Vendet Ballkanike dhe Ndryshimet Klimatike Program per Ngritje Kapacitetesh

Ndryshimi Klimatik: Nje rrezik Global ne Zhvillim
Jeta ne Toke, sic e dime eshte e mundur ne saje te efektit natyral te njohur me termin greenhouse. Te ashtuquajturat gaze te efektit sere, kryesisht avuj uji(H2O), dioksid karboni (CO2), dhe gjurme gazesh si metani(CH4), oksidi i azotit (N 2O) dhe ozoni troposferik (O3) lejojne energjine diellore te arije ne Toke si drite e dukshme, por nderkohe e kapin ate brenda atmospheres si nje nxehtesi infra te kuqe. Ky fenomen, e mban planetin tone mjaftueshmerisht te ngrohte duke siguruar realizimin e pershtatshem te funksioneve fiziologjike te te gjithe organizmave. Mungesa e gazeve te efektit sere do ta ulte temperaturen e planetit tone rreth 33ºC duke e renditur Token ne rradhen e planeteve te tjere pa jete te sistemit tone diellor.

E f e k t i
DIELLI
Nje pjese e rrezatimit diellor reflektohet nga Toka dhe atmosfera

S e r e
Nje pjese e rrezatimit infra te kuq kalon permes atmospheres dhe nje pjese absorbohet dhe riemetohet ne te gjitha drejtimet nga molecular e efektit sere. Rezultat I kesaj eshte ngrohja e siperfaqes se Tokes dhe e atmosferes se ulet

Rrezatimi diellor kalon permes atmospheres se paster

Atmosfera

Toka
Pjesa me e madhe e rrezatimit absorbohet nga siperfaqja e Tokes dhe e ngroh ate Rrezatimi infra i kuq emetohet nga siperfaqja e Tokes

Burimi: Programi per Ndryshimet Globale I US: Ndryshimet Klimatike/Te dhena

1

Te dhenat klimatike qe datojne rreth 160000 vite me pare vene ne dukje nje relacion te ngushte midis perqendrimeve te gazeve te efektit sere dhe temperaturave globale. duket te jete shnderruar ne nje rrezik serioz per Token gjate shekullit te fundit per shkak te aktivitetit njerezor. Gjate 100 vjeteve te fundit. Ne 1896.5ºC. dhe efektin negativ te tyre. duke rritur ne menyre te dukshme sasine e gazeve te efektit sere ne atmosfere.5-4.Efekti sere qe per miliona vjet ishte nje bekim per Token. kimisti i shquar suedez Svente Arrhenius sugjeronte qe djegja e lendeve djegese qe con ne dyfishimin e CO 2 atmosferik mund te rrise temperaturen mesatare globale me 5. shpyllezimet dhe pastrimi i tokave per bujqesine-eshte rritur ne menyre te ndjeshme. gaze te reja sintetike s i klorofluorokarbonet dhe halonet (CFCs) jane emetuar dhe ato sigurisht qe veprojne ne favor te efektit sere. Kjo nuk eshte shume larg nga rritja prej 1. Me industrializimin dhe rritjen e populates emetimi i gazeve te efektit sere –nga djegja e lendeve djegese. Perqendrimet e Dioksidit te Karbonit 370 360 pjese per million 350 340 330 320 310 300 290 280 1840 1860 1880 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2 . niveli atmosferik i ketyre gazeve eshte rritur ne menyre te qendrueshme dhe Keto rritje te ndjeshme kane filluar te pervijojne nje balance delikate. Gjate kesaj kohe.5ºC e parashikuar prej simulimeve kompjuterike te projektit klimatik per dyfishimin e sasise se CO2 atmosferik. parashikohet te vazhdoje rritja e nderkohe qe ekonomia globale rritet. ne kemi emetuar ne atmosfere gaze te efektit sere me nje shpejtesi me te madhe se ajo qe do te duhej per ti eliminuar ato ne menyre natyrale. Per me teper.

erosione. Sidoqofte. vitaliteti I pyjeve dhe rajoneve te tjera natyrore. ne disa drejtime te tjera rritja e avullimit con ne thatesire sepse shirat e bollshem bien diku tjeter. Rreshjet Vjetore 1901-1995 ( Programi i US per Kerkime ne Ndryshimet Globale: Ndryshimet Klimatike/Te dhena) 3 . Sasi te rritura te ujit ne atmosfere do te thote me shume shi ose bore kudo. Ndikimet ne shendetin tone. gje kjo qe do te perbeje ndryshimin klimatik me te shpejte te 10000 viteve te fundit. fluktuacioneve klimatike natyrore ose gabimeve kompjuterike.8ºC. atmospheres. Nje Toke me e nxehte do te shpejtoje ciklin e qarkullimit te ujit ne natyre: shkembimin e ujrave ndermjet oqeaneve. dhe produktiviteti I bujqesise ka te ngjare te jene te ndjeshme.Ne 1995 komuniteti shkencor boteror raportonte qe ndryshimi eshte ne rruge dhe Toka eshte nxehur rreth 0. dhe tokes. Ngrohja e ketyre permasave do te ndikoje shume aspekte te jeteve tone sepse ajo ndryshon temperaturen dhe sistemin e rreshjeve .4-5. Ngjarje te tilla mund te shkaktojne permbytje. Temperatura me te larta shkaktojne me shume avullim. Ne 1995 IPCC arriti ne perfundimin se temperatura siperfaqesore boterore e ajrit do te rritet me 1-3. Ne janar te 2001 UNIPCC (Paneli Nderkombetar per Ndryshimet Klimatike) deklaroi zyrtarisht qe ndikimi human eshte faktori kryesor per ngrohjen boterore. Ne mund te shohim shenjat e para te ndryshimit ne ciklin e ujit.5ºC ne 2100. periudhe kjo gjate se ciles u zhvillua qyteterimi human. Kjo deklarate ishte e nje rendesie te madhe mqse deri atehere egzistonin zera qe ia atribuonin ngrohjen boterore aktivitetit diellor. Parashikimet sasiore per situaten ne te ardhmen jane ende te paqarta. Interpretimi me i mire eshte se ne do te perjetojme nje ngrohje prej rreth 2ºCne 2100. dhe ndryshon shperndarjen e rezervave te ujit te fresket.5ºC gjate shekullit te fundit. dhe ndoshta humbje humbjen e jetes. dhe tokat do te tentojne te thahen me shpejt. ndersa ne 2001 rritja e parashikuar e temperatures arriti ne 1. indukton rritje te nivelit te deteve.

keto kryesisht mbi njohjen dhe zbatimin e politikave per reduktimin e emetimit te gazeve te efektit sere (GHG). banoret e vendeve ne zhvillim jane me te ndjeshem ndaj ndryshimeve klimatike per shkak te infrastructures dhe kapitalit te limituar dhe varesise me te madhe ndaj burimeve natyrore. qe ka ndodhur kudo ne bote gjate shekullit te shkuar. 4 . Keto vende duhet te periudhen mbas 2000. Ky process perfundimisht coi ndermarrin perpjekje maksimale per nderprerjen e ketij ne adoptimin e Protokollit te Kiotos (KP) ne 1997. i cili vuri ne gjeografike por sipas emetimit te gazeve te efektit sere. meqe pergjigja e vendeve te zhvilluara ( e jane q prodhuesit kryesore te GHG) ishte disi e dobet. gjithashtu kontribon ne kete rritje. ne rajonet e ndryshme prezantohen jo sipas shperndarjes se tyre Ne kete harte (krijuar nga Instituti i burimeve Boterore te US) 1995 prezantua vendimi i Berlinit. Ne kete kontekst u hartuan nje numer detyrimesh per te gjithe vendet. Ne pergjithesi. evidencat shkencore mbi ndryshimet klimatike globale dhe konsekuencat e tyre cuan ne ngritjen e shqetesimit ne rradhet e shkencetareve. Me gjithe ate. kryesisht sepse uji rrit volumin kur nxehet. fenomeni. Europa dhe Japonia). Iniciativat Nderkombetare lidhur me ceshtjen e Ndryshimeve Klimatike Ne vitet 80’. Shkrirja e akullnajave. Ketu veprim nje process negociatash ne menyre qe te forcoheshin angazhimet ne kuadrin e UNFCCC per eshte krejt evidente pergjegjesia masive e vendeve te zhvilluara (kryesisht USA. politikaneve dhe publikut. Ndersa rreziqet per shkak te ndryshimeve globale te temperturave rriten. egziston nje nevoje reale per tu fokusuar ne aksione per reduktimin e emetimit te gazeve te efektit sere dhe minimizimin e ndikimeve negative te klimes ne ndryshim. duke krijuar nje burim shtese te gazeve tee efektit sere. Ne vitin 1992. duke demtuar ekosistemet dhe infrastrukturen. Tokat dikur te ngrira ne Alska dhe Arktikun Siberian kane filluar te shkrien gjithashtu.Niveli mesatar boteror i detrave eshte rritur 10-25cm gjate 100 viteve te fundit. Shkrirja dhe ngrohja e tundres do te cojne gjithashtu ne kalbjen e lendeve organike dhe clirimin e karbonit dhe metanit . UNFCCC (UN FRAMEWORK CONVENTION ON CLIMATIC CHANGE) u adoptua ne Rio de Zhaneiro.

meqenese per here te pare u specifikuan angazhime ligjore. mekanizmave fleksibel dhe Artikujve nr. i cili planifikonte nje plan pune te detajuar per zbatimin e KP. Pak kohe me pare USA revokuan angazhimin e tyre ndaj KP. duke e vleresuar ceshtjen e ndryshimit te klimes shume te rendesishme. Ne 1998. parashikime te evoluimit te emetimeve te GHG. Ngritja e Kapaciteteve dhe Ndryshimet Klimatike UNFCC. Synimet per te cilat u ra dakort u diferencuan per vende te ndryshme te zhvilluara ( psh.5. ish e pamundur arritja e nje marreveshjeje deri ne fund te ketij takimi formal ndaj takimi u la te mbahej ne Korrik 2001 ne Bon(COP6-bis). Duke ndjekur kete plan. si zhvillimi i sistemeve kombetare per vleresimin e emetimit te GHG. COP6 u mblodh ne Hage ne Nentor 2000. ato duhet te reduktojne emetimin ne pergjithesi te GHG te pakten 5% ne krahasim me nivelet e 1990. monitorim dhe rishikim). Kjo marreveshje politike eshte perkthyer ne nje tekst ligjor teknik ne te gjithe parametrat pervec kompliances. Per shkak te ndryshimeve te medha te pikepamjeve midis partive mbi ceshtje themelore. Komuniteti Europian ne total 8%. N2O. USA u zotuan per nje reduktim te emetimit prej tyre te GHG prej 7%. Sipas KP vendet e zhvilluara kane detyrime te specifikuara: gjate periudhes se pare te angazhimit ( periudha 20082012). duke pasur s i synim kryesor arritjen e nje marreveshjeje ne ceshtjet kryesore operative te KP.7 dhe 8 te KP( raportim. Gjate takimit te nivelit te larte te COP6bis. duke stimuluar opinionin boteror. COP inkurajoi Partite e perfshira ne Aneksin II te Konventes (ato me te zhvilluarat) te ndihmonin vendet me ekonomi ne tranzicion (RITs ) dhe vendet ne zhvillim me synim rritjen e aftesive te tyre per te arritur objektivat e Konventes permes zbatimit te cka parashikohej ne Konvente dhe pregatitjes per pjesemarrjen e tyre efektive ne procesin e Protokollit te Kiotos. CH4. Puna do te kompletohet ne takimin e ardhshem ne Tetor 2001 ne Marrakesh (COP7). hartoi nje sere zotimesh per te gjitha partite ne Konvente. gjate Konferences se 4 te Partive (COP). dhe 5 .Protokolli i Kiotos (KP) perfaqeson nje hap shume te rendesishem perpara ne kufizimin e emetimit te gjashte gazeve te efektit sere (CO2. Nje planifikim dhe zbatim i integruar i aktiviteteve relevante perfshin nje numer aksionesh.HFCs. u hartua Plani i Veprimit te Buenos Airesit.PFCs dhe SF6). duke marre parasysh pergjegjesite e tyre te ngjashme dhe te ndryshme njekohesisht. Ne sesionin e vet te 5te dhe te 6te. nderkohe e njejta gje vlente per Shtetet Anetare te Bashkimit Europian sipas marreveshjes se ndarjes te aprovuar brenda Komunitetit. ministrat arriten nje marreveshje politike mbi ceshtje operative te KP. Japonia dhe Kanadaja me 6%).

reduktimin e emetimeve ne sektore te ndryshem (energji. industri. Keto aksione permbledhin: • • • • • • • • • • • • Ngritjen e inventareve Kombetare per emetimet e GHG. Transferim i teknologjive ambjentalisht te pranueshme. Emmisions Trading (ET)-Tregtimi i Emetimeve. Sisteme Kombetare per vleresimin e emetimeve te GHG. Vendet me ekonomi ne Tranzicion. te emertuara Joint Implementation(JI)-Aplikimi i Lidhjeve. Observimi sistematik dhe kerkimor. Aksione prioritare brenda kuadrit te Ngritjes se Kapaciteteve u miratuan pasi EITs dhe Vendet ne Zhvillim paraqiten pikepamjet e tyre. Ngritja e Kapaciteteve ne keto vende eshte nje nevoje urgjente. Rregjistra Kombetare. Shkembim personeli shkencor.deteminim/vleresimi i masave egzistuese per mungeses se burimeve financiare dhe njerezore ne nivelin e duhur te specializimit. 6 . Zhvillimi i strukturave perkatese per zbatimin e Mekanizmave Fleksibel te Protokollit te Kiotos. Edukimi. si dhe per shkak te mungeses se strukturave administrative efektive. Matja e ndikimeve potenciale te ndryshimeve klimatike dhe identifikimi / vleresimi i masave te mundshme adaptuese. Clean Development Mechanism (CDM)-Mekanizmi i Zhvillimit te Paster. ashtu si dhe Vendet ne Zhvillim . Komunikim Kombetar mbi progresin e politikave dhe masave per reduktimin e emetimeve te GHG. banim). kryesisht per shkak te perdorimit te limituar te teknologjive ambjentalisht te pranueshme. si dhe zhvillimin e Planeve Kombetare perkatese. trajnimi dhe ngritja e opinionit publik. perballojne veshtiresi madhore ne ndermarrjen e veprimeve te tilla. Sidoqofte. Parashikimet ne te ardhmen te emetimeve te GHG. Identifikimin dhe Vleresimin e politikave dhe masa per limitimin e emetimeve te GHG.

dhe SPEED S. Permes ketij programi. Programi ka nje buxhet total rreth nje million EURO dhe kohezgjatje 18 muaj.A. BosnieProgrami koordinohet nga Observatori Kombetar I Athines(NOA). FYROM-I. Programi filloi ne fillim te vitit 2001. dhe nje OJQ grekeInstituti Inderdisiplinor per Kerkime Ambjentale (INIER). politikat dhe masat per Hercegovina. Ne program jane angazhuar kater partnere greke: dy kompani keshillimore private te emertuara EPEM S. konservimin e energjise dhe perdorimin e energjive te rinovueshme. ndersa dy prej tyre ( ullgaria dhe Rumania) kane firmosur dhe B Protokollin e Kiotos. synon tu ofroje mbeshtetje financiare dhe teknike vendeve te permendura me siper ne menyre qe ti ndihmoje ato ne ngritjen e aftesive per te arritur objektivat e Konventes. ndersa takimi i pare u zhvillua ne Mars 2001. Per me teper. Universiteti Teknik Kombetar I Athines (Laboratori I Ekonomise Industriale dhe Energjetike). si nje Parti e aneksit te II-te te UNFCCC. NOA ishte pergjegjese per hartimin e Takimit te 2-te Kombetar ne kuadrin e UNFCCC.A. Kjo mund te arrihet permes zbatimit te cka parashikon Konventa dhe pergatitjes per nje pjesemarrje te tyre efektive ne procesin e Protokollit te Kiotos. reduktimin e emetimeve te GHG. Rumania dhe Jugosllavia. Planifikimit FizikDHE Puneve Publike.. Keto dy vende I perkasin aneksit I te Konventes. ndersa te tjerat nuk jane perfshire ende ne te. Vendet Ballkanike te perfshira ne program jane Shqiperia. Te gjitha keto vende e kane miratuar Konventen mbi Ndryshimet Klimatike. Bullgaria. Planifikimit Fizik dhe Puneve Publike. Greqia.Programi i ngritjes se Kapaciteteve per vendet Ballkanike Programi i ngritjes se Kapaciteteve per vendet Ballkanike countries eshte nje iniciative e Ministrise greke te Ambjentit. 7 . Se fundi. dhe vepron s i nje keshilltar teknik per ministrite me kompetenca te perbashketa ne ceshtjet lidhur me ndryshimet klimatike . NOA eshte nje qender kerkimore publike pergjegjese per rregjistrimin e emetimeve vjetore te GHG ne Greqi ne favor te Ministrise Greke te Ambjentit. NOA ka ndihmuar vende te tjera fqinje ne arritjen e detyrimeve te tyre teknike dhe raportimin ndaj FCCC. Ajo eshte gjithashtu pika kombetare fokale per IPCC.

duke marre parasysh prioritetet kombetare. Vleresimi i nevojave per rregullime ne kornizen ekzistuese legale kombetare relatuar kjo me shfrytezimin e mekanizmave fleksibel. 8 . Vleresimi i ndjeshmerise se ketyre vendeve ndaj ndryshimeve klimatike. (9) (10) Perkufizimi i rajoneve prioritare per mekanizmat fleksibel. • Ndihme vendeve Ballkanike ne identifikimin . Lehtesimi i transfertave te teknologjive te konservimit te energjise dhe teknologjive te pranueshme ambjentalisht. dhe largimi nga oxhaqet i GHG. Zbatimi i sukseshem i programit kerkon pjesemarrjen active te gjithe organizatave qeveritare dhe joqeveritare te vendeve te angazhuara ne program. programi ka detyrat e meposhtme: (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) Perpilimi/Vleresimi i inventareve te emetimeve te GHG. Zhvillim i metejshem i bashkepunimit financiar dhe shkencor ndermjet Greqise dhe vendeve te tjera Ballkanike. Ne kete menyre do te mund te grumbullohen te dhena te besueshme ndersa rezultatet e cdo synimi do ti pershtaten nevojave te vendeve lidhur me ndryshimet klimatike. se bashku me sistemet mbeshtetese te nevojshme per grumbullim te dhenash dhe menaxhim dmth elementet qe lejojne nje vleresim te situates aktuale dhe te tendencave te vena re. Parashikimi i emetimeve te GHG . veshtiresite e hasura dhe nevojat infrastrukturale. Identifikimi dhe vleresimi i politikave dhe masat qe synojne reduktimin e emetimeve te GHG. s i dhe politikat suportive dhe masat per kalimin e ketyre veshtiresive • • • • Identifikimi i rajoneve prioritare te aksionit ne vendet Ballkanike brenda kuadrit te Mekanizmave Fleksibel te KP. Zgjimi i opinionit publik. Permiresim i kushteve Ambjentale ne pergjithesi. Per arritjen e ketyre objektivave. Vleresimi i strukturave administrative egzistuese. Database-Trainim personeli. Per me teper pjesemarrja aktive e te gjithe pjesemarresve te angazhuar do te siguroje vazhdimesine ne te ardhmen e aktiviteteve lidhur me ndryshimet klimatike nen nje pergjegjesi lokale dhe do te nxite bashkepunimin midis vendeve mbi kete ceshtje ambjentale nderkombetare themelore. vleresimin dhe selektimin e masave te pershtatshme per reduktimin e emetimeve te GHG. ne gadishullin Ballkanik. Formulimi i nje Plan Veprimi Kombetar per reduktimin e emetimeve te GHG.Objektivat kryesore te Programit jane: • Ndihme vendeve Ballkanike ne perpunimin dhe realizimin e inventareve te besueshem kombetare te emetimeve njerezore nga burimet.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful