
3 , 0 % 30 = =

=
l
l
δ

y
E ⋅ = δ σ
L L'

Normalni napon je proporcionalan relativnoj deformaciji.
α ⋅ = G
S
F

G-modul smicanja (torzije)
α-ugao smicanja (torzije)




) (
2 1
d d F M + ⋅ = -moment sprega
| | Nm M =





Sudar

Kratkotrajno uzajamno međudjelovanje bez spoljašnjih sila naziva se sudar.



a) Elastičan ' => p p = . const E
k
=
' ; '
2 2 1 1 2 2 1 1
v m v m v m v m + = +
2
2 2
2
1 1
2
2 2
2
1 1
'
2
1
'
2
1
2
1
2
1
v m v m v m v m + = +
b)Plastičan ili neelastičan ; ' p p = . const E
k
=
' '
2 2 1 1 2 2 1 1
v m v m v m v m + = + m m m = =
2 1
0
2
= v => 0
1
= v ' '
1 2
v v =
(1) ' '
2 1 2 1
v v v v + = +
(2)
2
2
2
1
2
2
2
1
' ' v v v v + = +
v m m v m v m ) (
2 1 2 2 1 1
+ = +


2
2 1
2 1
2 2 1 1
v v
m m
v m v m
v
+
=
+
+
= za m m m = =
2 1

OSCILACIJE

Oscilatorno kretanje je kretanje koje se periodično ponavlja u vremenu.
T-period
a frekvencij − ν
| |
1
1

= = = = s Hz
T
f ν
T
π
ν π ω
2
2 = ⋅ =
X A ⋅ = max
X(m) – elongacija; bilo koja udaljenost od ravnotežnog položaja

1.Harmonijske oscilacije
Harmonijske oscilacije su oscilacije koje se ponašaju po zakonu sinusne ili kosinusne
funkcije .
Primjer harmonijskog oscilovanja je elastična opruga.
a m kx F ⋅ = − = ; 0 = + kx ma
2
2
dt
x d
a = ; 0
2
2
= + kx
dt
x d
m /m
0
2
2
= + x
m
k
dt
x d

m
k
o
=
2
ω
0
2
2
2
= + x
dt
x d
o
ω -Homogena diferencijalna jednačina II reda
T m
k
o
π
ω
2
= = t A X
o
ω sin = -Izraz za elongaciju
k
m
T π 2 =
φ
φ Q
l
2.Matematičko klatno
2
2
dt
d
I I M
ϕ
α ⋅ = ⋅ = ϕ
ϕ
sin
2
2
⋅ ⋅ − = l Q
dt
d
I
) 2 sin( ϕ π − ⋅ ⋅ − = l Q M 0 sin
2
2
= ⋅ ⋅ + ϕ
ϕ
l Q
dt
d
I
ϕ sin ⋅ ⋅ − = l Q M 0 sin
2
2
2
= ⋅ + ϕ
ϕ
mgl
dt
d
ml /ml
2

0 sin
2
2
= ⋅ + ϕ
ϕ
l
g
dt
d
za malo φ => sinφ≈φ
0
2
2
= ⋅ + ϕ
ϕ
l
g
dt
d
;
l
g
o
=
2
ω => 0
2
2
2
= ⋅ + ϕ ω
ϕ
o
dt
d

t
o o
ω ϕ ϕ ⋅ = sin ;
T l
g
o
π
ω
2
= =

g
l
π 2 = T t
l
g
o
⋅ = sin ϕ ϕ
3.Fizičko klatno
φ
l
X

0 sin
2
2
= ⋅ ⋅ + β
β
l Q
dt
d
I /:I sinβ≈β
0
2
2
= ⋅

+ β
β
I
l Q
dt
d
;
T I
l g m
I
l Q
o
π
ω
2
=
⋅ ⋅
=

=
0
2
2
2
= ⋅ + β ω
β
o
dt
d

l g m
I
⋅ ⋅
= π 2 T
t
o o
ω β β ⋅ = sin t
I
l g m
o

⋅ ⋅
= sin β β

4.Torziono klatno

2
2
dt
d
I I M
δ
α ⋅ = ⋅ = δ ⋅ − = c M
0
2
2
= ⋅ + ⋅ δ
δ
c
dt
d
I /:I
0
2
2
= ⋅ + δ
δ
I
c
dt
d

T I
c
o
π
ω
2
= =
0
2
2
2
= ⋅ + δ ω
δ
o
dt
d

c
I
π 2 = T
t
o o
ω δ δ ⋅ = sin t
I
c
o
⋅ = sin δ δ
c
I
T
1
1
2π =
c
I
2
2
2π = T
2
1
2
1
I
I
T
T
=
2
1
2
2
2
1
I
I
T
T
=
2
2
1
2 1
|
|
.
|

\
|
⋅ =
T
T
I I ;
x
I I =
1 o
I I =
2

2
2
1
|
|
.
|

\
|
⋅ =
T
T
I I
o x
-Moment inercije tjela nepravilnog geometrijskog tjela

3
Prigušene mehaničke oscilacije
1
2
v k F
tr
' − = ∃
0 '
2
2
= + + v k kx
dt
x d

1.) km k 4 ' < - malo prigušenje
2.) km k 4 ' = - kritično prigušenje
3.) km k 4 ' > - aperiodično prigušenje

Prinudno oscilovanje

t A X ⋅ = ω sin
m
k
o
=
2
ω
t F F
o t
⋅ = ω sin
) ( ) (

) (
2
2
t
F kx
dt
x d
m + − =
t A X ⋅ = ω sin
) (
2 2
) (
ω ω −
=
o
o
m
F
A
o
ω ω → => α → A -Rezonancija


TEČNOSTI I GASOVI (FLUIDI)

To su sistemi koji ”teku”. Tečnosti zauzimaju oblik posude u kojoj se nalaze.
Gasovi teže da zauzmu cjelokupan prostor u kome se nalaze.
Međumolekularne sile između tečnosti su daleko veće od međumolekularnih sila gasova.


Hidrostatika i hidrodinamika

Hidrostatika

(
¸
(

¸

= =
2
1
m
N
Pa
dS
dF
p
n

F
n
-Normalna komponenta sile

Ako je onda je sila jednaka u svakoj tački. . const p =

S
F
p = => S p F ⋅ =

Hidrostatički pritisak

Hidrostatički pritisak je pritisak tečnosti usljed sopstvene težine, a on je posljedica sile
zemljine teže.
h p
o

h g p p
o
⋅ ⋅ + = ρ
p
o
-atmosferski pritisak
2
81 , 9
s
m
g =

Atmosferski pritisak je pritisak atmosfere usljed sopstvene težine. ) (h f p =
Hidrostatički pritisak zavisi samo od visine stuba tečnosti, a ne od količine tečnosti što se čini
paradoksalno pa se zato zove i hidrostatički paradoks.

0,76
Atmosferski pritisak

Pa h g p
o
101325 76 , 0 81 , 9 13600 = ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ = ρ
Pa p
o
5
10 =
800
h
o
p p

= -Atmosferski pritisak eksponencijalno
opada sa visinom p

p
o







h 0
Sila potiska

Na svako tjelo uronjeno u tečnost djeluje sila koja nastoji da to tjelo potisne iz tečnosti ta sila
naziva se sila potiska.
Sila potiska jednaka je težini istisnute tečnosti.
Svako tjelo koje je uronjeno u tečnost gubi onoliko težine koliko je teška istisnuta tečnost.
V g F
p
⋅ ⋅ = ρ
p ef
F Q Q − =
Q
F
p

Q>F
p
; gustina tjela je veća od gustine tečnosti
Q=F
p
; tjelo lebdi ρ
t

o

Q<F
p
; tjelo pliva ρ
t

o


Površinski napon

Zbog međumolekularnih sila tečnosti slobodna površina tečnosti je uvijek napeta.
Veličina koja to karakteriše naziva se koeficijent površinskog napona.
(
¸
(

¸

=
m
N
l
F
γ
F-sila površinskog napona
l-dužina između granične površine tečnosti i posude u kojoj se nalazi
r h g ⋅ ⋅ ⋅ = ρ γ
2
1


KAPILARNE POJAVE

Kapilarne pojave su pojave koje se dešavaju u uskim cijevčicama(kapilarima).To se
objašnjava pomoću sile kohezije i ahezije.

F
K
-sila kohezije
F
A
-sila ahezije
F
A
>F
K
–tečnost se penje uz stub kapilara (kapilarna atrakcija)
F
A
<F
K
–tečnost se spušta niz stub kapilara (kapilarna depresija)


F
A
>F
K
F
A
<F
K

d≈1mm
H
2
O







HIDRODINAMIKA

U bilo kojoj tački strujne cijevi proizvod poprečnog presjeka i brzine kretanja tečnosti je
konstantan.


V t v S X S ∆ ⋅ ⋅ = ⋅ =
1 1 1 1 1

V t v S X S ∆ ⋅ ⋅ = ⋅ =
2 2 2 2 2


ako je tečnost ne stisljiva V
1
=V
2
t v S t v S ∆ ⋅ ⋅ = ∆ ⋅ ⋅
2 2 1 1

.
2 2 1 1
const v S v S v S = ⋅ => ⋅ = ⋅

jednačina kontinuiteta
X
1

strujna cijev
S
2
2
X
2

1
S
1

v
1

v
2


Bernulijeva jednačina













Zbir spoljašnjeg,visinskog i hidrodinamičkog pritiska duž cijevi je u svakoj tački konstantan.
p
1
p
2
h
2
h
1
2
2 2 2
2
1 1 1
2
1
2
1
v h g p v h g p ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + = ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ρ ρ ρ ρ .
2
1
2
const v h g p = ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ρ ρ
2 1
p p = =>
2
2 2
2
1 1
2
1
2
1
v h g v h g ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ρ ρ ρ ρ
I za Bernulijevu jednačinu i jednačinu kontinuiteta važi samo kada je idealna tečnost (tečnost
bez trenja).



Viskoznost
viskoznost F
tr
⇒ ∃
x
v
S F


⋅ =η | | Pas η
Poiseuilleov (Poazjeov) zakon



l
t r p
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ∆
=
η
π
8
4
V η-Ostvaldov viskozimetar

2 1
p p p − = ∆
p
1
p
2
l

Viskozimetri su instrumenti pomoću kojih se određuje koeficijent viskoznosti.

Stoksov zakon

-koeficijent proporcionalnosti ako je tjelo sfernog oblika v k F
tr
⋅ =
v r k ⋅ ⋅ ⋅ = η π 6
0 = ⋅ = − − a m F F Q
p tr

p tr
F F Q + =

. 0 const v = =>

( )
v g
g r
o

⋅ −
=
ρ ρ
η
2
2
=>
t
l
= v Heplerov viskozimetar
Q
F
p
F
tr




Heplerov viskozimetar je viskozimetar koji radi na principu stoksovog zakona.

TALASNO KRETANJE

Talasno kretanje je širenje poremećaja u elastičnoj sredini.
Transverzalni talasi su talasi kod kojih čestica osciluje normalno na pravac prostiranja.
Longitudinalni talasi su talasi kod kojih čestice osciluju u pravcu oscilovanja.


t y y
o
⋅ = ω sin vT = λ
y-elongacija
y
o
-amplituda(max.elongacija)



Talasna dužina je najmanje rastojanje koje osciluju u istoj fazi.
t

y
o
A) t y y
o a
⋅ = ω sin ; t
1
-vrijeme prelaska od A do B
B) ) ( sin
1
t t y y
o b
− ⋅ = ω
v
x
=
1
t

T
π
ω
2
=

)
2 2
sin( ) sin( ) sin( sin
T
xT
t
T
y
v
x
t y
v
x
t y
v
x
t y y
o o o o b


− =

− ⋅ = − ⋅ =
|
.
|

\
|
− =
λ
π π ω
ω ω ω ω
A
x
B
) ( 2 sin

− =
λ
π
x
T
t
y y
o b
- Jednačina progresivnog talasa
Φ = sin
o b
y y Ф-Faza talasa
Ф
o
-početna faza
) ( 2
λ
π
x
T
t
− = Φ ; ako je t=0 => Ф= Ф
o

Talasni front je skup geometrijskih tačaka do kojih je stigao talas ako je taj skup sfera onda je
to sferni talas ,a ako je ravan onda je ravni talas.

AKUSTIKA

Akustika je nauka koja proučava zvuk i zvučne pojave.
Zvuk je mehaničko oscilovanje u elastičnoj sredini a najčešće je to vazduh koji dostiže do
čovječijeg uha i izaziva fiziološki osjećaj koji se naziva zvuk.Zvučni spektar čovječijeg uha
se kreće γ ε(20Hz-20kHz).

( )
(
¸
(

¸



=
2
2
2
m
W
V
p
I
ρ

ρ
ϑ
E
= =>
ρ
γ
ϑ

=
p

v
p
C
C
= γ
E-modul elastičnosti tjela
ρ-gustina sredine
p-pritisak gasa
γ-adijabatski koeficijent
C
p
,C
v
-specifične toplote pri konstantnom pritisku i zapremini
273
1
t
v v
o
+ = t=0
o
C v
o
=v v
o
-brzina zvuka na 0
o
C
Brzina zvuka zavisi od temperature.
Ovi izrazi vrijede i za brzinu prostiranja talasa zato što je zvuk prostiranje talasa.


P n ε α α ) , , (
' '
α α =
P n ε β α ) , , ( β α sin sin
2 1
n n =

1 / 2
1
2
sin
sin
n
v
v
= =
β
α

β
d
λ≈d
α α'
n










Do difrakcije talasa dolazi kada je talasna dužina talasa približno jednaka dužini te prepreke.

interferencija talasa
(specijalni slučaj je stojeći talas gdje
imamo max. i min. amplitude)

|db
I
I
L
o
log 10 = |

2
12
10
m
W
I
o

= -referentna jačina zvuka
trbusi čvorovi

o
I I = => db
I
I
L
o
o
0 log 10 = = -prag čujnosti

o
I
m
W
I
12
2
10 1 => = -granica bola db L 120 10 log 10
12
= =



ν>20kHz – Ultra zvuk
ν<20Hz – Infra zvuk

λ
ν
c
=
Ultra zvuk se dobije inverznim
piezoelektričnim efektom.








L
120db
ν
20kHz
granica bola
prag čujnosti 0db
20Hz

TERMOFIZIKA

Temperatura je stepen zagrijanosti nekog tjela.Temperatura je mjera srednje kinetičke
energije molekula tjela

k
E

~T T 15 , 273 ) (
) (
+ = C t
o
k
m ; ∆T => T m c Q ∆ ⋅ = ∆
(
¸
(

¸



=
kgK
J
T m
Q
c -Specifična toplota
(
¸
(

¸



= ⋅ =
K
J
T
Q
m c C -Toplotni kapacitet

1. Kondukcija(prevođenje)
2. Konvekcija(strujanje)
3. Zračenje
Ovo su tri načina prenošenja topote.

Zakon kondukcije

X
T
S
S
Q


⋅ − =


λ -protok gradT
X
T
=



gradT S
S
Q
⋅ ⋅ − =


λ
λ- koeficijent toplotne provodljivosti
∆T-promjena temperature
∆X-dužina

Zakon konvekcije
Toplotu prenosi zagrijani medij svojim kretanjem. T S h Q ∆ ⋅ ⋅ = ∆
h –konstanta konvekcije

Zračenje

Stefan-Bolcmanov zakon
4
T W
c
⋅ = σ
Binov zakon
b T = ⋅ λ
b-Binova konstanta

Molekularno kinetička teorija toplote
W=f
(λ)
λ
m
W
max
λ
W


1.Sva tjela se sastoje od ogromnog broja stabilnih malih djelića molekula
2.Molekule se u tjelima stalno kreću
3.Između molekula vladaju sile koje zavise od tipa molekula i međumolekularnog rastojanja

tr
F ∃ - jednačina stanja idealnog gasa nRT pV =
M
m
= n
) ( mv mv p − − = ∆ => mv p 2 = ∆
m
v
t
p
F


= ;
S
F
p =
molK
J
R 317 , 8 =
T-apsolutna temperatura
τ
ε

= n p
3
2
ε
τ
–srednja kinetička energija kretanja talasa
2
2
mv
= ε RT pv
o
=
τ
ε

=
o o
nv pv
3
2

τ
ε

=
o
nv RT
3
2

τ
ε

=
A
N RT
3
2
kT T
N
R
A
2
3
2
3
= ⋅ ⋅ =

τ
ε

1 23
10 023 , 6

⋅ = mol N
A
-Avogradov broj
K
J
k
23
10 38 , 1

⋅ = -Bolcmanova konstanta
nkT kT n p = ⋅ =
2
3
3
2
) (T f p =
n n
p p p p p kT n n n n n p + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + + + + = + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + + + + =
4 3 2 1 4 3 2 1
) (
Ukupan pritisak date smješe jednak je zbiru parcijalnih pritisaka data smješe.

Maxvelov zakon raspodjele molekula po brzinama


v
f
2
~e
-v²
f
2
f
1

v
o
f
1
~v
2
f(v)



M
RT
v
o
2
=


M
RT
v

=
π
8




M
RT
v
ef
3
=

Difuzija
Prenošenje gasa usljed termičkog kretanja samih molekula naziva se difuzija.


S
C
1
C
2


C
1
>C
2




Gas se prenosi sa mjesta veće na mjesto manje koncentracije i taj proces traje sve dok se te
koncentracije ne izjednače
X
C
DS
t
m


− =


= Φ -Fluks mase
D-konstnta difuzije
S-Površina kroz koju se odvija ta difuzija

gradC DS
t
m
⋅ − =




Proces traje sve dok gradC=0.








OSNOVI TERMODINAMIKE


Termodinamički sistem je određena količina materije ograničena zatvorenom površinom.
Termodinamička ravnoteža sistema je kada je temperatura konstantna za sve tačke sistema.
Termodinamičko stanje sistema predstavlja neku međuzavisnost u skupu njegovih osnovnih
fizičkih karakteristika.
Parametri sistema su: pritisak, temperatura, zapremina i masa.
Okolina sistema to su svi sistemi sa kojima posmatrani sistem razmjenjuje količinu toplote, a
prenošenje energije može biti vršenje rada.
Termodinamički proces nastaje ako se barem jedan od parametara mjenja.
Reverzibilni i ireverzibilni (povratni i nepovratni) procesi
Unutrašnja energija sistema je energija koju čine svi vidovi energije u sistemu.

Prvi princip termodinamike
Dovedena količina toplote se troši na promjenu unutrašnje topote i promjeni vršenja rada.
A U Q ∆ + ∆ = ∆
A Q U pretp A Q U ∆ = ∆ => = ∆ ∆ − ∆ = ∆ 0 . -Peripetomobile prve vrste je nemoguće



1
p
2
p
1
21



2






V
1
V
2
V

1. T=const.- Izotermni proces
1
2
ln
V
V
RT
M
m
A =
2. V=const. –Izohorni proces Pri izohornom procesu nema rada 0 = A

=
2
1
V
V
pdV A
3. p=const. –Izobarni proces(proces pri konstantnom pritisku) ) (
1 2
V V p dV p A − = ⋅ =

4. Adijabatski proces je takav proces kod koga je ( 0 = ∆Q )sistem termički izolovan ,ne
razmjenjuje toplotu sa okolinom.

) (
1 2
U U U A U Q A − − = ∆ − = ∆ ∆ − ∆ = ∆
2 1
U U A U A − = ∆ ∆ − = ∆

ENTROPIJA

Entropija je termodinamička veličina koja određuje stanje termodinamičkog sistema.
1.Preko redukovane količine toplote
(
¸
(

¸

= ∆
K
J
T
Q
S
∆S –Promjena entropije
∆Q –Promjena količine toplote
T -apsolutna temperatura
T | | K t 15 , 273 + =
2. Preko vjerovatnoće W
To je broj mikrostanja koji odgovara jednom makrostanju.To je definisao Bolcman
(
¸
(

¸

⋅ =
K
J
W k S ln k-Bolcmanova konstanta
K
J
k
23
10 38 , 1

⋅ =

Nerstova teorema ili III princip termodinamike
K T 0 = W => 1 = 0 1 ln = ⋅ = k S
Na apsolutnoj nuli sistem je najuređeniji i vjerovatnoća je jedan i entropija je jednaka nuli.

REALNI GASOVI ,ČVRSTA I TEČNA TIJELA

Kod realnih gasova postoje međumolekularne sile i van der Valsove sile.
nRT pV = 1 mol
RT
M
m
pV = n -molova
Usljed interakcije pritisak se povećava za vrijednost unutrašnjeg pritiska.
2
V
a
p p p p
u
+ = + →
a- korekciona konstanta za pritisak
b V V − →
b-korekciona konstanta za zapreminu
( ) RT b V
V
a
p = − |
.
|

\
|
+
2
-Van der Valsova jednačina za realne gasove

p
V
3
V
1
V
2
V
k















Dijagram stanja i trojna tačka






T-trojna tačka
0
p A
T
tečno
čvrsto
B



gasovito



Kod dijagrama stanja imamo temperaturu na X-osi, a na Y-osi pritisak.
T
OT -Kriva sublimacije
TA- Kriva topljenja
TB-Kriva isparavanja
Prema tome određena količina toplote koja se oslobađa pri jednom prelazu iz jednog u drugo
je:
i t s
mq Q
, ,
=

Kristalno i amorfno stanje

Najmanji djelić kristala koji se prostoperiodično ponavlja u prostoru naziva se kristalna
elementarna ćelija.
Uzavisnosti od oblika tih elementarnih ćelija svi kristali se mogu svrstati u 7. kristalografskih
sistema:
1.triklinični
2.monoklinični
3.rombični
4.tetraedralni
5.romboedrični
6.heksagonalni
7.kubni
Osnovni tipovi kristala
Prema tome koje čestice se nalaze u čvorovima kristalne rešetke i kakav je tip interakcije koji
održava kristal imamo:
1.Jonski kristal (Na
++
Cl
-
)
2.Atomski (neutralni atomi u koje ubrajamo dijamant i grafit)
3.Metalni-kod metalne veze imamo jone metala
4.Molekularni- kod molekularnih kristala se nalaze molekule npr(parafin, antracen, benzol)







II semestar
TALASNA OPTIKA

To je nauka o svjetlosti koja svjetlosne pojave objašnjava uzimajući u obzir da je svjetlost
elektromagnetne prirode.
Koherentna svjetlost
To je svjetlost koja ima istu talasnu dužinu i istu faznu razliku tj. ∆φ=const. .
1.Interferencija (slaganje) svjetlosti
Kada se kroz jednu sredinu istovremeno prostiru dva ili više svjetlosnih talasa onda dolazi do
pojave slaganja ili interferencije talasa.
Da bi mogla da se opaža interferencija talasi moraju da budu koherentni.

Maksimalno pojačanje koherentne svjetlosti imamo λ δ ⋅ = n
Maksimalno slabljenje koherentne svjetlosti imamo
2
) 1 2 (
λ
δ + = n
,.... 3 , 2 , 1 , 0 ± ± ± = n
Frenerova i Fraunhoferova interferencija










- Zastor
d
l
S


To su dva ogledala pod izvjesnim tupim uglom (Frenerova).
λ ⋅ = n
l
xd
; ( )
2
1 2
λ
+ = n
l
xd
;
l
xd
= δ

Planparalelna ploča je optička sredina ograničena sa dvije paralelne ravne površine.


2
sin 2
2 2
λ
α δ − − = n d

2
sin 2
2 2
λ
α λ − − = n d n -maksimalno pojačanje
( )
2
sin 2
2
1 2
2 2
λ
α
λ
− − = + n d n -max. slabljenje
d-debljina planparalelne ploče
n-indeks prelamanja
n-indeks prelamanja stakla
d
n
λ-talasna dužina svjetlosti koja pada na tu planparalelnu ploču
α- ugao pod kojim pada svjetlost


Difrakcija
Proces promjene pravca prostiranja svjetlosnih talasa pri prolasku kroz male otvore ili pri
nailasku na male prepreke naziva se difrakcija.



















Difrakcija na zarezu
λ ≈ d
3
λ >> d 2
1
λ << d
-1
-2
-3

d
n λ
α
) 1 2 (
sin
+
=
α - ugao pod kojim dolazi svjetlost
n - redni broj difrakcije
λ - talasna dužina
d - rastojanje između zareza

Difrakciona rešetka








difraktogram
Slika nakon difrakcije naziva se difraktogram.

c
n
λ
α = sin
α - ugao pod kojim dolazi svjetlost
c - konstanta rešetke
n - redni broj difrakcije



Difrakcija X – zraka (Rengen 1895.)











X-zraci
A

K
50 kV

Talasna dužina je reda nanometara.

Bregov zakon

Difrakcija nastupa kada je istog reda dužina X-zraka i dužine rastojanja između šupljina
rešetke.

d
n
2
sin
λ
α

= - Bregov zakon
d –rastojanje između atoma kristala odnosno konstanta kristalne rešetke

Na osnovu ovog zakona formirana je nova oblast kristalogratija.


Polarizacija svjetlosti

Svjetlost je elektromagnetne prirode.


P
r
-Pointigov vektor P B E
r r r
= ×
r
E - vektor električnog polja
P
r

E
r




B
r





Polarizovani talas osciluje u samo jednoj ravni i ta ravan se zove polarizovana ravan.















djelimično polarizovana svjetlost

Pomoću plarizacije je dokazano da je talas transverzalne prirode.
Transverzalno oscilovanje koje je okomito na pravac oscilovanja.
Longitudinalno oscilovanje je oscilovanje koje osciluje u pravcu prostiranja.

Brusterov zakon polarizacije





potpuno
α'
α


djelimično


β




β
α
sin
sin
= n α β − = 90

α tg n =
) 90 sin(
sin
α
α

= n
α
α
α
tg n = =
cos
sin


Kada je ugao 90
o
između reflekcione i prelomljene svjetlosti tada je reflektovana svjetlost
potpuno polarizovana , a prelomljena djelimično polarizovana svjetlost.
Indeks prelamanja jednak je tangesu upadnog ugla i tada imamo potpunu i djelimičnu
polarizovanu svjetlost.




OSNOVI ATOMSKE FIZIKE

Tomsonov model

Atom se podrazumjeva kao kompaktna cjelina u koju su usađeni elektroni tako da je atom
elektro neutralan.Ovaj model se često naziva i želee model.
Ako atomu dovedemo količinu toplote ili energiju atom tada pređe u pobuđeno stanje.
To je skup diskretnih linija gdje svaka linija odgovara određenoj energiji.

Ernest Radeford 1911

r
j

α

Au



α
α


Radeford je pokazao da atom više nije kompaktna cjelina kao što se do tada mislilo nego da
je on '' šupalj''.U tom jezgru je stacionirana cjelokupna masa atoma .
r
j
≈ 10
-14
m

r=10
4
rj
; e kg m
e
31
10 1 , 9

⋅ = C
19
10 6 , 1

⋅ =
kg m m m
e n p
27
10 7 , 1 1836

⋅ = = ≈


A=Z+N X
A
Z
+
α – čestice su izotopi helijuma He
4
2
Radeford je dao planetarni model atoma.
2
2 1
4
1
r
q q
F
o



=
ε π

2
2
4
1
r
e Z
F
o



=
ε π
' F F =
r
mv
F
2
' =
Ze q =
1

r
mv
r
e Z
o
2
2
2
4
1
=


⋅ ε π

e q =
2

m r
Ze
v
o
⋅ ⋅ ⋅
=
ε π 4
2

Nils Bor

I postulat
Atom se nalazi u nizu diskretnih stacionarnih stanja u kojima niti prima niti otpušta energiju.
Max Plank je u atomskim sistemima uveo energiju ν ε ⋅ = h .Max je pomoću te hipoteze
objasnio zračenje potpuno crnog tjela.
π 2
h
n mvr ⋅ = v m p ⋅ = ... 3 , 2 , 1 = n
Js h
34
10 62 , 6

⋅ =
II Borov postulat
Ako atom prelazi sa jednog na drugo stanje onda on emituje odnosno apsorbuje energiju.
Kada prelazi sa višeg na nižu onda emituje energiju, a kada prelazi sa nižeg na višu onda
apsorbuje energiju.

ν ⋅ = − h E E
1 2

1 2
E E > Hz 50 = ν
J h
34
10 331

⋅ = ⋅ν

Luj de Brolj 1924

Uveo je teoriju da se čestice mogu ponašati i kao čestice i kao talasi.


λ
h
p = - impuls

p
h
= λ

s
m
v
3
10 =
s
m
kg mv p
28
10 1 , 9

⋅ = =
m
p
h
7
28
34
10 7
10 1 , 9
10 62 , 6



⋅ =


= = λ
Dejvison i Džermer 1927

Oni su dokazivali da se elektroni ponašaju kao talasi i kao takvi se difraktuju.
Talas može da: - interfererira
- difraktira
- polarizuje














Ni
e
difraktogram









LINIJSKI SPEKTAR ATOMA VODONIKA


Atomski spektar je linijski ,a molekulski je trakasti i kontinuinalni spektar je neprekidni.
|
.
|

\
|
− = =
2 2
1
2
1 1
~
n
R
H
λ
ν ; n>2
~
ν -talasni broj odnosno broj talasa na jedinicu dužine
R
H
=1,07 10
7
m
-1
–Ridbergova konstanta
|
|
.
|

\
|
− =
2
2
2
1
1 1
~
n n
R
H
ν
;n
2
>n
1
( ) ( )
2 1 2
2
2
1
~
n n
H H
T T
n
R
n
R
− =
|
|
.
|

\
|
− = ν T-termovi
2
n
R
T
H
= Talasni broj je jednak razlici termova.
π 2
h
n mvr ⋅ =
r
mv
r
e Z
o
2
2
2
4
1
=


⋅ ε π

2
2
4
1
mv
r
e
o
= ⋅
⋅ ε π
m n const r
10 2
10 .

= ⋅ =
( ) n f r =
m r
j
14
10

=
e n p
m m m 1836 = ≈
kg m
e
31
10 1 , 9

⋅ =


A
Z
A
Z
X X ;
Z-redni broj
A-maseni broj
A=Z+N
H H H
3
1
2
1
1
1
; ;
n p j
m m m + <
Razlika u masama naziva se defekt mase.
( )
j n p
m m Z A m Z m − ⋅ − + ⋅ = ∆ -defekt mase
A
E
V

2
mc E = Ajnštajn
2
mc E
V
∆ = -Energija veze jezgra
( ) ( )
2
c m m Z A m Z E
j n p V
⋅ − ⋅ − + ⋅ =
A
Fisija Fuzija
A
E
V
-Specifična energija veze

Astonova kriva predstavlja funkcionalnu zavisnost specifične energije veze od masenog
broja.
Y Y X X
A
Z
A
Z
A
Z
A
Z
4
4
3
3
2
2
1
1
+ → +
meta produkt reakcije
MeV n Y Y U n
A
Z
A
Z
200 ) 1 3 (
1
0
235
92
1
0
2
2
1
1
+ − + + → +
J V C MeV
13 19 6
10 6 , 1 10 6 , 1 10 1
− −
⋅ = ⋅ ⋅ ⋅ =
4 3 2 1
Z Z Z Z + = + -zakon održanja rednog broja odnosno naelektrisanja
4 3 2 1
A A A A + = + -zakon održanja masenog broja odnosno mase
2 1
92 Z Z + =
1 235
2 1
+ + = A A
T≈10
8
K – temperatura pri izvršenju procesa
MeV He H H 6 , 17
4
2
2
1
2
1
+ → +
T Q E ≈ =

RADIOAKTIVNOST









MEHANIKA KRETANJA Podjela kretanja prema brzini Prema brzini kretanja se djele na: -jednolika ili nepromjenljiva iliravnomjerna -nejednolika ili promjenljiva ili neravnomjerna Jednolika ili nepromjenljiva kretanja su ona kretanjakod kojih se brzina u toku kretanja ne mjenja, tj. ona kretanja kod kojih brzina ostaje konstantna. Nejednolika ili promjenljiva kretanja su ona kretanja kod kojih se brzina u toku kretanja mjenja. Najznačajnija su : -jednoliko ubzano pravolinijsko -jednoliko usporeno pravolinijsko i -jednoliko kružno kretanje Referentni sistem predstavlja kruto tjelo za čiju jednu tačku je čvrsto vezan početak koordinatnog sistema. Materijalna tačka je tjelo čije dimenzije možemo zanemariti u odnosu na pređeni put. Putanja ili trajektorija predstavlja niz uzastopnih položaja kroz koje prolazi materijalna tačka pri kretanju.Po obliku putanje kretanja djelimo na : -pravolinijske - krivolinijske Put je dio putanje koji tjelo pređe dok ga posmatramo. Brzina je veličina kojom opisujemo brzinu mjenjanja položaja materijalne tačke pri kretanju. Ubrzanje je veličina kojom opisujemo brzinu mjenjenja brzine kod promjenljivog kretanja. Jednoliko pravolinijsko kretanje je kretanje koje se vrši konstantnom brzinom po pravolinijskoj putanji.

v=

s = v ⋅ t [m] -pređeni put

s m -brzina tjela ts  

t=

s [s] -vrijeme kretanja v
v v=const. a=const. t t s s = v ⋅t

Jednoliko ubrzano pravolinijsko kretanje je kretanje koje se vrši po pravolinijskoj putanji brzinom koja se jednake vremenske intervale uvijek poveća za istu vrijednost (a=const.).
v = vo + at s = vo t + at 2 2

v 2 = vo 2 + 2as v sr = vo + s = v sr ⋅ t at 2

Bez vo(vo=0)

v = at

s=

at 2 2

v 2 = 2as

v sr =

at 2

v v-trenutna brzina vo-početna brzina a-ubrzanje t-vrijeme kretanja s-put koje je tjelo prešlo vsr –srednja brzina vo v = vo + at

s s= 1 2 at 2

v-t dijagram

t

s-t dijagram

t

Jednoliko usporeno pravolinijsko kretanje je kretanje koje se odvija po pravolinijskoj putanji brzinom koja se za jednake vremenske intervaleuvijek smanji za istu vrijednost (a=const.).

v = vo − at at 2 s = vo t − 2 v 2 = vo 2 − 2as tz = sz = vo a v

vo 2 2a v-trenutna brzina vo-početna brzina a-ubrzanje(usporenje) t-vrijeme kretanja tz-vrijeme zaustavljanja sz- put zaustavljanja

vo

v-t dijagram

tz

t

at 2 2 α ⋅t2 φ = ω ot ± 2 s = vo t ± . r r d ⋅ (mv ) = F dt . silom istog intenziteta i pravca ali suprotnog smjera. . ω = ωo ± α ⋅ t . r dm r r dv F= ⋅v + m⋅ = m⋅a dt dt . a samo se mijenja po pravcu i smjeru (v=const. => F = 0 II Njutnov zakon mehanike Brzina mjenjanja količine kretanja (impulsa) nekog tjela proporcionalna je sili koja na njega djeluje i vrši se u smjeru djelovanja te sile. ) sve dok ga neka sila (neko drugo tjelo ne prisili da to stanje ne promjeni. Kružno kretanje može biti jednoliko i promjenljivo. r r p = mv III Njutnov zakon mehanike (zakon akcije i reakcije) Ako jedno tjelo djeluje na neko drugo tjelo nekom silom onda i to drugo tjelo djeluje na prvo tjelo. dφ  rad  -Ugaona brzina dt  s    dω  rad  -Ugaono ubrzanje α= dt  s 2    ω= φ φ. a = const. v = vo ± at φ = ω ⋅t . r r F1 = − F2 Impuls tjela . s = v ⋅t . . r r m  p = mv kg   s d (m1v1 + m2 v2 ) = F dt . r r v = const. m1 >> m2 a1 << a 2 Impuls tjela predstavlja proizvod mase tjela i njegove brzine.Kružno kretanje Kružno kretanje nastaje ako tjelo (materijalna tačka) opisuje putanju kružnog oblika. Jednoliko je ako brzina brzina ostaje konstantna po brojnoj vrijednosti. v 2 = vo 2 ± 2as ω 2 = ω o 2 ± 2α ⋅ φ I Njutnov zakon mehanike (zakon inercije) Svako tjelo ostaje u stanju relativnog mirovanja (v=0) ili jednolikog pravolinijskog kretanja r ( v = const.).' . m1a1 = m2 a 2 .

aτ = r ⋅ α r r F = − Fcf . m an aτ F = ma a = a n + aτ v = r ⋅ω mv 2 F= r .snaga i energija Rad je savlađivanje sile na putu. A = F ⋅s A = F ⋅ s ⋅ cos α r r a ⋅ b = a ⋅ b ⋅ cos α r r r a×b = c α r r A = F ⋅ s [J = Nm] A J P = W =  t  s P= A F ⋅s = = F ⋅v t t c = a ⋅ b ⋅ sin α v r r c ⊥ ∠b a Brzina vršenja rada predstavlja snagu.6 ⋅ 10 6 Ws = 3.6 MJ Teorema ili stav o radu i energiji ∆E = E f − Ei = A Promjena energije je jednaka izvršenom radu. an = = r ⋅ω 2 Fcf mv 2 =F= r Rad. -Suma impulsa tog sistema je uvijek konstantna. Ep = k pravac elongacije . r r P = F ⋅ v = F ⋅ v ⋅ cos α kWh = 10 3 ⋅ W ⋅ 3600 s = 3. Fcf r v r ⋅ω = r r 2 2 2 ∑ mi vi i =1 n = const. mv 2 2 E p = mgh Ek = Fe = −kx x2 2 Elongacija je ma koja udaljenost od ravnotežnog položaja.d (m1v1 + m2 v2 ) = 0 dt (m1v1 + m2 v2 ) = const.

67 ⋅ 10 −11 Nm 2 kg 2 m1 r m2 γ = F N = m  kg    J  =  m  kg  Prva kosmička brzina je brzina koju treba saopštiti tjelu da se kreće oko zemlje.7 s Četvrta kosmička brzina je brzina koju treba saopštiti tjlu da napusti zonu galaksije i da km uđe u zonu vasione. ∃v E = mg (h − x) + ∃ v => E k = 0 C mv12 . V = Ep Druga kosmička brzina je brzina koju treba saopštiti tjelu koje treba napustiti zonu zemlje km da uđe u zonu sunca.Kepler m ⋅m F =G 1 2 2 4.Kopernik – heliocentrični sistem 3. 2 . ∃v => E k = . v3 = 16.Njutn r G-gravitaciona konstanta G = 6.Zakon o održanju kinetičke energije A x E = Ek + E p B h Zbir kinetičke i potencijalne enrgije je uvijek const. v = 2 gh 2 mv 2 m E= = 2 gh = mgh 2 2 Njutnov zakon gravitacije 1. Ek = v1 = 2 gx m 2 gx = mgh − mgx + mgx = mgh 2 mv 2 C) ∃ h = 0 .9 s Fizičko polje je prostor u kome se osjeća djelovanje sile. v 2 = 11.1 s Treća kosmička brzina je brzina da saopšti tjelu da napusti zonu sunca i uđe u zonu km galaksije.Ptolomej 2. km v1 = 7. A) ∃h => E p = mgh E = E k + E p = mgh B) ∃h => E p = mg (h − x) . v 4 = 290 s . tada tjelo postaje vještačka zvijezda. E p = 0 .

∆E = ∆m ⋅ c 2 Što je veća energija veze jezgro je stabilnije i obrnuto. Ek = m ⋅ r ⋅ω 2 = I ⋅ω 2 2 . m = s v2 1− 2 c v = 0 => m = mo v→c . m→∞ F= m mo 15% 2. r r r M = r × F -Moment sile je vektor proizvoda M = r ⋅ F ⋅ sin α [Nm] A I = mr 2 kg ⋅ m 2 O [ ] r r B F r r M = I ⋅α F = ma r m Moment sile je vektorska veličina Moment inercije je skalarna veličina F = ma aτ = r ⋅ α M = r ⋅ F ⋅ sin α M = r ⋅ ma M = r ⋅ m ⋅ r ⋅α O' α= π M = m ⋅ r 2 ⋅α M = r⋅F II Njutnov zakon za obrtno kretanje M = I ⋅α 2 r r r m L = r × p kg   s mv 2 I ⋅ ω 2 Ek = = v = r ⋅ω 2 2 A = M ⋅ϕ A = F ⋅s r r p = m⋅v L = r ⋅ p ⋅ sin α . E = mc = 2 mo c 2 1− v2 c2 c v Veza je linearna i proporcionalna je kvadratu brzine svjetlosti u vakuumu.Promjena energije je jednaka i promjeni masa.d ⋅ (mv ) dt mo m c = 3 ⋅ 10 8 1. m m m j < m1 + m2 ∆m = m1 + m2 − m j ∆E = Ev = ∆mc 2 mj MEHANIKA ČVRSTOG TJELA Čvrsto tjelo je tjelo koje se pod dejstvom sile ne deformiše.

Indiferentna ravnoteža tjela Ako se tjelo malo izvede ono ostaje u tom položaju. I ⋅ ω = const. . Labilna ravnoteža tjela Ako se tjelo malo izvede iz položaja labilne ravnoteže. L = I ⋅ ω Kada je moment spoljašnjih sila je jednak nuli tada je moment impulsa konstantan u vremenu. .Tjelo nastoji da se postavi u položaj u kome ima minimum potencijalne energije. javlja se spreg sila koji ga udaljava od tog položaja. javlja se spreg sila koji ga vraća u taj položaj. Stabilna ravnoteža tjela Ako se tjelo malo izvede iz položaja stabilne ravnoteže.Zakon o održanju momenta impulsa r dL π L = r ⋅ p ⋅ sin α =? α= dt 2 r r r d dI dω L = r ⋅ m ⋅ v = r ⋅ m ⋅ r ⋅ω ( Iω ) = ⋅ω + I = I ⋅α = M L =r⋅ p dt r dt dt r dL =M L = r ⋅ m2 ⋅ω = I ⋅ω dt r r r r r M = 0 => L = const. STATIKA ČVRSTOG TJELA VRSTE RAVNOTEŽE stabilna labilna indiferentna A C C A C A stabilna E p = min labilna E p = max indiferentna E p = const .

F = G ⋅α S G-modul smicanja (torzije) α-ugao smicanja (torzije) M = F ⋅ (d1 + d 2 ) -moment sprega M = [Nm ] F d1 F Sudar d2 Kratkotrajno uzajamno međudjelovanje bez spoljašnjih sila naziva se sudar. E k = const .Hookeov (Hukov) zakon za istezanje σ= L L' ∆L F ∆l  N  F = Ey S l  m2    1 N  Ey =  2  e m  Ey-Youngov modul elastičnosti ∆l δ = = 30% = 0. 1 1 1 1 m1v1 + m2 v 2 = m1v1 '+ m2 v 2 ' . m1v1 + m2 v 2 = m1v1 '+ m2 v 2 ' m1 = m2 = m v 2 = 0 => v1 = 0 v 2 ' = v1 ' (1) v1 + v 2 = v1 '+ v 2 ' (2) v12 + v 2 2 = v1 ' 2 + v 2 ' 2 m1v1 + m2 v 2 = (m1 + m2 )v v= m1v1 + m2 v 2 v1 + v 2 = 2 m1 + m2 m2 v2 za m1 = m2 = m .3 l σ = δ ⋅ Ey Normalni napon je proporcionalan relativnoj deformaciji. m1v12 + m2 v 2 2 = m1v1 ' 2 + m2 v 2 ' 2 2 2 2 2 b)Plastičan ili neelastičan p = p ' . m1 v1 a) Elastičan v1 ' v2 ' p = p' => E k = const.

T-period ν − frekvencija 1 f = ν = = Hz = s −1 T 2π ω = 2π ⋅ν = T A = max⋅ X X(m) – elongacija. Primjer harmonijskog oscilovanja je elastična opruga.OSCILACIJE Oscilatorno kretanje je kretanje koje se periodično ponavlja u vremenu. F = −kx = m ⋅ a . ma + kx = 0 d 2x d 2x m a = 2 . ωo = g 2π = l T g ⋅t l ϕ = ϕ o sin .Harmonijske oscilacije Harmonijske oscilacije su oscilacije koje se ponašaju po zakonu sinusne ili kosinusne funkcije . ωo za malo φ => sinφ≈φ 2 g + ⋅ϕ = 0 l g = l => d 2ϕ dt 2 + ωo ⋅ϕ = 0 2 Q φ ϕ = ϕ o sin⋅ ω o t T = 2π l g .Matematičko klatno d 2ϕ M = I ⋅α = I ⋅ 2 dt I I d 2ϕ dt 2 d 2ϕ = −Q ⋅ l ⋅ sin ϕ φ l M = −Q ⋅ l ⋅ sin(2π − ϕ ) M = −Q ⋅ l ⋅ sin ϕ d 2ϕ dt d 2ϕ dt 2 2 + Q ⋅ l ⋅ sin ϕ = 0 dt 2 d 2ϕ ml 2 2 + mgl ⋅ sin ϕ = 0 dt /ml 2 + g ⋅ sin ϕ = 0 l . bilo koja udaljenost od ravnotežnog položaja [ ] 1. m 2 + kx = 0 dt dt k d 2x k + x=0 ωo2 = 2 m m dt / d 2x dt 2 + ω o 2 x = 0 -Homogena diferencijalna jednačina II reda k 2π = m T ωo = T = 2π X = A sin ω o t -Izraz za elongaciju m k 2.

aperiodično prigušenje d x 2 1 . /:I T = 2π sinβ≈β m ⋅ g ⋅ l 2π = I T φ d β dt 2 d 2β dt 2 Q ⋅l + ⋅β =0 I + ωo2 ⋅ β = 0 Q ⋅l ωo = = I l I m⋅ g ⋅l m⋅ g ⋅l ⋅t I β = β o sin⋅ ω o t 4.Fizičko klatno I d 2β dt 2 2 + Q ⋅ l ⋅ sin β = 0 .malo prigušenje 2.) k ' > 4km .) k ' = 4km .) k ' < 4km . I 2 = I o 2 T I x = Io ⋅  1 T  2   -Moment inercije tjela nepravilnog geometrijskog tjela   Prigušene mehaničke oscilacije ∃Ftr = − k ' v 3 X 2 + kx + k ' v = 0 dt 2 1.Torziono klatno β = β o sin M = I ⋅α = I ⋅ I⋅ d 2δ dt 2 2 d 2δ dt 2 M = −c ⋅ δ + c ⋅δ = 0 c ⋅δ = 0 I /:I ωo = T = 2π c 2π = I T I c c ⋅t I d 2δ dt d 2δ dt 2 + + ωo2 ⋅δ = 0 δ = δ o sin⋅ ω o t T1 = 2π T1 = T2 I1 I2 I1 c δ = δ o sin T2 = 2π I2 c T12 T2 2     2 = I1 I2 T I1 = I 2 ⋅  1 T  2 I1 = I x .3.kritično prigušenje 3.

p = f (h) Hidrostatički pritisak zavisi samo od visine stuba tečnosti. a ne od količine tečnosti što se čini paradoksalno pa se zato zove i hidrostatički paradoks.Prinudno oscilovanje X = A sin ω ⋅ t ωo2 = m d 2x dt 2 k m = − kx + F(t ) F(t ) = F(o) sin ω ⋅ t X = A sin ω ⋅ t ω → ωo => A → α m(ω o 2 − ω 2 ) -Rezonancija A= F(o ) TEČNOSTI I GASOVI (FLUIDI) To su sistemi koji ”teku”. a on je posljedica sile zemljine teže. Tečnosti zauzimaju oblik posude u kojoj se nalaze. Gasovi teže da zauzmu cjelokupan prostor u kome se nalaze. Međumolekularne sile između tečnosti su daleko veće od međumolekularnih sila gasova. onda je sila jednaka u svakoj tački.81 2 s po h Atmosferski pritisak je pritisak atmosfere usljed sopstvene težine. Hidrostatika i hidrodinamika Hidrostatika dFn  N  1Pa = 2  dS  m  Fn-Normalna komponenta sile p= Ako je p = const. . p = po + ρ ⋅ g ⋅ h po-atmosferski pritisak m g = 9. p= F => F = p ⋅ S S Hidrostatički pritisak Hidrostatički pritisak je pritisak tečnosti usljed sopstvene težine.

gustina tjela je veća od gustine tečnosti Q=Fp . Svako tjelo koje je uronjeno u tečnost gubi onoliko težine koliko je teška istisnuta tečnost. FK-sila kohezije FA-sila ahezije FA>FK –tečnost se penje uz stub kapilara (kapilarna atrakcija) FA<FK –tečnost se spušta niz stub kapilara (kapilarna depresija) . F N  γ =   l m F-sila površinskog napona l-dužina između granične površine tečnosti i posude u kojoj se nalazi 1 γ = ρ ⋅ g ⋅h⋅r 2 KAPILARNE POJAVE Kapilarne pojave su pojave koje se dešavaju u uskim cijevčicama(kapilarima).81 ⋅ 0. Sila potiska jednaka je težini istisnute tečnosti.Atmosferski pritisak po = ρ ⋅ g ⋅ h = 13600 ⋅ 9. Veličina koja to karakteriše naziva se koeficijent površinskog napona. tjelo pliva ρt<ρo Površinski napon Q Fp Zbog međumolekularnih sila tečnosti slobodna površina tečnosti je uvijek napeta.To se objašnjava pomoću sile kohezije i ahezije.76 = 101325Pa po = 10 Pa p = po − 800 -Atmosferski pritisak eksponencijalno opada sa visinom p po h 5 0. tjelo lebdi ρt=ρo Q<Fp . Fp = ρ ⋅ g ⋅V Qef = Q − F p Q>Fp .76 0 Sila potiska h Na svako tjelo uronjeno u tečnost djeluje sila koja nastoji da to tjelo potisne iz tečnosti ta sila naziva se sila potiska.

2 2 2 1 1 p1 = p 2 => ρ ⋅ g ⋅ h1 + ⋅ ρ ⋅ v12 = ρ ⋅ g ⋅ h2 + ⋅ ρ ⋅ v 2 2 2 2 I za Bernulijevu jednačinu i jednačinu kontinuiteta važi samo kada je idealna tečnost (tečnost bez trenja). 1 1 1 p1 + ρ ⋅ g ⋅ h1 + ⋅ ρ ⋅ v12 = p 2 + ρ ⋅ g ⋅ h2 + ⋅ ρ ⋅ v 2 2 p + ρ ⋅ g ⋅ h + ⋅ ρ ⋅ v 2 = const.d≈1mm FA>FK FA<FK H2O HIDRODINAMIKA U bilo kojoj tački strujne cijevi proizvod poprečnog presjeka i brzine kretanja tečnosti je konstantan. jednačina kontinuiteta h2 p1 h1 Zbir spoljašnjeg. . 2 S2 X2 v1 1 S1 Bernulijeva jednačina p2 X1 strujna cijev v2 V1 = S1 ⋅ X 1 = S1 ⋅ v1 ⋅ ∆t V2 = S 2 ⋅ X 2 = S 2 ⋅ v 2 ⋅ ∆t ako je tečnost ne stisljiva V1=V2 S1 ⋅ v1 ⋅ ∆t = S 2 ⋅ v 2 ⋅ ∆t S1 ⋅ v1 = S 2 ⋅ v 2 => S ⋅ v = const.visinskog i hidrodinamičkog pritiska duž cijevi je u svakoj tački konstantan.

A) y a = y o sin ω ⋅ t . TALASNO KRETANJE Talasno kretanje je širenje poremećaja u elastičnoj sredini. t1-vrijeme prelaska od A do B x A B B) yb = y o sin ω ⋅ (t − t1 ) t1 = v 2π ω= T x 2π 2π ⋅ xT ω⋅x x  x ) = y o sin( t − ) yb = y o sin ω  t −  = y o sin(ω ⋅ t − ω ) = y o sin(ω ⋅ t − λ ⋅T v T v  v . η= Heplerov viskozimetar Heplerov viskozimetar je viskozimetar koji radi na principu stoksovog zakona. Transverzalni talasi su talasi kod kojih čestica osciluje normalno na pravac prostiranja. Longitudinalni talasi su talasi kod kojih čestice osciluju u pravcu oscilovanja.Viskoznost ∃ Ftr ⇒ viskoznost F = η ⋅ S Poiseuilleov (Poazjeov) zakon ∆v ∆x η[Pas ] ∆p ⋅ r 4 ⋅ π ⋅ t η-Ostvaldov viskozimetar 8 ⋅η ⋅ l l ∆p = p1 − p 2 Viskozimetri su instrumenti pomoću kojih se određuje koeficijent viskoznosti. V = Stoksov zakon p1 p2 Ftr Q Fp Ftr = k ⋅ v -koeficijent proporcionalnosti ako je tjelo sfernog oblika k = 6π ⋅ η ⋅ r ⋅ v Q − Ftr − F p = m ⋅ a = 0 Q = Ftr + F p 2r ( ρ − ρ o ) ⋅ g l => v = g ⋅v t 2 0 => v = const. yo t y = y o sin ω ⋅ t λ = vT y-elongacija yo-amplituda(max.elongacija) Talasna dužina je najmanje rastojanje koje osciluju u istoj fazi.

Zvučni spektar čovječijeg uha se kreće γ ε(20Hz-20kHz). n)ε P sin α v 2 = = n2 / 1 sin β v1 β λ≈d d . I= W  2ρ ⋅V  m 2    (∆p )2 E ϑ= ρ => ϑ= p ⋅γ ρ γ = Cp Cv E-modul elastičnosti tjela ρ-gustina sredine p-pritisak gasa γ-adijabatski koeficijent Cp.Jednačina progresivnog talasa T λ⋅ yb = y o sin Φ Ф-Faza talasa Фo-početna faza t x Φ = 2π ( − ) . Ovi izrazi vrijede i za brzinu prostiranja talasa zato što je zvuk prostiranje talasa. β .t x yb = y o sin 2π ( − ) .Cv-specifične toplote pri konstantnom pritisku i zapremini t v = vo 1 + t=0oC vo=v vo-brzina zvuka na 0oC 273 Brzina zvuka zavisi od temperature.a ako je ravan onda je ravni talas. ako je t=0 => Ф= Фo T λ Talasni front je skup geometrijskih tačaka do kojih je stigao talas ako je taj skup sfera onda je to sferni talas . α ' . AKUSTIKA Akustika je nauka koja proučava zvuk i zvučne pojave. n α α' (α . n)ε P α =α' n1 sin α = n2 sin β (α . Zvuk je mehaničko oscilovanje u elastičnoj sredini a najčešće je to vazduh koji dostiže do čovječijeg uha i izaziva fiziološki osjećaj koji se naziva zvuk.

∆T => ∆Q = c ⋅ m∆T c= ∆Q  J  -Specifična toplota m∆T  kgK    C = c⋅m = ∆Q  J  -Toplotni kapacitet ∆T  K    Ek ~T → T( k ) = t ( o C ) + 273.Temperatura je mjera srednje kinetičke energije molekula tjela m . .Do difrakcije talasa dolazi kada je talasna dužina talasa približno jednaka dužini te prepreke. interferencija talasa (specijalni slučaj je stojeći talas gdje imamo max. Zračenje Ovo su tri načina prenošenja topote. amplitude) čvorovi trbusi I [db] Io W I o = 10 −12 2 -referentna jačina zvuka m I I = I o => L = 10 log o = 0db -prag čujnosti Io L = 10 log L = 10 log 1012 = 120db -granica bola I =1 W m 2 => 1012 I o L 120db granica bola ν>20kHz – Ultra zvuk ν<20Hz – Infra zvuk c ν= λ Ultra zvuk se dobije inverznim piezoelektričnim efektom.15 1. Kondukcija(prevođenje) 2. i min. Konvekcija(strujanje) 3. 0db prag čujnosti 20Hz ν 20kHz TERMOFIZIKA Temperatura je stepen zagrijanosti nekog tjela.

Između molekula vladaju sile koje zavise od tipa molekula i međumolekularnog rastojanja ∃ Ftr pV = nRT .38 ⋅ 10 −23 -Bolcmanova konstanta K .Zakon kondukcije ∆Q ∆T ∆T = −λ ⋅ S -protok = gradT ∆S ∆X ∆X ∆Q = −λ ⋅ S ⋅ gradT ∆S λ.Sva tjela se sastoje od ogromnog broja stabilnih malih djelića molekula 2.317 molK T-apsolutna temperatura 2 − p = nε τ ετ –srednja kinetička energija kretanja talasa 3 − mv 2 2 ε= pvo = RT pvo = nvo ε τ 2 3 RT = − 2 nvo ε τ 3 m M v m RT = − 2 N A ετ 3 ετ − = 3 R 3 ⋅ ⋅ T = kT 2 NA 2 N A = 6.koeficijent toplotne provodljivosti ∆T-promjena temperature ∆X-dužina Zakon konvekcije Toplotu prenosi zagrijani medij svojim kretanjem. p= F= ∆t S J R = 8. h –konstanta konvekcije W Zračenje Wmax Stefan-Bolcmanov zakon Wc = σ ⋅T 4 Binov zakon λ ⋅T = b b-Binova konstanta Molekularno kinetička teorija toplote ∆Q = h ⋅ S ⋅ ∆T W=f(λ) λm λ 1.023 ⋅ 10 23 mol −1 -Avogradov broj J k = 1.jednačina stanja idealnog gasa n= ∆p = mv − (−mv) => ∆p = 2mv ∆p F .Molekule se u tjelima stalno kreću 3.

2 3 p = f (T ) n ⋅ kT = nkT 3 2 p = (n1 + n2 + n3 + n4 + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + nn )kT = p1 + p 2 + p3 + p 4 + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + p n Ukupan pritisak date smješe jednak je zbiru parcijalnih pritisaka data smješe. C1 S C2 C1>C2 Gas se prenosi sa mjesta veće na mjesto manje koncentracije i taj proces traje sve dok se te koncentracije ne izjednače ∆m ∆C Φ= = − DS -Fluks mase ∆t ∆X D-konstnta difuzije S-Površina kroz koju se odvija ta difuzija ∆m = − DS ⋅ gradC ∆t Proces traje sve dok gradC=0. p= Maxvelov zakon raspodjele molekula po brzinama f(v) f1 f2 f1~v2 f2~e-v² vo = v= 2 RT M 8 RT π ⋅M 3RT M vo v vef = Difuzija Prenošenje gasa usljed termičkog kretanja samih molekula naziva se difuzija. .

Izotermni proces A = 2. Prvi princip termodinamike Dovedena količina toplote se troši na promjenu unutrašnje topote i promjeni vršenja rada. –Izobarni proces(proces pri konstantnom pritisku) A = p ⋅ dV = p (V2 − V1 ) 4. p=const. temperatura. V=const. Parametri sistema su: pritisak. Termodinamičko stanje sistema predstavlja neku međuzavisnost u skupu njegovih osnovnih fizičkih karakteristika. ∆A = ∆Q − ∆U ∆A = − ∆U ∆A = − ∆U = −(U 2 − U 1 ) ∆A = U 1 − U 2 . a prenošenje energije može biti vršenje rada. Adijabatski proces je takav proces kod koga je ( ∆Q = 0 )sistem termički izolovan . ∆Q = ∆U + ∆A ∆U = ∆Q − ∆A pretp.OSNOVI TERMODINAMIKE Termodinamički sistem je određena količina materije ograničena zatvorenom površinom.. zapremina i masa.ne razmjenjuje toplotu sa okolinom. Termodinamički proces nastaje ako se barem jedan od parametara mjenja. Okolina sistema to su svi sistemi sa kojima posmatrani sistem razmjenjuje količinu toplote. Reverzibilni i ireverzibilni (povratni i nepovratni) procesi Unutrašnja energija sistema je energija koju čine svi vidovi energije u sistemu.∆U = 0 => ∆Q = ∆A -Peripetomobile prve vrste je nemoguće 1 p1 2 p2 21 V1 V2 V m RT ln 2 M V1 V 1. –Izohorni proces A = 0 Pri izohornom procesu nema rada A = V2 V1 ∫ pdV 3. Termodinamička ravnoteža sistema je kada je temperatura konstantna za sve tačke sistema. T=const.

a p → p + pu = p + 2 V a.To je definisao Bolcman J J  S = k ⋅ ln W   k = 1.korekciona konstanta za pritisak V →V −b b-korekciona konstanta za zapreminu a    p + 2 (V − b ) = RT -Van der Valsova jednačina za realne gasove V   p k V1 V2 V3 V .15[K ] 2.Preko redukovane količine toplote ∆S = T K    ∆S –Promjena entropije ∆Q –Promjena količine toplote T -apsolutna temperatura T = t + 273. Preko vjerovatnoće W To je broj mikrostanja koji odgovara jednom makrostanju. ∆Q  J  1.ENTROPIJA Entropija je termodinamička veličina koja određuje stanje termodinamičkog sistema.38 ⋅ 10 −23 k-Bolcmanova konstanta K K  Nerstova teorema ili III princip termodinamike T = 0K W = 1 => S = k ⋅ ln 1 = 0 Na apsolutnoj nuli sistem je najuređeniji i vjerovatnoća je jedan i entropija je jednaka nuli. REALNI GASOVI .ČVRSTA I TEČNA TIJELA Kod realnih gasova postoje međumolekularne sile i van der Valsove sile. pV = nRT 1 mol m pV = RT n -molova M Usljed interakcije pritisak se povećava za vrijednost unutrašnjeg pritiska.

kubni Osnovni tipovi kristala Prema tome koje čestice se nalaze u čvorovima kristalne rešetke i kakav je tip interakcije koji održava kristal imamo: 1.monoklinični 3. antracen.triklinični 2.tetraedralni 5.Jonski kristal (Na++Cl-) 2.Metalni-kod metalne veze imamo jone metala 4.i Kristalno i amorfno stanje Najmanji djelić kristala koji se prostoperiodično ponavlja u prostoru naziva se kristalna elementarna ćelija.Dijagram stanja i trojna tačka p A tečno B čvrsto T gasovito 0 T-trojna tačka T Kod dijagrama stanja imamo temperaturu na X-osi.Atomski (neutralni atomi u koje ubrajamo dijamant i grafit) 3. a na Y-osi pritisak.heksagonalni 7.Kriva topljenja TB -Kriva isparavanja Prema tome određena količina toplote koja se oslobađa pri jednom prelazu iz jednog u drugo je: Q = mq s . kristalografskih sistema: 1.t .kod molekularnih kristala se nalaze molekule npr(parafin. benzol) .rombični 4. OT -Kriva sublimacije TA . Uzavisnosti od oblika tih elementarnih ćelija svi kristali se mogu svrstati u 7.Molekularni.romboedrični 6.

±2. 1. δ = 2d n 2 − sin 2 α − d n λ 2 nλ = 2d n 2 − sin 2 α − λ 2 -maksimalno pojačanje (2n + 1) λ 2 = 2d n 2 − sin 2 α − λ 2 -max.±3. slabljenje d-debljina planparalelne ploče n-indeks prelamanja n-indeks prelamanja stakla λ-talasna dužina svjetlosti koja pada na tu planparalelnu ploču α. ∆φ=const.. Maksimalno pojačanje koherentne svjetlosti imamo δ = n ⋅ λ Maksimalno slabljenje koherentne svjetlosti imamo δ = (2n + 1) λ 2 n = 0.. ..±1.ugao pod kojim pada svjetlost . Frenerova i Fraunhoferova interferencija S l d To su dva ogledala pod izvjesnim tupim uglom (Frenerova). Koherentna svjetlost To je svjetlost koja ima istu talasnu dužinu i istu faznu razliku tj.Zastor Planparalelna ploča je optička sredina ograničena sa dvije paralelne ravne površine..II semestar TALASNA OPTIKA To je nauka o svjetlosti koja svjetlosne pojave objašnjava uzimajući u obzir da je svjetlost elektromagnetne prirode. = (2n + 1) .Interferencija (slaganje) svjetlosti Kada se kroz jednu sredinu istovremeno prostiru dva ili više svjetlosnih talasa onda dolazi do pojave slaganja ili interferencije talasa.δ = 2 l l l . Da bi mogla da se opaža interferencija talasi moraju da budu koherentni. xd λ xd xd = n⋅λ .

redni broj difrakcije .ugao pod kojim dolazi svjetlost n .konstanta rešetke n .talasna dužina d .Difrakcija Proces promjene pravca prostiranja svjetlosnih talasa pri prolasku kroz male otvore ili pri nailasku na male prepreke naziva se difrakcija.rastojanje između zareza sin α = Difrakciona rešetka difraktogram Slika nakon difrakcije naziva se difraktogram.redni broj difrakcije λ . 3 2 λ >> d λ≈d 1 λ << d -1 -2 -3 Difrakcija na zarezu (2n + 1)λ d α .ugao pod kojim dolazi svjetlost c . sin α = n λ c α .

r E r P r r r r P -Pointigov vektor E × B = P r E . Bregov zakon Difrakcija nastupa kada je istog reda dužina X-zraka i dužine rastojanja između šupljina rešetke.Bregov zakon 2d d –rastojanje između atoma kristala odnosno konstanta kristalne rešetke sin α = Na osnovu ovog zakona formirana je nova oblast kristalogratija. Polarizacija svjetlosti Svjetlost je elektromagnetne prirode.vektor električnog polja r B Polarizovani talas osciluje u samo jednoj ravni i ta ravan se zove polarizovana ravan. n⋅λ .Difrakcija X – zraka (Rengen 1895.) X-zraci K A 50 kV Talasna dužina je reda nanometara. .

a prelomljena djelimično polarizovana svjetlost.djelimično polarizovana svjetlost Pomoću plarizacije je dokazano da je talas transverzalne prirode. Longitudinalno oscilovanje je oscilovanje koje osciluje u pravcu prostiranja. Transverzalno oscilovanje koje je okomito na pravac oscilovanja. Brusterov zakon polarizacije potpuno α' α djelimično β n= sin α sin β β = 90 − α n = tgα sin α n= sin(90 − α ) sin α n= = tgα cos α Kada je ugao 90o između reflekcione i prelomljene svjetlosti tada je reflektovana svjetlost potpuno polarizovana . . Indeks prelamanja jednak je tangesu upadnog ugla i tada imamo potpunu i djelimičnu polarizovanu svjetlost.

e = 1. Ako atomu dovedemo količinu toplote ili energiju atom tada pređe u pobuđeno stanje.3. To je skup diskretnih linija gdje svaka linija odgovara određenoj energiji. Max Plank je u atomskim sistemima uveo energiju ε = h ⋅ν .U tom jezgru je stacionirana cjelokupna masa atoma .OSNOVI ATOMSKE FIZIKE Tomsonov model Atom se podrazumjeva kao kompaktna cjelina u koju su usađeni elektroni tako da je atom elektro neutralan. q ⋅q 1 Z ⋅ e2 1 ⋅ 2 F= ⋅ 1 22 F= 4π ⋅ ε o 4π ⋅ ε o r r q1 = Ze q2 = e A Z X 4 helijuma 2 He A=Z+N F = F' F'= mv 2 r 1 Z ⋅ e 2 mv 2 ⋅ = 4π ⋅ ε o r 2 r v= Ze 2 4π ⋅ ε o ⋅ r ⋅ m Nils Bor I postulat Atom se nalazi u nizu diskretnih stacionarnih stanja u kojima niti prima niti otpušta energiju.2.Max je pomoću te hipoteze objasnio zračenje potpuno crnog tjela. Ernest Radeford 1911 α α Au rj rj ≈ 10-14 m α Radeford je pokazao da atom više nije kompaktna cjelina kao što se do tada mislilo nego da je on '' šupalj''.62 ⋅ 10 −34 Js ..6 ⋅ 10 −19 C + m p ≈ mn = 1836me = 1.. 2π h = 6. h mvr = n ⋅ p = m⋅v n = 1.1 ⋅ 10 −31 kg .7 ⋅ 10 −27 kg α – čestice su izotopi Radeford je dao planetarni model atoma.Ovaj model se često naziva i želee model. r=104 rj me = 9.

E 2 − E1 = h ⋅ν h ⋅ν = 331 ⋅ 10 −34 J E 2 > E1 ν = 50 Hz Luj de Brolj 1924 Uveo je teoriju da se čestice mogu ponašati i kao čestice i kao talasi.1 ⋅ 10 −28 kg m s λ= Dejvison i Džermer 1927 h 6. a kada prelazi sa nižeg na višu onda apsorbuje energiju.impuls λ= v = 10 3 m s p = mv = 9. Kada prelazi sa višeg na nižu onda emituje energiju.interfererira .1 ⋅ 10 Oni su dokazivali da se elektroni ponašaju kao talasi i kao takvi se difraktuju. Talas može da: .62 ⋅ 10 −34 = = 7 ⋅ 10 −7 m − 28 p 9. p= h λ h p .II Borov postulat Ako atom prelazi sa jednog na drugo stanje onda on emituje odnosno apsorbuje energiju.difraktira .polarizuje e Ni difraktogram .

07 107m-1 –Ridbergova konstanta ~ ν = RH  ~ ν =  1 1 − 2 n 2 n 2  1   . 1 H. ⋅ n 2 = 10 −10 m . n>2 λ n  2 ~ -talasni broj odnosno broj talasa na jedinicu dužine ν RH=1.n >n  2 1   RH RH   = T(n ) − T(n ) T-termovi − 1 2 n2 n 2 2   1 R T= H Talasni broj je jednak razlici termova. .LINIJSKI SPEKTAR ATOMA VODONIKA Atomski spektar je linijski . 1H m j < m p + mn Razlika u masama naziva se defekt mase.1 ⋅ 10 −31 kg A Z X r = const. 1   1 ~ 1 ν = = R H  2 − 2  . n2 h 1 Z ⋅ e 2 mv 2 ⋅ 2 = mvr = n ⋅ 2π 4π ⋅ ε o r r 1 e2 ⋅ = mv 2 4π ⋅ ε o r r = f (n ) r j = 10 −14 m m p ≈ mn = 1836me me = 9.a molekulski je trakasti i kontinuinalni spektar je neprekidni. Z X A Z-redni broj A-maseni broj A=Z+N 1 2 3 1H. ∆m = Z ⋅ m p + ( A − Z ) ⋅ mn − m j -defekt mase E = mc 2 Ajnštajn EV = ∆mc 2 -Energija veze jezgra EV A EV = Z ⋅ m p + ( A − Z ) ⋅ mn − m j ⋅ c 2 EV -Specifična energija veze A ( ) Fuzija Fisija A Astonova kriva predstavlja funkcionalnu zavisnost specifične energije veze od masenog broja.

A3 A1 A2 A4 Z1 X + Z 2 X → Z 3 Y + Z 4 Y meta A1 A2 1 235 0 n + 92 U → Z1 Y + Z 2 Y produkt reakcije 1 + (3 − 1) 0 n + 200MeV 1MeV = 10 6 ⋅ 1.6 MeV E =Q ≈T RADIOAKTIVNOST .6 ⋅ 10 −19 C ⋅ V = 1.6 ⋅ 10 −13 J Z1 + Z 2 = Z 3 + Z 4 -zakon održanja rednog broja odnosno naelektrisanja A1 + A2 = A3 + A4 -zakon održanja masenog broja odnosno mase 92 = Z1 + Z 2 235 = A1 + A2 + 1 T≈108 K – temperatura pri izvršenju procesa 2 2 4 1 H + 1 H → 2 He + 17.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful