PANDUAN MENANAM UBI

TANAMAN UBI (UBI KAYU, UBI KELEDEK, UBI SENGKUANG)

UBI KAYU Nama Botani : Famili : Manihot esculenta Euphorbiaceae

Merupakan tanaman jangka pendek. Jenis ubi kayu yang ditanam adalah untuk dimakan ialah Ubi Medan (jenis manis - untuk makanan manusia) dan untuk pengeluaran komersil seperti Black Twig dan C5 (jenis pahit - untuk perusahaan), Perintis dan Klon MM 92. Lain-lain jenis ubi ialah Ubi Batang Hijau, dan jenis manis seperti Ubi Putih, Kekabu, Berat, Betawi, Jurai, Pulut dan Batang Putih.

Varieti: · Black Twig Jenis pahit, untuk diproses. Kulit ubi putih perang kemerahan tua, isi putih, hasil 3040 hektar. Kandungan kanji 28-30%. Tempoh matang 10-14 bulan.

· C5 Ubi pahit untuk diproses. Kulit ubi berwarna perang muda. Isi berwarna putih krim. Kandungan kanji 26%. Hasil 30-35 tan/hektar. Tempoh matang 10 bulan.

· Medan Ubi jenis manis. Kulit ubi perang kemerahan, isi ubi berwarna putih, kandungan kanji 28-35%. Hasilnya 20-25 tan/hektar, tempoh kutip 9-12 bulan.

· CM 982-7 Ubi jenis pahit yang didapati sesuai untuk ditanam di tanah gambut. Hasilnya lebih tinggi daripada Black Twig (40-45 tan/hektar) tetapi kandungan kanji ialah hanya 19%. Kulit ubi berwarna perang muda dan isinya putih krim.

· Klon MM 92 Hasil ubi kayu klon ini boleh dipungut hanya 6 bulan selepas ditanam. Dengan itu penanamannya dapat dijalankan sebanyak 2 kali setahun. Klon ini cepat matang, keperluan bajanya di tanah gambut adalah kurang daripada keperluan ubi kayu lain seperti Black Twig. Penanaman ubi kayu di tanah gambut boleh diusahakan tanpa pembajakan kecuali bila pengapuran diperlukan, iaitu sekali bagi setiap tiga tahun. Penghasilan ubi basahnya tinggi iaitu sehingga 36 tan/ha di tanah gambut dan 40 tan/ha di tanah mineral (tidak mengalami kemarau yang panjang).

Bilangan / Berat Biji Benih Diperlukan Bilangan pokok sebatas 100 kaki persegi Bilangan biji Bahan sebatas Tanaman 100 kaki persegi Jarak Tanaman (antara pokok & barisan) Hasil Mula Dipetik (minggu)

Nama Biasa

Carrot (Lobak Merah) Damcus carota Sengkuang - Pachyrhizus erosus Lobak (radish) China Raphanus sativus var.Horlensis Keladi (Yam) - Colocasia esculenta Halia (Ginger) - Zingiber officinale

365 34 100 75

730 68 200 75 rhizomes

Biji Biji Biji Umbisi Rhizome

4" x 9" 16" x 30" 12" x 12" 12" x 48" !2" x 18"

12 24-28 8-12 48 48

PENYEDIAAN TANAH Tanah lom berpasir adalah sesuai untuk tanaman besar-besaran. Tanah dibajak 2 kali dan disisir sekali. Buatlah batas dengan jarak 1m di antara batas.

PENANAMAN · Benih Benih ubi kayu menggunakan keratan batang 15-20 cm (6-8 inci) panjang. Batang ubi yang 1.8 m (6 kaki) panjang boleh memberi 8-10 keratan. Sebanyak 1,545 batang ubi kayu disediakan untuk kawasan seluas satu hektar (605 batang/ekar).

PENJAGAAN · Mengawal Rumpai Merumput yang pertama dilakukan 3-4 minggu selepas menanam dan kali kedua 3 bulan selepas merumput pertama. 45 kg/ha (40 lb/ekar) baja Kaliam seperti Muriate of Potash. 51 kg/ha (45 lb/ekar) Posfat seperti CIRP + 34 kg/ha (30 lb/ekar) Posfat seperti Double super phosphate 56 kg/ha (50 lb/ekar) Kaliam seperti Muriate of Potash.m/hektar dalam jangkamasa 2-4 minggu sebelum menanam.9 m x 0.6 m (2 x 2 kaki).5 t.2. Tanah Lanar Pesisir (Coastal Alluvial Soils) Tanaman Pertama: 67 kg/ha (60 lb/ekar) baja Nitrogen seperti Urea atau Ammonium nitrate. 23 kg/ha (20 lb/ekar) baja Phosphorus seperti CIRP. · Cara Menanam Keratan-keratan ditanam dengan cara dibaringkan supaya keseluruhan keratan terkambus di dalam tanah dan dengan cara ini boleh memberi kejayaan pertumbuhan yang lebih tinggi. Ammonium nitrate atau sulfate. 34 kg/ha (30 lb/ekar) Posfat seperti CIRP. Tanah-tanah Tinggi Asal Setempat (Upland Sedentary Soils) Tanaman Pertama: 67 kg/ha (60 lb/ekar) Nitrogen seperti Urea.9 m (3 x 3 kaki) 0.· Jarak Tanaman Selalunya ditanam dengan jarak 0. Panduan mengawal rumpai dengan racun herba adalah seperti berikut:- · Membaja Baja ditabur dekat barisan 3 minggu selepas menanam. Tanaman Kedua dan Seterusnya: 90 kg/ha (80 lb/ekar) Nitrogen seperti Urea atau Ammonium nitrate.3 . Untuk mengurangkan kemasaman pada tanah gambut tabur kapur sebanyak 1. Di tanah gambut baja ditabur semasa menanam.9 m x 0.6 m (2 x 2 kaki) dan 0. 112 kg/ha (100 lb/ekar) serbuk batu kapur (GML). .6m x 0.

Selepas Menanam: 449 kg/ha (400 lb/ekar) CCM 44 (12:6:22:3) Selepas 3 bulan: 67 kg/ha (60lb/ekar) Nitrogen seperti Urea. kos masih boleh dijimatkan dengan menanam tanpa pembajakan. keduadua operasi ini boleh dijenterakan apabila ubi kayu ditanam di tanah biasa. Ini bermakna jentera boleh menggantikan tenaga manusia bagi menjalankan kerja yang menjerihkan ini. Ammonium nitrate atau sulfate. 6 1999) Dalam proses pengeluaran. Malangnya jentera tidak boleh digunakan apabila ubi kayu ditanam di tanah gambut. Walau bagaimanapun di tanah gambut. (30 lb/ekar) Copper sulfate bercampur dengan 67 kg/ha (60 lb/ekar) CIRP. Amalan ini sangatlah sesuai untuk tanah gambut .5 tan/hektar (0. apabila permintaan melebihi bekalan. Ammonium nitrate atau sulfate. Tanah Gambut (Pest Soils) Tanaman Pertama (sebelum menanam) 1. Dua operasi ladang yang paling banyak menggunakan tenaga buruh ialah menanam dan memungut hasil. Namun. tenaga buruh merupakan komponen kos yang tinggi. seperti diberi semasa menanam dan bakinya selepas 3 bulan menanam. 51 kg/ha (45 lb/ekar) Posfat seperti CIRP 90 kg/ha (80 lb/ekar) Kaliam Muriate of Potash 225 kg/ha (200 lb/ekar) GML.5-1 tan/ekar) GML atau serbuk batu kapur.Tanaman Kedua dan Seterusnya: 90 kg/ha (80 lb/ekar) Nitrogen seperti Urea. 67 kg/ha (60 lb/ekar) Kaliam seperti Muriate of Potash. 34 kg/ha. Berat jentera tidak boleh ditampung oleh tanah gambut yang lembut. MENINGKATKAN PENDAPATAN DARIPADA HASIL (sumber: Agromedia Bil. Tanaman Kedua dan Seterusnya: 449 kg/ha (400 lb/ekar) CCM 44 (12:6:22:3) 67 kg/ha (60 lb/ekar) Nitrogen pada 3 bulan 225 kg/ha (200 lb/ekar) serbuk batu kapur atau GML Catatan: Nitrogen untuk tanah jenis asal setempat (sedentary soils) dan pesisir (coastal) boleh dibahagikan untuk dua kali pembajaan.3-2.

Ini diikuti dengan penyemburan racun herba pracambah supaya biji benih rumpai yang ada dalam tanah tidak bercambah. Dengan penggunaan semula bahan hampas kilang membuat kanji. Menggunakan jentera untuk menanam & memungut hasil Mengikut amalan tanpa pembajakan Mengurangkan kos dengan mengurangkan keperluan buruh.yang begitu peroi. nitrogen diikat oleh kandungan karbon yang juga tinggi. sama ada kandungannya rendah ataupun diikat kuat dalam tanah sehingga tidak dapat diserap oleh pokok. Serangga perosak dan penyakit tidak banyak menimbulkan masalah dalam penanaman ubi kayu di negara ini Cara meningkatkan pendapatan daripada penanam ubi kayu Perlu dilakukan Menggunakan varieti yang berhasil tinggi seperti Perintis Boleh diharapkan Pendapatan lebih tinggi kerana hasil ubi yang lebih tinggi. air dan cahaya matahari. Tanah ini kekurangan banyak nutrien penting. Rumpai akan bersaing dengan pokok tanaman bagi mendapatkan bekalan nutrien. Kadar separuh yang diperlukan ini hanya berselang musim dan dapat mengurangkan kos baja tanpa menjejaskan hasil ubi. Menggunakan varieti yang memberi Pendapatan lebih tinggi kerana hasil hasil lebih awal penanaman dua kali lebih tinggi seperti MM92 daripada hasil penanaman sekali. Racun rumpai boleh digunakan ialah 2 liter alanchor atau metolachlor dicampur dengan 2 kg fluometuron sehektar. Rumpai yang lewat tumbuh boleh dihapuskan dengan menggunakan racun herba sentuhan. . Jadi. Hasil ubi yang tinggi harus dipertahankan daripada kerugian. kadar baja yang diperlukan hanya separuh daripada yang biasa digunakan untuk Black Twig. Cara yang terbaik adalah mengurus rumpai. Selepas ubi dicabut. Di tanah gambut. kos membaja memang tinggi. Ini boleh menjimatkan kos serta sekaligus dapat mengatasi masalah pembuangan hampas. Mengurangkan kos dengan menyingkirkan penyediaan tanah. Contohnya nitrogen. tanah sedia gembur dan penanaman boleh dilakukan dengan serta merta. semua nitrogen yang diperlukan untuk pertumbuhan ubi terpaksa dibekalkan dalam bentuk baja. Kerugian yang mungkin berlaku boleh dielakkan. tanah harus dibaja dengan sempurna supaya ladang bebas daripada rumpai semasa menanam. perosak dan penyakit secara lebih rapi. Sungguhpun nutrien ini banyak terdapat dalam bahan organik seperti tanah gambut. Jika varieti MM 92 ditanam ditanah gambut. jumlah baja dapat dikurangkan. Oleh itu.

· Hawar bakteria (bacterial angular leaf spot/blight) Penyakit ini biasa terdapat tetapi tidak pula menyebabkan kerosakan yang serius.Menggunakan baja yang sedikit dengan varieti yang memberi hasil lebih awal Menggunakan semula bahan hampas kilang kanji Mengawal rumpai Mengurangkan kos baja. Elakkan menanam ubi kayu berturut-turut di tempat yang sama. Pendapatan lebih tinggi kerana kerugian hasil dapat dikurangkan. tikus dan babi hutan. · Penyakit akar putih (white root disease) Penyakit ini diketahui sekali sekala menyebabkan kerosakan dalam kawasan tanaman getah lama atau tanah yang baru dibuka di mana terdapat tunggul-tunggul akar yang tidak dibuang semuanya. MENGAWAL PENYAKIT DENGAN MENGGUNAKAN RACUN KIMIA · Bintik daun (leaf spot) Penyakit ini biasa terdapat tetapi tidak pula menyebabkan kerosakan yang serius. MENGAWAL MUSUH DAN PENYAKIT Tiada musuh yang merbahaya dan musuh biasa monyet. buang dan bakar . 6 1999). Periksa kawasan tanaman. Buang dan bakar kaparkaparan selepas pengambilan hasil. Mengawal perosak mamalia Memproses ubi secepat mungkin selapas dipungut (sumber: Agromedia Bil. Pendapatan lebih tinggi kerana kerosakan ubi dikurangkan. Buang dan bakar kaparkaparan selepas pengambilan hasil. Pendapatan lebih tinggi kerana kerugian hasil dikurangkan. Elakkan menanam ubi kayu berturut-turut di tempat yang sama. Tidak menguntungkan jika hendak dikawal secara kimia. Mengurangkan kos kerana kurang baja digunakan. Tidak menguntungkan jika hendak dikawal secara kimia. Buang dan musnah semua tunggul-tunggul atau akar-akar sebelum menanam.

Medan dipungut 12 bulan selepas menanam dan hasilnya 20-30 ton metrik/hektar. Isi ubi berwarna oren. tenaga makanan. Elakkan menanam ubi kayu berturut-turut di tempat yang sama. Bukit Naga dan Klon MSP 94. kalsium. Serdang 1 dan Keledek Gendut (PSP 94). Gagang daun hijau dengan bintik unggu di pangkal daun. KULTIVAR YANG DISYORKAN Klon yang disyorkan ialah Bukit Naga. kulit ubi berwarna oren muda dan licin. Urat daun sebahagian unggu. Nama tempatan : ubi stella dan ubi jalur Keledek merupakan sejenis sayuran berubi yang kaya dengan karbohidrat dan karotena. natrium. UBI KELEDEK (Ipomoea batatas L. serabut. . fosforus. Ubi berbentuk bujur panjang. ubi keledek yang dikeringkan sebagai racik atau pelet turut digunakan sebgai bahan asas industri pembuatan makanan ternakan. abu. keledek juga boleh ditinkan di dalam air atau sirap pada suhu 115oC untuk penyimpanan. riboflavin. Diantara varieti-varieti keledek yang ditanam di negara ini ialah Serdang 1. Daun berbentuk segi tiga. dibakar dan digoreng. niasin dan asid askorbik. tiamina. Hasil purata 24-40 ton metrik/hektar. Selain dimakan secara direbus. Kanji dari ubi keledek juga digunakan dalam industri teksil disamping boleh dijadikan alkohol atau sirap. MEMUNGUT HASIL Black Twig dipungut selepas 12 bulan dan C5 boleh dipungut 9 bulan selepas menanam. Buang dan bakar semua kapar-kaparan selepas pengambilan hasil tanaman. VirtAto Pucuk daun sedikit ungu. 1. Dipercayai berasal dari Amerika Tengah dan dari barat laut Amerika Latin. kalium.) Nama Saintififk : Ipomoea batatas L Keluarga : Convovulaceae. Large White. Pucuk ubi keledek boleh digunakan sebagai sayuran. Batang berwarna hijau. Komposisi zat makanan keledek ialah protin. karbohidrat. karotena.pokok-pokok yang berpenyakit. lemak. Empat Bulan. ferum.

Hasil 15-20 tan/ha.000 bagi setiap 100 gm ubi. iaitu diantara 20-30 tan/hektar. Large White Warna kulit merah samar. Hasil boleh mencapai 40 m. Ubi keledek ini sesuai ditanam sama ada di tanah biasa (mineral). Bkarotena dikekalkan apabila menjadi tepong dan tepong ini lebih berkhasiat berbanding tepung gandum dari segi serat. Warna isinya juga menyerupai warna ubi kentang. digoreng atau dimasak kerana ianya lebih pejal dan tidak berair. lebih dari 2. Serdang 1 Kulit ubi berwarna ungu tua. Isi putih kekuningan. Kelebihan VitAto ialah ia mengandungi B-karotena yang tinggi. Gendut (MSP94) Mempunyai kelebihan berbanding dengan Bukit Naga dan Serdang 1 dari segi rupa dan citarasa. Klon MSP 94 tidak begitu manis. tanah BRIS. isi berwarna krim. 5. Bukit Naga: Kulit ubi berwarna ungu tua dan isi berwarna kuning. Sesuai dengan berbagai keadaan tanah. Hasil 25-25 tan/ha. Isi ubi keledek gendut pula lebih sedang dimakan apabila direbus. Kultivar jenis kecil. tanah sawah. tan/ha. Kultivar jenis besar. rasanya hampir sama dengan kentang. Secara amnya. vitamin C dan B-karotena. 4. Kultivar jenis besar. tanah bekas lombong mahupun di tanah gambut yang mempunyai saliran. isi kuning pucat. Kulit ubi keledek Gendut berwarna perang kekuningan merupakan warna yang digemari di pasaran tempatan. tetapi tidak tahan keapda keadaan terendam kerana ubi akan menjadi busuk. 3. Tempoh matang 4 bulan.Sesuai ditanam di pelbagai jenis tanah termasuk tanah bris. Hasil 12-15 tan/ha. Tempoh matang 4 bulan. Hasil 20-30 tan/ha. . 6. tanah bekas lombong dan tanah asid sulfat. Tempoh matang 4 bulan. 2. Keperluan khas penanaman: Memerlukan cahaya matahari penuh untuk penghasilan yang tinggi disamping keperluan suhu 24-32 darjah C. Tempoh matang 4 bulan. Penghasilannya tinggi. Kultivar jenis besar. Kuala Bikam Kulit berwarna kuning pucat.

Untuk menanam keledek di kawasan tanah yang baru dibuka.keledek memerlukan tanah peroi bersaliran baik dan tinggi kandungan bahan organan seperti tanah lom dan tanah lempung berpasir. tanah hendaklah dibajak piring sedalam 20-25 cm dan dibiarkan selama 2 minggu sebelum dibajak putar kali pertama. keratan benih ditanam di batas dengan sudut 45o sedalam 1520cm. mengikut jenis kultivar keledek samada dari jenis yang kecil ataupun besar. Bagi penanaman di ladang. lebar batas yang disyorkan 60 cm (Kuala Bikam) manakala kultivar Gendut 90 cm.9 m) manakala kultivar dari jenis yang besar pula sebanyak 27. Didapati penghasilan keledek yang akan meningkat selaras dengan ketinggian batas kerana ruangan untuk pembentukan ubi yang semakin bertambah.5 m tan/ha hendaklah ditabur 2 minggu sebelum bajak putar kali kedua. Keratan dibiarkan 1-3 hari di tempat yang teduh dan lembab untuk menggalakkan pembentukan akar dan meningkatkan kejayaan penanaman di peringkat ladang.25 m x 0. Ukuran batas yang sesuai adalah 60-90 cm lebar x 30-40 cm tinggi mengikut kultivar keledek. Keledek boleh ditanam secara tanaman tunggal atau secara tanaman selingan di kebun-kebun getah atau kelapa sawit yang baru Sistem Penanaman Keledek . Keledek ditanam dengan menggunakan keratan pucuk walaupun ubi dan biji benih boleh digunakan. Kultivar dari jenis yang kecil memerlukan sejumlah 44. Kapur sebanyak 2. Keadaan ini dapat menolong di dalam mengurangkan masalah penyakit dan perosak keledek yang terdapat dalam tanah.777 keratan benih (0. Bagi kultivar jenis kecil.3 m x 1. Penyediaan Tanah Keledek ditanam di atas batas.444 keratan benih (0. Jarak tanaman adalah 2530 cm di dalam barisan dan 90120 cm antara barisan.2 m) untuk penanaman sehektar keledek.

Aktiviti ini hendaklah dilakukan sebelum kerja-kerja pembajaan dan pengawalan rumpai. penanaman keledek hendaklah disesuaikan dengan kedatangan musim hujan di peringkat penanaman. sulur-sulur keledek hendaklah diangkat dua kali bagi setiap penanaman. Sistem perparitan diperlukan bagi kawasan yang menghadapi masalah saliran dengan membina parit ladang. Berapakah jumlah air yang diperlukan? (Sumber: Agromedia Bil. Pembajaan Pengesyoran pembajaan yang sempurna bergantung kepada tiga jenis tanah setempat. Pengairan boleh dilakukan dengan menyiram atau menggunakan sistem pengairan renjis. Penyiraman dilakukan selepas setiap penanaman agar pertumbuhannya tidak terencat dan kejayaan penanaman lebih terjamin. Penjagaan Sulur Bagi mendapatkan pembentukan ubi keledek yang elok di bahagian pangkal pokok. Pengurusan Air Memerlukan air terutamanya di peringkat 2 bulan pertama penanaman. 2001) . Pembentukan ubi utama di pangkal pokok juga akan terjejas dan kurang sempurna tumbesarannya. Ketika ini pokok sedang membesar dengan cepat dan kekurangan air akan membantutkan pertumbuhan dan seterusnya mengurangkan penghasilan. Baja organik digaul ke dalam batas 3-4 hari sebelum penanaman.dibuka bagi meningkat penggunaan sumber sedia ada dan keuntungan projek. 11. Sekiranya tiada sistem pengairan yang sempurna. akar sisi akan membesar dan menghasilkan ubi-ubi kecil yang tidak sesuai untuk pasaran. Penanaman keledek dilakukan di waktu petang. Masa yang sesuai dilakukan adalah 30 dan 55 hari selepas tanam. Sekiranya tidak dilakukan. Secara amnya pembajaan keledek menggunakan baja organik (12:12:17:2) dan baja organik (tahi ayam).

sistem ini juga sesuai tetapi memerlukan tenaga buruh untuk memasang dan menanggalkan semula sistem tersebut apabila kerja penjagaan tanaman dan pungutan hasil hendak dilakukan secara berjentera. bergantung pada kelembapan tersedia dalam tanah (boleh ditentukan melalui jangka tekanan lembapan pengairan 'irrometer'). titis dan mikro renjis melibatkan banyak kerja ketika operasi penjagaan tanaman dan pungutan hasil dilakukan di ladang. pemilihan sistem pengairan yang sesuai sangatlah penting. jumlah air siraman yang diperlukan di tanah liat berpasir (mineral) lebih kurang 40 meter padu sehektar bagi sekali siraman. siraman boleh dilakukan sehingga bacaannya kembali ke titik asal antara 10-0 centibar. Sistem penghantaran airnya tidak menggganggu penggunaan jentera di ladang. Bagaimanapun. Pada peringkat awal penanaman. Jarak antara pemancar ialah 15-20 m supaya keseluruhan pokok dapat disiram apabila perlu.Bergantung kepada keadaan tanah dan jenis pokok. Kos peralatan pengairan Harga sesuatu sistem pangairan bergantung pada jenis alat pengairan yang dipilih. Apabila bacaan jangka tekanan lembapan melebihi 60 centibar. Jentera ladang akan merosakkan sistem penghantaran air dan pemancarnya melainkan sistem tersebut dibuka dan digulung untuk disimpan dan digunakan semula apabila perlu. kos peralatan berubah-ubah mengikut keadaan semasa. Kuantiti air juga bergantung pada keadaan pembesaran dan saiz kanopi pokok. Sekiranya tersalah pilih. Pengairan cucur. banyak masa kerja akan terbuang untuk memasang dan membuka semula sistem pengairan tersebut ketika operasi menggunakan mesin ladang hendak dijalankan. Bagi sistem pengairan pemercik mudah alih. Bagi sistem "mini gun spray". Bagi mereka yang berpengalaman. tetapi pengambilan air oleh pokok akan bertambah. dicadangkan sistem "mini gun spray" digunakan kerana garispusat kawasan renjisan melebihi 90 meter bagi setiap unit. Keadaan ini menyebabkan kapasiti air yang diperlukan untuk siraman mungkin akan bertambah. sistem penghantaran airnya boleh ditanam di dalam tanah ke aras 1 m dan pemancar airnya boleh dinaikkan ke atas permukaan tanah melebihi 1 m. "Mini gun spray" boleh dipasang dan ditanggalkan apabila tidak diperlukan. Semakin besar saiz kanopi semakin kurang pemeruapan air tanah melalui pancaran terus cahaya matahari. Bagi kawasan ladang yang besarnya melebihi 10 hektar. pengairan boleh dilakukan melalui pemerhatian keadaan tanah dan pokok keledek tersebut. . Bagi tanaman ubi keledek yang kawasan akarnya antara 30-40 cm di bawah permukaan tanah. Kadang-kadang keadaan ini akan merosakkan peralatan sistem penghantar air dan melibatkan kos pembaikan yang tinggi. dicadangkan tanaman disiram sekurang-kurangnya 2 kali sehari iaitu pada waktu pagi dan petang. Bagi ladang keledek yang besar dan jika operasi ladangnya dijalankan secara penggunaan jentera sepenuhnya. Sehektar 7-10 unit bergantung pada keadaan dan bentuk tanah.

Simptom penyakit ini terdapat pada urat daun. Daun bergulung / berkedut. Kaedah mengangkat daun dapat membantu mengurangkan jangkitan penyakit ini.03% bahan aktif selang 5-7 hari sekiranya perlu. Amalkan tanaman giliran dan kebersihan kebun. Ubi keledek menjadi reput dan busuk. Simpan ubi didalam keadaan kering. Ia menjadi gabus atau bersatu membentuk keruping. mengecil dan berubah bentuk serta batang dan tangkai berpintal. Jalankan proses pengesaran kulit ubi keledek selepas pungutan hasil. tangkai dan batang. Proses mengangkat daun dapat memperbaiki pengudaraan dan mengurangkan kelembapan persekitaran tanaman.0. Semburan hanya perlu dilakukan sekiranya simptom awal penyakit dalam dilihat. Pengawalan secara semburan kimia ialah dengan mengggunakan Benomyl pada kadar yang disarankan. Langkah kawalan: Gunakan keratan benih yang bebas penyakit. Terdapat bintik-bintik perang pada daun dan batang. Elakkan kecederaan ubi semasa memungut hasil.015. Selepas Kulat Keruping (elsinoe batatas) . Pancaran terus cahaya matahari ke bahagian yang terjangkit secara tidak langsung dapat membantu mengurangkan jangkitan.Penyakit Ubi Keledek serta langkah-langkah kawalan Penyakit/musuh Kulat Bintik daun keledek (cercospora batatae/Periconia byssoides) Kulat Reput ubi keledek (ceratocystis paradoxa/rhizopus oryzae) Kesan dan Langkah Kawalan Daun berbintik coklat dan serangan teruk mengakibatkan daun menjadi berkerengkok. Sembur racun kulat benomyl pada kadar 0.

Tempoh Dilarang Mengutip Hasil Penyemburan racun hendaklah diberhentikan sebelum mengutip hasil berpandukan kepada tempoh dilarang mengutip hasil selepas semburan akhir seperti berikut:- . (cylas formicarius) Amalkan sistem giliran tanaman dan kebersihan kebun. penanam boleh memilih sama ada meneruskan penyemburan atau tidak bergantung pada simptom yang dilihat. Serangan yang teruk boleh mengakibat Serangga Kumbang pengorek ubi kan kerugian sehingga 90& hasil.semburan ini. Memakan ubi keledek. Umpan dengan racun brodifacoum di peringkat umur penanaman dua bulan dapat mengurangkan kejadian serangan. Amalkan kebersihan ladang.5 kg/ha bahan aktvif semasa penanaman boleh mengurangan serangan Serangga Ulat Pengorek Batang (omphisa anastomosaslis) Vertebrate Tikus Batang dan sulur keledek dikorek oleh larva kadangkala sehingga ke ubi keledek. Tabur butiran racun carbofuran pada kadar 1. Hasil kajian mendapati bahawa gabungan semburan selepas mengangkat daun akan memberikan pengawalan yang lebih baik. Giliran penanaman dan kebersihan kebun dijalankan. Kumbang ini membiak di dalam ubi keledek dan menurunkan kualiti ubi sehingga hasil tiada nilai pasaran.

Perosak Ubi Keledek serta langkah-langkah kawalan · Ulat Pengorek Batang (Omphisa anastomosalis) Ulat mengorek dan memakan bahagian dalam batang dan sulur keledek. Amalkan giliran tanaman. Amalkan giliran tanaman. Keadaan kering juga dapat menghalang proses pertumbuhan ubi keledek di mana ianya boleh menurunkan kualiti dan harga ubi di pasaran. Sekiranya ubi keledek dibelah. Daun dan batang keledek dipotong terlebih dahulu. mengorek permukaan ubi. 1/96) Amalan menanam ubi keledek menggunakan keratan batang adalah amalan biasa di kalangan petani. cecair yang keluar dari ubi tersebut tidak bertukar kepada warna kehitaman dengan cepat. Sekiranya tidak dilakukan. · Kumbang Belalai (Cylas formicarius) Lundi memakan bahagian dalam batang dan ubi. Ubi dikorek dan dikeringkan di peringkat ladang sebelum dibakulkan untuk pemasaran. Ubi keledek hendaklah disimpan di tempat teduh yang terbuka agar sentiasa kering bagi mengelakkan reput ubi oleh serangan kulat. Kematangan boleh ditentukan apabila daun-daun bawah pucuk keledek kelihatan kekuningan dan beransur menjadi layu. Bagaimanapun terdapat satu lagi kaedah menanam iaitu dengan menggunakan keratan pucuk. Kumbang dewasa pula memakan daun. Boleh juga menyerang ubi jika kehabisan batang. Berdasarkan pemerhatian awal yang telah dijalankan . POTENSI KERATAN PUCUK SEBAGAI BAHAN TANAMAN KELEDEK (Sumber: Teknotani Jilid 10 Bil. Ini bertujuan untuk proses pengerasan kulit ubi tersebut bagi memulihan calar-calar dan luka ketika proses memungut hasil dilakukan. Tanaman yang baru hendaklah ditanam berjauhan dari tapak tanaman lama.Racun benomyl carbofuran tempoh larang kutip (bil hari) 14 30 Kematangan dan Pengutipan Hasil Boleh dipungut 3-5 bulan selepas menanam. Tanaman yang baru hendaklah ditanam berjauhan dari tapak tanaman lama. calar-calar ini sering dijangkiti oleh agen-agen penyakit terutama kulat yang boleh menyebabkan keledek menjadi cepat busuk.

Cantasan Dahan dan Bunga Kerja mencantas dahan dan membuang daun dan bunga. Ubi ini boleh jua ditanam di kawasan tanah tinggi selama 1800 m. Jarak tanaman ialah 20 sm antara baris dan 15 sm dalam baris (dua baris sebatas). Hanya 3 dahan ditinggalkan sepokok dan dahan yang terlalu panjang (lebih 60 sm) dicantas. Biji benih yang diperlukan ialah 9 kg/hektar.a. Menanam Biji benih sengkuang ditanam terus ke batas sebanyak 2 biji selubang.di Pusat Pembangunan Komoditi. perlu dijalankan sekurangkurang 4 kali dalam tempoh tanaman sengkuang untuk mengelakkan daun yang berlebihan dan menggalakkan pertumbuhan ubi. Ini dapat diperhatikan daripada peningkatan hasil yang amat ketara iaitu 7. . Iklim dan Tanah Sesuai ditanam dalam kawasan yang lembap dan panas dengan suhu hariannya diantara 21o-30oC.p.Pachyrhizus erosus (Yam Bean) Famili .25 tan/hektar bagi varieti Kuala Bikam dan 6.75 tan/hektar bagi varieti V5. Besut pada tahun 1994. Penyediaan Tanah Tanah perlu dibajak sebanyak dua pusingan dan kemudian diikuti dengan pembuatan batas. Pokoknya tumbuh melilit/memanjat. mempunyai daun dan batang sedikit berbulu. UBI SENGKUANG Nama Botani .1.Leguminosae Sengkuang adalah sejenis tanaman yang mempunyai akar tunjang berubi. penggunaan keratan pucuk menunjukkan potensi yang menggalakkan. berukuran 60 sm lebar dan 30 sm tinggi. Hasil pemerhatian berkenaan telah menunjukkan bahawa menanam ubi keledek menggunakan keratan pucuk lebih menguntungkan berbanding dengan keratan batang. Satu pokok sengkuang mestilah mempunyai kira-kira 12 helai daun dan daun yang berlebihan dibuang.

Kho). Pokok yang cukup matang daunnya berwarna kekuning-kuningan. Kerja-kerja merumput selepas itu tidak diperlukan kerana ianya tidak akan menganggu pertumbuhan ubi. yang mana tidak merbahaya dan boleh dikawal dengan pengurusasn tanaman yang baik. Pengendalian Lepas Tuai Sila klik di sini untuk penerangan pengendalian lepas tuai PENANAMAN UBI SENGKUANG DI TANAH BEKAS LOMBONG Nilai pH tanah di kawasan tanah lombong dilaporkan sedikit beralkali (7.4 1/2 bulan ditanam. memotong. TEMPOH MENGUTIP HASIL: Hasil ubi sengkuang boleh dipungut selepas 4 . tabur baja tahi ayam sebanyak 550 beg . Penyakit yang kadang-kadang menyerang tanaman sengkuang ialah reput umbisi dan mozek duan. mengumpul dan mengisi ke dalam bakul. KAWALAN SERANGGA DAN PENYAKIT Diantara serangga dan penyakit utama yang menyerang tanaman ssengkuang ialah ulat pemakan daun dan cengkerik yang boleh dikawal dengan racun Carbaryl. Hasil yang dijangka ialah 25 tan/hektar.Pembajaan Pembajaan yang disyorkan adalah seperti berikut:- Pusingan 1 2 3 4 Masa sebelum menanam 3 minggu 6 minggu 10 minggu Jenis Baja Baja organan Kadar/Hektar (650 batas) 4 tan NPK 12:12:17:2 300 kg NPK 12:12:17:2 300 kg NPK 12:12:17:2 300 kg KAWALAN RUMPAI Racun rumpati pracambah alachlor (Lasso) pada kadar 4 liter/hektar disembur ke atas batas sebelum menanam biji benih.5 B. Untuk memperbaiki kesuburan tanah. Kerja-kerja yang perlu dilakukan ialah mencabut.J.

Setiap unit berkeupayaan untuk mengairkan kawasan sehingga seluas 0.(anggaran 30 kilogram bagi sehektar) yang ditabur 2 kali.ditabur di atas 21 hari selepas anak benih tumbuh.ditabur rata di permukaan tanah sebelum dibajak. Pam air yang menggunakan kuasa 'PTO' dari traktor menyedut air daripada kolam untuk menyiram pokok. Biji benih akan bercambah 10 hari selepas menyemai. baja sebatian 15:15:15 .ditabur 40 hari selepas anak benih tumbuh. Pengairan Kolam-kolam di persekitaran kawasan lombong boleh digunakan sebagai bekalan air. Menanam Biji benih ditanam terus di atas batas dengan kadar 9 kilogram sehektar. Mencantas Dahan Dan Bunga Mencatas dilakukan pada masa pokok berumur 50 hari selepas menanam dan dilakukan sebanyak 4 kali. Gunakan alat sprinkler jenis 'jet sprayer' untuk mengairkan tanaman.ditabur 60 hari selepas anak benih tumbuh. (iv) 300 kg. Jarak diantara batas adalah 160 cm. baja sebahatian 15:15:15 . Penambahan bahan organan akan membaiki struktur dan tekstur tanah dari segi pemegangan air dan nutrien untuk pertumbuhan pokok. Perhatian: Tambah 1-2 kali jika diperlukan dengan kadar yang sama setiap 20 hari. Batas berukuran 75 cm lebar dan 22 cm tinggi pula dinaikkan.4 hektar. · Baja Sisi (i) 200 kg. Program membaja yang diamalkan adalah seperti berikut:· Baja Asas 400 beg tahi ayam . Cara mencantas batang ialah dengan membuang dahandahan utama yang berlebihan dengan hanya meninggalkan 3-4 cabang. Penanaman 2 baris sebatas diamalkan dengan jarak tanaman 30 cm antara baris dan 15 cm antara pokok.ditabur di batas 14 hari selepas anak benih tumbuh. Kali pertama ditabur semasa penyediaan tanah dan kali kedua ditabur di atas batas selepas menanam. (ii) 150 beg tahi ayam . (iii) 300 kg. Sebanyak satu biji ditanam pada setiap lubang. Pucuknya . baja sulphate of ammonia .

. Kesemua jambak bunga hendaklah dicantas.dicantas sehingga batang berukuran 45-50 cm.

.

Hasil sengkuang boleh dikutip 4 bulan selepas ditanam. Tanda-tanda pokok yang matang adalah . Mutu ubi akan menurun jika dikutip pada umur pokok melebihi 6 bulan.

.daun berwarna kekuningan. memotong. Aktiviti mengutip hasil termasuklah mencabut. menyusun ubi ke dalam bakul dan mengangkut bakul ke atas lori.

  -..

 .3.3.2.%38.2.9 &5.9:.3.7$48   %.3!079.7 807-:-.$09025. 9.3/$0/039.0.5:7    %.

.  -.

7 97403805079&70.0. 2243:2397.:8:1.90  .90.9.

 -..

7 !481.0.9805079#! .

  -..

7 !481.0.9805079 4:-08:5075485.90 .

  -..

0..7 .2805079:7.9041!49.8  .

3$0907:83.30/:.2.  ./. %.3.

  -..

90  .0.9.7 97403805079&70.90.:8:1. 2243:2397.

. -.

7 !481.9805079#!  .0.

  -..

8 .2:7..9041!49.7 .0.

  -..

3!079.0.3.3.2-:9 !089$48   %.2.2     9.7    %. 80-0:2203.2..3.3.

7  9.3.09.

5:7  .0.:807-:-.7 .9:.9.

  -..

.3.90-07.7 455078:1.0.25:7/03.

  -..

7 #!  .0.

  -..

9041!49.0..803.8   $005.2805079:7.2 .3.7 .

.  -.

7     $005.0.8-:.3 .

  -..

:8:1.3$0907:83. .9.7 97403805079&70. 2243:2397.0.30/:.2.90.3./.90   %.

.  -.

0.7    .

.  -.

-:.3 .7 974035./.0.

.  -.

3 903.2.8.3.29.3 2.-.3 :.393  .3.-40203.8.808:.3903..0.-.3..2-:9 07.89.-:7:207:5.809025.038./.3903.9. /:.83-40/03907.9.3.:/9. 203:3.3 203.8-40/2.9:.397403:39:9.3...25748085030:.3.338.35.5:7.3:39:/:.3 20307.507239.3.3200--0.-:7:.25:3409.7 807-:-.5:3/9.:39:9.3.. -40/-.3.2/.33 .4507..3..3/03.3.3..203.8-:.3.5.8005.:  .3425430348.3..03907.7848 /.2 /9.2-:9 482.9/..2.5..7..2/9. 3 -072..2-:9.3.3-.9/.5....   .3.:-.:/9.3.-.3.4507.2-:9 .3.35.-40/:3.2/..502-.8.4.3.502-.9..9.9..-.9 80/039.2    %!!%#!$ 8:2-077420/.3203.350887 .33.903907..:-.3202:3:9.-.2:3 0/:. 203.3-....:-..3..8.3:8.-40/9.307.3 02-:9 ...03907.203.39..8 .3 805079/-07802.

2-.3.9/807.5:8.3488079.38079..3.3.3. 805.80-.3.35030/..2079.3907-.33.3-:7:  03:7.3-40 /.2503./03./-0../.9.803.3.39.3503.35.3.29..8 !03/.75. 07:.9.3/.3:-. .3503/.: !07:/.3/..2/9.5.3.25.8.2-:9 .907.5..32:33-07.3..30507:..3./..3.397403  $:3:5:33:97033-.3 :2./.3 ..47/.3-07.9 /:7...8039:./.35449.7-..7:25..3 /03.2-039:-..3202-07 !03/.3.8:-.75.30./.2 3/:9/03.5.709...8.37.2-.3:-9075.709/9.-07.3 /507:.3.3 07:.3.9.3..30-9307.7:8/5079.50748.5..393.3-0-..9.7.33.9.3 20337.  .9 :.7..3 203:7.29.8 /..3 0:7.7:.7805..3 03:3..2033.8.5.3.7-43..9203.3.7:/.3/..3203:3.3 03:7.-. 03.3-0.3/:3./.348/03./..2..75.8 93805079!07398 :-.9.203.9...2..2-:9 48202-.:/30.5...9.3.30-9307.9/.7.203:7:87:25.2-:9  397403/..2..3/507:././.82.3.940.8..303907..8503./.3.393 %.3.3 40/.2032-:.0-7.709.3. 50748.3  .3802:.0-93 805079 /.3-.3.3.2.3:39:5079:2-:.3-.3/03.30-93  03:3./.  .3.:.3:39:.502-..3 /507:.3...9.2:-.8:5.3-.202.8 03:9.75. 2030.3...9.9/.397403.75.3.8.3-09:5074 $005./.% .348-.7.3 3-402032..:37:25..:8/. 503.7 #:25.38025:73.802..3..347.:-40/0. 2. 57./.32:82/.99/...980..3..203/./ 802:.2-.348/03.3. -.3503.8.:39: 203.37.3:970350393 8.47.-.-:9 9.3.9.9....5 #:25.3.3.02-:7/.  03:3.3 503:3.7.80..3.8:5.350302-:7./...3.:307-.2.3.:5:3/.39.3..7/.8:- 9.3202-:.../..2 202:3:9.3/:3.540544 43943.3.32...3/:..8.25:7 /03.35.93 ././.:2094.2.5.3 $07.8:-/.2.3..:.3.-0780.:307-.703/.5.33:9703 .3.3./:3.3:.5.3503.  #.9/.503.3.8 . 502-:..7:8/-.3/03.3/.--037:25.907/.3.9203:7...380.31:4209:7438009.7  09: 9....3 -078..5.99:2-:-40/..25.38050799..9/.8 ...-40/:3.80/.3.

9909.92:33 80..3807:8  %/.348-.2:-.3.9./. :.3.-:9.8/.8/5:3:9 8:2-077420/.3  !03/.3.907./.2.-.3..30-9307.3..9.5.:-079:7:9 9:7:9/ 9025.9..5.34807. 03:3. 07:.24309 9:8/.3:.907/.8 .2-.3...18549.7:25.3.8.5. 0748.30748.3.3-.:3 0..3   !%&#& 39/.5..3..3-.9/:7.907./..7.3207-..7 .5:.3802:.3 03.03:3.2:8:. 03:7.03/.8. /:3.8.9..50748.18549  !03.7.3.38.3/...93-.709..3.8503.3203.203:39:3.3-.5.3  03.80-.:7..    &$&!% %..3.3 202-07.-.3  !03/.32:8:-. 02574808:-80..3.3:-/:7.30-9307.2....2030-.380/9 /03.8/:7.3  !03/..30-9307.5.3.3..  03:7.7-.7.80..3.3 .3.5.   . -.25.05. 07:.70.59/.5.38005.3-.2.2.

9.3.3/..80  !03.7.8503.9..5.39.5.-..38005.3 9.3807:8  %/./..3.3203..2-.80.2:-.8.3.3.7 ..2.2.38...5.:.3.32:83.780-0:2203.-9  !03./-:..03/.9:3: 9:3: .8.:9.39/.2.2.7 ....75:9 907449/80.8.30748..3.3.802:.-.5. :.203:39:3..9.907/.93-.2030-.3-..80.59/.3-..99:3: 9:3: .8 .93/09..7.30748.9909.309.3 -:.3.7 ..2.   !03.7:/-:.2 !078.2030-.9../2.3802:.7. :.3/.:-079:7:9 9:7:9/ 9025.:80.907/.5:.3.3/.3-.2.7.3.3/.

9 .8 203.3.89.8 503.3-07503.7 .3.85:7.5.2.3 .3..:-079:7:9 9:7:9/9025.9 :.2-.3.7802:.5.3-40/5:3:9-:.3/..3-.7.  9432097.8-:.%/5:3:98005..38005.2:-.544 544.2.3203.2 .3/.   &&%$ .38..9.38005.

38005.3/5:3:9-:.83.7 0/.3.8 203.2/.3.09.  9432097.

3 3.253-40/.92.3.:/03.3 !:.3800388..:  &--07-039:-::75.3.:2 ../.3 :-00/0.7.9.7-4/7..7:-00/0:.300/003/:9 !$!   '7994 !:.8::4:39:50325.2.3/847.:.9/.73.7.:7  00/0207:5.9 :..3.8.2..9.../.2...3 8:- -07. 507.-07.3.3.32.93 425488.9.83/:897502-:. .7.380-.4..2/30.:380-.9..3..709 .9.:87.  7-41. 9.-40/93.3.3 :9:--07.3 .3./.%03./.4703  ..7-4/7.7090 :9.3/..0  .391154240.7/.9/.8. $07/./03../.3.3 ...::-00/0-40 /:3.3 .:7..9.0.:7.7..300/0.7-.$.:9207.:3  &7.3/./.8  ..57493 02..7207.70900/0.3:3: .-.9 807.3.3 ./:3.:3-07-039:809. .380.3 /..7../.55.-.2.3:-.3-07:-./..:5009 9:7:9/:3.23.9.8:2 148147:8 107:2 3.09.3/9.47032:/.44.3/2.3...9025.3-07.-.8 0:.343$!   &%'#$ # 43.3.3/4703 00/0:.23/:897908/8.:87.73...7.-:9  903.-: .3-39:3:/5.7   & 54240.3/ /.:3.$07/..3:-890.9...:9.3/.:/.74903.39.39073.380-.7.74903.380-..3 25.3/073..5  .8.3 .3.847-  $0.9.83/.3.97:2 .8/..73. .9.:380/9:3: ..3/./70-:8 /-..43.9.

.3. 2 9..5.3.-78 9.-0.3.842-43 /.8:9.39.3.8/8:1.8-40203..0389.3.9 .3.2/50-. $08:.9072./9.

.9: /.7/5.2578.5.9 ..20307:5.74903.2 8.3. :9:-00/003/:9-07.3 8:-00/003/:95:.9. -07./.3:9.07.00-.-09:2.73.  9.3$07/.203..5 2:-  .39025.39/.3'994..3.3/3/03.7.8.7.30:33. 9. 9.5.507.    03/:9 $!  025:3..7807:5.-.-.3 /2.3. 203.9 -07-./9.3-07-.7.23/.32025:3.8.:/2.8.3 !03.7 43$!9/..8.3.2./0..2.8.8.3.3.38 7..93 .73./9.7.33.74903.73. 00-.:.3.39.3.3039./.3/3905:3.39054330--07.#$ 9.3.3.-0.0-80/.3 &-00/03808:.780807..3/:3 ..7 -.3  .9.2-:9../90543/.393 0-/..842-43 2./70-:8 /4703.3 .0-50.83.74903. /.8.3.3207:5.3.3/:2/...:-039.8./.809.9..73.-.3/02.3.8.:5:3/9.3 .9./03.3/. 2307.

09.73..38-07.73. :9:--07.:3:9:.7    :9.3.:33 ./.8  9.

.7    $07/.3 :9.3 . %0254 2.. 85:90:33.3.73.3 :9:--07.9.7038-08.3-:.:3:9:.8  9.

7    . %0254 2..:9207.7090 .7038-08.9..8 9.7 8:335:.3 :9..9 .73.3.3-:.2.8.

.3 :9.9 8-07.73.9.:335:.73. %02542.3 -:.72 ...7038-08.7    :..8 9.2 :9-07..3.

7.8. %02542.3 -:.207.3-07-.2.  .3203.3.:-..7.3.3.7503::39:503. 9....253 0507:.0.38:: /..70380.3.3.2..../03.0./-:8: $0.3 0207:. 909.9.393/8.39.. $08:.   0507:.390703/..5/.8503.3 :9..30.23.3..59/././..9.

 .5..7-.38050799.9.2-.3:- .7:..9/.2/03.3-..8-.2 2.3..3--03 -40/:3.9.5079.9.3%..3..393.3.3093. 0-..29.32.:.3.5074-078.8.025:3-075..3.9503.. 2 9.3/847..  .3.5..00/0. 503.7.2.7/.57380/.3-.3..8 &:7.03/.3.3   !030/.9.3/ 5073.2 :..3.3802.350748.9.3/-.2/.7   .3 07.3:39:502-039:.3...7.980.3907/.9/.3503..3  .293203:9:9.00/020207:.7.7.3.9.3/:3..200/0/. 9.8.3.-:39: 203.23:80-0:2/-..9./.9203443//..3-.20-.3 2033..302-.3/-..9..3.3.:5:3:-/.3..3 .3-.7/9025..2/.2  &39:203.39.807.70380./.32033.33/.././..39.3-079. 00/0/9.5.8.7.3 47.87  00/0/9.3.2 . /-.9.3.2.3-. 5:9.300/0.42/.7:/-:.8.30.35:.2203:7..3.8.2.3808:.3203:3.:9.3502-039:..5:780-.:9...703/:9 .700/0 /. .390/:/.3.9.307.39. 0.380.8/03.3.

5:9.2.3   ./.9..9.7..700/08.3/0-:3 0-:3 09.3.30.39.7.9.3/..75:.30..2..80-.3/.2.2/-.03/.3.2-.9.9./9.:0.3 -08.300/0  .7.3-.3.3.3-03 2 2  :39:503. 9.78.  07.3.7/.3..3.3-03/9.3.7.9.7038.7 00/0  00/0-40/9...380:2. $8902!03.9.3.2.503.2  ...3  07.3803.2.3.:5:3-08.7..7038.3-03 2 2  2.3 203:9 038:9.2.7/.9.2//.5.2.9.38009.7:  ..78.:80.3.-:723:80-0:2-.:9..2.8 /03.280.39:3.7  :9.   .38:/:9480/.. 20207:.-./.   07.2 .7 038. 9./.0/:.../.8.

.7907:9.3.38025:73.7..3/03.9/:./5073.3 !03.3:7../.8.3.88902503.3 54480/.3.7.8.8.7.-07./808:.:.9 $0.9.33..3:- :-0..3 09.3.9/.3/.30.5. $07..3-40 /.:39:5.3:-:9.39070.3..3/.:.3 ..3. 808:.30:39:3.2./.3202-3.2 .7.7.3   !03:7:8./..3.300/0203:3.3.7.8.8 /.37:25.544:. 503. 9. 07..89..3.3 !030847./.3/5073..3$::7 .9:2-08.2..32037..7/..8809..8..3202-.9/.2..2 9.9.9503.3/03..30-907.7.2033.8.:203:3.35..3/.3.0389.3.:..23.8  .3..380-0:207.9/.7/03.9 503:3.3.3502-039:.3/ .3 $89025075.3 5079:2-:.203:7.2..809.3/507:.79...2.3 808:.3-../-:..3.30/.79 .3  !037.300/0/.3.502-.2..35740  !03.39:305..3503.2.47./.2.2.47.:0/.503.3 .5503.9. /.3203.37038 $07.     .544  8::7 8::700/003/.3502-.388902503.3202-08..38005..3.7.-...2./..3 !02-039:.:2.3.3.3202-08. /..:.3503.780-0:2503.3 $:2-077420/.38:2-0780/.78005.52.   !02-.5503.37 0207:.9:509. 809025.9-:.39:9.3 /507:..3.2.3  /.3:-00/0.05.9/.380907:83.3 /03..3.3203..5.38025:73..3./.75079:2-:.:... 90703..7..502-.3.30:7.5..23   !03.3 9.788. /.3.3/.3-.3.-.304/-.3503.32:82:.2.8.300/003/...9. /.3.33...9303/.3   07.38025:73.2-.3-.3.3.2./.:.47.39/.35079./5.3.9.203/.

.300/0..3-08...7.:.20.3.350207:..9/...3-039:9.9.3 :7.3802.3202-:..30..38890223 :3857..2-..3.4507..3 /.388902503.3.345 544 $02.:.39./.5.3.8890290780-:9.3.507: 3:3857.87 2307.3/507:.39.3502-08.5:3 48507.7.07.7 87../.3903.5503..3802:. 88902503..20.3.3 /.2070..3 .89.7.7.73.280:7..3-07.2:/./..785:8./.3.9:5. 200-2 .3:39:87.350207.4507.5.39:35.3/::3:39:/825.3.90.390780-:909.8. 50393 $07./.3 503.3.080:7:.30.2-.3 507.3/.7..39.38.7:.29.5.33.35:3:9.3.3./..3.:.3./.3 509.345802.9.3.507: . 809.3..038.3...320-...-0703907...5 -.3/.88902503.3.3 209075.7.9.7-..3.7.3.7 909. -40/9039:.3./.3274 703820-.39.2.:7 998/./.80.9/.740544.3808:..3.303907.5072:./.2 9.09.203.  ./.2.39:35.3:7.8./.8 203:3.3.7/.7.320748.099.7..5./..5:39 $009./: 8009./.-07.39:35.3.78.2-.3.-...3/9.7.3..3 203..-:7::39:202.79.3.5.808:.8.2.7.3.9078..3 .3-40/.3/.39.5. 0./.348502-.3 9.-.808:.7.9....37038.39.3907:8.87.7/..3-40/.9/87.3-08..07./.73.3 77420907 5.  ...5.7.7. .3 .4507./.3200- 20907-.3.380.3/87./.-40/3. .3 -079.7 /.39..-.39...3-.3/9.3.3.3.303907.9:889025./.803/...90.7.3503..9.8.3 54400/090780-:9   48507.3:39: 202.3.7./.3 2:33.3./.393  .3 -07:-.3.802:.302-.307..3.503.0..8/.8.39.3. :-.8. 502.7.0.7...30.:.3.7.203:90..3. -.2.3907-:.390780/..7.3.3.200- 09..85072:..9503./.. 503:3.8./../.: 5.32083.  28:5./..:.7.9./. 88902 3:.2.3 03907.82/./507:..3/507:.2.9. :2.3 .9.2.9.73.8.-. -07.3/.3: 503:3..73..88902503..3544 /../.:50207.3.2.73.73.33.07.. .303/.302-.2.0.2.9.3-08.7.3503.02-.... 0-:7.3 5:3:9.2.7 /.3.39.3..7.39.-.8890223:3857.3 !03././.8. ../.3.3 803.5.7  :39-07.39.-.3.2/-.3.039-.3:-00/0 .3502..3/.002-.3 .3 :.7.3.5073./:3.3 -07503.502.520207:.-..3..9.7./.320748.9-075.388902503.7 87.399.80503:3..3/..380.039-.3200- .33.5.909..3...9..332030-.3802:.3.0.2.5.3.-40/5.39:35.3.2//.320..3.3 !.39.8503.3/5  .9:5.320.39:305.07./.80.2..3/.3502./.3 $8902503.8.7 .3-079.3.7.3/.3/:3.-40/9.:.3..7.3.2./.33.38890290780-:9/-:.503.3038544 .8.388902503.

 .9&-00/08079..3. !03...3.9..3 !03.

07.0.48547.2:8: :.:300/0 . -.9 39/.9.9.

7.07.898 5.43.!07./4.94. -884/08  :.9 #05:9:-00/0 .

0/07. /.. ././.203.3 ..3:-//.95.3-././ .9.9:202-039:07:53 .507:  &-00/0203.9.93907/.357480850308.: -078.:7.3/.:3:./705:9/..-.3-.7    -.3.9-03425.:3203./.:3-07-39.3..8 .9.8 $25.7.7807.745:8 47..5.-:8.3/.20./ -0707034 $02-:77..:3 9..9 -39 -39507..4.3-:8: . 202:3:9.9.8 5:3:9..3907: 203.5.9/..3807.8.3 %07/.3.3.3 0.3073   $25942503.:3-07::3.3 .3 .3:9:- 00/08005.3.3.9/.35.:3/././.9180.3.3:-802.0  08.3.

802-:7.:3/.3.. 2.3.3.3.37.3.3.9.39:203:7...93  !74808203.32./..380.39.3503..-.9 $005.5./.5.3/.2/.0/.39.7.9202507-.30-078.39: 203:7.3 -07:-...:3 /...8  .3 203:7.9.-039:8079.39.9/.3.3.3-03.7.3.203..5./.3  !03.:..9 07:53 08340 -.9/.3-0-.507: /.-07539.3/.7.9202-.9 /..7..9.3.3 !. 825942.3 203:3.2.7.38:3/.3.30342 5..503:/.7..8 :./03.3 507809.307.2.3/8.503..3.3 $02-:7.70-.   .5.3/.3.30-:3  .3002-.39.7.39....3.3907:8.3980.3.. -070/:9 2030.9202-...9.3 907.9  2.9/.9.3..8 503..3807.3:3.3.

:3./..3...9.. 825942.: 9/.3.3.3203/.81472.3503470:- .7.2:-00/0/.3 8005.. ..35.350302-:7..//..8  .5..  :2-.30-078.2.2.8.-:3.3  0-:3 %.37./..7 .3:.3889027.802-:7.:3 .89.3202-07.20307:8.3/.7:8  2..3803./..3.3. .3 907:-40203.39.33 503.9:- 803./...3802-:7.30--.3/.8.2-40 2028.7-41:7.3.3./.9/.307:.3.5.3.3 503.3 $07.3 203:7:3..33202-.8203.9 .9 $07. :2-.9-.-07.39:35.-:7-:97.-.

3. 503.30..3807.2.7.8 !0302-:7.5./.88005..7805079-07:9   .3-40 203:7.9203:7.30-078.3203:95.-:.4:2/5073.803..0:- 00/0 7.9.9:2:7 503..8.3/:..3  &25.3.3  02.3.-.3..380-0:2203:95.3.38::700/0/47040../.37.3.90254/.2.88  '0790-7.303:95.3. .3/.3.894248.3 4258.1802..3/03.2.9.3 05.:303/.30-078.9.3/.3 $07.30-:3 /.8-075.3503.3.3   %0254./-07039./.3/:.3/.7. .37..8802-:7.3.3.3.3 807.3..7./.3.:3-74/1.9!03470. &..90 %:8  .3:-00/0 2.

3 /.39.2.3.380-0:2/-..:..3. /..38:7203.300/0/549439070-/.5.0.073-.9907:9.9!03470.7 ..30.3-.3.3/  .05.3907-:.202:.2.3/9025./9..3/03.3 -.3.3/.03 .3705:9:-40807.79..3-.3:-00/0/2.3:.7:8  :3/202.39 40.39.3.3 258.3/.3/.3.8.3 ..8.3.-. .3.3.3.7...3...7: 03/.5.9. .:.2-07./.2-.5.3073 :.:3 /.:3 -0342 .3/...3.:  $07.3:- 2..3.9203470/.3/.   :2-.3/.3 %.3202./.7.3:-./.-.3:9:-90780-:9-./.3.#.9.2.9.3-40/9039:.9  ..37..30:33.3.9.8203.3.2030.3-402030-. 20307./.3-07..3.9.3:39:574808 50307..-079:.37.3..2.3:...9/.7 .9.9203.3 &..:3-.3/0.3-.5.9.7/.3 $07./..3.3../9.3-.7/.7-41:7./ .09.:.:00/00.3.3-.5:.3/073.3:95 - .7.8.8..3/ 5073.03503.8 90254.3 3-079::.3   !0748.:: &-/470/..:3 2034705072:.:3/.9-:8: &-00/003/.:.3:.&-00/08079.:-/5.81472..3.894248.3/.9.30:.38005.7 8039..7..8  &.2 02.:.9.2..3:- :2-...3/.:.2..05.3.9/.09.9.8.2.35748085079:2-:.:-00/0/-0../825.38::700/0 40:.   ! %$#%!&&$% $:2-07%0349.3.7..7 05.3  02.574808 202:3:9.3 2.9 0.3:39:502.5:..-8.2. ..2-07.0.3 %.990/:.3.73.3..9.300/0203.7:-90780-:99/.7     40/5:3:9 -:.2.2-.3.738073/.3..-40 203:7:3...9.2.3!03:95.8/.7:03/.79.202.

3-..3509..3-.307.98..350207.3203.8.9:.: 07/..3./ .5:3907/.3.7..8.3.9:/03.9.3 ..3 .203..307.0/..2:-00/0203:3.3.9./....35:.3.2..5.390.  2.2.3 203:3.9./.9.3.2.3.

.9.7.3424/9 08:95.3 5:.3 90.3203.307...9.:203:3:.3-07-.:3 503:3.9..203./!:8.3..850207.8.3 /.35:..3 .9.3549038.3/3/03.9.75.9..909.3.: 0-203:39:3.3 3/.9: 9.307.2:-00/0203:3./.5033.203:3:.9!02-./..3-0703.3.9.3.3-.2.3:3.9/507.3-.5.9.307.

.. .09.3 9.709:.7-..2/.3.

20.0 $03:.32025:3.3-07:-  !443.79:3.800389...49./.9:2-:209...3  !.7:80748:8 .709'   &$& .09.2.3.7-.3..2..3.3  .2  0:2348.

5:83.80-.9.7/.    !030/. $08:.4  4 &-3-40:.2/.3.302:/.3-.3./9..7.7.9 2025:3.8 -07::7.9.880-.3 820-.38::.9..202. %.3.3 8293   03.3.3.3..-80:-.3.8/03.3.  2 5 .9380.2907:80-.3%./:. /.33.9.3.3.2 -03803:.39.2.380/9-07-::   2/.:3/.3 -03 .302-.3/9.3/.3/507:.507:/-.3.3 502-:..3../.35.3.2/..2.8.39.3.3-.5/.3/:9/03./9.3%.8..

.3/.3.78/.09./..380:7.3/.3..3:- .3 /-:..3 80544/.:3/.3. 82.9.7.3 :7.39. 7.3/.3:39:2030.3/.3-:3..35079:2-:..:3.2902549..3   .32089.3/.3.3/93.:3/...:5..3 0- 82 /.3/.3 -070-.203.39.3203.9:544 803:.0.39.3..:3..3-070-./.7.2.3202-:.3 82/.3:3.2-.78 /:. 07.2.3.3/.2025:3.8.-./...7.7 .3.3803:.8 $.3.-.3.3907.8/.39.7880-.9. 507:/.8   .

3 !02-.!02-..7907..47 ...:37:25./....2-.884 5...3 .3.3/847./../.      #&! #.805079-07:9   !:83..3.957.8..

7  !03.2.8-.0307.880-0:2203.3.9.38803:.3203..9/.2./.3.9502.3803:.2--03 07.3 ./.3.3240/:..3.39.9./.3.39.3.09..3.   %! &%!$ .:3/.3.8:-803:.2. :.207:25:98005.3-40/5:3:98005.320307./..9:9. 07.7.9/.705:9:2-8 /..3-.3503.839.3-40/.3.8 .3-40/.3.3:5079:2-:.3.207-.3.7-./03./03. /507:.89:9/..3.37.3:-   $#!% .320307..307.3 503:7:8.9.3 .39.807.7/802-:70 ...:3.3/.2.32....

-07.9.2-.8.:33..3...73.3/9.-:.3.3507: /. 07..:  .3..9.0:33 :33.3/.:.320380/.3.3 ..::52.3 07.3/.203.-:9 2024943 203:25:/.2 !44.

.39..8%:.3.42-43/.305./83:39:50307.89:.09.380/9-07. $.47.3.. .    4  &39:202507-.350303/.9.3 .2 23: 23:  23: 038./...39.  !&$&%$   . 9.7   !0303/.280-.3..8../.3.547..-:7-.7.3..3. -0 80-0:2203.3.08:-:7.305.59.

8  9.9.3 !   !   !   .7   -.09.

5 .3203:3.8/.2935:.3 4.9.5:39 -070:5..3803.3:.7.:.3.2.9472030/:9.3-.88005.-:7/-.8009.380-.3.8.2 4.7 ..3/.78005.9041.7.78 /.-03 9:2-:     -.3.39.8./3.3 .2. .9.7/..8.809..5:-.-:7.07 :39:203..2.3././5072:.7 .3../9.7  !03.9.8.3202-.3.8203. .-.2/507809.3/03.8. /9.2....39.7 !../.0/:. .2.8203.78005. 03..-:7/. !% /.7880-.3.7.3 . . !747..203.3:9.3.3 $09.3 47.7..8.2.2.9.80-.3.9.3 .33:9703:39:5079:2-:..7.380-.2544   03./..3.8.3/03.3:3.4./507:..2:39: 2037.3-..8:5.8.3...80:.3.8./.7   03.3..3.3.3.3 -03 .35.2033.9857307038 09857.544 $0-.39.8-..9.3../.3./..3:39:203.2..3.7.3../.5079.8.2   !03.805079-07:9  .2.3.3 .897:9:7/.$8    -.3202-:.2-.2 /9..3/03..9.544-07:2:7 .8.7.7..39.7/.8/03.25.3.-0././.2.3.78005.-:7 .2 /9.39089:79.38.9.3..   .3 /.80-0:2/-.2.9:-/9.-:7/.3%.-:7 ... .3-07..8.2243.809.2 -03/9.2-..9.9.3 !:.8  -09.   -.3/.820302.3.39.28009.2202-.-:7 802.2-.8/.3.7 :3..39.2-.78005.3 .2/.3...747.3.2.:3.-039:2-:  .8 09.5030/..3.-..7.9.-039:2-:   !07.-03 9:2-:    -09.80-.3 /9.347.8.8.3 /9.-.3.8.3-070-.3.9..3.9. .3.39.7./03.9.78005..7/.9./9.3.8-.2907:8/.7.78005.:..3...780 5020.9.7.2 0-.8-07::7./.8-..797..39..3 /.-:77..3.342-43-40/:3.75.2  !03.3544 .3/9..

2 0802:.2-../.-:3.39..39...-.3-07::7.03/.9.3  .8  .8803. /.

 .

38005./.3.8/9.32.3 %. /:955.3/.3203:7:3.8803:.9..3./.3-40/:95-:.:2:7544200--:..2 :9::-.544.3/. .  . 9.

8:.3203.9203:95.9..89072./.203..:/.2-.:3-07.847    .73.0:33.-:9  2024943 203:8:3:-0/.3:9-.3 9.:0.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful