You are on page 1of 31

A ΦIEPΩMA

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998

2-32 AΦIEPΩMA
O γοητευτικ ς κ σμος
των Mυκηνών.
Tης Πέγκυ Kουνενάκη
 H ακρ πολη και
τα κυκλώπεια τείχη.
H κατοικία του βασιλιά, το νε-
κροταφείο, η υπγεια δεξαμενή.
Tης Pεγγίνας Mουστεράκη
 H Πύλη των Λε ντων.
 Mνημεία έξω απ
την ακρ πολη.
Kτίρια και θολωτοί τάφοι.
Tου B. K. Λαμπρινουδάκη
 Tο ανάκτορο των βασιλέων.
Tο μνημειώδες συγκρτημα.
Tης Eλισάβετ Σπαθάρη
Γενική άποψη της ακρπολης των «πολύχρυσων» Mυκηνών. Kτισμένη πάνω σε ένα ύψωμα – φυσικ οχυρ, μπροστά
Tο θρησκευτικ Kέντρο.
στον αργολικ κάμπο, με τα κυκλώπεια τείχη να περικλείουν και να προστατεύουν τα βασιλικά ανάκτορα και τις κα-
Oι Mυκηναίοι και τα άλλα ελλη- τοικίες των Aχαιών.
νικά φύλα είχαν κοινή θρησκεία,
γλώσσα, ήθη και έθιμα.
Tου Xρήστου Mπουλώτη
Tα πολύτιμα ευρήματα.
Eκτίθενται στο Eθνικ Aρχαιο-
O γοητευτικ
ς μυκηναϊκ
ς κ
σμος
λογικ Mουσείο.
EPEIΠIA αθάνατα στο χρνο σημα- H πλη οχυρώνεται με τα λεγμενα προκλήθηκαν απ γειτονικούς και
Tης Kαίτης Δημακοπούλου δεμένα με αίμα: στα παλάτια των «κυκλώπεια» τείχη, μέρος των οποί- άλλοι απ μακρινούς επιδρομείς· άλ-
 Oι ανασκαφές Mυκηνών τα φαντάσματα του Aγα- ων υπάρχει μέχρι σήμερα. H είσοδος λοι αποδίδουν την κατάρρευση σε ε-
του Eρρίκου Σλίμαν. μέμνονα, της Kλυταιμήστρας και του στην ακρπολη, γνωστή ως Πύλη σωτερικές διαμάχες. H μακροχρνια
O ταφικς περίβολος A, τα μο- Aίγισθου –πρσωπα του μύθου και των Λεντων, παραμένει πάντα σύμ- απουσία του ηγεμνα Aγαμέμνονα
ναδικά ευρήματα και τα πολύτι- της τραγωδίας βουτηγμένα στα αν- βολο εξουσίας και δύναμης. O δρ- στην Tροία, η μετέπειτα δολοφονία
μα κτερίσματα. θρώπινα πάθη– μοιάζουν να τριγυρί- μος απ την πύλη οδηγεί στην κορυ- του απ την Kλυταιμήστρα και τον
Tου Γεωργίου Στυλ. Kορρέ ζουν ακμη αναζητώντας τη δικαίω- φή του λφου, που ανάμεσα στα ε- Aίγισθο, πως και ο θάνατς τους α-
 H τραγωδία των Aτρειδών.
ση, πως έταξαν οι τραγικοί ποιητές. ξαιρετικής αρχιτεκτονικής οικήματα π τον Oρέστη, είναι γεγοντα που
O μύθος της βασιλικής οικογέ- Tις Mυκήνες, πρωτεύουσα της Eλλά- υπάρχει το περίφημο ανακτορικ μέ- δημιουργούν χι μνο κρίση διαδο-
νειας στους αρχαίους κλασικούς δας κατά τους προϊστορικούς χρ- γαρο. Στο ανακτορικ συγκρτημα χής, αλλά και πολλές συγκρούσεις
συγγραφείς. νος και θρησκευτικ κέντρο του μυ- εντάσσεται και η περίφημη δεξαμενή που οδηγούν στην παρακμή.
κηναϊκού κσμου, πρώτος ο Oμηρος που υπολογίζεται τι κατασκευάστη- O Παυσανίας επισκέπτεται τις Mυ-
Tου Kώστα Γεωργουσ πουλου τις ύμνησε και τις αποκάλεσε Πολύ- κήνες τον 2ο π.X. αι. και αναφέρει -
 H παρακμή χρυσες. Oι μετέπειτα έρευνες επιβε- τι σώζονται ακμη η αρχαία ακρπο-
Eπιμέλεια αφιερώματος:
του μυκηναϊκού κ σμου. βαίωσαν τον χαρακτηρισμ του και λη, τμήματα απ το τείχος, η πύλη
Oι θεωρίες για την κατάρρευση. άνοιξαν ένα καινούργιο κεφάλαιο ΠEΓKY KOYNENAKH των λεντων, η Περσεία κρήνη, τα υ-
Tης δρος Eιρήνης Λαιμού στην Iστορία του Eυρωπαϊκού Πολι- πγεια διαμερίσματα που ο Aτρέας
 H γειτονική Tίρυνθα.
τισμού, ο οποίος, μάλιστα, δανείστη- κε στα τέλη του 13ου αιώνα π.X. για και οι γιοι του έκρυβαν τους θησαυ-
κε το νομά τους και ονομάστηκε να εξασφαλίσει στους Mυκηναίους ρούς τους, οι τάφοι τους. H πλη ε-
H ακμή της στη Mυκηναϊκή επο-
χή. μυκηναϊκς. Aπ ττε έως σήμερα νερ σε περίπτωση πολιορκίας. Eργο ξακολουθεί να υπάρχει σε παρακμή
είναι ο τπος που τροφοδτησε τη μοναδικ, που προκαλεί τον θαυμα- κατά τη βυζαντινή εποχή και τον με-
Tης δρος Aλκηστης Παπαδημητρίου φιλολογία, το θέατρο, την αρχαιολο- σμ ακμη και σήμερα. σαίωνα. Tον 18ο και 19ο αι. μ. X. ξέ-
 Tο μυκηναϊκ Aργος. γία και την έρευνα με ένα πλούσιο υ- Oι Mυκηναίοι, ικανοί πολεμιστές, νοι περιηγητές που επισκέπτονται
Oι αρχαιολογικές ανασκαφές α- λικ, μοναδικ σε ολκληρο τον κ- έμποροι, ναυτικοί, αλλά ταυτχρονα την Eλλάδα περνούν απ τις Mυκή-
ποκαλύπτουν. σμο. H παράδοση θεωρεί ιδρυτή και γεωργοί και κτηνοτρφοι, καλλιερ- νες, ενώ στα χρνια της Tουρκοκρα-
Tου Xρήστου Πιτερού πρώτο βασιλιά των Mυκηνών το μυ- γούν αμπέλια και δημητριακά. Mετα- τίας πολλοί Eυρωπαίοι προσπαθούν
θικ Περσέα που υπολογίζεται τι φέρουν τα προϊντα τους στα διάφο- να λεηλατήσουν τους θησαυρούς
 Σύγχρονες ανασκαφές
βασίλεψε το πρώτο μισ του 14ου ρα λιμάνια της Mεσογείου και τα α- τους. Tο 1836 η Eλληνική Aρχαιολο-
και αναστηλώσεις.
π.X. αιώνα, γύρω στο 1400 με 1350 νταλλάσσουν με χαλκ, χρυσ και ε- γική Eταιρεία θέτει υπ τον έλεγχ
H διάσωση και η ανάδειξη του
π.X. Oι ιστορικές πηγές αποδεικνύ- λεφαντδοντο. Πρώτες ύλες τις ο- της τις Mυκήνες, ενώ το 1876 O
κέντρου του μυκηναϊκού κ-
σμου.
ουν τι ο λφος των Mυκηνών είχε ποίες χρησιμοποιούν για να δημι- Eρρίκος Σλήμαν κάνει τις πρώτες α-
κατοικηθεί έναν αιώνα πριν και άρχι- ουργήσουν περίτεχνα έργα που θα νασκαφές που οδηγούν στην αποκά-
Tης Eλισάβετ Σπαθάρη σε να ακμάζει απ τον 17ο αι. π.X. αποκαλυφθούν αργτερα και θα α- λυψη των μυθικών ανακτρων, αλλά
 Mύθος και ιστορία. Aπ τα μέσα του 15ου αι. π.X. οι ε- ποτελέσουν τον πυρήνα του περίφη- και των θησαυρών του Aτρέα.
H πορεία των Mυκηνών μέσα μπορικές δραστηριτητες των Mυ- μου θησαυρού του Aτρέα. Tο Aφιέρωμα των «Eπτά Hμερών»
στο χρνο. κηναίων φτάνουν μέχρι τα ανατολι- O «άναξ», ανώτατος άρχων της επιδιώκει να φωτίσει λες τις φάσεις
κά και δυτικά παράλια της Mεσογεί- πολιτείας, περιστοιχίζεται απ τους του μυκηναϊκού πολιτισμού, ενώ, πα-
Eξώφυλλο: H είσοδος της ακροπλεως των ου, δημιουργούν δικούς τους εμπο- αξιωματούχους του. Ωστσο, το ράλληλα, αναφέρεται στη σημερινή
Mυκηνών με τα κυκλώπεια τείχη και η Πύλη ρικούς σταθμούς και εκτοπίζουν σι- δεύτερο μισ του 13ου αιώνα κατα- κατάσταση του μνημείου με λες τις
των Λεντων (φωτ.: Studio KONTOS).
γά σιγά τους Mινωίτες, τους οποίους στροφές πλήττουν την ακρπολη αναστηλωτικές εργασίες που γίνο-
αργτερα θα κατακτήσουν. των Mυκηνών. Tα ανάκτορα κατα- νται σ’ αυτ. Eνα μνημείο πολύ ση-
Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών»
EΛEYΘEPIA TPAΪOY Tον 14ο και 13ο αι. π.X. οι Mυκη- στρέφονται απ φωτιά. Oι ερμηνείες μαντικ, που έως πρσφατα ήταν ε-
ναίοι ευημερούν και επεκτείνονται. είναι πολλές: άλλοι πιστεύουν τι γκαταλειμμένο στην τύχη του...

2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


H ακρπολη και τα κυκλώπεια τείχη
H κατοικία του βασιλιά, το νεκροταφείο και η υπγεια δεξαμενή που υδροδοτούσε την περιοχή
Tης Pεγγίνας Mουστεράκη
Aρχαιολγου

H AKPOΠOΛH των Mυκηνών, κέντρο


του μυκηναϊκού κσμου, καταλαμ-
βάνει την κορυφή ψηλού λφου.
Eχει σχήμα σχεδν τριγωνικ και
περιβάλλεται απ δυνατά τείχη που
η έκτασή τους φτάνει τα 30.000 τ.μ.
Eχουν πάχος 5,50 μ. και το συνολικ
τους ύψος πρέπει να ήταν 12 μ. πε-
ρίπου – το σημεριν τους ύψος είναι
περίπου 8 μ.
Eίναι κατασκευασμένα απ ακαν-
νιστους, ακατέργαστους ογκλι-
θους και τα κενά ανάμεσά τους έ-
χουν καλυφθεί απ μικρές πέτρες
και πηλ. Oι πέτρες που χρησιμοποι-
ήθηκαν για το χτίσιμο του τείχους
είναι τσο μεγάλες που οι άνθρωποι
το ονμασαν «κυκλώπειο» και πί-
στευαν τι μνο γιγαντσωμα ντα,
πως οι Kύκλωπες, μπορούσαν να
το φτιάξουν. Γεγονς είναι τι για
την κατασκευή του οι Mυκηναίοι δεν
πρέπει να χρησιμοποίησαν ανυψωτι-
κές μηχανές, πως τροχαλίες και
βαρούλκα, αλλά πρέπει να ακολού-
θησαν την ίδια μέθοδο με τους Aιγυ-
πτίους ταν οι τελευταίοι έχτιζαν τις Tοπογραφικ σχεδιάγραμμα της Aκρπολης των Mυκηνών, κατά τον αρχαιολγο Γ. E. Mυλωνά. 1: H Πύλη των Λε-
ντων. 4: O ταφικς κύκλος A. 10–13: Tο θρησκευτικ κέντρο. 18–19: Tο μέγαρο και η μεγάλη αυλή. 22–25: Eργαστήρια
πυραμίδες. Δηλαδή κατασκεύαζαν
και αποθήκες. 30: H βρεια πύλη.
πλαγιαστά επίπεδα απ χώμα. Eκεί
πάνω κυλούσαν τις πέτρες και ταν
κηναίων, το ονομαζμενο Tαφικς συμπεριλάβει αυτ το τμήμα του δες (μια απ αυτές εσφαλμένα έχει
το έργο τελείωνε, οι προσχώσεις κα-
Kύκλος A, που ανασκάφηκε απ τον νεκροταφείου. Στον Tαφικ Kύκλο αποδοθεί στον Aγαμέμνονα), χρυ-
ταστρέφονταν.
Σλήμαν το 1876. O Tαφικς Kύκλος A βρέθηκαν έξι οικογενειακοί βασι- σές πλάκες, χρυσά κοσμήματα, ρυ-
H οχύρωση της μυκηναϊκής ακρ-
A είναι μέρος ενς μεγαλύτερου λικοί τάφοι, κάθετοι λακκοειδείς. τά απ χρυσ και ασήμι. Tο συνολι-
πολης φτιάχτηκε σε τρεις φάσεις.
νεκροταφείου, που απλωνταν και Πάνω τους είχαν στηθεί στήλες απ κ βάρος των χρυσών αντικειμένων
Tα παλαιτερα κυκλώπεια τείχη χτί-
στα δυτικά, έξω απ τον περίβολο. πωρλιθο. φτάνει τα 14 κιλά περίπου.
στηκαν το 1360/1340 π.X. και περιέ-
Tο ένα τμήμα του έμεινε έξω απ Πολλές απ τις στήλες έχουν α- Oι τάφοι του Tαφικού Kύκλου A
βαλαν μικρτερη έκταση. Tο 1250
την ακρπολη, ταν στα μέσα του νάγλυφες παραστάσεις ανδρών πά- αποδθηκαν απ τον Σλήμαν –που
π.X. επεκτάθηκαν και περιέκλεισαν
13ου αιώνα π.X. χτίστηκε το δυτικ νω σε άρματα και άλλες διακσμη- ακολουθούσε τις αφηγήσεις του
τον Tαφικ Kύκλο A. Στα τέλη του
κυκλώπειο τείχος. ση με γεωμετρικά σχήματα. Στους Παυσανία– στον Aγαμέμνονα και
13ου αι. π.X. η ακρπολη πήρε την
O Tαφικς Kύκλος A είναι ένας τάφους βρέθηκαν δεκαεννέα σκε- την ακολουθία του, που δολοφονή-
τελική μορφή της με μικρή επέκτα-
κυκλικς χώρος διαμέτρου 28 μ. λετοί και πολλά κτερίσματα* που εί- θηκαν απ την Kλυταιμνήστρα. Oι
ση στα βορειοανατολικά που περιέ-
περίπου που περικλείεται απ περί- ναι εκτεθειμένα στο Eθνικ Aρχαιο- μελέτες μως των ερευνητών που
λαβε υπγεια δεξαμενή. H κεντρική
βολο ο οποίος σχηματίζεται απ δι- λογικ Mουσείο στην Aθήνα. ασχολήθηκαν μετά το Σλήμαν με τα
είσοδος, η Πύλη των Λεντων, σχη-
πλή σειρά ρθιων πλακών με μια Aνάμεσα στα κτερίσματα ξεχωρί- ευρήματα των Mυκηνών απέδειξαν
ματίζει στην εξωτερική της πλευρά
τρίτη τοποθετημένη κάθετα πάνω ζουν πλα απ χαλκ, πως ξίφη τι οι τάφοι του Tαφικού Kύκλου A
μικρή αυλή. Στην ανατολική πλευρά
στις άλλες δύο. Tο τείχος έγινε κα- και εγχειρίδιο, κύπελλα απ χρυσ είναι παλιτεροι και ανήκουν στον
αυτής της στενμακρης αυλής υψώ-
μπύλο σ’ εκείνο το σημείο για να και ασήμι, πέντε χρυσές προσωπί- 16ο αι. π.X. (δηλαδή περίπου απ το
νεται το τείχος και στη δυτική της ι-
1600 – 1510 π.X.). O καθηγητής Γ.
σχυρς πύργος. Oι λγοι που επέβα-
λαν αυτή τη διαμρφωση ήταν στρα- Mυλωνάς, διευθυντής των ανασκα-
τηγικοί, για να μειωθεί η δύναμη των φών απ το 1963, υποστήριξε τι οι
εκάστοτε επιτιθεμένων, αφού λίγοι τάφοι αυτοί πρέπει να ανήκαν στη
μνο στρατιώτες μπορούσαν να βασιλική οικογένεια που βασίλευε
πλησιάσουν την πύλη. στις Mυκήνες εκείνη τη χρονική πε-
H είσοδος στο εσωτερικ της σχη- ρίοδο. Στα ντια του ταφικού περι-
ματίζει τετράγωνη αυλή, 4 μ. μήκους βλου έχουν έλθει στο φως τα θε-
και 4 μ. πλάτους, αρχικά στεγασμέ- μέλια σπιτιών της μυκηναϊκής επο-
νη. Aπ εδώ οι φρουροί μπορούσαν χής, γνωστά με διάφορα ονματα,
εύκολα να ανέβουν στα τείχη. Στα πως Oικία του Kρατήρα των Πολε-
δεξιά της εισδου έχουν σωθεί τα ε- μιστών, γιατί εκεί βρέθηκε κρατή-
ρείπια διώροφου κτιρίου, του οποί- ρας με την παράσταση πολεμιστών
ου ο δυτικς τοίχος ακουμπά στον σε πορεία, Oικία της Eπικλινούς
περίβολο της ακρπολης. Tο κτίριο Aναβάσεως, Δυτική Oικία, Kτίριο
αυτ ονομάστηκε απ τον αρχαιο- Wace, Oικία Tσούντα. Aνατολικά
λγο και ερευνητή Wace «σιταποθή- της Oικίας Tσούντα ανασκάφηκε α-
κη», γιατί στο υπγει του βρέθηκαν π τον καθηγητή Γ. Mυλωνά νας
πιθάρια με καμένους σπρους στα- με βωμ και «Λίθο Θυσιών» και νο-
ριού. τιοανατολικά των παραπάνω κτι-
ρίων βρέθηκε το θρησκευτικ κέ-
ντρο των Mυκηναίων με τις κατοι-
Tο νεκροταφείο κίες των ιερέων και ανάμεσά τους
Mπροστά στη «σιταποθήκη» ε- O ταφικς περίβολος A στην ακρπολη των Mυκηνών, που βρίσκεται στο ε- κτίσμα που ίσως ήταν η κατοικία
κτείνεται το νεκροταφείο των Mυ- σωτερικ των τειχών, πίσω απ την Πύλη των Λεντων. Συνέχεια στην 4η σελίδα

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 3


του άνακτα. Nτια του μικρού δια-
H Πύλη δρμου σώζονται τα θεμέλια σχε-
των Λεντων δν τετραγώνου δωματίου με μικρή
που ανοίγε- αυλή στη ντια πλευρά του. Aυτς
ται στο βά- ο χώρος πρέπει να χρησίμευε ως
θος της οχυ- ξενώνας. Nτια του ξενώνα σώζεται
ρής εσοχής μέρος της μεγάλης κλίμακας της
του τείχους νοτιοδυτικής γωνίας του ανακτ-
στη δυτική ρου. Aνατολικά του Mεγάρου α-
πλευρά της πλώνονται το εργαστήριο των καλ-
ακρπολης
λιτεχνών και των τεχνικών που
των Mυκη-
δούλευαν για το βασιλιά και η οικία
νών. Tο επι-
βλητικ ανά- των Kινων, που αποτελούσε το κύ-
γλυφο με τα ριο τμήμα της ανατολικής πτέρυ-
δύο λιοντά- γας του ανακτρου. Oφείλει το -
ρια συμβολί- νομά της στις κιονοστοιχίες που
ζει πιθαντα- περιέβαλλαν την κεντρική αυλή
τα την ισχύ της. Aνατολικά της οικίας των Kι-
του βασιλι- νων έχει ανασκαφεί κτίριο που έχει
κού οίκου ονομαστεί κτίριο Δ και στα βρειά
των Mυκη- του άλλο οικοδμημα που έχει χα-
νών. (φωτ.: ρακτηριστεί κτίριο Γ. Kαι τα δύο αυ-
«Eνωσις»). τά κτίσματα πρέπει να χρησιμοποι-
ούνταν ως χώροι για την αποθήκευ-
ση τροφίμων.
H βορειοανατολική προέκταση
της ακρπολης, που έγινε στην τε-
λευταία φάση ανέγερσης του οχυ-
ρωτικού περιβλου, περιλαμβάνει
δύο ακμη κτίρια, τα A και B. Στο
κτίριο B πρέπει να έμενε η φρουρά

H Πύλη των Λε ντων που είχε αναλάβει τη φύλαξη της υ-


πγειας δεξαμενής που βρίσκεται
στα βρεια του κτιρίου. H δεξαμενή
αυτή χτίστηκε στα τέλη του 13ου αι.
Oι πλευρές του λφου που έχτισε την πλη ο Περσέ- που 3 μ. και πλάτους 1,70 μ., οι οποίοι στηρίζουν το υ- π.X. για να εξασφαλίσει νερ στους
ας είναι απτομες, με μνη πρσβαση στα βορειοδυ- πέρθυρο που πάνω του ακουμπά «ανακουφιστικ τρί- Mυκηναίους σε περίπτωση πολιορ-
τικά. Eδώ κατασκευάστηκε η κεντρική πύλη της ακρ- γωνο» με ανάγλυφη παράσταση δύο λιονταριών στην κίας της ακρπολης. Tο σημαντικ
πολης. H είσοδος αυτή είναι γνωστή ως η Πύλη των εξωτερική πλευρά του. Tα κεφάλια των λιονταριών αυτ για την ακρπολη έργο προ-
Λεντων απ το ανάγλυφο που τη στολίζει και σώζεται δεν έχουν σωθεί. Πρέπει να ήταν κατασκευασμένο α- καλεί και σήμερα το θαυμασμ.
μέχρι σήμερα σε καλή κατάσταση. Eκτς απ την κε- π μαλακτερη πέτρα, ίσως στεατίτη και είχαν προ-
ντρική πύλη υπάρχει και μια δεύτερη μικρτερη στη σαρμοστεί πάνω στην πλάκα με χάλκινους συνδέ- Yπγεια δεξαμενή
βρεια πλευρά του περιβλου. H Πύλη των Λεντων σμους. H πύλη έκλεινε με δίφυλλη ξύλινη πρτα που
χτίστηκε το 1250 π.X. Eχει ύψος 3,10 μ. Στο κατώφλι έ- θα ήταν επενδυμένη με χαλκ. Tο κάθε φύλλο στηρι- Στη δεξαμενή οδηγεί υψικρυφη
χει πλάτος 2,95 μ. και στενεύει στο υπέρθυρο (2,85μ.). ζταν σε δοκάρι που περιστρεφταν. Mε την περι- καμάρα και κλίμακα με 93 σκαλοπά-
Aποτελείται απ τέσσερις τεράστιους επεξεργασμέ- στροφή το φύλλο γύριζε και έτσι ανοιγκλεινε η πρ- τια και δύο πλατύσκαλα. Περνά κά-
νους ογκλιθους. Eχει δύο παραστάδες ύψους περί- τα, που ασφάλιζε με εσωτερική μπάρα. τω απ το τείχος και συνεχίζει και
πέρα απ’ αυτ. H κάθοδος καταλή-
γει σε υπγεια δεξαμενή σε σχήμα
κολνα που στήριζε την οροφή. διο σημείο δεύτερος μεγαλύτερος πηγαδιού στην οποία έφταναν με υ-
Συνέχεια απ την 3η σελίδα
νας του οποίου σώζεται το κρηπί- πγειους αγωγούς και αποθηκεύο-
του αρχιερέα. Σ’ αυτ το οικοδμη- Aπ το πρπυλο μεγάλος διά- νταν τα νερά απ τις πηγές που α-
μα (οι τοίχοι του ήταν τοιχογραφη- δρομος οδηγούσε στη δυτική είσο- δωμα. Στην ανατολική πλευρά της
μεγάλης αυλής υψωνταν το Mέ- νάβλυζαν έξω απ την ακρπολη.
μένοι) ανήκουν οι τοιχογραφίες της δο που ήταν η κυρία είσοδος του α- Στο βρειο και στο ντιο τείχος της
«Mυκηναίας» και των «οκτώσχημων νακτρου. Aπ αυτή σήμερα σώζε- γαρο που είχε μήκος 23 μ. και μέσο
πλάτος 11,50 μ. H δυτική πλευρά προέκτασης του περιβλου υπάρ-
ασπίδων». ται το κατώφλι απ κροκαλοπαγή χουν δύο ανοίγματα που πρέπει να
ογκλιθο. Στα βρειά της έχουν α- του ήταν ανοικτή προς το μέρος
Aπ την Πύλη των Λεντων προς χρησίμευαν ως έξοδοι σε περίπτω-
νασκαφεί τα θεμέλια δωματίου που της αυλής, και σχημάτιζε στοά, που
την κορυφή του λφου που βρί- ση αιφνιδιασμού. H κυκλική δεξαμε-
πρέπει να χρησίμευε ως φυλάκιο. ο Oμηρος ονομάζει «αίθουσα».
σκονταν τα ανάκτορα, οδηγούσε α- νή που σώζεται στα βορειοανατολι-
Στον ανατολικ τοίχο της «αίθου-
νηφορικς δρμος (Great Ramp) α- Στη συνέχεια ανοίγεται ο ντιος κά του βρειου ανοίγματος είναι
σας» μονφυλλη πρτα οδηγούσε
π τον οποίο σήμερα σώζεται ένα διάδρομος, ενώ παράλληλα με αυ- των ελληνιστικών χρνων. Στη β-
στον πρδρομο του Mεγάρου.
μέρος. τν, άλλος μικρτερος οδηγεί στη ρεια πλευρά του περιβλου βρίσκε-
Aπ εκεί πλατιά πρτα που έκλει-
H δεξιά πλευρά του στηρίζεται σε μεγάλη αυλή του ανακτρου που ται η δεύτερη πύλη της ακρπολης,
νε μνο με παραπέτασμα έφερνε
κυκλώπειο αναλημματικ τοίχο. ήταν στρωμένη με κονίαμα και είχε η Bρεια Πύλη, μικρτερη μεν απ
στο δμο, δηλαδή στο κύριο δωμά-
πολύχρωμη διακσμηση. O ντιος την Πύλη των Λεντων, χτισμένη -
τιο του Mεγάρου. Aκμη και σήμε-
H κατοικία του άνακτα διάδρομος έφερνε στα διαμερί-
ρα διακρίνεται το κατώφλι της πρ-
μως την ίδια χρονική περίοδο και με
σματα που βρίσκονταν στο ψηλ- την ίδια τεχνική.
Tα σκαλοπάτια που φέρνουν τας απ κροκαλοπαγή ογκλιθο.
τερο επίπεδο του λφου. Aπ αυτά Δυτικά της Bρειας Πύλης, μέσα
στην ανάβαση είναι μεταγενέστε- σήμερα έχει ανασκαφεί μακρστε- στο πάχος του τείχους, έχουν απο-
ρη κατασκευή για να διευκολυνθεί νο δωμάτιο, ο προθάλαμος, με χα- O ξενώνας καλυφθεί τα θεμέλια αποθηκών
η προσπέλαση των επισκεπτών στο μηλά έδρανα στο μήκος των τοίχων Oι διαστάσεις του δμου είναι τροφίμων και πλων που κατασκευ-
ανάκτορο. Σε ένα σημείο ο δρμος του και μια τετράπλευρη εστία. O 12,95 μ. μήκος και 11,50 μ. μέσο άστηκαν στα τέλη του 12ου αι. π.X.
διακπτεται απ κτίριο των ελληνι- καθηγητής Γ. Mυλωνάς ονμασε πλάτος. Στο μέσο του υπήρχε κυ- Στα νοτιοδυτικά τους έχουν έλθει
στικών χρνων που πρέπει να ήταν αυτ το δωμάτιο, απ τις τοιχογρα- κλική εστία, που μέρος της σώζεται στο φως ερείπια κτίσματος των μυ-
ελαιοτριβείο. φίες που βρέθηκαν, «προθάλαμο και σήμερα και γύρω της τέσσερις κηναϊκών χρνων, του κτιρίου M. Σ’
Στην κορυφή της ακρπολης δέ- των παραπετασμάτων». ξύλινες κολνες, απ τις οποίες έ- αυτ πρέπει να έμενε ο υπεύθυνος
σποζε επιβλητική η κατοικία του Aπ τα διαμερίσματα που βρί- χουν απομείνει οι βάσεις των δύο για την ασφάλεια του τείχους. Δυτι-
«άνακτα» και των μελών της οικο- σκονταν βρεια του ντιου διαδρ- και τα θεμέλια της τρίτης. κά του παραπάνω κτιρίου και στα
γένειάς του. μου σώζονται μνο κάποια ίχνη. Oι κολνες στήριζαν την οροφή. βορειοανατολικά της κεντρικής πύ-
Στα ανάκτορα έμπαιναν απ πρ- Eδώ στην κορυφή χτίστηκε στον 7ο H στέγη πάνω απ το σημείο που λης έχουν ανασκαφεί τα θεμέλια οι-
πυλο που βρισκταν στη βορειοδυ- αι. π.X. νας αφιερωμένος στην βρισκταν η εστία είχε άνοιγμα για κοδομήματος, των αρχών του 12ου
τική γωνία του λφου. Tο πρπυλο Aθηνά, απ τον οποίο είναι ορατά να φεύγει ο καπνς. Oι τοίχοι του αι. π.X. που ίσως χρησιμοποιούνταν
είχε δύο στοές, μια εξωτερική και μνο λίγα θεμέλια. Aργτερα, στην δμου ήταν τοιχογραφημένοι. Στη απ τους άνδρες της φρουράς της
μια εσωτερική. Kάθε στοά είχε μια ελληνιστική εποχή χτίστηκε στο ί- ντια πλευρά βρισκταν ο θρνος μυκηναϊκής ακρπολης.

4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


Mνημεία έξω απ την ακρ πολη
Tα σημαντικά κτίρια και οι περίφημοι θολωτοί τάφοι της οικογένειας των Aτρειδών
Tου B.K. Λαμπρινουδάκη
Kαθηγητή Aρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο
Aθηνών

TO MEΓAΛYTEPO μέρος των κατοί-


κων των Mυκηνών είχε τα σπίτια του
έξω απ την ακρπολη. Aλλά και
πολλές απ τις εμπορικές δραστη-
ριτητες των ανακτρων, ιδίως σε
παρατεταμένα διαστήματα ειρήνης,
στεγάζονταν εκτς των τειχών. Oι ι-
διωτικές αυτές κατοικίες στην πε-
ριοχή δεν έχουν ακμη ερευνηθεί
συστηματικά. Tρία κτίρια στην περιο-
χή του τάφου των Λεντων (στα BΔ
της Πύλης των Λεντων) και εγκατα-
στάσεις πάνω σε άνδηρα στην απ-
τομη βρεια πλαγιά της Aκρπολης
(στη θέση του Mουσείου), ένα συ-
γκρτημα τεσσάρων κτιρίων στα ν-
τια του τάφου «της Kλυταιμήστρας»
και μια συστάδα σπιτιών κοντά στο
πάρκινγκ μπροστά απ τον «Θησαυ-
ρ του Aτρέως» είναι τα κυριτερα
σημεία στα οποία έχει γίνει τέτοια έ-
ρευνα. Πάντως πιστεύεται τι οι Mυ-
κηναίοι ήταν εγκατεστημένοι στην
περιοχή «κατά κώμας», σε μικρές
δηλ. ανεξάρτητες συστάδες σπιτιών
H κάτοψη της περιοχής έξω απ την ακρπολη. Oι αριθμοί δείχνουν ακριβώς τους χώρους των μνημείων. 1. Tάφος
οικογενειακών ομάδων με τα αντί- των Λεντων. 2. Περσεία κρήνη. 3. Tάφος του Aιγίσθου. 4. Tάφος της Kλυταιμήστρας. 5. Tαφικς Kύκλος B. 6. Oικία
στοιχα νεκροταφεία κοντά τους. Tην των Aσπίδων. 7. Oικία του Λαδέμπορου. 8. Oικία των Σφιγγών. 9. Mυκηναϊκαί οικίαι. 10. Θησαυρς του Aτρέως. 11. Tά-
επικοινωνία μεταξύ αυτών των εγκα- φος κυκλώπειος. 12. Tάφος Πάνω – Φούρνος. 13. Tάφος Kάτω – Φούρνος. 14. Tάφος της Παναγίτσας. 15. Tάφος των
ταστάσεων και της ακρπολης αλλά Δαιμνων ή του Oρέστη.
και με τα άλλα μεγάλα κέντρα της
περιοχής εξασφάλιζε ένα πολύ ανε- δρμο και την ακρπολη, εκτειν- μεγάλων κτιστών θολωτών θαλά- στρας», ωραίο παράδειγμα της τε-
πτυγμένο οδικ δίκτυο, απ τις βασι- ταν το Mεσοελλαδικ νεκροταφείο μων με μνημειώδη δρμο προσπε- λευταίας, ώριμης περιδου (γύρω
κές αρτηρίες του οποίου έχουν σω- των Mυκηνών. Στο δυτικ του άκρο λάσεως, που χτίζονται μέσα στο δά- στο 1220 π.X.) με δρμο μήκους 37
θεί αρκετά λείψανα. Σε ένα δρμο οι ανασκαφές ανέδειξαν έναν ακ- σος για τα βασιλικά γένη, ή λαξευ- μ. και θλο 13,50 μ. διαμέτρου. Tο
που οδηγούσε προς την Πρσυμνα, μη κυκλικ ταφικ περίβολο, τον τών στο βράχο θαλάμων με δρμο ανώτερο τμήμα της θλου του έχει
το Aργος και την Tίρυνθα ανήκουν Tαφικ Περίβολο B, που περιέχει για τα υπλοιπα γένη. Στους λ- αναστηλωθεί. Iδιαίτερα ενδιαφέ-
τα ερείπια γέφυρας κοντά στο νε- τάφους λίγο παλιτερους ή σύγ- φους των Mυκηνών έχουν ερευνη- ρουσα είναι η πρσοψη του μνημεί-
κροταφείο του σημερινού χωριού, χρονους με τους τάφους του περι- θεί πάρα πολλοί λαξευτοί τάφοι. ου, που παρουσιάζει επιμελημένο ι-
που διατηρείται σε μήκος 18,30 μ. και βλου A. Aλλά και οι θολωτοί αντιπροσωπεύ- σοδομικ χτίσιμο με διπλή εσοχή
κατασκευάστηκε απ μικρούς σχετι- Eδώ δεν έγιναν μετατροπές σε ονται με 9 παραδείγματα, που είναι γύρω απ τη θύρα και κουφιστικ
κά λίθους γύρω στα μέσα του 12ου μεταγενέστερους χρνους. Σώθη- γνωστά με συμβατικά ονματα απ τρίγωνο άνοιγμα πάνω απ το τρι-
π.X. αι. Aπ έναν άλλο δρμο, που καν τμήματα απ τον περίβολο, που διάφορα χαρακτηριστικά τους ή α- πλ ανώφλι. Δεξιά και αριστερά απ
ξεκινούσε απ την Πύλη των Λε- ήταν φτιαγμένος με μικρτερες α- π τη μυκηναϊκή παράδοση. Mια τη θύρα υπήρχαν ραβδωτοί ημικίο-
ντων, έτρεχε παράλληλα προς το β- δούλευτες πέτρες και είχε διάμε- αρχαιτερη ομάδα έχει θλους χτι- νες απ γυψλιθο και το τρίγωνο ά-
ρειο τείχος και στρεφταν κατπιν τρο 28 μ. Στο εσωτερικ του υπήρ- σμένους με ακατέργαστες πέτρες νοιγμα πάνω απ το ανώφλι φραζ-
προς τα βρεια σώζονται ακμη κά- χαν 14 βασιλικοί τάφοι ανάλογοι σε και δρμους συνήθως χωρίς λίθινη ταν με πλάκες διακοσμημένες με
τω απ τη Bρεια Πύλη οι αυλακώ- μορφή και σε περιεχμενο –οπωσ- επένδυση, μια άλλη ενδιάμεση χα- τρπο ανάλογο μ’ αυτν που απο-
σεις απ τους τροχούς των αρμάτων δήποτε λιγτερο πλούσιο– με τους ρακτηρίζεται απ κατεργασμένες καθίσταται στον «θησαυρ του
πάνω στον βράχο και πολλά άλλα τάφους του περιβλου A και 10 α- πέτρες στη θλο και επένδυση με Aτρέως». Στα ανατολικά του Tάφου
τμήματα της διαδρομής του. Tο μέσο πλές ταφές ανθρώπων που είχαν ακατέργαστες ενς μακρύτερου της Kλυταιμήστρας είναι προσιτς
πλάτος του ήταν 4 μ. και η κατα- πιθαντατα σχέση με το ανάκτορο. δρμου, ενώ μια τρίτη, νεώτερη ο- ο Tάφος «του Aιγίσθου» που ανήκει
σκευή του είναι ισχυρή με κυκλώ- Kαι εδώ βρέθηκαν στήλες –οι πε- μάδα είναι η μνημειωδέστερη, χτι- στα πρώτα δείγματα του είδους
πεια αναλήμματα και μεγάλα τοξωτά ρισστερες στην αρχική τους θέση σμένη με μεγάλους κροκαλοπαγείς (πριν απ τα μέσα του 15ου αι.). Eί-
ανοίγματα πάνω απ τα ρέματα. πάνω απ τους τάφους, καθώς και λίθους κατά το ισδομο σύστημα. ναι χτισμένος με ακατέργαστες πέ-
μέσα στους τάφους κτερίσματα Kαι οι τάφοι αυτοί ήταν οικογενεια- τρες και μνο η πρσοψή του καλύ-
Tαφικς περίβολος B (προσωπεία, πλα, σφραγίδες, κοί, σκάβονταν μέχρι το ανώφλι της φθηκε αργτερα με ισοδομικά χτι-
Oταν βγει ο επισκέπτης απ την σκεύη) απ πολύτιμα υλικά. Eνας α- εισδου στο έδαφος και σκεπάζο- σμένους κροκαλοπαγείς λίθους.
Aκρπολη βλέπει στα αριστερά του π τους μεγαλύτερους τάφους, στο νταν μετά απ κάθε ταφή με χώμα Aνεβαίνοντας απ τον τάφο του Aι-
καθώς κατεβαίνει τον δρμο προς ντιο τμήμα του κύκλου, ο τάφος Λ, που δημιουργούσε στο έδαφος ένα γίσθου ξανά προς τα βρεια, μπο-
την έξοδο ένα μακρστενο ελληνι- συλήθηκε ήδη στους πρώιμους μυ- είδος τύμβου. ρεί ο επισκέπτης να δει στην πλαγιά
στικ οοικοδμημα που ίσως ανήκει κηναϊκούς χρνους, ταν ανοίχθη- στα δεξιά του δρμου προς την έ-
στην Περσεία κρήνη που είδε ο κε δίπλα του ένας μικρς νεώτερος O Tάφος ξοδο ένα παράδειγμα θολωτού τά-
Παυσανίας ανάμεσα στα ερείπια τάφος, και ο τάφος P, στο ανατολι- φου απ την ενδιάμεση περίοδο,
των Mυκηνών. Στην περίπτωση αυ- κ τμήμα ανακατασκευάσθηκε το
της Kλυταιμήστρας τον Tάφο των Λεντων (γύρω στο
τή το νερ θα ερχταν απ την ίδια 15ο αι., παίρνοντας τη μορφή ενς O επισκέπτης φεύγοντας απ τον 1350 π.X.). O τάφος αυτς έχει ήδη
πηγή που εκμεταλλεύτηκαν και οι θαλάμου με οξυκρυφη τοξωτή ο- Tαφικ Περίβολο B μπορεί να δει πολλά απ τα στοιχεία της τελευ-
προϊστορικοί κάτοικοι για την υπ- ροφή απ πλάκες πώρου, που αντι- εύκολα τρία αντιπροσωπευτικά ταίας περιδου, είναι μως χαρα-
γεια δεξαμενή του τείχους (βρίσκε- γράφει συριακά πρτυπα και είναι δείγματα των σταδίων εξέλιξης του κτηριστικ το χτίσιμο της θλου α-
ται 300 περ. μ. ανατολικά της ακρ- άγνωστη στην κυρίως Eλλάδα. θολωτού τάφου. Στα ανατολικά του π κανονικτερα τοποθετημένες α-
πολης). Στα ντια αυτού του κτί- Oι μυκηναϊκοί τάφοι απ τον 15ο περιβλου είναι ο Tάφος που είναι δρές πέτρες και ισοδομικά τμήματα
σματος, ανάμεσα στο σύγχρονο αι. π.X. και μετά παίρνουν τη μορφή γνωστς ως «της Kλυταιμνή- Συνέχεια στην 6η σελίδα

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 5


O μνημειωδέστερος θολωτς τάφος στην περιοχή των Mυκηνών, γνωστς ως θησαυρς του Aτρέως α-
π την εποχή του Παυσανία. H κατασκευή του υπολογίζεται γύρω στα 1250 π.X. Δεξιά: Aναπαράσταση
της πρσοψης του θησαυρού του Aτρέως.

Συνέχεια απ την 5η σελίδα ένα μεγαλσχημο χώρο. Aγγεία που δεξιά του αυτοκινητδρομου προς καταλήγουν σε καλά σωζμενη πρ-
στη βάση της και την είσοδο. βρέθηκαν στην Oικία του Λαδεμπ- το σύγχρονο χωρι, γύρω στα 400 μ. σοψη. Eδώ το ισοδομικ σύστημα εί-
Γύρω στα 50 μ. προς τα ντια του ρου και που περιείχαν λάδι, εγκατα- απ το πάρκινγκ) ολοκληρώνεται η ναι πολύ κανονικ και σχηματίζει, -
ταφικού Περιβλου B και δίπλα στάσεις που διαπιστώθηκε τι υ- γνωριμία των μνημείων των Mυκη- πως και στον Tάφο της Kλυταιμή-
στον αυτοκινητδρομο είναι εύκο- πήρχαν για τη θέρμανση του λαδι- νών. Tον τάφο αυτ, που κατασκευά- στρας, διπλή ταινία που εισέχει γύρω
λα προσιτά τα λείψανα ενς συ- ού, καθώς και πολλές πήλινες πινα- στηκε γύρω στο 1250 π.X. και αποτε- απ τη θυσία. Δεξιά και αριστερά υ-
γκροτήματος απ τέσσερα κτίρια κίδες γραμμένες στη γραμμική γρα- λεί ένα απ τα ωριμτερα και μνη- πήρχαν κι εδώ ημικίονες διακοσμη-
που χρονολογούνται στον 13ο π.X. φή B που αναφέρουν λάδι και αρω- μειωδέστερα παραδείγματα του εί- μένοι με οριζντιες τεθλασμένες αυ-
αι. Tα τρία απ’ αυτά, που ονομάσθη- ματικά βτανα καθώς και προσωπι- δους, οι κάτοικοι της εποχής του λακώσεις και ανάγλυφες σπείρες,
καν Oικία των Aσπίδων, Oικία του κ (μερικές φορές τα ίδια ονματα Παυσανία τον ήξεραν και τον εξη- που κομμάτια τους σώζονται σήμερα
Λαδεμπρου και Oικία των Σφιγγών σε διαφορετικά κτίρια) οδηγούν γούσαν ως «θησαυρ», δηλ. θησαυ- στα Mουσεία της Aθήνας και του
απ αντικείμενα που βρέθηκαν μέ- στην υπθεση τι εδώ ήταν εγκατε- ροφυλάκιο του ιδρυτή της τειχισμέ- Λονδίνου. Tο κουφιστικ τρίγωνο
σα τους εκτείνονται σε μια γραμμή στημένα εργαστήρια παραγωγής α- νης μυκηναϊκής ακρπολης, του σκεπαζταν με μαρμάρινες πλάκες
απ τα βρεια στα ντια και διατη- ρωματισμένων λαδιών, ένα είδος Aτρέως. Kαι σήμερα το νομα Θη- διακοσμημένες με ταινίες γραμμι-
ρούν μνο τα υπγεια. Tο τέταρτο μυροποιείου. σαυρς του Aτρέως είναι πολύ δια- κών θεμάτων και πλαισιωμένες απ
κτίριο, η Δυτική Oικία, βρίσκεται δεδομένο. Tο μνημείο έχει δρμο ημικίονες με σπειροειδή αυλάκωση
στα ανατολικά του μεσαίου κτιρίου
O τάφος του Aτρέως μήκους 36 μ. με τοιχώματα ψευδοϊ- στον άξονα των ημικινων της θύ-
και διατηρείται στο επίπεδο του ι- Mε την επίσκεψη του θολωτού τά- σοδομικά που σε μερικά τους τμήμα- ρας. Eτσι, η πρσοψη έφθανε το ύ-
σογείου, με πλακστρωτη αυλή και φου «του Aτρέως» (στην πλαγιά στα τα περιέχουν τεράστιους λίθους και ψος των 11 περ. μ. H είσοδος στον
θολωτ θάλαμο, έχει πλάτος 2,70 μ.
και στενεύει ελαφρά προς τα επάνω,
που κλείνεται με ένα μονολιθικ α-
νώφλι (ορατ στο εσωτερικ) 8 μ.
μήκους, που καλύπτει τα 5 απ τα
5,50 μ. βάθους του στομίου.
H θλος έχει τοιχώματα με πολύ ε-
πιμελημένο ισοδομικ χτίσιμο, που
ήταν εφοδιασμένα με πρσθετα με-
ταλλικά κοσμήματα, απ τα οποία έ-
χουν μείνει οι οπές στερεώσεως. H
διάμετρς της είναι 14,60 μ. και το ύ-
ψος της στο κέντρο 13,40 μ. Στη β-
ρεια πλευρά της θλου ανοίγεται έ-
να τετράγωνο δωμάτιο πλευράς 6 μ.
που η οροφή του στηριζταν ίσως α-
π ένα κεντρικ υποστύλωμα.
Σύμφωνα με τις τελευταίες απ-
ψεις τα τοιχώματα του δωματίου αυ-
Aναπαράσταση τού ήταν διακοσμημένα με πλάκες
του Kυκλικού γυψολίθου με ανάγλυφα θέματα, α-
Tαφικού Περι- π τις οποίες προέρχονται δυο τεμά-
βλου B
χια με ταύρους που έφθασαν με τη
των Mυκηνών,
συλλογή του Eλγιν στο Bρετανικ
που περιέχει
τάφους λίγο Mουσείο.
παλιτερους
Σημείωση: Aπ το βιβλίο του B.K. Λαμπρι-
ή σύγχρονους νουδάκη «Aργολίδα Aρχαιολογικοί χώ-
με τους τά- ροι και Mουσεία. Mυκήνες – Hραίο –
φους του περι- Aργος – Tίρυνς – Nαύπλιο – Eπίδαυρος».
βλου A. Eκδσεις «Aπλλων».

6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


Mυκήνες: αναπαράσταση του μυκηναϊκού μεγάρου. Aξονομετρικ σχέδιο του E. Oλύμπιου. Διακρίνονται τα μέρη του μεγάρου: η αίθουσα, ο πρδομος και
ο δμος με την εστία και τον θρνο του άνακτα.

Tο ανάκτορο των βασιλέων


Tο μνημειώδες συγκρτημα αποτελούσε αυτνομη μονάδα και έμοιαζε με πραγματική πολιτεία...
Tης Eλισάβετ Σπαθάρη αποκατέστησαν την τελική μορφή κηναϊκή Eλλάδα ακτινοβολεί και α- προς Nτο, προσανατολισμ που α-
Aρχαιολγου/Προϊσταμένης της Δ΄ Eφορείας του. πλώνεται σε ολκληρη την Mεσ- κολούθησε ο μετέπειτα αρχαϊκς να-
Προϊστορικών και Kλασικών Aρχαιοτήτων γειο. Tτε, αρχίζουν οι μεγάλες οικο- ς, που ιδρύθηκε στην ίδια θέση.
Tραγική παράδοση δομικές δραστηριτητες στα μυκη-
«Ω βασιλικά ανάκτορα, αγαπημένες
Aπλυτα συνταιριασμένο με το
ναϊκά κέντρα. Aνεγείρονται οι πρώ- Tο ανακτορικ
στέγες, τιμημένοι θρνοι τες κυκλώπειες οχυρώσεις στις
κι αγάλματα θεών προσήλεια» φυσικ τοπίο, αλλά και την τραγική Aκροπλεις της Tίρυνθας, των Mυ- συγκρτημα
(Aισχύλος, Oρέστεια, παράδοσή του, το ανάκτορο των βα- κηνών και του Γλα και παράλληλα
σιλέων στις Mυκήνες κατέχει την κο- Tο μνημειώδες ανακτορικ συ-
Aγαμέμνων, στ. 518–520) συγκροτούνται τα ανάκτορα με τη γκρτημα, που θεμελιώθηκε ένα αι-
ρυφαία θέση μέσα στην Aκρπολη, μνημειακή πλέον μορφή τους [YE
ΠPΩTOΣ ο Oμηρος περιέγραψε τα α- πάνω στην απληξη του τειχισμένου ώνα μετά, πάνω στα τεχνητά άνδη-
IIIA2 φάση]. ρα, παίρνοντας την τελική μορφή
νάκτορα των βασιλέων του μυκηναϊ- λφου της, ψηλτερα απ κάθε άλλη
ανθρώπινη δημιουργία. του που επικράτησε σε λα τα ανα-
κού κσμου, είκοσι οκτώ αιώνες Λαμπρή εποχή κτορικά κέντρα, θα αποτελέσει μια
πριν... Σύμβολο της δύναμης των βασιλέ-
Πρώτος ο Aισχύλος στο απγειο ων και του πολιτειακού συστήματος Tο ανάκτορο που δεσπζει στην αυτνομη λειτουργική μονάδα, μια
της ακμής του ελληνικού πνεύματος με τη θέση του και την αρχιτεκτονι- κορυφή της Aκρπολης των Mυκη- πραγματική πολιτεία, περιλαμβάνο-
και μετά ο Σοφοκλής και ο Eυριπίδης κή του μορφή εκφράζει μια ιδεολο- νών οικοδομήθηκε σ’ αυτήν τη λα- ντας λες τις απαραίτητες λειτουρ-
ξαναζωντάνεψαν τη μοίρα της γε- γία που διαμορφώθηκέ γύρω απ το μπρή εποχή, στα μέσα του 13ου π.X. γίες στο κτιριακ του σύνολο.
νιάς των Aτρειδών μιλώντας για το πρσωπο του wanaka (άνακτα) των αιώνα (YE IIIB1 φάση) ταν μεσουρα- Tο κυρίως ανακτορικ συγκρτη-
«αιματοράντιστο» παλάτι των Mυκη- ενεπίγραφων πινακίδων της Γραμμι- νούσε ακμα η Mυκηναϊκή Kοινή. μα που περιλαμβάνει τον κεντρικ
ναίων ηγεμνων. κής γραφής B. Στον ίδιο χώρο μως, προϋπήρχε έ- πυρήνα –το μέγαρο– θεμελιώθηκε
Kι είναι παραπάνω απ ένας αιώ- Πίσω απ τα κυκλώπεια τείχη της να αιώνα πριν ένα άλλο ανάκτορο πάνω σε τρία επάλληλα επίπεδα δια-
νας που πρώτος ο H. Schliemann ξε- Aκρπολης, που κι αυτά αποτελούν (YE IIIA2 φάση, 1350 π.X.) πως απο- φορετικής στάθμης που διαδέχονται
κίνησε την αποκάλυψη της «Πολύ- μαρτυρία της δύναμης των ηγεμ- δεικνύεται απ τα ελάχιστα κατάλοι- το ένα το άλλο απ Bορρά προς N-
χρυσης Mυκήνης» φέρνοντας στο νων κατχων τους, το μέγαρο –ένα πα που έχουν απομείνει. Tα μεγάλα το έχοντας τον άξονά τους απ τα
φως τους βασιλικούς τάφους του κεντρικ κτίριο, που βρίσκεται η ε- έργα που έγιναν με ισοπεδώσεις, ε- δυτικά προς τα ανατολικά. Στο ψηλ-
κυκλικού περιβλου A μέσα στην στία του κράτους και ο θρνος του πιχωματώσεις, αντιστηρίξεις και τε- τερο και βορειτερο στο οποίο υ-
Aκρπολη των Mυκηνών. βασιλέως – έχοντας γύρω του ένα ο- χνικά άνδηρα, καθώς και η οικοδ- πήρχαν τα βασιλικά διαμερίσματα
Πρώτος μως ο Xρήστος Tσού- λκληρο σύστημα κτισμάτων διαφο- μηση των μνημειακών ανακτρων κατοίκησης έχουν απομείνει ελάχι-
ντας, ο δάσκαλος της σύγχρονης ελ- ρετικών λειτουργιών που αναπτύσ- της επμενης YE IIIB1 φάσης, εξα- στα ίχνη με τη συνεχή χρήση του χώ-
ληνικής αρχαιολογίας, αποκάλυψε σονται κάτω απ τον έλεγχο του μο- φάνισαν τα περισστερα στοιχεία ώ- ρου και κυρίως μετά τη θεμελίωση
το 1885–87 το ανάκτορο του Aτρέα νάρχη, γίνεται το πολιτικ, διοικητι- στε να μην είναι δυνατή η αποκατά- του αρχαϊκού ναού στους ιστορικούς
και του Aγαμέμνονα, στην κορυφή κ, στρατιωτικ αλλά κυρίως το οι- σταση της συνολικής μορφής του. χρνους. Στο αμέσως επμενο προς
του λφου της μυκηναϊκής Aκρπο- κονομικ κέντρο του κράτους, απο- Tμήματα θεμελίων, κομμάτια απ ντο κεντρικ μεσαίο επίπεδο, σήμε-
λης. Tο έργο του συνέχισαν στον 20 δεικνύοντας τις μονοπωλιακές τά- τοιχογραφίες ξαναχρησιμοποιημένοι ρα πολύ κατεστραμμένο και αυτ, ε-
αιώνα ο Alan J. B. Wace, ο Γ. Mυλω- σεις ενς ηγεμονικού συστήματος. λίθοι, οδήγησαν στο συμπέρασμα τι κτείνονται απ Δ–A οι δύο επιμήκεις
νάς, ο T. L. Shear και ο Σπύρος Iακω- Eίναι η εποχή της μυκηναϊκής ακ- στην κορυφή του λφου υπήρχε ένα μεγάλοι διάδρομοι, ο βρειος και ο
βίδης που ερευνώντας το ανάκτορο μής (1400–1200 π.X.), ττε που η μυ- μέγαρο με κατεύθυνση απο Bορρά Συνέχεια στην 8η σελίδα

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 7


Συνέχεια απ την 7η σελίδα Mυκήνες,
ντιος, που συνέδεαν οργανικά το α- η μεγάλη
νάκτορο στο σύνολ του. Eνώνο- ανηφορική
ντας τη δυτική πλευρά του λου συ- οδς.
γκροτήματος, στην οποία υπάρχουν Mετά
(έχουν αναπτυχθεί) οι χώροι πρ- την είσοδο
στην ακρπο-
σβασης και εισδου στο ανάκτορο, ο
λη απ
μεν βρειος οδηγούσε προς το ανώ- την Πύλη
τερο επίπεδο, ο δε ντιος προς το των Λεντων,
ντιο και κατώτερο, ενώ παράλληλα ο επισκέπτης
εκτείνονταν προς τα ανατολικά άν- ακολουθούσε,
δηρα που τα κτιριακά συγκροτήμα- μέσω
τα στα οποία αναπτύσσονται άλλες της μεγάλης
λειτουργίες του ανακτορικού συστή- ανηφορικής
ματος (χώροι εργαστηριακοί και α- οδού
ποθήκευσης). την πορεία
Aνάμεσα σ’ αυτούς τους δύο δια- προς
δρμους σχηματιζταν ένα πλάτωμα το ανακτορικ
που έβλεπε στα ντια πάνω απ το συγκρτημα
τρίτο και χαμηλτερο επίπεδο. Σ’ αυ- στο υψηλτε-
τ το τελευταίο προς Nτο άνδηρο ρο σημείο
υπάρχει ο κεντρικς πυρήνας του α- του λφου.
νακτρου –το μέγαρο– που διατηρεί
την εσωτερική του διαίρεση, καθώς
και τις αρχιτεκτονικές κατασκευα-
στικές του λεπτομέρειες παρ’ λες
τις καταστροφές που υπέστη στη
ροή του χρνου και τις μετέπειτα α-
ναστηλωτικές σύγχρονες επεμβά-
σεις.

Δύο πυρκαγιές
Tο μνημειακ ανακτορικ συγκρ-
τημα της YE IIIB1, παρ’ λες τις με-
τέπειτα προσθήκες, τις επισκευές,
τις δύο πυρκαγιές που υπέστη στους
ύστερους χρνους της ζωής του
(1200 π.X.), δίνει καθαρά στον επι-
σκέπτη την εικνα του απλού, αρμο-
νικού, αλλά και μεγαλοπρεπούς ανα-
κτρου που ο σχεδιασμς του ανήκει
καθαρά στη σύλληψη των Aχαιών
Eλλήνων η οποία διαφέρει τελείως
απ τη μινωική αντίληψη για μια πο-
λυδαίδαλη διαμρφωση του χώρου.
Δεν μας είναι γνωστς ο ιδρυτής στην ηπειρωτική Eλλάδα εμφανίζο- τω απ το δάπεδο του Aνατολικού επίδειξης της δύναμής τους. H προε-
του, μως σύμφωνα με τη χρονολ- νται κυρίως κατά τον 15ο π.X. αι. (YE προθαλάμου του μετέπειτα μνημεια- τοιμασία του επισκέπτη αρχίζει ήδη
γησή του, μπορούμε να πούμε τι σ’ II A φάση). Στην εποχή των Tαφικών κού ανακτρου επαληθεύουν την ύ- με το αντίκρισμα των ισχυρών κυ-
αυτ έζησε ο πολυθρύλητος οίκος Kύκλων ιδρύεται στην Πύλο ένα ανά- παρξη και προσδιορίζουν τη θέση κλώπειων τειχών που περιβάλλουν
των Aτρειδών, ο Aτρέας, ο Aγαμέ- κτορο με κρητικές επιρροές και ταυ- του αρχικού ανακτρου των πρώτων την Aκρπολη, δείγματα και αυτά
μνων και ο Oρέστης, καθώς και ο τχρονα οικοδομούνται οι πρώτοι ηγεμνων των Mυκηνών. Xωρίς να της ισχύος των ηγεμνων. Συνεχίζε-
γιος του Tισαμενς, ο τελευταίος θολωτοί τάφοι, και αυτοί σύμφωνα μπορούμε να μιλήσουμε για τη δια- ται με την προσπέλασή του απ τη
βασιλιάς στις Mυκήνες. με τα κρητικά πρτυπα. Στην Aκρ- μρφωση του χώρου του ανακτρου μεγαλοπρεπή, επίσημη, Πύλη των
Eίναι εύλογο αντίστοιχα κάποιος πολη της Tίρυνθας υπάρχουν τα κα- και τη συγκρτησή του, αντλώντας Λεντων που φέρει στην απληξή
να αναζητήσει τα ανακτορικά οική- τάλοιπα ενς κατεστραμμένου απ απ τα άλλα παραδείγματα και επι- της, το επιβλητικ, βασιλικ οικση-
ματα των πρώτων βασιλικών γενών πυρκαγιά ανακτρου αυτής της πε- στρατεύοντας τη γνώση με συνεπί- μο, έμβλημα της δύναμής τους.
των Mυκηνών ταν μάλιστα αντικρί- ριδου. Σε άλλες θέσεις της Πελο- κουρο τη φαντασία, θα μπορούσαμε H αρχή της ανδου μέσα απ τα
σει τα πλούσια κτερίσματα των τά- ποννήσου πως στον Aγιο Στέφανο να μιλήσουμε για την ύπαρξη ενς τείχη ξεκινάει απ τη μεγάλη αναβά-
φων τους στους κυκλικούς περιβ- Λακωνίας, στο Mενελάειο της Σπάρ- μεγαροειδούς κτίσματος για το ο- θρα που βρίσκεται στον άξονα της
λους A και B, που αποδεικνύουν αφ’ της, στο Nιχώρι της Mεσσηνίας, στου ποίο έχει διατυπωθεί η άποψη τι α- Πύλης. Kτισμένη κατά τον κυκλώ-
ενς τη δύναμη μιας άρχουσας τά- Kοράκου και στην Tσούγκιζα Kοριν- ποτελούσε την πρδρομη μορφή πειο τρπο η τεχνητή αυτή ανωφερι-
ξης και αφ’ ετέρου μια υψηλή στάθ- θίας υπάρχουν κατάλοιπα κτιρίων των μετέπειτα μνημειακών ανακτ- κή λιθστρωτη κατασκευή δημιουρ-
μη πολιτισμού ήδη απ την Πρώιμη και κεραμικής της YE II A περιδου, ρων. Δυστυχώς η μετέπειτα συνεχής γήθηκε μνο για τους πεζούς. Στη
Mυκηναϊκή Eποχή (16ος π.X. αιώ- αλλά οι συνεχείς χρήσεις του ίδιου χρήση και οι οικοδομικές δραστηρι- μια πλευρά της ακουμπά στον βράχο
νας). χώρου και οι μετέπειτα συνεχείς οι- τητες στον ίδιο χώρο εξαφάνισαν το της πλαγιάς του λφου, ενώ στην
Tα ελάχιστα ίχνη που έχουν απο- κοδομικές δραστηριτητες δεν αφή- ανάκτορο των πρώτων βασιλικών γε- άλλη, μετά την τελευταία διαπλάτυν-
μείνει απ αυτή την πρώιμη περίοδο νουν παρά ελάχιστα στοιχεία ώστε νών των Mυκηνών, αυτών που χάρι- σή της (1200 π.X.), πατάει πάνω στον
στις Mυκήνες μπορούν μνο να μας να γίνει δυνατή η σύνθεση ενς συ- σαν σ’ αυτές την ονομασία Πολύχρυ- περίβολο του ταφικού κύκλου A.
πληροφορήσουν για την ύπαρξη και γκεκριμένου σχεδιαγράμματος. Θα σες, επίθετο που 750 χρνια αργτε- Eίναι στα μέσα του 13ου π.X. αιώ-
τη θέση των πρώιμων ανακτορικών μπορούσε κανείς να θεωρήσει τι ο ρα στην ποίηση του Oμήρου θα απο- να, στην περίοδο της μεγάλης ακμής
κτιρίων των πρώτων ηγεμνων των τύπος των κτισμάτων του πρώτου τελέσει την πιο παλιά ανάμνηση του των Mυκηνών, που ένας ισχυρς η-
Mυκηνών. Ως προς τον σχεδιασμ Mενελάειου βρίσκεται στην αρχή ελληνικού έθνους. γεμνας στον οποίο ανήκει, καθώς
τους μως και τη μορφή τους απαι- της εξέλιξης των μετέπειτα ανακτ- [Tο μοναδικ απ τα ανάκτορα των φαίνεται, και ο Θησαυρς του Aτρέ-
τείται να στραφούμε στα αρχιτεκτο- ρων και στην αρχή των οικιών του βασιλέων των Mυκηνών που ιδρύθη- ως δημιούργησε μια σειρά απ μνη-
νικά κατάλοιπα των άλλων μυκηναϊ- τύπου με διάδρομο που υιοθετείται καν κατά τις διάφορες χρονολογικές μειώδη έργα. Tτε ανεγείρεται η Πύ-
κών κέντρων και σε αντίστοιχα κτι- αργτερα, επαναληπτικά, στις διά- περιδους που είναι δυνατ να περι- λη των Λεντων με τον προμαχώνα
ριακά συγκροτήματα ή ανάλογες κα- φορες λειτουργικές εντητες των γραφεί είναι το μνημειώδες ανακτο- της, ξανακτίζεται λο σχεδν το ν-
τασκευές ώστε συγκριτικά μνο να πολυσύνθετων ανακτρων με την ρικ συγκρτημα της YE III B1 φάσης τιο τείχος και συμπεριλαμβάνει τους
καταλήξουμε σε ορισμένα συμπερά- παρουσία περισστερων διαδρμων. που αντικρίζει σήμερα ο επισκέπτης τάφους των προγνων, τον Tαφικ
σματα. Στις Mυκήνες τα ελάχιστα ίχνη αυ- στην κορυφή της μυκηναϊκής Aκρ- Kύκλο A, οικοδομείται ο νοτιοανατο-
τής της περιδου στην κορυφή της πολης.] λικς προμαχώνας, η βρεια πύλη,
Kρητικές επιρροές ατείχιστης ττε ακρπολης, κυρίως H άνοδος προς το ανάκτορο των καλύπτεται το βρειο μέρος του δυ-
μως τα θραύσματα τοιχογραφιών Mυκηναίων ηγεμνων γίνεται μέσα τικού τείχους με ισδομη τοιχοδομία
Tα πρωιμτερα ανακτορικά κτίρια με φυσικά θέματα που βρέθηκαν κά- απ μια πορεία εντυπωσιασμού και και διαμορφώνεται η μεγάλη αναβά-

8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


Mυκήνες, γενική άποψη του ανακτρου απ βορειο-ανατολικά. Διακρίνεται στο υψηλτερο σημείο του λφου και ο ταφικς κύκλος A και το θρησκευτικ κέ-
ντρο, σε δεύτερο επίπεδο.

θρα που οδηγεί στο ανάκτορο, δηλα- τέλος διακλαδίζεται για να καταλήξει σοδο του βρειου διαδρμου, καθώς ρα διαμερίσματα. Eκεί, στα προσωπι-
δή λα σα χαράζουν μια πορεία ε- στις δύο εισδους του ανακτρου. και τον δυτικ πυλώνα ανοιγμένο κά κλειστά διαμερίσματα των βασι-
ντυπωσιασμού και επίδειξης. H πρσβαση στο κυρίως ανακτορι- στο ξεκίνημα του ντιου διαδρμου. λέων, τα κατάλοιπα ενς δωματίου
κ συγκρτημα γίνεται απ δύο ει- Oι δύο αυτοί επιμήκεις διάδρομοι, ο που διατηρούσε ελάχιστα ίχνη απ
H κλίμακα και σδους, τη βορειοδυτική και παλαι- βρειος και ο ντιος, αποτελούν τη το κκκινο δάπεδ του έκαναν τη
τερη και τη ντια, την νεώτερη επί- ραχοκοκαλιά του λου συγκροτήμα- φαντασία των περιηγητών να τα ταυ-
η πομπική οδς σημη είσοδο, που βρίσκεται στο με- τος απ’ που ξεκινούν οι προσβάσεις τίσει με το λουτρ που βάφτηκε με
Eχοντας στα δεξιά του, καθώς δια- γάλο κλιμακοστάσιο και οδηγεί κα- είτε προς το βρειο και ψηλτερο το αίμα του Aγαμέμνονα.
νύει την αναβάθρα, τον Tαφικ Kύ- τευθείαν στα επίσημα διαμερίσματά άνδηρο, που τοποθετούνται τα ι-
κλο A –το κλέος των προγνων, την του. Eίναι η δυτική πλευρά του ανα- διωτικά διαμερίσματα, θάλαμοι της Tα βασιλικά
παράδοση των ηγεμονικών γενών– ο κτορικού συγκροτήματος, η οποία α- καθημερινής ζωής του βασιλικού οί-
επισκέπτης φθάνει στην κορυφή της ναπτύσσεται κατά μήκος του μεγά- κου κλειστοί και απροσπέλαστοι, εί- διαμερίσματα
ανάβαθρας απ’ που το βλέμμα του λου αναλημματικού εξωτερικού τοί- τε προς Nτο, προς το χαμηλτερο Tρεις είναι οι προσβάσεις προς τα
απλώνεται προς τα οικοδομήματα χου που υποβαστάζει το δυτικ άκρο άνδηρο που βρίσκονται τα επίσημα επίσημα διαμερίσματα που βρίσκο-
που βρίσκονται στην κατωφέρεια του, που συγκεντρώνει τους χώρους διαμερίσματα διεξαγωγής της κρατι- νται στο νοτιτερο και χαμηλτερο
του υψώματος κατά μήκος του ντι- πρσβασης και εισδου στα κύρια κής λειτουργίας, χώροι εξωτερικοί, άνδηρο. H πρώτη γίνεται απ το
ου τείχους και μακριά ώς την χθη διαμερίσματά του, τα οποία εκτείνο- ανοικτοί στους επισκέπτες. «διαμέρισμα των παραπετασμάτων»
του Xάβου. Λίγο μακρύτερα βρίσκο- νται πάνω σε τρία βασικά άνδηρα. Oι διάδρομοι αυτοί ενώνουν το α- στο ανατολικ άκρο του νοτίου δια-
νται συγκεντρωμένα τα Iερά του Στην ουσία, η δυτική πλευρά ενώνει νακτορικ συγκρτημα στο σύνολ δρμου και οδηγεί κατευθείαν στη
θρησκευτικού κέντρου των Mυκη- τον εξωτερικ κσμο με τον εσωτε- του μέσα απ ορισμένα βοηθητικά στοά του Mεγάρου. H δεύτερη απ
νών. Mια κλίμακα και μια μεγάλη πο- ρικ του ανακτρου. Στο βρειο ά- περάσματα, αλλά παράλληλα διαχω- τον δυτικ διάδρομο, απ’ που ένα
μπική οδς που ανεβαίνει προς το α- κρο της ήταν διαρρυθμισμένη σε ρίζουν τις λειτουργίες του σχηματί- στεντερο μικρ πέρασμα αμέσως
νάκτορο, ξεκινώντας απ τα Iερά, α- πρπυλο, ένα δίχωρο κτίσμα με κε- ζοντας με τους εξωτερικούς τους στα ντια του δυτικού πυλώνα βγά-
ποδεικνύει τη σχέση που υπήρχε α- ντρικ πέρασμα και δύο κίονες στον τοίχους έναν προστατευτικ κλοι ζει στην αυλή του ανακτρου και η
νάμεσα στο κέντρο της κοσμικής ε- άξονά του, σύμφωνα με τα μινωικά γύρω του. O ντιος διάδρομος που τρίτη, η επίσημη νοτιοδυτική είσο-
ξουσίας (στο ανάκτορο) και στο κέ- πρτυπα. ξεκινά απ τον μεγάλο δυτικ πυλώ- δος απ το μεγαλοπρεπές ντιο κλι-
ντρο λατρείας, αφού το κοσμικ και να και ακολουθεί τον βασικ άξονα μακοστάσιο.
το ιερατικ αξίωμα συνυπάρχουν Xώροι απ δυτικά προς τα ανατολικά του - Tα επίσημα διαμερίσματα αποτε-
στο πρσωπο του άνακτα. της καθημερινής ζωής λου συγκροτήματος έκλεινε τη βασι- λούνται απ το μέγαρο, τον πυρήνα
Aμέσως μετά τη μεγάλη αναβά- κτερη οικιστική μονάδα του συν- λου του ανακτορικού συγκροτήμα-
θρα, προσαρμοσμένη στη μορφολο- Διανύοντας το βρειο πρπυλο, λου που δημιουργήθηκε στο ντιο τος, τη μεγάλη αυλή και τον ξενώνα.
γία της πλαγιάς μια ανηφορική οδς, μέσα απ ένα πλατύ δρμο ανηφορι- κατώτερο άνδηρο. Στο ανατολικ H μεγάλη αυλή (διαστάσεων
που οδηγεί προς την κορυφή, συνε- κ, διαμορφωμένο σε ανοικτή αυλή του άκρο υπήρχε ένας στενς θάλα- 11,50μ.X15μ.) στο κέντρο της εντη-
χίζεται ακολουθώντας εξωτερικά τη και πλατώματα, φθάνει ο επισκέπτης μος με κτιστά έδρανα και με κλιμα- τας αυτής συνδεδεμένη άμεσα στις
δυτική πλευρά του ανακτρου και σε δύο βασικές προσβάσεις – την εί- κοστάσιο που οδηγούσε στα ψηλτε- Συνέχεια στην 10η σελίδα

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 9


Tοιχογραφία του ανακτρου των Mυκηνών με παράσταση ιππέων και πολεμιστών. H ενασχληση των Mυκηναίων ηγεμνων με τις αρματοδρομίες και τους έ-
φιππους αγώνες ήταν προσφιλές θέμα στη διακσμηση των χώρων του ανακτρου.

Συνέχεια απ την 9η σελίδα πλαισιωμένο με γυψλιθους είχε μια λοβάτες στέκαν κρατώντας μες τα «κτίριο των κινων». Aπ το σημα-
τρεις πλευρές της με τους χώρους θύρα προς τον δμο παρμοια με χέρια τους δαυλιά φλογαναμμένα, ντικ αυτ κτίριο διατηρούνται τα υ-
που αναπτύσσονται γύρω της είναι την προηγούμενη, η οποία μως δεν νάχουν να φέγγουν στους συντρά- πγεια με τις πλούσιες αποθήκες
διαμορφωμένη ανάλογα. Στα βρειά έκλεινε με θυρφυλλα. O δμος πεζους τις νύχτες στο παλάτι» (Oδ. τους, αλλά και το θεμέλιο του μεγά-
της κλείνει απ τον ψηλ τοίχο του (12,95μ.x11,50μ.) είναι ο πυρήνας η, 100–102, μτφρ. Kαζαντζάκη–Kα- ρου του στο ισγειο. Tο «κτίριο των
ντιου διαδρμου κτισμένο με κυβ- του συνλου του ανακτρου, το κέ- κριδή). κινων» ήταν το μεγαλύτερο κτίριο
λιθους δεμένους με ξυλοδεσιά και ε- ντρο εξουσίας, που βρισκταν η ε- Aπέναντι απ την είσοδο του με- της πτέρυγας αυτής και θεωρείται
πιχρισμένο με επιζωγραφισμένο κο- στία του κράτους και ο θρνος του γάρου, στη δυτική πλευρά της αυ- ως παράρτημα του ανακτρου που
νίαμα, πως ήταν και το δάπεδο της Aνακτα. Στο κέντρο του υπήρχε η λής, ένα τετράγωνο δωμάτιο με ε- ανήκε σε κάποιο σημαντικ αξιωμα-
αυλής. Στα ανατολικά της ενοποιεί- μεγάλη χαμηλή κυκλική εστία (δια- στία στο κέντρο χρησίμευε ως ξενώ- τούχο. Δύο άλλα κτίρια βρίσκονται
ται με το Mέγαρο μέσω της στοάς μέτρου 3,70μ.) με την επιφάνειά της νας του ανακτρου. Στα ντιά του υ- στην πλευρά της ακρπολης, το κτί-
του που ανοίγεται προς αυτή, ενώ απ ζωγραφισμένο κονίαμα διακο- πήρχε το προαύλι του που επικοι- ριο Δ και το κτίριο Γ που πρέπει να α-
στα δυτικά της επικοινωνεί με το σύ- σμημένο με φλογσχημα και σπειρο- νωνούσε με τη μεγάλη αυλή και το ποτελούσαν συγκρτημα αποθηκών.
μπλεγμα των δωματίων του ξενώνα. ειδή μοτίβα. Γύρω της υπήρχαν οι ντιο μνημειακ κλιμακοστάσιο του
H μνη ελεύθερη πλευρά της είναι η τέσσερις ξύλινοι κίονες με χάλκινη ανακτρου. Kάτω απ το προαύλιο Tα αιματοβαμμένα
ντια. Σ’ αυτήν υπήρχε ένα χαμηλ επένδυση πάνω σε λίθινες βάσεις του ξενώνα βρίσκεται το λεγμενο
στηθαίο που επέτρεπε τη θέα προς που υποβάσταζαν την οροφή του «υπγειο του πεσσού» που παραμέ- ερείπια
την αργολική πεδιάδα. Mεγάρου που ήταν υπερυψωμένη νει εκεί για να θυμίζει το παλαιτερο Tο ανάκτορο και τα παραρτήματά
σχηματίζοντας άνοιγμα για τον κα- ανάκτορο της YE IIIA φάσης. του καταστράφηκαν απ σεισμ ή
H μεγάλη αυλή πν και τον φωτισμ. O θρνος του πυρκαγιά στο τέλος της YE IIIB πε-
Tο δάπεδο της αυλής σκεπαζταν άνακτα, πως στα ανάκτορα της Πύ- Παραγωγή ριδου γύρω στα 1200 π.X. Mπορεί
λου και της Tίρυνθας, πρέπει να βρι- να μην έπαψαν στη συνέχεια να κα-
απ παχύ κονίαμα διακοσμημένο με
σκταν στον ντιο τοίχο του δμου, και αποθήκευση τοικούνται, μως τίποτα δεν θύμιζε
πολύχρωμα τετράγωνα που περιεί-
χαν γραμμικά σχέδια. απέναντι απ την εστία. Tο τμήμα Για να ολοκληρωθεί η «τοπογρα- τη λάμψη του παρελθντος τους. H
Στα ανατολικά της αυλής ανοίγε- αυτ του μεγάρου κρημνίστηκε στο φία» του ανακτρου πρέπει να ανα- κραυγή του Aγαμέμνονα, ο θρήνος
ται το Mέγαρο, το πιο επίσημο απ - Xάβο, αλλά είναι σήμερα αναστηλω- φερθούμε και στις πτέρυγες για την της Hλέκτρας, το μένος της Kλυται-
λα τα διαμερίσματα με τη γνωστή α- μένο. παραγωγή και την αποθήκευση, τμή- μνήστρας και οι Eρινύες του Oρέστη
π τις περιγραφές του Oμήρου διά- ματα αναπσπαστα απ τη φυσιο- σώπασαν πια. Σταμάτησε η αιμάτινη
ταξή του, παρμοιο με τα μέγαρα Σχέδια και γνωμία και τη λειτουργικτητά του. βροχή που τράνταζε τον οίκο των
των άλλων μυκηναϊκών κέντρων, κυ- τοιχογραφίες Oι εγκαταστάσεις αυτές είχαν ανα- Aτρειδών. Mνο ο λγος μένει στη
ρίως με αυτ της Πύλου. Aποτελεί- πτυχθεί στην ανατολική πλευρά του μνήμη για τη μοίρα του.
ται απ τρία μέρη: την αίθουσα, τον Tο δάπεδο του δμου πλαισιούμε- κυρίως ανακτρου, που και αυτή εί- Kαι «έχασε ο νους μου την ευκίνη-
πρδομο και τον δμο, ενώ λο μαζί νο απ γυψλιθους ήταν επιχρισμέ- χε διαμορφωθεί σε τρία άνδηρα. τή του σκέψη και πού να στραφώ δεν
σχηματίζει ένα καθαρ απλ ορθο- νο με κονίμα ζωγραφισμένο με πολύ- Στον χώρο αυτ διακρίνονται τέσσε- ξέρω τώρα που το σπίτι πέφτει. Φο-
γώνιο οικοδμημα διαστάσεων χρωμα σχέδια, ενώ στους τοίχους υ- ρα συγκροτήματα στο χαμηλτερο βάμαι της αιμάτινης βροχής τον χτύ-
23X11,50 μ., την πρδρομη μορφή πήρχαν τοιχογραφίες που απεικνι- επίπεδο. Πλησιέστερα προς το κυ- πο που τραντάζει το σπίτι. Kι η ψιχά-
των μεταγενέστερων ναών των αρ- ζαν πολεμιστές, ίππους, άρματα και ρίως ανάκτορο βρίσκεται το «εργα- λα του αίματος ποτέ τελειώνει;» (Aι-
χαίων Eλλήνων. H Aίθουσα είναι η τα ανακτορικά κτίρια. Mέσα στο Mέ- στήριο των καλλιτεχνών», πως απο- σχύλου, Oρέστεια, Aγαμέμνων, στ.
«λάμπουσα» του ομηρικού έπους και γαρο, ποιος έχει διαβάσει την περι- δεικνύεται απ τα κατάλοιπα των πο- 1530–1535).
βλέπει προς την αυλή. Eχει τη μορφή γραφή του παλατιού του Aλκίνοου, λύτιμων υλικών που βρέθηκαν στον
στενής στοάς (3,85μ.x11,50μ.), φέρει μπορεί να ξαναζωντανέψει την εικ- χώρο του. Mέσα στο ανάκτορο επο- Bιβλιογραφία
δύο κίονες «εν παραστάσει» στην να που αντίκρισε ο Oδυσσέας ταν μένως υπήρχαν τα βασιλικά εργα- G.E. Mylonas, Mykenae Rich in Gold, 1983.
R. Hope–Simpson, Mycenaen Greece, 1981
πρσοψη και το δάπεδ της καλύ- το επισκέφθηκε (Oδύσσεια, η, στ. στήρια με καλλιτέχνες που εργάζο- Sp. Marinatos & K. Hirmer, Kreta, Thera
πτεται απ πλάκες γυψολίθου. Eπι- 82–102). Mπορεί να φανταστεί τον ά- νταν για τον Mυκηναίο άνακτα. Στις und das mykenische Hellas, 1973
κοινωνεί με το υπλοιπο ανάκτορο νακτα των Mυκηνών καθισμένο στο δύο πλευρές μιας μακρστενης αυ- Sp. Iakovidis, A Hundred Years of
με μια μικρή θύρα στη στενή βρεια θρνο του και τους γέροντες ολγυ- λής υπήρχαν δύο σειρές δωματίων Mycenaean Arcaeology. AntJ 58,1978,
πλευρά, ενώ μια μεγάλη δίφυλλη θύ- ρα στους τοίχους σε καθίσματα στε- και διατηρούσε και άνω ροφο. Σε ε- 13–30
A. Mountjoy, Mycenaean Pottery, An
ρα οδηγεί απ’ αυτήν στον πρδομο. ρεωμένα στους γυψλιθους. Γύρω πικοινωνία με το εργαστήριο βρισκ- Introduction, 1993.
O πρδομος (4,30μ.x11,50μ.) με δά- του μπορεί να δει τους νέους ακ- ταν ένα άλλο οικοδμημα με κεντρι- G. Hiesel, Spδthelladische Hausarchitektur,
πεδο απ επιζωγραφισμένο κονίαμα λουθους, καθώς «σε στέριους στυ- κή περίστυλη αυλή, το λεγμενο 1990.

10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


Tο θρησκευτικ κέντρο
O μυκηναϊκς κσμος μοιραζταν κοινή θρησκεία, γλώσσα, ήθη και έθιμα με τα άλλα ελληνικά φύλα
Tου Xρήστου Mπουλώτη
Aρχαιολγου στο Kέντρον Eρεύνης
της Aρχαιτητος της Aκαδημίας Aθηνών

O AΓPYΠNOΣ φύλακας που, στο ά-


νοιγμα της Oρέστειας του Aισχύλου,
τον βρίσκουμε να καραδοκεί δίκην
κυνός πάνω απ’ τις στέγες των
Aτρειδών στις Mυκήνες, μήπως και
πιάσει «της φλγας το σημάδι, τη
λάμψη της φωτιάς, την είδηση να
φέρει πως πάτησαν την Tροία» (Aγα-
μέμνων, στ. 1–39), ο ταλαίπωρος αυ-
τς λες κι αγναντεύει την άλλη, την
αντίπερα ακτή του Aιγαίου, ολισια
πίσω στον Oμηρο. Mε τη σειρά του ο
μέγας ραψωδς στέλνει το βλέμμα
του ακμη πιο βαθιά, στους μεστούς
χρνους του μυκηναϊκού κσμου,
για να γίνει ποιητικς καθρέφτης
του, θαμπά έστω και διαθλασμένα.
Στην Iλιάδα, με την αφήγηση ανελισ-
σμενη απ’ τα ανδροφνα πεδία της
Tροίας, ο μακρινς τπος είναι τώρα
οι Mυκήνες, το εϋκτίμενον πτολίε-
θρον (B, 569), η πολύχρυσος Mυκή-
νη (H, 180. Λ, 46), η ευρυάγυια (Δ,
52).
Oμηρος και Aισχύλος, κι απ κοντά
σοι ομτεχνοί τους άντλησαν απ
την πολυτάλαινα δυναστεία των
Aτρειδών, είχαν κιλας εξασφαλίσει
στις Mυκήνες κραταιά φήμη εις το
διηνεκές. Συνάμα μως τα τείχη..., α-
νά τους αιώνες ορατά. Kυκλώπεια, ε-
πιβλητικά, υψώνονταν μάρτυρες α- Eλλειψοειδής σφενδνη χρυσού δακτυλιδιού, με σκηνή βλαστικής τελετουργίας σε υπαίθριο ιερ. Aπ την ακρπολη
ψευδείς αλλοτινού μεγαλείου, δίνο- των Mυκηνών, 15ος αι. π.X. (Aθήνα, Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο).
ντας τροφή στο θρύλο, που είθισται
να ευδοκιμεί πάνω στα ερείπια. Kι -
λα αυτά ώσπου η σκαπάνη του ερα-
σιτέχνη Σλήμαν εγκαινίασε, το 1876,
ένα νέο κύκλο κοσμολάλητης ακτι-
νοβολίας, συνεχώς διευρυνμενο α-
π ττε με τις συστηματικές ανασκα-
φές, προπαντς του Tσούντα και του
Σταματάκη αρχικά, του Wace ύστερα
και του Mυλωνά – σε συνεργασία ο
τελευταίος με τον Iακωβίδη που έχει
επωμισθεί τις τύχες των Mυκηνών
στις μέρες μας. Kαθώς αναδυταν
βαθμιαία απ’ την αχλύ του χρνου
και του μύθου μια λαμπρή πραγματι-
κτητα, γινταν πλέον πεποίθηση -
τι εκεί χτυπούσε πρώτιστα η καρδιά
του μυκηναϊκού κσμου. Kαι δεν θα
ήταν καθλου υπερβολή, αν λέγαμε
πως οι δικές μας γνώσεις για τις Mυ-
κήνες και τον μυκηναϊκ γενικτερα
πολιτισμ ξεπερνούν κατά πολύ ε-
κείνες του Oμήρου και του Aισχύ-
λου. Στην πολυφωνία των αρχαιολο-
γικών ευρημάτων ήρθε μάλιστα να
μπολιαστεί ευεργετικά απ το 1952
–χρονιά που ο Michael Ventris απο-
κρυπτογράφησε τη Γραμμική B– ο
μυκηναϊκς λγος, άμεσος, συχνά α-
ποκαλυπτικς, επιμηκύνοντας κατά
έξι ολκληρους αιώνες τη γραπτή
παράδοση της ελληνικής λαλιάς.

Oικονομικς ρυθμιστής
Πσα γνωρίζουμε, μως, για την
έκφραση θρησκευτικτητας στις H περίφημη «Mυκηναία»: απσπασμα πομπικής τοιχογραφίας που παριστάνει πιθανν θετητα, η οποία δέχεται προ-
Συνέχεια στην 12η σελίδα σφορές απ λάτρισσες. Aπ το Θρησκευτικ Kέντρο των Mυκηνών, 13ος αι. π.X. (Aθήνα, Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο).

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 11


Συνέχεια απ την 11η σελίδα
Mυκήνες; Eίμαστε, αλήθεια, σε θέση
να διεισδύσουμε στις πίστεις και τις
δοξασίες, τους συμβολισμούς και τις
λατρευτικές πρακτικές που, συνυ-
φαίνοντας πραγματικ με υπερβατι-
κ, συνείχαν τα μέλη της κοιντη-
τας; Mε ποιους τρπους και πσο
φανερώνονται σε μας οι εκεί λα-
τρευμενες θετητες; Σε τι λογής
χώρους στεγάστηκε η λατρεία; Kαι
βέβαια, ανάμεσα σε άλλα, το καίριο
ερώτημα: αν η θρησκεία αναδείχθη-
κε παραδοσιακά σε αποτελεσματικ
δίαυλο για την άσκηση εξουσίας, σε
τι βαθμ ο άνακτας των Mυκηνών –ο
wa–na–ka των πινακίδων–, μαζί και οι
ομλογοί του των άλλων ανακτρων,
μετείχαν ενεργά και σε τούτο το «ε-
ξουσιαστικ παιχνίδι»;
Πριν προσεγγίσουμε κάποια απ
τα παραπάνω ερωτήματα, ανάγκη να
θυμίσω εδώ πσο επισφαλής είναι εν
γένει ο χώρος της θρησκείας για
τους μελετητές του προϊστορικού
Aιγαίου. Περιπέτεια συχνά αβέβαιη
σε κινούμενη άμμο, καθώς τα υλικά
κατάλοιπα που έφθασαν τυχαία έως
εμάς δεν αντιπροσωπεύουν, στην α-
ποσπασματικτητά τους, παρά ένα
μέρος μνον της αλλοτινής πραγμα-
τικτητας, ενώ οι θρησκευτικές δο-
ξασίες και ο τελετουργικς λγος
που έδιναν περιεχμενο στη λατρευ-
τική πράξη συνοδεύοντάς την, ντύ-
νοντάς την, έχουν αμετάκλητα χα-
θεί. Eτσι, κάθε ερμηνευτική διαδικα-
σία ξεκινά απ μια βάση εξ ορισμού
ελλιπή, φέροντας αναπδραστα και Aεροφωτογραφία του Θρησκευτικού Kέντρου των Mυκηνών που δείχνει την πομπική οδ, το Nα Γ1, την «Oικία
το στίγμα της υποκειμενικτητας, - Tσούντα» και την περιοχή του κυκλικού βωμού (φωτ.: Wittlesey Fountation).
πως φάνηκε απ καιρ με την πρώτη
έκδοση της συνθετικής μονογρα- –έξω απ’ την ακρπολη ως επί το κοινωνία των ζώντων. Kι ανάμεσά κτερίσματα του Tαφικού Περιβλου
φίας του M. Nilsson, The Min- πλείστον– μας διέσωσαν μια μνη τους, πρώτες σε πληροφορική εμβέ- A, απ’ τα λοιπά ευρήματα των παλαι-
oan–Mycenaean Religion and its θετητα, την πτνια του σίτου λεια οι αφηγηματικές σκηνές πάνω τερων ανασκαφών μες στην ακρ-
Survival in Greek Religion (1927), κι (si–to–po–ti–ni–ja). στη σφενδνη χρυσών σφραγιστικών πολη που, με τον έναν ή τον άλλο
ύστερα με τα ανάλογα μελετήματα δαχτυλιδιών και σε σφραγιδλιθους τρπο, καταθέτουν για το εκεί θρη-
του A. Persson, του Ch. Picard, του Iερά κτίρια που φορινταν απ σημαίνοντες Mυ- σκευτικ πολύπτυχο, αξίζουν ιδιαί-
Γ. Mυλωνά και άλλων. κηναίους ως διάσημα εξουσίας ή ι- τερης μνείας τέσσερα: το ένα είναι
Mέχρι πριν απ δύο δεκαετίες πε- διτητας ισοδυναμώντας, στη σφρα- το καλλίεργο ελεφαντοστέινο σύ-
ρίπου, ταν η μακροχρνια ανασκα-
Kοινή θρησκεία φή στη νοτιοδυτική κλιτύ της ακρ-
γιστική τους χρήση, με την υπογρα- μπλεγμα της «ιερής τριάδας», που
φή του κατχου τους. Στη σιωπηρή βρέθηκε το 1939 απ’ τον Wace στην
Mε αυτά στο νου, η ανίχνευση της πολης των Mυκηνών αποκάλυψε ο- τους ευγλωττία τέτοιου είδους πα- περιοχή του ανακτρου. Tο δεύτερο,
θρησκευτικής ζωής στις Mυκήνες, λοκληρωτικά ένα κλειστ συγκρτη- ραστάσεις εικονογραφούν καλά ε- ένα χρυσ δαχτυλίδι, με τη λαλίστε-
για να αποφέρει κατά το δυνατν ω- μα ιερών κτιρίων που αναζωπύρωσε μπεδωμένες δοξασίες και στιγμιτυ- ρη έως τώρα λατρευτική σκηνή ολ-
ριμτερους καρπούς, θα πρέπει να δραστικά την προβληματική και πέ- πα τελετουργικά, μεταφέροντάς μας κληρης της μυκηναϊκής εικονογρα-
συναξιολογήσει τα δεδομένα κι απ ρασε στη βιβλιογραφία ως «Θρη- άλλοτε σε μια σφαίρα υπερβατική, - φίας, εύρημα του Δροσινού το 1877,
τους άλλους μυκηναϊκούς τπους, σκευτικ Kέντρο», οι γνώσεις μας που ενδημούν θετητες και φυλα- κοντά στον Tαφικ Περίβολο A. Kαι,
και βέβαια τις σχετικές μαρτυρίες για την έκφραση της εκεί θρησκευτι- κτήρια δαιμονικά ντα (σφίγγα, γρύ- τέλος, δύο μικρής κλίμακας νωπο-
της Γραμμικής B, μια κι λα στη σύ- κτητας εδράζονταν σε σποραδικά πας), κι άλλοτε σε δρώμενα που ε- γραφικές παραστάσεις, ζωγραφισμέ-
γκλισή τους καταδείχνουν τούτο: τι ευρήματα απ την ίδια την ακρπολη κτυλίσσονται σε υπαίθρια ιερά ή τε- νες πάνω σε φορητ πίνακα η μια,
δηλαδή, παρά τα τυχν τοπικά ιδιώ- και απ τάφους extra muros. μένη, με θαλερ συνήθως μέσα τους στην επιφάνεια τοίχου η άλλη – κι οι
ματα και τις αποκλίσεις, ολκληρος Στην ουσία, είμασταν επαρκέστε- το «ιερ δέντρο». Aιματηρή θυσία κι δυο τους ευρήματα του εκπνέοντος
ο μυκηναϊκς κσμος μοιραζταν μια ρα πληροφορημένοι για εκείνο το αναίμακτη προσφορά –διασταυρω- 19ου αι. απ’ τις ανασκαφές του
κοινή θρησκεία, που μαζί με την κοι- κομμάτι της θρησκευτικής ζωής που μένες και μέσα απ υλικά κατάλοιπα Tσούντα στον ευρύτερο χώρο που ο-
νή γλώσσα, τα κοινά ήθη, έθιμα και αφορούσε τα ταφικά έθιμα και τις σο και την Γραμμική B–, εκστατικς ρίζεται πια σήμερα ως «Θρησκευτικ
θεσμούς, σύσφιγγε έτι περαιτέρω μεταθανάτιες δοξασίες, και μάλιστα χορς, πομπές σεβιζουσών μορφών Kέντρο».
τους δεσμούς ανάμεσα στα διάφορα στις διαδοχικές τροπές και σταθερές μπροστά σε κτίσματα ιερά κ.ά., μας Στα έργα αυτά αιχμαλωτίσθηκαν
ελληνικά φύλα, σφυρηλατώντας συ- τους επί πέντε ολκληρους αιώνες, προϊδεάζουν για το καλειδοσκοπικ και πάλι σε εικνα θετητες και δαί-
νάμα τη συνείδηση της κοινής κατα- απ τον εκπνέοντα 17ο αι. π.X., την φάσμα ενς περίπλοκου τελετουργι- μονες, ιερά σύμβολα, πράξεις λα-
γωγής. H μαρτυρημένη στις πινακί- περίοδο δηλαδή των αρχαιτερων κού, γνωστού στην εικονογραφική τρευτικές. Δύο θεϊκές τροφούς που
δες Γραμμικής B λατρεία των ίδιων ταφών στους βασιλικούς Περιβ- του ποικιλία και απ μια πληθώρα άλ- επιβλέπουν το θείο βρέφος ανασύ-
βασικών θεοτήτων στην Πύλο, τη λους A και B, έως και τον 12ο αι. π.X. λων παραστάσεων απ την Kρήτη, ρει απ’ το μυκηναϊκ πάνθεο το ελε-
Θήβα και τις αχαιοκρατούμενες μετά Eίναι αλήθεια μως πως η ταφική τις Kυκλάδες και την υπλοιπη μυκη- φαντοστέινο σύμπλεγμα, θυμίζοντας
το 1450 π.X. Kνωσ και Kυδωνία (Xα- πρακτική ρίχνει πλάγιο φως και σε ναϊκή Eλλάδα. Kι λες μαζί οι παρα- ευθύγραμμα την κατοπινή ιερή τριά-
νιά) –θετητες του ολυμπιακού παν- πτυχές της επίγειας λατρείας, κα- στάσεις, απ κοινού με τα λογής αρ- δα των Eλευσινίων Mυστηρίων, τη
θέου οι περισστερες, πως αυτ θώς πολλά απ’ τα κτερίσματα που χαιολογικά κατάλοιπα που στήριζαν Δήμητρα, την Περσεφνη και τον μι-
ήρθε και καταστάλαξε στα ομηρικά συνδεψαν τους νεκρούς στο μετα- ή πλαισίωναν τη λατρεία, συνθέτουν κρ Iακχο. Mε αφηγηματική αυταρέ-
έπη– μας διαβεβαιώνει πλέον ρητά θανάτιο ταξίδι τους –είτε πρκειται ένα ογκώδες βιβλίο, πως εύστοχα σκεια, αντίθετα, και πυκντητα συμ-
για το ενιαίο του θρησκευτικού τοπί- για τελετουργικά σκεύη και προσω- έχει χαρακτηρισθεί η θρησκεία της βολιστική, η παράσταση του χρυσού
ου. Aναμφίβολα, το ίδιο λίγο πολύ πικά αντικείμενα κσμησης με θρη- εποχής, βιβλίο του οποίου μως το δαχτυλιδιού αντλεί απ μια ανοιξιά-
πάνθεον έσκεπε και τις Mυκήνες, σκευτικές παραστάσεις, είτε για ιερά χαμένο κείμενο απομένει να το γρά- τικη γυναικεία γιορτή σε υπαίθριο ιε-
μολοντι το εκεί ανακτορικ αρχείο σύμβολα, είτε, τέλος, για τα τυπικά ψουμε εμείς, εκμαιεύοντας απ’ τις ρ, πως δηλώνει το δέντρο, με τη
χάθηκε αμετάκλητα κι οι λίγες μνο απ τον 14ο αι. π.X. πήλινα ειδώλια εικνες λγο. θετητα της βλάστησης καθιστή στη
πινακίδες που βρέθηκαν σποραδικές (Φ, Ψ, T)– είχαν φωνή και ρλο στην Aν εξαιρέσουμε τώρα τα βασιλικά ρίζα του να δέχεται απ ώριμες γυ-

12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


Aριστερά: πήλινο ειδώλιο αποτροπαϊκής μορφής
απ το «δωμάτιο των ειδώλων» στο Θρησκευτικ
Kέντρο των Mυκηνών, 13ος αι. π.X. (Aρχαιολογι-
κ Mουσείο Nαυπλίου). Πάνω: ομοίωμα τριμε-
ρούς ιερού απ έκτυπο φύλλο χρυσού. Aπ τον
ταφικ περίβολο A των Mυκηνών, 1600–1500 π.X.
(Aθήνα, Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο). Δεξιά:
Pυτ σε σχήμα κεφαλής ταύρου απ ασήμι και
χρυσ. Aπ τον τάφο IV του ταφικού περιβλου
A των Mυκηνών (16ος αι. π.X.). Eθνικ Aρχαιολο-
γικ Mουσείο, Aθήνα (φωτ.: Eκδοτική Aθηνών).

ναίκες και παιδίσκες προσφορές αν- αφού βαθμιαία προσαρμστηκαν τα θίξουμε. Θα μας πήγαιναν πολύ απλώθηκε με το χρνο σε ευρύτερα
θέων –ίριδες, κρίνα, μήκωνες. Oι στις αιγαιακές εικονιστικές αντιλή- μακριά. Συνοπτικά μνο να θυμίσω κοινωνικά στρώματα για να τονωθεί
θρησκευτικές μως αναφορές δεν ψεις, πέρασαν αργτερα και στη μυ- πως η επίδραση πρωτογίνεται αισθη- πλέον, να φιλτραρισθεί και να κατα-
τελειώνουν εδώ. Θες απ επιθυμία κηναϊκή Eλλάδα ως δάνειο δεύτερου τή προπάντων στις Mυκήνες, στα σταλάξει σε ένα κρητομυκηναϊκ
να ιστορήσει το μέγιστον δυνατν εν βαθμού. κτερίσματα των βασιλικών Tαφικών θρησκευτικ αμάλγαμα απ τα μέσα
σμικρώ, θες απ horror vacui, επιμε- Περιβλων (κυρίως του A), και πιο του 15ου αι. π.X. και εφεξής, ταν οι
λήθηκε ο καλλιτέχνης της παράστα- Mινωική καταγωγή συγκεκριμένα μέσα απ ιερές εικ- Mυκηναίοι εγκαταστάθηκαν στην
σης να γεμίσει και την παραμικρή Mε τούτες τις δαιμονικές μορφές νες, σύμβολα και παραφερνάλια λα- Kρήτη. Πάντως, οι πινακίδες Γραμμι-
γωνιά, αφήνοντας σε μας να ξεμπερ- κι ένα σωρ ακμη στοιχεία της μυ- τρείας, πως λγου χάρη τα τριμερή κής B απ’ τα ανακτορικά κέντρα της
δέψουμε έλλογα το ερμηνευτικ κηναϊκής ιερής εικονογραφίας, της ιερά με επιφάνεια πτηνμορφης θε- ηπειρωτικής Eλλάδας φαίνεται να
κουβάρι: ήλιος και μισοφέγγαρο συμβολιστικής και της λατρευτικής τητας, τα κέρατα καθοσίωσης, ο δι- μαρτυρούν για το αμιγώς μυκηναϊκ
στον ουραν, στον αέρα διπλς πέ- σκευής να βοούν μινωική καταγωγή, πλς πέλεκυς, ο ιερς κμβος, τα του εκεί πανθέου, γεγονς που οδη-
λεκυς και μια μικρή θεϊκή μορφή α- αναφύονται τα εύλογα ερωτήματα ρυτά σε σχήμα ταυροκεφαλής, οι αμ- γεί στη σκέψη τι η μινωική επίδρα-
καθριστου φύλου με οκτώσχημη α- ως προς την αληθινή φυσιογνωμία φίκοιλοι βωμοί κ.ά. Kαι ,τι μινωικ ση στη θρησκεία του ηπειρωτικού
σπίδα, κι επιπλέον, έξι σπονδικά ρυ- της μυκηναϊκής θρησκείας, τις κρη- υιοθετήθηκε αναφομοίωτο στους τουλάχιστον χώρου είχε ως επί το
τά σε σχήμα λεοντοκεφαλής, στρι- τικές οφειλές της, τους τρπους και κλπους κατ’ αρχήν της άρχουσας πλείστον το χαρακτήρα εικονογρα-
μωγμένα αυτά στη μια απ’ τις παρυ- το βάθος της έξωθεν επίδρασης, ε- τάξης, που μη έχοντας δική της ιερή φικών δανείων και λατρευτικών τύ-
φές της σφενδνης. Tη θεϊκή μορφή ρωτήματα που δεν έπαψαν να ταλα- εικονογραφική παράδοση απ την πων. Eτσι μως, πως μπολιάστηκε
με την οκτώσχημη ασπίδα την ξανα- νίζουν την έρευνα έως τις μέρες Mεσοελλαδική εποχή ακούμπησε μι- στενά το μινωικ στο μυκηναϊκ, χά-
βρίσκουμε ζωγραφισμένη στον μι- μας. Δεν είναι μως εδώ της ώρας να μητικά στο λαμπρ μινωικ πρτυπο, Συνέχεια στην 14η σελίδα
κρ φορητ πίνακα, εδώ μως σίγου-
ρα γυναικεία, και μάλιστα στο επίκε-
ντρο της τελετουργικής πράξης, α-
νάμεσα σε δυο σεβίζουσες λατρεύ-
τριες. Ως διακριτικ σύμβολο, ως έ-
βλημα, εμφαίνει η ασπίδα δίχως άλ-
λο την πολεμική υπσταση της θεάς,
που δικαιολογημένα της επιφύλαξαν
ομγνωμα οι μελετητές περίοπτη
θέση στο μυκηναϊκ πάνθεο, καθώς
εκφράζει απλυτα το πνεύμα και τα
ιδεώδη της στρατιωτικής αριστοκρα-
τίας της εποχής. Θεωρήθηκε μάλι-
στα ομλογη της Aθηνάς, προδρομι-
κή μορφή της, ομοούσια, κι ίσως η ί-
δια η Aθηνά, μια και στην πολεμική
της ιδιτητα κι ακμη ως προστάτρια
του βασιλικού οίκου πιστεύεται τι
ριζοβολεί βαθιά στους μυκηναϊκούς
χρνους. Mε την τέταρτη, τέλος, πα-
ράσταση, σπάραγμα αυτή μιας τοιχο-
γραφικής ζωφρου, τεκμηριώνεται
και μέσα στην ακρπολη ο κσμος
των δαιμνων, λεοντοκέφαλων εδώ,
που ομάδι γυρνούν απ’ το κυνήγι
κουβαλώντας τα νεκρά θηράματα
στις άκρες επωμισμένου ανάφορου.
Aπτοκοι της αιγυπτιακής ιπποποτά-
μιας θεάςTawrt, οι δαίμονες αυτού
του τύπου υιοθετήθηκαν απ τους Aποσπασματική τοιχογραφία απ το Θρησκευτικ Kέντρο των Mυκηνών με παράσταση θετητας που κρατάει θυσά-
Mινωίτες ήδη κατά τον 18ο αι. π.X., κι νους δημητριακών, 13ος αι. π.X. (Aρχαιολογικ Mουσείο Nαυπλίου).

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 13


Συνέχεια απ την 13η σελίδα ρητές μαρτυρίες της Γραμμικής B.
θηκαν μέσα στη λατρευτική πρακτι- Σαν πολυθεϊκά κελύφη και πάλ-
κή αιώνων το πώς, το πτε, το γιατί. λοντες λατρευτικοί πυρήνες, τα
Kαι κανένας ίσως Mυκηναίος να μη δύο αυτά Θρησκευτικά Kέντρα ή-
γνώριζε τον 13ο αι. π.X. τι το κατ’ ε- ταν ασφαλώς τποι πολυσύχναστοι,
ξοχήν έμβλημα της ακρπολής τους, με συρροή πιστών κι απ’ τις ευρύτε-
το λιθανάγλυφο που επέστεφε συμ- ρες ίσως περιοχές. Oι αφορμές για
βολικά την πύλη των λεντων, με πάνδημες γιορτές, ποικίλες λα-
τον ιερ κίονα πάνω σε αμφίκοιλους τρευτικές πράξεις, προσφορές και
βωμούς, ήταν μινωική εικνα ιερή, αναθήματα, θα αφθονούσαν. Mε
βγαλμένη απ’ τους μακρινούς Παλαι- μια τέτοια γιορταστική αφορμή
ονακτορικούς χρνους. –μας πληροφορεί πινακίδα της Πύ-
λου (PY Tn 316)– στάλθηκαν απ’ το
Λεοντοκέφαλοι ανάκτορο εν πομπή βαρύτιμα χρυ-
σά αγγεία στις θετητες της Σφα-
δαίμονες γιάνας. Kαι δεν χωρά αμφιβολία
πως η πομπική οδς που οδηγεί στο
Για τους ιερούς χώρους, υπαίθρι- Θρησκευτικ Kέντρο των Mυκηνών
ους και στεγοσκεπείς, που φιλοξέ- θα πατήθηκε πλειστάκις απ παρ-
νησαν την επίσημη λατρεία στις Mυ- μοιες πομπές, κάποιες απ’ τις οποί-
κήνες απ την εποχή των βασιλικών ες μάλιστα αποτυπώθηκαν στο εκεί
Tαφικών Περιβλων έως και τον εκ- τοιχογραφικ πργραμμα: η περί-
πνέοντα 14ο αι. π.X., δεν μας απο- φημη «Mυκηναία», για παράδειγμα,
μένουν παρά υποθέσεις και οι έμμε- με περιδέραιο στο χέρι, ή η ένθρο-
σες μαρτυρίες των σφραγιστικών νη γυναικεία μορφή που κρατά ει-
εικνων. Tο κεν αυτ ήρθε να ανα- δώλιο –κι οι δυο αποσπασματικά
πληρώσει –και με το παραπάνω μά- τοιχογραφήματα της «Oικίας του
λιστα– η βαθμιαία αποκάλυψη του ε- Aρχιερέα»– φαίνεται να εικονίζουν
κτεταμένου συγκροτήματος των ιε- θεϊκές αποδέκτες προσφορών.
ρών στη νοτιοδυτική κλιτύ της α- Για την οργάνωση και την εύρυθ-
κρπολης, με τη σκαπάνη του Tσού- μη λειτουργία των Θρησκευτικών
ντα αρχικά, κι ύστερα, απ το 1950 Kέντρων αρμδιο το ιερατείο, -
και εξής, μέσα απ τις συστηματι- πως εμφανίζεται στις πινακίδες πά-
κές έρευνες των Wace, Taylour και λι Γραμμικής B, πολυμελές, ιεραρ-
Mυλωνά. Mε την ολοκλήρωση των χημένο, με πρωθιέρειες, κλειδού-
ανασκαφών έγινε πια πεποίθηση τι χους, και με συμμετοχή στα οικο-
εκεί εστιάστηκε, διαρκούντος του H «Iερή Tριάδα»: ελεφάντινο σύμπλεγμα δύο γυναικείων θεοτήτων που επι- νομικά πράγματα –έστω περιορι-
13ου αι. π.X., η θρησκευτική ζωή βλέπουν νεαρ θε. Aπ την ακρπολη των Mυκηνών (περιοχή ανακτρου), σμένη. Aυτονομήθηκε μως ντως
των Mυκηνών, πολύπτυχη, οργανω- 14ος–13ος αι. π.X. (Aθήνα, Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο). η θρησκεία απ’ την πολιτική εξου-
μένη, ρυθμολογημένη, δικαιολογώ- σία, και σε τι βαθμ; Σε τούτο το
ντας πέρα για πέρα το χαρακτηρι- ανασκαφές του Tσούντα και το κές στη δυσμορφία τους θετητες, πολυσυζητημένο, φλέγον θέμα ήρ-
σμ «Θρησκευτικ Kέντρο». Στην χρυσ δαχτυλίδι, που τα είδαμε πιο μαρτυρημένες με πήλινα ειδώλια κι θε να ρίξει εκ νέου μπλικο λάδι το
περιπλοκτητά του, το κλιμακωτά πάνω, ενισχύθηκε τώρα πρσθετα αυτές, συγκρίσιμης ίσως υπστα- Θρησκευτικ Kέντρο των Mυκη-
αρθρωμένο αυτ συγκρτημα ιερών χάρη σε δυο τοιχογραφίες οπλοφ- σης με την Eρινύα (E–ri–nu) που νών, χωρίζοντας τους μελετητές σ’
–με βοηθητικούς και αύλειους χώ- ρων γυναικείων θεοτήτων –με ξί- μας παραδίδεται σε δύο πινακίδες εκείνους που επιμένουν στον θε-
ρους, ποικιλσχημους βωμούς, λο- φος η μια, η άλλη κρανοφρος–, κα- της Kνωσού. σμ του «βασιλέα–ιερέα» και σ’ -
γής κτιστές κατασκευές και μια πο- θώς και με την τοιχογραφική παρά- Eίναι αλήθεια τι τα αρχαιολογι- σους περιορίζουν τον άνακτα στην
λύμετρη πομπική οδ που κατηφ- σταση οκτώσχημων ασπίδων απ’ τη κά δεδομένα της εποχής δεν μας έ- κοσμική του αποκλειστικά εξουσία.
ριζε απ’ τα υψώματα της ακρπολης λεγμενη Oικία του Aρχιερέα. Για χουν συνηθίσει σε μια παρμοια Kλίνοντας προς την πρώτη εκδοχή,
σφαλιζμενη με θύρα για τον έλεγ- τον κύκλο της βλάστησης, την ευ- συλλατρεία τσων διαφορετικών να πω εδώ μονάχα τι η ύπαρξη ορ-
χο της πρσβασης– δεν βρίσκει ισ- φορία της γης, αρμδια προφανώς θεοτήτων στον ίδιο ιερ τπο –αν γανωμένων κέντρων λατρείας έξω
τιμο παράλληλο στη μυκηναϊκή η γυναικεία πάλι θετητα που εικο- βέβαια διαβάζουμε ορθά το εικονι- απ’ το ανάκτορο δεν συνεπάγεται
Eλλάδα. Tα δημσια ιερά που ανα- νίζεται σε ένα άλλο τοιχογράφημα, στικ υλικ αυτ καθεαυτ σο και αυτοδίκαια και βαθιά τομή ανάμε-
κάλυψε ο Kilian στην κάτω ακρπο- καβάλα ίσως σε τετράποδο, με δυο στις αρχιτεκτονικές του συναρτή- σα στις δύο εξουσίες. Eνδείξεις,
λη της Tίρυνθας ή τα οικιακά ιερά δέσμες στάχυα στα χέρια της, ανα- σεις. Tην έλλειψη αντισταθμίζει η άλλωστε για άσκηση λατρείας στα
στο Mπερμπάτι και την Aσίνη φα- καλώντας έτσι δικαιολογημένα την φωνή των πινακίδων Γραμμικής B, ίδια τα ανάκτορα δεν λείπουν, ενώ
ντάζουν δίπλα του μετριφρονες πτνια του σίτου (si–to–po–ni–ja) και προπαντς της Πύλου. Eξω απ’ οι πινακίδες, έμμεσα, θέλουν τον
εκδοχές και μνο το διπλ ιερ της της πινακίδας Γραμμικής B, η οποία το ανάκτορο –μαθαίνουμε απ’ τις άνακτα να εμπλέκεται και σ’ αυτή
μυκηναϊκής φάσης στη Φυλακωπή σημειωτέον βρέθηκε στις παρυφές πινακίδες–, σε μια τοποθεσία ον- την σφαίρα. Παραδοσιακά σε -
της Mήλου προσφέρεται –έστω απ του Θρησκευτικού Kέντρου. Στα ματι Σφαγιάνα (Pa–ki–ja–na), ήταν λους τους μεγάλους πολιτισμούς
μακριά– για συγκρίσεις. πήλινα γυναικεία ειδώλια, με τα χέ- συγκεντρωμένα πολυάριθμα, σημα- της Aνατολής, στις παρυφές των ο-
Στην αρχιτεκτονική σημασία του ρια υψωμένα, σε τυπική στάση επι- ντικά ιερά για τη λατρεία θεοτήτων ποίων άνθησαν ο μινωικς και ο μυ-
Θρησκευτικού Kέντρου προστίθε- φάνειας κι ευλογίας συνάμα, ή α- πως της Πτνιας (Po–ti–ni–ja), του κηναϊκς, η θρησκεία αποτέλεσε
νται επιτατικά τα απομεινάρια, οι κουμπισμένα στους μαστούς με Ποσειδώνα (Po–se–da–o), του Δία το πιο στιβαρ έρεισμα της μοναρ-
ενδείξεις για το είδος και τους τρ- νημα, αναγνωρίζονται λατρευτι- (Di–wo) και της Hρας (E–ra), του Δε- χίας προσδίδοντάς της κύρος και
πους της εκεί ασκούμενης λατρεί- κές εικνες δημοφιλών θεοτήτων σπτη (Do–po–ta), της Iφιμέδειας συνάμα την δέουσα νομιμοποίηση
ας. Παρά την ενδιάμεση καταστρο- της εποχής, ενώ την άσκηση της (I–pe–me–de–ja) κ.ά., μερικές απ’ τις και καταξίωση στη λαϊκή συνείδη-
φή κατά τον προχωρημένο 13ο αι. χθνιας λατρείας υποδηλώνουν τα οποίες συνοικούσαν μάλιστα στενά ση. Για πρώτη φορά, στα καθ’ ημάς,
π.X., τις πολλαπλές επισκευές και μεγάλα πήλινα ομοιώματα κουλου- στον ίδιο χώρο. το σχίσμα πολιτικής απ θρησκευ-
μετασκευές μέχρι την οριστική ε- ριασμένων φιδιών –αποδέκτες κι Σε ,τι αφορά μως την μορφή τική εξουσία συντελείται σαφώς
γκατάλειψη των ιερών, κατπιν αυτά προσφορών, αν κρίνουμε απ’ των ιερών της Σφαγιάνας, τη χωρο- στους κλπους του μορφώματος
πυρκαγιάς, γύρω στο 1200 π.X., έ- τη σχετική μνεία ερπετών ταξική τους συνάρθωση και την α- της πλης–κράτους, μετά δηλαδή
φθασαν έως εμάς, μεταξύ άλλων, (e–pe–to–i=ερπετοίς) σε πινακίδα πστασή τους απ’ το ανάκτορο, κι την κατάρρευση του μυκηναϊκού
αποσπασματικά τοιχογραφήματα, απ’ τις πρσφατες ανασκαφές στη ακμη την εικονογραφία των εκεί κσμου, χωρίς μως να αποσβε-
λατρευτικά και αναθηματικά ειδώ- Θήβα. Πλάι μως στις ανθρωπ- θεοτήτων, μετεωριζμαστε, μια και σθεί ολτελα η ανάμνηση του αρ-
λια, ικανά να στοιχειοθετήσουν μια μορφες θετητες που επενεργού- το Θρησκευτικ αυτ Kέντρο της χαιτερου πολιτικο–θρησκευτικού
κάποια εικνα για θετητες του μυ- σαν ευεργετικά στα πράγματα της Πύλου δεν έχει ακμη εντοπισθεί σχήματος. Oι διογενείς βασιλήες
κηναϊκού πανθέου που αξιώθηκαν ειρήνης και του πολέμου τα πράγ- ανασκαφικά. Λαβή, ωστσο, για του Oμήρου λογουχάρη, με το σκή-
εκεί λατρείας ως ομοτεμένεις, συ- ματα, βρήκαν επίσης θέση και ντα σκέψεις κι υποθέσεις, πως έδειξα πτρο τους θεοπαράδοτο, ή το θρη-
νίεροι, ακμη κι ως σύνναοι κι ομο- φανταστικά σαν τους γρύπες ή αλλού υποστηρίζοντας το διαφωτι- σκευτικ αξίωμα του άρχοντος βα-
βώμιοι. H περίοπτη στις Mυκήνες τους λεοντοκέφαλους δαίμονες στικ σχήμα μιας παραπληρωματι- σιλέως στην Aθήνα των ιστορικών
θέση της πολεμικής ασπιδοφρας στο τοιχογραφικ απσπασμα απ’ κής αμοιβαιτητας, δίνει το αρχαιο- χρνων τι άλλο θα μπορούσαν να
θεάς, απ καιρ εικαζμενη με βά- τις ανασκαφές του Tσούντα. Kαι λογικ του πάρισο στις Mυκήνες, απηχούν παρά τον θρησκευτικ
ση τον μικρ φορητ πίνακα απ’ τις βέβαια δεν έλειπαν οι αποτροπαϊ- για το οποίο λείπουν, αντίθετα, οι ρλο του μυκηναίου άνακτα;

14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


Tα πολύτιμα ευρήματα
Λαμπρά έργα τέχνης, τα περισστερα εκτίθενται στο Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο
Tης Kατερίνας Δημακοπούλου
Διευθύντριας του Eθνικού
Aρχαιολογικού Mουσείου ε.τ.

OI ANAΣKAΦEΣ στις Mυκήνες, που


άρχισαν τον περασμένο αιώνα και
συνεχίζονται έως τις ημέρες μας, έ-
φεραν στο φως μεγάλο αριθμ πολύ-
τιμων αντικειμένων, αντιπροσωπευ-
τικών έργων της τέχνης του λα-
μπρού Mυκηναϊκού Πολιτισμού, που
άνθησε στον Eλλαδικ χώρο και την
ευρύτερη περιοχή του Aιγαίου απ
τον 16ο έως τον 11ο αιώνα π.X. Tα
περισστερα απ αυτά εκτίθενται
στο Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο,
που μεταφέρθηκαν αμέσως μετά
την ανεύρεσή τους, επειδή κρίθηκε
τι, λγω της σημασίας τους, η θέση
τους ήταν στο πρώτο Mουσείο της
Xώρας.
Tα πολυτιμτερα και γνωσττερα
ευρήματα απ τις Mυκήνες προέρ-
χονται απ τους βασιλικούς τάφους
των δύο Tαφικών Kύκλων, του Kύ-
κλου A, μέσα στην Aκρπολη, και του
Kύκλου B, που αποκαλύφθηκε έξω
απ τα τείχη της Aκρπολης. Oι πέ-
ντε απ τους τάφους του Kύκλου A,
που ήταν μεγάλα ορθογώνια κάθετα
ορύγματα στο φυσικ βράχο, ήλθαν
στο φως το 1876 απ τον Heinrich
Schliemann, ο οποίος με την ανα-
σκαφή του στις Mυκήνες άνοιξε το
δρμο για τη μελέτη του άγνωστου Aγγείο απ λευκ μάρμαρο με τρεις περίτεχνες λαβές απ τον τάφο IV του ταφικού κύκλου A των Mυκηνών. Πιθαν-
έως ττε Mυκηναϊκού Πολιτισμού. O τατα έργο μινωικ, των μέσων του 16ου αι. π.X. (Aθήνα, Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο).
έκτος τάφος, παρμοιος με τους άλ-
λους, αποκαλύφτηκε ένα χρνο αρ- της οποίας οφείλεται, σε μεγάλο και τον πλούτο της τυπολογίας της λεπίδας κυνήγι λιονταριών απ
γτερα απ τον Παναγιώτη Σταματά- βαθμ, η διαμρφωση του Mυκηναϊ- τους. Iδιαίτερη κατηγορία αποτε- πάνοπλους Mυκηναίους και στην άλ-
κη, τον εκπρσωπο της Aρχαιολογι- κού Πολιτισμού. λούν τα περίτεχνα αγγεία απ χρυ- λη λιοντάρια να κυνηγούν αντιλ-
κής Eταιρείας και του Kράτους κατά Aνάμεσα στα πολύτιμα αντικείμε- σ και ασήμι σε διάφορα σχήματα, α- πες. Oι παραστάσεις αυτές συμβολί-
την ανασκαφή του Σλήμαν. Oι τάφοι να και τα σύμβολα κύρους και εξου- π τα οποία ξεχωρίζουν τα βαρύτιμα ζουν την ανδρεία των Mυκηναίων,
αυτοί αποτελούν το πλουσιτερο και σίας των τάφων ξεχωρίζουν πέντε κύπελλα και τα δύο περίφημα ζω- που τολμούν να αναμετρηθούν με τα
σημαντικτερο ταφικ σύνολο της χρυσές σφυρήλατες προσωπίδες, μορφα ρυτά, ένα χρυσ σε σχήμα δυναττερα ζώα της φύσης.
Eλληνικής Προϊστορίας. τρεις απ τον τάφο IV και δύο απ κεφαλής λιονταριού και ένα ασημέ-
τον τάφο V, που κάλυπταν τα πρσω- νιο με χρυσά συμπληρώματα σε Διαδήματα
Xρυσές, σφυρήλατες πα των νεκρών ηγεμνων. H ωραι- σχήμα κεφαλής ταύρου.
τερη απ τις προσωπίδες αυτές, που Tο τελευταίο και αρκετά απ τα και στέμματα
προσωπίδες παρουσιάζει την επιβλητική φυσιο- χρυσά σκεύη θεωρούνται ως εκφρα- Tα κοσμήματα που στλιζαν τους
Tα εκπληκτικά σε ποστητα και α- γνωμία ενς γενειοφρου ανδρς με στικά έργα Mινωικής τέχνης. Tα λίθι- νεκρούς ήταν επίσης άφθονα και ε-
ξία κτερίσματά τους μαρτυρούν την ωραία χαρακτηριστικά σε ώριμη ηλι- να σκεύη, απ μάρμαρο ή αλάβα- ντυπωσιακά: χρυσά διαδήματα και
υψηλή κοινωνική θέση των νεκρών, κία, είναι γνωστή ως «προσωπίδα στρο, έχουν κομψά σχήματα και πα- στέμματα με έκτυπη διακσμηση,
που πρέπει να ήταν μέλη βασιλικών του Aγαμέμνονα», αν και ο Σλήμαν ραπέμπουν σε κρητικά και αιγυπτια- χρυσά περίτμητα κοσμήματα ενδυ-
οικογενειών των Mυκηνών, κατά την δεν απέδωσε αυτή ακριβώς την προ- κά πρτυπα. Eντυπωσιακά είναι και μασίας σε διάφορα σχήματα, ζώνες
περίοδο του 16ου και την αρχή του σωπίδα στον Aγαμέμνονα, που ο ί- τα μεγάλα σφυρήλατα χάλκινα και περιβραχινια απ σφυρηλατη-
15ου αιώνα π.X. Eπί πλέον, τα πολυά- διος λανθασμένα πίστευε τι, μαζί με σκεύη, κυρίως λέβητες, κρατήρες μένα φύλλα χρυσού, χάλκινες περί-
ριθμα χρυσά έργα που βρέθηκαν τα μέλη της ακολουθίας του, είχε τα- και υδρίες, που θα εξυπηρετούσαν τεχνες περνες με κεφαλή απ ο-
στους τάφους δικαίωσαν το ομηρικ φεί στους τάφους που ανακάλυψε. ασφαλώς τις ανάγκες των Mυκηναϊ- ρεία κρύσταλλο και περιδέραια με
επίθετο «πολύχρυσες» για τις Mυκή- Στην πραγματικτητα, οι τάφοι του κών ανακτρων. χάντρες χρυσές, απ ημιπολύτιμους
νες. Yπάρχουν μως και πολλά άλλα Kύκλου A χρονολογούνται τρεις O μεγάλος αριθμς των πλων λίθους και απ ήλεκτρο (κεχριμπά-
πολύτιμα αντικείμενα απ τους ίδι- τουλάχιστον αιώνες πριν απ την ε- που βρέθηκε στους τάφους δείχνει ρι). Tα χρυσά δαχτυλίδια–σφραγίδες
ους τάφους, που συμβολίζουν πλού- ποχή, που τοποθετείται παραδοσια- τι οι νεκροί υπήρξαν, εκτς των άλ- με έγγλυφες παραστάσεις και τα
το και δύναμη. Eίναι αξιοσημείωτο - κά ο «Tρωικς Πλεμος». λων, ικανοί πολεμιστές. Πρκειται χρυσά σκήπτρα, που βρέθηκαν
τι ο Mυκηναϊκς Πολιτισμς ήλθε για για χάλκινα μεγάλα ξίφη με περίτε- στους τάφους, αποτελούν τα κατ’ε-
πρώτη φορά στο φως με τα μοναδικά Σκεύη, πλα χνες λαβές απ άλλες ύλες – χρυσ, ξοχήν σύμβολα εξουσίας των νε-
αυτά αντικείμενα, τα οποία αντανα- ελεφαντδοντο, κκκαλο, λίθο – εγ- κρών ηγεμνων.
κλούν την άνοδο του οικονομικού και κοσμήματα χειρίδια, λγχες και μαχαιροπελέ- Περίφημες είναι και οι επιτύμβιες
και πολιτιστικού επιπέδου της Hπει- Πλήθος σκευών, πλων και κο- κεις. Περίφημα είναι τα χάλκινα εγ- λίθινες στήλες, που ήταν στημένες
ρωτικής Eλλάδας στην αρχή της σμημάτων συνδευε επίσης τους χειρίδια, που φέρουν εμπίεστη δια- επάνω στους τάφους. Oι στήλες αυ-
Yστερης Eποχής του Xαλκού. βασιλικούς νεκρούς των τάφων του κσμηση στη λεπίδα απ χρυσ, α- τές φέρουν ανάγλυφες παραστάσεις
Eξάλλου, η ύπαρξη πολλών μινωι- Kύκλου A στις Mυκήνες. Διακρίνο- σήμι και νιέλλο με εικονιστικές πα- με σκηνές μάχης και κυνηγιού και εί-
κών έργων τέχνης στους τάφους, νται για την ποικιλία της τεχνοτρο- ραστάσεις. Tο ωραιτερο και γνω- ναι τα πρωιμτερα έργα γλυπτικής
δείχνει τις στενές σχέσεις των Mυ- πίας τους, με ωραία, λεπτή ή αδρή σττερο είναι το εγχειρίδιο απ τον της Mυκηναϊκής τέχνης.
κηνών με την Kρήτη, στην επίδραση κατεργασία, το πολύτιμο υλικ τους τάφο IV, που παριστάνει στη μία ψη Συνέχεια στην 16η σελίδα

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 15


Φιάλη σε σχήμα πάπιας απ ορεία κρύσταλλο απ τον τάφο O του ταφικού κύ-
κλου B΄ των Mυκηνών. Δεύτερο μισ του 16ου αι. π.X. (Aθήνα, Eθνικ Aρχαιο-
λογικ Mουσείο).

Συνέχεια απ την 15η σελίδα άλλων σημαντικών έργων, χαρα- Xάλκινο εγ
Oι τάφοι του Tαφικού Kύκλου B κτηριστικών της τέχνης του Mυκη- 16ου αι. π.X
των Mυκηνών, που ανασκάφτηκε α- ναϊκού Πολιτισμού κατά τους
π τον Iωάννη Παπαδημητρίου και 15ο–13ο αιώνες π.X., πως λίθινα,
τον Γεώργιο Mυλωνά στις αρχές μετάλλινα και πήλινα αγγεία, πήλι-
της δεκαετίας του 1950, χρονολο- να ειδώλια, ανάμεσα στα οποία και
γούνται λίγο ενωρίτερα απ τους η ονομαστή «Kουροτρφος», ελε-
τάφους του Kύκλου A, στο 17ο και φάντινα έργα, σφραγίδες και κο-
16ο αιώνα π.X., αλλά έχουν την ίδια σμήματα απ χρυσ, ημιπολύτιμους
μορφή και περιέχουν ανάλογα πο- λίθους, υαλμαζα και φαγεντιανή.
λύτιμα αντικείμενα, πως βαρύτιμα
σκεύη και κοσμήματα, προσωπίδα Eπιγραφές
απ ήλεκτρο, πλα και σφραγίδες. Xρυσ κύπελλο με δύο λαβές που επιστέφονται απ περιστέρια, γνωστ ως
Περίφημα είναι μερικά απ αυτά, - της Γραμμικής «Kύπελλο του Nέστορος», απ τον τάφο IV του ταφικού κύκλου A των Mυκη-
πως η φιάλη σε σχήμα πάπιας απ B΄ Γραφής νών. Δεύτερο μισ του 16ου αι. π.X. (Aθήνα, Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο).
ορεία κρύσταλλο, που συγκαταλέ-
γεται ανάμεσα στα ωραιτερα έργα Mετά τον Tσούντα, τις ιστορικές
της Mινωικής λιθοτεχνίας, η σφρα- ανασκαφές των Mυκηνών συνέχισε
γίδα απ αμέθυστο με έγγλυφη α- ο περίφημος Bρετανς αρχαιολγος
πεικνιση Mυκηναίου ηγεμνα και Alan Wace, που εργάστηκε με διακο-
ένα περιδέραιο με χάντρες απ ή- πές στις Mυκήνες απ το 1920 έως
λεκτρο, παρμοιο με άλλα απ τη το 1957. Πολλά απ τα πολύτιμα ευ-
Bορειοδυτική Eυρώπη, προφανώς ρήματα των ανασκαφών του βρίσκο-
εισηγμένο απ εκεί. Tο τελευταίο νται επίσης στο Eθνικ Aρχαιολογι-
δείχνει τις σχέσεις των Mυκηναίων κ Mουσείο: κοσμήματα, σφραγίδες
με μακρινές περιοχές της Eυρώπης και περίτεχνες ελεφάντινες λαβές
κατά την πρώιμη αυτή εποχή (τέλος κατπτρων απ θολωτούς και θαλα-
17ου – αρχές 16ου αιώνα π.X.). μωτούς τάφους, ελεφάντινα έργα,
Διάδοχος του Σλήμαν στις Mυκή- πήλινα και λίθινα αγγεία, καθώς και
νες υπήρξε ο μεγάλος Eλληνας αρ- πήλινες πινακίδες, πήλινα σφραγί-
χαιολγος Xρήστος Tσούντας, ο ο- σματα και πήλινα αγγεία με επιγρα-
ποίος άρχισε τις καρποφρες ανα- φές της Γραμμικής B γραφής απ
σκαφές του στην Aκρπολη και στη τις οικίες έξω απ την Aκρπολη
γύρω περιοχή το 1886. O Tσούντας των Mυκηνών, καθώς και το Προϊ-
αποκάλυψε το ανάκτορο και πολλά στορικ Nεκροταφείο, και άλλα πο-
απ τα κτήρια της Aκρπολης, κα- λύ σημαντικά έργα τέχνης απ την ί-
θώς και τα εκτεταμένα νεκροτα- δια την Aκρπολη των Mυκηνών.
φεία απ θαλαμωτούς τάφους Aνάμεσα στα τελευταία ξεχωρίζει
στους γειτονικούς λφους. Tα ευ- το ελεφάντινο σύμπλεγμα δύο καθι-
ρήματά του, που πλουτίζουν σήμε- σμένων γυναικείων μορφών με πο-
ρα τη Mυκηναϊκή Συλλογή του λυτελή ενδύματα, προφανώς θεοτή-
Eθνικού Aρχαιολογικού Mουσείου, των, που έχουν ανάμεσά τους ένα
περιλαμβάνουν πολύτιμα έργα απ νεαρ θε. Πρκειται για αριστουρ-
την Aκρπολη των Mυκηνών, πως γηματικ ολγλυφο έργο της Mυκη-
είναι η κεφαλή σφίγγας ή θεάς απ ναϊκής ελεφαντουργίας του 13ου αι-
ασβεστοκονίαμα του 13ου αιώνα ώνα π.X.
π.X., ένα απ τα ελάχιστα έργα με-
γάλου μεγέθους της Mυκηναϊκής Oικία της Aκρπολης
πλαστικής. Bρέθηκε προς Nτον
του Tαφικού Kύκλου A, κοντά στο Σε πιο πρσφατη εποχή οι ανασκα-
χώρο απ’ που προέρχεται ένα άλ- φές στις Mυκήνες συνεχίστηκαν απ
λο πασίγνωστο έργο των Mυκηνών, τον Aγγλο αρχαιολγο William
ο περίφημος «κρατήρας των πολε- Taylour, συνεργάτη του Wace, με
μιστών», του 12ου αιώνα π.X., που την αποκάλυψη κτηριακών συγκρο-
είχε έλθει στο φως κατά την ανα- τημάτων στο ντιο τμήμα της Aκρ-
σκαφή του Σλήμαν. Tα ευρήματα πολης, που οι Bρετανοί αρχαιολγοι Kεφαλή σφίγγας ή θεάς απ ασβεστοκονίαμα, τα χαρακτηριστικά της οποίας
του Tσούντα απ τους θαλαμωτούς ονμασαν «Oικία της Aκρπολης». τονίζονται με χρώμα. Aπ την ακρπολη των Mυκηνών 13ος αι. π.X. (Aθήνα, Xρυσ τελε
τάφους περιλαμβάνουν πλήθος και Oνομαστά είναι τα ευρήματα του Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο). κού κύκλου

16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


γχειρίδιο με εμπίεστη διακσμηση απ χρυσ, ασήμι και νίελλο και παράσταση κυνηγιού λιονταριών απ τον τάφο IV του ταφικού κύκλου A των Mυκηνών. Δεύτερο μισ του
.X. (Aθήνα, Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο).

Περιδέραιο με χάντρες απ ήλεκτρο σε τρεις σειρές, που συγκρατούνται στη


θέση τους απ τρία ορθογώνια διάτρητα πλακίδια (διαχωριστές). Aπ τον τά-
φο O του ταφικού κύκλου B των Mυκηνών. Mέσα 16ου αι. π.X. (Aθήνα, Eθνικ
Aρχαιολογικ Mουσείο).

Taylour απ ένα ιερ της περιοχής παράσταση γυναικείας θετητας,


αυτής, πως οι τοιχογραφίες και κυ- που αποτελούσε την κεντρική μορ-
ρίως τα περίφημα πήλινα τροχήλατα φή μιας θρησκευτικής σκηνής. H θεά
ειδώλια, που απεικονίζουν γυναικεί- φέρει πλούσια ενδύματα και κοσμή-
ες θετητες, ανδρικές αποτροπαϊ- ματα και κρατά στο χέρι της περιδέ-
κές μορφές και φίδια. Tα έργα αυτά ραια απ πολύχρωμες χάντρες.
εκτίθενται σήμερα στο Aρχαιολογικ
Mουσείο Nαυπλίου. Mυκηναϊκή
O Γεώργιος Mυλωνάς διηύθυνε τις
ανασκαφές της Aρχαιολογικής Eται-
Mητρπολη
ρείας στην Aκρπολη των Mυκηνών Oι Mυκήνες υπήρξαν ασφαλώς το
κατά τις δεκαετίες 1960 και 1970, με μεγαλύτερο και σπουδαιτερο κέ-
συνεργάτη τον σημεριν Διευθυντή ντρο κατά τη Mυκηναϊκή Eποχή και η
των ανασκαφών Kαθηγητή και Aκα- Mητρπολη του Mυκηναϊκού Πολιτι-
δημαϊκ κ. Σπ. Iακωβίδη. O Mυλωνάς σμού. Aυτ αποδεικνύεται απ τη
συνέχισε τις ανασκαφές των Bρετα- θρυλική Aκρπολη με την κυκλώπεια
νών στο ντιο χώρο της Aκρπολης οχύρωση και τα επιβλητικά κτήρια
κάτω απ το ανάκτορο και έφερε στο στο εσωτερικ της, καθώς και τους
φως το «Θρησκευτικ Kέντρο» των μνημειώδεις θολωτούς τάφους και
Mυκηνών. Eξαιρετικά σημαντικές εί- τα απέραντα νεκροταφεία των θαλα-
ναι οι τοιχογραφίες απ κτήρια του μωτών τάφων.
«Θρησκευτικού Kέντρου» των Mυ- Tην εικνα αυτή που δίνουν τα αρ-
κηνών, που αποκάλυψε ο Mυλωνάς χιτεκτονικά μνημεία, ολοκληρώνει η
και είναι εκτεθειμένες στο Eθνικ πληθώρα των πολύτιμων έργων τέ-
Aρχαιολογικ Mουσείο. Ξεχωρίζει η χνης και άλλων σημαντικών αντικει-
περίφημη «Mυκηναία», πως ονομά- μένων, που ήλθαν στο φως κατά τις
ετουργικ αγγείο για σπουδές (ρυτ) σε σχήμα λεοντοκεφαλής απ τον τάφο IV του ταφι- στηκε απ τον ανασκαφέα. Πρκει- μεγάλες ιστορικές ανασκαφές των
υ A των Mυκηνών. Δεύτερο μισ του 16ου αι. π.X. (Aθήνα, Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο). ται για ένα τμήμα τοιχογραφίας με Mυκηνών.

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 17


Tο Πανραμα. Φωτογραφική λήψη κατά τη διάρκεια της ανασκαφής του ταφικού κύκλου A των Mυκηνών το 1876 απ τον Eρρίκο Σλήμαν. H σύζυγς του Σο-
φία έχει τοποθετηθεί σε πρώτο πλάνο.

Oι ανασκαφές του Eρρίκου Σλήμαν


Aποκάλυψαν τον ταφικ κύκλο A και έφεραν στο φως μοναδικά ευρήματα και πολύτιμα κτερίσματα
Tου Γεωργίου Στυλ. Kορρέ τον έβλεπε με δυσπιστία να δίνει γούστου 1868), ύστερα δηλαδή απ# το λ#φο της Tροίας, χωρίς να περι-
Kαθηγητή της Προϊστορικής Aρχαιολογίας στο
σάρκα και οστά στα ομηρικά έπη. την επίσκεψή του στις Mυκήνες, πί- μένει τη σχετική άδεια των τουρκι-
Πανεπιστήμιο Aθηνών στευε #τι οι θησαυροί του Aγαμέ- κών αρχών, χωρίς ταυτ#χρονα να
Oι ταυτίσεις μνονα ήταν οι θολωτοί τάφοι της χάσει την ευκαιρία να προβάλει και
TON AΠEKAΛEΣAN «Πατέρα της Kλυταιμνήστρας και του Aτρέως. τα ευρήματά του.
Mυκηναϊκής Aρχαιολογίας» (1956,
του Σλήμαν Aρα, δεν είχε σκεφτεί ακ#μη (1868) Στις 23 Iανουαρίου 1871, εννέα
Michael Ventris – John Chadwick), Aυτ# ήταν η μεγάλη ευφυία αλλά #τι οι θησαυροί του Aγαμέμνονα μήνες αργ#τερα, υποβάλλει και-
σε ένδειξη αναγνώρισης για τη συμ- και η προσφορά του. Πολύ γρήγορα βρίσκονταν στο εσωτερικ# της α- νούργια αίτηση προς το υπουργείο
βολή του στην ανακάλυψη δύο με- αντιλήφθηκε την αναγκαι#τητα να κρ#πολης των Mυκηνών. και «ζητεί την άδειαν παρά του υ-
γάλων πολιτισμών: του Tρωικού και παρουσιάσει σύγχρονα μνημεία και πουργείου ίνα ανασκάψει (εν Mυκή-
του Mυκηναϊκού. O Eρρίκος Σλήμαν, ευρήματα τ#σο απ# την Tροία των Συνεννοήσεις με ναις- στο ημερολ#γιο διαγραμμένο)
ως νέος Oδυσσέας, με τον Oμηρο παιδικών του αναμνήσεων #σο και εις διάφορα μέρη της Eλλάδος (ου-
στα χέρια του και με θερμή την απ# απ# το πτολίεθρο (π#λη) των Mυκη-
το υπουργείο δέν κατονομάζει) υπ# τον #ρον να
την παιδική του ηλικία πίστη προς νών. Πίστευε #τι σύγχρονα προς ε- Mε αυτή την πρ#θεση έσπευσε κρατήση τα αρχαία εν τη οικία του».
αυτ#ν, αλλά και περιηγούμενος συ- κείνα του Xισαρλίκ ευρήματα θα α- να πραγματοποιήσει την ανασκαφή Στις 17 Iουνίου 1871 ζητεί, #πως
στηματικά #λους τους χώρους #πως νακάλυπτε μ#νο στην ακρ#πολη των στις Mυκήνες, συνεννοούμενος σημειώνει ο γεν. έφορος στο ημερο-
και ο Παυσανίας το 2ο μ.X. αιώνα, Mυκηνών. Eτσι, η μυθική διαμάχη θα σχετικά με τον τ#τε γενικ# έφορο λ#γιο της υπηρεσίας, την άδεια του
πρωτοτύπησε ως προς αυτ#: εφάρ- έπαιρνε σάρκα και οστά: H ακρ#πο- Aρχαιοτήτων του υπουργείου Eκκ- Yπουργικού Συμβουλίου, #πως διευ-
μοσε ιδανική μέθοδο για να αντιλη- λη, #που δυνάστευε ο ποιμήν λαών λησιαστικών και Δημοσίας Eκπαι- θύνει την αναφορά και στο υπουρ-
φθεί τις ανάγκες της τοπογραφικής Aγαμέμνων, ο αντίπαλος για μια δε- δεύσεως Παν. Eυστρατιάδη, ο οποί- γείο.
έρευνας που αμφισβητούσε ακ#μα καετία του Πριάμου, έπρεπε να είχε ος σημείωσε τα ακ#λουθα στο ημε-
στα χρ#νια του και την ύπαρξη του συνυπάρξει με την Tροία. Για την α- ρολ#γιο της υπηρεσίας του (Aρχείο
Διαβουλεύσεις
Oμήρου, και να ανασκάψει τα εδάφη νασκαφή του στις Mυκήνες και #χι της Aρχαιολογικής Eταιρείας): «O Tο 1873 κατατέθηκαν απ# τον
των Mυκηναίων. H επίσκεψή του μ#νο, ο αείμνηστος Mανώλης Eρρίκος Σχλιέμαν, πολίτης Aμερι- Eρρίκο Σλήμαν οι σχετικές αιτήσεις
στην επιβλητική ακρ#πολη των Aνδρ#νικος χαρακτήρισε τον Σλή- καν#ς, νυμφευθείς εν Aθήναις, ζη- και προς τη Γενική Eφορεία Aρχαιο-
Aτρειδών τον οδήγησε σε προβλη- μαν ως τη μεγαλοφυία της Aρχαιο- τεί να ανασκάψη εν Mυκήναις- ανε- τήτων και προς τη Bουλή των Eλλή-
ματισμ# που είχε ως αποτέλεσμα λογίας και δεν είχε άδικο. βλήθη». H απλή αναβολή του γεν. νων (πριν απ# την ανεύρεση του με-
την άμεση απ#φασή του να φέρει Για να το διαπιστώσει ο σύγχρο- εφ#ρου, «αναβολή» ύστερα απ# γάλου θησαυρού A του επονομαζ#-
στο φως τους νεκρικούς θαλάμους νος ερευνητής, δεν έχει παρά να συνενν#ηση με τον Σλήμαν να επι- μενου του Πριάμου- τέλη Mαΐου
του Aγαμέμνονα και των μελών της σκύψει στις εκατοντάδες χιλιάδες σκεφθούν μαζί τις Mυκήνες, οφεί- 1873 στο Xισαρλίκ) για την πραγμα-
ακολουθίας του. σελίδες που έγραψε και δημοσίευ- λεται #πως προκύπτει απ# διάφο- τοποίηση ανασκαφών στην Oλυμπία
H επίσκεψή του ακολούθως στην σε, στα μέσα που μετήλθε και εφάρ- ρες επιστολές του Σλήμαν προς το και στις Mυκήνες. Στην Aθήνα, ακ#-
Tρωάδα, του επέτρεψε, χάρη στις μοσε, προκειμένου να πετύχει #σα διευθυντή του Tαχυδρομείου του μη, ήθελε να ιδρύσει και το Σλημάν-
πολύτιμες πληροφορίες και υποδεί- με λύσσα, κυριολεκτικά, επεδίωξε Aργους, τον αστυν#μο Λεονάρδο νειο Mουσείο, στο οποίο σκ#πευε να
ξεις των Eρνέστου Tσίλλερ και διά βίου, για να αντιληφθεί #τι αντε- (Nαύπλιο), τον πρ#εδρο του Iνστι- εκθέτει μέχρι το θάνατ# του- υπ# τη
Φρανκ Kαλβέρτ, να ανασκάψει την πεξήλθε ηρωικά και με απ#λυτη επι- τούτου της Γαλλίας, οφείλεται στο διεύθυνσή του- τα ευρήματα των α-
τειχι#εσσα Tροία και να ανακαλύψει τυχία σε #λες τις αντιξο#τητες, τις γεγον#ς της δολοφονίας αλλοδα- νασκαφών του. Συγχρ#νως, #πως εί-
το θησαυρ# A, που απέδωσε στον οποίες, ο ίδιος -αυτ# είναι το τραγι- πών περιηγητών στο δρ#μο προς ναι γνωστ#, είχε υποβληθεί αίτηση
Πρίαμο. Tο πρ#βλημα της ορθής κ# της #λης υπ#θεσης- προκάλεσε, τον Mαραθώνα απ# ληστές, γεγο- απ# την πρωσική κυβέρνηση για την
χρονολ#γησης των ευρημάτων ορ- εμφορούμενος απ# το πνεύμα που ν#ς που τάραξε την Eυρώπη και #χι παροχή άδειας ανασκαφής στην Iε-
θώθηκε μπροστά του έντονο, κι αυ- διέπει τους B#ρειους: #τι αυτοί δι- μ#νο. ρά Aλτη και το #λο θέμα περιπλέ-
τ# γιατί αντιλήφθηκε #τι #φειλε να καιούνται να ορίζουν τις τύχες #λων Πάντως, δεν θέλησε να χάσει την χθηκε και λ#γω της αντίδρασης του
πείσει με το νέο του επάγγελμα, κα- των μνημείων της αρχαι#τητας. ευκαιρία της λαθροανασκαφής και αθηναϊκού Tύπου εξαιτίας των απαι-
θώς ήταν αυτοδίδακτος, τον επιστη- Πάντως, #πως έγραψε ο Σλήμαν την επ#μενη εβδομάδα είχε προχω- τήσεων των Γερμανών για τους επι-
μονικ# κ#σμο της πατρίδας του που στον πάστορα πατέρα του (12 Aυ- ρήσει στην ανασκαφή του Xισαρλίκ, διωκ#μενους #ρους της συμφωνίας.

18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


O επί της Δημοσίας Eκπαιδεύσεως
Yπουργ#ς ενδιαφέρθηκε με παρέμ-
βασή του στο υπουργείο Eξωτερι-
κών για να υπάρξει απ#φαση της
Bουλής και για τις δύο αιτήσεις: αυ-
τήν του Σλήμαν για ανασκαφές στις
Mυκήνες και εκείνη της πρωσικής
κυβέρνησης για την ανασκαφή στην
Oλυμπία. Tελικά, ανεξάρτητα απ# το
υπέρ του Σλήμαν κλίματος που είχε
δημιουργηθεί μεταξύ των βουλευ-
τών, δεν έγινε αποδεκτή η πρ#τασή
του να αναλάβει την ίδρυση με δικά
του έξοδα του «Σλημάνειου Mουσεί-
ου», #που θα παρουσίαζε μέχρι το
θάνατ# του τα ευρήματα απ# την
Tροία, την Oλυμπία και τις Mυκήνες,
#πως δεν έγινε αποδεκτή και η πρ#-
τασή του να αναλάβει με δικά του έ-
ξοδα την ανασκαφή της Oλυμπίας.
Tελικά, επικυρώθηκε απ# τη Bου-
λή η συμφωνία με την πρωσική κυ-
βέρνηση για την ανασκαφή της Oλυ-
μπίας και στον Σλήμαν δ#θηκαν ελ-
πίδες #τι θα μπορέσει να ανασκάψει
τις Mυκήνες. Στους επιστήμονες και
ανά την Eυρώπη αρχαιολ#γους φί-
λους του εξέφραζε την απ#λυτη ικα-
νοποίησή του για την πραγματοποί-
ηση - με την ανασκαφή της Tροίας-
«της μεγάλης ιδέας ολοκλήρου της
ζωής του», #πως και την επιθυμία
του να ανεγείρει ένα μέγαρο #που
θα εξέθετε τα ανά την Eλλάδα ευρή-
ματά του, με την προϋπ#θεση #τι θα
διατηρούσε το μουσείο αυτ# το #νο-
μά του.

Διεκδικήσεις
Aρχική λεπτομέρεια του Πανοράματος με ιδιχειρη επεξήγηση του Eρρίκου Σλήμαν· στο μέσον εικονίζεται η Σοφία Tο θρίλερ βρισκ#ταν σε εξέλιξη,
Σλήμαν (η λεπτομέρεια αυτή υπήρχε πριν απ το ρετουσάρισμα της φωτογραφίας). ειδικ#τερα ως προς τις επιδιώξεις
του Σλήμαν που προετοίμαζε το κλί-
μα με κατάλληλες ενέργειες, επα-
φές και διαβουλεύσεις με διάφορες
προσωπικ#τητες της αθηναϊκής κοι-
νωνίας και του πολιτικού βίου της
χώρας, κατά την πάγια τακτική του.
Mάλιστα, τα πράγματα γίνονταν πιο
έντονα #ταν η κατάσταση - και αυτ#
συνέβαινε συχνά- δεν ήταν υπέρ
αυτού, λ#γω των παραβάσεων εκ
μέρους του των διαφ#ρων συμφω-
νιών που είχε υπογράψει και δεν ε-
φάρμοζε.
Tο πραγματικ# σκάνδαλο #μως ξέ-
σπασε μετά τη δημοσίευση εν#ς ε-
κτενούς άρθρου για το θησαυρ# του
Πριάμου, στις 5 Aυγούστου 1873,
στην εφημερίδα «Augsburger Allge-
meine Zeitung». Aυτ# που γνώριζαν
μ#νο οι Eλληνες αρχαιολ#γοι (Παν.
Eυστρατιάδης, Στεφ. A. Kουμανού-
δης κ.ά.) δημιούργησε κύματα επι-
σκεπτών στο σπίτι του (επί της ση-
μερινής Kαραγιώργη Σερβίας), αλλά
και την άμεση αντίδραση της οθω-
μανικής κυβέρνησης. Παρ’ #λα αυ-
τά, ο Σλήμαν δεν εγκαταλείπει τα
σχέδιά του, αυτά που αφορούσαν
την ανασκαφή των Mυκηνών. Mε α-
ναφορά του της 11ης Φεβρουαρίου
του 1874 «ζητεί (σύμφωνα με τον
Παν. Eυστρατιάδη στο ημερολ#γι#
του) άδειαν πάλιν να ανασκάψη εν
Mυκήναις, θεωρεί δε δίκαιον να του
δοθώσι τα ήμιση των αποκαλυφθη-
σομένων διά τας δαπάνας (που) ήδη
έχει καταβάλει» (1874). O Eυστρα-
τιάδης συνεχίζει: «H αναφορά εδ#-
Λεπτομέρεια απ το αριστερ τμήμα του Πανοράματος απ ξυλογραφία που δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Σλήμαν θη εις το Tμήμα την 23 Φεβρουαρί-
«Mυκήναι». Σε πρώτο πλάνο έχει τοποθετηθεί η Σοφία Σλήμαν, ενώ στο βάθος, κεντρικά, ο Παν. Σταματάκης έχει α- ου, #ταν ο Σλήμαν εθεάθη εν Aθή-
ντικατασταθεί με μορφή χωρικού. H αντικατάσταση της εικνας του Eλληνα εκπροσώπου της Aρχαιολογικής Eταιρεί- ναις, επιστρέψας εκ Mυκηνών. Π#τε
ας οφείλεται στη διαμάχη που είχε ξεσπάσει ανάμεσα σε αυτν και τον Σλήμαν. Συνέχεια στην 20η σελίδα

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 19


Συνέχεια απ την 19η σελίδα εν Tροία ανασκαφάς αυτού. Tελευ-
εδ#θη εις το υπουργείον, αγνοώ. ταίον εστάλη αυτώ τω Σχλιέμαν έγ-
Aλλ’ είναι γεγραμμένον καθ’ ην ημέ- γραφον του Yπουργείου αρνητικ#ν»
ραν το ατμ#πλοιον μεταβαίνει εις (3/7/1874).
Nαύπλιον, ώστε ο Σλήμαν έγραψε Σε #λα τα #στρακα ο Σλήμαν έγρα-
την αναφοράν και αυθημερ#ν μετέ- φε με μολύβι το βάθος που τα βρή-
βη εις Nαύπλιον και εις Mυκήνας, κε. Tο π#σο εκτίμησε αυτά τα #-
ήρχισε να ανασκάπτη άνευ αδείας στρακα αγγεία προκύπτει απ# έκθε-
και κατηγγέλθη την 16ην υπ# του ση με σχέδιά τους, τα οποία απέ-
νομάρχου, ερωτώντος αν έχη άδει- στειλε στο Institut de France με προ-
αν». τροπή του διευθυντή της Γαλλικής
Σχολής Aθηνών Aιμ. Mπυρνούφ, κα-
Πανούργος ανήρ θώς και απ# επιστολές που απέστει-
λε στους καθηγητές Max Müller, A.
Tην 25η Φεβρουαρίου ο Eυστρα- Conze και ύστερα απ# δέκα έξι μή-
τιάδης προβαίνει σε νέα εγγραφή νες στον Oμηριστή Γ. Γλάδστωνα,
και προσθέτει επί λέξη: «Παρατηρή- πρώην πρωθυπουργ# της Mεγάλης
σεις εις την αίτησιν ταύτην, #τι πα- Bρετανίας.
νούργος ο ανήρ και διά πανουργίας H Oδύσσεια #μως επρ#κειτο να
αποκοιμίζει και ζητεί να εξαπατήση συνεχιστεί. O υπουργ#ς Δημοσίας
τας αρχάς». H κατηγορία ήταν βαρύ- Eκπαιδεύσεως με έγγραφ# του αρ-
τατη και, μάλιστα, ακριβώς κατά την νείται να παραχωρήσει στον Σλήμαν
εποχή που είχε έρθει ο διευθυντής άδεια ανασκαφής εκτ#ς της ακρ#πο-
του Oθωμανικού Aρχαιολογικού λης, ανεξάρτητα απ# την αρχική συ-
Mουσείου για να ξεκινήσει τις ν#μι- γκατάθεση. O Σλήμαν τροποποιεί και
μες διαδικασίες ενώπιον της Eλληνι- πάλι τις επιδιώξεις του, μετά το εν-
κής Δικαιοσύνης, με την απαίτηση δεχ#μενο να χάσει και το θησαυρ#
μάλιστα να επιστραφούν στην Oθω- της Tροίας, ύστερα απ# διεκδικήσεις
μανική Aυτοκρατορία τα ευρήματα της οθωμανικής κυβέρνησης. Yστε-
του Σλήμαν, τα οποία είχαν εξαχθεί ρα απ# αλλεπάλληλες δίκες εξασφα-
λάθρα και παρά τη συμφωνία του με λίζει την κυρι#τητα των τρωϊκών αρ-
την οθωμανική κυβέρνηση. χαιοτήτων και ξανακάνει αίτηση στο
Aνυπ#μονος και πείσμων ο Σλή- υπουργείο για να ανασκάψει τις Mυ-
μαν, έσπευσε στις Mυκήνες για τις κήνες, μέσω της Aρχαιολογικής
χωρίς άδεια ανασκαφές του, που άρ- Eταιρείας αυτή τη φορά, την οποία
χισαν, σύμφωνα με το προσωπικ# και λαμβάνει.
του ημερολ#γιο, στις 24 Φεβρουαρί-
ου (Iουλιαν# Hμερολ#γιο) του 1874. Eναρξη
Kαταρχάς, ενδιαφέρθηκε για την πι-
θανή ύπαρξη πρώτης υποθεμελίω- της ανασκαφής
σης κάτω απ# τον τοίχο (ποιον τοί-
χο;) του τάφου του Aγαμέμνονα (θη- O μεγάλος πρωτοπρος Γερμανς αρχαιολγος Eρρίκος Σλήμαν, ο οποίος θε- O Παν. Eυστρατιάδης γράφει στις
σαυρ#ς του Aτρέως), αλλά συνάντη- ωρείται ο πρώτος ανασκαφέας των Mυκηνών. Hταν ο άνθρωπος –παρά τα προ- σημειώσεις του: «H Aρχαιολογική
σε παρθένο έδαφος (sic), χωρίς να βλήματα που δημιούργησαν οι ανασκαφές του στους μετέπειτα ερευνητές– Eταιρεία επιχειρεί να ανασκάψη την
που πρώτος έκανε γνωστ στον κσμο τον περίφημο μυκηναϊκ πολιτισμ... ακρ#πολιν των Mυκηνών διά δαπά-
αντιληφθεί, #μως, #τι ο τύμβος γύ-
ρω απ# το άριστα στο σύνολ# του νης του κ. Σλήμαν, #στις αντί πάσης
των Λε#ντων και με τα κυκλώπεια αφήνει εις την κυβέρνησιν να πράξη άλλης αμοιβής λαμβάνει το δικαίωμα
σωζ#μενο ταφικ# μνημείο ήταν τε-
τείχη της ακρ#πολης. Προφανώς ε- #,τι θέλει κατά ν#μον». Nέα εγγρα- του δημοσιεύσαι πρώτος τα ανευρε-
χνητ#ς. Στο πλευρικ# δωμάτιο του
πισήμανε και το θολωτ# τάφο της φή του Π. Eυστρατιάδου: 22 Mαρτί- θέντα» και #τι «η ανασκαφή ήρχισε
τάφου ανέσκαψε μέχρι βάθους εν#ς
Kλυταιμνήστρας και υποσχέθηκε ου 1874: «Zητείται η γνώμη του αρ- παρ#ντων τριών συμβούλων και του
μέτρου #λη τη δημιουργημένη ανά
στον εαυτ# του να τον ανασκάψει, χαιολογικού συμβουλίου της Eται- εφ#ρου των ανασκαφών τούτων Π.
τους αιώνες επίχωση με απορρίμμα-
έχοντας στο μέλλον κανονική ά- ρείας (υφ’ ου δεν εγένετο απάντη- Σταματάκη», αλλά, βεβαίως, έναρξη
τα πάσης φύσεως, ανακατωμένα #-
δεια. Tου υπέδειξαν επίσης και το σις). της ανασκαφής παρ#ντων των τριών
λα με λίθους και κοπριά προβάτων.
θολωτ# τάφο των Λε#ντων, #πως Tην 29ην Mαρτίου 1874 ο υπουρ- αξιωματούχων της Eταιρείας (Kα-
Aυτ# μας επιτρέπει να δούμε την και άλλους τρεις θολωτούς τάφους γ#ς Δημοσίας Eκπαιδεύσεως I. Bα- στ#ρχης, Φιντικλής, Παπαδάκης) έγι-
πραγματική χρήση των θολωτών τά- στα πέριξ, αποκαλούσε δε #λους, λασ#πουλος τού απευθύνει έγγρα- νε επί μία εβδομάδα στην Tίρυνθα,
φων κατά τους μεταγενέστερους συλλήβδην, κυκλώπειους. φον με το οποίο του παρείχε την ά- ενώ στις Mυκήνες άρχισε στις 4 Aυ-
χρ#νους (ιστορική περίοδος αλλά δεια ανασκαφής εντ#ς της ακροπ#- γούστου.
Eνθουσιασμένος με #λα αυτά τα
και σύγχρονοι αιώνες) και να αντιλη- λεως υπ# τον #ρον να δημοσιεύσει
ευρήματα, δεν δίστασε να προχω- O καθηγητής Στεφ. A. Kουμανού-
φθούμε πως δεν επιτελούνταν οποι- πρώτος τις ανακαλύψεις του, αλλά
ρήσει σε ταυτίσεις που απέρρεαν α- δης είχε προνοήσει να παραδώσει ε-
αδήποτε ταφική προς τιμήν των η- #χι άδεια ανασκαφής του τάφου εί-
π# τη μυθολογία και την ιστορία του γκαίρως στο φίλα διακείμενον προς
ρώων νεκρών λατρεία. H ανεύρεση τε του θησαυρού του εκτ#ς ακρο-
τ#που. Tα ευρήματά του #μως ανα- αυτ#ν Σλήμαν αντίγραφο του Nέου
#μως σωρού λίθων τού έδωσε ελπί- π#λεως.
γκάστηκε να τα παραδώσει στον α- Oργανισμού της Eταιρείας (Bασιλ.
δες #τι θα ανέσκαπτε τον τάφο του
στυν#μο του Nαυπλίου, Λεωνίδα Διάτ. 18ης Aπριλίου 1862), αλλά τα
Aγαμέμνονα.
Λεονάρδο, έπειτα απ# τηλεγράφη- Kυβερνητικές προβλήματα δεν παραμερίστηκαν ε-
μα του υπουργού Δημοσίας Eκπαι- ξαιτίας των κακών σχέσεων που ανα-
Tα πρώτα ευρήματα δεύσεως προς τον έπαρχο Aργους.
απαιτήσεις πτύχθηκαν ευθύς μεταξύ του Σλή-
Oι 34 τομές που άνοιξε σε διάφο- Φθάνοντας δε στην Aθήνα, δώρησε Διαπιστώνουμε, λοιπ#ν, την υπο- μαν και του Σταματάκη, για τις οποί-
ρα ύψη στο εσωτερικ# της ακρ#πο- ελάχιστα αντικείμενα στην Aρχαιο- χώρηση του Σλήμαν ως προς τα αρ- ες ειδοποιήθηκε αμέσως μέσω του
λης των Aτρειδών έφεραν στο φως λογική Eταιρεία και κράτησε τα πε- χικά δικαιώματα που προέβαλλε και υπουργείου και ο έπαρχος Aργους.
πολλά ευρήματα μεταξύ των οποίων ρισσ#τερα για τον εαυτ# του. παραδέχεται, πλέον, #τι οφείλει να O επ#πτης Σταματάκης υπέβαλλε
λίθινα εργαλεία, μικρά πήλινα γυ- Tην ίδια εποχή ο γενικ#ς έφορος παραδώσει τα ευρήματα στον εκ- τακτικά διά της Γενικής Eφορείας
ναικεία ειδώλια (σχήματος Ψ και Φ) Aρχαιοτήτων Παν. Eυστρατιάδης πρ#σωπο της κυβερνήσεως. Aρχαιοτήτων στον πρ#εδρο της
που ταύτισε με τη θεά Hρα, πήλινα στο ημερολ#γιο της υπηρεσίας ση- Nέες εγγραφές περιλαμβάνονται Aρχαιολογικής Eταιρείας αντίγραφο
ζώδια, #πως και μεγάλο αριθμ# ο- μειώνει: «O Σχλιέμαν ζητεί παρά τον επ#μενο μήνα (Aπρίλιο) στο ημε- του ημερολογίου της ανασκαφής,
στράκων αγγείων («λευκές» κύλι- του υπουργού άδειαν να ανασκάψη ρολ#γιο του Παν. Eυστρατιάδου: 8 της Tίρυνθας κατ’ αρχήν και αργ#τε-
κες) και άλλα της ύστερης μυκηναϊ- εν Mυκήναις, #πως διαλευκάνη, λέ- Aπριλίου 1874 «υποβάλλονται οι #- ρα των Mυκηνών. Eίχε επίσης πλήρη
κής εποχής, απ# τη διακ#σμηση των γει, την εις το Oμηρικ#ν Iλιον εκ- ροι και ο Σχλιέμαν μέλλει να ανασκά- κάλυψη εκ μέρους του υπουργείου
οποίων ενθουσιάστηκε. O Σλήμαν στρατείαν των Eλλήνων. Θέλει δε ψη εις Mυκήνας» και υπ# τον τίτλον και την «εξουσιοδ#τηση να διατάσ-
αντιλήφθηκε #τι τα αγγεία κατα- να επιφυλαχθή εις αυτ#ν μ#νον το «Aνασκαφαί εν Mυκήναις: προπαρα- σει παν #,τι συντελεί εις την ακριβή
σκευάζονταν με (ταχείας περιστρο- προν#μιον της δημοσιεύσεως. Tα σκευάσθησαν τα πάντα, αλλ’ ο υ- και επιστημονικήν σύνταξιν του ημε-
φής) κεραμικ# τροχ# και ν#μισε #τι ευρεθησ#μενα αρχαία θέλει να α- πουργ#ς αίφνης μεταβάλλει γνώμην, ρολογίου ανασκαφών».
τα παλαι#τερα των οστράκων αυ- ποδώσει εις τον επιτηρούντα την α- δι#τι παληέπεσεν η της Tουρκίας α- H προσέλευση της Σοφίας Σλήμαν
τών ήταν σύγχρονα με την Πύλη νασκαφήν. Θησαυρ#ν δε ευρεθέντα παίτησις κατά του Σχλιέμαν διά τας στην ανασκαφή δεν βελτίωσε το κλί-

20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


μα ανάμεσα στους δύο άνδρες. Aνέ- για λίγες μέρες, προσκαλεσμένος
λαβε την εποπτείαν της ανασκαφής απ# την οθωμανική κυβέρνηση, για
του θολωτού τάφου της Kλυταιμνή- να συνοδεύσει τον αυτοκράτορα
στρας, πλησίον της Πύλης των Λε#- της Bραζιλίας Nτον Πέντρο II κατά
ντων. Πάντως, με #λες τις πρωτο- την περιήγησή του στην Tροία. Aνα-
βουλίες και τη στάση που τήρησε ο χώρησε την 9η Oκτωβρίου και επέ-
Σταματάκης απέναντι στο ζεύγος στρεψε την 23η του ίδιου μήνα.
Σλήμαν, διαπιστώνεται, #τι, κυρίως, Στις 29 Oκτωβρίου επισκέφθηκε
ενδιαφερ#ταν για τα μνημεία και την ανασκαφή ο αυτοκράτορας της
προσπαθούσε συνειδητά να συμβά- Bραζιλίας, στον οποίο ο Σλήμαν πα-
λει ουσιαστικά στην απρ#σκοπτη ρέθεσε γεύμα στο εντυπωσιακ# ε-
διεξαγωγή της ανασκαφής. Στα μέ- σωτερικ# του θησαυρού του Aτρέ-
σα Σεπτεμβρίου οι δύο άντρες συ- ως, ενώ την επομένη τον ξενάγησε
νεννοούνταν πλέον μέσω των επι- στην αποθήκη με τα ευρήματά του
στατών. στο Xαρβάτι. Στις 5 Nοεμβρίου κα-
τέφθασαν ο υπολοχαγ#ς και μηχα-
Oι πρώτοι τάφοι νικ#ς Nαυπλίου Bασίλειος Δροσιν#ς
και ο έπαρχος Aργους Iωάννης Kο-
H κύρια ανασκαφή του Σλήμαν ντάκης, για να γίνουν τοπογραφικές
στράφηκε προς τον εσωτερικ# χώρο αποτυπώσεις των ακροπ#λεων και
της Πύλης των Λε#ντων, στην ευρι- των Mυκηνών και της Tίρυνθας, ως
σκ#μενη δεξιά σιταποθήκη, το λεγ#- και αρχιτεκτονικές αποτυπώσεις
μενο ταφικ# κύκλο A’ (με τους βασι- του θησαυρού της Kλυταιμνήστρας.
λικούς τάφους που ανακάλυψε), τις Tην 8η Nοεμβρίου ανευρέθηκαν
προς ν#τον του ταφικού κύκλου A’ οι χρυσοί ρ#δακες και την 11η απο-
οικίες, μία απ# τις οποίες πήρε μετα- καλύφθηκαν πολύτιμα αντικείμενα
γενέστερα το #νομα «Oικία του κρα- στο εσωτερικ# του τρίτου τάφου
τήρος των πολεμιστών» εξαιτίας του του ταφικού κύκλου. Tις επ#μενες
αντίστοιχου ευμεγέθους ομώνυμου ημέρες με λιγ#τερους εργάτες, το
αγγείου – κρατήρος, που βρέθηκε σ’ ενδιαφέρον επικεντρώνεται στους
αυτήν, επίσης, στο μεταξύ του ανα- αλληλοδιαδ#χως εμφανιζ#μενους
λήμματος του ταφικού κύκλου A’ και λακκοειδείς τάφους, #που τα ευρή-
του προς δυσμάς τμήματος του τεί- ματα -πολύτιμα κτερίσματα- παρου-
χους. σιάζονται το ένα μετά το άλλο.
Oι εργασίες προχωρούσαν ταχύ-
τατα χάρις στο μεγάλο αριθμ# των Πλούσια κτερίσματα
εργατών και την κατ’ αποκοπήν απο-
μάκρυνση των #γκων χωμάτων, που Στις 15 Nοεμβρίου βρέθηκαν τα
είχαν αναλάβει ιδιοκτήτες κάρων, ε- πλουσι#τατα κτερίσματα των γυναι-
νώ άλλες ποσ#τητες ρίπτονταν αδια- κείων ταφών του πρώτου τάφου με
κρίτως εκτ#ς ακροπ#λεως, πάνω στο τις ακ#σμητες επιτύμβιες πλάκες
NΔ τμήμα του τείχους. Aπ# την ανα- και αποκαλύπτεται ο δεύτερος λακ-
σκαφή της Tροίας ο Σλήμαν δημοσί- Tοπογραφική αποτύπωση του ταφικού κύκλου A, εντς της ακρπολης των κοειδής τάφος. O Σλήμαν, στο ημε-
ευσε συνολικά 218 φωτογραφίες και Mυκηνών, με τους τάφους που ανέσκαψαν οι Eρ. Σλήμαν και Παν. Σταματά- ρολ#γι# του, περιελάμβανε πλέον
σχέδια στον Aτλαντα των Tρωϊκών κης. Antike Denkmaeler II, 1908. λιτά #λη την εργασία και επιχειρού-
Aρχαιοτήτων (1874), γεγον#ς που σε μιαν απλή αναγραφή των πολυά-
τον καταξίωσε διεθνώς. Γι’ αυτ# το ριθμων χρυσών, αργυρών και χαλ-
σκοπ# είχε προσκαλέσει στις Mυκή- κών αντικειμένων που αποκαλύπτο-
νες τους Pωμαίδες, που απαθανάτι- νταν συνεχώς. Oι κακές καιρικές
σαν τον ίδιο και τη σύζυγ# του εν μέ- συνθήκες και οι δυσκολίες στην α-
σω των εργατών, χωρίς #μως να νασκαφή, σιγά σιγά τον οδήγησαν
τους ζητήσει να παραμείνουν για να στη διακοπή τηρήσεως ημερολογί-
φωτογραφήσουν τις διαφορετικές ου ελλείψει χρ#νου.
φάσεις της ανασκαφής. Kατ’ αυτ#ν H φήμη #μως των πλούσιων ευρη-
τον τρ#πο χάθηκαν πολύτιμα στοι- μάτων προέτρεχε, οι απεσταλμένοι
χεία και ιδιαίτερα η εικ#να απ# το ε- ελληνικών και ξένων εφημερίδων έ-
σωτερικ# των τάφων, με την ακριβή σπευδαν να συλλέξουν πληροφο-
θέση των κτερισμάτων, τη θέση των ρίες, τη στιγμή που έρχονταν στο
επιτύμβιων στηλών κ.ά. Συνολικά #- φως οι χρυσές νεκρικές προσωπί-
μως, η ανασκαφή του 1876 υπήρξε, δες, τα χρυσά επιστήθια, τα πολυά-
λ#γω αδυναμιών και παραλείψεων ριθμα χάλκινα μακρά ξίφη, άλλοι
κατά τη γνώμη μου, η μεγαλύτερη α- χρυσοί ρ#δακες, ένα χρυσ# στέμμα·
πώλεια της Mυκηναιολογίας (και λ#- ο Σλήμαν δεν μπ#ρεσε και απέστει-
γω της πρώϊμης εποχής που διεξή- λε τηλεγράφημα στο βασιλέα Γεώρ-
χθη), επειδή δεν παρίσταντο φωτο- γιο τον A’ αναγγέλλοντας τη μεγάλη
γράφος, σχεδιαστής, ειδικ#ς ανθρω- του ανακάλυψη.
πολ#γος και ειδικ#ς συντηρητής. Ως επιστέγασμα ήρθε η «μούμια»
του πέμπτου τάφου, με χρυσή νε-
O τάφος κρική προσωπίδα και χρυσ# επιστή-
της Kλυταιμνήστρας θιο, κατά τη μαρτυρία του Σλήμαν,
που ορισμένοι λένε #τι ταύτισε με
Aρχικά, το ενδιαφέρον του Σλή- τον Aγαμέμνονα. Tο ταριχευμένο
μαν προσέλκυσαν οι επιτύμβιες λείψανο διατηρήθηκε απ# το φαρ-
στήλες που υπήρχαν σε διάφορα μακοποι# Σπύρο Nικολάου.
σημεία, αφού είχαν μετακινηθεί λ#- H θρυλική ανασκαφή των Mυκη-
γω υποχώρησης της οροφής των υ- νών είχε συμπληρωθεί κατά την
ποκάτω ευρισκ#μενων λακκοειδών ταύτιση του Σλήμαν, που είχε οδηγ#
τάφων. H ανασκαφή συνεχίζεται και τον Παυσανία και προφήτη τον Oμη-
μετά την 7η Oκτωβρίου, ενώ ταυτ#- ρο για τις πολύχρυσες Mυκήνες του
χρονα επιχειρείται ο καθαρισμ#ς έπους...
του δρ#μου μπροστά απ# το θολω-
τ# τάφο της Kλυταιμνήστρας, που Γελοιογραφία του Θέμου Aννινου με θέμα την Πύλη των Λεντων. Oι κεφα- Σ.Σ.: Θερμές ευχαριστίες εκφράζονται στην
αποδίδει πολλά ευρήματα. O Σλή- λές των λεντων έχουν αντικατασταθεί απ τα κεφάλια των Eρρίκου και Σο- Aρχαιολογική Eταιρεία, στη Γεννάδειο
μαν #μως αναγκάζεται να διακ#ψει φίας Σλήμαν. Bιβλιοθήκη και στην κ. Aνδρομάχη Mελά.

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 21


H τραγωδία των Aτρειδών
H διαφορετική χρήση του μύθου της οικογένειας του Aτρέα απ τους αρχαίους κλασικούς συγγραφείς
Tου Kώστα Γεωργουσ πουλου
Kριτικού Θεάτρου

OI ΠEΛOΠIΔEΣ μαζί με τους Λαβδα-


κίδες είναι οι δύο μεγάλες πηγές της
τραγικής ποίησης. Kαι οι δύο αυτές
καταραμένες οικογένειες έχουν το
στίγμα του προπατορικού αμαρτήμα-
τος, ενς συνδρμου που δεν πρέπει
να μονοπωλείται απ την «εβραϊκή»
μυθολογία. Eίναι, φαίνεται, μεσογει-
ακή μυθολογική παράδοση.
Oι Aτρείδες φέρουν το στίγμα απ
τον Tάνταλο, εκείνος το μετέδωσε
στον Πέλοπα και εκείνος πάλι στα
δύο τέκνα του, τον Θυέστη και τον
Aτρέα, και εκείνοι στα τέκνα τους α-
ντίστοιχα, τον Aίγισθο απ τη μια και
τον Aγαμέμνονα και τον Mενέλαο α-
π την άλλη. O Oρέστης, η Hλέκτρα
και η Iφιγένεια κλείνουν τον αιματη-
ρ κύκλο και οι σύζυγοι των Aτρει-
δών, οι δύο αδελφές Kλυταιμνήστρα
και Eλένη, καθώς και η κρη της τε-
λευταίας και του Mενέλαου Eρμινη.
Tο θέμα των Aτρειδών ως τραγική
διάθεση πρωτοεμφανίζεται στην
«Oρέστεια» του Aισχύλου. Aναφέρο-
μαι, βέβαια, στα σωζμενα δράματα,
ο Aισχύλος είχε γράψει και μια «Iφι-
γένεια» που χάθηκε. H «Oρέστεια»
παίχτηκε το 458 π.X. δύο χρνια πριν
απ τον θάνατο του ποιητή. O Aισχύ-
λος δεν μας άφησε άλλη τραγωδία
με θέμα τον Aργολικ Mύθο, αν εξαι-
ρέσουμε τις «Iκέτιδες» που διαπραγ-
ματεύονται τον μύθο της Iούς και Iστορική φωτογραφία με τον Kάρολο Kουν και τη Mελίνα Mερκούρη, ενδεδυμένη τον χρυσοποίκιλτο μανδύα της Kλυ-
των απογνων της, αλλά που δεν ταιμνήστρας, στην «Oρέστεια» του Aισχύλου (φωτ.: Aργυρ πουλος).
σχετίζεται με τους Aτρείδες.
O Σοφοκλής εγκιβωτίζει τους δούλοι αιχμάλωτοι, πάνοπλος με τον φονήσει τους Aτρείδες, επειδή τον συμπαθητικς Aγαμέμνων, δίκαιος
Aτρείδες στον «Aίαντα» και μνο αέρα του στρατηλάτη εκπολιορκητή αδίκησαν και αντί εκείνου έδωσαν και τολμηρς ηγεμνας.
στην «Hλέκτρα» αντλεί απ το κέ- της Tροίας. Eπαίρεται για τη νίκη του ως βραβείο στον Oδυσσέα τα πλα
ντρο του ατρειδικού πυρήνα. την οποία υβριστικτατα αποδίδει του Aχιλλέως. H Kλυταιμνήστρα
στους θεούς, ενώ την περιγράφει ως
ανελέητη λεηλασία, ως πλήρη εξου- O Aγαμέμνων H Kλυταιμνήστρα της «Oρέστειας»
O μύθος απ θένωση του αντιπάλου. Eπαίρεται είναι ο συμπαντικτερος και πλέον
τον Eυριπίδη πως απ την Tροία το μνο που έχει Στην «Hλέκτρα» του Σοφοκλή, ο πολυσύνθετος ρλος γυναικείας
απομείνει είναι η μυρωδιά της τρωι- Aγαμέμνων δεν εμφανίζεται στη προσωπικτητας στο αρχαίο δράμα,
O Eυριπίδης με τις δέκα εννέα σω- κής χλιδής που ταξιδεύει με τον άνε- σκηνή αλλά είναι η κυριαρχούσα διτι διαθέτει μέγεθος χωρίς ψυχο-
ζμενες τραγωδίες του έχει αντιμε- μο και τον καπν της πυρκαγιάς. μορφή που καθοδηγεί με την αιμάσ- λογικές και ρεαλιστικές αναδιπλώ-
τωπίσει τον αργολικ μύθο πρισματι- Oταν η Kλυταιμνήστρα τον καλεί σουσα μνήμη τον Oρέστη και την σεις. Eίναι πλασμένη ποιητικά με υλι-
κά και στην παραδοσιακά κοινχρη- να μπει στο παλάτι πατώντας πάνω Hλέκτρα, αλλά κατοικεί και στους ε- κά του Mεγάλου Mύθου και του πα-
στη αφήγησή του και στην παρά- στο πορφυρ χαλί δέχεται, αφού α- φιάλτες της Kλυταιμνήστρας. νάρχαιου Mητρικού Δικαίου. Yπερα-
πλευρα αιρετική και περιθωριακή. φήσει σε εκείνη να εξηγήσει τα επι- Στην «Iφιγένεια εν Aυλίδι» του Eυ- σπίζεται το δίκαιο της Mητρτητας
Eτσι, εκτς απ την «Hλέκτρα» α- χειρήματα που θεμελιώνουν τους ριπίδη, ο Aγαμέμνων είναι ένας αμ- και εκδικείται τον σπορέα που πρ-
ντλεί τον «Oρέστη» και τις δύο «Iφι- λγους για τους οποίους πρέπει να φιταλαντευμενος πατέρας και δωσε το φύτρο του. Eχει μεγαλείο
γένειες», την εν Aυλίδι και την εν δεχτεί. Eνα απ αυτά είναι πως κάτι στρατηλάτης κάτω απ την καταλυ- στο μίσος της και μεγαλείο στην
Tαύροις, οι Aτρείδες κυριαρχούν τέτοιο θα έκανε, αν νικούσε, ο Πρία- τική προτροπή του χρησμού που επι- πτώση της. Eχει μεγαλείο και στο πα-
στην «Aνδρομάχη», στην «Eλένη», μος!!! τάσσει την θυσία της κρης του. Xω- ράπον της, ταν εμφανίζεται στα -
στην «Eκάβη», στις «Tρωάδες». Eτσι αλαζών και υβριστής, αφού ρίς να στερείται τραγικτητας, στο νειρα των Eρινύων.
Θα αποπειραθώ μια κάθετη ή ανά χωρίς δισταγμ προτρέπει την Kλυ- έργο περιγράφεται και απ τον Mε- H Kλυταιμνήστρα στην «Hλέκτρα»
ήρωα περιγραφή του τρπου με τον ταιμνήστρα να δεχτεί στο παλάτι την νέλαο και απ την Kλυταιμνήστρα του Σοφοκλή είναι σκληρή σαν ατσά-
οποίο είδαν οι τραγικοί τους καταρα- Kασσάνδρα που έχει φέρει ως λάφυ- ως φιλδοξος, καιροσκπος, άστορ- λι, κυνική και αμετανητη. Kεντρικ
μένους Aτρείδες. ρο μαζί του, εισέρχεται για να δολο- γος, άφιλος και αναποφάσιστος. Mα- επιχείρημα (διτι αυτή η Kλυταιμνή-
φονηθεί στο λουτρ. ζί με τα άλλα πρσωπα της ειρωνικής στρα αντλεί ρητορικά σχήματα απ
Tα πρσωπα Στον «Aίαντα» του Σοφοκλή, ο αυτής τραγωδίας συγκροτεί μιαν τη Σοφιστική) η ανδρική προδοσία
Aγαμέμνων εμφανίζεται στο δεύτε- τοιχογραφία φαύλων προσώπων. και η άδικη θυσία της Iφιγένειας.
του δράματος ρο μέρος, μετά την αυτοκτονία του Στην «Eκάβη» του Eυριπίδη εμφα- Oταν ακούει τον «πλαστ» θάνατο
O Aγαμέμνων στην «Oρέστεια» κε- ήρωα και γεμάτος χολή, οργή και μί- νίζεται στο δεύτερο μέρος της τρα- του Oρέστη σχεδν κορυβαντιά απ
ντρικ πρσωπο στην ομώνυμη τρα- σος ζητεί να εκτεθεί χωρίς ταφή το γωδίας, κατανοεί το τραγικ πρ- χαρά.
γωδία εμφανίζεται απ τον Aισχύλο νεκρ σώμα του Aίαντος στη διάθε- βλημα της «Eκάβης», καλύπτει την H Kλυταιμνήστρα της «Hλέκτρας»
ως μια αλαζονική και επηρμένη προ- ση των ορνέων σαν τιμωρία, επειδή ο αποτρπαιη πράξη της να σκεπάσει του Eυριπίδη είναι πιο ανθρώπινη·
σωπικτητα. Eισέρχεται στη σκηνή θυμώδης Σαλαμίνιος παλικαράς είχε τον Πολυμήστορα και παίρνει τη θέ- πέφτει στην παγίδα και επισκέπτεται
πάνω σε άρμα που πιθανν έσερναν εν φαντασία αποπειραθεί να δολο- ση της μετά την πράξη. Eίναι ο πλέον την «τάχα» λεχώνα Hλέκτρα, γιατί ε-

22 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


πιζητεί μια γέφυρα επικοινωνίας και
έναν τρπο συνεννησης.
H Kλυταιμνήστρα της «Iφιγένειας
της εν Aυλίδι» είναι μια στοργική μη-
τέρα που καμαρώνει για την προκο-
πή του παιδιού της και γίνεται ανελέ-
ητη ταν μαθαίνει την παγίδα του
πλαστού γάμου. Aπορρίπτει την σε-
μνή προσωπίδα και τον καθωσπρεπι-
σμ και μέσα σ’ ένα βάναυσο στρα-
τπεδο πολεμοκάπηλων ξεσπάει τη
χολή της εναντίον ενς αμήχανου
και δειλού Aγαμέμνονα.

H Hλέκτρα
H Hλέκτρα της «Oρέστειας» είναι
ένα άβουλο στην αρχή κορίτσι που
ζητάει απ το χορ συμβουλές για
τον τρπο που πρέπει να συμπερι-
φερθεί στον τάφο του Aγαμέμνονα,
που έχει σταλεί απ την Kλυταιμνή-
στρα για χοές για να εξευμενίσει τα
νυχτερινά εφιαλτικά της νειρα. Eν
συνεχεία συνειδητοποιείται με τη
συνδρομή των χοϊκών θρήνων του
χορού και μετά την αναγνώριση με
τον Oρέστη γίνεται μια μαινάδα στον
επιτύμβιο κομμ. Φεύγει μως γρή-
γορα απ τη δράση και δεν μετέχει
στη δολοφονία της μητέρας της.
H Hλέκτρα στην ομώνυμη τραγω-
δία του Σοφοκλή είναι μια τεντωμέ-
νη, θυμωμένη, άτεγκτη και απαρηγ-
ρητη εκδικητική συνείδηση. O πιο α- H Λήδα Tασσοπούλου και ο Δημήτρης Λιγνάδης στην «Iφιγένεια εν Tαύροις» του Eυριπίδη που παίχτηκε στην Eπί-
νελέητος ρλος του τραγικού δρα- δαυρο το καλοκαίρι του 1997 σε σκηνοθεσία Σπύρου Eυαγγελάτου.
ματολογίου.
H Hλέκτρα του Eυριπίδη, παντρε- τη νηφαλιτητα της Hλέκτρας και τη κρυψίνους και εκδικητικς άντρας. άτρου. Aθώα και αμέριμνη αλλά ερε-
μένη με έναν χωρικ, είναι πιο αν- συνδρομή του παλατιού για να δρά- Σχεδιάζει το φνο του Nεοπτλεμου θισμένη με την προοπτική ενς γά-
θρώπινη, ταπεινωμένη, αλλά πα- σει. Kαι ταν δρα, δρα βίαια και υπ μέσα στο να των Δελφών. μου με τον πιο φημισμένο Eλληνα.
νούργα και πολυμήχανη. την επήρρεια της εγκληματικής βίαι- Ως τη στιγμή που αποκαλύπτεται
H Hλέκτρα του «Oρέστη» του Eυ- O Oρέστης εμφανίζεται ως βωβ
ας έξης. πρσωπο στην Iφιγένεια την εν Aυλί- μπροστά της ένας φαύλος κσμος
ριπίδη είναι μια μητρική, στοργική O Oρέστης και η Iφιγένεια στην εν σκοπιμοτήτων, δειλίας, κεροσκοπι-
παρουσία, στήριγμα και λογική συ- δι, συγκινησιακ επιχείρημα στην ι-
Tαύροις είναι εκείνος ένας άρρω- κεσία της αδελφής του για να καμ- κών και πλαστών πατριωτικών εξάρ-
νείδηση του αλλοπαρμένου άρρω- στος επιληπτικς ένοχος, απογοη- σεων. Oδηγείται στη θυσία ως πρ-
στου ψυχικά Oρέστη, σχεδιάζει εν φθεί ο άστοργος Aγαμέμνονας.
τευμένος απ την συμπεριφορά των βατον επί σφαγήν με την ωριμτητα
ψυχρώ το σχέδιο σωτηρίας του. μιας γυναίκας πλέον που έχει χάσει
θεών, προδομένος και αμφίθυμος. H Iφιγένεια κάθε εκτίμηση για την κοινωνία των
Eπαφίεται στα ευφυή τεχνάσματα
O Oρέστης της Iφιγένειας και του Πυλάδη. H Iφιγένεια στην Aυλίδα του Eυρι- ανδρών.
O Oρέστης της «Oρέστειας» είναι O Oρέστης στην «Aνδρομάχη» του πίδη είναι ένα τρυφερ βλασταράκι, H Iφιγένεια στην Tιφλίδα είναι μια
ένας νεανίας που υπακούει τυφλά Eυριπίδη είναι ένας φαύλος, δλιος, η γοητευτική ενζενύ του αρχαίου θε- απελπισμένη εξριστη νοσταλγς
στις εντολές του Aπλλωνα, σχεδιά- που φτάνει μέχρι την διακωμώδηση
ζει με ψυχραιμία το φνο της μητέ- των θείων για να εξασφαλίσει την ε-
ρας του, αλλά στην συγκλονιστική πιστροφή στην πατρίδα και να σώσει
σκηνή της μοιραίας συνάντησής τον αδελφ της απ τη σφαγή.
τους αμηχανεί, διστάζει και μνο με
την υπμνηση της απολλώνιας εντο- Tα άλλα πρσωπα
λής, προχωρεί στο έγκλημα. Kυνηγη-
O Mενέλαος και στον «Aίαντα» και
μένος, μαινμενος τρελς, απ τις
στην «Iφιγένεια στην Aυλίδα» και
Eρινύες καταφεύγει στους Δελφούς,
στον «Oρέστη» και στην «Aνδρομά-
απ εκεί στην Aθήνα, που έντρομος
χη» είναι ένας επιπλαιος, δηλαδή,
αντιμετωπίζει την πρώτη δίκη στην ι-
καταφερτζής, δλιος και παλιανθρω-
στορία της ανθρωπτητας, που δι-
πάκος. Στην «Eλένη» είναι πιο προ-
καστές κι χι πλέον θεοί αποδίδουν
νοητικς αλλά το ίδιο άβουλος και α-
δικαιοσύνη. Aθωώνεται με το νομικ
διάφορος.
πλαίσιο της διπλής ισχύος της ψή-
φου της προέδρου– Aθηνάς. H Eλένη στις «Tρωάδες» και στον
O Oρέστης του Σοφοκλή, καθοδη- «Oρέστη» είναι η γνωστή μοιραία, ω-
γημένος απ τον Παιδαγωγ του, ε- ραία, επιπλαιη και εύγλωττη της
κτελεί λεπτομερειακ σχέδιο το ο- παράδοσης, αλλά στην ομώνυμη
ποίο αποκλείει απ την εκτέλεση την τραγωδία του Eυριπίδη μια κατεργά-
Hλέκτρα. Στην συνταρακτική τους α- ρα, βέβαια, γυναίκα, ωραία και φιλά-
ναγνώριση, αφού εκείνη έχει θρηνή- ρεσκη αλλά θετική, στοργική και πι-
σει την πλαστή του στάχτη, η Hλέ- στή στο γάμο της.
H Kάτια Γέρου H Eρμινη και στην «Aνδρομάχη»
κτρα παρακινεί στη δράση αλλά μέ- στην «Iφιγένεια
νει εκτς σχεδίου, έρμη και μνη. και στον «Oρέστη» είναι ένα πανο-
εν Aυλίδι» του
O Oρέστης της «Hλέκτρας» του μοιτυπο της μητέρας της Eλένης,
Eυριπίδη που
Eυριπίδη είναι ένας αγενής νέος που φιλάρεσκη, επιπλαιη και ελαφρά.
παρουσίασε
εκδικείται το φνο του πατέρα του στην Eπίδαυρο O Aίγισθος στην «Oρέστεια», αλλά
απ αγάπη στην παράδοση της αυτο- το Θέατρο και στην «Hλέκτρα» του Σοφοκλή, εί-
δικίας. Tέχνης, το 1990, ναι ένας τυραννίσκος που περιγρά-
O Oρέστης στην ομώνυμη τραγω- σε σκηνοθεσία φεται έξοχα απ το χορ του «Aγα-
δία του Eυριπίδη είναι μια θλιβερά Γιώργου μέμνονα»: κκκορας δίπλα στην κ-
άρρωστη συνείδηση που χρειάζεται Λαζάνη. τα του.

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 23


H παρακμή του μυκηναϊκού κσμου
Πολλές θεωρίες προσπαθούν να ερμηνεύσουν την κατάρρευση χωρίς μως να δίνονται βέβαιες απαντήσεις
Tης Δρος Eιρήνης Σ. Λαιμού
Kαθηγήτριας της Kλασικής Aρχαιολογίας
στο Πανεπιστήμιο του Eδιμβούργου

TO TEΛOΣ του ανακτορικού πολιτι-


σμού στο Aιγαίο συνδέεται άμεσα με
τις καταστροφές των μυκηναϊκών α-
νακτρων γύρω στα 1200 π.X. Aν και
η αιτία των καταστροφών παραμένει
ένα απ τα πιο επίμαχα θέματα της
προϊστορικής αρχαιολογίας, είναι
βέβαιο τι το ανακτορικ σύστημα
θα αποτύχει να επιβιώσει μετά τις
καταστροφές των μυκηναϊκών ανα-
κτρων και οικισμών στο τέλος του
13ου αιώνα π.X. Eίναι, επίσης, σημα-
ντικ τι παρμοιες καταστροφές, οι
οποίες χρονολογούνται περίπου στα
ίδια χρνια, μαρτυρούνται και στα α-
νάκτορα της παντοδύναμης χετιτι-
κής αυτοκρατορίας και στα κοσμο-
πολίτικα κέντρα της Συρίας, της Πα-
λαιστίνης και της Kύπρου, ενώ οι αι-
γυπτιακές πηγές αναφέρουν τι ο
Pαμσής III κατάφερε να αναχαιτίσει
τις επιδρομές των Λαών της Θάλασ-
σας και να τους αναγκάσει να εγκα-
τασταθούν έξω απ τα σύνορα της
Aιγύπτου, στη Nτια Παλαιστίνη.
Eξάλλου, είναι αξιοσημείωτο τι
πριν απ τις καταστροφές, τα αρχαι-
ολογικά δεδομένα στα ίδια τα μυκη-
ναϊκά ανάκτορα δείχνουν τι είχαν
ληφθεί μια σειρά απ μέτρα για την Kρατήρας με την παράσταση των πολεμιστών απ τις Mυκήνες. Tο θέμα της εικονογραφικής παράστασης αντικατο-
καλύτερη άμυνα και προφύλαξή πτρίζει το κλίμα της αναταραχής που επικρατούσε στον μυκηναϊκ κσμο κατά τον 12ο π.X. αιώνα (Aθήνα, Eθνικ
τους. Στις Mυκήνες, στην Tίρυνθα Aρχαιολογικ Mουσείο).
και στην Aθήνα τα τείχη των ακροπ- Πρώτο φαίνεται τι καταστρέφε- φείων και θέσεων ή και ίδρυση νέων για παράδειγμα, να δημιουργήσει
λεων ενισχύονται και προεκτείνο- ται το ανάκτορο των Θηβών, αν και η στα παράλια της Aχαΐας, της Aνατο- πιέσεις στην άρχουσα τάξη και να ο-
νται. Aν και μερικοί αρχαιολγοι ι- ακριβής χρονολγηση της κατα- λικής Aττικής και σε μερικά νησιά δηγήσει σε πιθανή εξέγερση του
σχυρίζονται τι το πργραμμα ενί- στροφής του δεν είναι ασφαλής, των Kυκλάδων και της Δωδεκανή- πληθυσμού. H διακοπή των εμπορι-
σχυσης των οχυρώσεων πρέπει να μιας και δεν έχουμε ακμη την τελι- σου. Tην ίδια εποχή Mυκηναίοι φτά- κών σχέσεων μεταξύ των Mυκηναί-
συνδεθεί με επίδειξη ισχύος των κή δημοσίευση των αρχαιολογικών νουν στην Kύπρο, την Tαρσ και ων και των κατοίκων της Aνατολικής
Mυκηναίων ανάκτων και χι με προε- ευρημάτων. Tο ίδιο δυστυχώς συμ- στην Παλαιστίνη φέρνοντας μαζί Mεσογείου θα μπορούσε επίσης να
τοιμασίες για την αντιμετώπιση κά- βαίνει και με άλλα ανάκτορα και θέ- τους τη χαρακτηριστική κεραμική δημιουργήσει οικονομικά προβλήμα-
ποιου κινδύνου, το γεγονς τι συν- σεις. H έλλειψη τελικών δημοσιεύσε- τους και στην περίπτωση της Kύ- τα. Oι πρώτες ύλες –ιδιαίτερα ο κασ-
δυάζονται με κάποια πρνοια για την ων δεν μας επιτρέπει να χρονολογή- πρου τα ταφικά τους έθιμα. σίτερος και ο χαλκς για την κατα-
εξασφάλιση πσιμου νερού μέσα σουμε με ακρίβεια τις καταστροφές σκευή πλων και εργαλείων– προέρ-
στις ακροπλεις δείχνει μάλλον το
αντίθετο, δηλαδή τι οι Mυκηναίοι
τους ή την εγκατάλειψή τους. Eπο- Oικονομική χονταν απ την Aνατολή. Eπομένως,
μένως, δεν είναι ακμη βέβαιο αν οι οποιαδήποτε διακοπή εμπορικών
προετοίμαζαν την άμυνα των ακρο- καταστροφές είναι λες σύγχρονες εξασθένηση σχέσεων με την Aνατολική Mεσγειο
πλεών τους απ κάποιο κίνδυνο. H ή αν κάποιες προηγούνται ή ακολου- θα είχε σοβαρές οικονομικές επι-
προσπάθεια, για παράδειγμα, εξα- H εποχή που ακολουθεί μπορεί να
θούν. χαρακτηρισθεί μια απ τις πιο ανα- πτώσεις. Aν βέβαια λες οι κατα-
σφάλισης πσιμου νερού στην Aκρ- στροφές στην Kύπρο και στις ακτές
Bέβαιη είναι η καταστροφή του α- σφαλείς και δύσκολες της ελληνικής
πολη των Aθηνών με το άνοιγμα μιας της Συρίας και της Παλαιστίνης
νακτρου της Πύλου, η οποία χρονο- Προϊστορίας. Ποιοι, μως, να ήταν οι
υπγειας διάβασης που έφθανε στην προηγούνταν αυτών του μυκηναϊκού
λογείται στην αρχή του 13ου αι. π.X., λγοι που οδήγησαν το μυκηναϊκ α-
πηγή, δεν μπορεί να ερμηνευθεί πα- κσμου, ίσως μια τέτοια θεωρία να ή-
ενώ λίγο αργτερα καταστρέφονται νακτορικ σύστημα σε κατάρρευση;
ρά μνο ως μέτρο αντιμετώπισης πι- ταν ελκυστική. Aλλά αυτ δεν είναι
σημαντικά σπίτια έξω απ τα τείχη Aν και οι ειδικοί δεν συμφωνούν για
θανής πολιορκίας. Για τον ίδιο λγο βέβαιο και μάλλον για τις καταστρο-
των Mυκηνών και εγκαταλείπονται οι την αιτία ή τις αιτίες που έφεραν το
πρέπει να κτίσθηκε ένα τείχος στον φές τουλάχιστον της Kύπρου θεω-
γειτονικοί οικισμοί στο Mπερμπάτι τέλος του μυκηναϊκού κσμου, είναι
Iσθμ της Kορίνθου, ώστε να προ- ρούνται υπεύθυνοι και οι Mυκηναίοι.
και στις Zυγουριές. Παρμοιες κατα- ενδιαφέρον να αναφερθούμε στις
στατευθούν απ πιθανή επιδρομή α-
στροφές παρατηρούνται στην Tίρυν- πιο σημαντικές θεωρίες. Eξάλλου, φαίνεται τι η διακοπή
π τα βρεια τα μυκηναϊκά κέντρα
θα, στη Mιδέα και στα Iρια της Aργο- H θεωρία που κερδίζει οπαδούς τα των σχέσεων μεταξύ του Aιγαίου και
της Πελοποννήσου.
λίδας. Eνώ ακροπλεις, οικισμοί και τελευταία χρνια σχετίζεται με πολι- της Aνατολικής Mεσογείου κράτησε
περιοχές καταστρέφονται ή εγκατα- τικοοικονομικούς λγους. Σύμφωνα πολύ λίγο. H θεωρία που θέλει σαν
Eρήμωση αιώνων λείπονται, φαίνεται τι σε άλλες πε- με αυτήν, η καταστροφή οφείλεται αιτία μια εσωτερική κρίση, η οποία ί-
Oμως, παρ’ λες τις προετοιμα- ριοχές ο πληθυσμς αυξάνεται. σε οικονομική εξασθένηση του ανα- σως οδήγησε σε επανάσταση του α-
σίες τα μυκηναϊκά ανάκτορα δεν θα Παρατηρείται, δηλαδή, μια μετακί- κτορικού συστήματος, το οποίο λ- γροτικού πληθυσμού, δεν μπορεί να
μπορέσουν να αποτρέψουν τον κίν- νηση του πληθυσμού σε περιοχές, οι γω του συγκεντρωτικού χαρακτήρα ερμηνεύσει το γεγονς τι λα τα α-
δυνο. Tο ένα μετά το άλλο κατα- οποίες ήταν ίσως πιο ασφαλείς. H του δεν μπρεσε να αντιδράσει με νάκτορα απ τη Θήβα έως την Πύλο
στρέφονται, ενώ οικισμοί καταστρέ- μετακίνηση αυτή είναι ιδιαίτερα αι- ευελιξία και να αντιμετωπίσει αποτε- καταστράφηκαν, που σημαίνει τι -
φονται ή εγκαταλείπονται και ολ- σθητή σε θέσεις κοντά στις ακτές ή λεσματικά την οικονομική κρίση. Mια λος ο πληθυσμς θα πρέπει να επα-
κληρες περιοχές ερημώνουν. H Λα- στα νησιά. Eτσι η περίοδος που ακο- τέτοια οικονομική κρίση θα μπορού- ναστάτησε την ίδια περίπου περίοδο,
κωνία και η Mεσσηνία, δύο πυκνοκα- λουθεί χαρακτηρίζεται αφενς απ σε να οφείλεται σε εσωτερικούς λ- γεγονς μάλλον απίθανο. Mια τέτοια
τοικημένες περιοχές στη Mυκηναϊκή εγκατάλειψη περιοχών και αφετέρου γους. Mια περίοδος κακής σοδειάς ερμηνεία δεν εξηγεί, επίσης, γιατί οι
εποχή, θα ερημώσουν για αιώνες. απ αύξηση του αριθμού νεκροτα- γεωργικών προϊντων θα μπορούσε, εύφορες περιοχές της Λακωνίας και

24 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


Mυκηναϊκές θέσεις στο τέλος του 13ου και στον 12ο αιώνα π.X. Aπ τη σύγκριση γίνεται φανερή η μείωση των θέσεων μετά την περίοδο των καταστροφών.
(Oι χάρτες προέρχονται απ το άρθρο του Popham. The Collapse of Aegean Civilization at the end of the Late Bronze Age. The Oxford Illustrated Prehistory
of Europe, ed. B. Cunliffe, Oxford 1994.)

της Mεσσηνίας εγκαταλείφθηκαν α- νται στα μυκηναϊκά κέντρα αντικεί- μάδας στα μυκηναϊκά κέντρα λίγο λική Mεσγειο· εκεί οι εισβολείς θα
π τον αγροτικ τους πληθυσμ για μενα που είναι ξένα ή νέα για τους πριν απ την καταστροφή τους, με ονομαστούν απ τους Aιγυπτίους
τσους αιώνες. Mυκηναίους. Mεταξύ αυτών συγκα- την ιδιτητα είτε των μισθοφρων «Λαοί της θάλασσας». Δεν είναι βέ-
ταλέγονται και μερικοί τύποι πλων. είτε των σκλάβων. Mπορούν μως οι βαιο αν οι Λαοί της θάλασσας, που έ-
Διαφορετικές θεωρίες Tο σπουδαιτερο είναι ένας τύπος χρήστες της χειροποίητης κεραμι- δρασαν στην Aνατολή, ευθύνονται
ξίφους (Naue II), ο οποίος προέρχε- κής να θεωρηθούν υπεύθυνοι για και για τις καταστροφές στο Aιγαίο,
Πρσφατα, οι ανασκαφείς της Tί-
ται απ την Kεντρική Eυρώπη και θα την κατάρρευση του μυκηναϊκού πο- δεν υπάρχει μως αμφιβολία τι στο
ρυνθας, των Mυκηνών και της Mιδέ-
αποτελέσει το κατ’ εξοχήν πλο των λιτισμού; Oχι απαραίτητα, αλλά η πα- τέλος του 13ου αιώνα αρχίζει μια
ας αποδίδουν τις καταστροφές των
πολεμιστών του Aιγαίου για πολλούς ρουσία τους γίνεται εντοντερη στα κρίσιμη περίοδος, η οποία θα διαρκέ-
ανακτρων σε σεισμούς. Mολοντι,
αιώνες, αφού θα συνεχίσει να παρά- χρνια μετά τις καταστροφές. σει τουλάχιστον 150 χρνια και θα
μως, οι σεισμοί μπορεί να λειτούρ-
γεται και στην πρώιμη εποχή του Σι- H χειροποίητη κεραμική τους αυ- διαμορφώσει την πολιτική και κοινω-
γησαν σαν καταλύτες και να επί-
δήρου, κατασκευασμένο φυσικά απ ξάνεται και παραμένει σε χρήση μέ- νικοοικονομική κατάσταση σε ολ-
σπευσαν την παρακμή των ανακτορι-
σίδηρο. Mια τελείως διαφορετική ο- χρι τα Γεωμετρικά χρνια. Tα χειρο- κληρη την Aνατολική Mεσγειο και
κών κέντρων και των οικισμών στην
μάδα αποτελούν τα χειροποίητα αγ- ποίητα αγγεία στα χρνια αυτά είναι στο Aιγαίο.
Aργολίδα, δεν μπορεί με κανένα
γεία, τα οποία εμφανίζονται σε πολύ κυρίως χρηστικά, δηλαδή χρησιμο-
τρπο να θεωρηθούν η μοναδική αι-
τία κατάρρευσης ενς ολκληρου
μικρ αριθμ πριν απ τον ορίζοντα ποιούνται για αποθήκευση και για Aνακατατάξεις
καταστροφών στις Mυκήνες, στην μαγείρεμα. Iσως, λοιπν, οι Mυκηναί-
πολιτισμού. Στα χρνια αυτά παρατηρούνται
Tίρυνθα, στο Mενελάιον της Λακω- οι που επέζησαν των καταστροφών,
Tέλος, υπάρχει και η παλαιτερη νίας και στην Aίγειρα. H τεχνολογία περισστερες μετακινήσεις και ανα-
θεωρία, σύμφωνα με την οποία ο μυ- να άρχισαν να ακολουθούν κάποιες
και τα σχήματα των χειροποίητων κατατάξεις μέσα και έξω απ το Aι-
κηναϊκς πολιτισμς κατέρρευσε ε- απ τις συνήθειες των εισβολέων με
αγγείων διαφέρουν εντελώς απ τα γαίο. O μυκηναϊκς τρπος ζωής και
ξαιτίας εισβολής λαών. H θεωρία αυ- ή χωρίς τη θέλησή τους.
μυκηναϊκά. O τπος προέλευσης αυ- θανάτου –μιας και τα περισστερα
τή στηρίζεται στην παράδοση των αρχαιολογικά δεδομένα προέρχο-
αρχαίων συγγραφέων για την κάθο-
τής της κεραμικής δεν είναι βέβαιος, Ξένοι εισβολείς; νται απ τα νεκροταφεία– θα συνεχί-
αφού αυτά εντοπίζονται τσο στην
δο των Δωριέων, την οποία και οι Iταλία σο και στην Kεντρική Eυρώ- H υπθεση της εισβολής δεν είναι σει, προσαρμοσμένος μως στις νέ-
σύγχρονοι ιστορικοί δέχονται, για να πη και τον βαλκανικ χώρο. Πώς απίθανη, αλλά θα πρέπει ίσως να ες συνθήκες, μέχρι περίπου το πρώ-
εξηγήσουν το γεγονς τι μεγάλο βρέθηκαν μως αυτά τα αντικείμενα συνδυαστεί με αυτή της οικονομικής το μισ του 11ου αι. π.X. Eκτς απ
τμήμα της Πελοποννήσου έγινε αρ- στα μυκηναϊκά κέντρα; Mια εξήγηση και πολιτικής εξασθένησης ή και με μια σύντομη περίοδο, στα μέσα του
γτερα δωρικ, πως βέβαια και θα ήταν τι πρκειται για προϊντα αυτή της φυσικής καταστροφής απ 12ου αιώνα π.X., που οι συνθήκες
πολλά νησιά περιλαμβανομένων της εμπορίου, τα οποία εισήγαγαν οι Mυ- σεισμούς για τις θέσεις της Aργολί- βελτιώνονται σε μερικές κοιντητες
Kρήτης και της Δωδεκανήσου. Oμως κηναίοι, πως άλλωστε τσα άλλα α- δας. Oι εισβολείς δεν πρέπει να θεω- του κεντρικού Aιγαίου και της Δωδε-
και αυτή η θεωρία είναι προβληματι- γαθά. Aυτή η ερμηνεία, μως, ταιριά- ρηθούν ούτε βάρβαροι ούτε ξένοι κανήσου, η αρχαιολογική εικνα δεν
κή, γιατί πως αναφέραμε προηγου- ζει καλύτερα στην παρουσία των νέ- στον Mυκηναϊκ κσμο. Tο αντίθετο, έχει να επιδείξει τίποτα απ τη μυκη-
μένως, η σπουδαιτερη περιοχή του ων πλων, τα οποία ήταν χωρίς αμφι- μερικοί, πως είδαμε, ζούσαν στα ναϊκή λάμψη. Tο ανακτορικ σύστη-
Δωρικού κσμου, η Λακωνία, σύμφω- βολία καλύτερης τεχνολογίας απ μυκηναϊκά κέντρα και άλλοι στα ρια μα θα αποτύχει να ανακτήσει τις δυ-
να με τα μέχρι τώρα αρχαιολογικά αυτά των Mυκηναίων και γρήγορα του μυκηναϊκού κσμου. Eπομένως νάμεις του και λες οι εκφράσεις
δεδομένα, παρέμεινε ακατοίκητη για ενσωματώθηκαν στον οπλισμ τους. είχαν επαφή με τους Mυκηναίους και του, πως η μνημειώδης αρχιτεκτο-
πολλούς αιώνες μετά την εισβολή. Mπορεί, μάλιστα, οι Mυκηναίοι να ίσως είχαν αρχίσει να αντιγράφουν νική, τα χαρακτηριστικά ταφικά έθι-
Eπομένως, η παράδοση πρέπει να α- χρησιμοποίησαν αρχικά μισθοφ- τον μυκηναϊκ τρπο ζωής και να θε- μα και η ανακτορική τέχνη, θα χα-
ναφέρεται σε γεγοντα μεταγενέ- ρους απ τις περιοχές κατασκευής ωρούν αρκετά ελκυστική τη ζωή στα θούν. Xωρίς την προστασία των ανα-
στερα της μυκηναϊκής εποχής. τους, οι οποίοι θα είχαν μεγαλύτερη ανάκτορα και στους οικισμούς των κτρων, πολλές κοιντητες δεν θα
εμπειρία στη χρήση της νέας πολεμι- Mυκηναίων. Oι Mυκηναίοι ίσως είχαν κατορθώσουν να επιβιώσουν στα δύ-
Πρωτγνωρη τέχνη κής τεχνολογίας. Oμως, πώς μπορεί καταλάβει τον κίνδυνο και γι’ αυτ σκολα χρνια που ακολουθούν.
να ερμηνευθεί με παρμοιο τρπο η προσπάθησαν να ενισχύσουν τις α-
και τεχνολογία παρουσία της χειροποίητης κεραμι- κροπλεις τους και ίσως να χρησιμο-
Aυτές μως που θα καταφέρουν
να περάσουν τελικά στην Πρώιμη ε-
Παρ’ λα αυτά δεν είναι αδύνατον κής; Δεν είναι, φυσικά, δυνατν να ποίησαν κάποιους απ αυτούς ως μι- ποχή του Σιδήρου θα αποτελέσουν
μια απ τις αιτίες του τέλους του μυ- υποστηρίξουμε τι και αυτή ήταν α- σθοφρους. Oι προσπάθειές τους - τον πυρήνα για τις σημαντικές ανα-
κηναϊκού πολιτισμού να σχετίζεται ποτέλεσμα κάποιας εμπορικής συ- μως δεν έφεραν αποτέλεσμα. κατατάξεις, που θα οδηγήσουν τελι-
με κάποιου είδους εισβολή. Λίγο ναλλαγής. H κεραμική αυτή μαρτυ- Παρμοια προβλήματα θα αντιμε- κά στις περισστερο ευέλικτες για
πριν απ την καταστροφή εμφανίζο- ρεί την παρουσία κάποιας εθνικής ο- τωπίσουν και άλλοι λαοί στην Aνατο- τον αιγαιακ χώρο πλεις–κράτη.

Bιβλιογραφία
Popham. The Collapse of Aegean Civilization
at the end of the Late Bronze Age. The
Oxford Illustrated Prehistory of Europe,
ed. B. Cunliffe, Oxford 1994.
W. A. Ward and M. S. Joukowsky ed., The
Xάλκινο ξίφος του τύπου Naue II. Tο εύρημα αυτ θεωρείται πλο Δυτικοευρωπαίων στρατιωτών που ήρθε στην Eλλά- Crisis Years: the 12th century BC, Iowa
δα τον 12ο π.X. αιώνα Aθήνα, (Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο). 1992.

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 25


H γειτονική Tίρυνθα
H ακμή της συνδέεται με τη Mυκηναϊκή εποχή και διαρκεί μέχρι την κατάκτησή της απ τους Aργείους
Tης Δρος Aλκηστης Παπαδημητρίου
Aρχαιολγου του YΠ.ΠO.

TA «KYKΛΩΠEIA» τείχη της Tίρυν-


θας σηματοδοτούν μεγαλπρεπα έ-
να χώρο που κατοικήθηκε αδιάλει-
πτα για πολλούς αιώνες στην αρχαι-
τητα. Eίκοσι περίπου χιλιμετρα
νοτιοανατολικά των Mυκηνών, σ’ έ-
να χαμηλ λφο με δύο εξάρματα,
μλις 26 μ. πάνω απ την επιφάνεια
της θάλασσας, η αρχαία Tίρυνθα εί-
ναι μία φυσικά οχυρή θέση και ελέγ-
χει μια μεγάλη έκταση της πεδιάδας
καθώς και σημαντικές διαβάσεις
προς το Aργος και τις Mυκήνες, το
Nαύπλιο και την Eπίδαυρο. Tα τείχη
της, που κατασκευάστηκαν απ με-
γάλους ασβεστολιθικούς ογκλι-
θους, προκάλεσαν ήδη στην αρχαι-
τητα το θαυμασμ και την απορία.
Eτσι δημιουργήθηκε ο μύθος πως τα
έκτισαν οι Kύκλωπες, γίγαντες απ
τη Λυκία, για χάρη του ιδρυτή της Tί-
ρυνθας, Aργείου πρίγκιπα Προίτου.
Oι έρευνες του Γερμανικού Aρχαι-
ολογικού Iνστιτούτου και της Eλλη-
νικής Aρχαιολογικής Yπηρεσίας στα
τελευταία 100 χρνια (1876–1986) έ-
φεραν στο φως μια απ τις σημαντι-
κτερες μυκηναϊκές ακροπλεις και
ιχνηλάτησαν τα στάδια του πολιτι- Aεροφωτογραφία της Aρχαίας Tίρυνθας, στην οποία διακρίνεται η οχύρωση και τα οικοδομικά συγκροτήματα της Aνω
σμού των προϊστορικών και ιστορι- και της Kάτω Aκρπολης (φωτ.: Γερμανικ Aρχαιολογικ Iνστιτούτο – Myers).
κών περιδων της Aργολίδας. Mετά
τους πρωτεργάτες Heinrich Schlie- λφου και οργανώνονται γύρω απ του λφου, τη λεγμενη Aνω Aκρ- που οδηγούν σε τετράγωνα δωμάτια
mann και Wilhelm Dörpfeld (1884 ένα τεράστιο κυκλικ οικοδμημα πολη, και περιβάλλεται στη συνέχεια του τείχους.
–1885), το χώρο ερεύνησαν στο πρώ- (διαμέτρου 27–28 μ.) στην κορυφή απ την πρώτη οχύρωση που έχει μια Tην περίοδο αυτή οικοδομείται το
το μισ του εικοστού αιώνα οι Georg του ντιου εξάρματς του, την Aνω πύλη στα ανατολικά. H οχύρωση ε- μεγάλο ανακτορικ συγκρτημα που
Karo και Kurt Müller. Στα τέλη της Aκρπολη. πεκτείνεται σταδιακά στις αρχές του ανασκάφηκε απ τον H. Schliemann
δεκαετίας του 1950, ο Eφορος Παρά τις διαφορετικές απψεις 13ου αι. π.X. (YE III B1), ενώ την ίδια και τον W. Dörpfeld και αποτελεί την
Aρχαιοτήτων Aργολίδος Nικλαος σχετικά με τη χρήση του (οχυρωμέ- περίοδο οχυρώνεται για πρώτη φορά κορύφωση της οικοδομικής δραστη-
Bερδελής ανέλαβε το έργο της απο- νο ανάκτορο, μνημειώδες ταφικ το βρειο, χαμηλτερο έξαρμα του ριτητας στην Aκρπολη. Tην καρ-
κατάστασης της δυτικής πλευράς κτίσμα ή ιερ), το κυκλικ οικοδμη- λφου, η λεγμενη Kάτω Aκρπολη, διά του συγκροτήματος αποτελεί το
της οχύρωσης που είχε καταρρεύσει μα είναι δυνατν να ερμηνευθεί στο και επισκευάζεται το ανάκτορο στην μεγάλο Mέγαρο και η μεγάλη περί-
και σκεπαστεί απ τα μπάζα των πα- πλαίσιο της οργάνωσης του πρώτου Aνω Aκρπολη. Στο τέλος αυτής της στυλη Aυλή. Tο Mέγαρο είναι ένα τε-
λαιών ανασκαφών. Mετά το 1967 οι αστικού συστήματος ως ένας χώρος περιδου καταστρέφονται τα κτί- τράπλευρο επίμηκες οικοδμημα
ανασκαφές ανατίθενται και πάλι στο που λειτουργούσε ως διοικητικ κέ- σματα της Kάτω Aκρπολης απ σει- που αποτελείται απ τρεις χώρους,
Γερμανικ Aρχαιολογικ Iνστιτούτο, ντρο και είχε προσαρμοσθεί μορφο- σμ και το ανάκτορο απ πυρκαγιά. απ τους οποίους ο εσωτερικς ή-
το οποίο υπ τη Διεύθυνση των Ulf λογικά στο συγκεκριμένο γεωλογικ Στον ύστερο 13ο αι. π.X. (YE III B2) η ταν ο μεγαλύτερος. Tην πρσοψή
Jantzen, Jörg Schäfer και Klaus Kilian υπβαθρο. οχύρωση παίρνει την τελική της του κοσμούσαν δύο κίονες, ενώ τέσ-
ολοκληρώνει τις έρευνες, συμπερι- Kατά τη Mέση εποχή του Xαλκού μορφή, αυτή που βλέπει σήμερα ο ε- σερις άλλοι εσωτερικοί κίονες στήρι-
λαμβάνοντας και το χώρο της Kάτω (1900–1600 π.X.) πραγματοποιούνται πισκέπτης. Tα τείχη περιβάλλουν ο- ζαν την υπερυψωμένη στέγη της ε-
Aκρπολης. Tα συμπεράσματα των επιχωματώσεις και κατασκευές αν- λκληρο το λφο και δημιουργούν σωτερικής μεγάλης αίθουσας. Στο
ανασκαφών αυτών αφήνουν να δια- δήρων στην Aνω Aκρπολη, με στ- μια ενιαία οχύρωση που ακολουθεί χώρο αυτ υπήρχε ο θρνος του η-
γραφεί μια σαφής εικνα της εξέλι- χο τη διαμρφωση επίπεδων επιφα- το φυσικ ανάγλυφο του εδάφους. H γεμνα στην ανατολική πλευρά και
ξης της αρχαίας Tίρυνθας. νειών για τη θεμελίωση των κτιρίων. τειχισμένη έκταση ανέρχεται σε μια μεγάλη εστία στο κέντρο ανάμε-
Παρά τις δυσκολίες στη διερεύνηση 20.000 τ.μ., το εύρος του τείχους σα στους κίονες. Eδώ ο άναξ, ο ανώ-
H Aκρπολη των λειψάνων αυτής της εποχής λ- φθάνει σε ορισμένα σημεία τα 8 μ. ε- τατος άρχων στη μυκηναϊκή ιεραρ-
γω της μεταγενέστερης οικοδομικής νώ το ύψος του υπολογίζεται σε 13 χία, δεχταν τους υπηκους του και
της Tύρινθας δραστηριτητας, η κατοίκηση του μ. Στην Kάτω Aκρπολη κατασκευά- τους επίσημους ξένους. Tα δάπεδα
H Tίρυνθα κατοικήθηκε για πρώτη χώρου θεωρείται βέβαια. ζονται δωμάτια στο εσωτερικ του και τους τοίχους κοσμούσαν τοιχο-
φορά στη Nεολιθική εποχή (5η–4η χι- τείχους, ενώ στη βορειοδυτική γραφίες με εικονιστικά θέματα απ
λιετία π.X.), πως μαρτυρούν τα λι- Aκμή στη Mυκηναϊκή πλευρά της κτίζονται δύο γαλαρίες τη ζωή των ανακτρων καθώς και το
γοστά κεραμικά ευρήματα που που οδηγούν στις υπγειες πηγές ζωικ και φυτικ βασίλειο. Tο Mέγα-
προήλθαν απ τα βαθύτερα αρχαιο-
εποχή νερού έξω απ την Aκρπολη. Στα ρο και η μεγάλη Aυλή, που ανοιγταν
λογικά στρώματα, και παρέμεινε α- H μεγάλη ακμή ωστσο της Tίρυν- δυτικά της Aνω Aκρπολης κατα- στην πλευρά της εισδου του, απο-
διάλειπτα σε χρήση μέχρι την εποχή θας συνδέεται με την Mυκηναϊκή ε- σκευάζεται μια καμπύλη προέκταση τελούσε το χώρο που διαδραματί-
που ιδρύθηκε η επιβλητική της οχύ- ποχή (1600–1050 π.X). Tον 14ο αι. του τείχους, η οποία προφυλάσσει ζονταν οι σημαντικτερες δραστη-
ρωση. π.X., κατά την αρχαιτερη ανακτορι- το λεγμενο δυτικ κλιμακοστάσιο ριτητες του Mυκηναίου ηγεμνα
Tα αρχαιτερα αρχιτεκτονικά λεί- κή περίοδο (YE III A1), πριν απ την και την έξοδο προς την πλευρά αυτή. (wanaka). Eκτς απ χώρος επίση-
ψανα χρονολογούνται στην Πρώιμη κατασκευή της οχύρωσης, ένα πρώ- Στα ντια και ανατολικά της Aνω μης υποδοχής, μετατρεπταν και σε
εποχή του Xαλκού (3η χιλιετία π.X.). το ανακτορικ συγκρτημα, που α- Aκρπολης ανεγείρονται οι λεγμε- χώρο λατρευτικών λειτουργιών, -
Mεγάλα συγκροτήματα οικιών προ- ποτελείται απ δύο κεντρικά κτίρια νες «Σύριγγες», μακρστενοι διά- πως μαρτυρεί ο Bωμς που βρίσκε-
σαρμζονται πάνω στις πλαγιές του και οικίες, ιδρύεται στο ντιο τμήμα δρομοι με τοξωτή οξυκρυφη στέγη ται στη ντια πλευρά της Aυλής, α-

26 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


κριβώς στον άξονα του Mεγάρου. γωγή της περιοχής δικαιοδοσίας του
Δύο πτέρυγες πλαισίωναν το Mέγα- εκάστοτε ηγεμνα συνέρρεε στο α-
ρο ανατολικά και δυτικά. Aνάμεσα νάκτορο, που γινταν απογραφή
στα οικοδομήματα (που πρέπει να και στη συνέχεια ένα μέρος της μοι-
χρησιμοποιήθηκαν ως κατοικίες) ραζταν στους δικαιούχους παραγω-
διακρίνονται το Λουτρ στη δυτική γούς κατά την κρίση του ηγεμνα, ε-
και το λεγμενο μικρ Mέγαρο στην νώ το υπλοιπο αποτελούσε αντικεί-
ανατολική πτέρυγα. H είσοδος στην μενο διαχείρισης της ανώτερης α-
Aνω Aκρπολη βρισκταν στην ανα- στικής τάξης. Tο σύστημα αυτ της
τολική πλευρά του τείχους και σ’ αυ- ανακατανομής των αγαθών είναι χα-
τήν οδηγούσε μια μεγάλη ράμπα μή- ρακτηριστικ για τη μυκηναϊκή κοι-
κους 47 μ. και πλάτους 4.70 μ. Στο νωνία και αλληλένδετο με την εξω-
διάδρομο, που πλαισιωνταν απ τις τερική μορφή των οικοδομικών συ-
δύο πλευρές του τείχους, είχε κατα- γκροτημάτων. Oι μυκηναϊκές οχυρώ-
σκευασθεί η κεντρική πύλη. H πύλη σεις και τα ανάκτορα είναι εργαλεία
αυτή έχει περίπου τις ίδιες διαστά- εντυπωσιασμού και επίδειξης δύνα-
σεις με τη γνωστή Πύλη των Λε- μης ενς ισχυρού πλουραλιστικού
ντων στις Mυκήνες και έχει κατα- συστήματος.
σκευασθεί απ το ίδιο με αυτήν πέ- Mε την έναρξη της Πρώιμης επο-
τρωμα, ένα κροκαλοπαγή λίθο. Δυ- χής του Σιδήρου (αρχές της πρώτης
στυχώς, εδώ σώζεται μνο το μονο- χιλιετίας π.X.) ο οικισμς αστικού χα-
λιθικ κατώφλι και τμήματα των πα- ρακτήρα της μυκηναϊκής εποχής
ραστάδων της εισδου. Tο υπέρθυ- παίρνει τη μορφή νέων οικιστικών
ρο και το πιθανά ανάγλυφο ανακου- μονάδων που καταλαμβάνουν σε α-
φιστικ τρίγωνο έχουν χαθεί για πά- ραιή διάταξη το χώρο που κατείχε
ντα. Περνώντας απ ένα διάδρομο πριν η πλη και περιβάλλονται απ
και μία μικρή αυλή με στοά στα ανα- τα νεκροταφεία τους. Mια αργή πο-
τολικά έφθανε κανείς στο μεγάλο ρεία απ τον «Oίκο» στην «Πλη»
πρπυλο, μια πομπώδη είσοδο στο ε- διαδέχεται την εποχή της μυκηναϊ-
σωτερικ του ανακτρου. Tο τετρά- κής παντοδυναμίας. Στα χρνια αυτά
γωνο στεγασμένο οικοδμημα είχε η Tίρυνθα δεν εγκαταλείπεται, αλλά
μήκος πλευράς 13,50 μ. και ανά δύο δεν αποκτά ποτέ ξανά την παλαιά
κίονες σε κάθε πλευρά. Διασχίζο- της αίγλη.
ντας το μνημειώδες πρπυλο ο επι-
σκέπτης βρισκταν σε μία εσωτερική Kατάκτηση
αυλή και περνώντας ένα δεύτερο μι-
κρτερο πρπυλο κατέληγε στην κε- απ τους Aργείους
ντρική αυλή του ανακτρου.
Eνα αμφιλεγμενης χρήσης και
H Aνατολική Σύριγγα. Kτιστή γαλαρία με οξυκρυφη στέγη. Xρησιμοποιήθη- χρονολγησης οικοδμημα (γεωμε-
Σεισμς και μετοίκηση κε ως αποθηκευτικς χώρος. τρικς νας ή μέγαρο της YE III Γ)
Γύρω στα 1200 π.X. ένας σεισμς καταλαμβάνει το ανατολικ ήμισυ
προκαλεί σοβαρές καταστροφές αι. π.X. δεν προήλθε απ ανθρώπινη βάνουν στην YE III Γ ισγεια σπίτια του μεγάλου μεγάρου της YE III B και
στα τείχη και το ανακτορικ συγκρ- επέμβαση αλλά σχετιζταν με τις χωρίς κανονική διάταξη, που εμφα- δεκάδες αφιερωμάτων απ τελε-
τημα. Tην ύστερη Mυκηναϊκή περίο- καταστροφικές επιπτώσεις της αυ- νίζονται μεμονωμένα σε μεγάλους τουργίες λατρευτικού χαρακτήρα
δο, το 12ο αι. π.X., (YE III Γ) αναμορ- ξημένης σεισμικής δραστηριτητας ανοικτούς χώρους. Tην ίδια εποχή που διεξάγονται στο χώρο αυτ απο-
φώνεται η περιοχή της Aκρπολης, στο 12ο αι. π.X. Στο χώρο της Kάτω παρατηρείται μια διεύρυνση του οι- τίθενται σε ένα λάκκο–αποθέτη, το
ενώ στην πεδιάδα έξω απ τα τείχη Aκρπολης εντοπίσθηκαν οικοδομι- κισμού έξω απ τα τείχη, γεγονς λεγμενο βθρο. Tον 5ο αι. π.X. οι
οργανώνεται ένας οικισμς με πολε- κά συγκροτήματα που χρησιμοποιή- που σε συνδυασμ με την εγκατάλει- Tιρύνθιοι χάνουν την πολιτική τους
οδομικ ιστ έκτασης 25 εκταρίων. θηκαν ως κατοικίες αλλά και χώροι ψη μικρτερων θέσεων γύρω απ αυτονομία και εξορίζονται απ τους
H χρήση της Mέσης Aκρπολης, που λειτούργησαν ως εργαστήρια, την Tίρυνθα μπορεί να ερμηνευθεί κατακτητές Aργείους.
του χώρου βρεια και χαμηλτερα αποθήκες ή ιερά. H οργάνωση του ως κάποια διάθεση «συνοικισμού» H αποκάλυψη με τις ανασκαφές ε-
του ανδήρου του ανακτρου, δεν εί- οικισμού της Kάτω Aκρπολης πα- στο άμεσο περιβάλλον των ισχυρών νς μνημείου που έμεινε για πολ-
ναι βέβαιη λγω της μικρής έκτασης ρουσιάζει έντονη διαφοροποίηση ακροπλεων. λούς αιώνες προστατευμένο μέσα
των ανασκαφών που έγιναν σ’ αυτν. πριν και μετά το μεγάλο σεισμ. Tη στο χώμα της εγκατάλειψης και η
H ύπαρξη ενς κεραμικού κλιβάνου θέση των οργανωμένων κατά μήκος Δημσια κτίρια μακροχρνια έκθεσή του, χωρίς
μπορεί να δηλώνει τι εδώ ήταν συ- μονοπατιών πυκνοδομημένων συ- φροντίδα συντήρησης στις καιρικές
γκεντρωμένοι εργαστηριακοί χώροι, γκροτημάτων της YE III B, μερικά α- και εργαστήρια συνθήκες και στη φθορά των επισκε-
οι οποίοι, πως και στις Mυκήνες, π τα οποία ήταν διώροφα, καταλαμ- Mέσα στα «κυκλώπεια» τείχη, ε- πτών, έχουν προκαλέσει σημαντικά
βρίσκονταν μέσα στην οχύρωση και κτς απ τα μεγαλπρεπα κτίρια υ- προβλήματα στατικής επάρκειας κυ-
τελούσαν υπ την άμεση επίβλεψη ποδοχής υπήρχαν κτιριακά συγκρο- ρίως στα τείχη και τις Σύριγγες.
του άνακτα και της άρχουσας τάξης. τήματα που χρησίμευαν για διοικητι- Mε ενέργειες της Δ΄ Eφορείας
H Kάτω Aκρπολη, ένας χώρος κές και τελετουργικές λειτουργίες, Προϊστορικών και Kλασικών Aρχαιο-
που θεωρήθηκε αρχικά ως καταφύ- για αποθήκευση αγαθών και εργα- τήτων, αρμδιας περιφερειακής υ-
γιο σε περίπτωση επιδρομής, είχε στήρια, ενώ ένας περιορισμένος α- πηρεσίας του υπουργείου Πολιτι-
την τύχη να ερευνηθεί με σύγχρονη ριθμς κτιρίων χρησιμοποιούνταν σμού και την άμεση υποστήριξη της
διεπιστημονική ανασκαφική μέθοδο ως κατοικίες των μελών της άρχου- Περιφέρειας Πελοποννήσου, το μνη-
απ τον κορυφαίο προϊστορικ αρ- σας τάξης. Tο κοινωνικ, πολιτικ μείο εντάχθηκε στα έργα που χρημα-
χαιολγο Klaus Kilian, ο οποίος στη και οικονομικ σύστημα που αντικα- τοδοτούνται απ το 2ο Kοινοτικ
διάρκεια των ετών 1976 έως 1985 α- τοπτρίζουν τα αρχαιολογικά ευρήμα- Πλαίσιο Στήριξης. H έναρξη των έρ-
νέσκαψε το σύνολο του χώρου αυ- τα είναι εύκολα αναγνώσιμο. Mια α- γων στο τρέχον έτος αφήνει μια ελ-
τού και συνέβαλε αποφασιστικά στική κοινωνία διαρθρώνεται γύρω πίδα για τη διάσωση ενς ιδιαίτερα
στην έρευνα των περιδων της επο- απ την έδρα του ηγεμνα που ελέγ- σημαντικού μνημείου στην πλούσια
χής του Xαλκού στην Aργολίδα. Mε χει μια μεγάλη έκταση με πλούσια σε αρχαιτητες γη της Aργολίδας.
την ανασκαφή της Kάτω Aκρπολης γεωργική και κτηνοτροφική παραγω-
διαπιστώθηκε μια συνεχής οικιστική γή και ρυθμίζει τη διακίνηση των α- Bιβλιογραφία
ακολουθία κατά τη Mυκηναϊκή επο- γαθών και την παραγωγή αντικειμέ- F``hrer durch Tiryns, εκδ. Ulf Jantzen, 1975
χή και καθιερώθηκε μια δεσμευτική νων που προορίζονται για λατρευτι- K. Kilian, Tίρυνς, Kατάλογος έκθεσης
ακριβής χρονολγηση τσο της κή χρήση, εξαγωγή ή ανταλλαγή σε «Tροία, Mυκήνες, Tίρυνς, Oρχομενς»,
Πρωτοελλαδικής σο και της Mυκη- επίπεδο επισήμων. Aπ τις πινακίδες 1992, 122–129.
Kyrieleis, Nachruf Klaus Kilian, Beiträge zur
ναϊκής κεραμικής. Σημαντική ήταν της Γραμμικής B΄ γραφής, στις οποί- allgemeinen und vergleichenden Archäolo-
επίσης η συμβολή των ερευνών του Eιδώλιο της YE III Γ περιδου. Aπ το ες καταγράφονταν αρχειακά στοι- gie, 11 (1991), 1–8.
στη διαπίστωση τι η καταστροφή ιερ με τα ειδώλια στην Kάτω Aκρ- χεία σχετικά με τη διακίνηση των α- E. Jakovidis, Das Werk Klaus Kilians, AM
των ανακτρων στα τέλη του 13ου πολη της Tίρυνθας. γαθών, μαθαίνουμε τι λη η παρα- 108 (1993), 9–27.

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 27


Tο μυκηναϊκ Aργος
Oι ανασκαφές αποκάλυψαν χι μνο τον οικισμ αλλά και πολλούς μυκηναϊκούς τάφους
Στη μνήμη Aναστασίας Oικονμου σεις είναι συνδημιουργς μαζί με
Tου Xρήστου I. Πιτερού τον μεγάλο αδελφ του Iναχο της
αργολικής πεδιάδας και κύριος δημι-
Aρχαιολγου της Δ΄ EΠKA
ουργς του κατάλληλου επίπεδου
«Aργος άειδε θεά πολυδίψιον ένθεν άνακτες» χώρου, πάνω στον οποίο κτίστηκε το
προϊστορικ (μεσοελλαδικ – μυκη-
ΣTA ΔYTIKA της αργολικής πεδιάδας ναϊκ), ιστορικ και σύγχρονο
κτισμένο στις παρυφές της Λάρισας Aργος. H διαμρφωση αυτή, πως έ-
και της Δειράδας (Προφήτη Hλία) σε γινε φανερ κυρίως απ τις σχετικά
απσταση μλις δέκα (10) χιλιομέ- πρσφατες αρχαιολογικές έρευνες,
τρων NΔ απ τις Mυκήνες βρίσκεται έγινε κατά την πρωτοελλαδική επο-
το σύγχρονο, το αρχαίο και δοξασμέ- χή (2800 – 2350 π.X.), ταν ο ποταμς
νο Aργος της ηρωικής εποχής με τα αλλάζοντας πορεία διερχταν B–N
πολλά επίθετα: ιππβοτον, πολυδί- στις ανατολικές παρυφές της Λάρι-
ψιον, κοίλον, πολύπυρον, ούθαρ α- σας και του Προφήτη Hλία (Δειρά-
ρούρης, Iάσον, η Iναχία χώρα, η δας), προσχώνοντας σταδιακά με
«φιλτάτη» πλη της Hρας, το κλυτν ποταμίσιο χαλίκι και ανυψώνοντας
Aργος, το νομα του οποίου στην την πρωταρχική επιφάνεια σε μέσο
Iλιάδα και την Oδύσσεια του Oμήρου ύψος 1,5–3 μ., το οποίο αρκετές φο-
έχει υποκαταστήσει ολκληρη την ρές φθάνει στα 4–5 μ. O Xάραδρος
Eλλάδα και τα ένδοξα ονματα δηλαδή με τις περιοδικές προσχώ-
Mυκηναϊκά αγγεία απ το νεκροταφείο της Δειράδας στο Aργος. H πρχους μι-
Aργείος και Δανας είναι συνώνυμα σεις και τη σταδιακή μετατπιση της
μείται μεταλλικά πρτυπα, ενώ στον αμφορίσκο υπάρχει η παράσταση πουλιών.
και υποκαθιστούν το εθνικ νομα κοίτης του ανατολικτερα «πολεο-
Eλληνας. σαν τους άνδρες τους την πρώτη νύ- χηγ τον Aγαμέμνονα. Aρχηγς των δμησε» με την πρωταρχική έννοια
Mυθολογική παράδοση και ιστορι- χτα του γάμου και καταδικάστηκαν Aργείων και λης της ανατολικής τον οικιστικ, τριγωνικ χώρο του
κή πραγματικτητα συνυπάρχουν α- στον Aδη να γεμίζουν τον «Πίθο των Aργολίδας ήταν ο «μεγάθυμος» και Aργους απ την προϊστορική εποχή
διάσπαστα στο απώτερο παρελθν Δαναΐδων» εκτς απ την Yπερμνή- «κρατερς» Διομήδης μαζί με το μέχρι σήμερα.
του Aργους απ την εποχή που ο στρα που αγάπησε το Λυγκέα, ο ο- Σθένελο της Tίρυνθας και τον Eυ- Ωστσο, στην εποχή μας, η βάναυ-
Iναχος, γιος του Ωκεανού και της Tη- ποίος διαδέχθηκε στο θρνο τον Δα- ρύαλο με ογδντα πλοία, ο οποίος ση και ανελέητη κακοποίηση της κοί-
θύος, βασίλεψε στο Aργος, έδωσε το να. Aκολούθησε ο βασιλιάς Aβα- δεν ήταν μνο ο πιο ανδρείος ήρωας της του ποταμού σ’ λο το μήκος με
νομά του στον ομώνυμο ποταμ ντας και οι δίδυμοι γιοι του Προίτος στην Tροία αλλά ήταν διατεθειμένος τη ληστρική και παράνομη αμμολη-
του Aργους, ο οποίος αρχικά ονομα- και Aκρίσιος έπειτα απ ισπαλη μο- να συνεχίσει τον Tρωικ πλεμο έ- ψία, τις καταπατήσεις, τις προσχώ-
ζταν Aλιάκμων, ενώ μαζί με δύο άλ- νομαχία, αφού μοίρασαν τη χώρα, στω και μονάχος του μαζί με το Σθέ- σεις και τη μλυνσή του με τα πάσης
λους μυθικούς ποταμούς συνδικα- βασίλεψαν αντίστοιχα στην Tίρυνθα νελο, ενώ για την άλωση του Iλίου φύσεως αστικά, βιομηχανικά λύματα
στές τον Kηφισ και τον Aστερίωνα και το Aργος. Tην κρη του Aκρίσιου καθοριστική ήταν η κλοπή απ τον και απορρίμματα, που γίνονται με
αποφάσισαν να μην ανήκει η χώρα Δανάη ερωτεύθηκε ο «πανπτης» Διομήδη του Παλλαδίου απ το να την ανοχή και τις ευλογίες της τοπι-
στον Ποσειδώνα αλλά στην Hρα. Δίας και με τη «χρυσή βροχή» θεϊκς της Aθηνάς στην Tροία. κής και κεντρικής εξουσίας, αποτε-
O γιος του Iνάχου Φορωνέας, σύμ- καρπς υπήρξε ο Περσέας, ο θεμε- Aλλά οι συνεχείς πλεμοι και τα λούν τις κύριες αιτίες των συχνών
φωνα με τη μυθολογική παράδοση, λιωτής των Mυκηνών. Στη συνέχεια δεινά που ακολούθησαν μετά την ά- καταστροφών απ τις πλημμύρες
υπήρξε ο πρώτος άνθρωπος αλλά και στο Aργος βασίλεψε ο Aδραστος, με λωση της Tροίας έφθειραν τα ηρωι- του ποταμού και σο η ανθρώπινη
βασιλιάς του Aργους που κατέβασε την αρχηγία του οποίου η μεγάλη η- κά γένη και έδωσαν τέλος στην μυ- «ύβρις» θα συνεχίζεται, ο Ποσειδώ-
τη φωτιά απ τον ουραν στους αν- ρωική μυκηναϊκή γενιά του Aργους, κηναϊκή εποχή, ενώ ο Oμηρος με την νας, ο θες των ποταμών και των θα-
θρώπους και χι ο Προμηθέας, εξη- «ο πάνοπλος Aργείων στρατς», ε- Iλιάδα και την Oδύσσεια τρεις και λασσών, θα παίρνει αμείλικτα εκδί-
μέρωσε τους ανθρώπους απ τον ξεστράτευσε και συγκρούστηκε με πλέον αιώνες αργτερα με την ποιη- κηση και μέχρις του ο ίδιος ο ποτα-
πρωτγονο άγριο τρπο διαβίωσής το μεγάλο αντίπαλο μυκηναϊκ κέ- τική του Mούσα διατήρησε ολοζώ- μς με το «πάθος–μάθος» σωφρονί-
τους, τους συγκέντρωσε να κατοική- ντρο των Θηβών στην ηπειρωτική ντανα στους αιώνες τα ηρωικά κα- σει την σύγχρονη πλεονεξία και πα-
σουν για πρώτη φορά σε πλη, στο Eλλάδα μαζί με τους άλλους ήρωες τορθώματα των Δαναών, τα έκανε ραλογισμ και επιβάλλει το σεβασμ
Aργος, το «φορωνικν άστυ», συνέ- και αρχηγούς Πολυνείκη, Tυδέα, κτήμα εσαεί λης της ανθρωπτητας στη θεία φύση, το σύγχρονο πολυδί-
ταξε νμους, ενώ οι απγονοί του Aμφιάραο, Kαπανέα, Iππομέδοντα, και γονιμοποίησε τη φαντασία των ψιον Aργος θα παραμένει ευάλωτο
δημιούργησαν τη γενεά των ημιθέων Παρθενοπαίο, οι οποίοι ήταν περισ- μεγάλων τραγικών και μεταγενέστε- και αιχμάλωτο του Xαράδρου (Ξε-
και ο εγγονς του Aργος έδωσε το - στεροι και ενίοτε διαφορετικοί αλ- ρων ποιητών. ριά).
νομα στην πλη. λά για ποιητικούς λγους είναι γνω-
στοί ως «Eπτά επί Θήβας», πως
Tοπογραφία Aρχαιολογική έρευνα
τους ξαναζωντάνεψε ο Aισχύλος και μνημεία
Nέα δυναστεία στην ομώνυμη τραγωδία με τη ρωμα- Tο Aργος είναι κτισμένο στις BA
H κρη του Iνάχου Iώ, ιέρεια της λέα γλώσσα, οι οποίοι έπεσαν μπρο- παρυφές της Λυκώνης, κάτω απ την Στο Aργος συμπληρώνεται ένας
Hρας, την οποία ερωτεύθηκε ο Δίας στά στην επτάπυλο Θήβα, εκτς απ ισχυρή Aκρπολη της Λάρισας (ύψος αιώνας αρχαιολογικής έρευνας. Oι
και κατεδίωξε απ το Aργος η Hρα, τον Aδραστο. 286 μ.), η οποία σαν πυραμιδένιο έμ- πρωταρχικές και καθοριστικές έ-
μεταμορφώνοντάς την σε αγελάδα βολο εκτινάσσεται κατακρυφα και ρευνες έγιναν στις αρχές του αιώ-
έφθασε και βρήκε καταφύγιο στην H εκστρατεία διαφεντεύει το αργολικ πεδίο και να (1902–1928) απ τον Oλλανδ
Aίγυπτο. Aπγονς της υπήρξε ο Δα- τον χαμηλ κυκλικ λφο της Δειρά- αρχαιολγο W. Vollgraf, ενώ κατά
νας «ο πεντήκοντα θυγατέρων πα-
των Eπιγνων δας (Προφήτη Hλία), η οποία εσφαλ- την μεταπολεμική περίοδο, 1952
τήρ», ο οποίος ξαναγύρισε στο Mετά δέκα χρνια ακολούθησε η μένα ονομάστηκε Aσπίδα. και εξής, συνεχίζονται αδιάκοπα α-
Aργος, «ελθών ες Aργος ώκισε Iνά- νέα εκστρατεία των Eπιγνων (απο- O χείμαρρος Xάραδρος (Ξεριάς) π τη Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή
χου πλιν» και ανέλαβε τη βασιλεία γνων των ηρώων) κατά της Θήβας παραπταμος αλλά ισοδύναμος με και κυρίως την Eλληνική Aρχαιολο-
μετά απ «διοσημία», δίδαξε τους με αρχηγ πάλι τον γέροντα Aδρα- τον Iναχο περιζώνει και σφιχταγκα- γική Yπηρεσία (Δ΄ EΠKA). H πρω-
Aργείους τη διάνοιξη φρεάτων και α- στο, στην οποία έλαβαν μέρος η νέα λιάζει το Aργος απ τη βρεια και α- ταρχική αραιή κατοίκηση του
π «άνυδρον» κατέστησε το Aργος γενιά των ηρώων, Aιγιαλέας, Σθένε- νατολική πλευρά, αποτελεί φυσικ Aργους χρονολογείται στην ύστερη
«ένυδρον» εγκαινιάζοντας μια νέα λος, Πολύδωρος, Πρμαχος, Mέδων, καθοριστικ παράγοντα σε λες τις νεολιθική εποχή (4000–3000 π.X.
δυναστεία. Διομήδης, Aλκμαίων και Aμφίλοχος, εποχές για την πλη και με τις ξαφνι- περίπου), στο λφο του Προφήτη
Tον Δανα ακολούθησε ο εξάδελ- οι οποίοι κούρσεψαν τη Θήβα. Tέ- κές καταστροφικές του πλημμύρες Hλία (Δειράδα) και τις ανατολικές
φς του Aίγυπτος με τους πενήντα λος, δέκα χρνια αργτερα, οι Aργεί- μια μνιμη απειλή. παρυφές της Λάρισας. Στην πρωτο-
γιους που παντρεύτηκαν τις ισάριθ- οι ήρωες έλαβαν μέρος στην τρωική Aλλά ο Xάραδρος με τις περιοδι- ελλαδική εποχή (ΠE II 2800–2350
μες Δαναΐδες, οι οποίες δολοφνη- εκστρατεία λων των Aχαιών με αρ- κές και μεγάλης έκτασης προσχώ- π.X.), η κύρια εγκατάσταση του οικι-

28 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


σμού βρισκταν δυτικά του Aργους Mυκηνών, η οποία ήταν πολύ περισ-
στο χαμηλ στενμακρο λφο Mα- στερο ανεπτυγμένη έναντι του
κροβούνι, δίπλα στο Xάραδρο αλλά Aργους, που βρισκταν κοντά σε ε-
αραιή κατοίκηση έχει επισημανθεί λώδεις περιοχές, ενώ αντίστροφα
στον Προφήτη Hλία, στους ανατολι- στους ιστορικούς χρνους, λγω
κούς πρποδες της Λάρισας και NA των προσχώσεων, το Aργος αναπτύ-
του Aργους. Στη συνέχεια κατά τη χθηκε περισστερο και κυριάρχησε
μεσοελλαδική εποχή (α΄ μισ της των Mυκηνών και της Tίρυνθας.
δεύτερης π.X. χιλιετηρίδας), στις Tο Aργος βρίσκεται στον εσωτερι-
αρχές της οποίας έγινε η κάθοδος κ χώρο της Aργολίδας έναντι της
των Iνδοευρωπαίων Eλλήνων, η παραθαλάσσιας Tίρυνθας, η οποία
πρώτη εγκατάσταση στο Aργος έγι- λγω του λιμένος του Nαυπλίου υπε-
νε στις ανατολικές παρυφές της ρίσχυσε του Aργους και ενώ αρχικά
Λάρισας και στη συνέχεια στο λφο ανήκε στη χώρα του Aργους, με τη
του Προφήτη Hλία (Δειράδα) (ανα- διανομή – διαχωρισμ των ηρωικών
σκαφικές έρευνες W. Vollgrar–G. γενών, οι Mυκήνες και η Tίρυνθα α-
Touchais), που αποκαλύφθηκαν ναπτύχθηκαν πολύ περισστερο του
μεγάλης έκτασης θεμέλια μεγάλων Aργους λγω γεωγραφικών και πολι-
ορθογώνιων και αψιδωτών κτιρίων τικών συνθηκών. Tα έπη του Oμήρου
σε κυκλική διάταξη. H οχύρωση του απηχούν τους πρώιμους ιστορικούς
λφου, αν και δεν επιβεβαιώθηκε χρνους, ταν το Aργος βρισκταν
πρσφατα, δεν μπορεί πλήρως να σε μεγάλη ακμή και ήταν έντονη η η-
αποκλεισθεί. Tην εποχή αυτή θα ρωική παράδοση, πως άλλωστε φα-
πρέπει να έλαβε η πλη το νομα νερώνει ο πρωτοαργειακς κρατή-
Aργος, το οποίο δεν προέρχεται α- ρας με την παράσταση της τύφλω-
π το αγρς αλλά απ το θέμα σης του Πολύφημου απ τον Oδυσ-
αργ–(=λευκς, φωτεινς), αν και το H παράσταση της τύφλωσης του Πολύφημου απ τον Oδυσσέα σε θραύσμα σέα και του συντρφους του.
νομα δεν έχει πλήρως ερμηνευθεί κρατήρα της πρώιμης αρχαϊκής εποχής, 7ος αιώνας π.X. (Aργος, Aρχαιολογι-
κ Mουσείο).
και διευκρινισθεί. Hρωικές λατρείες
Oργανωμένος οικισμς ράς. Στην ακρπολη της Λάρισας τάφοι με σημαντικά ευρήματα, κυ- του Aργους
(νομα προελληνικ – πελασγικ) ρίως αγγεία της μυκηναϊκής εποχής
Ωστσο, η κύρια μεσοελλαδική ε- κατά την εξαντλητική – ληστρική α- που χρονολογούνται στην YE II – O Παυσανίας στην περιήγησή του
γκατάσταση της μέσης και ύστερης νασκαφική έρευνα του W. Vollgraf IIIB εποχή, ενώ ορισμένοι έχουν (Kορινθιακά II, 18–25,7) στην περιοχή
μεσοελλαδικής εποχής (ME II – III), (1928), με αποτέλεσμα τα μεταγε- χρησιμοποιηθεί και κατά την YE III Γ της Aγοράς του Aργους αναφέρει
μετεξέλιξη και συνέχεια της οποί- νέστερα τείχη να απειληθούν με εποχή (ανασκαφές W. Vollgraf–J. πλήθος απ ηρωικές λατρείες, πως
ας αποτελεί η μυκηναϊκή εποχή, α- κατάρρευση, εκτς απ το ιερ του Deshayes). Eίναι αξιοσημείωτο τι τον τάφο του Δαναού, τον τάφο του
ποκαλύφθηκε στον επίπεδο χώρο Λαρισαίου Δία και της Πολιάδος έχει βρεθεί μοναδικς μυκηναϊκς Φορωνέα που εντοπίσθηκε πρσφα-
ανατολικά και ντια της Δειράδας Aθηνάς ανακαλύφθηκε κεραμεική τάφος με κτιστ δρμο μήκους 20 τα στην οδ Γούναρη, τον τάφο της
(Προφήτη Hλία) στο βρειο Aργος, μεσοελλαδικής και μυκηναϊκής ε- μ., πλάτους 1,50 μ., τοιχογραφίες Kερδούς, συζύγου του Φορωνέα, τη
η οποία είναι μία απ τις μεγαλύτε- ποχής και το ανατολικ κατώτερο και σημαντικά κτερίσματα. λατρεία του Aμφιάραου, τον τάφο
ρες του ελλαδικού χώρου κατά μή- τμήμα τείχους κυκλώπειας οχύρω- Στην περιοχή Kκλα, 5 χιλιμετρα του Aργου, του Σθένελου, του Kυλά-
κος της οδού Hρακλέους (ανασκα- σης της μυκηναϊκής ακρπολης, NΔ του Aργους, αποκαλύφθηκε ραβη, της Yπερμνήστρας, της Eρι-
φές Eφρου Aρχαιοτήτων Eυαγγε- κυκλικού σχήματος (διαστάσεων (1981–82) μεγάλος πρώιμος θολω- φύλης και των γιων του Aιγύπτου, τα
λίας Πρωτονοταρίου–Δεϊλάκη). O 50x50 μ.) συνολικής έκτασης 2,5 τς μυκηναϊκς τάφος της YE μνημεία των «Eπτά επί Θήβας» τμή-
οικισμς αυτς δεν είναι οχυρωμέ- στρεμμάτων περίπου, η οποία είναι II–IIIA1 εποχής με μήκος δρμου 23 μα του περιβλου αυτού αποκαλύ-
νος. ενσωματωμένη στις οχυρώσεις μ. και πλάτος 2 μ. με σημαντικά κτε- φθηκε σε δεύτερη χρήση και επιβε-
Στον ίδιο χώρο και σε άμεση συ- των ιστορικών χρνων και των βυ- ρίσματα, 4 αργυρές κύλικες, 4 αργυ- βαιώθηκε επιγραφικά, το μνημείο
νέχεια αποκαλύφθηκε ο μυκηναϊ- ζαντινών τειχών της Λάρισας. ρά κύπελλα και άλλα κτερίσματα. O των Eπιγνων αλλά και κενοτάφιο
κς οικισμς του Aργους (YEI – H κυρία είσοδος βρισκταν στη τάφος δεν περιείχε ταφές. Aνασκά- των Aργείων που έπεσαν στον Tρωι-
YEΠIB 1550–1200 π.X.) οργανωμέ- ντια πλευρά που υπάρχει εντοι- φηκαν επίσης και εννέα θαλαμοει- κ πλεμο, κ.λπ.
νος σε οικιστικ σύνολο, πλατείες, χισμένο στο μεταγενέστερο τείχος δείς τάφοι (ανασκαφές εφρου Aικ. Aναθήματα μως των Mυκηναίων
δρμους, πλάτους 2,5 μ. αλλά έχει το ανώφλι της μυκηναϊκής πύλης Δημακοπούλου). ηρώων οι Aργείοι είχαν στήσει και
αποκαλυφθεί και δρμος πέντε μέ- απ αμυγδαλίτη λίθο (breccia), Στα ντια του Aργους (οδς Tρι- στο Iερ του Aπλλωνα στους Δελ-
τρων (!) που μας φέρνει στο νου πλάτους 0,85 μ., πάχους 0,85 μ. και πλεως) αποκαλύφθηκε τύμβος της φούς με αγάλματα των «Eπτά επί
την «ευρυάγυια Mυκήνη». H ανά- σωζμενου μήκους 3,90 μ. H μυκη- YE IIIΓ εποχής με πολύ σημαντικά Θήβας» (466 π.X.), των «Eπιγνων»
πτυξη του οικισμού στη θέση αυτή ναϊκή ακρπολη πιθαντατα κτί- κτερίσματα. O τύμβος περιείχε με- (β΄ τέταρτο 5ου π.X. αι.), τους δέκα ή-
οφείλεται στην ασφαλή θέση κάτω σθηκε απ τον Aκρίσιο και ήταν η γάλο αριθμ ταφών σε υδρίες με ρωες και βασιλείς του Aργους (369
απ τους πρποδες του Προφήτη έδρα του εκάστοτε Aργείου άνα- καμένα οστά και επιβεβαιώνει πλή- π.X.), τον Δούρειο Iππο (414 π.X.).
Hλία (Δειράδα) και προφανώς στην κτα. ρως την σημαντική κατοίκηση του Tα αναθήματα αυτά στο μεγάλο ιε-
κατασκευή αντιπλημμυρικών προ- Aργους την εποχή αυτή. ρ των Δελφών, πως και των άλλων
στατευτικών έργων (μεσοελλαδι- Mυκηναϊκά Σ’ λη τη δυτική Aργολίδα, Σχοι- πλεων, είχαν μεγάλη θρησκευτική
κής – μυκηναϊκής εποχής), τα ο- νοχώρι, Aκοβα, Λέρνα, Kιβέρι, έ- αλλά και πολιτική σημασία. Aξιοση-
ποία το πιθαντερο δεν σώζονται.
νεκροταφεία χουν αποκαλυφθεί μυκηναϊκά νε- μείωτο είναι τι ένα απ τα δύο κλα-
Στα βρεια του Aργους έχει αποκα- H αρχαιολογική έρευνα έχει απο- κροταφεία θαλαμοειδών τάφων που σικά αγάλματα του Riace φαίνεται
λυφθεί μεγάλος αναλημματικς καλύψει σε άμεση επαφή με τον μυ- δηλώνουν την μεγάλη ανάπτυξη πολύ πιθανν τι προέρχεται απ α-
τοίχος κλασικής εποχής κατά μή- κηναϊκ οικισμ του Aργους μεγά- του Aργους στην μυκηναϊκή εποχή. νάθημα των Aργείων.
κος της αρχαίας ντιας χθης του λο αριθμ μυκηναϊκών τάφων κο- Tο Aργος κατοικείται συνεχώς εδώ
Xαράδρου, ύψους 2,5 μ., πλάτους ντά στις κατοικίες ή κατά ομάδες και έξι χιλιάδες χρνια (6.000) και μα-
0,70 μ. και μήκους 2.350 μ., σο εί-
Συμπεράσματα ζί με την Aθήνα και τη Θήβα είναι μια
σε κυκλική διάταξη των γνωστών
ναι το μήκος του φράγματος του μεσοελλαδικών και μυκηναϊκών Παρά τη μεγάλη ανάπτυξη του οι- αιώνια πλη με το ηρωικ της παρελ-
Aσουάν της Aιγύπτου. τύμβων, χαρακτηριστικς τρπος κισμού του Aργους κατά τη μυκηναϊ- θν να κυριαρχεί στο στερέωμα της
Στην οδ Nιβης, ανατολικά της ταφής των Iνδοευρωπαίων, εντς κή εποχή αλλά και της ευρύτερης ιστορίας των εθνών.
οδού Hρακλέους, αποκαλύφθηκε των οποίων έχουν αποκαλυφθεί και περιοχής, στο Aργος δεν βρέθηκαν
μυκηναϊκ κτίριο με σημαντικές χαρακτηριστικοί λακκοειδείς μυκη- μυκηναϊκά ανάκτορα, πως στην Tί- Bιβλιογραφία
J. Deshayes, Argos, Les Fouilles de la Deiras.
τοιχογραφίες της YE II–IIIA εποχής. ναϊκοί τάφοι (shaft graves) με σημα- ρυνθα και τις Mυκήνες, ούτε πινακί- Paris 1966
Kατά την YE II–IIIΓ εποχή ντικά ταφικά κτερίσματα. Σημαντι- δες Γραμμικής B΄ και σφραγίσματα, M. Pierart – G. Touchais, Argos une ville
(1200–1050 π.X.), ο μηκυναϊκς κ- κς αριθμς τύμβων έχει αποκαλυ- εκτς απ λίγες σφραγίδες. H μυκη- grecque de 6000 ans. Paris 1996
σμος διαλύεται, ο οικισμς εγκατα- φθεί κατά μήκος της οδού Hρακλέ- ναϊκή ακρπολη της Λάρισας έχει έ- E. Πρωτονοταρίου – Δεϊλάκη, Oι τύμβοι του
Aργους. Aθήνα 1980
λείπεται, ο πληθυσμς μειώνεται ους (ανασκαφές εφρου Eυαγγε- κταση μλις 2,5 στρεμμάτων έναντι W. Vollgraf, BCH 1903 κ.ε. 1952 κ.ε.
και οι άνθρωποι κατοικούν σε διά- λίας Πρωτοναταρίου – Δεϊλάκη). των είκοσι (20) και των τριάντα (30) X. Πιτερς, Συμβολή στην αργειακή τοπο-
σπαρτες αραιές κατοικίες και στα- Στους ντιους πρποδες της Δει- της Tίρυνθας και των Mυκηνών αντί- γραφία, χώρος, οχυρώσεις, τοπογραφία
και προβλήματα. Πρακτικά συνεδρίου
διακά το κέντρο μετατοπίζεται στα ράδας έχουν αποκαλυφθεί σαράντα στοιχα. Kατά τη μυκηναϊκή εποχή Aργος και Aργολίδα (1990) (υπ εκτύπω-
ντια, στο χώρο της αρχαίας Aγο- περίπου μυκηναϊκοί θαλαμοειδείς βρισκταν υπ την επικυριαρχία των ση).

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 29


Σύγχρονες ανασκαφές και αναστηλώσεις
Eπιχειρούνται εργασίες στον αρχαιολογικ χώρο για τη διάσωση του μυκηναϊκού κέντρου
Tης Eλισάβετ Σπαθάρη
Aρχαιολγου – Προϊσταμένης της Δ΄ Eφορείας
Προϊστορικών και Kλασικών Aρχαιοτήτων

ENAΣ και πλέον αιώνας έχει περά-


σει απ ττε που ο Eρρίκος Σλήμαν,
ο θρυλικς πατέρας της μυκηναϊκής
αρχαιολογίας, τράβηξε με θάρρος
την αυλαία για το ξεκίνημα της απο-
κάλυψης των Mυκηνών. Παράλληλα
ξεκίνησε η νεώτερη ιστορία του ση-
μαντικτερου κέντρου του μυκη-
ναϊκού πολιτισμού. Aρχισε απ ένα
πάθος. Tο πάθος του Σλήμαν για
τον Oμηρο, για να γνωρίσει τις θέ-
σεις του Oμηρικού κσμου, το πά-
θος της αναζήτησης και της αποκά-
λυψής τους.
Για τις Mυκήνες η αναζήτηση ήταν
περιττή. H θέση τους είχε μείνει
γνωστή μετά το τέλος μιας μακρ-
χρονης ζωής. Tο τραχύ τοπίο με την
οχυρωμένη Aκρπολη, της οποίας η
μεγαλιθική πύλη ήταν πάντα ορατή,
απεικονίζεται στα σχέδια των περιη-
γητών του 18ου και 19ου αιώνα, κα-
θώς η γη που επισωρεύει ο χρνος
προστατευτικά πάνω απ το διάβα
των διαφρων πολιτισμών δεν μπ-
ρεσε να σκεπάσει την κυκλώπεια δο-
μή της.
O Σλήμαν για πρώτη φορά αντι-
κρύζει τα περίφημα τείχη της Aκρ- Aναστηλωτικές εργασίες στο εσωτερικ του τάφου του
πολης των Mυκηνών το 1868. Θα πε- Aιγίσθου στις Mυκήνες. H μελέτη και η επίβλεψη του έρ- O τάφος της Kλυταιμήστρας στις Mυκήνες. Mετά την ο-
ράσουν έξι χρνια για να ξεκινήσει γου γίνεται απ την αρχιτέκτονα κ. Παλυβού με την επο- λοκλήρωση των αναστηλωτικών εργασιών στον τάφο του
πτεία της Δ΄ EΠKA Nαυπλίου. Aιγίσθου, σειρά έχει ο τάφος της βασίλισσας.
μια ολιγοήμερη έρευνα που δεν απέ-
δωσε ,τι περίμενε. Tο 1840 είχε Για είκοσι ολκληρα χρνια μετά ναζωπυρώσει το ενδιαφέρον του πολιτισμού που απέδειξε τις ρίζες
προηγηθεί μια πρώτη ανασκαφική τον Tσούντα, οι Mυκήνες θα μείνουν κσμου για τις Mυκήνες. O Γ. E. Mυ- των Eλλήνων των ιστορικών χρ-
προσπάθεια, ταν η Aρχαιολογική στο περιθώριο. Tα ερείπιά τους ε- λωνάς θα συνεχίσει την έρευνα και νων;
Eταιρεία των Aθηνών με τον K. Πιτά- κτεθειμένα στις άγριες καιρικές συν- αποκάλυψη ώς τις μέρες μας. Mετά
κη αποκάλυψε την εξωτερική αυλή θήκες θα περιμένουν στη σιωπή το θάνατ του τη διεύθυνση των α- Φθορά απ το χρνο
της Πύλης των Λεντων. Tο πάθος τους. Oι σπουδαίες ανακαλύψεις του νασκαφικών ερευνών στο χώρο θα
του Σλήμαν θα δικαιωθεί το 1876. H Eίναι γνωστ το πάθος του κάθε ε-
Sir Arthur Evans στην Kνωσ θα τρα- αναλάβει ο ακαδημαϊκς Σπ. E. Iα-
ταχύτατη έρευνά του μέσα απ τα ρευνητή για τη συγκέντρωση επι-
βήξουν την προσοχή, ώσπου ο A. J. κωβίδης.
τείχη της Aκρπολης θα φέρει στο στημονικών στοιχείων. Ως σήμερα,
B. Wace θα πάρει τη σκυτάλη το 1919 Mέσα απ τη λεπτομερή αυτή α-
φως τους θησαυρούς του Tαφικού μως, ελάχιστοι είναι αυτοί που μετά
και ώς το 1923 θα καθαρίσει και θα ε- ναφορά των ερευνητών των Mυκη-
Kύκλου A και η ανακάλυψη αυτή, μια την αποκάλυψη κυρίως οικοδομικών
ρευνήσει τα ερείπια στην Aκρπολη, νών διαφαίνεται η πορεία της απο-
απ τις σπουδαιτερες στα χρονικά λειψάνων φροντίζουν για τη διατή-
πολλούς θαλαμωτούς τάφους και θα κάλυψης των ερειπίων της Mυκηναϊ-
της ανασκαφικής έρευνας έδωσε ρησή τους. Oι περισστεροι περι-
αποκαλύψει λους τους γνωστούς κής Aκρπολης και του ευρύτερου
σάρκα και οστά στη φήμη της «Πολυ- συλλέγουν τα κινητά ευρήματα, φω-
θολωτούς τάφους των Mυκηνών. Θα αρχαιολογικού χώρου απ τη στιγμή
χρύσου Mυκήνης», άνοιξε μια νέα τογραφίζουν, σχεδιάζουν, αποτυπώ-
επιστρέψει στις Mυκήνες το 1939 αλ- της πρώτης της ανασκαφικής τους
περίοδο έρευνας, έβαλε τα θεμέλια νουν, οι πιο ευσυνείδητοι προχω-
λά πολύ σύντομα θα ξεκινήσει ο δεύ- προσέγγισης μέχρι σήμερα.
για τη μελέτη του μυκηναϊκού κ- ρούν σε πρχειρα μέτρα συντήρη-
τερος Παγκσμιος Πλεμος και τα «Πιστεύω τι ανακάλυψα ένα και-
σμου και οδήγησε στα πρώτα επιστη- σης που εξασφαλίζουν τη διατήρηση
μνημεία σιωπηλά, αφημένα στη μοί- νούριο κσμο για την Aρχαιολογία»
μονικά συμπεράσματα. των αρχιτεκτονικών καταλοίπων για
ρα τους θα περιμένουν ώς το 1950 θα γράψει ο Σλήμαν στον C. T. το χρνο της δικής τους ζωής χωρίς
που θα επαναλάβει την ανασκαφή Newton, διευθυντή ττε του Bρετα-
Συνεχείς ανασκαφές μακροπρθεσμα μέτρα προστασίας.
του έξω απ την Aκρπολη. Θα συ- νικού Mουσείου. Πραγματικά τον α- Eδώ και εκατ χρνια, απ τα τέλη
H πορεία της ανασκαφικής έρευ- νεχίσει ώς το θάνατ του το 1957, ο- νακάλυψε. Tι γίνεται μως μετά την του περασμένου αιώνα, οι ανασκαφι-
νας και παράλληλα της αποκάλυψης πτε θα συμπληρώσουν τις ανασκα- αποκάλυψη αυτού του κσμου; Tι κές έρευνες στην Eλλάδα δημιούρ-
των αρχιτεκτονικών καταλοίπων των φές οι κυρίες A. J. B. Wace και E. γίνεται, ταν μετά την ανασκαφική γησαν τους αρχαιολογικούς χώρους
Mυκηνών είναι μακρχρονη και ση- Wace–French καθώς και ο Sir William έρευνα δεν ακολουθεί η συντήρηση που είναι ενταγμένοι είτε σε περι-
μαντικτατη για τα αποτελέσματά Taylour που θα εργαστεί στις Mυκή- που είναι απαραίτητη, για να διατη- φραγμένες νησίδες μέσα στον πολε-
της. Mετά τη σύντομη έρευνα του νες ώς το 1966. ρηθούν τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα οδομικ ιστ των σύγχρονων πλε-
Σλήμαν και την αιφνιδιαστική διακο- και τα μνημεία αυτού του κσμου ων, είτε ανεξάρτητοι στην ύπαιθρο.
πή της θα συνεχίσει ο Π. Σταματάκης H έρευνα που παραμένουν εκτεθειμένα στη Tα μνημεία και τα οικιστικά σύνολά
φθορά του ανελέητου χρνου;
και δέκα χρνια μετά απ’ αυτν έρ- του Γ. Mυλωνά τους δέχονται μέσα στο χρνο τις
χεται η σειρά του μεγάλου Eλληνα Oι ανασκαφές των Mυκηνών συ- καταστροφικές συνέπειές του. O ή-
αρχαιολγου Xρήστου Tσούντα που Παράλληλα με τους ερευνητές νεχίστηκαν περισστερο απ εκατ λιος, η βροχή, οι εναλλαγές της θερ-
θα αφιερώσει 18 χρνια στην έρευνα της Bρετανικής Aρχαιολογικής Σχο- χρνια με ορισμένες διακοπές. Tα μοκρασίας, η ατμοσφαιρική ρύπανση
και μελέτη της περιοχής. Tο ανάκτο- λής η Aρχαιολογική Eταιρεία των αποτελέσματά τους, πλούσια και αλλά και οι θεομηνίες (σεισ-
ρο στην κορυφή του λφου και πολ- Aθηνών θα ξαναρχίσει τις έρευνές διαφωτιστικά, χάρισαν στην ανθρω- μοί–πλημμύρες) αποτελούν τα φυσι-
λά απ τα κτίρια της Aκρπολης θα της και η ανασκαφή του Tαφικού πτητα και την επιστήμη τη γνώση κά αίτια της φθοράς τους. H ανάπτυ-
έρθουν στο φως καθώς και τρεις απ Kύκλου B απ τον I. Παπαδημητρίου για έναν ολκληρο πολιτισμ που έ- ξη του τουρισμού και οι χιλιάδες επι-
τους θολωτούς τάφους και τα νε- και τον Γ. E. Mυλωνά θα επαναφέρει λαμψε 3.500 χρνια πριν απ τις μέ- σκέπτες που τους διασχίζουν κάθε
κροταφεία των θαλαμωτών τάφων έ- τις λαμπρές μέρες των πρώτων α- ρες μας. Tι κάνουμε μως για τη χρνο αποτελούν ένα επιπλέον αίτιο
ξω απ την Aκρπολη. νακαλύψεων του Σλήμαν και θα α- διαφύλαξη και την προστασία του φθοράς, αφού οι περισστεροι αρ-

30 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998


χαιολογικοί χώροι παραμένουν αδια-
μρφωτοι χωρίς προκαθορισμένη
πορεία των επισκεπτών, οι οποίοι
χωρίς καθοδήγηση επιδίδονται σε α-
νεξέλεγκτη «σάρωση» των αρχαίων
λειψάνων αδιαφορώντας οι περισσ-
τεροι για την τύχη τους.
Στις Mυκήνες συνυπάρχουν λα
τα αίτια της φθοράς. H αποκάλυψη
μέχρι θεμελίων των περισστερων
κτιριακών συγκροτημάτων, ταν μά-
λιστα αυτά έχουν δομηθεί με ευπαθή
υλικά χωρίς να έχουν μετά την ανα-
σκαφή στερεωθεί και συντηρηθεί, έ-
χει δημιουργήσει έναν ερειπιώνα
που κινδυνεύει να πάψει εντελώς να
υφίσταται ως αρχαιολογικς χώρος.
Oι ισχυροί άνεμοι που δέρνουν την
Aκρπολη το χειμώνα, οι εναλλαγές
του καιρού, πάγος το χειμώνα και α-
φρητη ζέστη το καλοκαίρι, οι έντο-
νες βροχοπτώσεις που διαβρώνουν
το υπέδαφος και προκαλούν την
πτώση και τη διάλυση των καταλοί-
πων οδηγούν στην οριστική απώλεια.
Aν συνυπολογίσουμε το γεγονς τι
τον αρχαιολογικ χώρο των Mυκη-
νών επισκέπτονται κάθε χρνο πε-
ρισστεροι απ 450.000 επισκέπτες,
κυρίως κατά τους θερινούς μήνες,
δεν θα πρέπει να αμφιβάλουμε για
τη μελλοντική «τύχη» αυτού του μο- H ακρπολη των Mυκηνών και ο ταφικς κύκλος B΄. Oι αναστηλωτικές εργασίες, πως και οι εργασίες διαμρφωσης
ναδικού χώρου. του ευρύτερου αρχαιολογικού χώρου βρίσκονται σε εξέλιξη. Tο ολοκληρωμένο πργραμμα προστασίας και ανάδειξης
των Mυκηνών θα συμβάλει αποφασιστικά στη σωτηρία του μοναδικού μνημείου.
Πργραμμα
αναστήλωσης γειες για την ανάθεση και σύνταξη ίδια ειδική επιστήμονα και εγκρίθη- Eργων του Yπουργείου Πολιτισμού.
της μελέτης στερέωσης–αναστήλω- κε η μελέτη της «οικίας του Λαδε- Mια άλλη μελέτη ξεκίνησε επίσης
Tο σύνθετο αυτ πρβλημα της σης τεσσάρων ετοιμρροπων τοίχων μπρου» που βρίσκεται στο χώρο το 1997. H αρμδια Eφορεία Aρχαιο-
συντήρησης, προστασίας και ανάδει- σημαντικών μνημείων μέσα στην μεταξύ των τριών μεγάλων θολω- τήτων και το Tαμείο Aρχαιολογικών
ξης του αρχαιολογικού χώρου των Aκρπολη, της ντιας οικίας καθώς τών τάφων (του Aιγίσθου, της Kλυ- Πρων συνέταξαν τις προδιαγρα-
Mυκηνών, πως και τσων άλλων με και του τάφου του Aιγίσθου. Oι μελέ- ταιμνήστρας και του Aτρέα). Oι ερ- φές για την ανάδειξη του περιβάλ-
παρμοια προβλήματα, καλείται τώ- τες εκπονήθηκαν απ την ειδική αρ- γασίες θα επεκταθούν και στον τά- λοντος χώρου που προβλέπει την ε-
ρα να αντιμετωπίσει η Aρχαιολογική χιτέκτονα κ. Kλαίρη Παλυβού και ε- φο της Kλυταιμνήστρας, που πα- νοποίηση του νέου αρχαιολογικού
Yπηρεσία μνη της. Tα έργα αναστή- γκρίθηκαν απ το Kεντρικ Aρχαιο- ρουσιάζει επίσης έντονες φθορές. Mουσείου με τον επισκέψιμο αρχαι-
λωσης και συντήρησης απαιτούν την λογικ Συμβούλιο. Tο 1997 το έργο ολογικ χώρο. Eπίσης, η Eφορεία
Παράλληλα θα διαμορφωθεί ο ευ-
ύπαρξη ενς ικανού αριθμού εξειδι- εντάχθηκε στο B΄ Kοινοτικ Πλαίσιο Aρχαιοτήτων ανέλαβε τη διαμρ-
ρύτερος αυτς χώρος, ώστε να γί-
κευμένου προσωπικού απ αρχαιο- Στήριξης και η χρηματοδτησή του φωση της εισδου του αρχαιολογι-
νει προσπελάσιμος στους επισκέ-
λγους, μηχανικούς, συντηρητές και εγκρίθηκε απ τη Γενική Γραμματεία κού χώρου δίνοντας προτεραιτητα
πτες. Eξάλλου το έργο, για την τα-
τεχνίτες. Aπαιτούνται επίσης μεγάλα της Περιφέρειας Πελοποννήσου. Ξε- σ’ αυτ το έργο στο πργραμμα
χύτερη προώθησή του, εντάχθηκε
κονδύλια που πως είναι γνωστ δεν κίνησε η αναστήλωση του τάφου του δράσης της για το 1998. Oι ενέργει-
είναι διαθέσιμα ούτε κατ’ ελάχιστη στις δραστηριτητες της Oμάδας
Aιγίσθου, η οποία θα έχει περατωθεί Eργασίας για τη Συντήρηση των ες που έχουν ήδη ξεκινήσει προδια-
αναλογία με τα μνημεία της ελληνι- ώς τον Iούνιο του 1998. Tο Mάϊο γράφουν ευοίωνες προοπτικές για
κής γης. Aπαιτείται, επίσης, συναί- Mνημείων του Aσκληπιείου Eπιδαύ-
(1998) θα ξεκινήσει η στερέωση των ρου με την προσθήκη τριών νέων την προστασία και την ανάδειξη του
σθημα ευθύνης, σύνεση και διάθεση τοίχων μέσα στην Aκρπολη. σημαντικτερου κέντρου του μυκη-
συνεργασίας λων, σοι έχουν επω- μελών, ειδικών για τη Mυκηναϊκή
Aρχαιολογία, στην επιτροπή. ναϊκού κσμου. Παράλληλα, αυτ το
μισθεί το έργο της προστασίας της
πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Στερέωση Παράλληλα εντάχθηκε στα έργα
χρνο θα πραγματοποιηθεί η μετα-
φορά των ευρημάτων των Mυκηνών
Σήμερα που έχει ξεκινήσει επιτέ- των θολωτών τάφων που υποστηρίζει διαχειριστικά το
απ το Mουσείο Nαυπλίου στο νέο
λους ένα πργραμμα στερέωσης και Tαμείο Διαχείρισης Πιστώσεων για
Mουσείο των Mυκηνών και θα ξεκι-
αναστήλωσης των μνημείων των Mυ- Παράλληλα συντάχθηκε απ την την Eκτέλεση Aρχαιολογικών
νήσει η επιλογή των αντικειμένων
κηνών σε συνδυασμ με τη διαμρ- που θα εκτεθούν. Στχος μας είναι
φωση και ανάδειξη του ευρύτερου το νέο Mουσείο να λειτουργήσει ά-
αρχαιολογικού χώρου και τη λει- μεσα, αφού θα είναι σημαντικ να ε-
τουργία του νέου αρχαιολογικού νταχθεί στην Πολιτιστική Oλυμπιά-
Mουσείου, ας αντιμετωπίσουμε με δα αποδεικνύοντας με το εκθεσιακ
σοβαρτητα την προσπάθεια αυτή κι του υλικ τις ρίζες χι μνο των
ας σταματήσουμε να εξαντλούμε Eλλήνων, αλλά και την απαρχή της
την ενέργειά μας στην αναζήτηση μετέπειτα Oλυμπιακής Iδέας.
του φταίχτη και στην άσκηση αρνητι- Aς ελπίσουμε τι λοι σοι συμ-
κής κριτικής. H κατάσταση στο χώρο μετέχουν και στηρίζουν αυτ το με-
της μυκηναϊκής πολιτείας απαιτεί γαλπνοο πργραμμα θα συνεχί-
δράση. Kαι η δράση για τις Mυκήνες σουν με την ίδια ορμητική διάθεση
έχει αρχίσει εδώ και χρνια.
και θα έχουν την ηθική ικανοποίηση
Tο πρβλημα της στερέωσης, ανα-
να δουν το έργο τους να ολοκληρώ-
στήλωσης και συντήρησης των επι-
νεται και το μνημείο να παραδίδεται
μέρους μνημείων του αρχαιολογικού
στις επμενες γενιές σε μια κατά-
χώρου των Mυκηνών επισημάνθηκε
σταση που αρμζει στην παγκσμια
απ την αρμδια Eφορεία Aρχαιοτή-
σημασία του.
των (Δ΄ EΠKA) προς τη Διεύθυνση
Προϊστορικών και Kλασικών Aρχαιο-
τήτων αλλά και τη Διεύθυνση Aνα- Eυχαριστίες για τη συμβολή τους στο
αφιέρωμα Mυκήνες στους εκδοτικούς
στήλωσης Aρχαίων Mνημείων του Aποψη του νέου αρχαιολογικού Mουσείου των Mυκηνών. Tο μουσείο θα ε- οίκους «AΔAM» και «Eκδοτική Aθη-
Yπουργείου Πολιτισμού το 1993. Kα- νταχθεί οργανικά στον αρχαιολογικ χώρο και αναμένεται να λειτουργήσει νών».
τά τα έτη 1994 και 1995 έγιναν ενέρ- σύντομα.

KYPIAKH 31 MAΪOY 1998 - H KAΘHMEPINH 31


Mύθος και ιστορία
H περιπετειώδης πορεία της πλης των Mυκηνών μέσα στο χρνο
ΣTIΣ MYKHNEΣ η ιστορία συμπο-
ρεύεται με το μύθο. H δομή της
πλης πείθει, τι υπήρξε το σπου-
δαιτερο κέντρο πολιτισμού της
προϊστορικής εποχής. Mερικοί ε-
πιστήμονες πιστεύουν τι οι Mυ-
κήνες ήταν πρωτεύουσα μεγάλης
αυτοκρατορίας που ήταν γνωστή
στους Xετταίους με το νομα Aχι-
γιάβα. H πλη, κτισμένη στη βο-
ρειοανατολική γωνιά της Aργολι-
κής πεδιάδας, ανάμεσα σε δύο
βουνά, δεσπζει στην πεδιάδα και
στις οδικές αρτηρίες προς το
βορρά, το ντο, την ανατολή και
τη δύση. Eξουσίαζε την ανοικτή
παραθαλάσσια λεωφρο του ρ-
μου του Nαυπλίου, ενώ, η γειτονι-
κή Tύρινθα, απ τις αρχές του
13ου αιώνα υπήρξε υποτελής των
Mυκηνών, οι οποίες, εξαιτίας της
θέσης τους ρύθμιζαν το εμπριο
της νοτιοανατολικής Eλλάδας. Σ’
αυτ, άλλωστε, οφείλεται ο πλού-
τος αλλά και η πολιτιστική ακμή
της πλης.
H παράδοση θέλει τον Περσεά
–γιο του Δία και της Δανάης– ι-
δρυτή των Mυκηνών. O Παυσα-
νίας γράφει τι ο Περσεύς ονμα-
σε τη νέα πλη «Mυκήνες» είτε
γιατί εκεί έπεσε ο «μύκης» του ξί-
φους του –κι αυτ το θεώρησε
καλ οιων– είτε γιατί εκεί ανα-
καλύφθηκε πηγή με άφθονο και
καλ νερ, η Περσεία πηγή, κάτω
απ’ τη ρίζα ενς μανιταριού (μύ-
κητος) που εκείνος ξερίζωσε για
να ξεδιψάσει. Oι απγονοι του
Περσέα βασίλεψαν στις Mυκήνες
για τρεις τουλάχιστον γενιές. Tε-
λευταίος εκπρσωπος της δυνα-
στείας ήταν ο EυρYσθεύς, αυτς
που επέβαλε στον Hρακλή τους
περίφημους άθλους. O Eυρυ-
σθεύς –πάντοτε σύμφωνα με την
παράδοση– σκοτώθηκε στην Aττι-
κή, στη διάρκεια εκστρατείας ε-
ναντίον των γιων του Hρακλή και
των Aθηναίων. H έλλειψη διαδ-
χου οδήγησε τον λα των Mυκη- Xρυσή προσωπίδα απ τον τάφο V του ταφικού κύκλου A των Mυκηνών. Δεύτερο μισ του 16ου αι. π.X. Aθήνα, Aρχαι-
νών στην επιλογή του Aτρέα, γιου ολογικ Mουσείο (φωτ.: «Eκδοτική Aθηνών»).
του Πέλοπα.
σχυρτερος άρχοντας της ηπει- ταν η τελειωτική. Aρκετοί απ των αρχών του 19ου αιώνα, δηλα-
Θυέστειο δείπνο ρωτικής Eλλάδας. Aπ εκεί και τους κατοίκους διασώθηκαν και δή μετά το τέλος της Tουρκοκρα-
πέρα είναι γνωστά τα γεγοντα συνέχισαν να ζουν εκεί, μως η τίας. Mερικοί Eυρωπαίοι δεν δι-
O Aτρέας και ο αδελφς του του Tρωϊκού πολέμου και ,τι α- μεγάλη πλη είχε καταντήσει ένα στάζουν να λεηλατήσουν τα λεί-
Θυέστης είχαν καταφύγει στην κολούθησε. Oι βίαιοι θάνατοι των μικρ χωρι. Tο 468 π.X., περίπου, ψανα των Mυκηνών, επωφελού-
αυλή του Eυρυσθέα, που είχε πα- μελών της βασιλικής οικογένειας οι Aργείοι κατέλαβαν τις Mυκή- μενοι απ την αδιαφορία και τη
ντρευτεί την αδελφή τους Aερώ- λέγεται τι εξασθένησαν το κρά- νες και κατέστρεψαν ακμη μια φιλαργυρία των Tούρκων.
πη, για να αποφύγουν την οργή τος. Στα χρνια του Tισαμενού, φορά την περίφημη ακρπολη. O λρδος Sligo, ο Elgin αλλά
του πατέρα τους. H αντιζηλία α- γιου του Oρέστη ή λίγο αργτερα, Διακσια χρνια αργτερα, και ο Bελή πασάς του Nαυπλίου
νάμεσα στα αδέλφια για το θρνο οι Mυκήνες κατεστράφησαν, τελι- στην ελληνιστική περίοδο, οι αναδεικνύονται ως οι μεγαλύτε-
των Mυκηνών και οι αθέμιτες ε- κά, απ τους Δωριείς. Aργείοι θα ξαναχτίσουν τα κατε- ροι άρπαγες. Mετά την απελευθέ-
ρωτικές σχέσεις του Θυέστη με O Θουκιδίδης αναφέρει τι η στραμμένα κυκλώπεια τείχη, θα ρωση του Eλληνικού κράτους κι
τη γυναίκα του Aτρέα κατέληξαν καταστροφή έγινε ογδντα χρ- εγκαταστήσουν νέους κατοίκους απ το 1836 και μετά, οι Mυκήνες
στο «Θυέστειον δείπνον» και νια μετά την πτώση της Tροίας και θα μετατρέψουν τις ερειπω- πέρασαν στην δικαιοδοσία της
στην κατάρα του Θυέστη, που έ- και ήταν τσο συντριπτική που μένες Mυκήνες σε οχυρωμένη Aρχαιολογικής Eταιρείας των
πληξε χι μνο τον Aτρέα αλλά τερμάτισε τον ηγετικ ρλο των «κώμη». H πολίχνη αυτή θα διατη- Aθηνών, η οποία, απ ττε μέχρι
και τους απογνους του. O Aγα- Mυκηνών. ρηθεί μέχρι τα χριστιανικά χρ- σήμερα συνεχίζει τις έρευνες και
μέμνων, διάδοχος του Aτρέα, ε- νια, ενώ κατά τον μεσαίωνα και τις ανασκαφές.
κλέχτηκε αρχιστράτηγος της κοι- H πτώση τους βυζαντινούς χρνους θα πα-
νής εκστρατείας των Eλλήνων ε- ραμείνει μικρή και άσημη. Bιβλιογραφία: Γεώργιος E. Mυλωνάς: Mυ-
ναντίον της Tροίας, γιατί, πως H καταστροφή των Mυκηνών Eπανεμφανίζεται στα βιβλία κήναι – Tα μνημεία και η ιστορία τους.
γράφει ο Θουκιδίδης, ήταν ο ι- στο τέλος του 12ου αιώνα δεν ή- των περιηγητών τους 18ου και Eκδοτική Aθηνών, 1987.

32 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 31 MAΪOY 1998