Andrra e Jetes (analize) Ne kete poeme shoqerore-psikologjike me elemente te poemes filozofike, qe u shfaq si dukuri e vecante ne letersine shqiptare

te kohes, jane sintetizuar tiparet me karakteristike te artit te Mjedes, si: fryma demokratike, lakonizmi dhe plasticiteti. Kjo poeme eshte vazhdim, shtjellim i pergjithshem i atyre motiveve nga jeta e fshatareve te varfer, qe e shqetesonin Mjeden dhe njekohesisht pasqyre e mendimeve te tij per jeten njerezore dhe lumturine. Ne qender te vemendjes eshte nje familje e varfer malesore qe perbehet nga nena dhe nga dy vajzat. Poema ndahet ne tri pjese qe i pergjigjet fatit te tre heroinave: Trines, Zoges e Lokes. "Andrra e jetes" hapet me nje metafore aq te thjeshte sa edhe te hijshme, te gjalle e kuptimplote: Molla t'kputuna nji deget, dy qershia lidhe n'nji rrfi ku fillojne kufijt e geget rrine dy cika me nji nane. Kjo metafore jep idene e lidhjes se ngushte te personazheve te vepres dhe, njeheresh te ben te parandjesh ndarjen e tyre. Me imtesi te zgjedhuara, poeti na e jep te gjalle mjedisin malesor: U ndie nje za te shtegu; Cice, del se erdh murgjina e mbrapa po vjen Trina me i gjengj te sykes n'gryke! Vajza e vogel vdes para kohe. Poeti pershkon thelle ne mendimet dhe ndjenjat e nenes, e cila e jeton me dhembje fatkeqesine, para se te ngjase, ne nje nate te tmerrshme ankthi. S'ka gje me tragjike dhe njekohesisht me te larte njerezore, sesa skena midis Lokes dhe Zoges pas vdekjes se Trines; habia feminore e vogelushes qe s'kupton dramen ne shtepine e saj, dhe kujdesi i dhembshur i nenes, e cila, duke qene vete nen peshen e rende te dhembjes, nuk do qe ajo te rendoje, te bjere ne shpirtin e njome te vajzes. Ne pjesen e dyte, qe i kushtohet Zoges, poeti ka derdhur ngjyrat me te ndritshme, duke dashur te shprehe nepermjet ketij personazhi endrrat e veta per te ardhmen. Ne fillim jepen ndjenjat dhe deshirat karakteristike per moshen e vajzes me force te vecante psikologjike, pa sentimentalizem, me shume vertetesi dhe kthjelltesi. Enderrimet rinore te Zoges realizohen. Ajo dashurohet dhe martohet. Poeti e percjell me keshilla plot dhembshuri per jeten e saj te re. Se fundi, me nje kenge plot optimizem, na lajmeron se Zoga u be nene. Eshte per t'u vene rè se bukurite e natyres parakalojne njera pas tjetres, per t'ia lene vendin buzeqeshjes se femijes. Epilogun e poemes e perben fundi i jetes se veshtire, plot saktifica e stoike te Lokes qe, e mbetur vetem, therret vdekjen ta marre. "Andrra e jetes", megjithese trajton nje rast te vecante, pasqyron tragjedine e fshataresise shqiptare dhe deshiren e saj te zjarrte per nje jete me te mire. Titulli i vepres ka nje kuptim te thelle. Me kete poeti s'ka dashur aspak te thote se jeta eshte nje iluzion, vecse jeta per te varferit mbetet nje enderr e parealizuar. Poema pra, ne thelb eshte realiste me nje gjykim romantik. Poeti ka prekur plage te renda te shoqerise se kohes: mjerimin qe mbyste sa e sa jete, ende te pacelura (fati i Trines), zakonin patriarkal qe e ndante nenen nga e bija dhe e mberthente te paren pas vatres se shuar; mosperfilljen e shoqerise ndaj individit (fati i Lokes). Mbarimi tragjik i kesaj te fundit eshte nje proteste e heshtur. Por jo me pak i forte eshte fakti qe, kur heroi ka humbur cdo shprese, poeti nuk e ben te kerkoje ngushellim ne

"Andrra e jetes" pasqyron dashurine e poetit per fshataresine e varfer. Bashke me Çajupin ai dha nje ndihmese te rendesishme ne kalimin e letersise sone nga romantizmi ne realizem. Jo me kot linja e Zoges ze vendin kryesor te poemes. ne vecanti te gruas shqiptare. Merita me e rendesishme e "Andrres se jetes". eshte lufta me jeten. e cila arrin te realizoje endrren e vet per lumturi. pastaj vajze me enderrimet karakteristike te moshes se saj. Ne ate pjese te vepres se tij qe trajton motive shoqerore gjejme pakenaqesi nga realiteti i kohes. mbi te cilen ka renduar tere barra e familjes. Tek "Andrra e jetes" ka tragjizem.iluzionet e jetes pertej varrit. meqenese edhe ne jete nuk arrin te zhvillohet si karakter. Lokja eshte tipi i gruas malesore. e pare ne kuadrin historik. Trina sapo eshte vizatuar. Mjeda nuk deperton ne shkaqet shoqerore te drames se heronjve te vet. admirimin e tij per tiparet e larta morale te njerezve te thjeshte. Megjithate e kryen rolin e vet. Fati i saj merr keshtu nje kuptim simbolik. trim. Lakonizmi eshte i pashembullt: ne 296 vargje jepet drama e mjerimit dhe e paragjykimeve. Se ardhmes poeti i kendon nepermjet zoges. Zogen e shohim ne zhvillim: ne fillim femije naive. e sakte. Ne mendjen e lexuesit dy tabllote e dhimbshme te pjeses se pare e te fundit shkrihen ne tablone madheshtore te nenes qe mban ne krahe femijen. Mjeda eshte nje poet atdhetar me prirje te theksuara demokratike qe i kendoi levizjes kombetare nga pozitat e fshataresise se varfer. punetore. para se gjithash. nuk jepet perpara veshtiresive te jetes (te kihet parasysh qendrimi me te vertete burreror me te cilin mposht vdekjen e Trines. Lokja vdes me ndjenjen e revoltes ndaj fatit te saj te padrejte. se ciles i perkiste me origjine. po jo mohim te jetes. dhe eshte e lumtur. Qe kryesisht poet lirik. Sic zbulohet edhe nga ato enderrime ajo eshte vajze malesore tipike. Pasqyrimi realist i gjendjes se rende te malesoreve ishte ne menyre te terthorte nje akuze kunder shoqerise se kohes. kur mundohet te ngushellohet me mendimin e jetes se nenshtruar te gruas ne familjen patriarkale. pikturohet me ngjyra te forta e te qarta mjedisi malesor. Njekohesisht poeti nuk bie ne pesimizem. eshte e larme. nene e dhembshur e stoike. megjithese brenda kuadrit te ngushte familjar. Po ai nuk pajtohet me kete realitet te hidhur. dallohet si per . po edhe e afte per ndjenja te thella e te fuqishme. Nga ana artistike "Andrra e jetes" eshte nje nga veprat me te persosura te poezise sone. Me fati e saj eshte pergjithesuar fati i tere atyre femijeve fshatare qe vdisnin para kohe nga puna e rende dhe nga kushtet e veshtira te jetes. shprehese. skaliten tre personazhe te paharrueshme. ajo jetoi. simbolin e vazhdimesise se jetes. vetemohuese. analiza e mprehte psikologjike me forcen pershkruese. Ajo. Gjersa pati mundesi te luftonte. zhduket. i nje lirizmi qe pasurohet shpesh me momente epike. ruan besimin ne vlerat pozitive te jetes. si edhe dhembjen per fatin e hidhur te atyre njerezve. Gjuha e poemes (shkodranishtja e plotesuar me fjale e shprehje te krahinave perreth). pra. qe nuk kupton c'ka ngjare kur i vdes motra. Ajo sakrifikon rinine qe te rrite te bijat. himni i zjarrte per jeten dhe per dashurine. Dhe ne fund te fundit ajo u largua nga jeta me nje fitore perderisa e kreu detyren e vet. Tere pjesa e dyte eshte himni me i zjarrte dhe bukurine e saj. e thjeshte. se burrat i shuante pushka e armikut. Ajo shquhet per ate thjeshtesi te mrekullueshme te subjektit dhe te stilit qe karakterizon kryeveprat. punetore. Nga keto pozita ai pasqyroi edhe mjerimin e popullit. qendron ne dhenien e tablose realiste te mjerimit ne malesine shqiptare. sapo shfaqet. me nje gjashtore e nje kacatore". e beri te bijen te afte per te jetuar dhe per t'ia percjelle nje qenieje tjeter flaken e jetes. Figuracioni eshte sa i thjeshte. e begate me fjale te rralla. hakmarrja ose kurbeti. dhembje per fatin e popullit. qe shokun e jetes e perfytyron "me rrip rreth brezit. aq i pasur dhe kuptimplote. ne te ardhmen. Vdiq kur nuk mundi me te jape asgje. Thellesia e mendimit shkrihet ketu me njomesine e ndjenjave. as nuk mendon per rrugen e ndryshimit te gjendjes. Personazhet ne poeme jane te gjalla e tipike dhe kane nje logjike te brendshmene perputhje me mjedisin ku jetojne e veprojne. Mesazhi qe permban kjo figure.

Tingellimen e levron me mjeshteri te vecante. Mjeda parapelqen teterrokeshin dhe njembedhjeterrokeshin. Mjeden e karakterizon thellesia psikologjike ne vizatimin e personazheve (Lokja dhe Zoga jane nga personazhet me te realizuara te poezise sone). Ne artin e tij shkrihen hovet e frymezimit me punen kembengulese per te lemuar fjalen e per t'i dhene shkelqim. . ashtu edhe per force pershkruese. Poeti eshte edhe mjeshter i persosur i vargut dhe i strofes.ndjenjen e mases. Ne poezine e tij gjejme nje larmi te vecante vargjesh dhe nje begati strofash.

pasthirma e metafora.E gjithe kjo lidhet me nje kerkim apo ngulmim te poetit.-Per mua figurat celes te poezise jane apostrofi." -Poeti ate "larg" e vendos.i cili luan rol ne krijimin e efekteve zanore qe tek qetesia e deri tek bubullima. -Perdorimi i dendur i trepikshit (retishences) nderthurur me shkallezimin dhe enumaracionin krijon efektin e mbajtjes se frymes pezull.." dhe:"Si ngrihet qe nga deti nje vale e deshperuar/Nga fund i zemres sate..o vaj-o lot i zi/O shpirt i perveluar qe qan ne syte e mi. Ky mendim filozofik duket ne vargjet:"Si ngrihet qe nga deti nje vale e deshperuar/Nga fundi i zemres sate.himni i trimirise.gjithashtu dhimbja e vetesakrifikimit sidomos.E pare ne kete prizem une mendoj se dhimbja eshte nje ndjenje e larte njerezore.ovjershe.vuajtja e krijimit.vale.qe te hyje ne thellesine e botes natyrore e asaj njerezore.vuajtjes dhe.ndersa" lart" e vendos ne kuptimin qe brezat e kane lartesuarme vepren me shpirtin dhe me zemren e tyre. -ne liriken e Lasgushit domethenjet krijohen nepermjet figures.Edhe rima e perputhur eshte ne funksion te ketij qellimi artistik.metaforat.mall.peshperime.por per perjetesine e vepres se tij -ne kete poezi dhe ne shume te tjera ngritja emocionale poetike behet ne formen e piramides.qe del nga vetvetja dhe rikthehet perseri ne vetvete Lidhja e poetit me kengen e vendit shprehet ne vargjet: "O kenge pleqerishte!O vjershe e vendit t'em/O fjale qe me dhimsesh e qe me ben ujem/O mall.Kete rol e luan me gjatesine e tij. -Metaforat pergjithesisht jane emra e folje si.sepse ajo vjen nga thellesira e shekujve.enumeracionet.Vete kenga eshte proces krijues.o psheretime.lot.magjia e artit.ti ngrihesh duke vuar.o fjale.Kjo duket ne vargjet:"Tash jam i deshiruar se largu te me vish." -cilesimet dhe emertimet qe i vesh poeti kenges jane:Fjale.Pasi eshte aritur kulmi.si dhe me mjete letrare si retishencat.per te cilen une mendoj se eshte fjala pergjithesuese e te gjitha cilesimeve te tjera.o psheretime.pra eshte trasheguar brez pas brezi ne perjetesi.s'mund te kuptohen pa dhimbjen.E thene ndryshe .malli per te shkuaren." -Strofa e dyte e poezise me zgjon perfytyrimin e luftrave dhe betejave te pofundme te popullit shqiptar. -Poezia eshte shkruar me varg trembedhjete-rroksh.se te krijosh do te thote te sakrifikosh dicka nga vetja.vaj.i sepse nuk mendo per vdekjen .sidomos dhimbja shpirterore. -Edhe ritmi i poezise eshte i larte.qan ngrihet.mendoj se dashuria per te persosuren eshte nje dhimbje e bukur.Autori. Vargjet:"Mjerimi i vetvetes te thjevi mes-per-mes/se felli-e pameshire te thjevi dhembja jote"percjellin idene se te krijosh do te thote te pejetosh dhimbjen e vetesakrifikimit.ne stilin e Lasgushit.dhe perjetimit shpirteror te krijimit.shkallezimet etj ..dhe gjithashtu meendoj se kuptimi i jetes qendron ne synimin per tu ngjitur me lart.i cili identifikohet me shpirtin poetik.flaka e shpirtit -procesi i krijimit si dhe vete jeta e poetit.e fisnikeron njeriun.nepermjet figures se perdorur na jep idene e madheshtise.sidomos ne strofen e dyte.anafora.shpirt.ne uinison te ritmikes se larte te vargut..dhimbja per te persosuren.Kenga pleqerishte eshte kenga e trimerise e variacionit jugor.te gjitha keto cilesime percjellin idene se kenga del nga shpirti i krijuesit.vullkan nga mali i varferise dhe mjerimi -Kenga pleqerishte eshte:-kenga e tradites. Autori Mendon se po te kete lene gjurme te qarta dhe te mira ne kete jete .nuk ka pse ti dhembe shpirt. ti ngrihesh duke vuar/E prape porsi vala qe bie serish ne det/Ti bie ne thellesiren e zemeres se vet. -Mes ketyre cilesimeve gjejme dhe fjalen shpirt.trimeria te cilit ne shekuj ngrihet si nje kenge.kemi nje zbritje.shuhet e tj.qe e ben kengen nje himn.o mall.

4  .636.988. ":79.793.55:.

.9!.85.458/9.:.: 519:.'.9.:..514495.:.2.:. .9516: :7:..9.53..31:79.9 6 12.947954:79.3.59:12.#6.5.1.9.655.9:3.9.33:9.9/97.9.41:9..:2 79.516:527..51 49::.9  .5.4: 1&59.:/95 79.3.

.:87..&.76514.. 5:259.1/.76733.9 .96..9.03.76:46579.:525.9453.1.949.

332.3.4.55.99:1494.

7389:..5.:.

45.:2.1.95 14/.: 4.2.:79.294.79.25....9..3379 . 4.... .79:6:95 .949: 3.9.

9....14/5  .76.:1.7960:294.657. 94..27. : 451.:..4:.

79.

4::33.

943.7. 4516:27...296:16 .:.969 4516:1.:.14/..9.7..296:16.:9..2924.5.4:9.:79..514//29 .2926:102.:1646: :52965595 1.14/.79.:.79033515:.952.:..55153.5969 :1646:14/.:8519655:54579.. 79:6:95:..6.  .6:14/5.:. :.9.5.4.794 54516:14/. 7.6.2924.6.:..

.2.3594.. 522.52.8. .1.9.7:.49. :7:52 451679125 7697979.14/:79. .:579::.69 5165:76.

765344.3.  .7769:.:5... .9.7615:4..:.9234 24 5/9. 8.59.5969  4514366212.41: #.979.76.2/..5.5. .33:5/6..85.9.9.5149::.::.1.376.59:12 ..5.8/:9:51.'/5.452924.969.31:79.46065.33:9549::.52.5694579.2631.9!.&59.

:79.5.4.8:76.25:. 36.3 4.149.03:4.33 7:794 .3  . .

79...135.::.:79.35:79.903:441.03554516::... :2. .9. 03:4.5519: ..3.  ..2.603:479033515:25.29:.79.

53925.294.5.9: .:1 179.969.1:.164.9651.4.  .: ..9:: 7916995.::.29655794.69 :1646:5:.7154.:79. 5794.

19.552:65.9.797.2 .9.:.2.3. 8/5255545 194.476::.8334 .9:.

:.9.03:.96 .4.5.69.69.  ..5.76:.#94. 7..94.76:.

..::.559. .79. :.69.  .63:69: 6.33 67:9...3 64.4 8.549.

:: 94:733 55:65.3345154.9.9.:50: 519.994:2.#916941519... 9.065529652..9.42::3.  .972:.54/.9.

9..94/1.:.#6.:29.94.

.:50.2 //334.334.. .69.065..28..9:9. .19. :2.:5.. :144.9633.3. 549..54.:.5963529452.5698.9962: 033. 4.9.

 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful