ELEKTRONIKA DIGITALA

Gasteiz 2010
Joseba Alkorta teknologiabn@gmail.com

ELEKTRONIKA DIGITALA

AURKIBIDEA

1.- SARRERA 2.- OINARRIZKO KONTZEPTUAK a.- Zenbaki sistemak b.- Sistema Bitarra c.- Kodeak d.- Boolen aljebra 3.- EGIA-TAULA a.- Egia-Taula b.- Ekuazioak 4.- ATE LOGIKOAK 5.- EKUAZIOAK ETA ZIRKUITUAK a.- Nola sortu egia-taula eta ekuazioa b.- Nola egin zirkuitua 6.- ZIRKUITUAK SIMULATZEN eta MUNTATZEN a.- Zirkuituak b.- Zirkuitua aztertzen c.- Zirkuitua simulatzen d.- Nola egin da muntaia d.- Muntai erreala 7.- LANTZEKO ARIKETA BATZUK

J.A. teknologiabn@gmail.com

2

ELEKTRONIKA DIGITALA

1.- SARRERA Auzo bateko gazte talde batek pentsatu du, beraiek elkartzen diren gelari aldaketaren bat edo hobekuntzaren bat ematea, horrela gusturago egoteko. Bi taldetan banatu dira tratatzeko zeintzuk diren beraientzat ekintza interesgarrienak eta horietatik bat aukeratzea talde bakoitzak. Eta azkenean talde bakoitzak azaldu du bere ekarpena denen aurrean. Lehenengo taldeak hau dio: Gelan dauden musikarako instrumentuak, liburuak eta abar, hondatzen hasita daude eta gehien bat da gelan hotza eta hezetasuna dagoelako. Horregatik talde honi bururatu zaio gelako egoera hobetzea kalefakzio bidez eta horrela hezetasuna desagerraraziko litzateke. Eta bigarren taldean komentatu dute ondo egongo litzatekeela gelan makina bat jartzea edaria emateko zeren nahiko ordu pasatzen dute eta edari fresko edo beroak ondo sartzen dira. Eta edari-makina hau diseinatzeko asmotan gelditu dira. Zalantza daukate zein edari mota jarri makinan, edari beroak ala hotzak, baina garbi daukate norberak jarritako edalontzietan ematekoa izan behar duela. Pentsatu dute taldeka biltzen hastea ideia hauek aurrera eramateko. Eta beste erabaki bat ere hartu dute: elektronika digitala, hau da, txip erako osagaiak erabiliz egitea

J.A. teknologiabn@gmail.com

3

ELEKTRONIKA DIGITALA

2.- OINARRIZKO KONTZEPTUAK Erloju digitala, Mugikorra, Lurreko Telebista Digitala, Egunkari digitala, … eta nahi diren elementu gehiago idatzi hemen, azken batez digital hitza azaltzen da. . Baina zer da digitaletaz hitz egiten denean bururatzen zaiguna? . Zer adierazten digu lehenengo momentuan? Matematikan “digitu” hitzak zenbaki bat adierazten du, adibidez 8. Beraz “digitala” hitza azaltzen denean zer adierazi nahi digu? Zenbakiekin egindako informazioa dela. Oraindik konkretuago, “0” eta “1” zenbakiz osatutako informazioa dela. Horregatik da interesgarria jakitea nola eman daitekeen informazioa 0 eta 1 zenbakiak erabiliz. a.- Zenbaki sistemak Ikastetxean ikasi eta beti erabiltzen dugun zenbaki sistema hamartarra deitzen da, hau da, hamar digitu erabiltzen ditu, 0 1 2 3 456789 Eta zenbaki hauen konbinazio desberdinak jarriz badakigu zenbateko balioa daukan, adibidez: 208 Baina ordenagailutan, bideojokotan, CDtan,… erabiltzen den zenbaki sistema bitarra da. Hau da, 0 eta 1 digituak erabiltzen ditu bakarrik. Eta sistema hamartarrean bezala, zenbaki hauen konbinazio desberdinak jarriz osatzen dira behar diren balio guztiak. Eta noski, irakurtzen badugu nonbait zenbaki sistema zortzitarra, badakigu zortzi digitu dituela: 0 1 2 3 4 5 6 7, edo zenbaki sistema hamaseitarrak hamasei dauzkala: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F b.- Sistema Bitarra Matematika pixka bat gogoratuko dugu. Zer esan nahi du, edo eta nola ulertzen dugu ondorengo zenbakia

538

8 x 100 3 x 101 5 x 102

Edo zuzenean idatzita 5 x 102 + 3 x 101 + 5 x 102 8
=

53

J.A. teknologiabn@gmail.com

4

ELEKTRONIKA DIGITALA

Sistema hamartarrean hamar digitu erabiltzen ditugu eta berehala irakurtzen dugu, baina sistema bitarrean idatzitako zenbaki bat, 1 0 0 1 1 ba al dakigu zein zenbaki adierazten duen? 10111 1 x 24 + 0 x 23 + 1 x 22 + 1 x 21 + 1 x 20 = 16 3 Beraz, 1 0 1 1 1 (bitarrean) = 2 3 (hamartarrean) Edo horrela ikus dezakegu ere 1 0 1 1 1 2 Gogoratu balioak: 25 24 23 32 16 8 22 21 20 4 2 1 + 0 + 4 + 2 + 1 = 2

eta Bitar zenbakia Hamartarrera pasatzeko, 1 azaltzen den posizioko balioen batuketa egitea besterik ez da izango.

Adibidez: 1 0

0

1

1

1

32 Beraz:

0 0

4

2

1

32 + 4 + 2 + 1 = 39

. Eta zenbaki hamartarra bitarrera pasatzeko zatiketa bidez egin behar da, zati 2, eta azken zatiketa izango da emaitza “1” denean, hau da, ezin izango dugu gehiago zatitu. Eta zatiketaren azkeneko 1etik hasi (hau izango da balio handienekoa, eta horregatik beste guztiak bere ezkerrean jartzen joango gara) eta ondoren hondar guztiak jartzen joan lehenengo hondarrera heldu arte. Horrela 139 = 1 0 0 0 1 0 1 12

J.A. teknologiabn@gmail.com

5

ELEKTRONIKA DIGITALA

Orain arte Hamartar zenbaki bat Bitarrean nola adierazi edo Bitar zenbakia zenbat den Hamartarrean nola egin azaldu da. Baina normalki erabiliko ditugun Zenbaki sistemak hauek izango dira: Hamartarra, Bitarra eta Hamaseitarra. Beraz komeni zaigu zenbaki sistema batetik bestera pasatzen jakitea. Bitarra eta Hamartarraren artean nola egiten ikasi bada, bakarrik gelditzen da Hamaseitarrarekin sartzea. Jakinez elektronika digitalean dena “0” eta “1” direla, hau da, sistema bitarra, bost digitu edo gehiago zenbakiak dauzkagunean, zaila egiten da irakurtzea eta ulertzea, horregatik Hamaseitar sistema sartuz errazago irakurtzen dira. Gogoratu: 0 edo 1 digituak ingeleseko “ bit “ hitzarekin ezagutzen ditugu Hasiera emateko adibideak jarriko ditugu: a.- 100101 bitarrean b.- 110001111 bitarrean c.- 1 1110101112 Eta alderantziz d.- B5016 e.- 70F316 1011010100002 1110000111100112 2D716 25 hamaseitarrean 18F hamaseitarrean

Bai, baina nola egiten da?
. Bitarretik Hamaseitarrera pasatzeko launaka bit ( 4 bit) hartzen dira ESKUINETIK hasi eta EZKERRETARA. Goazen “b.-“ adibidea aztertzea: 1 1000 1111 launaka jarrita eskuinetik hasita bakardadean gelditu zaigu BIT bat, baina matematika badakigunez, ezkerrean jartzen diren zeroak ez diote zenbakiari ezer gehitzen, horregatik zenbakia horrela jartzen dugu:
J.A. teknologiabn@gmail.com

6

ELEKTRONIKA DIGITALA

0001 1000 1 8

1111 F

. Hamaseitarretik Bitarrera pasatzeko alderantzizko prozesua egingo dugu, hamaseitar digitu bakoitza lau bitetara pasa. Goazen “e.-“ adibidea aztertzera: 7 0111 0 0000 F 1111 3 0011

eta matematikan ezkerreko “0”ak ez duenez ezertarako balio orduan gure zenbakia da: 1110000111100112 Praktika ezazu orain zeuk: Ondorengo HAMARTAR zenbakiak pasa BITARrera eta HAMASEITARrera . 19 . 93 c.- Kodeak Zenbaki sistemak, guretzat kode batzuk dira eta zerbait adierazteko balio digute, eta kode hori erabiliz denok gauza bera ulertzen dugu. Bizitzan kode desberdinak erabili izan dira: kanpai soinuak, morse,… eta elektronika digitalean ere asmatu egin dira kode batzuk. Esate baterako, ordenagailua erabiltzen dugun bakoitzean ASCII kodea erabiltzen ari gara, teklatuko tekla bat zanpatzean 0 eta 1 digituz osatutako zortzikote bat sortzen da. Ezkerrean daukazu ASCII kodearen zati bat. Bitarrean, Hamartarrean eta zein hizki den adierazita daude. Adibidez “A” tekla zapaltzerakoan sortzen da 0100 0001 kodea. Pentsa ezazu ze arazo izango litzatekeen hizki bakoitzeko zenbaki horiek idatzi beharko bagenitu. Testu prozesadore batean idazten zaudela, egin ezazu hau: Alt + 64 (esan nahi du, Alt tekla zapalduta
J.A. teknologiabn@gmail.com

7

ELEKTRONIKA DIGITALA

izan eta teklatuko eskuineko zenbakiekin 6 eta ondoren 4 tekleatu), zein hizki aterako da? ASCII kodeko hizki guztiak idatz daitezke era honetan: Alt + Zenbaki hamartarra idatziz. Kode desberdin asko daude. Hemen taula batean azaltzen dira horietako batzuk. Hamartar ra 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Bitar Natural a 0000 0001 0010 0011 0100 0101 0110 0111 1000 1001 1010 1011 1100 1101 1110 1111 BCD 8421 0000 0001 0010 0011 0100 0101 0110 0111 1000 1001 0001 0000 0001 0001 0001 0010 0001 0011 0001 0100 0001 0101 Johnson 00000 00001 00011 00111 01111 11111 11110 11100 11000 10000 Aiken 2421 0000 0001 0010 0011 0100 1011 1100 1101 1110 1111 Gray 0000 0001 0011 0010 0110 0111 0101 0100 1100 1101 1111 1110 1010 1011 1001 1000

J.A. teknologiabn@gmail.com

8

ELEKTRONIKA DIGITALA

d.- Boolen aljebra Elektronika digitalean seinale batek bi egoera izan ditzake bakarrik, eta honela izango da beti, seinalea badago (1) edo ez dago (0), beste era batera esanda, bonbilla piztuta dago (1) edo itzalita (0), tentsioa dago (1) edo ez dago (0), etengailua irekita dago (0) edo itxita dago (1). Aldagai logikoak direla esaten diogu 0 eta 1 bit hauei. Elektronika digitalean batuketa logikoa eta biderketa logikotaz hitz egiten da eta eragiketa hauek direla eta Boolen aljebra dela deritzogu. Boolen teorema batzuk jarriko ditut orain eta frogagarriak dira: .a+a=a .a+1=1 . . a + ab = a ; a(a + b) = a ; a (bc) = (ab)c ; ; a.a=a a.0= 0

.a + (b + c) = (a + b) + c .

Azkeneko bi hauek De Morgan teoremak bezala ezagutzen dira

J.A. teknologiabn@gmail.com

9

ELEKTRONIKA DIGITALA

3.- EGIA-TAULA Lortu nahi diren proiektuak gogoratzen baditugu, pertsianak eta argiak automatizatzea eta edari-makina, hasi beharko gara galdera batzuk eginez, horrela mugatuko dugu lortu nahi duguna: . ze elementu hartuko ditugu kontuan, edo zein baldintzen arabera mugitu behar dute pertsianak: argitasuna, pultsadorea, … . ze elementu argiak piztu edo itzaltzeko: etengailua, iluntasuna, … . zenbat pultsadore izango ditu edarimakinak eta zer egiteko. Era honetan gure zirkuituaren sarrerak ari definitzen. Eta ondoren pentsatu beharko dugu zer lortu nahi den sarrerako elementu horien egoeraren arabera: pertsiana igo, argiak piztu, laranja zukua, …: motorra, bonbillak, balbulak,… Eta honekin gure zirkuituaren irteerak ari gara definitzen. a.- Egia-taula hitzarekin zer esan nahi dugu: Egia-taula esaterakoan honetaz ari gara hitz egiten, parte hartzen duten sarrerako elementuen konbinazio guztiak, hau da, proiektu batean parte hartzen duten pultsadore eta sentsoreen konbinazio guztiak taula batean jartzea eta konbinazio bakoitzaren aurrean zein irteera aktibatu behar den, kasu honetan F –rekin adierazita. Zer esan nahi du konbinazio guztiak: . Pultsadore bat badugu, “A” izenekoa, bere konbinazioak (21) bi dira, irekia eta itxia: 0 eta 1 B 0 0 1 1 A 0 1 0 1 F 0 1 1 0

gara

. Bi pultsadore baditugu, A eta B, orduan, bi elementu hauen konbinazio guztiak (22) lau dira Ikus taula Eta orokorrean n pultsadore badauzkagu, dauden konbinazio guztiak 2n izango dira (23 = 8, 24 = 16, …)
J.A. teknologiabn@gmail.com

10

ELEKTRONIKA DIGITALA

Taulan azaltzen den F, irteera da (bonbilla, motorra,…), eta “1” jarriz esaten ari gara sarrerako sentsoreen edo aldagaien konbinazioaren aurrean noiz egon behar duen piztuta eta noiz itzalita. Adibide bezala lau (4) sentsore baditugu, konbinazio guztiak izango lirateke 24 = 16, horrela taula era D C B A F honetan geldituko litzateke. 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 Kasu honetan lau pultsadore edo 0 0 1 0 0 sentsore dira A, B, C, D eta horiekin 0 0 1 1 1 egin daitezkeen konbinazio guztiak azaltzen dira. 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1 Azkeneko zutabean F dago, eta honekin 0 1 1 0 1 adierazten dugu irteera, hau da, lau 0 1 1 1 0 sentsoreen konbinazio horren 1 0 0 0 0 aurrean irteera aktibatu edo ez, 1 0 0 1 1 horregatik daude 0 eta 1. 1 0 1 0 1 1 0 1 1 0 Taula honi esaten zaio egia-taula, eta 1 1 0 0 1 hemen jartzen dira sarrerako sentsoreak 1 1 0 1 0 alde batean eta bestaldean irteerak, 1 1 1 0 0 kasu honetan irteera bakarra dago. 1 1 1 1 0 Irteera gehiago izango bagenu, F1, F2, … jarriko genuke.
Egia-taula adibide 1

Taulan hizkien ordena nola jarri ez du axolarik, berdin du A B C D ordena honetan jartzea, edo D C B A, zeren hizki horiekin sentsore konkretuak adierazten ditugu. Adibidez Pultsadorea = A, goiko ibiltarte amaiera = B, eta abar, beraz oso garrantzitsua izango da ariketak diseinatzerakoan hizki bakoitzari zein elementu esleitu diogun argi azaltzea. b.- Ekuazioak Matematikako esanahi berdina dauka hitz honek. Egia-taulatik zuzenean ateratzen dira ekuazioak. Nola ateratzen dira ekuazio horiek. Irteerako zutabean, hau da, F zutabean, 1 jarrita daukatenetan bakarrik jarriko dugu arreta. Ondoren, sarrerak (A, B, C, D) nola dauden (0 edo 1) 1 irteera (F) bakoitzeko hartuko ditugu kontuan. Errazago izango da ikustea nola den aurreko “Egia-taula adibide 1” taulatik ateratzen den ekuazioa.

J.A. teknologiabn@gmail.com

11

ELEKTRONIKA DIGITALA

Kontuan hartu egindakoa: 0 dagoenean, sarrera ukatua (marratxoa hizkiaren gainean) jartzen da eta 1 dagoenean, sarrera dagoen bezala. Zuk praktika dezazun, egia-taulatik ekuazioa atera C 0 0 0 0 1 1 1 1 D 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 1 1 1 B 0 0 1 1 0 0 1 1 C 0 0 0 0 1 1 1 1 0 0 0 0 1 1 1 1 A 0 1 0 1 0 1 0 1 B 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0 1 1 F 0 0 1 1 0 0 1 0 A 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1

F=

F1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0

F2 0 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0

F1 = F2 =

J.A. teknologiabn@gmail.com

12

ELEKTRONIKA DIGITALA

4.- ATE LOGIKOAK Ate logikoak ingelesez irakurtzen ditugu edozein katalogotan: NOT, OR, AND, XOR, NOR, NAND eta XNOR, eta euskaraz horrela deritzogu hurrenez hurren: EZ, EDO, ETA, ALA, EZ-EDO, EZ-ETA, EZ-ALA. Ohitura ingelesez erabiltzea da

EZ

-

NOT F = Ā

Egia-Taula A 0 1 F 1 0 EZ

Ekuazioa honela da,

Txipa : 14 hankakoa da. Sei (6) NOT ate dauzka eta irudian agertzen diren eran daude. Txip zenbakia: 7404

EDO

-

OR
Egia-Taula B 0 0 1 1 A 0 1 0 1 F 0 1 1 1

Ekuazioa horrela da F = A + B

Txipa : 14 hankakoa da. Lau (4) OR - EDO ate dauzka eta irudian agertzen diren eran daude banatuta Txip zenbakia: 7432

J.A. teknologiabn@gmail.com

13

ELEKTRONIKA DIGITALA

ETA

-

AND

Egia-Taula B 0 0 1 1 A 0 1 0 1 F 0 0 0 1

Ekuazioa horrela da F = A . B

Txipa : 14 hankakoa da. Lau (4) AND - ETA ate dauzka eta irudian agertzen diren eran daude banatuta Txip zenbakia: 7408

ALA

-

XOR
B

Egia-Taula B 0 0 1 1 A 0 1 0 1 F 0 1 1 0

Ekuazioa honela da F = A

Txipa : 14 hankakoa da. Lau (4) ALA EXOR ate dauzka eta irudian agertzen diren eran daude banatuta Txip zenbakia: 7486

J.A. teknologiabn@gmail.com

14

ELEKTRONIKA DIGITALA

EZ-EDO

-

NOR
Egia-Taula B 0 0 1 1 A 0 1 0 1 F 1 0 0 0

Ekuazio honela da: F =

Txipa : 14 hankakoa da. Lau (4) EZ-EDO -NOR ate dauzka eta irudian agertzen diren eran daude banatuta Txip zenbakia: 7402

EZ-ETA

-

NAND
= Egia-Taula B 0 0 1 1 A 0 1 0 1 F 1 1 1 0

Ekuazio honela da: F

Txipa : 14 hankakoa da. Lau (4) EZ-ETA – AND ate dauzka eta irudian agertzen diren eran daude banatuta Txip zenbakia: 7400

EZ-ALA -

X-NOR
edo Egia-Taula

Ekuazio honela da: F =

J.A. teknologiabn@gmail.com

15

ELEKTRONIKA DIGITALA

B 0 0 1 1 Txipa : 14 hankakoa da. Lau (4) X-NOR ate dauzka eta irudian agertzen diren eran daude banatuta Txip zenbakia: 747266

A 0 1 0 1

F 1 0 0 1

Orain arte azaldutako ate logikoen artean OR, AND, NOR, NAND, jarri diren txip zenbaki eta marrazkiak bi sarrerakoak dira guztiak, baina badaude sarrera gehiagokoak ere: 3 sarrera, 4 sarrera edo 8 sarrerakoak. TTL (74 serie) edo CMOS (4000 serie) erako edozein txipari buruzko informazioa aurki daiteke interneten; horietako bat ondorengoa izan daiteke http://www.kpsec.freeuk.com/components/74series.htm#7400

J.A. teknologiabn@gmail.com

16

ELEKTRONIKA DIGITALA

5.- EKUAZIOAK ETA ZIRKUITUAK Ekuazioak egia-taulatatik ateratzen dira, eta behin ekuazioa lortuz, beti urrats berdinak ematen dira zirkuitua eraiki arte. Beraz, lehenengo gauza, ekuazioak ateratzen jakin behar dugu. a.- Nola sortu egia-taula eta ekuazioa Arazo bat planteatu digute:

Hiru sentsore jarri dira gela batean. LED bat piztu nahi da sentsore horietako bi aktibatuta dauden bakoitzean.
. Egia-taulan jarri behar ditugu. (Gogoratu: 3.- Egia-Taula ko teoria) Sarreran aldagai kopurua: 3 (3 sentsore daude) Irteeran elementu kopurua: 1 (LED bat) Noiz jarri 1 irteeran: 2 sentsore aktibatuta daudenean Beraz egia-taula horrela geldituko zaigu Eta orain irteeran 1 jarri dugun bakoitzari sarrerak nola dauden begiratu behar da C=0 B=1 A=1 C=1 B=0 A= 1 C=1 B=1 A=0 Horrela egin da: . 0 daukan aldagaiari marratxo bat jarri gainean . 1 daukan aldagaia marratxo gabe Eta orain ekuazioa osatzen da lortutako multzo hauen batuketa eginez

LED =

+

+

J.A. teknologiabn@gmail.com

17

ELEKTRONIKA DIGITALA

b.- Nola egin zirkuitua Behin ekuazioa lortuta, identifikatu behar dugu zein ate logiko erabili behar ditugun. Biderketa bada, AND ate logikoa eta batuketa bada OR ate logikoa.

LED =

+

+

Ekuazioak ateratzen direnean beti dauzkagu sarrerako elementu guztiak multzoka, kasu honetan A, B eta C, biderkatzen, adibidez , esan nahi du HIRU SARRERAKO AND. LED ekuazioaren zirkuitu logikoa, behar diren ate logikoak erabiliz, ondoko hau izango litzateke. Askotan gertatzen da zirkuitu handiegia dela, eta noski laburtu daitezke gehienak, horretarako erabiltzen dira Karnaugh-en diagramak. Bi, hiru eta lau aldagaientzako diagramak jarri dira. Ikus ezazu lauki bakoitzari zein aldagai eta zein egoeretakoa (0 edo 1) dagokion. Ekuazioa daukagunean diagrama hauetara ekartzen dira irteeran 1 daukaten konbinazioak Orain ikasi beharrean, lan hori egiten duen programa erabiliko dugu, BOOLE_DEUSTO izenekoa, Javier García Zubia eta beste batzuk egina. Ondorengo helbidean aurkituko duzue http://paginaspersonales.deusto.es/zubia/

J.A. teknologiabn@gmail.com

18

ELEKTRONIKA DIGITALA

6.- ZIRKUITUAK SIMULATZEN eta MUNTATZEN a.- Zirkuituak Ate desberdinekin zirkuitu logiko bat Crocodile simulazio programa erabiliz

Eta zirkuitu bera Yenka simulazio programa erabiliz C B A

Zirkuitu hauetan, A, B eta C dira sarrerak edo aldagaiak, eta LED diodoa da egia-taulako F edo irteera. Bi zirkuitu hauen arteko desberdintasun handiena ate logikoen itxura da alde batetik eta bestaldetik bigarren zirkuitu honetan
J.A. teknologiabn@gmail.com

19

ELEKTRONIKA DIGITALA

txiparen zenbakia eta barruko zein ate logiko ari den erabiltzen jartzen du (IC1a, IC2b,…). Eta datu hau oso garrantzitsua da zirkuituak eraikitzeko momenturako. Zirkuitu hauek aztertuz egia-taula osatu daiteke aldez aurretik ezagutzen badugu ate logikoen funtzionamendua. Beraz lehenengo gogoratu hiru ate logiko hauen funtzionamendua Saiakera egingo dugu ikusiz hiru ate logiko desberdin azaltzen direla zirkuituan: NOT (7404), AND (7408) eta OR (7432), eta hiruren egiataula azalduta dago aurreko orrietan, 4. atalean hain zuzen ere. Zirkuituan dauzkagun txipak: IC1 = NOT IC2 = AND IC3 = OR

b.- Zirkuitua aztertzen . Irteera (F) ematen duen ate logikoa IC3a, OR ate logikoa da, beraz emaitza izango da: sarreran sartzen diren A + B egiataularen emaitza. Baina, zein da kasu honetan A eta zein da B. Zirkuituan begiratuz: A sarrera = IC2b da eta B sarrera = IC2a da Beraz, OR ekuazioan ordezkatuz, F = A + B => IC3a = IC2b + IC2a

IC2b AND ate logikoa da, beraz emaitza bere sarrerako A . B IC2a AND ate logikoa da, beraz emaitza bere sarrerako A . B IC2b = IC1a

.B

Beraz,

F =>

IC2a = B

. IC1b

IC3a = IC1a IC1b

.B+ B.

eta IC1a eta IC1b NOT ate logikoak dira, hau da ukatzaileak dira, beraz bere sarrerakoaren aurkakoa ateratzen da,edo ukatua IC1a = IC1b = Aurreko ekuazioan ordezkatuz gure LEDa piztuko da:

F =

.B+ B.
J.A. teknologiabn@gmail.com

20

ELEKTRONIKA DIGITALA

c.- Zirkuitua simulatzen Txiparen zenbakia eta gainera barruko zein ate logikoa erabiliko duen adierazten digu zirkuituak eta horrekin muntai erreala egin daiteke frogatzeko ondo dabilela praktikan ere. Muntai praktikoa egin aurretik (edo egin ordez), badago beste simulazio programa bat ere, hori bera egiten duena: Simulador de construcción de Circuitos digitales izenarekin simuladore honen egileak http://www.tourdigital.net/inicio/? q=node/15 azaltzen du nola erabiltzen den eta bukaeran jartzen du nondik jaitsi programa Egilea: Ing. Arturo Javier Miguel de Priego Paz Soldán Pantaila hau izango dugu programa martxan jartzerakoan. Menuko “Circuitos” aukeratuz, txip mota desberdinen zerrenda azaltzen da eta leiho txikietan aukeratuz joango gara nahi dugun txiparen zenbakira heldu arte. Kasu honetan aukeratutakoa izan da: Puertas básicas, And, 7408, 2 input. Ondoren txipa izango dugu pantailan eta kokatu beharra dago bere lekuan.

Hau izango litzateke aurretik azaldu den Yenka programarekin egindako zirkuituaren muntai praktikoa protoboard batean. Behar diren txipak dira, NOT, AND eta OR Irudi honetan eginda dago aipatutako zirkuitu-simulatzaile honetan.

J.A. teknologiabn@gmail.com

21

ELEKTRONIKA DIGITALA

Egiaztatu ezazu, zirkuitua eta muntaia bat datozela d.- Nola egin da muntaia . Egia-Taulatik atera den EKUAZIOAtik lehenengo, zirkuitua egin da.

F =

.B+ B.

. Ondoren, zirkuituan parte hartzen duten ate logikoen txipen zenbakiak aurkitu dira. . Txip hauen barruko egitura (edo kanpo aldeko hanka bakoitzak zein lotura daukan) kontuan hartu da. Irudi honetan bi sarrerako AND ate logikoko txipa da, 7408 konkretuki. . Egindako zirkuituan marraztutako ate logiko bakoitzari zein dagokion txipan, edo zein erabiliko dugun zirkuitua muntatzeko. KONKRETUKI: Muntatu nahi dugun zirkuituan dauzkagun ate logikoak dira: 2 NOT, 2 AND eta 1 OR Honek esan nahi du, hiru (3) txip beharko ditugula NOT, AND eta OR daukaten ate logikoak, eta gainera bi (2) sarrerakoak. Zergatik? Ba, txip batean beti era berdineko ate logikoak daudelako

Katalogoan begiratuz, txipak dira: NOT = 7404, txip honen barruko 2 ate erabiliko ditugu AND = 7408, txip honen barruko 2 ate erabiliko ditugu OR = 7432, txip honen barruko ate bat erabiliko dugu d.- Muntai erreala Simulazioa egin den era berean egiten da muntai erreala ere. Ordenagailuan egin beharrean elementu errealekin egiten da.

J.A. teknologiabn@gmail.com

22

ELEKTRONIKA DIGITALA

Horretarako, etengailuak, txipak, kableak, LED diodoa, erresistentzia, elikatze-iturria eta protoboard plaka izango ditugu aurrean. Ikus daiteke protoboard plaka batean muntai erreala. Hiru txip, aldagaiak simulatzeko etengailuak, kolore desberdinetako kableak (oso garrantzitsua izango da hau, lagungarria delako eskematik praktikara eramateko momentuan) eta elikatze-iturria. Argazkian azaltzen den bakelita zulatutako plakaren eskema elektronikoa da ondorengo hau. Muntatuta dagoen eran, LED diodak erabiltzen dira jakiteko noiz ari den etengailua 1 ematen.

Etengailua erabili ordez konmutagailua erabili da, eta arrazoia honako hau da, txiparen sarrerako hankari seinalea ematen zaionean 1 (5V) izango da eta seinalerik ez dagoenean 0 (0V), etengailu normala erabili ezkero, irekita dagoenean ez dauka seinalerik eta TTL txip mota hauek sarrerako hanka batean ez badago seinalerik, hau da airean utzi da, orduan 1 izango balitz bezala hartzen dute. Beraz, KONTUZ: sarrera bat airean uzten bada, sarrera hori = 1 da

J.A. teknologiabn@gmail.com

23

ELEKTRONIKA DIGITALA

Eskeman ikus daiteke momentu honetan A eta D aktibatuta daudela (5V) eta B eta C desaktibatuta (0V) 7.- LANTZEKO ARIKETA BATZUK 7.1 Gela bateko hiru (3) sentsoretik gutxienez 2 aktibatuta badaude LED bat piztea nahi da.

J.A. teknologiabn@gmail.com

24

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful