Prof. d-r Goran Koevski Op{to za trgovski dogovori - Kako se ureduvaat obligacionite odnosi NORNATIVNO? o Dualizam (Fr. Ger. i monizam It.

[v i anglosaksoni kaj nas) - povratno dejstvo na trgovsko kon gra|ansko - komercijazacija na odnosi me|u Fiz. lica - karakteristiki na MKD trgovsko dogovorno pravo - kaj nas ZOO monizam so soodvetni otstapki, iako ima i Zakon za lizing „Примена на обичаите и практиката Член 15 (1) Во облигационите односи се применуваат обичаите кога нивната примена е договорена или со закон предвидена. (2) Во облигационите односи меѓу трговците се применуваат трговските обичаи кои овие ги договориле и трговската практика која ја
1

воспоставиле дури и кога се во спротивност со диспозитивните норми. (3) Во облигационите односи се применуваат и узансите (општи и посебни), кога нивната примена е договорена или таа неспорно произлегува од околностите на случајот.“ „Примена на други закони и меѓународни договори Член 16 Врз облигационите односи кои се уредуваат со други закони и со меѓународни договори кои ги ратификувала Република Македонија се применуваат одредбите на овој закон (КАКО КОМПЛЕМЕНТАРНИ) во прашањата што не се уредени со тој закон, односно меѓународен договор.“ „Понуда од неовластено лице Член 30-а

2

Писмената понуда го обврзува понудувачот иако не е потпишана од овластено лице само кога е (1) дадена на деловна хартија (меморандум) со која тој се служи во деловното работење (2) и е потпишана на вообичаен начин, (3) се однесува на дејноста со која тој редовно се занимава и е во нејзиниот редовен обем и (4) ако понудениот не знаел ниту можел да знае дека понудата е потпишана од неовластено лице.“ – КУМУЛАТИВНО, РАЗЛИКА СО АЛТЕРНАТИВНО TRGOVSKI DOGOVORI Objektiven (FR), subjektiven (GER), kombiniran, [p. MK - kombiniran - dali dr`avata treba da ima aktivna uloga vo sklu~uvaweto na trgovskite dogovori (dozvoli i sli~no)??? Poim na trgovski dogovor spored ZOO ~len 17 (juli 2008) “Трговски договори, во смисла на овој закон, се договори што (KOJ ГИ СКЛУЧУВА) трговските друштва, трговците поединци и другите правни или физички лица кои вршат трговска дејност, во
3

вид на занимање.i ona {to ne e zabraneto mo`e da ne bide po{teno” (odreknuvawe od primena na promeneti okolnosti. општите услови на договорот. treu und glauben) – moralizacija na obligacionite odnsi .“ Na~elo na sovesnost i ~esnost (bona fides.. good faith. како што се одделни случаи поврзани со одговорноста за штета. раскинувањето на договорот поради променети околности и слично. kaj vodewe na prigovori. koga se bara pro{irena odgovornost na dol~nikot) i novo na~elo na ZOO „Начело на справедливост Член 10-а Начелото на справедливост се применува во случаите точно определени со закон.“ 4 . ги склучуваат меѓу себе во вршењето на дејностите што го сочинуваат предметот на нивното работење или се во врска со тие дејности.

а особено членот 64 став (4) од Законот за облигационите односи според кој барањето на писмената форма е исполнето и кога страните ќе разменат писма или ќе се спогодат со помош на некое комуникациско средство што овозможува со сигурност да се утврдат постоењето и содржината на изјавата.Na~elo na neformalnost renesansa na formalizam Ad probationem – ad validitatem(solemnitatem) (gradewe. Во овој контекст ќе ја споменеме и одредбите од член 10.Zgolemeno vnimanie (dobar trgovec. dobar stru~wak objektivizirawe.. zastapuvawe. како и идентитетот на лицето кое ја дава. ставови (3) и (4) од Законот за електронска 5 . izdava{tvo) Ќе ги споменеме и одредбите од членовите 20.ne mora da se predvidi nadomest. taa se pretpostavuva . став (2). 24-а.Na~elo na tovarnost . nezavisno od li~ni okolnosti) .

трговија според кои на договорот склучен во електронски облик нема да му се оспори полноважноста поради тоа што е направен со електронска порака. 6 . ќе се смета дека тој услов е исполнет со електронска порака потпишана со електронски потпис во согласност со прописите за електронски потпис. Кога за полноважноста и склучувањето на договорот е потребен потпис на лицето. односно во електронски облик. „Писмена потврда на усно склучениот договор Член 59-а (1) Секоја од страните може да бара од другата страна писмена потврда за усно склучениот договор се додека другата страна не ја исполни својата обврска од договорот.

(6) Договорот е полноважен иако писмената потврда не е дадена – МНОГУ. другата страна може да бара од судот да го утврди постоењето на договорот и неговата содржина (ИНДИРЕКТНО ВРАЌАЊЕ НА ФОРМАЛНОСТ – ПРЕКУ СУД). самата или преку друго лице.(2) Страната која ја бара писмената потврда ќе и достави на другата два истоветни примерока кои ги потпишала со повик да и врати еден од примероците откога ќе го потпише. доколку страната која ова утврдување го бара не успее да го стори веројатно постоењето на правен интерес за вложување на барањето за утврдување. (4) Судот ќе го отфрли барањето за утврдување на постоењето на договорот и неговата содржина. (3) Ако повиканата страна во рок од осум дена од денот кога го примила повикот не и ја предаде потврдата на другата страна. МНОГУ ВАЖНО. 7 . или не ја прати препорачано.

освен ако со посебен закон поинаку не е определено.Op{ta ponuda. се смета дека понудата дадена со комуникациско средство е направена меѓу присутни лица.Pregovori . povik da se napravi ponuda Понуда направена со комуникациско средство Член 24-а (1) Понудата направена со комуникациско средство се смета за понуда меѓу отсутни лица.(7) Овие правила се применуваат и во случај кога страните се согласиле на својот усно склучен договор да му дадат писмена потврда.“ 8 .“ . (2) Ако во конкретниот случај може веднаш да се даде одговор на понудата.

nemo`nost za ispolnuvawe na obvrskata.zaemoprima~ot dol`i kamata i ako taa ne e dogovorena 9 . nemo`nosta da nastanala po sklu~uvaweto na dogovorot. dol`nikot da ne mo`el da go spre~i nastanuvaweto na tie okolnosti Kamata . Odgovornost od dogovori pretpostvena odgovornost na dol`nik. hipoteka). da se otka`at od kamatata) . osven ako ne doka`e deka ne e vinoven za {tetata.zadol`itelna i stranite ne mo`e odnapred da se otka`at od pravoto na kaznena kamata (no mo`at koga ve}e dol`nikot }e padne vo docnewe za glavniot dolg. kaj zaem. Za zakonsko osloboduvawe treba kumulativno da se ispolnat slednive uslovi: postoewe na {teta.ZO[TO E VA@NA PODELBATA NA PRISUTNI I OTSUTNI LICA???? - - - Obezbeduvawe na dogovori (realno (zalog. personalno-emstvo.

otprema) (dogovori za stopanski uslugi) DOGOVORI SO SVOJA OSNOVA VO DOGOVOROT ZA DELO (dogovor za gradewe. dogovorite za prevoz na stoka po kopnen pat. dogovorite za prevoz na stoka so `eleznica. dogovor za prevoz na patnici. dogovorite za prevoz na stoka po vozdu{en pat. komision. turisti~ki uslugi. osiguruvawe. dogovor za kombiniran prevoz na stoka. dogovor za vle~eweteglewe. dogovorite za prevoz na stoka po morski pat.Arbitra`a DOGOVORI SO OSNOV VO DOGOVOROT ZA NALOG (posreduvawe. skladi{tewe.. kontrola. dogovor za prevoz na baga`) DOGOVOR ZA PRODA@BA 10 . ekspedirawe ({pedicija. trgovsko zastapuvawe.

pa sami obvrski). 11 . a (3) kupuva~ot se obvrzuva da mu ja plati na prodava~ot cenata i (4) da ja prezeme stvarta.emptio venditio * Osnoven dogovor vo prometot na stoki i uslugi * Poim: ~len 442-542 ZOO ^l.Moment na sklu~uvawe na dogovor zapo~nuvawe na te~ewe na rokovi za ispolnuvawe na prava ili obvrski RAZLIKA: (1) Obvrski (predmet na obvrski.So dogovorot za proda`ba prodava~ot se obvrzuva predmetot {to go prodava (1) da mu go predade (ispora~a) na kupuva~ot. 442 od ZOO . taka {to (2) kupuva~ot da stekne pravo na sopstvenost. (3) Odgovornost NA DOGOVORNI STRANI (TAKA I TE^E PREDAVAWETO) * Vle~e koreni od rimsko pravo . (2) Prava.

esentialia negotii (po volja na dogovornite strani) 1. preproda`ba. * Bitni elementi: .1.koj se javuva kako strana na dogovorot 2) predmet kupuvawe zaradi dorabotka.stvarta i cenata . a vo ramki na registrirani dejnosti vo predmet na rabotewe Naj~esto podvi`ni stvari. 442. esentiatlia naturalii (po priroda na samta rabota) .poradi brzinata. no mo`e i prava (~l. masovnosta i sigurnosta na pravniot promet. Po prirodata na rabotata (esentiatlia naturalii): .* Kaj trgovska proda`va bitni se dva momenta: 1) subjekti . prerabotka. cenata se relativizira kaj trgovskite dogovori 12 . stav 2).2.

razlika dali se stava akcentot na dejstvoto (1.imenuvan. mesto i na~in na pla}awe. * Karakteristiki na dogovorot: . .komutativen.dvostrano-obvrzuva~ki. uzansi ili obi~ai 1139 ZOO (rok. prevoz i rok na otpremuvawe. . 114 (fiksni-ro~ni dogovori) i 115 ZOO 3.kauzalen. a ne me{ovit. Po volja na dogovornite strani (esentialia negotii) .. Nebitni (sporedni) elementi na DP: ne e ni{toven i se nadopolnuvaat so dispozitivni pravni normi. na stvarno pravniot moment (predmetot na prestacijata): 13 .ednostaven. a ne apstrakten.~l.neformalen.ne e intuitu personae karakter. . . . a ne aleatoren .2. ambala`a i sli~no). osven po isklu~ok * Dejstvo na DP . obligacijata predavawe ili pla}awe) ili 2.

potreben e i materijalen akt na fizi~ko ili simboli~no predavawe na podvi`nata stvarta. predavawe na stvarta i sklu~uvawe na nov DP so stvarnopravno dejstvo so koj se vr{i prenos na sopstvenost Me{ovit anglosaksonksi sistem: sega{na proda`ba (sale) so koj sopstvensta se prenesuva so samoto sklu~uvawe na dogovorot i idna proda`ba (contract to sale) so obvrska da se sklu~i iden DP * Vidovi DP: 14 .- - - - Francusko-italijanski sistem na stvarno pravno dejstvo na DP sopstvenosta pominuva na kupuva~ot avtomatski so sklu~uvawe na DP. Obligaciono-pravno dejstvo na DP (na{eto pozitivno pravo) pokraj sklu~uvaweto na dogovorot. Germanski sistem dva dogovora: prviot sklu~uvawe DP so obligaciono-pravno dejstvo i vtoriot.

ii. kupuvawe na proba (522526). proda`ba so pravo na prvenstveno kupuvawe (515521).~len 17) VIDOVI DP: . 15 .na~in na pla}awe cena: gotovinski. so zadr`uvawe na pravoto na sopstvenost (retention of title sale) (528-529). prodaven nalog (540-542). na rati (530-539). brodovi) . me|unarodna . proda`ba so specifikacija (527) = proda`ba na idna stvar. iii. kredit . iv. nedvi`ni (avioni.- svojstvoto na dogovornite strani: gra|anski i trgovski (ZOO .sedi{teto na dogovornite strani: doma{na.predmetot na dogovorot: podvi`ni.sprema sodr`ina: i. fiksna proda`ba koga rokot e biten element na DP i se raskinuva avtomastki ako kupuva~ot sam ne go odr`i na sila.

doma{ni: ZOO.ICC Pariz . . zakon za trgovija. itn).INCOTERMS .Evropska ekonomska komisija (tipski dogovori i op{ti uslovi za nabavka na investiciona oprema.me|unarodni: . . nadvore{no-trgovsko rabotewe. za `ito.* Izvori na DP..Lando na~ela na Evropsko dogovorno pravo 16 . za monta`a na investiciona oprema. za re`ena gra|a. .Dve ha{ki konvencii od 1964 godina za skluvawe i izvr{uvawe na dogovori za me|unarodna proda`ba na telesni podvi`ni stvari . Op{ti uzansi za promet na stoka od 1954 godina.UNCITRAL – 1980 Vienska konvencija za me|unarodna proda`ba na stoka .

(2) Prava. (3) Odgovornost NA DOGOVORNI STRANI (TAKA I TE^E PREDAVAWETO) GLAVNI OBVRSKI NA PRODAVA^ * PREDMET na glavnite obvrski na prodava~ot (P): Stvari kako predmet na proda`ba: (1) proizvodi na ~ovekoviot trud (2) koi zadovoluvaat odredeni ~ovekovi potrebi i (3) se nameneti za razmena na pazarot. no se predmet na ureduvawe vo drugi dokumenti (konvencii. direktivi). no kaj nas mo`e i tu|a stvar 17 . stav 2 . a ne so poznatite konvencii Prodava~ot treba da e sopstvenik vrz stvarta (442. pa sami obvrski). a ne za neposredna potro{uva~ka.kupuva~ot da stekne pravo na sopstvenost).RAZLIKA!!!!! (1) Obvrski (predmet na obvrski. Energijata i HV se vo promet.

inaku ne postoi DP Koli~ina mo`e precizno ili ramkovno (odokolu): 18 . da go raskine dogovorot i da bara nadomest na {tetata. umetni~ko delo). GENERI^KI STVARI KAKO PREDMET NA PRODA@BA: . no kupuva~ot koj ne znael ili ne moral da znae deka predmetot e tu| mo`e. ako poradi toa ne mo`e da se ostvari celta na dogovorot.(448 ZTD) .vid.stan. koli~ina i kvalitet Vid (vrsta) mora jasno i precizno da se opredeli. Po pravilo ve}e postojna stvar. no treba da se pravi razlika so dogovor za delo ili gradewe (~len 527 ZOO). no mo`e i proda`ba na idna stvar-so specifikacija (oprema koja dopolnitelno treba da se proizvede .Proda`ba na tu| predmet Proda`bata na tu| predmet gi obvrzuva dogovara~ite.

000 litri neto.ako treba vagawe toga{ bruto za neto (opfatena ambala`a) .000 kg bruto.2% .vagon = 10. . Koga kvalitetot ne e od imperativen karakter: . mostra. MKD. a koga ne e dogovorena tolerancija c-ca.specifikacija (527 ZOO). ako poinaku ne e opredeleno . model. ISO. toga{ +.cisterna= 10. HASAP). . ako so dogovorot ne e poblisku opredeleno.primerok.circa dozvoleno pre~ekoruvawe +5%.sli~no kako vagawe e i zapremnina - Kvalitet: (1) sloboda na volja (DOGOVORNO!!!). 19 . osven so dva isklu~oka (imperativni javno-pravni propisi za kvalitet-prehrambeni proizvodi i zadol`itelni standardi-JUS.odrediva = porane{ni dogovori .

toga{ ne smee pod sreden kvalitet. stav 2 ZOO .kakva-takva (telle-quelle) koga se ispora~uva stoka od opredeleno stovari{te.kaj nas spored Uzansi: ako na Prodava~ot mu e poznata celta poradi koja Kupuva~ot ja kupuva stokata toga{ toj kvalitet. berba i sli~no). toga{ uzansi ili obi~ai. .Prodava~ot na nekoe pravo se obvrzuva na kupuva~ot da mu go pribavi prodadenoto pravo. - Individualno opredelena stvar: ili unikat ili individualizirana generi~ka stvar (jasno izdvojuvawe). a koga vr{eweto na toa pravo bara dr`ewe (vladenie) vrz predmetot.voobi~aen kvalitet (vo mestoto na prodava~ot redovno se bara za taa vrsta na stoka). a ako ne Prodava~ot ne mu e poznata celta. 20 . . Prava kako predmet na proda`ba vidi: ~len 442. ako kvalitetot na stokata ne e dogovoren ili propi{an. i da mu go predade predmetot.

Koi prava? Slu`benost (zaedno so povlastenoto dobro).s 21 . Sporno pravo: 449 ZOO. ili bi dogovoril za sebe u~estvo vo podelbata na iznosot dosuden na negoviot nalogodavec. GLAVNI OBVRSKI NA KUPUVA^ * PREDMET na glavnite obvrski na kupuva~ot (K): Cena: .odreduvawe na poim na cena ne e isto {to i optredeluvawe na na~in na pla}awe. ni{toven e dogovorot so koj advokat ili nekoj drug nalogoprima~ bi kupil sporno pravo ~ie{to ostvaruvawe mu e dovereno.ekonomski pari~en ekvivalent na vrednosta na stokata {to e predmet na DP. . plodou`ivawe. (1) Sporno pravo mo`e da bide predmet na dogovor za proda`ba. zaloga (no po pravilo ne odvoeno od dolgot). (2) No. .pandan na obvrskata na Prodava~ot da ja ispora~a stokata.

dogovorot nema pravno dejstvo. ako e odrediva. no sé pove}e NE.ili e stopanstvo ili trgovski dogovor) (a) cenata ne e opredelena. 450.- dali cenata e biten element na DP? Dolgo se smetalo deka DA. Kaj nas kako? 450 (1) ZOO. Vo STOPANSTVO (trgovski dogovor). (b) nitu vo nego ima dovolno podatoci so pomo{ta na koi taa bi mo`ela da se opredeli. ^len 450 ZOO (1) Ako so dogovorot za proda`ba cenata (a) ne e opredelena. pa duri ekstrem deka ne e biten element (no mo`e po volja na stranite). Kupuva~ot e dol`en da ja plati cenata {to prodava~ot redovno ja naplatuval vo vreme na sklu~uvaweto na vakvi 22 . (2) Koga so dogovorot za proda`ba vo stopanstvoto (NEDOSLEDNOST . STAV (2). a (b) ni dogovorot ne sodr`i dovolno podatoci so ~ija pomo{ taa bi mo`ela da se opredeli.

a ako taa ne mo`e da se utvrdi. anglosaksonski koncept na “razumna cena. (4) Kako razumna cena se smeta tekovnata cena vo vremeto na sklu~uvaweto na dogovorot.odrediva.Cenata mora da bide seriozna.fiksna ili promenliva (dogovorna lizgava skala – sliding scale) 23 . not excessive prices) . toga{ cenata {to ja utvrduva sudot spored okolnostite na slu~ajot.Sprema uzansi: cena koja Prodava~ot redovno ja napla}al vo vremeto na sklu~uvaweto na dogovorot.odredena. a ako ne se znae. toga{. RAZUMNA CENA . .” (moderate.dogovori. vo sprotivno se izigruva zakonot ako e bagatelna (se smeta za dar). . razumna cena. Na~ini na opredeluvawe na cena: . a vo nedostig na ovaa.

a ako ve}e ja isplatil dogovorenata cena.tekovna cena .Eden dogovara~ ja opredeluva cenata (454 ZOO) 24 . . kupuva~ot go dol`i samo iznosot na propi{anata cena. ^len 451 Koga e dogovorena pogolema cena od onaa {to za opredelen vid predmeti ja propi{al nadle`niot organ. [to ako Prodava~ot opredeli povisoka? (451 ZOO).Odredivost na cenata: . .na pazarot na mestoto na Prodava~ot (KOGA????)vo vreme na ispolnuvaweto.nema sloboda na volja.Dovereno na treto lice (453 ZOO) .propis na nadle`en dr`aven organ . a ako nema takva so pomo{ na elementi so koi se opredeluva cenata sprema obi~aite na pazarot (452 ZOO). ima pravo da bara da mu se vrati razlikata.

cena se odnesuva na neto. ako ne e ni{to dogovoreno. cenata opfa}a i drugi tro{oci: CENA NA AMBALA@A: 1. bez ambala`a 4. se re{ava NAJPRVO so dogovor. pri {to mo`e da se vrati ili ne. 2.ambala`a gratis = ambala`a presemtana 3. bruto za neto = Cenata vklu~uva i ambala`a = franko ambala`a. razlika sitna ambala`a (koja e neodvoiva i vleguva vo Cenata) i krupna ambala`a za koja se dogovara. i koja se vra}a ako ne e dogovoreno poinaku.[to opfa}a kupovnata cena? - - KAKO ekonomski pari~en ekvivalent na vrednosta na stokata {to e predmet na DP. 25 .

* OBVRSKI NA PRODAVA^ . stav 2 ZOO).Vo delovniot svet najva`en e momentot na preo|awe na rizikot od Prodava~ot na 26 .(2) Prodava~ot ja izvr{il obvrskata za predavawe na kupuva~ot. koga predmetot (a) }e mu go vra~i ili (b) }e mu predade isprava so koja predmetot mo`e da se prezeme.Vo zavisnost od sistemot na pravno dejstvo. . kaj nas obligaciono-pravno dejstvo na DP (na{eto pozitivno pravo) pokraj sklu~uvaweto na dogovorot.Osnovna obvrska da ispora~a stoka = zbir na dejstvija koi Prodava~ot mora da gi napravi za da mu ja stavi na Kupuva~ot na raspolagawe i (+) vladenie stokata {to e predmet na dogovorot. . a NE SE STAVA AKCENT NA PRENOSOT na sopstvenosta (455. . potreben e i materijalen akt na fizi~ko ili simboli~no predavawe (isporaka) na podvi`nata stvar. po pravilo.

Razlika predavawe ili isporaka 1. 3.444. ZOO predavawe.e. . 445 ili 529 od ZOO. vra~uvawe na stvarta fizi~ka ili fiktivna (simboli~na) preku isprava 2. Vienska i drugi konvencii isporaka. institut: (1) ednostran akt na Prodava~ot ili (2) dvostran akt = Kupuva~ ne pa|a vo docnewe koga prodava~ot }e gi prezeme site dejstvija za predavawe (isporaka) tuku koga trebalo Kupuva~ot da ja primi 27 . bidej}i e mo`na situacija spored INCOTERMS koga e izvr{eno predavawe. Dilema dali PREDAVAWE I ISPORAKA se sinonimi ili ne zavisi od pravna priroda na samiot poim t.Kupuva~ot. a ne samoto steknuvawe na sopstvenosta (karakteristika na TRGOVSKI DOGOVORI) . no se u{te ne i isporaka.

309 (pari~na) 459 ZOO) vo vreme na sklu~uvawe na dogovorot. predavaweto. (1) transportni klauzuli. - odnosno - - - Mesto na isporaka: ne e biten element(kako {to }e se dogovorat DOGOVORNO). (B) AKO PRODAVA~OT IMA POVE}E SKLADI{TA TOGA{ PRODAVA~OT IMA PRAVO DA BIRA). TOGA{ UTOVARNA STANICA.462 ZOO). PRISTANI{TE NA UTOVAR ITD. (2) nepari~na obvrska vo mesto na sedi{te na prodava~ (dol`nik na nepari~na obvrska) (~len. 308(nepari~na).isporakata. (V) A AKO IMAAT Kupuva~ot I PRODAVA~OT RAZLI~NO SEDI{TE. INDIVIDUALNO KADE OPREDELENA SE NAO|A STVARVO MESTOTO NA - {TO MOMENTOT SKLU~UVAWE NA DOGOVOROT ILI MESTOTO KADE {TO TREBA DA BIDE PROIZVEDENA. (459 . Lokacija vo mesto na isporaka zavisi dali Kupuva~ot I PRODAVA~OT IMAAT (A) SEDI{TE VO ISTO MESTO (LOKACIJATA E SKLADI{TE NA PRODAVA~OT. 28 .

- {TO SE NAO|A STOVARI{TETO ILI SKLU~UVAWE MOMENTOT VREME NA ISPORAKA (457-458 ZOO).SLEDNIOT RABOTEN PERIOD DEN 3. ZA DOGOVORNI STRANI ROK E SE PODOBRI OD UZANSITE. PRECIZNO OPREDELEN 2.NO AKO VO NEDELA ILI DR`AVEN PRAZNIK . ZOO = PRV DEN VO MESECOT.reasonable person – 1. BIDEJ}I SE POFLEKSIBILNI. 4.- RODOVO OPREDELENI STVARI KOI SE NAO|AAT VO STOVARI{TE MASATA VO ILI ODREDENA NA MASA (SILOS) NA MESTOTO KADE DOGOVOROT. DESET DENA. RAMKOVEN ROK (PO~ETOK. EDNA GODINA) .RAZLIKA ME|U UZANSI I ZOO: PREMA UZANSI PO~ETOK = 10 VO MESECOT. SREDINA ILI KRAJ NA MESEC) . VO RAMKI NA OPREDELEN VREMENSKI (EDNA NEDELA. RAZUMEN PREZEMEN ANGLOSAKSONSKIOT SISTEM Razumen rok . contracts – the time needed to do what a contract 29 . RAZLI~NI NA~INI: 1.

i.requires to be done. based on subjective circumstances.RATI. RODOVO OPREDELENA STVAR PREKU NIVNO IZDVOJUVAWE NA JASEN . 2. MESECA OBROCI EDNAKVI (3) PRIBLI`NO SREDINATA KRAJOT NA ROKOT. substitute conforming goods for rejected good and alike (Извор: Black’s Law Dictionary). commercial law – The time during which the UCC permits a party to accept an offer. 5. (1) (2) INDIVIDUALNO OD OPREDELENA NA STVAR SEKOJ ZAVISI ii. inspect goods. ILI NA POD POVE}E EDNAKVI DVA (1) DVE BEZ VO AKO I (2) AKO IMA OBROCI . PA SE ZOO PRIMENUVAAT OP{TI UZANSI: PRVO SO DOGOVOR. - NA~IN NA ISPORAKA. ROKOVI NA SUKCESIVNI ISPORAKI NE VELI NI{TO.(a) NA~IN 30 . MESE~NI DVA NA RATI KOLI~INA NA ODREDENI OBROCI TOGA{ PRIBLI`NO ISTA KOLI~INA. OKOLNOSTITE KONKRETEN SLU~AJ.

- OBRSKA ZA GARANCIJA NA FIZI~KI SVOJSTVA {TO SE PREDMET NA DP (466-475 ZOO).ZARADI OTPREMUVAWE. NA{ ZOO SAMO KVALITATIVNITE ASPEKTI. Nedostatok postoi: 1) ako predmetot gi nema potrebnite svojstva za negova redovna upotreba ili za promet. a koja mu bila poznata na prodava~ot. 3) ako predmetot gi nema svojstvata i odlikite {to se izre~no ili 31 . I POKRAJ ZALO`BITE VO PO{IROKI SVETSKI RAMKI ZA EDINSTVEN NA STVARITE TRATMAN - NA KVALITATIVNI I KVANTITATIVNI NEDOSTATOCI SVOJSTVA NA STOKATA. NA SKALDI{TE. SPREMA ZOO MATERIJALNI POSTOJAT VO SLEDNITE SLU~AI: ~LEN 467 OD ZOO. PREDAVAWE NA VOZAR ILI (b) KAJ {PEDITER DISTANCIONA PRODA`BA (ZAVISNO DALI SE RABOTI ME|U PRISUTNI LICA SO SEDI{TE VO ISTO MESTO ILI DOSTANCIONA PRODA`BA). 2) ako predmetot gi nema potrebnite svojstva za osobenata upotreba za koja go nabavuva kupuva~ot. ili morala da mu bide poznata.

(3) Kupuva~ot koj se otka`al od pravoto da go raskine dogovorot poradi nedostatoci na predmetot gi zadr`uva drugite prava poradi tie nedostatoci. kako i toga{ koga prodava~ot ja nametnal taa odredba koristej}i ja svojata posebna monopolska polo`ba. 32 . a toj za nego ne go izvestil kupuva~ot. (2) Odredbata od dogovorot za ograni~uvawe ili isklu~uvawe na odgovornosta za nedostatocite na predmetot e ni{toven. 4) koga prodava~ot predal predmet koj ne e soodveten na mostrata ili na modelot osven ako mostrata ili modelot se poka`ani samo zaradi izvestuvawe. Klauzula za egzoneracija (474 ZOO) ^len 474 (1) Dogovara~ite (a) mo`at da ja ograni~at ili (b) sosema da ja isklu~at odgovornosta na prodava~ot za materijalnite nedostatoci na predmetot. ako nedostatokot mu bil poznat na PRODAVA^OT.premol~no dogovoreni odnosno propi{ani.

OBRSKA ZA GARANTIRAWE NA ILI ZA{TITA PRAVNITE SVOJSTVA STOKATA (MIRNO EVIKCIJA VLADENIE) (~LEN 496-503 ZOO). OVAA 33 . 2. 3.- OSTANATI OBVRSKI NA PRODAVA~OT: 1. OBVRSKA ZA ~UVAWE NA STVARITE KOGA KUPUVA~OT NE JA PREZEMA STVARTA NA VREME. KAJ TRGOVSKI DOGOVORI SE PORADI RELATIVIZIRA STEKNUVA STVAR OD ~LEN 448 I KOJ KOGA VO KOGA SOVESNO TRETO LICE SOPSTVENOST NESOPSTVENIK KUPUVA~OT JA NABAVUVA PODVI`NATA SVOJATA REDOVNA DEJNOST STAVA VO PROMET TAKVI STVARI KOGA SE RABOTI (OSVEN ZA MO`EBI STVARI OPTOVARENI SO PRAVO NA INDUSTRISKA SOPSTVENOST NA TRETO LICE). PRODAVA~OT E DOL`EN DA JA ~UVA NA TRO{OK I RIZIK NA KUPUVA~OT. OBVRSKA ZA I PREDAVAWE KORISTEWE NA NA NA OD OD DOKUMENTI SO KOI SE OVOZMO`UVA RASPOLAGAWE KUPENITE STVARI. ZOO. KOGA POSTOI OTRPEMA I PREVOZ NA STOKATA.

NEMA VOOBI~AENA AMBALA`A. POVTORNO. OBVRSKI UPATUVA NE{TO ZA NA KONVENCIJA I PRODAVA~OT E OBEZBEDI AMBALA`A (ISTA SPREMA TRANSPORTNI A ZOO NEMA AMBALA`A. DA E POGODNA ZA SOODVETNIOT PREVOZ. ODNOSNO KUPUVA~OT. 4. OBVRSKA ISTA OBVRSKA NA OBEZBEDUVAWE ZA AMBALA`A: AKO NE E NE{TO DRUGO DOGOVORENO. E NA ~LENOVI VIENSKA INDIREKTNO SO PRODAVA~OT (KAKO POVRZANO SOOBRAZENOST). ODNOSNO {PEDITER. OBVRSKA SE ZA UPOTREBUVAAT SPREMA NA PRIRODATA NA RABOTATA. VO DOGOVOR {TO NEDOSTAOK A AKO KVALITET NA AMBALA`A SO DOGOVOR. A AKO NE E DOGOVOREN VIDOT NA PREVOZ DA E POGODNA ZA SITE VIDOVI PREVOZ KOI REDOVNO 5.OBVRSKA NE POSTOI BIDEJ}I MO`E DA SE ANGA`IRA OTPREMNIK. KOJA DA JA MORA: {TITI SOODVETNO SPAKUVANATA STOKA. DOL`EN DA OBVRSKA KALUZULI). OSIGURUVAWE STOKATA - NE E ZAKONSKA OBVRSKA 34 .

OBVRSKA ZA IZVESTUVAWE NA KUPUVA~OT IZVR{UVAWE UREDUVAAT NA SE PROTEGA NA CELOTO NA DOGOVORT. ZA 6. NA 35 .VOOBI~AENI RIZICI. PRODA`BA ZARADI SAMOPOMO{ ILI PRODA`BA ZARADI POKRITIE) I SLI~NO. DODEKA VO NEKOI SE BARAAT POSEBNI IZVESTUVAWA ZA SEKOJA KONKRETNO IZVR{ENA OBVRSKA PRODAVA~OT (OTPREMA. KAKO {TO PRIFA}A I NA{IOT ZOO. AKO POSTOI OBVRSKA ZA OSIGURUVAWEM TOGA{ OSIGURUVAWE . NO VO ME|UNARODNA PRODA`BA PRODAVA~OT NA KUPUVA~OT MORA DA MU GI DADE SITE PODATOCI KOI {TO SE NEOPHODNI ZA KUPUVA~OT DA JA OSIGURA STOKATA.PRODAVA~OT. NEKOI OVAA OBVRSKA JA OP{TA OBVRSKA ZAKONODAVSTVA KAKO PRODAVA~OT. TUKU PROIZLEGUVA OD DP. DAVAWE DOPOLNITELEN ROK. OSIGURUVAWE.

Ova pravilo e va`no samo za vremenskiot moment koga se smeta deka e izvr{ena isplatata (~len 307. po pravilo. pla}awe po priemot na fakturata. Mo`e da bide: (1) pred isporakata (pla}awe po povik. .. pla}awe so otkup na stokovite 36 .* OBVRSKI NA KUPUVA^ (504-507 ZOO) .svetska praksa e pari~nite obvrski da se vr{at vo mestoto na doveritelot (prodava~ot). .sovpa|awe na mesto na predavawe (isporaka) ili mesto na pla}awe na kupovnata cena.~len 309 ZOO).ako nema vo (A) dogovorot ili (B) spored obi~aj toga{ cenata se pla}a vo mestoto na predavawe ili. . mestoto na sedi{teto na prodava~ot (doveritelot . stav 1 od ZOO). pla}awee po otvorawe na akreditivot. Vreme na pla}awe: so dogovorot.Da ja plati cenata na dogovoreno mesto.

faktura (edinstven pismen document za postoewe na dogovor). ако за тоа не постои (A) спогодба меѓу доверителот и должникот. Na~in na pla}awe: virman. тогаш. засметувањето се врши по оној ред што ќе го (Б) определи должникот најдоцна при исполнувањето. 37 . dokumentiran akreditiv. ЗАСМЕТУВАЊЕ НА ИСПОЛНУВАЊЕТО Ред на засметувањето Член 301 (1) Кога меѓу исти лица постојат повеќе истородни обврски.dokumenti). (2) istovremeno so vremensko sovpa|awe na isplata so isporaka (payment vs delivery). V. otkup na stokovi dokumenti. Fakturata se izdava po sklu~uvawe na DP i ja podgotvuva Prodava~ot. па она што ќе го исполни должникот не е доволно за да можат да се намират сите.

а кога се сите еднакво обезбедени. прво се намируваат (Д) оние што на должникот му се најголем товар. (3) Ако повеќе обврски стасале истовремено. (Ѓ) се намируваат по редот како што настанале. (4) Ако во сето што е напред кажано обврските се еднакви. потоа (Б) каматите и (В) најпосле главнината. а ако настанале истовремено.(2) Кога не постои должниковата изјава за засметувањето. должи и камати и трошоци. (Г) прво се намируваат оние што се најмалку обезбедени. обврските се (В) намируваат по оној ред како која стасала за исполнување. (Е) она што е дадено на име исполнување се распоредува на сите обврски сразмерно со нивните износи. Засметување на каматите и трошоците Член 302 Ако должникот покрај главнината. засметувањето се врши така што прво се отплатуваат (А) трошоците. 38 .

Obvrska na Kupuva~ot da ja prezeme stokata po nejzinoto predavawe. Pravna priroda na ovaa obvrska na Kupuva~ot. odnosno isporaka od Prodava~ot. ili i pravo da ja prodade stokata. - - - Vzaemno usloveni obvrski. It. Drugi prava (De. so mo`nost Prodava~ot da ja deponira stokata za rizik na Kupuva~ot. Fr. Dali se raboti za OBVRSKA ili PRAVO??? 39 . odnosno ispora~a stokata. Stav {to go prifa}a ZOO i Vienska konvencija.Obvrska za prezemawe na stvarite (507 ZOO): antipod na obvrskata na Prodava~ot da ja predade. Op{ti uzansi smetaat deka se raboti za doveritelsko docnewe. Neispolnuvawe na ovaa obvrska na Kupuva~ot predizvikuva negovo pa|awe vo DOL@NI^KO docnewe (???). Ch) smetaat deka se raboti se smeta za doveritelsko docnewe.

Dol`ni~ko zadocnuvawe -raskinuvawe.vo vrska so pla}aweto (tro{oci za akreditivi. toga{ dol`ni~ko zadocnuvawe. a ako e pravo doveritelsko zadocnuvawe. Ostanati obvrski na Kupuva~ot: . i 509 od ZOO. (2) Ako kupuva~ot bez opravdana pri~ina odbie da go prezeme predmetot ~ie predavawe mu e ponudeno na dogovoreniot ili voobi~aeniot na~in i na vreme. ako ima osnovana pri~ina da se posomneva deka kupuva~ot nema da ja isplati cenata.obvrska za dostavuvawe specifikacija (527 ZOO) 40 . stav 2. da izjavi deka go raskinuva dogovorot.(DISKUSIJA) Ako e obvrska. garancii i sli~no) . doveritelsko zadocnuvawe -polabavo (~len 507. pod uslov da ne e platena cenata!!!!!). prodava~ot mo`e. VA@NO!!!!! Razli~ni pravni posledici.

vo kontinentalniot sistem se pravi razlika pome|u odvoen sistem na odgovornost za: (1) kvalitativni materijalni nedostatoci na stokata. .- obezbeduvawe sredstva transportni ODGOVORNOST ZA NEIZVR[UVAWE NA DOGOVORNITE OBVRSKI (~lenovi 466-488 ZOO) Razlika: . Koi se edni. a koi drugi zavisi od konkreten slu~aj i ne spored `elba na dogovorni strani. Povreda na bitni mo`e da dovede do raskinuvawe.anglosaksonski sistem (bitni uslovi-terms and conditions i nebitni uslovi – warranties). dodeka povreda na nebitni elementi mo`e da dovede samo nadomest na {teta. tuku sprema odnosot na odreden element na dogovorot sprema osnovnata cel na dogovorot. (2) odgovornost za delumno 41 .

(neuredno) neizvr{uvawe na dogovorot. i (3) odgovornost za celosno neizvr{uvawe na dogovorot. so isklu~ok za nedostatoci koi se pojavuvaat po premin na rizik. ODGOVORNOST NA PRODAVA^OTPRAVA NA KUPUVA^OT 1) Pretpostavki za odgovornost na Prodava~ot za kvalitativni i kvantitativni nedostatoci na stokata (466-475 ZOO): KUMULATIVNO a) tie nedostatoci da se blagovremeno i propisno utvrdeni od strana na Kupuva~ot. no se rezultat na pri~ina {to postoela pred toa (period na 42 . c) Materijalnite nedostatoci da postoele vo momentot na preminuvaweto na rizikot od Prodava~ot na Kupuva~ot. b) Kupuva~ot blagovremeno i uredno stavil prigovori do Prodava~ot.

ili e o{teten poradi obvrskata na kupuva~ot da go pregleda predmetot. kako i ako o{tetuvaweto ili izmenata se bez zna~ewe. (3) Istoto va`i (da mo`e da go raskine dogovorot) (1) ako predmetot napolno ili delumno propadnal. ili (2) poradi nekoj nastan {to ne poteknuva od nego nitu od nekoe lice za koe odgovara toj.inkubacija). (2) Sepak. 43 . Diskutiraj ~len 483. stav 2 i 3 ZOO. kupuva~ot mo`e da go raskine dogovorot poradi nekoj nedostatok na predmetot (1) ako predmetot napolno ili delumno propadnal ili e o{teten poradi nedostatokot {to go opravduva raskinuvaweto na dogovorot. ili (2) ako kupuva~ot pred da se otkrie nedostatokot potro{il ili izmenil eden del od predmetot vo tekot na negovata redovna upotreba. (1) Kupuva~ot go gubi pravoto da go raskine dogovorot poradi nedostatok na predmetot koga mu e (A)nevozmo`no da go vrati predmetot ili (B) da go vrati vo sostojbata vo koja go primil.

vedna{!!! .zavisi dali se raboti za vidlivi ili skrieni nedostaoci (470 ZOO). Pregled na predmetot i vidlivi nedostatoci ^len 469 44 . Kupuva~ot e dol`en bez odlagawe da go izvesti Prodava~ot za otkrieniot nedostatok. pod zakana za gubewe na pravoto (prekluzivnost). (2) nekoe treto lice. Kaj (A) skrienite vedna{ koga e mo`no ili vo zakonski garanten ili dogovoren rok. Vo sekoj slu~aj VEDNA[ {tom spored redovniot tek na rabotite e mo`no. (3) komisija (spored volja na strani.specifika na TRGOVSKI DOGOVORI (~len 469 i 470 ZOO). a koga se prisutni . KOGA? vreme na pregled (RAZLIKA) . obi~aj ili uzansa).2) a) b) Pregled na stokata (469 ZOO) KOJ? samite (1) dogovorni strani. Pod zakana za gubewe na pravo.

a kaj trgovski dogovor bez odlagawe. a kaj trgovskite dogovori bez odlagawe. za toj nedostatok da go izvesti prodava~ot vo rok od osum dena. (VO KOJ ROK???) i za vidlivite nedostatoci da go izvesti prodava~ot vo rok od osum dena. pod zakana na gubewe na pravoto.(1) Kupuva~ot e dol`en primeniot predmet na voobi~aen na~in (1) da go pregleda ili (2) da go dade na pregled. smetaj}i od denot koga go otkril nedostatokot. (KOGA?) {tom toa spored redovniot tek na rabotite e mo`no. kupuva~ot e dol`en. (2) Prodava~ot ne odgovara za nedostatocite {to }e se poka`at otkako }e 45 . inaku go gubi pravoto {to mu pripa|a po toj osnov – SPECIFIKA!!! Skrieni nedostatoci ^len 470 (1) Koga po priemot na predmetot od strana na kupuva~ot }e se poka`e deka predmetot ima nekoj nedostatok {to ne mo`el da se otkrie so voobi~aeniot pregled pri prezemaweto na predmetot (skrien nedostatok).

a ako e klauzula sredna merka na utovar i istovar . KADE? Mestoto na kvalitativen pregled . Klauzula otprema so `eleznica bez merewe-koli~ina na skladi{te na prodava~. c) d) Odlagawe na pregled samo vo dva slu~aja: (a) reeksport bez pretovar ili (b) Prodava~ot ne gi pratil potrebnite dokumenti koi moral da gi prati a vo funkcija na koristewe na stvarite (469 (3) ZOO). osven koga so dogovorot e opredelen podolg rok.. Koli~ina vo mesto na isporaka.aritmeti~ka sredina na dve merewa. 46 . So lex specialis mo`e i drugi maksimalni rokovi.izminat {est meseci od predavaweto na predmetot (ZO[TO NE OD DENOT NA PRENOS NA SOPSTVENOSTA???).zavisi od okolnosti na konkreten slu~aj. Nema ni vo ZOO ni vo uzansi nema odredbi.

KOMENATR). ili teleprinter da se potvrdi so dopolnitelno prepora~ano pismo) 47 .e) f) g) Prigovor na Kupuva~. bez odlagawe. a najdocna vo zakonski garanten rok od 6 meseci od isporakata. (3) koga se raboti za zamena na stokata ili zamena na del se smeta za nova isporaka (DALI?????. (2) konkretno i na (3) siguren na~in. KOGA SE STAVA PRIGOVOR? Ako se (1) vidlivi nedostatoci vedna{. SODR@INA NA PRIGOVOR (472 ZOO): konkreten. (4) ako e ispora~ana pomala koli~ina na stoka ili drug vid na stoka (aliud) ne postoi obvrska na Kupuva~ot za stavawe prigovor za da mo`e da go zadr`i svoite prava. Kupuva~ot e DOL@EN da stavi prigovor koga so pregled }e konstatira kvalitativni i kvantitativni nedostatoci i toa : (1) blagovremeno. (2) ako se skrieni nedostatoci vedna{ po otkrivawe. a ne voop{ten i na siguren na~in (telefaks.

ako e ispora~an vi{ok na stvari. ili obvrskata vo opredeleniot rok da go izvesti prodava~ot za postoeweto na nedostatokot. ako toj nedostatok mu bil poznat na prodava~ot ili ne mo`el da mu ostane nepoznat. vo slu~aj na ~len 473 Kupuva~ot ne go gubi pravoto da se povika na nekoj nedostatok i koga ne ja izvr{il svojata obvrska predmetot da go pregleda bez odlagawe. kako i koga nedostatokot se poka`al duri po istekot na {est meseci od predavaweto na predmetot. a Kupuva~ot ne prigovaral se smeta deka h) 48 . VI[OK (se odnesuva na prigovor) j) Kvantitativni nedostatatoci (specifika) .ROKOT ZA PRIGOVOR E PREKLUZIVEN (se gubi pravoto stav i na na{i sudovi i sud vodi smetka po slu`bena dol`nost bez obzir {to se prekluzivni) i) Kupuva~ot ne go gubi pravoto po osnov na prekluzivnost.rokot na prigovor ima drugi posledici .

KUSOK (se odnesuva na prigovor) k) a ako pomala koli~ina. prodava~ot e dol`en da mu ja nadomesti {tetata na kupuva~ot. SPECIFIKA NA DOG. (2) Ako kupuva~ot odbie da go primi vi{okot. VO STOPANSTVO). se smeta deka go primil i toj vi{ok.Kupuva~ot e soglasen da ja primi celata koli~ina i da plati (481. (1) So dogovorot za proda`ba vo stopanstvoto koga prodava~ot na predmeti opredeleni spored rodot mu dal na kupuva~ot pogolemo koli~estvo otkolku {to e dogovoreno a kupuva~ot vo razumen rok ne izjavil deka go odbiva vi{okot. Kupuva~ot i pokraj nestavaweto prigovor ima isti prava kako i da stavil prigovor. pa e dol`en da go plati po istata cena. NEPOSTOEWE NA Prodava~ot ODGOVORNOST 49 .

ili ne mo`ele da mu ostanat nepoznati. (3) No.(~len 468 ZOO): (1) ako ne se ispolenti site pretpostavki za negova odgovornost od 467 od ZOO. (2) Se smeta deka na kupuva~ot ne mo`ele da mu ostanat nepoznati onie nedostatoci {to gri`livo lice so prose~no znaewe i iskustvo na lice so isto zanimawe i struka kako kupuva~ot bi mo`elo lesno da gi zabele`i pri voobi~aeniot pregled na predmetot. koga na Kupuva~ot mu bile poznati ili morale da mu bidat poznati site nedostatoci vo moment na sklu~uvawe na dogovorot ^len 468 (1) Prodava~ot ne odgovara za nedostatocite od prethodniot ~len. (2) nesovesnost na Kupuva~ot. prodava~ot odgovara i za nedostatocite {to kupuva~ot mo`el lesno da gi zabele`i ako izjavil deka predmetot nema nikakvi nedostatoci 50 . ako vo momentot na sklu~uvaweto na dogovorot mu bile poznati na kupuva~ot.

to determine whether someone acted with negligence. and take proper but not excessive precautions (Извор: Black’s Law Dictionary). osven ako ne e dogovorena klauzula bez tolerancija * PRAVA NA KUPUVA^OT PO OSNOV NA ISPORAKA NA STOKA SO POLO[ KVALITET Koga }e se ispolnat pretpostavkite za nesoobrazena isporaka: a) pravo da bara ispolnuvawe na DP (otstranuvawe na nedostatocite ili predavawe na druga stvar bez nedostatoci) 51 . The reasonable person acts sensibly.ili deka predmetot ima opredeleni svojstva ili odliki. l) Prodava~ot ne odgovara za neznati materijalni nedostatoci. does things without serious delay. Sporedi: gri`livo lice i razumno lice reasonable person – a hypothetical person used as a legal standard esp.

Pravoto na Kupuva~ot za zamena na stvarta gi ima slednite ograni~uvawa: a) stvarta da e opredelena po rod. b) da se raboti za pokrupen nedostatok (bitna povreda spored anglosaksonska praksa) c) Kupuva~ot nema pravo za zamena na stvarta. Dodeka ako Kupuva~ot se opredeli za a) i ne go dobie ima pravo dopolnitelno da bara pod b) ili c).b) c) pravo da bara namaluvawe na cenata pravo da go raskine DP d) plus SEKOGA[ sekundarno pravo na nadomest na {teta Izborot na Kupuva~ot za b) ili c) e definitiven izbor i e neotpoviklivo. ako ve}e raspolagal so stokata i ne mo`e da ja vrati Pravoto na Kupuva~ot za raskinuvawe na dogovorot ima pogolemi ograni~uvawa: 52 .

stav 1 i 2 od ZOO). ZAKLU^OK: Spored pravniot re`im. stav 1 ZOO) Kupuva~ot ne mo`e da go raskine dogovorot vo celina (no mo`e delumno) ako samo del od stokata ima kvalitativni nedostatoci (482. * PRAVA NA KUPUVA^OT PO OSNOV NA ISPORAKA NA STOKA SO PODOBAR KVALITET - Isporaka na stoka so podobar kvalitet = isporaka so materijalen nedostatok 53 . ako (A) ve}e raspolagal so stokata i (B) ne mo`e da ja vrati (483. stav 1 ZOO). Kupuva~ot ne mo`e da raskine ako ne ostavil dopolnitelen primeren rok za uredno ispolnuvawe na DP (478.a) b) c) Kupuva~ot nema pravo. posledicite od raskinuvawe na DP poradi isporaka na stoka so materijalni nedostatoci se izedna~eni so raskinuvawe na DP poradi neispolnuvawe.

54 .- - - Kupuva~ot e dol`en da primi isporaka so podobar kvalitet. Isklu~ok.Vo slu~aj na dol`ni~ko docnewe.vinata e potrebna (relevantna) i objektivna .vinate e irelevantna. .prvo) subjektivna . PRAVA NA KUPUVA^OT PO OSNOV NA NEIZVR[UVAWE NA ISPORAKA NA STOKA OD STRANA NA PRODAVA^OT (DOL@NI^KO DOCNEWE) . Vo na{eto pozitivno pravo preovladuva objektivniot pristap irelevantnost na vina (Prodava~ot se osloboduva od odgovornost samo vo isklu~itelni slu~ai). Prodava~ot nema pravo da bara povisoka cena od dogovorenata.Dali e porebna vina na Prodava~ot kako dol`nik. koga Kupuva~ot ima opravdan interes da ne primi isporaka so podobar kvalitet. Dve gledi{ta: . dve osnovni prava na Kupuva~ot: a) pravo da se bara ispolnuvawe na DP.

- - pravo na raskinuvawe. mu dava pravo na Prodava~ot da ja izvr{i obvrskata vo rokot na zastarenost i na toj na~in da se isklu~i mo`nosta pod b). c) plus SEKOGA[ sekundarno nadomest na {teta. zakonodavecot ne dava odgovor vo koj rok treba da se izvr{i izborot me|u a) i b). Isklu~itelno. Mo`nosta za opcijata pod b) e uslovena so ostavawe dopolnitelen rok. Kupuva~ot ne e dol`en da dade dopolnitelen primeren rok. ako se raboti za fiksna proda`ba.480 ZOO (POVTORNO: DOL@NI^KO DOCNEWE) 55 . mol~eweto na Kupuva~ot. No. koj e primeren sprema okolnostite na slu~ajot. koga rokot e biten element po volja na dogovornite strani ili po zakon. b) * PRAVA NA Kupuva~ot PO OSNOV NA ISPORAKA NA STOKA SO DELUMNI NEDOSTATOCI .

v) plus SEKOGA[ sekundarno nadomest na {teta.Kupuva~ot ne e dol`en da primi pogolema koli~ina od 56 . stav 2 od ZOO). ZNA^I: Kupuva~ot e dol`en!!!!! da primi pomala koli~ina na ispora~ana stoka bez nedostatoci. mo`e da go raskine celiot dogovor (~len 482. * PRAVA NA KUPUVA^OT PO OSNOV NA ISPORAKA NA POGOLEMA KOLI^INA STOKA OD DOGOVORENATA (481 ZOO) . b) pravo na raskinuvawe. so isklu~ok ako isporakata ne celata dogovorena stoka pravi celina i ako Kupuva~ot ima opravdan interes da primi isporaka samo vo celina. a del voop{to ne e ispora~an. vo toj slu~aj se raboti za DOL@NI^KO DOCNEWE i Kupuva~ot mo`e da bara a) pravo da se bara ispolnuvawe na DP.- - - - se ispora~a del na stoka bez nedostatoci.

odnosno neispolnuvawe na dogovor ili dol`ni~ko docnewe. Sprema ZOO. samo ako (1) Kupuva~ot e 57 .Prodava~ mo`e da go raskine DP po osnov na nepla}awe na cena. dokolku Kupuva~ot ne izjavil deka go odbiva vi{okot. se sozdava pretpostavka deka ja primal i e dol`en da go plati vi{okot po istata cena. Preovladuva sfa}awe deka se raboti za (2) neizvr{uvawe na isporaka. * PRAVA NA KUPUVA^OT PO OSNOV NA ISPORAKA NA DRUGA VRSTA NA STOKA OD DOGOVORENATA (ALIUD) dilema (1) dali se raboti za isporaka so metarijalen nedostatok ili (2) za neizvr{uvawe na dogovor (dol`ni~ko docnewe).dogovorenata. Na{ ZOO i Vienska konvencija * ODGOVORNOST NA Prava na Prodava~ KUPUVA^ - * PRAVA NA PRODAVA^ PO OSNOV NA NEPLA]AWE NA CENA .

za vreme na docneweto (266-268 ZOO).- vo docnewe so pla}awe na cenata i (2) Kupuva~ot ne ja primal isporakata na stokata KUMULATIVNO. d. Za razlika od nadomest na {teta kaj nepari~ni obvrski. odlagawe na isporakata do kone~na isplata p vs. taka {to Prodava~ ne bi mo`el da ja bara stokata nazad ni so sopstveni~ka tu`ba. 58 - - . Ova e taka poradi toa {to ako Kupuva~ot ja primal isporakata. Re{enie poznato skoro vo site nacionalni prava. toj stanuva EX LEGE sopstvenik na stokata. kaj pari~ni obvrski postoi pravo na zatezna kamata za Prodava~. Vo ovoj slu~aj Prodava~ mo`e samo da bara (1) prisilno izvr{uvawe na dogovorot (pla}awe na cenata) i (2) pravo na nadomest na {teta. Kako se izbegnuva ovaa opasnost za Prodava~: dokumentaren akreditiv.

Член 120 Договорот не може да се раскине поради неисполнување на незначителен дел од обврската (коментар – лизинг). i (2) mo`nost da se bara ispolnuvawe na dogovorot. Prodava~ gi ima slednite prava: (1) nadomest na {teta. ZOO ne pravi razlika bitni-nebitni obvrski. Odgovornost na Prodava~ za refleksna {teta Pokraj za materijalni nedostatoci mo`e da se bara nadomest i za vondogovorna {teta (pod uslov da se ispolnat odredeni pretpostavki). Generalno.- Prava na Prodava~ po osnov na neispolnuvawe drugi obvrski na Kupuva~ot. taka {to ne gi sankcionira posledicite od neispolnuvawe na drugi obvrski na Kupuva~ot kako dol`ni~ko zadocnuvawe. 59 .

(2) da postoi pri~inska vrska pome|u upotrebata na stvarta i nejzinite svojstva i nastanatata {teta.Pretpostavki: (1) Kupuva~ot da pretrpel {teta na nekoi drugi svoi stvari. 113. (3) stavrta da imala materijalen nedostatok. i (4) Prodava~ot da e kriv za refleksnata {teta (ovaa vina se pretpostavuva) * ZAEDNI^KI PRAVILA ZA OBVRSKITE NA Prodava~ i Kupuva~ Vzaemnost na ispolnuvawe (na~elo na istovremenost na ispolnuvaweto) Anticipativno raskinuvawe .o~igledno deka drugata strana ne e vo sosotojba da ja ispolni svojata obvrska 112. a ne na stvarta koja mu bila ispora~ana. 119. 120 od ZOO * NADOMEST NA [TETA [teta: 60 .

kako dogovorot da bil (1) uredno (2) ispolnet (pozitiven dogovoren interes .interes na ispolnuvawe) Bitna razlika: nadomest na {teta poradi (1) neispolnuvawe na dogovorot.Koga Kupuva~ot ili Prodava~ot (1)ne gi ispolnat svoite obvrski ili (2)gi ispolnat neuredno. Kupuva~ot ili Prodava~ot e dol`en na doveritelot da mu ja nadomesti {tetata. CLAUSULA REBUS SIC STANTIBUS (122-127 ZOO) Oblici na nadomest na {teta: 61 . (negativen dogovoren interes) tuku . (2) neuredno ispolnuvawe (docnewe) i (3) nadomest na {teta poradi slu~ajna nemo`nost na izvr{uvawe.ne e da se vospostavi sostojba kako dogovorot da ne bil sklu~en. Celta na nadomest na {teta poradi (1) neispolnuvawe ili (2) neuredno ispolnuvawe .

vo slu~aj NA RASKINUVAWE postoi: (a) apstraktna {teta i (b) konkretna {teta. nesrazmerni tro{oci vo sporedba so nejzina vrednost. koga konkretnata {teta mo`e da se javi kako (1) (A) kupuvawe ili prodavawe zaradi pokritie ili (B) kupuvawe ili prodavawe zaradi samopo{ (nepodesna za ~uvawe. brzo da propadne i (2) stvarna {teta i izgubena dobivka. stranata koja ima pravo na izbor ima pravo na izbor (DO KOGA???) do istekot na rokot na zastarenost. 62 . - Koga na ednata dogovorna strana na raspolagawe i stojat pove}e na~ini na nadomest na {teta. osven vo slu~aite na kupuvawe ili prodavawe zaradi pokritie ili samopomo{ koga ne mo`e da se ~eka rokot na zastarenost.

kaj konkretnata {teta 63 .Apstraktna {teta = razlika pome|u dogovorena i pazarna (berzanska) cena . odnosno mo`no kupuvawe odnosno prodavawe zaradi pokritie.Kade? Mestoto kade {to isporakata trebala da bide izvr{ena. a ovde . . no mo`e i druga {teta ako se doka`e .Se raboti za pretpostavena {teta i se bazira na idejata (NE SE RABOTI ZA DE FACTO PRODA@BA) na preproda`ba.Raskinuvawe na dogovorot i apstraktna {teta: . Raskinuvawe na dogovorot i konkretna {teta: Kupuvawe ili prodavawe zaradi pokritie (kaj apstraktna {teta se raboti za eventualno.Koj moment? Vo moment na raskinuvawe na dogovorot. . mo`no kupuvawe ili prodavawe.Kolku? Minimalno od{tetno pobaruvawe.

bidej}i ako ne go raskine dol`nikot go zadr`uva pravoto da ispolni dogovorot.Kupuvawe ili prodavawe (1) zaradi pokritie od Kupuvawe ili prodavawe (2) zaradi samopomo{ (stvarta nepodesna za ~uvawe) Uslovi za kupuvawe ili prodavawe zaradi pokritie: .kupuvaweto ili prodavaweto zaradi pokritie treba da se napravi vo razumen rok po raskinuvaweto na dogovorot (ovoj rok ima karakter ba prekluzivnost) Nadomest na ostanata {teta kaj raskinuvaweto ili neraskinuvaweto na dogovorot 64 . realizirano prodavawe ili kupuvawe zaradi pokritie) Razlika .da se raboti za proda`ba na stvari opredeleni po rod.postoi stvarno. .doveritelot MORA da go raskine dogovorot (sé do rokot za zastarenost). .

Na~elo na predvidliva {teta za stvarna {teta i izgubena dobivka kako mo`na posledica na povreda na dogovorot. Ostanata {teta = stvarna {teta i izgubena dobivka Kaj apstraktna {teta i konkretna {teta vo vid na kupuvawe ili prodavawe zaradi pokritie se smeta deka se opfateni i stvarna {teta i izgubena dobivka. so ogled na okolnostite koi mu bile poznati ili 65 . vo slu~aj na neraskinuvawe na dogovorot (poradi neuredno ispolnuvawe na dogovorot). no doveritelot mo`e da bara i dopolnitelna {teta ako ja doka`e (doka`ana {teta). doveritelot mo`e da ostvaruva samo takanare~ena ostanata {teta. doveritelot mo`e da bara i druga doka`ana {teta.- - - - - koga dogovorot se raskinuva i se ostvaruva pravoto na apstraktna ili konkretna {teta vo vid na kupuvawe ili prodavawe zaradi pokritie.

Odgovornost za me{ovit slu~aj: Po pravilo dol`nik odgovara za {teta od pri~ini za koi {to toj e odgovoren. No. Pretpostavki za raskinuvawe ^len 122 (3) Stranata koja bara raskinuvawe na dogovorot ne mo`e da se povikuva na promenetite okolnosti {to nastapile po istekot na rokot opredelen za ispolnuvawe na nejzinata obvrska. postoi i slu~aj koga dol`nik odgovara i za slu~aj koga nemo`nosta za ispolnuvawe ili zadocnuvawe dol`nik ne e kriv. 66 . no taa nastanala po pa|aweto vo zadocnuvawe (casus mixtus) .122(3) ZOO.morale da mu bidat poznati na doveritelot vo momentot na sklu~uvawe na dogovorot.

а должникот е должен да ја исполни совесно во сето како што гласи таа. 67 . ОПШТИ ПРАВИЛА Исполнување на обврската и последици од неисполнувањето Член 251 (1) Доверителот во облигационен однос е овластен да бара од должникот исполнување на обврската.ПРАВО НА НАДОМЕСТ НА ШТЕТА I.

(5) Должникот се ослободува од одговорноста за штетата ако докаже дека она што е предмет на обврската случајно би пропаднало и кога тој својата обврска би ја исполнил на време. доверителот има право да бара и надомест на штетата што ја претрпел поради тоа. (3) За штетата поради задоцнување со исполнувањето одговара и должникот кому доверителот му дал примерен дополнителен рок за исполнување. (4) Должникот одговара и за делумната или целосната невозможност за исполнување иако не ја криел таа невозможност ако настапила по неговото доаѓање во задоцнување за кое одговара.(2) Кога должникот (а) не ќе ја исполни обврската или (б) ќе задоцни со нејзиното исполнување. Кога должникот се ослободува од одговорноста Член 252 68 .

Должникот се ослободува од одговорноста за штета ако докаже дека не можел да ја исполни својата обврска односно дека задоцнил со исполнувањето на обврската поради вонреден настан што се случил по склучување на договорот. (2) Исполнувањето на ваквата договорена одредба не може да се бара ако тоа би било во спротивност со начелото на совесност и чесност. Ограничување и исклучување на одговорноста Член 254 69 . избегне или отстрани (виша сила – член 126 од ЗОО). а кој не можел да го спречи. Договорно проширување на одговорноста Член 253 (1) Со договор може да се прошири одговорноста на должникот и на случаите за кои тој инаку не одговара.

(4) Во случај на ограничување на висината на надоместот доверителот има право на целосен надомест ако невозможноста за исполнување на обврската е причинета 70 . да ја поништи и договорната одредба за исклучување или ограничување на одговорноста за обично невнимание. ако таквата спогодба произлегла од монополската положба на должникот или воопшто од нерамноправниот однос на договорните страни. по барање од заинтересираната договорена страна. (2) Судот може. (3) Полноважна е одредбата на договорот со која се определува највисокиот износ на надоместот.(1) Одговорноста на должникот за намерата или крајното невнимание не може однапред со договор (a) да се исклучи или (б) да се ограничи. ако така определениот износ не е во очигледен несразмер со штетата и ако за определениот случај не е нешто друго определено со закон.

намерно или со крајно невнимание на должникот. (2) Во случај на (a) измама или намерно неисполнување. 71 . како и (б) неисполнување поради крајно невнимание. доверителот има право да бара од должникот надомест на целокупната штета што настанала поради повреда на договорот. (б) испуштената корист. без оглед на тоа што должникот не знаел за посебните околности поради кои настанале тие. како и (в) справедлив паричен надоместок на нематеријална штета кои должникот морал да ги предвиди (предвидлива штета) во време на склучувањето на договорот како можни последици од повреда на договорот. Обем на надоместот Член 255 (1) Доверителот има право на надомест на (a) обичната штета. со оглед на фактите што тогаш му биле познати или морале да му бидат познати.

(3) Ако при повреда на обврската. инаку другата страна може да бара намалување на надоместот. Одговорност поради пропуштање на известувањето Член 257 Договорната страна која е должна да ја извести другата страна за фактите што се од влијание врз нивниот меѓусебен однос. при определувањето на висината на надоместот за неа ќе се води сметка во разумна мера. покрај штетата. (4) Страната што се повикува на повреда на договорот е должна да ги преземе сите разумни мери за да се намали штетата предизвикана од таа повреда. одговара за штетата што ќе ја претрпи другата страна поради тоа што не била известена на време. Право на целосен надомест 72 . за доверителот настанала и некоја добивка.

Член 267 (1) Доверителот има право на казнена камата без оглед на тоа дали претрпел некаква штета поради должниковото задоцнување. (2) Ако штетата што ја претрпел доверителот поради должниковото задоцнување е поголема од износот што би го добил на име казнена камата, тој има право да ја бара разликата до целосниот надомест на штетата. Кога предмет на обврската се предмети определени според родот Член 344 (1) Ако предмет на обврската се предмети определени според родот, обврската не престанува дури и кога сите такви предмети што ги има должникот ќе пропаднат поради околности за кои тој не одговара. (2) Но, кога предмет на обврската се предмети определени според родот кои треба да се земат од определена маса такви предмети, тогаш
73

обврската престанува кога пропадне целата таа маса.

ќе

Права на една страна кога другата страна не ќе ја исполни својата обврска Член 113 Во двостраните договори, кога една страна не ќе ја исполни својата обврска, другата страна, ако не е определено нешто друго, може да бара (а) исполнувањето на обврските или (б) под условите предвидени во Законот, да го раскине договорот со проста изјава, ако раскинувањето на договорот не настапува според самиот закон, а во секој случај има право на надомест на штетата. Раскинување на договор пред истекот на рокот Член 117 Кога пред истекот на рокот за исполнување на обврската е очигледно дека едната страна нема
74

да ја исполни својата обврска од договорот, другата страна може да го раскине договорот и да бара надомест на штетата. Дејство на раскинувањето Член 121 (1) Со раскинувањето на договорот двете страни се ослободени од своите обврски, освен од обврската за надомест на евентуалната штета. (2) Ако една страна го извршила договорот целосно или делумно има право да и се врати она што го дала. (3) Ако двете страни имаат право да бараат враќање на даденото, заемните враќања се вршат според правилата за извршувањето на двостраните договори. (4) Секоја страна и должи на другата надомест за користа што во меѓувреме ја имала од она што е должна да го врати, односно да го надомести.

75

како и повреда на личните права (нематеријална штета). (2) Ако штетата е причинета со намера или крајно невнимание. Штета Член 142 Штетата е намалувањето на нечиј имот (обична штета) и спречувањето на негово зголемување (испуштена корист).(5) Страната што враќа пари е должна да плати казнена камата од денот кога ја примила исплатата. оштетениот треба да го докаже нивното постоење. (3) Ако пак штетата е причинета со обично невнимание или друг помал 76 . ОДГОВОРНОСТ ВРЗ ОСНОВА НА ВИНА Постоење вина Член 145 (1) Вина постои кога штетникот причинил штета со намера или со невнимание (крајно. обично или друг степен на невнимание предвиден со закон).

(2) Висината на надоместот на штетата се определува според цените во времето на донесувањето на судската одлука. 77 . освен ако нешто друго не е уредено со закон. РАЗЛИЧЕН ТОВАР НА ДОКАЖУВАЊЕ ВО ЗАВИСНОСТ ОД СТЕПЕН НА НЕВНИМАНИЕ Обична штета и испуштена корист Член 178 (1) Ошетениот има право како на надомест на обичната штета. (3) При оцената на висината на испуштената корист се зема предвид добивката што можела основано да се очекува според редовниот тек на работите или според посебни околности. штетникот треба да докаже дека тие не постоеле. така и на надомест на испуштената корист. а чие остварување е спречено со оштетниковото дејствие или пропуштање на оштетениот (предвидлива штета).степен на невнимание.

судот може да ја определи висината на надоместот според вредноста што предметот ја имал за оштетениот. 78 .(4) Кога предметот е уништен или оштетен со кривично дело сторено со умисла.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful