Drejtor Kryeredaktor

BESNIK MYFTARI ALFRED PEZA

Adresa e redaksisë: Bulevardi “Zogu i Parë”, Pallati 13-katësh, Ap. 3 Tel: 068 20 35 300 • 069 20 35 300

Zv/Kryeredaktor URIM BAJRAMI

Viti I - Nr. 1 8 9

E h ë n ë, 18 shtator 2 0 0 6

E përditshme e pavarur

Çmimi 30 lekë, 1.2 euro

w w w.gazeta-shqip.com

Policia ngurron të zbatojë vendimin për doganierin Genci Spaho, kushëri i Edmond Spahos. Akuzohet për kontrabandë

DOSSIER

Miku i deputetit të PD-së s’arrestohet
OPINION

NE FAQEN 6

Bregdeti shqiptar në portolanet mesjetare

Vorio-epiroti i mirë Berisha
MIMOZA DERVISHI

Ku janë fshehur intelektualët?!
ALFRED PEZA

M

u në pikun e driblimit më inferior, që një Kryeministër shqiptar ka shfaqur ndon jëherë në vendet fqinje, në Itali-TurqiGreqi, Berisha ka djegur dy karta njëherësh, ndoshta dhe për koincidencë: patriotizmin e tij të thekur dhe luftën ndaj korrupsionit. Kur sapo u mbush një vit nga qeverisja demokratike, Berisha vazhdon të bëjë rolin e çifligarit, që zotëron çdo gjë në Shqipëri... NE FAQEN 10

Deputeti i PD, Edmond Spaho

FOTO:

M.

DIBRA

reth një javë më parë, Mustafa Nano botoi në gazetën "Shqip" një shkrim me titullin "Ndërdyshjet e së majtës evropiane dhe përthyerja shqiptare e tyre", sipër së cilës shënoi: Ftesë për debat. Ishte një analizë rreth tezave teorike të një debati shumë më të gjerë dhe të thellë që po zhvillohet aktualisht në Evropë, krizës së identitetit që ka përfshirë të majtën në përgjithësi, pas rrëzimit të Murit të Berlinit... NE FAQEN 11

R

Fillon viti i ri arsimor për 600 mijë nxënës. Për studentët fillon regjistrimi nëpër fakultete

Pse nuk kemi ende një studim shterues për hartat historike të Shqipërisë së shekujve të Mesjetës. Megjithëse kërkojnë mund dhe mjete të shumta në dispozicion
ALEKSANDER MEKSI NE FAQEN 14

Gjakmarrja i lë sot pa shkollë
POLEMIKA

FORMULARI

Me 33 fëmijët e ngujuar të fisit Muriqi në Melgushë të Shkodrës
Do ketë ndryshim qëndrimi

Pas keqkuptimit me fjalët e Papa Benediktit

ita e parë e shkollës nuk do të jetë e njëjtë për të gjithë fëmijët shqiptarë. Vetëm 10 kilometra larg, ende pa hyrë në qytetin e Shkodrës, në të majtë të rrugës nacionale ndodhet fshati Melgushë, ku janë të ngujuar 50 shtëpi të fisit Muriqi. Në 28 gusht 2004, dy 17-vjeçarë zihen me njëritjetrin. Në sherr e sipër, Zaim Muriqi qëllon për vdekje bashkëmoshatarin e tij. Zaimi u kap nga policia dhe u dënua me 12 vite burg. Ndërsa rreth 107 meshkuj të këtij fisi, prej dy vitesh janë të ngujuar për vrasjen që ai kreu. Dënimin kanunor po e vuajnë kështu dhe 320 njerëz të fisit dhe 33 fëmijë...
SPECIALE NE FAQET 21-23

D

REAGIMI

TENDENCA

PD: Kujtimi i diktatorit, një akt i turpshëm

Tetë dosjet që na rifusin në rrethin vicioz

Olldashi: Kush nuk pranon uljen e gradës, ikën nga policia
bardhet urdhri i ministrit të Brendshëm, i cili doli në fillim të këtij muaji, në lidhje me njësimin e gradave me funksionin në Policinë e Shtetit. Ministri Olldashi deklaroi para pak ditësh, se është bazuar në ligjin e gradave dhe urdhëresat e mëparshme për reformën që po bëhet në polici. Ky urdhër deklaron se nga policia duhet të largohen ose të pranojnë uljen në gradë të gjithë punonjësit e policisë që nuk kanë kryer kualifikimet përkatëse, ose kanë qenë të paaftë në ushtrimin e profesionit. Ministri i Brendshëm, Sokol Olldashi, është bazuar për këtë urdhër në nenin 20, pika 1c, në ligjin e Policisë së Shtetit, dhe në nenin 26 pika 5 të ligjit për gradat. Në këto nene të dy ligjeve të rëndësishme të Policisë së Shtetit, shpjegohet se si një oficer mund të largohet ose të përjashtohet...
NE FAQEN 9

Enver Hoxha "trazon" përsëri klasën politike shqiptare

Pozitë-opozitë, nis lufta e re me anë të komisioneve hetimore

Z

Nuk po zbatohen pikat kryesore

Marrëveshja PD-PS, drejt dështimit total
NE FAQEN 12 NE FAQEN 3

Enver Hoxha

NE FAQEN 4

Sherri i fundit në Kuvend

NE FAQEN 2

INTERVISTA

Njoftim i “SUPERSPORT”
Kompania mÎ e re ìSUPERSPORTî ka siguruar tÎ drejtat televizive sportive, tÎ kampionateve mÎ tÎ mira dhe mÎ tÎ ndjekura evropiane e botÎrore. Duke filluar nga 25 gusht 2006 kompania nis transmetimin e kÎtyre evenimenteve, nÎ kanalet ìPREMIUMî tÎ platformÎs ìDigitALBî. NÎ to do transmetohen me pagesÎ tÎ veÁantÎ, kampionatet mÎ spektakolare tÎ futbollit evropian si:
1. SERIA A 2. S PA N J O L L 3. A N G L E Z 6. P O R T U G E Z 7. G R E K 8. ELIMINATORET E KAMPIONATIT EVROPIAN TE KOMBETARES SHQIPTARE TE FUTBOLLIT

Spor t
FUTBOLL

“Motrat e Zogut nuk e donin Mbretëreshën”

Superiorja, rikthehen hijet e trukimeve
NE FAQEN 29

K UQEZINJTE

Sylviane Muselier, motra e vogël e Mbretëreshës Geraldinë, rrëfen intimitetet nga jeta e bashkëshortes së Ahmet Zogut. Jeta e panjohur e “Trëndafilit të bardhë të Budapestit” NE FAQET 26-27

4. F R A N C E Z 5. G J E R M A N

Kapllani, gol. Skela, pika e parë në Seria A
NE FAQEN 14

Si do tÎ abonoheni nÎ ìSUPERSPORTî?
LEXONI NE FAQEN 28

GAZETA S H Q I P

P E R R E K LA M A

KO N TA KT O N I N E N U M R AT: 069 20 50 420 • TEL 04 233 862 • FA X 04 272 567 • 069 20 50 458

marketing@gazeta-shqip.com

BETEJA POLITIKE

SHQIP 2

POLITIKE

E HENE, 18 SHTATOR 2006

Gara e përbaltjes ka filluar. Partitë konkurrojnë cila kërkon më shumë komisione

Dy palët kanë gjetur mënyrën si të fusin debatin politik në një rreth vicioz

Klasa politike duket se do ofrojë të njëjtën shfaqje të përbaltjes me akuza

Pozitë-opozitë, “luftë” me komisione hetimore
Dy kampet rivale i kundërpërgjigjen njëri-tjetrit me hetim reciprok
DARDAN MALAJ

ara e gjuajtjes me topa balte ka filluar. Pozita dhe opozi ta parlamentare kanë filluar të konkurrojnë cila kërkon më shumë komisione hetimore. Pa pyetur për efikasitetin e tyre, të dyja palët politike duket se kanë gjetur mënyrën më të mirë të futjes së debatit politik në një rreth vicioz. Plot shtatë kërkesa të tilla janë artikuluar ditët e fundit nga përfaqësues të dy partive kryesore në vend. Një iniciativë ligjore e opozitës për hetim duket se me patjetër do shoqërohet me një të tillë nga pozita. Ajo çka përbën faktin më shqetësues është se nën shembullin e komisioneve të shkuara, përveç rritjes së kostos financiare dhe përbaltjes reciproke, asgjë konkrete nuk ka dalë në shesh. Retorika e përditshme parlamentare duket qartë se rrotullohet rreth të njëjtit debat të dalë boje tashmë para opinionit publik. Parlamentarët do t’i ofrojnë sërish opinionit të njëjtën skenë të shëmtuar të përbaltjes, ndërsa do shtojnë të ardhurat personave, pasi çdo seancë pune në komisionet hetimore është shtesë mbi rrogën bazë. Opozita Drejtuesit e opozitës, që në fillim të legjislaturës së re parlamentare, premtuam një veprim politik më të ashpër. Kjo, duke pasur parasysh përgjithësisht komisionet hetimore dhe interpelancat parlamentare me ministrat dhe Kryeministrin Berisha. Që nga ditët e para të shtatorit, Partia Socialiste, si forca kryesore e majtë kërkoi ngritjen e një komisioni hetimor për prokurimet publike në rastin e rrugës transballkanike të Vlorës. Socialistët akuzojnë se tenderin e ka fituar firma që ka nën pronësi deputeti demokrat, Ardian Kollozi. Më tej, selia rozë krijoi një tjetër front lufte, ndërsa sulmoi familjen e Kryeministrit Sali Berisha. Sipas PS-së, deklaratat e pasurisë së familjes kryeministrore nuk janë të vërteta. Ndërsa akuzuan shefit e ekzekutivit për mosdeklarimin e një apartamenti, kërkuan vërtetimin e deklaratës së pasurisë së vajzës së Kryeministrit, Argita Berisha (Malltezi). Kjo e fundit, sipas opozitës, ka deklaruar 800 mijë euro të ardhura, disa apartamente dhe disa llogari bankare. Kërkesa e tretë e opozitës për ngritjen e një komisioni hetimor ka të bëjë me prokurimet publike dhe konkretisht, duke iu referuar tenderave, që, sipas PS-së, ka fituar deputeti demokrat, Preç Zogaj, përmes shtypshkronjës “Dita 2000” ku ka në pronësi gjysmën e aksioneve përmes të shoqes. Kërkesa e katërt ka të bëjë me kompaninë ajrore “Albatros”. Socialistët kërkojnë të vërtetojnë lidhjet e Kryeministrit dhe ministrit të Transporteve me presionin që ata pretendojnë t’i jetë bërë Presidentit të Republikës për shkarkimin e prokurorit të Përgjithshëm. Mazhoranca Kërkesa e opozitës për ngritjen e komisionit hetimor për pasurinë e familjes së Kryeministrit solli reagimin e mazhorancës. Nga ana tjetër, në shenjë kundërpërgjigjeje, ajo propozoi ngritjen e një tjetër komisioni hetimor për pasurinë e gjithë drejtuesve të lartë të shtetit, përfshirë edhe kryetarët e partive. Kërkesa e opozitës për të hetuar skandalin “Albatros”, solli kërkesën e mazhorancës për të hetuar burimet e financimit të kompanisë ajrore “Albatros”. Sulmi i fundit politik i shumicës parlamentare ndaj pakicës është kërkesa për hetimin e punës së kryetarit të Bashkisë së Tiranës, Edi Rama për sa u takon tenderave të kryer në këtë institucion.

G

OPOZITA

MAZHORANCA

BERISHA
Partia Socialiste kërkon të hetojë pasurinë e familjes kryeministrore dhe lidhjet nepotike të krijuara në shtet

“ALBATROS”
Partia Demokratike kërkon komision hetimor për burimet e financimit të kompanisë ajrore "Albatros"

KOLLOZI
Kërkohet të hetohet tenderi i rrugës së Vlorës i fituar nga firma që ka në pronësi deputeti demokrat, Ardian Kollozi

PASURIA
Mazhoranca kërkon hetim për pasuritë e drejtuesve të lartë të shtetit, përfshirë edhe krerët e partive politike

“ALBATROS”
Kërkohet të hetohet presioni ndaj kompanisë ajrore “Albatros”, për shkarkimin e Sollakut, përmes shantazhit ndaj Presidentit Moisiu

RAMA
Shumica parlamentare kërkon të hetojë tenderat publikë të zhvilluara në institucionin e Bashkinë së Tiranës

NENI 25

TENDERAT
PS kërkon hetim për tenderat publikë të fituar nga deputeti demokrat, Preç Zogaj, përmes shtypshkronjës “Dita 2000”

KOMISIONET HETIMORE
1. 2. Kuvendi ka të drejtë dhe me kërkesën e një të katërtës së të gjithë anëtarëve të tij, është i detyruar të caktojë një komision hetimi, për të shqyrtuar një çështje të veçantë Komisionet hetimore të Kuvendit veprojnë sipas procedurës së parashikuar me ligj

PERFITIMI
Çdo deputet përfiton një shumë parash shtesë mbi rrogën mujore për çdo mbledhje, kur merr pjesë në komisionet hetimore

Albtelekomi

Sollaku

Komisioni, ende pa një raport përfundimtar për hetimin
rej ditësh, nën drejtimin e aleancistit Neritan Ceka zhvillon punën komisioni hetimor për kompaninë shtetërore Albtelekom. Ndonëse duhet të kishte mbaruar javën e shkuar, ky komision ende nuk ka përfunduar aktivitetin e tij. Ndërsa shkak për këtë ka qenë mungesa e ministrit të Punëve Publike dhe Transporteve, Lulzim Basha, dhe atij të Ekonomisë, Genc Ruli. Raporti përfundimtar pritet të realizohet pasi të kenë dëshmuar para anëtarëve të komisionit edhe dy ministrat e kabinetit “Berisha”. Ndërsa nuk dihet ende në do ketë një raport apo dy raporte edhe për punën e këtij komisioni. Deri më tani janë konstatuar disa shkelje në punën e Albtelekom për sa u takon kontratave me AMC e Vodafone.

Komisioni u mbyll me dy raporte, të pakicës dhe shumicës

P

M

e kërkesën e Grupit parlamentar të Partisë Demokratike u ngrit komisioni hetimor për veprimtarinë e Prokurorisë së Përgjithshme. Në këtë kërkesë u rreshtuan disa çështje penale për të cilat mazhoranca fajësonte organin e akuzës se nuk kishte vepruar. Procesi i hetimit në këtë komision solli shumë debate mes anëtarëve socialistë dhe atyre demokratë. Ndërsa u thirrën për të dëshmuar shumë personazhe mes të cilave edhe vetë Kryeprokurori i Përgjithshëm, Theodhori Sollaku. Në fund të punës nuk u arrit të dilej me një raport. Shumica hartoi dhe miratoi në parlament raportin e saj ku faktonte shkeljet dhe kërkonte shkarkimin e Sollakut. Opozita, nuk ka njohur këtë raport dhe ka hartuar një raport alternativ.

EPOST-KRIZA HENE, 18 SHTATOR 2006 POLITIKE

E HENE, 18 SHTATOR 2006

POLITIKE

SHQIP 3 Marrëveshja PD-PS
KKRT-ja të zgjerohet nga pesë në shtatë anëtarë, dy anëtarët e rinj të jenë pjesë e shoqërisë civile, të përzgjidhen dhe të propozohen nga opozita. KD-ja i RTSH-së të zgjerohet nga shtatë në njëmbëdhjetë anëtarë, të katër kandidatët e rinj të vijnë nga shoqëria civile, të përzgjidhen dhe të propozohen nga opozita. Votimi me shumicën e cilësuar të propozohet nga Kuvendi për vendimmarrjen e të dyja institucioneve, për sa i përket çështjeve madhore, që do të përcaktohen nga Komisioni Parlamentar i Medias. Projektligji për amendimin e ligjit 8410 të propozohet nga një grup i përbashkët deputetësh, të përbërë si nga mazhoranca ashtu dhe nga opozita. Votimi me mazhorancën e cilësuar, nëse e lejon Kushtetuta të propozohet nga Kuvendi për të zgjedhur anëtarët e KKRT-së dhe KDRTSH-së, kur të rishikohet legjislacioni për median.

Pozitë-Opozitë

Shumë pika të marrëveshjes që kanë të bëjnë me KQZ-në, KKRTnë dhe KD-në e RTSH-së nuk po përmbushen nga mazhoranca

Blushi: Marrëveshja drejt dështimit
Bujar Nishani akuzon opozitën për pengesat që po shkaktohen
DARDAN MALAJ EVA GJURA

Kushtetuta të amendohet, që numri i anëtarëve të KQZ-së të rritet nga 7 në 9 anëtarë dhe të dy anëtarët të zgjidhen nga Kuvendi. Të dy partitë bien dakord, se LSI-ja dhe PDK-ja duhet të ftohen, që me propozim të përbashkët të propozojnë kandidatët për dy vendet bosh. Dy anëtarët duhet të votohen njëkohësisht nga Kuvendi. Shumica e thjeshtë në KQZ të jetë pesë me katër dhe shumica e cilësuar të jetë gjashtë me tre. Nënkryetari i KQZ-së t'i përkasë opozitës, të bashkëkryesojë dhe të zëvendësojë kryetarin nëse është e nevojshme dhe të bashkëfirmosë për të gjitha çështjet që janë kompetencë e kryetarit. Regjistri i përkohshëm të pastrohet para 20 tetorit 2006 dhe të pushojë se përdoruri si burim për listën e zgjedhësve. Puna e komisionit parlamentar "ad hoc" për reformën zgjedhore të rifillojë pa vonesë, në mënyrë që të rishikojë legjislacionin zgjedhor dhe të arrijë një konsensus. Kushtetuta në të ardhmen të amendohet, në mënyrë që mandati i të zgjedhurve vendorë në të ardhmen të bëhet katër vjet. Kuadri ligjor të amendohet, në mënyrë që të bëjë të mundur që zgjedhjet e përgjithshme dhe ato vendore të zhvillohen ose në pranverë ose në vjeshtë.

M

arrëveshja e paqes mes pozitës dhe opozitës ndodhet në prag të dështimit. Këtë e pranon, as më pak e as më shumë, një nga negociatorët kyç të këtij produkti, sekretari politik i socialistëve, Ben Blushi. Dje, në një prononcim për mediat, drejtuesi i Partisë Socialiste ka pranuar se implementimi i draftit për të cilin u ra dakord nuk po kryhet siç duhej. Nga ana e saj, mazhoranca këmbëngul se opozita është ajo që dëshiron të bllokojë reformën zgjedhore.

mandatin e kryetarit të Bashkisë së Tiranës. Ai ka shtuar se bllokimi i reformës është një vendim politik drejtpërsëdrejti i Edi Ramës, i cili nuk ka asnjë lloj interesi për realiz-

imin e marrëveshjes së arritur, por qëllimi është të shtyjë mandatin e tij në krye të Bashkisë së Tiranës dhe natyrisht për të zhvendosur vëmendjen nga lufta e brendshme

politike që ka ai brenda PS-së. Megjithëse është nënshkruar një marrëveshje mes PD-së dhe PS-së, e cila do t'i hapte rrugë bashkëpunimit në reformën zgjedhore,

që nga ajo ditë komisioni i reformës është mbledhur katër herë, por pa mundur të miratojë amendamentet e nevojshme për realizimin e reformës.

PS-ja braktis procesin e hartimit të listave

Fier

P

Blushi Duke ju referuar marrëveshjes së nënshkruar më 30 gusht mes përfaqësuesve të PD-së dhe PS-së, Blushi nuk ka evituar pakënaqësitë. "Partia Demokratike po zvarrit zbatimin e marrëveshjes, e cila rrezikon të mos zbatohet", theksoi Blushi. Sipas tij, shumë pika të marrëveshjes, që kanë të bëjnë me numrin e anëtarëve në KQZ-së, KKRT-në dhe Këshillit Drejtues të Radiotelevizionit, nuk po përmbushen nga mazhoranca. "Brenda javës së ardhshme, përfaqësuesit e Partisë Socialiste do të kërkojnë një takim me negociatorët e Partisë Demokratike, pasi marrëveshja nuk po zbatohet", vijoi Blushi. Sipas sekretarit politik socialist, ky takim do të ishte i domosdoshëm për zhbllokimin e punës së Komisionit Parlamentar për Reformën Zgjedhore, si dhe për zbatimin e marrëveshjes. "Ne prej kohësh presim që komisionet parlamentare të fillojnë implementimin e marrëveshjes, gjë e cila deri më sot nuk po ndodh", konstatoi Blushi. Sakaq, sipas tij, një pengesë për realizimin e marrëveshjes PD-PS është angazhimi i prefektëve në procesin e hartimit të listave. Duke ju referuar datës së zgjedhjeve, Blushi ka lënë çdo gjë të hapur për kompromis, nëse në fillim zbatohen 12 pikat e marrëveshjes. "Opozita është e gatshme të negociojë me mazhorancën për datën e zgjedhjeve të ardhshme vendore", pranoi Blushi. Por, paraprakisht, shtoi ai, duhet të realizohet reforma zgjedhore dhe të gjitha pikat e marrëveshjes së nënshkruar mes PD-së dhe PS-së. Nishani Bashkëkryetari i Komisionit të Reformës Zgjedhore, Bujar Nishani, ka akuzuar sërish dje opozitën, se po bllokon reformën zgjedhore, duke përdorur argumente që s'kanë asnjë bazë ligjore. Sipas tij, opozita ka bllokuar reformën zgjedhore për të shtyrë

artia Socialiste, dega Fier, kërcënon me braktisje të procesit të hartimit të listave të zgjedhësve. Shkak i këtij vendimi të rozëve fierakë është bërë vendimi më i fundit, se prefektët e qarqeve do të kenë kompetencat e plota në hartimin e këtyre listave. Kreu socialit i qytetit të Fierit, Pëllumb Hazizi, deklaron dhe akuzon prefektin e Fierit, Shahin Bejdajn, për monitorim të këtij procesi të shumëdiskutuar. "Monitorimi i procesit të hartimit të listave nga ana e prefektit të Fierit është i paligjshëm dhe në këtë mënyrë vetë prefekti përpiqet që të sigurojë me anë të shkeljeve ligjore dhe të çdo lloj tjetër dispozite ligjore, kontrollin jo vetëm të procesit të hartimit të këtyre listave, por edhe të gjithë procesin zgjedhor,që rrezikon të kalojë mes shkeljeve dhe abuzimeve", akuzoi Pëllumb Hazizi, kreu socialist i qytetit të Fierit. "Në një deklaratë publike, prefekti i Fierit, Shahin Bejdaj, kërcënon me heqje nga puna të gjithë administratën e gjendjeve civile të Fierit, nëse prej këtyre të fundit nuk zbatohet udhëzimet e Ministrisë së Brendshme. Nga ana tjetër, prefekti i Qarkut të Fierit, Shahin Bejdaj, hedh poshtë akuzat e bëra nga kryetari i Partisë Socialiste të Fierit dhe heq nga institucioni që drejton përgjegjësitë e atribuara prej opozitës fierake, si përpjekje për të marrë nën kontroll të gjithë situatën zgjedhore. "Jam i kushtëzuar larg çdo preference apo aderimi partiak që të zbatoj urdhrat e marra prej qeverisë dhe Ministrisë së Brendshme lidhur me listat zgjedhore. Është e vërtetë që në një deklaratë për shtyp, pak ditë më parë, kam thënë për shkurtim nga puna të punonjësve të gjendjeve civile, por kjo do të ndodhë në rastet e mospranimit nga ana e tyre të urdhrave që jam unë i pari që duhet t'i zbatoj", tha prefekti Bejdaj. Matilda Troka

REAGIMI

Nënkryetarja e Bashkisë së Tiranës replikon me mazhorancën

Bizhga: Bashkia, padi ndaj Ponit për shpifje dhe fyerje
Z
ëvendësministri i Brendshëm, Ferdinand Poni, do të paditet në prokurori për shpifje dhe fyerje nga Bashkia e Tiranës. Nënkryetarja e këtij institucioni iu kundërpërgjigj dje akuzave të bëra ndaj bashkisë dhe kërkesës për ngritjen e një komisioni hetimor për tenderat e kryer. "Shpreh publikisht keqardhjen dhe indinjatën për deklaratën e zëvendësministrit të Brendshëm në adresë të kësaj bashkie e të titullarit të saj", tha Bizhga. Sipas saj, lista e akuzave që Ferdinand Poni rinxori nga xhepi i partisë në pushtet për të hapur një komision hetimor ndaj Bashkisë së Tiranës e kryetarit të saj në prag të zgjedhjeve për pushtetin vendor, do të shkojë në prokurori. Kjo, në formën e kallëzimit për shpifje e fyerje për shkak të detyrës. "Zotit zëvendësministër do t'i duhet t'i vërtetojë akuzat e tij përpara organit kompetent, ose, në rast të kundërt, t'i nënshtrohet ai vetë ndëshkimit ligjor", theksoi Bizhga. Më tej, ai sqaroi se ligji nuk i njeh të drejtën e ngritjes së komisionit hetimor këshilltarëve bashkiakë. "Në rast se Parlamenti do ta ndërmarrë nismën të hetojë institucionin tonë, siç kërkoi zëvendësministri, është i mirëpritur të vijë e të kontrollojë, ashtu si erdhi në prag të zgjedhjeve të kaluara vendore, duke njollosur veten dhe opozitën e atëhershme", nënvizoi nënkryetarja e bashkisë. Sipas saj, Bashkia e Tiranës është padyshim institucioni më i kontrolluar në Republikën e Shqipërisë gjatë gjithë këtyre viteve dhe faktet, jo fjalët, tregojnë se është edhe institucioni me nivelin e me transparencën më të lartë. "Ndryshe as BERZH-i dhe as Banka e KE-së, që

PANGO

"Do të kërkojmë hetim për Ramën" D
eputetët e PD-së së Tiranës kanë mbështetur kërkesën e bërë nga grupi i këshilltarëve të PD-së në Këshillin e Bashkisë së Tiranës, për ngritjen e një komisioni hetimor parlamentar për të hetuar prokurimet dhe shpronësimet publike të kryera nga Edi Rama gjatë kohës që ai ka qenë kryetar i Bashkisë së Tiranës. Këtë e ka bërë të ditur dje, gjatë një konference për shtyp, një nga deputetët e kryeqytetit, Ylli Pango. Deputeti demokrat është shprehur se këtë nismë shumë shpejt do ta zyrtarizojnë në Kuvend. Pango tha se PD-ja do të denoncojë të gjitha veprimet e paligjshëm të Edi Ramës, i cili ka urdhëruar njerëzit e tij të mosmiratonin ngritjen e këtij komisioni nga Këshilli i Bashkisë së Tiranës.

kontrolluan gjendjen tonë financiare dhe kapacitetet tona administrative, nuk do t'i jepnin Bashkisë së Tiranës dy kredi të rëndësishme, duke hapur për herë të parë praktikën e kreditimit të një njësie vendore", vlerësoi Bizhga. Ajo tha se në mjediset e këtij institucioni ka filluar kontrollin një grup prej 14 ekspertësh të Kontrollit të Lartë të Shtetit. "Janë të mirëseardhur edhe zotërinjtë deputetë të Partisë Demokratike, por mundësisht, pasi të ketë mbaruar punën e tij Kontrolli i Lartë i Shtetit", kërkoi Bizhga. Ajo siguroi qytetarët, se edhe kjo nismë është njësoj si e mëparshmja, një përpjekje e dështuar pa nisur, për të dëmtuar imazhin e Bashkisë së Tiranës dhe kryetarit të saj, në prag të zgjedhjeve vendore. Sipas Bizhgës, miradministrimi i dokumentacionit, mjediset e zëna nga grupi i KLSH-së dhe mbingarkesa e stafit tonë teknik, që duhet të kryejë edhe detyrën e tij të përditshme ndaj qytetarëve, përveçse t'u gjendet pranë kontrollorëve e bën praktikisht të pamundur punën normale për një kontroll paralel.

SHQIP 4

P O L I T I K E

E HENE, 18 SHTATOR 2006

Nishani: Hoxha do të mbetet, ashtu siç e ka cilësuar Bashkimi Demokrat Evropian në deklaratën e Parisit të vitit '91, si Hitleri i shqiptarëve

Milo: Nuk kam bërë tjetër, por veçse kam nënvizuar një fakt historik për Enver Hoxhën ashtu siç vlerësoj edhe figura të tjera

Dy ditë më parë, banorët e kryeqytetit, por edhe të ardhur nga rrethet e tjera të vendit kanë përkujtuar 64-vjetorin e Konferencës së Pezës. Festa është organizuar ashtu si edhe në vitet e tjera nga Bashkia e Tiranës

Në festën e Pezës nuk ka marrë pjesë asnjë nga përfaqësuesit e mazhorancës dhe as nga qeveria. I vetmi përfaqësues i mazhorancës që është parë në këtë festë, ka qenë prefekti Ruxhdi Keçi

Reagimi
EVA GJURA

Precedenti

ivlerësimi i figurës së e En ver Hxhës ka rikthyer një o tjetër debat mes pozitës dhe opozitës. Vlerësimi pozitiv i bërë dy ditë më parë në festën e organizuar me rastin e 4-vjetorit 6 të Konferencës së Pezës nga kryetari i PDS-së, Paskal Milo, figurës së Enver oxhës nuk ka kaluar pa H u komentuar edhe nga Partia Demokratike. Zëdhënësi i Grupit parlamentar të PD-së, Bjar Nisu hani, gjatë një konference për shtyp të dhënë dje, është shprehur se qëndrimi i mbajtur nga kryetari i PS-së, Edi Rma, dhe a liderët e tjerë të opozitës ndaj ishdiktatorit Enver Hxha është një o akt i shëmtuar. " rikujtomë këtij I bosi të krimit, se për shqiptarët që i besojnë lirisë, demokracisë dhe kombit, Enver Hxha, do të o mbetet ashtu siç e ka cilësuar ashkimi Demokrat Evropian në B deklaratën e Parisit të vitit ' , si 9 1 H i shqiptarëve dhe Evropës itleri së pasluftës" është shprehur , deputeti Nishani, në deklaratën e tij për shtyp. Sipas tij, dy ditë më parë, Edvin Rma, persona azhi që kaloi fëmijërinë e rininë e tij, i sëmurë me pasionin e pastrimit dhe lustrimit për orë të tëra çdo ditë të busteve të diktatorit Enver Hxha në studiot e të o atit, festoi duke revokuar dhe kënduar për Enver Hxhën, diko tatorin më të urryer në historinë e shqiptarëve. " dvin Rma, me E a një grusht fanatikësh ekstremistë, kënduan dhe hodhën valle për njeriun më gjakësor në historinë e Shqipërisë, satrapin që për 40 vjet me radhë ekzekutoi pa gjyqe, persekutoi në kampe përqendrimi rreth 1/ e sh4 qiptarëve" është shprehur Nis, hani. Gjithashtu, ai ka shtuar se duke kënduar për Enver Hxo hën, bustet e të cilit, Rma i lusa tronte dhe i shkëlqente me pasion patologjik për vite të tëra, ky përfaqësues i krimit të organizuar dhe mafies së drogës, poshtëron memorien historike të kombit, kujtimin e dhjetëra mijërave viktima të pafajshme që u vranë pa gjyqe vetëm se mbronin lirinë dhe vlerat e saj, apo që vdiqën nga terrori, sëmundjet, uria në gulagët e panumërta apo kooperativat famëkeqe bujqësore të sistemit hoxhist" . Deklarata e Milos Dy ditë më parë, kryetari i PDS-së, Paskal Milo, ka vlerësuar historinë e Shqipërisë dhe figurat e saj. Në respekt të historisë dhe " të vërtetës historike, ne vlerë-

R

Enver Hoxha “trazon” politikën shqiptare
Mazhoranca: Kujtimi i Hoxhës nga PS, akt i turpshëm
sojmë të gjithë ata që kanë marrë pjesë në Konferencën e Pezës që nga Myslym Peza e deri tek Enver oxha"Kjo është H . deklarata e djeshme e kryetarit të PDS-së, Paskal Milo, e bërë në ceremoninë e zhvilluar me rastin e 4-vjetorit 6 të kësaj ngjarjeje historike në Pezë. Deklarata e Milos është pritur mjaft mirë nga veteranët që kanë marrë pjesë në festën e Pezës. Kreu i PDS-së, Milo, është shprehur se ajo deklaratë nuk është bërë prej tij në kontekstin politik të vlerësimit të figurës së Enver Hxhës, o por vetëm nga pikëpamja historike. Ky ka qenë pozi" cioni im si historian dhe unë aty kam evokuar të gjithë pjesëmarrësit në Konferencën e Pezës dhe jo vetëm Myslym Pezën apo Enver Hxo hën, por dhe ballistin Ali Be geja apo zogistin Abaz Kupi, si dhe të gjithë komunistët e tjerë"është shprehur ai. , Sipas Milos, ne duhet të jemi realistë, pasi historia nuk mohohet. " uk kam bërë tjetër, shton ai, N por veçse kam nënvizuar një fakt historik për Enver H oxhën" .

Statusi i veteranit, sherri i politikës
uk është hera e parë që En ver Hxha është bërë o mollë" " sherri për politikën shqiptare, megjithëse i vdekur. Pak kohë më parë, riciklimi i emrit të tij nga ish-ministri i Mbrojtjes, Pandeli Majko, i cili propozonte që familja e tij të merrte statusin e veteranit ka shkaktuar debate të ashpra në politikën shqiptare. PD-ja dhe ish të përndjekurit politikë kanë akuzuar PS-në, e cila po ridimensionon figurën e diktatorit oxha. Pjesë e debatit mes H PS-së dhe PD-së për diktatorin oxha nëse ky i fundit e meriH ton apo jo statusin e veteranit është bërë edhe institucioni i Presidencës. Gjatë një njoftimi për shtyp të pranverës së vitit të kaluar, institucioni i Presidencës ka bërë me dije sePres" identi i epublikës nuk ka deR kretuar, nuk ka urdhëruar dhe as nuk ka propozuar dhënien e statusit të veteranit për Enver oxhën" Ndërsa deklarata e H . ish-ministrit të Mbrojtjes, Pandeli Majko, ka qenë se Enver " oxha është një nga ata persoH na që kanë pasur kontributin e tyre në luftë dhe si i tillë, të interesuarit për statusin e veteranit për të, duhet të plotësojnë të gjitha dokumentet e duhura. Ai ka sqaruar se nga Presidenca është përcjellë një letër, sipas procedurës që ka ky institucion, për zgjidhjen e çështjes së pretenduar nga bashkëshortja e diktatorit oxha. H Kjo letër, sipas Majkos, duket se është marrë nga komisioni, si një bazë për nisjen e procedurave" Deklarata, e cila më . pas është kundërshtuar nga PD-ja, opozita e asaj kohe, sot mazhoranca. erisha ka qenë B shprehur se dhënia e statusit " të veteranit për diktatorin oxH ha është një provokacion i ulët që u bëhet dhjetëra mijëra shqiptarëve, të cilët u burgosën, u internuan dhe u vranë pas luftës. erisha e ka vlerësuar B këtë veprim si pjesë e aleancës Nano - Moisiu, pasi ua ka fatu" ruar" këtyre të dyve idenë dhe vendimin e marrë" Sipas tij, . edhe pse u shfuqizua nga ministri Majko, statusi i veteranit për diktatorin komunist oxH ha, përbën një përpjekje për të rehabilituar monstrën e his" torisë sonë kombëtare.

N

Rama, i sëmurë me pasionin e pastrimit dhe lustrimit të busteve të diktatorit

Deklarata e Milos acaron mazhorancën, PS po riciklon të shkuarën

qëndrimet

Nishani
Nishani tha se duke kënduar për Enver Hoxhën, bustet e të cilit, Rama i lustronte dhe i shkëlqente me pasion patologjik për vite të tëra, ky përfaqësues i krimit të organizuar dhe mafies së drogës, poshtëron memorien historike të kombit, kujtimin e dhjetëra mijërave viktima të pafajshme që u vranë pa gjyqe

Milo
Kryetari i PDS-së, Milo, është shprehur se ky ka qenë pozicioni im si historian dhe unë aty kam evokuar të gjithë pjesëmarrësit në Konferencën e Pezës dhe jo vetëm Myslym Pezën apo Enver Hoxhën, por dhe ballistin Ali Begeja apo zogistin Abaz Kupi, si dhe të gjithë komunistët e tjerë

Rama
Kryetari i bashkisë është shprehur në festën e Pezës, se "Peza është amaneti ynë, është një amanet vlerash të patjetërsueshme për socialistët si liria, demokracia dhe solidariteti sensi i së drejtës dhe autonomia si bashkëjetesë qytetare, ku liria e gjithsecilit mbaron atje ku fillon liria e tjetrit

TAKSAT VENDORE

E HENE, 18 SHTATOR 2006

EKONOMI

SHQIP 5

miratimi
Sipas projektligjit të miratuar nga Komisioni i Ekonomisë para disa ditësh, do të jenë bashkitë dhe komunat, institucionet që do të vendosin fatin” “ e bizneseve

vërtetimi
Nëse biznesi i vogël, i cili verifikohet, është në gjendje të vërtetojë xhiron me anën e dokumenteve ligjore, atëherë biznesi nuk ndërron status

arkat
Ndërsa për ata që punojnë me arka regjistruese dhe që lëshojnë kuponë për blerësit, për çdo shitje xhiroja vërtetohet nga shitjet e regjistruara

Një pjesë e bizneseve të vogla i kanë mbajtur këto dokumente ligjore në mënyrë të pjesshme ose jo të rregullt

BIZNESI I VOGEL

Statusi i bizneseve, ja si do vendoset
Me projektligjin e ri është pushteti vendor ai që do të riklasifikojë bizneset
ERVIN MYFTARI

uke filluar nga 1 janari i vitit që vjen, është pushteti lokal ai që do të klasifikojë bizneset, se në cilin grup bëjnë pjesë. Deri në ditët e sotme, klasifikimin e bizneseve, në të vogël apo në të madh, e kanë bërë organet tatimore, të cilat përdorin edhe mënyra alternative për të realizuar këtë ndarje. Por, mënyrat e përdorura nga tatimorët kanë qenë të kundërshtuara nga ana e bizneseve, që, sipas tyre, riklasifikimi i bizneseve bëhej në mënyrë të padrejtë. Sipas projektligjit të miratuar nga Komisioni i Ekonomisë para disa ditësh, do të jenë bashkitë dhe komunat, institucionet që do të vendosin “fatin” e bizneseve, të cilat janë në kufijtë e ndarjes midis këtyre dy grupeve. Ky kufi nuk është ndryshuar, as në sistemin e ri të taksave, që do të hyjë në fuqi vitin e ardhshëm. Sipas këtij projektligji, çdo subjekt, i cili kryen një biznes, me anë të të cilit realizohet gjatë vitit fiskal një e ardhur bruto vjetore (xhiroja e qarkulluar) më e vogël ose

D

e barabartë me 8 milionë lekë, i nënshtrohet detyrimit të pagesës së taksës vendore mbi biznesin e vogël. Në ligj është parashikuar që bashkitë dhe komunat, sa herë që vlerësojnë se një biznes nuk përmbush kushtet për t’u kualifikuar si biznes i vogël, kryejnë çregjistrimin e tij dhe këtë biznes ia kalojnë organeve tatimore të pushtetit qendror. Që nga ky çast, biznesi i kualifikuar si i madh vihet nën juridiksionin e organeve tatimore të pushtetit qendror. Nga ana e tyre, organet tatimore kanë përdorur deri tani përcaktimin e

statusit me metoda alternative. Zëvendëskryetari i degës së tatimeve në rrethin e Tiranës, Faslli Goga, ka shpjeguar për gazetën “Shqip”, se kjo është një procedurë, e cila konstaton një verifikim të

drejtpërdrejtë nga ana e degës së tatimeve. Sipas tij, një komision verifikimi, i cili përbëhet nga një inspektor kontrolli dhe nga një inspektor regjistrimi, shkon pranë subjektit dhe bën një aktverifiki-

mi mbi xhiron e këtij subjekti. “Nëse biznesi i vogël, i cili verifikohet, është në gjendje të vërtetojë xhiron që duhet nën 8 milionë lekë, kjo kryhet me anën e dokumenteve ligjore. Vetëm në këtë mënyrë, biznesi nuk ndërron status. Por, sipas Gogës, një pjesë e bizneseve të vogla i kanë mbajtur këto dokumente ligjore në mënyrë të pjesshme ose jo të rregullt, ndaj këto biznese të vogla janë të detyruara t’i binden ligjit dhe të riklasifikohen sipas parashikimeve që bëjnë inspektorët në aktin e verifikimit. Por, duket se me ardhjen e

aktualisht
Deri në ditët e sotme, klasifikimin e bizneseve e kanë bërë organet tatimore, të cilat përdorin edhe mënyra alternative për të realizuar këtë ndarje

kundërshtimi
Mënyrat e përdorura nga tatimorët kanë qenë të kundërshtuara nga ana e bizneseve, që, sipas tyre, riklasifikimi i bizneseve bëhej në mënyrë të padrejtë

janarit do të jenë specialistët e pushtetit lokal që do të bëjnë këto verifikime. Sipas ligjit, “për taksat e biznesit të vogël”, tatimpaguesi detyrohet të mbajë librin e shitjeve dhe librin e blerjeve, biznesi duhet të regjistrojë çdo ditë shitjet dhe blerjet ditore. Ndërsa për ata që punojnë me arka regjistruese dhe që lëshojnë kuponë për blerësit, për çdo shitje xhiroja vërtetohet nga shitjet e regjistruara. Në këtë mënyrë, nëse subjekti vërteton xhiron nën 8 milionë lekë, me anë të këtyre dokumenteve, atëherë statusi i tij nuk do të preket, në rast të kundërt inspektorët e tatimeve, pranë pushtetit lokal, do të përdorin metoda të tjera në përcaktimin e xhiros. Këto metoda alternative, kur ndiqeshin nga dega e tatimeve, konstatonin në rikrijimin e xhiros së saktë të një biznesi. Ata mbështeteshin në kostot që ka një biznes, konkretisht në koston e qirasë, koston e blerjes, koston e pagave, pagesat e ndryshme që biznesi realizon dhe në fund, duke llogaritur një marzh fitimi prej 10 për qind. Në këtë mënyrë arrihet te xhiroja e vërtetë që biznesi realizon.

Një komision verifikimi, i cili përbëhet nga një inspektor kontrolli dhe nga një inspektor regjistrimi, shkon kufiri pranë subjektit Çdo subjekt, i cili me kryen një biznes,
iqeni i Prespës së Vogël në ter ritorin shqiptar rrezikon të kthehet në një moçalishte të ndotur, nëse do të vazhdojë zbrazja e tij për qëllime ujitje në fushën e Korçës. Siç rezulton nga një studim i përbashkët greko-shqiptar, lidhur me sistemin hidrik të Prespës së Vogël dhe lumit të Devollit, kërcënimi i shndërrimit të liqenit në një pellg balte është më se evident. Studimi është publikuar nga organizata mjedisore joqeveritare “Bashkësia e Mbrojtjes së Prespës” në bashkëpunim me shoqatën ambientaliste shqiptare, PPNEA (Protection and Preservation of the Natural Environment in Albania) me financim të Drejtorisë së Bashkëpunimit Ndërkombëtar Për Zhvillimin në Ministrinë e Jashtme greke. Sipas studimit, devijimi i shtratit të lumit Devoll nga derdhja e tij në Prespën e Vogël, në mes të viteve 1970, ka ulur në mënyrë dramatike rëndësinë mjedisore dhe social-ekonomike të pjesës shqiptare të liqenit, zonë e cila është karakterizuar nga një emigrim masiv, ndërsa banorët e mbetur janë në një gjendje të vështirë ekonomike për shkak të burimeve të varfra të shkaktuara nga tharja e Prespës së Vogël. Më konkretisht, në 25 vitet e fundit devijimi i lumit të Devollit ka bërë që pjesa shqiptare e Prespës së Vogël të ndotet nga prurjet inerte të rrjedhave të lumit të Devollit. Nga ana tjetër, tërheqja e liqenit dhe ulja e nivelit të ujit ka bërë që në pjesën shqiptare të zhvillohet një bimësi e

detyrimi
Tatimpaguesi detyrohet të mbajë librin e shitjeve dhe librin e blerjeve, biznesi duhet të regjistrojë çdo ditë shitjet dhe blerjet ditore në këto libra

Këto metoda alternative, kur ndiqeshin nga dega e tatimeve, konstatonin në rikrijimin e xhiros së saktë të një biznesi

L

anë të të cilit realizohet gjatë vitit fiskal një xhiro deri në 8 milionë lekë, bën pjesë te biznesi i vogël

FENOMENI

Një studim i përbashkët greko-shqiptar paralajmëron tharjen e liqenit në Parkun Kombëtar

Ambientalistët: “Prespa e Vogël rrezikon të kthehet në një moçalishte”
dendur e zhytur në baltë, duke krijuar një moçalishte të madhe. Kjo ka bërë që të ndryshojnë edhe cilësitë ekologjike të zonës dhe veprimtaritë që rrjedhin prej tyre. Nga takimi i autoriteteve shqiptare me përfaqësuesit e studimit në fjalë u bë e ditur se është nevojë emergjente mosshfrytëzimi i ujërave të Prespës së Vogël për vaditjen e fushave të Korçës, por të rishikohen potencialet ekologjike dhe mjedisore të zonës në përfitim të banorëve të zonës. Shkencëtarët, që u morën me studimin, dolën në përfundimin se ndotjet dhe pasojat e 10 viteve të fundit duhet t’i nënshtrohen një studimi të dytë për të mundësuar rehabilitimin e pjesës shqiptare të

studentët

ushqimet

BSH: “Çmimi i guvernatorit për diplomën më të mirë”

Çmimet e artikujve bujqësorë rriten gjatë fundjavës

B

anka e Shqipërisë do të organizojë konkursin Çmimi i guvernatorit për “ diplomën më të mirë”ku të gjithë studentët , e diplomuar këtë vit mund të konkurrojnë me temat e tyre të diplomës, që fokusohen në çështje të lidhura me veprimtarinë e Bankës së Shqipërisë. Qëllimi i këtij projekti është të nxisë studentët dhe universitetet e tyre të ndërmarrin studime për çështje që lidhen me ekonomiksin monetar, stabilitetin financiar dhe/ose çështjet e integrimit evropian. Çmimi i parë vlerësohet me 2000 euro, i dyti me 1500 dhe i treti me 1000 euro.

Ç

mimet mesatare të shitjes së ushqimeve në fund të kësaj jave, në tregjet e vendit kanë shënuar rritje të lehtë, kundrejt javës së kaluar. Sipas specialistëve, rritja e çmimeve lidhet me rritjen e kërkesës së konsumatorëve për ushqimet vendase, ku faktori i sezonit po ndikon në ndryshimin e çmimit të tregtimit të ushqimeve, kryesisht atyre bujqësore. Sipas statistikave të Ministrisë së Bujqësisë, në tregjet e shitjes me pakicë, çmimet e produkteve bujqësorefru( ta-perime) prodhime vendi apo importi, janë rritur mesatarisht me rreth 3 për qind.

Prespës së Vogël. Parku i Prespës Parku Kombëtar i Prespës ka një sipërfaqe prej 27750 hektarësh dhe ndodhet në kufirin mes Shqipërisë, Greqisë dhe Maqedonisë. Ai përbehet nga Prespa e Madhe dhe Prespa e Vogël, si dhe nga rezervuarët e tyre ujore. Kjo zonë është shumë e pasur me vlera kulturore, ku vlen të përmenden kishat heremite të periudhës Bizantine dhe shpellën e Trenit, e cila ndodhet në liqenin e Prespës së Vogël. Këtu janë zbuluar vendbanime të hershme të epokës së bronzit, dhe kështjella e Trajanit është një nga vendet më të lashta të kësaj zone, e ndërtuar në shekullin 8 para erës sonë. Po ashtu, mund të përmendet dhe kisha e Shën Mërisë e ndërtuar në ishullin e Maligradit në shekullin 14. Ky rajon është mjaft i rëndësishëm për eko-turizmin. Liqeni i Prespës se Madhe dhe ai i Prespës së Vogël janë pjesë e Parkut Ballkanik të Prespës, nëpërmjet një marrëveshjeje të firmosur nga kryeministrat përkatës. Ky park ka mjaft mundësi për zhvillimin e eko-turizmit, peshkimit, për mbledhjen e bimëve mjekësore, turizmin familjar, sportet ujore etj. Fatkeqësisht, kallamishtet, fillojnë nga bregu i liqenit të Prespës së Vogël dhe mbulojnë krejt sipërfaqen ujore deri në një ngushticë malesh. Në të djathtë të liqenit, kaltërsia e ujit në pjesën tonë të liqenit ka humbur dhe ajo shquhet vetëm tutje, atje ku fillon kufiri grek i liqenit. Leonard Mitro

SHQIP 6

AKTUALITET

E HENE, 18 SHTATOR 2006

Policia kap një kalë të ngarkuar me paketa “Bond”

Karburanti nuk i plotësonte kushtet për në treg

Bulqizë, kontrabandë cigaresh me kafshë
P
olicia e Bulqizës ka kapur një sasi cigaresh kontrabandë që kishin për destinacion Maqedoninë. Ngjarja ka ndodhur në pikën kufitare të Viçishtit, në rrethin e Bulqizës, në orët e vona të së shtunës. Forcat policore të kësaj pike kufitare kanë bllokuar një kalë të ngarkuar me 8 koli paketa cigaresh të llojit “Bond”, që do të kalonin kufirin për në Maqedoni. Këtë e konfirmoi për “Shqip”, zëdhënësi i Drejtorisë së Policisë Dibër, Aldo Puca. Personi përgjegjës që po trafikonte cigare kontrabandë, duke përfituar edhe nga errësira, është larguar në drejtim të paditur, duke i shpëtuar kapjes nga forcat e policisë. Malli, me vlerë 300 mijë lekë është konfiskuar në cilësinë e provës. Hy.Li.

Vlorë, bllokohet anija me gaz të lëngshëm
A
nija "Marjana", e cila prej ditësh kishte mbërritur nga Gjeorgjia për t'i sjellë gaz të lëngshëm një firme në Shqipëri, është bllokuar në Portin e Vlorës. Sipas burimeve nga ky port, anija transportonte 1297 tonë gaz të lëngshëm, një sasi e të cilit u shkarkua. Pas analizës së kryer në Inspektoratin e Hidrokarbureve, rezultoi se gazi që transportonte anija kishte nivel të lartë të një prej përbërësve (Izopetan), kështu që gazi nuk mund të vazhdonte të eksportohej, pasi duhet të kalonte një tjetër fazë përpunimi. Sipas drejtuesve të doganës, drejtuesit e firmës vendosën që anija të rikthehej përsëri në Gjeorgji, nga prej dhe kishte ardhur. Ha.Ko.

Doganieri Genci Spaho nuk është arrestuar ende, edhe pse prokuroria ka firmosur urdhrin prej tri ditësh

DEVOLL

Policia ngec te miku i deputetit
Njeriu që ndihmoi kontrabandistin është kushëriri i Edmond Spahos
GEZIM ASHIMI

as goditjes që u dha në radhët e policisë së Komis ariatit të Devollit për shkak të kontrabandës së një sasie konfeksionesh të hyra nga Greqia nëpërmjet doganës së Kapshticës, ndonëse janë bërë një numër arrestimesh e lëvizjesh, ende nuk është përmbushur urdhri i prokurorisë për arrestimin edhe të një doganieri në Kapshticë. Doganieri Genci Spaho, banues në fshatin Pilur të Devollit, dy ditë pasi është vendosur urdhri i arrestit të tij me akuzën shpërdorim detyre për rastin e kontrabandës së eputeti i PD-së, Edmond Spaho, mallrave nuk është pranon se ka lidhje farefisnore me kapur nga policia, doganierin Ganci Spaho, i cili, sipas polndërkohë që të gjithë icisë, ka shkelur ligjin duke lejuar të të dyshuarit e tjerë kalojë pa zhdoganuar në doganën e Kappër favorizim të kësaj shticës një furgon me konfeksione. Dekontrabande kanë puteti demokrat shprehet se ka dijeni përfunduar brenda për ngjarjen e ndodhur dhe për këtë ëshpak orëve në dhomat të njohur nëpërmjet medias, por nuk prae paraburgimit të Konon që të ketë ndikuar për mosarrestimin misariatit të Korçës. e doganierit Genci Spaho. Gjatë një pronVetëm pas arrestimit oncimi për gazetën “Shqip”, Edmond të katër punonjësve Spaho shprehet se “me sa jam në dijeni të policisë me shërunë, ai është arrestuar nga policia. Nëse bim në pikën doganai ka shkelur ligjin duhet të ndëshkohet ore të Kapshticës dhe si gjithë të tjerët. Nuk kam ndërhyrë dhe zvarritjeve të vazhnuk kam ndërmend të ndërhyj për fadueshme për kapjen vorizimin e tij. Nëse ka ndonjë pretene doganierit Genci dim se ka pasur ndërhyrje nga unë apo Spaho, doli se ky i në emrin tim, le të dalë publikisht dikush fundit është kushëri i dhe të thotë se nga ka pasur ndërhyrje. parë me deputetin Unë kam dhjetëra kushërinj dhe nuk Edmond Spaho, mbaj përgjegjësi për ta, por mbaj njëkohësisht edhe përgjegjësi vetëm për veten dhe familkryetar i Komisionit të jen time. Kush ka shkelur ligjin le të Ekonomisë në Kuvndëshkohet”. endin e Shqipërisë. Burime të rezervuara nga policia e Komisariatit të Devollit, thanë se janë pak a shumë në dijeni të vendndodhjes apo lëvizjeve të doganierit Genci Spaho, e megjithatë, pas dy ditësh të shpalljes së tij në kërkim dhe urdhrit të arrestimit nga Prokuroria e Korçës është i vetmi që nuk ka përfunduar në pranga. Sipas të dhënave nga rrethi i Devollit, gjatë këtyre dy ditëve, ish-doganieri ë vazhdim të veprimeve është parë të qarkullojë me një aupër të kundërshtuar pro toveturë me targa greke, por 37jektet e investimeve në vjeçari Spaho për një rrethanë ose bregdetin e gjirit të Vlorës, Aleanca një tjetër nuk ka përfunduar në Qytetare për Mbrojtjen e këtij bregduart e policisë. Zyrtarisht, bu- deti, organizoi dje një miting në rimet e policisë në Komisariatin e Sheshin e Flamurit. Drejtues të AleDevollit nuk pohuan që të ketë ancës, intelektualë vlonjatë ndërhyrje për favorizimin e ish- kundërshtuan projektet e investidoganierit Genci Spaho si djalë meve me bazë nafte, që janë planxhaxhai i deputetit të Korçës, Ed- ifikuar për t’u realizuar në bregdemond Spaho, por u pranua që ai tin e gjirit të Vlorës. Kjo, sipas ndodhet në rrethin ku banon dhe folësve, nuk do t’u sjellë asgjë pozise nuk është arrestuar. Për të tive qytetit dhe qytetarëve, por këputur lidhje nepotike që janë përkundrazi, do të cenojë të ardhngritur në rrethin e Devollit midis men e turizmit. Sipas tyre, qytetaradhëve të policisë, drejtori i poli- rët duhet të ngrihen e të kundërcisë rajonale, Shemsi Prençi, tha se shtojnë këtë padrejtësi që i bëhet ka kërkuar lirimin nga detyra të dy Vlorës, e cila nuk ka nevojë për nafdrejtuesve kryesorë të policisë të, përpara se të ketë nevojë për kufitare në rrethin e Devollit; atij turizëm. “Investime të natyrës së të shefit të kufirit dhe shefit të pol- depozitave të “Petroliferës”, do të icisë kufitare në doganën e Kap- shkaktojnë një katastrofë të vërtetë shticës. Prençi tha se rezultojnë ekologjike dhe me pasoja të parinë përmasa shqetësuese emërimet e punonjësve të policisë nga rrethi i Devollit në doganën e Kap-

P

shticës, por krahas tyre, nuk janë të pakët edhe të punësuarit si doganierë nga ky rreth në pikën kufitare. Një prej tyre rezulton të jetë edhe doganieri Genci Spaho, kushëri i parë i deputetit Edmond Spaho, që ndonëse akuzohet për shpërdorim detyre lidhur me kontrabandën e veshjeve të konfeksioneve të zbuluar dy ditë më parë dhe është person në kërkim, nuk arrestohet nga policia lokale e Devollit.

doganieri
Genci Spaho akuzohet nga policia e Korçës si bashkëpunëtor në kontrabandimin e një sasie konfeksionesh që vinin nga Greqia natën e së premtes së javës që shkoi
KONTRABANDA

policët
Për bashkëpunim në kontrabandë, policia e Korçës arrestoi katër efektivë të policisë kufitare të Devollit, ndërsa është kërkuar edhe shkarkimi i krerëve të tyre

deputeti
Edmond Spaho, deputet i Partisë Demokratike, pranon se doganieri Genci Spaho është i afërm i tij, por thotë se nuk ka ndërhyrë te policia për favorizimin e tij

deputeti

Spaho: S’mbaj përgjegjësi për veprimet e kushërinjve

Fshatarët presin pyjet përtej kufirit
rerja masive dhe e vazhdueshme vitet e fundit e pyjeve në rrethin e Devollit, ka sjellë krahas rrafshimit të sipërfaqeve të tëra pyjore, tendencën për të prerë dru zjarri edhe në tokën greke. Banorë të fshatrave të Devollit të Sipërm si: Miras, Arzë, Nikolocë, Vidohovë etj., në dy tri vitet e fundit, prerjen e druve të zjarrit për t’i tregtuar e kanë zhvendosur në pyjet e afërta të fshatrave grekë. Ndonëse ilegalisht dhe në mjaft raste duke provokuar incidente në tokën greke, banorët e këtyre fshatrave nuk e kanë ndërprerë prerjen e paligjshme të pyjeve në territorin e shtetit fqinj. Dhjetëra hektarë pyje në fshatrat e afërta greke, tashmë janë rrafshuar njësoj si sipërfaqet pyjore në tokën shqiptare. Fenomeni shqetësues është ngritur herë pas here nga pala greke, sidomos në takimet ndërkufitare, edhe në njësi të pushtetit lokal si Komuna e Mirasit apo Prefektura e Korçës. Remzi Gupe, drejtor i shërbimit pyjor në rrethin e Devollit, i pyetur nga gazeta “Shqip” për këtë dukuri, tha se nuk mund të sqarojë se çfarë ndodh me prerjen e pyjeve në tokën greke. Por burime nga Komuna e Mirasit, e cila përfshin një pjesë të mirë të fshatrave të Devollit të Sipërm, thanë se janë detyruar që në disa raste të kërkojnë ndihmën e policisë kufitare shqiptare për të frenuar në një fare mase prerjen e pyjeve me rrezik incidentesh në tokën greke. Banorët e këtyre fshatrave, pasi depërtojnë me kafshë në brendësi të tokës greke, kryesisht në orët e para të mëngjesit kryejnë prerjen e pyllit matanë kufirit për dru zjarri. Dëmtimi i pyjeve në brendësi të tokës greke, sipas të dhënave nga banorë të zonës, ka arritur në një thellësi mbi 3 kilometra, si pasojë e prerjes pa kriter dhe të vazhdueshëm në këto vitet e fundit. G.Ashimi

D

P

Edmond Spaho

VLORE

Aleanca Qytetare organizon protestën e radhës kundër projekteve industriale në zonë

Vlonjatët, te “Sheshi i Flamurit” për mjedisin N
në Sheshin e Flamurit në qytetin e Vlorës. Drejtuesit e Aleancës për Mbrojtjen e Gjirit të Vlorës, Gani Mezini dhe Aleksandër Mita, thanë për gazetën se, përmes këtyre mitingjeve, ata do të synojnë të ndikojnë në vendimmarrje. “Strategjia jonë në të ardhmen, do të përcaktohet në varësi të hapave që do të ndërmarrë qeveria për konkretizimin e projekteve që janë promovuar prej saj, në zonën e bregdetit”, thanë ata. Nga ana tjetër, ata nuk specifikuan strategjinë që kanë planifikuar për më tej, por u shprehën se, format e protestës demokratike janë të llojeve dhe formave të ndryshme dhe ata do t’i shfrytëzojnë ato. Po ashtu, Mezini dhe Mita, u shprehën për gazetën se, i kërkojnë qeverisë të mbajë premtimin që Vlora të shpallet Park Turistik Kombëtar. H.Koçi

parueshme për bregdetin”, u shprehën përfaqësues të shoqatave të ndryshme, të mbledhur në mitingun e djeshëm, të organizuar në Sheshin e Flamurit. Juristja Drita Aga u kërkoi qytetarëve, të mbështesin nismën për kundërshtimin me mjete demokratike dhe me protesta të konkretizimit të projekteve me bazë nafte që kërkohen të

konkretizohen në bregdetin e gjirit të Vlorës. Folës të tjerë, përsëritën idenë se, alternativa e vetme për Vlorën mbetet turizmi dhe në funksion të tij duhet të orientohen të gjitha investimet. Në këtë miting, u nënvizua se, “Petrolifera” është shumë pranë dhe ajo nuk duhet të ndërtohet. Mitingu i djeshëm, pason ata që janë zhvilluar më parë

HISTORIA E JORIDES

E HENE, 18 SHTATOR 2006

AKTUALITET

SHQIP 7

Intervista

Jorida: Të takoj djalin pas 7 vjetësh? Një mrekulli
Nëna e Efrit rrëfen për jetën e saj në pritje të të birit
BLEDI GILAJ

N

saj. Si keni arritur t’ia dilni ëna e Efrit 10-vjeçar, Jori mbanë e vetme në Itali, pasi da Bregasi, e cila denoncoi ndarja juaj me Fehmi Cicin padrejtësitë që po i bëhen ka ndodhur pikërisht atje? Pas ndarjes time me Fehmiun, me të birin, deklaron se është e gatshme të kthehet në Shqipëri në çdo moment, nëse babai i fëmijës i premton me të vërtetë ato që deNëse Fehmi Cici, vërtet, klaroi në media. Në një intervistë për “Shqip”, ajo ka rrëfyer dhimbdo të bëjë një gjë të tillë, jen e saj prej kaq vitesh për të biunë do isha shumë e rin e munguar dhe ka treguar se si e ka pritur lajmin nga ish-bashlumtur, pasi kam shtatë këshorti i saj, me të cilin u nda disa vjet që nuk e takoj tim bir vjet më parë. Për herë të parë, ajo rrëfen edhe si e ka përballuar jetën e saj, kur ka mbetur e vetme në Itali. Sot (dje), në gazetën “Shqip” kemi publikuar një premtim që ishbashkëshorti juaj ka dhënë në lidhje me çështjen e fëmijës tuaj. Ju si e pritët abai i 10-vjeçarit, Efhrem Cici, prem këtë premtim? toi një ditë më parë se do të lejojë E lexova atë që ka ish-bashkëshorten e tij për të parë fëmthënë babai i djalit tim ijën, por pas konsultimit me psikologun. dhe në të vërtetë e kam Reagimi i Fehmi Cicit ka ardhur pas depritur prej kohësh një noncimit të Jorida Brepërgjigje të tillë. Nëse ai gasit në gazetën “Shqip”, vërtet do të bëjë një gjë ku sipas saj, Përmbarimi të tillë, unë do isha i Durrësit, prej vitesh nuk shumë e lumtur, pasi ekzekuton një vendim të kam shtatë vjet që nuk e formës së prerë. “Fëmitakoj tim bir... Do të ishja e di që ka një nënë dhe te një mrekulli. Nuk e gjithmonë i ka lexuar imagjinoj dot se mund letrat e saj. Unë nuk mund të jetë e vërtetë, kisha të jepja fëmijën, kur ajo besim te drejtësia, por jetonte në Itali, pasi kam vendosur që të më duket se më drejtësi po bën një media sesa jetoj në Shqipëri dhe si mund ta takoja ata për të cilën janë venfëmijën tim”, u shpreh Çiçi, një ditë më dosur të kryejnë një parë, ndërkohë që premtoi se ditën që detyrë të tillë. Përmbarimi të kontaktojë me të, ai do ia Nëse Fehmi Cici japë fëmijën Joridës për ta takuar. cakton një datë që ju të takoni djalin tuaj, Efrin, kur mund të vini në Shqipëri? Unë, prej vitesh jetoj në Itali dhe në Shqipëri kam ardhur shumë rrallë. Por, jam gati të vij në Shqipëri në çdo moment që të më konfirmohet takimi me tim bir, të cilin po e dëshiroj. Për të, vij në çdo takim. Madje, edhe njerëzit që më njohin këtu ku jetoj e punoj prej vitesh, e dinë se çfarë problemesh kam pasur, kështu që më japin leje në çdo moment që të shkëputem nga puna për një takim të tillë. Unë, sa herë të vij në dekja fare papritur e një das Shqipëri, nuk do dëshiroja gjë mori në ambientet e hotel tjetër veç të rrija me Efrin dhe ta “Sheraton” ka alarmuar pokisha pranë atë. licinë e Tiranës. Një nga rojet e sigSi u ndjetë kur lexuat urisë së hotelit ka gjetur një burrë premtimin për takimin me rreth të 60-ve pa jetë në tualetin e djalin? invalidëve që ndodhet në katin e Ai më ka munguar shumë. Aq parë të hotelit që ndodhet në cep shumë sa nuk gjej fjalë që ta të stadiumit “Qemal Stafa”, ngjitur shpreh. E di shumë mirë që djali me Universitetin e Tiranës. nuk më mban mend dhe nuk preSipas policisë, viktima është 61tendoj që të më hidhet në qafë kur vjeçari, Anastas Mihali, nga Tiratë më shohë. E kuptoj se duhet na. I ndjeri ka qenë dasmor në shumë kohë që të rikuperoj dashu- ambientet e hotel “Sheraton”, dhe rinë e djalit dhe pikërisht për këtë ka gjetur vdekjen nga një atak karmotiv do vij më shpesh në Shqipëri. diak. 61-vjeçari është vënë re nga Si keni arritur të jetoni pa rojet e sigurisë së hotelit që është djalin tuaj, gjatë gjithë kësaj futur në tualetin e invalidëve në kohe? katin e parë të godinës. Më pas, i Dua të them që karakteri im moshuari është vonuar aq sa roja është shumë i fortë dhe nuk më e sigurisë ka marrë iniciativën t’i tremb asgjë. Ia kam dalë mbanë pa probleme dhe kam krijuar jetën time vetëm, pa ndihmën e askujt. Roja ka lajmëruar drejtues Kjo ka qenë një situatë e paprantë tjerë të personelit, të ueshme prej meje, por duhej të luftoja për të arritur që të takoj tim cilët kanë vendosur të bir. Vetëm një nënë mund të kuptojë se si është jeta pa fëmijën e shqyejnë derën

unë kam punuar dhe jetuar në Itali. Aktualisht, punoj në spitalin e provincës së Leçes. Këtu në Itali, të gjithë kanë respekt për mua, kushdo që më njeh. Gjithashtu, për të jetuar, kam edhe një punë

I lutem Presidentit dhe Kryeministrit të më ndihmojnë të takoj tim bir, meqë kam zbatuar ligjet e dhëna nga drejtësia

tjetër. Unë punoj si prezantuese e produkteve kozmetike dhe jam vullnetare e Kryqit të Kuq për vendin ku qëndroj. Keni besim se përfundimisht do ju mundësohet takimi me djalin tuaj? Nuk di ç’të them. Do i lutesha shumë shtetit shqiptar që të më realizonte një gjë të tillë. I lutem Presidentit, Kryeministrit, ministrit të Drejtësisë dhe të gjithë zyrtarëve të tjerë të më ndihmojnë të takoj tim bir, meqë nuk kam bërë asgjë të jashtëligjshme dhe kam zbatuar vetëm vendimet e dhëna nga drejtësia shqiptare.
Jorida Bregasi

bindja

SHKURT

Fehmi Cici premtoi takim me fëmijën

E denoncuan prindërit e të miturës

B

Kapet pedofili, dhunoi një 5-vjeçare
olicia e Tiranës arrestoi dje një të shpallur në kërkim nga Berati, pasi kishte kryer vepra të turpshme me një vajzë të mitur, 5 vjeçe. Sipas bluve, është arrestuar shtetasi në kërkim Gëzim Kaçapuli, 55 vjeç, banues në Urën Vajgurore. Arrestimi i tij është bërë, pasi një javë më parë, më 13 shtator 2006, ka kryer vepra të turpshme me të miturën B. K. Policia e ka shpallur në kërkim, pasi prindërit e vajzës kanë bërë denoncimin për të. Mësohet se 55-vjeçari ishte kontingjent i njohur për policinë për pedofili. Ai kishte jetuar më parë në Fier dhe se ishte larguar përfundimisht për t’u vendosur në Urën Vajgurore pikërisht për faktin se i kishte dalë nami dhe të gjithë ruanin fëmijët prej tij, pasi kishte shenja të dukshme pedofilie. I arrestuari i është dorëzuar policisë së Beratit, e cila e kishte shpallur në kërkim me akuzën e mësipërme.

P

NGJARJA

61-vjeçari u gjet nga roja i sigurisë së hotelit në tualetin e invalidëve

Infarkti, vdes dasmori i moshuar në tualetin e hotelit “Sheraton”
po bëhej në ambientet e hotelit. Konsumi i alkoolit, lodhja dhe zhurma e dasmës kanë bërë që 61vjeçari të largohej për pak momente nga dasma dhe të futet në tualetin e invalidëve në katin e parë. Ai ka mbyllur derën nga brenda, por vonesa në dalje, ka rënë në sy të njërit prej rojave të sigurisë. Viktima është gjetur pa jetë rreth orës 01.30. Policia e ka çuar trupin për të bërë ekspertizën përkatëse në morgun e Tiranës nga ku ka rezultuar se i moshuari kishte ndërruar jetë nga një atak kardiak. Policia ka marrë në pyetje edhe disa nga dasmorët, të afërm të viktimës, të cilët kanë pohuar se ai vuante nga sëmundja e zemrës prej disa vitesh. E. Nikollaj trokasë në derë. Pasi ka trokitur disa herë dhe askush nuk i ka kthyer përgjigje, roja ka lajmëruar drejtues të tjerë të personelit, të cilët kanë vendosur të shqyejnë derën, pasi viktima e kishte kyçur nga brenda. Aty, viktima është gjetur pa jetë. Dyshimet e personelit të hotelit janë shpërndarë në disa pista, gjersa në vendin e ngjarjes kanë mbërritur oficerë të policisë kriminale të Komisariatit Nr. 1, të cilët kanë në juridiksionin e tyre zonën ku janë sinjalizuar për vdekjen. Sipas burimeve nga policia, viktima ka qenë në një dasmë që

14-vjeçarja, kallëzim në polici

V

21-vjeçari përdhunon të miturën
jë 14-vjeçare ka denoncuar një të ri nga Kodër-Kamza për përdhunim pak ditë më parë, ndërsa Komisariati Nr. 3 në kryeqytet ka nisur procedimin penal në gjendje të lirë ndaj Riza Idrizit. 21-vjeçari akuzohet se ka kryer marrëdhënie seksuale me dhunë me A. K. Kjo e fundit, pasi u ka treguar prindërve të saj ngjarjen, ka shkuar bashkë me ta në polici nga ku ka depozituar kallëzim për marrëdhënie seksuale jashtë dëshirës së saj. Pas denoncimit në polici, 14-vjeçarja është çuar në mjekësinë ligjore nga ku ka marrë edhe vendimin mjekoligjor. Sipas ekspertizës së mjekëve, A. K. kishte shenja dhune në trup dhe shenja të një marrëdhënie jashtë dëshirës së saj. Pas ekspertizës së mjeko-ligjorëve, policia ka nisur procedimin në gjendje të lirë për 21-vjeçarin me akuzën e marrëdhënieve seksuale me dhunë.

N

Policia e ka çuar trupin për ekspertizë, nga ku ka rezultuar se kishte ndërruar jetë nga një atak kardiak

REFORMA NE POLICI

E HENE, 18 SHTATOR 2006

AKTUALITET

SHQIP 9

Ja ku bazohet urdhri i dhënë nga ministri Olldashi për uljen e gradave në polici

Ministria shpërndan dy formularë, pranim të uljes së gradës dhe largim nga detyra

Hartuesit e urdhrit ngatërrojnë numrin e ligjit, ku bazohen veprimet e tyre

Gradat, Olldashi kryqëzon “të paaftët”
Oficerët e listuar për ulje grade kanë kryer të gjitha kualifikimet përkatëse
deklarohet se brenda 3 vjetëve, funksioni që ka marrë, atëherë këtij edhe në pikat vijuese po të nenit e përcakton uljen në gradë të bapunonjësi i policisë mund të fitojë duhet t’i hiqet grada, por edhe du- 26, ku deklarohet “kur grada që zuar në urdhrin që ka lëshuar Ollbardhet urdhri i ministrit të gradën sipas funksionit dhe nëse nuk het të largohet nga ky funksion. mban është e një niveli më të lartë dashi. Kështu, specialistët e MinisBrendshëm, i cili doli në fillim arrin të kualifikohet, caktohet në Megjithatë, burimet nga zyra e per- se ajo korresponduese për funk- trisë së Brendshme deklarojnë se të këtij muaji, në lidhje me një- funksion më të ulët, duke marrë sonelit shpjegojnë se pothuajse sion, mbi bazën e vlerësimit peri- shumë prej oficerëve të listuar kanë simin e gradave me funksionin në Po- gradën korresponduese të funk- gjithë oficerët e listuar për ulje odik të punës “shumë mirë”, për dy mbetur në funksione që nuk përlicinë e Shtetit. Ministri Olldashi dek- sionit të ri. Specialistët shpjegojnë grade, i kanë kryer kualifikimet për- vitet e fundit, punonjësi i policisë puthen me gradën e fituar për shlaroi para pak ditësh, se është bazuar se në këto raste, oficeri që nuk ka katëse, duke nxjerrë të paligjshëm mund të caktohet në një funksion kak të reformave të mëparshme, në ligjin e gradave dhe urdhëresat e kryer kualifikimet e trajnimet për- urdhrin e Olldashit. Në urdhër de- që përputhet me gradën e fituar”. por edhe të reformave që janë krymëparshme për reformën që po katëse dhe ka fituar një gradë nga klarohet se reforma është bazuar Pra, asnjë nen i ligjit për gradat, nuk er gjatë vitit të fundit. bëhet në polici. Ky urdhër deklaron se nga policia duhet të largohen ose të pranojnë uljen në gradë të gjithë punonjësit e policisë që nuk kanë kryer kualifikimet përkatëse, ose rdhri i Olldashit, sado që thuhet se ka mbështetje kanë qenë të paaftë në ligjore, duke iu referuar neneve konkrete, ndryushtrimin e profesionit. shimet që bëhen në të bien ndesh me aktet e ligjit për Ministri i Brendshëm, gradat. Urdhri i tij nuk merr parasysh këto kushte e kriSokol Olldashi, është batere, kur bën ndryshime në funksione, kur gradat që zuar për këtë urdhër në duhen lënë, janë dhënë në përputhje me urdhra nenin 20, pika 1c, në paraardhës dhe në lidhjen që i ligjin e Policisë së Shtetit, bashkëngjitej përcaktohej gradhe në nenin 26 pika 5 da për funksion. Atëherë, çfarë të ligjit për gradat. Në faji ose veprim të kundërkëto nene të dy ligjeve të ligjshëm ka bërë komisioni apo rëndësishme të Policisë së Shtetit, shpjegohet se punonjësi i policisë që duhet të si një oficer mund të larheqë dorë nga grada se minisgohet ose të përjashtotri i Brendshëm për arsye partiake apo politike, me urhet. Pikërisht në nenin dhrin e tij prish balancën mes funksionit me gradën, 20, pika 1c në ligjin për ndërkohë që në urdhër nuk flitet për ndonjë kundërshPolicinë e Shtetit dektim. Megjithëse në urdhër ngarkohet drejtori i Përgjithslarohet se punonjësi larhëm i Policisë së Shtetit për zbatimin e urdhrit, ku edhe gohet në rastet kur ai sipas ligjit është kompetencë e tij, ky urdhër është firmokërkon vetë, pasi ka sur nga zv.drejtori i Përgjithshëm i Policisë së Shtetit, të plotësuar kushtet e cilit i është “besuar” ky reformim, ose spastrim. kontratës së pranimit. (Dërguar nga një oficer policie) Faksimile të formularëve që u janë shpërndarë oficerëve të policisë për të Ndërkohë, në nenin 26, pranuar uljen në gradë ose largimin e tyre nga Policia e Shtetit pika 5, të ligjit për gradat
BLEDI GILAJ

Z

KONSTATIMI

Hartuesit gabojnë numrin e ligjit

Letër në redaksi

Urdhri i ministrit, paçavure politike”

H

U

artuesit e urdhrit për ul jen e gradave ngatërrojnë ligjin mbi të cilin bazojnë veprimet e tyre. Duke parë formularët që janë shpërndarë në Ministrinë e Brendshme që të plotësohen nga punonjësit e policisë, të cilët janë listuar për ulje grade, vihet re gabimi që është bërë nga hartuesit e urdhrit, megjithëse ai është protokolluar dhe është arkivuar në këtë institucion. Pikërisht në hyrje të saj, deklarohet se “bazuar në Ligjin 8623...”, ku, sipas tyre, është ligji i gradave në Policinë e Shtetit, por që në të vërtetë rezulton një ligj tjetër. Pasi u kontrollua ky ligj në Fletoren Zyrtare rezulton se ai ka të bëjë me një marrëveshje ndërmjet Shqipërisë dhe Hungarisë për luftën ndaj terrorizmit. Ndërkohë, pas verifikimeve të kryera, rezulton se ligji për gradat në Policinë e Shtetit, i cili është miratuar pikërisht me datë 20 korrik të vitit 2000, disponon numrin 8643.

SHQIP 1 0

O P I N I O N

E HENE, 1 8 SHTATOR 2006

VORIO-EPIROTI I MIRE BERISHA
MIMOZA DERVISHI

M

u në pikun e driblimit më infe rior, që një Kryeministër sh qiptar ka shfaqur ndonjëherë në vendet fqinje, në Itali-Turqi-Greqi, Berisha ka djegur dy karta njëherësh, ndoshta dhe për koincidencë: patriotizmin e tij të thekur dhe luftën ndaj korrupsionit. Kur sapo u mbush një vit nga qeverisja demokratike, Berisha vazhdon të bëjë rolin e çifligarit, që zotëron çdo gjë në Shqipëri, kësaj here duke bredhur rrotull Ballkano-Evropës, me xhepat plot me dhurata për fqinjët. E ndërsa brenda kufijve të Shqipërisë, lufta e tij për korrupsion u zhvesh tërësisht nga thelbi i gënjeshtërt dhe i ka mbetur qëllimi i vërtetë, instalimi i korrupsionit më të ri është një amalgamë e korrupsionit që la në '97-ën, përzier me nuanca dhe komplekse të reja të lindura e zhvilluara në 8 vjet opozitë. Ato kohë, në dukje patriot i madh, e vetmja armë për të luftuar opozitën ishte fjala komunist. Sot, një njeri që s'çan më kokë për patriotizëm, që ka zëvendësuar krenarinë me servilizmin para botës së jashtme, Kryeministri shqiptar sapo ka humbur shanset dhe moralin për të gërthitur fort për luftën kundër korrupsionit, me të cilën zëvendësoi luftën kundër komunizmit. Pikët e tij në një nga issue-të kryesore të betejës së tij të pushtetit kanë shkuar në ZERO. Në Shqipëri e pret një mocion mosbesimi më se i nevojshëm në këto momente. Jemi në mes të një skandali korruptiv, të përmasave të frikshme, që ka shokuar opinionin publik, por i ka nxjerrë dhe bojën Kryeministrit dhe temës së tij të preferuar. U desh jo më pak se një vit, që korrupsionit që do luftojë Berisha t'i mbetej vetëm emri. Skandali i fundit me aviacionin civil nuk flet thjesht dhe vetëm për presionin që Kryeministri i bën Presidentit për çështjen e Prokurorit të Përgjithshëm. Ky është një presion i parashikuar më parë nga media dhe shoqëria civile e sigurisht edhe nga opozita. Por, mënyra si e bën këtë presion është më e mundshmja korruptive, është pikërisht ajo, kapja e shtetit nga krimi, që ai vetë e aplikoi kundër socialistëve, por që mbeti deri tani një teori fantazmë e pambushur me prova. Tani ky është rasti më flagrant për të vërtetuar teorinë e një shteti të korruptuar. Mazhoranca po hedh në tavolinë akuza për Presidentin, që nëse do jenë në gjendje t'i vërtetojnë, Presidenti duhet të mbajë përgjegjësinë e tij. Jo vetëm që këto fakte, siç i quan

mazhoranca, i nxjerr tani, por dhe po i përdor për të njëjtën arsye, pse bllokoi "Albatros": presionin. Skandali i parë po mundohet të mbulohet me një skandalo-presion të ri. Kjo është e vetmja metodë që njeh mazhoranca. Nëse këto akuza për Presidentin do ishin hedhur në një atmosferë tjetër, do përbënin një skandal dhe vëmendja e të gjithëve do ishte mbledhur aty. Por, të hedhura pikërisht tani dhe për qëllimin që ka qeveria, ato kanë humbur besueshmërinë e tyre dhe askush nuk e di nëse janë të vërteta apo është vazhda e presionit "Albatros". Më qesharakja është kur presionin, tani PD-ja ia bën PS-së si kundërpeshë e mocionit që opozita ka kërkuar për Berishën, duke harruar se edhe nëse Moisiu ka gabuar, ai është i vetmi që përgjigjet për gabimet e Presidentit të Shqipërisë. Korrupsioni nuk është një mjet që duhet përdorur dhe ngritur si shpatë vetëm për kundërshtarët politikë të momentit, por është një e keqe që kërkon një tjetër mekanizëm për t'u luftuar, jo presionin. Pse u mbajtën për 9 muaj me radhë të padala fakte dhe shkresa të tilla dhe pse u nxorën pikërisht tani? Ai që fsheh korrupsionin është po aq fajtor, sa ai që e bën. Kjo është e dyta herë brenda këtij viti, që Berisha na tregon se di shumë për korrupsionin, por nuk do të flasë. Herën e parë, habiti Parlamentin, duke deklaruar se më janë ofruar miliona për të mbyllur gojën, por unë nuk i kam pranuar. Kush na bind që nuk i ka pranuar, përderisa nuk po flet akoma. Kush na bind që nuk do t'i përdori për të njëjtën arsye, si ajo e çështjes "Sollaku". Me një komunar dhe një komisar të arrestuar me bujë për abuzime, mesa

Edhe tani që shkoi nuk arriti të ngrihej dot më lart se kryetari i PDNJ-së së Shqipërisë, madje për nga përulja ndaj fqinjëve, ia kaloi dhe këtij të fundit
duket kjo qeveri i lau duart dhe me korrupsionin. Tani të gjithë e dini pse kërkohet shkarkimi i Sollakut. Deri sa Prokurori i Përgjithshëm të emërohet një polic i Berishës, ai do përdorë në këtë rol drejtorin e Aviacionit Civil dhe të tjerë të llojit të tij. Merret me mend se nëse sot prokuror do ishte pikërisht një i zgjedhur i mazhorancës, nuk do ishte bllokuar vetëm "Albatrosi", por nipi i Presidentit

do ishte në burg. Me prova pa prova, ato si hyjnë në sy Berishës, ashtu sikur bllokimi i një shoqërie ajrore është bërë tërësisht pa asnjë procedurë ligjore. Sepse kaq ka mundësi pushteti sot, kaq bën. E gjitha kjo ndodh kur Berishës sapo i ka rënë në fund të këmbëve, ai tipari i tij ku mbahej fort, që me dashuri, do ta quanim patriotizëm. Në trojkën e tij të fundit, Itali-Turqi-Greqi, ai kishte flakur tutje jo vetëm nacionalizmin e tij patetik, por edhe atë më minimalin, që i duhet Kryeministrit të çdo vendi, kur viziton një shtet të huaj. Me vizitën në Turqi dhe lidhjen e kontratës së vjetër të Nanos me "Çalik", ai ka hedhur poshtë gjithë mundin e tij opozitar, por dhe akuzat që kishte ngritur rreth kësaj kompanie, sapo erdhi në qeverisje. Kaloi disi pa u ndjerë në opinionin publik, falë dhe mbushjes së beftë që u bëri Fatos Nano kamerave, pikërisht kur Berisha vuloste gjithçka me "Çalik". Iu desh mbi një dekadë që të shkelte në vendin fqinj, Greqi, kur më shumë së gjysmë milion bashkëkombës të tij, kanë po kaq vite që kanë ngritur jetën aty. Por dhe tani që shkoi nuk arriti të ngrihej dot më lart se kryetari i PDNJ-së së Shqipërisë, madje për nga përulja ndaj fqinjëve, ia kaloi dhe këtij të fundit. Atje habiti shumëkënd, jo vetëm kur nuk foli asnjë sekondë për pronat e çamëve, zhvarrosjet e kockave të grave dhe fëmijëve shqiptarë në një fshat të Përmetit, jo vetëm kur u zotua për hapjen e një shkolle greke në Gjirokastër, por më në fund zbrazi edhe thesin e tij të shpuar, duke premtuar se do të dëmshpërblehen gjithë bizneset greke, që u dëmtuan gjatë '97-ës. Ndoshta kjo ishte ndjesa që

Kryeministri shqiptar bëri para bizneseve greke për atë vit të shëmtuar, ku "under his watch" (nën mbikëqyrjen e tij të plotë), lindën dhe lulëzuan skemat mashtruese korruptive më famëkeqe të Shqipërisë dhe, ku ata që u dëmtuan shumë më tepër se kushdo, ishin vetëm shqiptarët. Por, pasi ka dëmshpërblyer çdo qytetar që humbi shtëpinë dhe pasurinë në këto firma, pasi ka ndihmuar dhe kompensuar gjithë bizneset shqiptare që u dogjën e falimentuan gjatë asaj periudhe, pasi kompensoi gjithë pronarët e tokave, pasi mbaroi punë dhe me çështjen çame, me të drejtë mendoi se i erdhi radha dhe bizneseve greke, që ato kohë kishin një restorant a kafene rrugëve të Tiranës. Nuk po i hyjmë çështjes se me çfarë do dëmshpërblejë Berisha. A kishte një plan para se të nxirrte nga goja xhevahirin e radhës, apo si gjithmonë, një tufë specialistësh tani në Tiranë janë duke vrarë mendjen se si t'ua shpjegojnë qytetarëve këtë paudhësi të re të Kryeministrit të tyre, të cilën edhe ata e mësuan nga gazetat greke. Paratë i di vetë Kryeministri, ku do t'i gjejë, ashtu sikur gjeti para për fushatën e tij me një shoqëri amerikane, ashtu siç paguan Tom Ridge, rrogën e të cilit ende qytetarët shqiptarë nuk e dinë. Për të kaluar komplekset e tij me botën, që e ka cilësuar si të padëshiruar, jo komod, aspak diplomat dhe partner jo serioz, Berisha është gati t'i ulet në gjunjë çdo Kryeministri a Presidenti matanë kufijve. Grekët me siguri kanë menduar që kot i paskemi rënë në qafe kësaj deleje të Perëndisë apo pse s'na paska urdhëruar më parë në derë një "vorio-epirot" kaq i zellshëm. Të gjitha këto "lëshime" ndaj të huajve, Berisha i mbulon nën petkun e "Shqipërisë, një euro", po në fakt duke shkelmuar biznesin vendas dhe qytetarët e Shqipërisë, ai veç po përpiqet të ç'kompleksohet dhe t'i japë një nam të mirë vetes nëpër botë. Dikush duhet t'ia kish thënë, që komplekset nuk kalohen duke bërë dhurata të çmendura nga toka e mëmëdheut, pasi kjo thellon inferioritetin. Ashtu sikur dikush tjetër duhet t'i kish treguar sekretin, se rruga më e mirë për t'u çliruar nga ky makth do kishte qenë ndonjë buzuk i Athinës, ku Kryeministri i dehur nga lumturia që ia arriti kësaj dite, do kishte mundësi të thyente dhe ca pjata. Kështu do prishte edhe syrin e keq.

ERROR SOCIOLOGJIK
A R TA SEITI

ërpara se të shtroj disa pyetje lidhur me të majtën e sotme në Shqipëri, si kah partiak, është e udhës të përmenden disa koncepte bazë lidhur me të majtën në përgjithësi. Për shumicën e analistëve, e majta sugjeron disi një qëndrim drejt gjendjes njerëzore: një qëndrim të mbushur me optimizëm, me racionalizëm, me besim te shkenca, plot dashuri për lirinë, barazinë, një qëndrim të mbrujtur nga antiracizmi, pacifizmi. Çështja është në të vërtetë akoma më komplekse e në veçanti e trajton emërtimin e së majtës jo vetëm nga përcaktimet e tendencave të përmendura. Këto të fundit, mund të jenë aspirata dhe të së djathtës. Saktësimi i ekzistencës së të majtës dhe faktorëve historikë që e lindën atë, has në vështirësi që cekin jo vetëm një "lëvizje" të majtë, "njerëz" të majtë apo "veprime politike" të majta. Analiza e konceptit të së majtës tejkalon një territor të përcaktuar dhe kufij të qartë. Ajo nuk përbën tashmë një prerje thjesht horizontale. Nëse, për shembull, mund të deklaronim që disa prej reformatorëve të sotëm në botë i përkasin të majtës, replika na lejon të pyesim për Shqipërinë: "Po Rama? Po Nano? Po Meta? A janë të majtë? A janë reformatorë? Pyetjet e shtruara janë reflekse të natyrshme në skenën

P

politike shqiptare e në morinë e individëve që analizohen. George Orwell thoshte se "çdo ideologji e së majtës… është krijuar nga njerëz që nuk kishin asnjë shpresë që të vinin në pushtet". Megjithatë, kjo thënie nuk mund të hedhë poshtë realitetet historike në Evropë, ku "e majta" dhe "pushteti" janë shpesh të bashkangjitura. Qëndrime, opinione sociale, reflekse sentimentale e idealet nuk ndërvaren, në Shqipëri nga reforma sociale, ekskluzivisht të majta e të djathta, as me intelektualë a me njerëz të teorisë apo burokratë shqiptarë me lëvizje të "qarta" partiake. Në shtresëzimin e shoqërisë së sotme shqiptare, idealet e disa-ve lidhen kryesisht me një periudhë të përcaktuar, të ngërthyer brenda një kohe komuniste, që ka kapërcyer përmes demokracisë

drejt një rryme "socialiste", në kundërshti të përhershme me shumicën në pushtet. E definuar si e tillë ("e majtë"), për shkak "të një të djathte", ajo personifikon në të dyja kahet, një individ. Të njëjtin arsyetim mund ta bënim dhe në kahun e kundërt, në kontekstin kur e djathta dominon si kundërshti e pasojë mbi një rrymë socialiste; e djathta formatohet si shumicë për të luftuar "të majtën". Nëse liria e barazia, optimizmi në të ardhmen ekonomike shqiptare do t'i përshtateshin një perspektive shqiptare, kjo do të ishte e vlefshme vetëm për të "varfrit". Teorikisht, e "djathta" klasike përfaqëson interesat e klasës dominuese, ndërsa "e majta" përfaqëson klasat ekonomike e sociale inferiore.

Nëse bisedojmë me një pensionist, "të varfër", një ish-mësues, do të vërenim që ai do të prirej, para disa viteve, drejt një sensi ideologjik, të përcjellë nga një kah partiak e jo sociologjik a ekonomik të mirëfilltë. Në të shumtën e herëve, në kohën e sotme, sensi i dyfishtë partiak përbën një lavjerrës që lëkundet midis pakënaqësive apatike ekonomike e një gjendjeje skeptike ndaj atyre që na qeverisin. Veprimet e reformat shikohen jo si një tërësi sociale e ekonomike në të mirë të vendit, por si një shpikje e përçuar nga partizanët e "socialistëve" e të "demokratëve". Dhe të dyja këto kahe nënkuptojnë vetëm individë politikë. Ekziston në shoqërinë shqiptare një dëshirë për alternativa të tjera, as të majta e as të djathta, por për drejtues elitarë e mendjendritur. Nëse shqiptarët votu-

Nëse shqiptarët votuan për të djathtën demokratike, kjo nuk do të thotë që te ne ekzistojnë shtresa shoqërore që përkrahën një program të djathtë, të kundërt me një program të majtë

an për të djathtën demokratike, kjo nuk do të thotë që te ne ekzistojnë shtresa shoqërore që përkrahën një program të djathtë, të kundërt me një program të majtë. Viktima të një konfuzioni që fillon te "Zogu i Zi" e mbaron e te faturat e rrymës elektrike i ndesh për ditë. Programi i shumicës në pushtet lidhur me luftën kundër korrupsionit nuk kënaq të varfrit e të rinjtë. "Të pasurit" jetojnë në një status-quo të mirëqenë, që ndërthuret, në disa raste me një klasë politike të përcaktuar. Gjithsesi, politika intereson pak për këta njerëz, në mos qofshin një pjesë tjetër, aksionerë, të cilët bëjnë lobing të qartë partiak. Në shoqërinë tonë, ne nuk mund të pyesim, kur, ku dhe pse e majta dhe e djathta kanë pasur mbështetjen e kësaj apo asaj klase sociale, po të merrnim si kriter bazë programin politik e ideologjik. Error-it psikologjik do t'i shtohej dhe një error i përcaktimit të së "majtës" dhe të së "djathtës" në Shqipëri, i cili do të kërkonte një arsyetim tjetër të gjatë e të reflektuar. Pyetjet që mund të shtronim do të ishin të vlefshme dhe për kahun e kundërt. Do të thotë, për socialistët e demokratët. Nga cila shtresë sociale, shumica e sotme ka kërkuar mbështetje? Nga të kamurit apo të vobektët?

E HENE, 1 8 SHTATOR 2006

O P I N I O N

SHQIP 1 1

reth një javë më parë, Mustafa Nano botoi në gazetën “Shqip” një shkrim me titullin “Ndërdyshjet e së majtës evropiane dhe përthyerja shqiptare e tyre”, sipër së cilës shënoi: Ftesë për debat. Ishte një analizë rreth tezave teorike të një debati shumë më të gjerë dhe të thellë që po zhvillohet aktualisht në Evropë, krizës së identitetit që ka përfshirë të majtën në përgjithësi, pas rrëzimit të Murit të Berlinit e që vazhdon edhe sot e kësaj dite, duke e përshtatur këtë edhe me problemet që po kalon e majta në Shqipëri dhe rrugët për zgjidhjen e tyre. Një debat i ngjashëm po zhvillohet prej disa javësh edhe në faqet e gazetës së njohur italiane “La Repubblica”, në të cilën janë përfshirë analistë, filozofë, politologë dhe politikanë e qeveritarë nga më të rëndësishmit në shtetin fqinj dhe nga i gjithë kontinenti evropian. Por, në mbrëmjen e ditës që shkrimi u botua te ne, Mustafa Nano u shpreh se ishte më i zhgënjyer se kurrë, që nga koha që ai është angazhuar në median shqiptare. Arsyeja ishte e thjeshtë: Përjashto një politikan jo edhe aq të rëndësishëm dhe një ish-ministër i angazhuar aktualisht në shoqërinë civile, askush tjetër nuk e kishte telefonuar, qoftë edhe për të treguar se e kish lexuar shkrimin. E jo më për të debatuar, shkëmbyer mendime, ide dhe për të shprehur gatishmërinë për t’iu përgjigjur pozitivisht ftesës për debat. Ditët kaluan dhe fatkeqësisht, kolegu im kishte të drejtë që të ish i shqetësuar, pasi askush deri më sot nuk i është përgjigjur kësaj ftese publike. Jo vetëm për të shkruar e debatuar rreth krizës së të majtës, por edhe rreth identitetit të munguar të së djathtës shqiptare dhe raporteve të këtyre dy kaheve me njëra-tjetrën. Fatkeqësisht, nuk është hera e parë që shkrime të tilla pretencioze, për çështje kyçe që shqetësojnë shoqërinë shqiptare (kujtojmë një serial shkrimesh me këtë temë ndër vite të shkruara nga Fatos Lubonja, ndërsa Artan Fuga ka shkruar një libër etj.) bien në vesh të shurdhër. Ndaj, në këtë rast, shqetësimi nuk lidhet thjesht e vetëm me shurdhërinë me të cilën u prit një shkrim apo një ftesë publike për debat. Por, me mungesën e një kulture të mirëfilltë debati për prob-

R

KU JANE INTELEKTUALET?!
ALFRED PEZA

lemet më të rëndësishme që shqetësojnë shoqërinë shqiptare, përtej cic miceve të politikës së ditës. Një traditë që ende nuk po arrin të ngjizet e të hedhë shtat, nëpërmjet angazhimit të drejtpërdrejtë të klasës së re dhe të vjetër intelektuale shqiptare. Qoftë kjo në tribuna publike (nëpërmjet medias së shkruar dhe asaj radiotelevizive) e qoftë edhe nëpërmjet formave të tjera, që nga forumet në internet, organizimi nëpër klube e grupime intelektuale, e deri te tryezat, konferencat, kongreset shkencore dhe botimet personale apo në grupe autorësh. Mungesa e frymës dhe e një shpirti të debatit intelektual është ndjerë në Shqipëri përgjatë gjithë periudhës së tranzicionit, që nga rrëzimi i komunizmit, e deri në ditët tona. Ndaj, këtë boshllëk e ka mbytur dhe vazhdon ta dominojë me protagonizmin e saj aspak të merituar, klasa jonë politike, e cila jo rrallëherë është përcaktuar se është nën nivelin mesatar jo vetëm të elitës apo inteligjencies, por madje nën nivelin mesatar edhe të votuesve të saj. Për rrjedhojë, deri më sot, kanë munguar analizat e thella rreth rrëzimit të komunizmit, pozicionit dhe qëndrimeve që duhet të mbajmë rreth 50 viteve të kaluara të asaj periudhe dhe të ardhmes, për Kushtetutën (gjatë kohës së referendumit të saj, nëntor 1994), për firmat mashtruese piramidale, trazirat e 1997-ës, ngjarjet e 1998-ës, luftën në Kosovë (1999), trazirat në Maqedoni dhe Marrëveshja e Ohrit, referendumin dhe fitoren e pavarësisë në Malin e Zi, Marrëveshjen e Stabilizim-Asocimit mes vendit tonë dhe BE-së, statusin e ardhshëm të Kosovës, raportet mes Tiranës dhe Prishtinës pas kësaj... Për të ardhur kështu, deri te zhvillimet e ditës. Duke nisur që nga debati i madh i nisur pas polemikës mes Ismail Kadaresë dhe Rexhep Qoses për identitetin shqiptar; imazhi i Shqipërisë sot në botë dhe si mund të “retushohet” e përmirësohet rrënjësisht ai; elita dhe pseudoelita dhe roli i saj në zhvillimet

Kjo klasë intelektuale rrezikon të harrojë dhe të mos e përmbushë në këtë mënyrë misionin e saj

aktuale e perspektive të vendit; pse nuk është kristalizuar ende piramida shoqërore në Shqipëri dhe si duhet zgjidhur çështja e “mungesës” së shtresës së mesme; sektori apo sektorët strategjikë ku duhet të mbështetet zhvillimi ynë ekonomik; turizmi, e sotmja dhe e ardhmja e tij; a duhet apo jo të ketë Akademi Shkencash në Tiranë, si duhet të funksionojë pesha që duhet të mbajë ajo; a duhej të përfundonte procesi i legalizimit përpara zbatimit të ligjit për kthimin dhe kompensimin e pronave, apo e kundërta; a është normale që edhe pas rreth 100 vjetësh si shtet dhe në përfundim të dekadës së parë të shekullit XXI, Shqipëria të vuajë ende nga mungesa e ujit, dritave dhe rrugëve normale. Si mund të zgjidhet sa më shpejt ky handikap etj., etj. Në pamje të parë, në këtë renditje nuk ka asgjë të panjohur. Por, çështja është se pak prej këtyre temave dhe çështjeve të sipërpërmendura kanë qenë objekte të debateve të thella dhe serioze nga ekspertë të fushave përkatëse, institucioneve studimore, akademikëve, profesorëve dhe pedagogëve të universiteteve, të emisioneve të rëndësishme televizive dhe analistëve të medias. Në fare pak raste, intelektualët shqiptarë e kanë thënë fjalën e tyre, në mënyrë që arrinin të krijonin një presion të tillë pozitiv mbi klasën politike dhe qeveritë e udhëheqësit tanë, saqë t’i detyrojnë ata të korrigjojnë projektet apo programet e tyre. Apo të ndërmarrin nisma dhe aksione që do të ndikonin në përshpejtimin e ritmeve të zhvillimeve socialekonomike të vendit, për të kaluar nga tranzicioni, drejt një vendi me treg konkurrues në ekonominë dhe shoqërinë ku kemi hedhur hapin e parë për t’u integruar. Fatkeqësisht, deri më sot, zëri i intelektualëve dhe inteligjencës pak është dëgjuar dhe ritmet e zhvillimeve tona janë diktuar nga humori i politikës së ditës, e cila e ka dominuar dhe vazhdon ta dominojë jetën tonë në të gjitha aspe-

ktet. Si rasti më i fundit, mund të veçohet nisma “Shqipëria, 1 euro”. Për të cilën, përjashtuar zërin e ndonjë eksperti të ekonomisë me opinionin e tij në media, askush nuk ka bërë një analizë thellësisht profesionale, të zbërthyer në termat e tregut dhe të politikës, që do të na tregonte se realisht vlen apo jo që ajo të zbatohet te ne. Pavarësisht se ekzistojnë dhjetëra apo qindra shoqata biznesmenësh, dhoma tregtie, grupime të gazetarëve të ekonomisë, zyra konsulence dhe një ushtri ish-kryeministrash, ministrash, zv/ministrash të Ekonomisë, Financave dhe industrisë të pas viteve ’90, askush nuk është i qartë për atë që pritet të ndodhë me këtë nismë. Ndoshta ka shumë mundësi, as Kryeministri vetë, që është iniciatori i saj. Në këtë mënyrë, politika do ta dominojë jetën dhe fatet tona, për aq kohë sa inteligjenca shqiptare, nga paaftësia, nga mungesa e guximit profesional e qytetar, e shpirtit dhe idealeve të mëdha, do të vazhdojë të fshihet pas borderove mjerane, apo frikës për humbjen e saj. Apo më keq akoma, për aq kohë sa nuk ka arritur të gdhendë profilin e saj të lartë publik e shoqëror, e në vend të raporteve partneriale ka krijuar raporte varësie, si ato të biznesit me qeveritë, duke u bërë me dashjen ose pa dashjen e saj, servile e heshtur e pushteteve që shkojnë e vijnë në këtë vend. Kjo klasë intelektuale rrezikon të harrojë dhe të mos e përmbushë në këtë mënyrë misionin e saj. Për një pjesë të këtij realiteti të hidhur, sigurisht që nuk është faji i saj, por i mënyrës sesi pushteti politik i ka ndërtuar raportet me pushtetet e tjera dhe me shoqërinë shqiptare, duke e bërë edhe intelektualin, që të jetojë nën pasigurinë dhe frikën për të ardhmen. Faji i madh i klasës, i kësaj klase në këtë rast, është se nuk ka ditur që t’ia imponojë politikës gjënë më e bukur, që lidhet me pasurinë e saj më të madhe, dijen. Faktin se asnjë regjim, asnjë rend shoqëror dhe asnjë individ apo grup njerëzish sado të pushtetshëm qofshin ata, nuk mund t’ia marrin atyre dijen, për të cilën ka kaq shumë nevojë ky vend. Ndaj, ky aset i paçmueshëm duhet vënë në punë me kapacitet maksimal, në të mirë jo vetëm të Shqipërisë, por edhe të intelektualëve vetë.

POLITIKE STRUCI PER STATUSIN E KOSOVES
DR. IVAN AHEL *

M

ungesa e gatishmërisë për t’i parë gabimet katastrofike të pushtetit të vet, dhe sforcimi me “luftën deri në fitore”, i çon politikanët serbë e shqiptarë, por dhe popujt e tyre, në projeksione fiktive mbi të ardhmen. Ato sjellin gjithmonë regres dhe shpesh katastrofë. Politikanët e Serbisë, me deklaratat dhe planet për Kosovën, mohojnë dështimet e tyre dhe ndërtojnë plane, që në realitet nuk realizohen. Përmes tyre ata fiksojnë qëllimet, realizimi i të cilëve është afër zeros. Planet e tyre i paraqesin si “minimumi i interesit kombëtar” që duhet të mbrohet, nisur nga premisa iracionale e Njegoshit: “Le të jetë çfarë s’mund të jetë”. Sipas qëndrimit të politikanëve aktualë, është e ndaluar dhe blasfemike, diskutimi për qëllime të tjera të dobishme. Qeveria serbe injoron nevojën e përgjigjes për pyetjet se çfarë do të bëjë ajo, kur gjatë procesit të bisedimeve, shfaqen një numër i madh “nëse” (variantesh), që nuk shkojnë me Planin e Qeverisë së Serbisë. Mjafton të diskutohet vetëm vetëm njëra prej tyre. “Nëse me vendim të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, Kosova merr pavarësi me kusht, është e domosdoshme pasja e një përgjigjeje se çfarë do të bëhet në këtë situatë? Si do të zh-

villohet “lufta deri në fitore” dhe ç’veprime nënkupton ajo? A përfshin ky veprim edhe luftën e armatosur kundër shqiptarëve të Kosovës? A nënkupton kjo ndërprerjen e marrëdhënieve politike me bashkësinë ndërkombëtare? A duhet të harrohen të gjitha aktivitetet e tranzicionit të Serbisë? Akoma më interesante është të diskutohet një “nëse” tjetër. Rasti kur bashkësia ndërkombëtare mund të vendosë për Kosovën, sipas formulës “më shumë se autonomi e më pak se pavarësi”, kuptohet kundër dëshirës së shqiptarëve. Çfarë do të bëjë atëherë qeveria serbe për të siguruar paqen në Kosovë? Si do ta realizojnë këtë detyrë, në kushtet e një pakënaqësie vullkanike të popullsisë shqiptare? Cili do të jetë çmimi që serbët e Kosovës do të paguanin për prishjen e banesave të tyre? A është reale të pritet nga bashkësia ndërkombëtare, që të pranojë rezultatin e bisedimeve, i cili do të sillte luftëra të reja në Ballkan dhe me këtë rast të pranojë mbrojtjen e serbëve në një gjakderdhje të re, duke viktimizuar ushtarët dhe investimin e vet të madh material të më shumë se një dekade? Politikanët e Serbisë nuk e kuptojnë se në këtë lojë shoqërore, detyra e parë e tyre është përgjigja për pyetjen: Nëse

Politikanët e Serbisë nuk e kuptojnë se në këtë lojë shoqërore, detyra e parë e tyre është përgjigja për pyetjen: Nëse ndodh...çfarë do të bëjë... lidhur me mundësitë e ndryshme, që shfaqen në proces

ndodh...çfarë do të bëjë... lidhur me mundësitë e ndryshme, që shfaqen në proces. Kjo kërkon përshtatje, sepse pa të hapet rruga drejt katastrofës. Në skenën politike të Serbisë, kjo gjë nuk po bëhet. Por ajo është e nevojshme, nëse duhet qëndrueshmëri e zhvillim. Për të gjitha “nëse”-të ekzistuese, politikanët e Serbisë kanë vetëm një përgjigje struci (kokën në rërë). Ata duan të thonë se “jemi të lodhur duke luftuar për të maksimalizuar interesat e popullit serb”, prandaj qëllimet tona i kemi shpallur të padiskutueshme dhe vetëm të dobishme për Serbinë. Ka mundësi që bashkësia e “keqe” ndërkombëtare, e cila “urren” popullin serb, të mos e lejojë fitoren tonë të drejtë”, por ne kurrë nuk do ta pranojmë humbjen. “Kosova në kokat tona, do të mbetet gjithë jetën serbe”. Por politika jo e mençur e strucit, nuk ekziston vetëm në anën e serbëve. Edhe politikanët shqiptarë e mbajnë kokën në rërë. Ata nuk e mendojnë si do të jetë Kosova në të ardhmen. Të gjithë e injorojnë faktin se Kosova është e varfër, se është shumë e kriminalizuar, se në të nuk sundon sistemi i drejtësisë, se ana ekonomike dhe kuadrot nuk janë të aftë për prodhim konkurrues, se ky vend është pjesa më e populluar në Evropë, me mundësitë më

të vogla të punësimit, se mundësia prodhuese ekzistuese në Kosovë nuk mund të kënaqë nevoja reale të popullit dhe se asaj i duhet ndihma e jashtme. Politikanët shqiptarë e injorojnë faktin, se Kosova është e pazhvilluar dhe jo funksionale nga ana infrastrukturore, se është jo koherente dhe e pa harmonizuar, se ka ngarkesë të madhe sociale, se është jo efektive e plotësisht e mbyllur, se jeton në një fqinjësi armiqësore, se politikisht është jo-stabël, e me mundësi për luftë të re. Me këto veçori që ka, Kosova nuk mund ta sigurojë thithjen e kapitalit për zhvillimin e saj, që do të thotë se ajo nuk është sistem i qëndrueshëm, që mund të përparojë e që të integrohet në institucionet evropiane. Si dhe politikanët serbë, qeveritarët kosovarë, realisht kanë para një numër të madh “nëse”-sh, që janë ekzistenciale për popullin e tyre. Askush nuk kërkon përgjigje për pyetjet, se çfarë bëhet dhe të gjithë si strucët e mbajnë “kokën në rërë”. Ideja kryesore me mbështetje absolute është “Kosova e pavarur” dhe askush nuk pyet se çfarë çmimi do të paguajë populli shqiptar për këtë të mirë emotive... . * (Marrë me shkurtime nga gazeta “Danas”)

SHQIP 1 2

SPECIALE FJALITE QE NGJALLEN REVOLT E

E HENE, 18 SHTATOR 2006

“Së fundmi, kam lexuar një pjesë të një dialogu që mendohet se ka ndodhur në 1391-in, në barakat dimërore në afërsi të Ankarasë, nga perandori bizantin Emanueli II Paleologu dhe një persian i shkolluar, me subjekt krishterimin dhe islamin dhe të vërtetat e të dyve. Gjatë bisedës, perandori prek temën e luftës së shenjtë. Pa u ndalur në detaje, Emanueli thotë: “Më tregoni çfarë solli të re Muhamedi dhe atje do të gjeni vetëm djallëzoren dhe johumanen, ashtu si edhe urdhri i tij për të përhapur besimin që ai predikonte, me tehun e shpatës

Njs e Bndki XI dea eeitt V
Të dashur vëllezër e motra! Vizita kishtare që unë bëra së fundmi në Bavari, ishte një eksperiencë thellësisht shpirtërore, mblodhi bashkë kujtimet e lidhura me vende të njohura për mua dhe iniciativat kishtare drejt një shpalljeje efektive të Biblës, sot. Unë falënderoj Zotin për gëzimin e brendshëm që ai bëri të mundur dhe i jam gjithashtu, mirënjohës të gjithë atyre që punuan shumë për suksesin e kësaj vizite kishtare. Ashtu siç e do zakoni, unë do të flas më shumë për këtë, gjatë audiencës së të mërkurës. Por tani, unë dua të shtoj se jam thellësisht i trishtuar për reagimet në disa vende, ndaj disa pasazheve të fjalimit tim në Universitetin e Regensburgut, që u konsideruan fyese për ndjenjat e myslimanëve. Në fakt, ato ishin vetëm citime të nxjerra nga një tekst i Mesjetës, që në çdo rrethanë, nuk shpreh mendimet e mia personale. Dje, kardinali, sekretar shteti i Vatikanit, publikoi një deklaratë në lidhje me këtë çështje, ku ai shpjegonte domethënien e vërtetë të fjalëve të mia. Shpresoj se ajo do të shërbejë për të pajtuar shpirtrat dhe për të qartësuar domethënien e vërtetë të fjalimit tim, që në tërësinë e tij, ishte dhe është, një ftesë për dialog të hapur e të sinqertë, me respekt të madh, të ndërsjellë.

Çfarë qëndron pas fjalive të keqkuptuara tëAtit të shenjtë?
apa Benedikti XVI, e ka treguar veten si një inovator. Dimrin e kaluar, ai veshi një pelerinë prej cope të kuqe, të njohur si “camauro”, që nuk ishte parë që nga ditët e Papës Gjoni XXIII dhe pak ditë më parë, ai u pa në Romë, me një kapelë të kuqe si ajo e mbajtur nga një tjetër paraardhës i tij, Pali VI. Ndërsa mbante fjalimin e tij të kundërshtuar mbi islamin, në Universitetin e Regensburgut, të martën e kaluar, ai kishte veshur thjesht kapelën e Jozef Ratzingerit, një profesori të njohur teologjie dhe kishte harruar kapelën e bardhë, që e bën atë të dallohet se është kreu i Kishës Katolike Romane. Gabimi, ndoshta ishte i kuptueshëm. Benedikti ka një vit e gjysmë që është Papë dhe po fliste në gjuhën gjermane para miqve dhe kolegëve akademikë, në universitetin ku dikur ai vetë jepte mësim. Ishte një temë e ndërlikuar, marrëdhënia mes arsyes, besimit dhe kërcënimit. Gjithsesi, ai u duk se kishte harruar, se qëndrimi i tij teorik, mund të shkonte shumë përtej katër mureve të universitetit dhe të gjente rrugën mes trajektoreve të teknologjisë moderne të komunikimit, duke mbërritur në çdo cep të globit mysliman. Që nga e mërkura, një fjali e vetme, e pafat, një citim nga perandori bizantin i shekullit të 14-të Emanueli i II Paleologu, ka nxitur një zemërim të paparë mes myslimanëve që nga Lindja e Mesme deri në Indonezi. Ishin vetëm 32 fjalë, nga një tekst prej plot 3600 fjalësh, që në atë moment nuk ishte përkthyer zyrtarisht nga Vatikani as në frëngjisht dhe as në arabisht. Papa citoi pasazhe të një debati mes perandorit dhe një dijetari persian, duke nënvizuar dy herë se thjesht po citonte: “Më tregoni vetëm çfarë solli të re Muhamedi dhe vetë ju do të gjeni gjëra djallëzore dhe johumane, ashtu si urdhri për të përhapur besimin që ai predikonte, me tehun e shpatës”. Referimi ishte, në fakt, pjesë e një apeli të ndjerë për dialog ndërfetar dhe heqjen dorë nga dhuna, të cilën Papa e përshkroi si “kundër arsyes” dhe “kundër Zotit”. Shënjestër e sulmit të tij, ishte në fakt, materializimi i Perëndimit, që sipas tij, ka krijuar një humnerë të thellë mes arsyes dhe zotit. Zyra e shtypit e Vatikanit, u hodh në mbrojtje, duke insistuar se fjalimi i Papës, nuk kishte si qëllimtëgodisteislamindheseAtiishenjtë, nuk kishte për qëllim të fyente myslimanët. E njëjta gjë u përsërit dy ditë më parë nga kardinaliTarcizio Bertone, sekretari i ri i shtetit të Vatikanit, që është personi i dytë më i rëndësishëm, pas Papës në hierarkinë e Selisë së Shenjtë. Ai nënvizoi se Ati i shenjtë, ishte thellësisht i trishtuar për faktin se fjalët e tij, kishin shkaktuar një fyerje të tillë. Por, dëmi ishte bërë: Myslimanët e të gjitha ngjyrave politike, u ndien të fyer nga ajo që ata e perceptuan si një sulm ndaj profetit të tyre, një sulm që duket se evokon urrejtjen dhe dhunën që i ndante kristianët nga myslimanët edhe atëherë kur Emanueli, ishte në fronin e Kostandinopojës. Me myslimanët të pushtuar nga zemërimi dhe me Papën që digjet përbrenda, disa analistë kanë paralajmëruar për një rikthim shumë më të rrezikshëm të kaosit

Papa Benedikti XVI

P

të shkaktuar nga botimi i karikaturave daneze. Dëmi mund të jetë veçanërisht i vështirë për t’u riparuar këtë radhë, falë reputacionit të Jozef Ratzingerit, si një njeri që i zgjedh mirë e me kujdes fjalët dhe që njihet veç të tjerash edhe si studiues i islamit. Në të shkuarën, ai ka shprehur dyshime për pranimin e një vendi islamik, të moderuar, siç ështëTurqia, në Bashkimin Evropian, duke pohuar se një mysliman i devotshëm që jeton në Perëndim, do të aspirojë të jetojë nën ligjin e sheriatit dhe se një shoqëri multifetare nuk përputhet me natyrën e brendshme të islamit. Ndërkohë, është e vështirë të imagjinosh paraardhësin e Benediktit, Gjon Palin e II, të binte në kurthin e Regensburgut. Analistët italianë kanë nënvizuar se ajo çka dominoi në skenën botërore në kohën e Papa Gjon Palit, ishte karizma e tij, ndërsa çfarë bën bujë nga Benedikti, janë fjalët e tij. Si kreu i Kongregacionit për Doktrinën dhe Besimin, kardinali Ratzinger, ishte për shumë vite rojtari i ortodoksisë teologjike të Kishës Katolike. Detyra e tij ishte të përcaktonte çfarë përfshihej në besimin katolik dhe çfarë mbetej jashtë tij. Ai kishte sinjalizuar se nuk preferonte të merrte pjesë në ceremonitë multifetare të lutjeve, siç bëri Gjon Pali në Asizi në 1986, sepse ai pranonte se një besim si islami, është thellësisht i ndryshëm nga besimi kristian. Ai gjithashtu, iu kundërvu vendimit të Papës paraardhës, për të kërkuar falje publike për gabimet historike të Kishës Katolike, duke argumentuar se një gjë e tillë, rrallëherë ishte reciproke. Kur Benedikti së fundmi zëvendësoi zëdhënësin e Vatikanit që i kishte shërbyer Papa Gjon Palit për pjesën më të madhe të papatit të tij, duke zgjedhur një prift jezuit me eksperiencë në Vatikan, kjo ishte diçka më shumë sesa një ndryshim i thjeshtë në personel. Komunikimet eVatikanit me botën, tha ky i fundit, që tani e tutje do të varen nga vetë Papa. Gabimi i Papës, të martën, mund të ketë ardhur si pasojë e vetëbesimit të tepruar në aftësitë e tij intelektuale. Një mjeshtër i mendimit kristian teologjik, ai ndoshta nuk është ende i ambientuar në diplomaci, e cila ecën përkrah rolit të tij si një lider fetar, botëror. Një problem që ngrihet mbi përplasjen me komunitetin mysliman, mund të vijë nga sinqeriteti i Papës për atë që në dukje ngjason si “lidhje e besimit islam me dhunën politike”. I pyetur nëse ai e konsideron islamin si një besim paqësor, Papa është përgjigjur: “Islami përmban elemente që janë në favor të paqes, ashtu siç edhe përmban të tjerë elementë”. Një rol kyç në pajtimin me islamin, duket se do të ketë, “ministri i ri i Jashtëm” iVatikanit, që është emëruar në detyrë nga Papa, të premten. Monsinjor Dominique Mamberti, një francez i lindur në Marok, që e ka prezantuar Vatikanin në shumë vende myslimane, së fundmi edhe në Sudan, do të ishte ideal për këtë detyrë. Ndoshta detyra e parë e tij është të frenojë spekulimet teologjike të Papës, duke i kujtuar se diplomacia i takon atij, ndërsa Papës, kapelja papale. Marrë nga “Sunday Herald”

Paleologu: Perandori që futi Papën në sherr
Emanuel Paleologu, 13501425, perandor bizantin nga 1391-1425, biri dhe pasuesi i Gjonit V. Në fakt, nuk është se ai ka mbajtur lart emrin e familjes së tij. Para fjalimit të Papa Benediktit, shumë pak njerëz kishin dëgjuar për Emanuelin II, Paleologun, sundimtarin e krishterë të Mesjetës dhe mendimtarin që e përshkroi islamin si “djallëzor e johuman”. Perandor, poet, teolog dhe baba, ai u martua me vajzën e despotit serb dhe pati shtatë fëmijë me të, Emanueli II, ndoshta edhe nuk ishte një nga vëzhguesit më objektivë të botës myslimane. I lindur më 27 qershor 1350, ai kaloi pjesën më të madhe të jetës duke u përpjekur të ndalte rënien e perandorisë së tij bizantine, në duart e otomanëve. Por, as këtë nuk ia doli ta arrinte. Otomanët, fiset luftëtare turke, kishin filluar t’u suleshin kufijve të Bizantit, që një shekull më parë. Ata dërgonin piratë në detin Egje dhe arritën Evropën në 1308. Në kohën kur Emanueli II u ul në fron, në 1391, otomanët kishin marrë në duar pjesën më të madhe të Azisë së vogël. Kolonët myslimanë kishin filluar të vendoseshin në qytetet greke. Emanueli II shkroi në këtë kohë një letër të dëshpëruar, e cila u citua edhe nga Papa, pikërisht pasi ai ishte arratisur nga një gjykatë otomane, ku ishte mbajtur i burgosur. Pak vite më vonë, otomanët shkelën pragun e shtëpisë së tij, shkatërruan dhe dogjën kryeqytetin perandorak, Kostandinopojën. Otomanët, e hoqën rrethimin vetëm pesë vjet më vonë. Në 1399, Emanueli, bëri një udhëtim të pasuksesshëm në Romë, Paris dhe Londër. Synonte të merrte mbështetje në betejën e gjatë të tij me islamin nga Perëndimi kristian. Por, dështoi. Emanueli mundi të merrte frymë lirisht edhe për pak kohë, para se otomanët të rrethonin Kostandinopojën edhe një herë tjetër, në 1422. Një nga aktet e fundit të tij si perandor, ishte firmosja e një marrëveshjeje poshtëruese, sipas së cilës, Kostandinopoja do t’i paguante haraçe sulltanit otoman. Ai vdiq më 21 korrik 1425. Turqit më në fund, pushtuan Kostandinopojën në 1453 dhe vazhduan të etur drejt Evropës Juglindore.

Nga protestat që pasuan fjalimin e Papës

Fjalët e Papës parathonë ndryshim qëndrimi?
hurma mbi komentet e Pa pës mbi islamin, ka bërë që shumë katolikë brenda dhe jashtë Vatikanit, të tundin kokën me mosbesim. Ndihmësit e Benediktit të XVI janë të pakënaqur për faktin se një citim i vetëm i përdorur për të ilustruar një argument filozofik, provokoi një zemërim të tillë të myslimanëve. Por, për të tjerë, debati ka nxjerrë në pah, shqetësimet e tyre për qëndrimin e Papës kundrejt marrëdhënieve të kishës me botën islame. Viti i parë i papatit të tij, kaloi pa kundërshtira. Për më tepër, ai kishte planifikuar një numër ndryshimesh kyçe në hierarkinë e Vatikanit. Kur Jozef Ratzinger u zgjodh Papë në 2005ën, u mendua se ai do të ndiqte hap pas hapi politikat e paraardhësit të tij, Papa Gjon Palit. Mbi shumë çështje të kishës, të dy ata, ishin krejtësisht në sinkron. Por, në një çështje kryesore, vëzhguesit apo njohësit eVatikanit, vunë re një ndryshim: pikërisht në qëndrimin e Vatikanit ndaj islamit. Gjon Pali II dëshironte të afrohej me besimet e tjera dhe në vitin 2001, gjatë një vizite në Siri, ai u bë Papa i parë që vuri këmbën në një xhami. Ishte një gjest që synonte të ndihmonte në dhënien fund të armiqësive shekullore, dyshi-

Z

meve e mosbesimit mes dy feve. Benedikti XVI, padyshim, kërkon të arrijë marrëdhënie më të mira me islamin, por ka një kusht të rëndësishëm për këtë. Gjithçka, mund të përmblidhet në një fjalë të vetme: reciprocitet. Kjo, do të thotë se nëse myslimanët duan të gëzojnë liri më të mëdha fetare në Perëndim, atëherë edhe kristianët duhet të kenë të njëjtën të drejtë, të ndjekin besimin e tyre në shtetet islamike, pa frikën e persekutimit. Një nga shenjat e shumta të ashpërsimit të qëndrimit të Vatikanit ndaj Islamit, është edhe shkarkimi nga detyra i arqipeshkvit Michael Fitzgerald. Kleriku i lindur në Britani, kryesonte një departament të Vatikanit, që promovonte dialogun me besimet e tjera. Vendimi i Benediktit për ta larguar nga ky post dhe dërgimi i tij në Egjipt si përfaqësues papal, është parë në një masë të madhe si denigrim. Shumëkush është habitur me këtë lëvizje. Ati Thomas Reese, një studiues, thotë: “Vendimi më i gabuar i Papës deri më tani, ka qenë largimi i arqipeshkvit Fitzgerald”, dhe shton, “ai ishte njeriu më i ditur në Vatikan në raport me islamin. Nuk mund të largohet një njeri si ai, përkundrazi, arqipeshkvi duhej dëgjuar mirë”. “Nëse Vatikani thotë diçka të gabuar për mysli-

manët, njerëzit do të vdesin në pjesë të ndryshme të Afrikës dhe kishat do të digjen në Indonezi, pa menduar se çfarë do të ndodhte në Lindjen e Mesme. Do të kishte qenë shumë më mirë për Papa Benediktin, ta kishte Fitzgeraldin, përkrah tij”. Ky paralajmërim, sot duket si një profeci. Mos vallë askush nëVatikan nuk mendoi se fjalët e Papës do të interpretoheshin ndryshe, a nuk mendoi askush se reagimet do të ishin të ndryshme...? Që nga sulmet terroriste të 11 shtatorit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe pushtimin e Irakut, menjëherë më pas, askush më nuk ka pasur dyshime mbi rëndësinë e promovimit të marrëdhënieve më të mira mes krishterimit dhe islamit. Por, çka është më e rëndësishmja, tani, Papa Benedikti, e di se kudo që të flasë, fjalët e tij do të dëgjohen në të gjithë botën, nga një audiencë e gatshme të analizojë çdo nuancë të mundshme të domethënies. Ai mund të ketë edhe një mundësi tjetër për t’u shfajësuar para myslimanëve në nëntor, kur do të vizitojë Turqinë. Ndërsa Vatikani, deri atëherë, duhet të ndalet e t’i mendojë shumë më tepër deklaratat dhe veprimet e tij, nëse me të vërtetë, dëshiron të promovojë marrëdhënie më të mira mes dy feve më të mëdha në botë. Marrë nga BBC

E HENE 18 SHTATOR 2006

SHQIP 1 3

HISTORI

SHENDET

SHOQERI

Puritanët, sekti religjioz që vendosi themelet e Amerikës së sotme
NE FAQEN 15

Trego ndaj zemrës të njëjtin kujdes që tregon ndaj makinës
NE FAQEN 18

Italia, mbretëria e mbiemrave. Aziatikët ia dalin me shumë më pak
NE FAQEN 19

Dhjetë mjetet më të mira të teknologjisë së lartë, për të gjithë ata pasanikë që kërkojnë eksperienca jashtë të zakonshmes

“Top Ten” i makinave për milionerë
T
ë qenit milioner mund të kr ijojë shumë probleme, pasi një status i tillë krijon mundësinë e plotësimit të menjëhershëm të tekave më të ndërlikuara; gjë që ushqen më tej sensin e mosgjetjes së kënaqësisë dhe emocioneve të forta. SciFi.com, rrjeti i internetit i specializuar për përmbushjen e kënaqësive, ku gërshetohen fantastikja me shkencën e teknologjinë e lartë, ka përpiluar një listë me dhjetë mjetet "hitech", të konceptuara për shtresën më të pasur të konsumatorëve. Lista përbën një sugjerim të vlefshëm për të gjithë ata që, falë mundësive financiare, mund t'i lejojnë vetes luksin e pushimeve origjinale. Ja edhe mjetet që propozon sajti: Në vend të parë gjejmë një veturë, e cila, së fundmi, i ka bërë vetes një vend nderi në Librin Gines të Rekordeve: ka kaluar ngushticën që lidh Francën me Anglinë në vetëm 3 orë dhe 14 minuta. Quhet "Rinspeed Splash" dhe transformohet nga veturë e thjeshtë në mjet amfib. Tani për tani nuk është në shitje, por sigurisht që të pasurit do të gjejnë një mënyrë për ta shtënë në dorë. Nga Gjermania vjen një "Porsche" krejtësisht e veshur me flori: si pjesa e jashtme, ashtu edhe në brendësi makina përbën një bizhu të vërtetë. Ai që është brenda nuk ka asnjë shans të kalojë rrugëve pa tërhequr vëmendjen e të gjithëve. Ja edhe një makinë që vjen nga deti: kompania "Subeo" ka realizuar "Aquarius", një mjet nënujor që arrin thellësinë prej 100 metrash. Nëndetësja e vogël, e projektuar për të mbajtur në bord tre njerëz, mund të udhëtojë për 74 orë pa ndërprerje duke garantuar...
N E F A Q EN 20

Kushti i vetëm: Kushdo që i provon, të jetë detyrimisht ultra i pasur

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

AKUZE

"Greenpeace": Alarm për lodrat e seksit
"Përqendrim shumë të lartë elementesh të dëmshme"
enoncimi ndaj BE-së: "Përmbajnë ftalate, sub stanca shumë të dëmshme për sistemin hormonal dhe "ka shumë të ngjarë, edhe kancerogjene". Është ky denoncimi që i bën organizata e njohur ambientaliste Bashkimit Evropian, lidhur me rrezikshmërinë që paraqesin disa lodra seksuale plastike, duke nënvizuar se duhen hequr në mënyrë të menjëhershme nga tregu. Sipas grupit ambientalist, gjashtë në çdo tetë prej tyre përmbajnë ftalate në masën mes 24 dhe 51%, gjë që i bën shumë të rrezikshme për shëndetin. Ftalatet, që janë prej kohësh nën akuzë pas përdorimit gjerësisht në prodhimin e lodrave për fëmijë, janë substanca kimike që përdoren për të zbutur plastikën dhe janë në gjendje, sipas "Greenpeace", të ndikojnë në ekuilibrin hormonal, duke rezultuar të dëmshme edhe për veshkat, mëlçinë, madje edhe për fetusin. "Nuk kemi aspak ndërmend të inkriminojmë lodrat seksuale, siç janë vibratorët, pasi ekzistojnë edhe metoda alternative të përdorimit të ftalateve për t'u siguruar këtyre objekteve elasticitet". "Greenpeace" e ka përqendruar vëmendjen e saj te ftalatet, pasi rezultojnë edhe shumë të dëmshme për ambientin.

D

Krejtësisht e veshur me flori: si pjesa e jashtme, ashtu edhe në brendësi, makina përbën një bizhu të vërtetë

Duhet pranuar se nuk janë kryer ende studime shteruese mbi hartat e vendit tonë gjatë këtyre shekujve

Bregdeti shqiptar në portolanet e Mesjetës
D
uhet pranuar se nuk kemi ende një studim sh terues së bashku me një botim cilësor, njëher azi dhe shkencor, për hartat historike të Shqipërisë së këtyre shekujve, mundet edhe sepse ato ndodhen të shpërndara në një numër jo të vogël bibliotekash dhe arkivash që kërkojnë mund dhe mjete të shumta. Studimi dhe publikimi tërësor i tyre sigurisht që do të ishte i dobishëm për studimet e historisë dhe gjeografisë historike të kësaj periudhe. Ato ndodhen në bibliotekat dhe arkivat e Venecias, Firences, Parisit, Milanos, Vjenës, Parmës, Berlinit, Londrës e vendeve të tjera. Sigurisht, po flasim për ato që rezultojnë nga literatura dhe publikimet e derisotme, ndërkohë që duhen ndërmarrë edhe kërkime të mëtejshme. Kohë më parë patëm publikuar të dhëna nga një hartë e viteve '80-'90 të shekullit X-të të udhëtarit arab Ibn-Haukan, nga libri i tij "Kitab surat al ard". Në të, në paraqitjen e detit Adriatik... N E F A Q EN 14

SHQIP 1 4

NDRYSHE

E HENE 18 SHTATOR 2006

Hsoi itr
& kartografi

Duhet pranuar se nuk kemi ende një studim shterues për hartat historike të Shqipërisë së shekujve të Mesjetës, mundet edhe sepse ato ndodhen të shpërndara në një numër jo të vogël bibliotekash dhe arkivash që kërkojnë mund dhe mjete të shumta. Studimi dhe publikimi tërësor i tyre sigurisht që do të ishte i dobishëm për studimet e historisë dhe gjeografisë historike të kësaj periudhe

Bregdeti shqiptar nÎ portolanet mesjetare (shek. XIII - XVI)
ALEKSANDËR MEKSI

uhet pranuar se nuk kemi ende një studim shterues së bashku me një botim cilësor, njëherazi dhe shkencor, për hartat historike të Shqipërisë së këtyre shekujve, mundet edhe sepse ato ndodhen të shpërndara në një numër jo të vogël bibliotekash dhe arkivash që kërkojnë mund dhe mjete të shumta. Studimi dhe publikimi tërësor i tyre sigurisht që do të ishte i dobishëm për studimet e historisë dhe gjeografisë historike të kësaj periudhe. Ato ndodhen në bibliotekat dhe arkivat e Venecias, Firences, Parisit, Milanos, Vjenës, Parmës, Berlinit, Londrës e vendeve të tjera. Sigurisht, po flasim për ato që rezultojnë nga literatura dhe publikimet e derisotme, ndërkohë që duhen ndërmarrë edhe kërkime të mëtejshme. Kohë më parë patëm publikuar të dhëna nga një hartë e viteve '80'90 të shekullit X-të të udhëtarit arab Ibn-Haukan, nga libri i tij "Kitab surat al ard". Në të, në paraqitjen e detit Adriatik ishte Butrinti (Badhrant), krahas Venecias dhe Otrantos, porte detare të cilat ai i jep edhe në tekstin e librit. Kemi pra, një dëshmi mjaft me vlerë për një periudhë mjaft të errët dhe me shumë pak të dhëna për trojet e banuara nga shqiptarët. Dihet tashmë se gjatë shekujve të errët të Mesjetës, bregdeti lindor i Adriatikut shërbente si itinerari kryesor i udhëtimit nëpër Adriatik për në territoret bizantine të Venecias. Kjo sepse në këtë breg ishin në favor erërat, kishte gjire dhe porte për t'u fshehur në kohë të keqe dhe kishte mundësi për t'u furnizuar me ujë të pijshëm. Kuptohet që detarët kishin informacione të plota për këto territore dhe ky informacion përcillej nga njëri te tjetri. Pikërisht portolanet janë një nga mënyrat e kalimit të këtij informacioni nga njëri te tjetri. Ndryshe nga hartat detare, në të cilat ravijëzohen pikat e bregdetit dhe ndonjë nga qendrat e brendësisë, portolanet janë një përshkrim i bregut të detit, për aq sa u nevojitet detarëve, pa u pajisur me harta, d.m.th portet, mënyra e afrimit tek ta, dallimi i tyre prej së largu. Cekëtinat e rrezikshme pranë tyre dhe në hyrje, vendfurnizimet me ujë dhe distancat nga një port te tjetri. Me botimin nga K.Kretschmer të portolaneve italiane të Mesjetës dhe nga A.Delatte të portolaneve greke, është sot e mundur të studiohet shkalla e njohjes së bregdetit të Shqipërisë nga detarët e Mesjetës, me skelat, grykëderdhjet e lumenjve, kepet, vendfurnizimet me ujë, kështjellat bregdetare dhe në ndonjë rast, edhe me cekëtinat përpara limaneve, kuptohet për t'iu shmangur atyre. Për portolanet mesjetare bregdeti shqiptar fillon në veri me Tivarin, duke vijuar për në jug, deri rreth Butrintit. Në portolanet jepen largësitë në milje nga njëra pikë në tjetrën, të nevojshme për ata që udhëtojnë përgjatë bregdetit dhe për disa prej tyre edhe nga pika të bregdetit perëndimor të Adriatikut ose detit Jon, për ata që vijnë prej andej. Madhësia e një milje të përmendur në këto portolane, sipas studimeve të kryera, lëkundet nga 1,17 km në 1,41 km. Krahas kësaj jepen edhe orientimet sipas pikave kardinale të horizontit, për të gjetur

D

Pjesë nga një hartë e lashtë e Mesdheut

kur anijet niseshin nga një port në tjetrin. Më poshtë po përmendim portolanet e marra në konsideratë nga autorët e mësipërm, të dhënat referuese për to si dhe siglën e përdorur nga botuesi në çdo rast. Më tej do të japim listën e vendeve të bregdetit të Shqipërisë mesjetare, të cilat përmenden në këto portolane duke filluar nga veriu në jug. Ndër portolanet italiane po përmendim: Portolani i fragmentuar i Bibliotekës Marciane nëVenecia (Marc) që ruhet në Kodeksin nr.87 të Bibliotekës në fjalë. Sipas Kretschmer duket se i përket fundit të shek. XIII. Një tjetër është Portolani i PietroVersit (Pietro de Versi) (V), i cili ruhet në

Codex Marcianus chartaceus, Mss. Italiani, Classe IV n.170, me përmasa 21 x 14 cm dhe që datohet në vitin 1445. Një grup më vete përbëjnë Portolanet Magliabecchi në Parma (Magliabecchi :P Ma, Mb); ai që ru, het në Bibliotekën Casanatense në Romë (Cas) dhe ai i Bibliotekës Marucelli në Firence, që përgjithësisht datohen rreth mesit të shekullit XV-të. Nga studimi i teksteve të kësaj familjeje portolanesh rezulton se në to është e njëjtë pjesa që flet për bregdetin shqiptar. Veç paraqesin vlera dhe Portolani i Gratiosus Benincasa (Be), i cili ruhet në arkivin e shtetit në Ankona, "Codex chartaceus Nr. 48", i hartuar ndërmjet viteve 1435-1445, si dhe

Portolani Rizo (Rz) i hartuar nëVenedik nga Bernardino Rizo në vitin 1490 dhe që ruhet në Bibliotekën e atjeshme Marciana (Cl. CIX, Cod 4, Nr. 40/35). Portolanet greke Botuesi i portolaneve greke Delatte, duke parë përmbajtjen e ngjashme të tyre, i përfshin ato në një familje, duke shënuar secilin prej tyre me sigël të veçantë. Sipas tij, ato paraqesin udhëtimet detare greke në epokën kur Bizanci u pati lëshuar të tjerëve rrugët e tregtisë detare. Në to shihen shumë huazime jo të pakta nga dialekti venecian. Ato janë: Dorëshkrim i Athinës (A) që mban datën 1534; Dorëshkrim i Vjenës(V) "Histori gr. 82", i datuar në

shek. XVI; Dorëshkrim i Vjenës(W), "Theol. Gr. 244", shek. XVI; Dorëshkrim i Vatikanit (O), "Ottobonianus gr. 339", i fundit të shek. XVI; Dorëshkrim i Parisit (P), "Bibliotheque Nationale n.1416", i shek. XVI, që duket se është kopjuar nga një tekst i shek. XV dhe Portolani grek (T) i botuar në Venecia në vitet 1573, 1618, 1641. Prej tyre i pari ruhet në fondet Barberini të Vatikanit, PVIII66, i dyti në fondet Angelica, BB12, 2; i treti në Bibliotekën universitare të Leydes, 541 F 12. Teksti i tyre në faqet 24 (v) - 86 (v) është riprodhim thuajse besnik i portolanit Rizo. Dy tekstet e para kanë një lëvdatë të Demetrio Tagias për zbulimin e tyre në vitin 1559. Në

Hartë e vitit 1572 nga kufiri i sotëm jugor deri në Karaburun. Në të tregohen trupa në marshim, kështjella dhe anije në A driatik, si edhe disa zona të banuara

Hartë e Durrësit dhe rrethinave të tij e vitit 1572. N ë qytetin e rrethuar me mur bien në sytë minaretë e disa xhamive. Gjashtë anije të mëdha të ankoruara në port

këto portolane, siç përmendëm, takohen mjaft vende të bregdetit shqiptar, të cilat me emërtimet e tyre të sotme po i radhisim më poshtë nga veriu në jug: Tivari, Val Di Noçe, Ulqini, Gjiri i Bunës, Gjiri i Drinit, Shirgji, Lezha, Shëngjini i Medës, Erzeni, Kepi i Rodonit ose Porti i Shën Anastasisë, Kepi i Palit, Durrësi. Kepi i Melies ose i Lagjit, Bashtova, Apollonia, Pirgu, Gryka e Devollit ose e Semanit, Vjosa, Spinarica, Kavalioni, Vlora, Gjiri i Raguzës, Orikumi, Sazani, Kepi i Gjuhëzës, Gramata, Gjiri i Ariut, Kepi i Shën Andresë, Himara, Uji ose Potami, Porto Palermo, Borshi ose Sopoti, Kepi i Kefalit, Saranda, Butrinti. Vetëkuptohet që shumica e këtyre toponimeve kanë trajta të ndryshme sipas portolanit dhe gjuhës së përdorur, disa herë përdoren edhe emra të ndryshëm p.sh., si në rastin e Kepit të Melies, emri i dikurshëm, sot jo në përdorim, ndërkohë që emri tjetër, ai i Lagjit, mbeti. Në shumicën e rasteve emrat jepen në trajta të ndryshme, që ose janë pasaktësi ose, çka ka rëndësi, trajta të ndryshimit në kohë të emri ose të shqiptimit të tij. Kështu, ka 9 trajta shkrimi të Durrësit, ndërsa Porto Palermo ka emrin e vet në 9 trajta dhe përmendet edhe me emrin e kishës së atyshme të Shën Qiriakos. Krahas të dhënave të mësipërme për qenien në këto portolane të vendeve dhe qendrave të mësipërme të bregdetit shqiptar, në forma të ndryshme në to gjen, siç thamë, të dhëna detare për distancat në milje ndërmjet tyre, që janë të domosdoshme për detarët, ashtu dhe të dhëna për portet dhe limanet natyrale, me thellësinë e tyre dhe cekëtinat eventuale, siç është rasti i Durrësit duke dhënë edhe mënyrën si mund të futesh brenda. Kështu si Limane përmenden Tivari, Ulqini, Shëngjini, Durrësi, Vlora, Sazani, Porto Palermo, Devolli (lum ku mund të hyhet me varka të vogla), Saranda. Veç kësaj, në to kemi dhe përmendje të monumenteve të ndryshme që ndodhen në to, siç janë kështjellat, prej të cilave mund të orientohesh (Ulqini, Durrësi, Vlora dhe Sopoti), ose kisha e Shën Qiriakut në Porto Palermo. Me interes është gjithashtu të vërehet se me kohë shtohet numri i vendeve të bregdetit që jepen në këto portolane, që dëshmon për përfshirjen gjithnjë e më të madhe të trevave shqiptare në këmbimet tregtare me vendet e tjera, çka kërkon një numër të madh të dhënash si porte, gryka lumenjsh, pika karakteristike të domosdoshme për afrimin në bregdetin shqiptar. Në portolanet për të identifikuar portin, veç largësive ndërmjet tyre dhe orientimit, jepen dhe çfarë shikohet kur i afrohemi, për ta dalluar me siguri nga ana e detit. Përpara studiuesve shqiptarë del detyra e studimit dhe publikimit tërësor dhe të përbashkët të hartave dhe portolaneve mesjetarë sepse realisht një gjë e tillë përbën një kontribut të rëndësishëm në lëmë të albanologjisë. Paraqitja e përmbledhur e të dhënave të tyre së bashku me ato të hartave bashkëkohore dhe kërkimet në toponiminë e bregdetit shqiptar, sigurisht që paraqet interes për studiuesit e gjeografisë historike të vendit tonë, e jo vetëm për ta.

E HENE 18 SHTATOR 2006

NDRYSHE

SHQIP 1 5

Ata sot po lakohen shumë. Përbëjnë në fakt themelet e SHBA-së, ose më mirë të Tokës së Re, apo siç e njihnin ata asokohe: Anglia e Re. Në shënjestër shpesh janë vënë morali e rregullat
Pikturë e cila i kushtohet mbërritjes të kolonëve të parë puritanë në brigjet verilindore të SHBA-së

e tyre strikte, të cilat në fakt sot i përllogariten si një veçanti që e dallon akoma SHBA-në nga Evropa. Në një farë mënyre ata njihen edhe si protestantë radikalë. Por cilët ishin puritanët në të vërtetë?

ta sot po lakohen shumë. Përbëjnë në fakt themelet e SHBA-së, ose më mirë të Tokës së Re, apo siç e njihnin ata asokohe: Anglia e Re. Në shënjestër shpesh është vënë morali e rregullat e tyre strikte, të cilat në fakt sot i përllogariten si një veçanti që e dallon akoma SHBA-në nga Evropa. Në një farë mënyre ata njihen edhe si protestantë radikalë. Por cilët ishin puritanët në të vërtetë? Çfarë synimesh kishin, kur erdhën në Tokën e re, cilat ishin kolonitë e tyre, letërsia e botëkuptimi i tyre, nga erdhën dhe pse emigruan thuajse të parët nga kontinenti i vjetër? Një material i marrë nga një botim i Agjencisë së Informacionit të SHBA-së (Vështrim mbi Letërsinë Amerikane) na jep një ide më të qartë rreth pikëpyetjeve që shtruam. Kolonë intelektualë Zor se mund të gjendet ndonjë koloni tjetër në historinë e botës, ku kolonët të kenë qenë aq intelektualë, sa puritanët. Në zonën verilindore të Shteteve të Bashkuara, e njohur si Anglia e Re, midis viteve 1630 e 1690 kishte aq njerëz të diplomuar, sa dhe në vendin amtar - një fakt i mahnitshëm ky, po të kihet parasysh se njerëzit më të shkolluar të kohës ishin aristokratë, pra jo fort të gatshëm të rrezikonin jetën në kushtet e zonave të shkreta. Mirëpo, puritanët, njerëz të vetarsimuar e që i dilnin zot vetes, bënin një përjashtim të dukshëm. Ata kishin nevojë për arsim për të kuptuar e zbatuar vullnetin e Zotit, ndërkohë që vazhdonin të themelonin ngulimet e tyre në të gjithë Anglinë e Re. Koncepti i puritanëve për shkrimet e mira qëndronte në theksin që ata i jepnin të qenit plotësisht i vetëdijshëm për rëndësinë e adhurimit të Zotit dhe për rreziqet shpirtërore me të cilat shpirti përballej mbi Tokë. Stili i puritanëve ishte tejet i larmishëm - një stil që varionte nga poezia e ndërlikuar metafizike, gjer te shënimet e rëndomta ditore apo te historitë fetare rreptësishtë pedante. Po pavarësisht nga stili apo zhanri, disa tema mbeteshin të pandryshuara. Jeta shikohej si një sprovë: dështimi shpinte në mallkim dhe në zjarrin e ferrit të përjetshëm, kurse suksesi, te lumturia qiellore. Kjo botë ishte arenë e një beteje të vazhdueshme mes forcave të Zotit dhe forcave të Satanit, një armik i tmerrshëm që shfaqej me lloj-lloj petkash. Shumë puritanë prisnin me ngazëllim "mijëvjeçarin" kur Jezusi do të rikthehej në Tokë, e do t'i jepte kështu fund mjerimit njerëzor, duke përuruar fillimin e 100 vjetëve në paqe e begati. Puritanët dhe kapitalizmi Prej kohësh, shkencëtarët kanë vënë në dukje lidhjen mes puritanëve e kapitalizmit: si njëri, ashtu dhe tjetri, mbështeten tek ambicia, te të punuarit me të gjitha forcat e të lufta e pareshtur për sukses. Megjithëse në kontekstin e ngushtë teologjik, puri-

A

tanët si individë mund të mos e dinin nëse ishin "të shpëtuar" e të përzgjedhur për të shkuar në parajsë, përsëri ata ishin të prirur të kuptonin se suksesi në këtë botë ishte një shenjë e përzgjedhjes. Pasuria dhe statusi kërkoheshin jo vetëm për vete, por edhe si sigurime të mirëpritura për shëndetin shpirtëror e për premtimet e jetës së amshuar. Koncepti i shpirtit të përgjegjësisë ndaj punës nxiste suksesin. Të gjitha gjërat dhe ngjarjet, puIKËN NGA ANGLIA ritanët i interpretonin si simbole me kuptime shpirtërore shumë më të thella dhe e ndjenin se duke punuar për uritanizmi duket se lindi nga pakënaqësia e një grupi besimtarësh an përfitimet e tyre vetglezë me vendimet e Mbretëreshës Elizabetë në shekullin e 16-të. Ndërjake e për mirëqenien sa lëvizjet protestante në Evropë u morën shumë me çështjet e teologjisë e e bashkësisë, ata u i shkëputën fare marrëdhëniet e tyre me Kishën Katolike e modelet e saj, shërbenin edhe planreformacioni anglez, përkundrazi, e kishte sjellë Kishën nën kontrollin e Moneve të Zotit. Ata nuk arkisë, duke bërë kështu që ajo të kishte një kontroll politik. Të persekutuar hiqnin vija nga Mbretëresha Mary I e Anglisë ("Meri e ndarëse midis përgjakshme"), protestantët si Thomas Cartsferave shekwright, Walter Travers dhe Andrew Melville, ullare, tokësore, shkuan në ekzil në Evropë duke e quajtur vetnga njëra anë, e en si "puritanë", pra "të pastër" (në mendjen e atyre shpirtërore, tyre, si pasues të vërtetë të mësimeve të krishnga ana tjetër. E tera), ku ranë në kontakt të ngushtë me kalgjithë jeta ishte vinistët në Gjenevë dhe Gjermaninë luteriane. një shprehje e Megjithëse të influencuar nga kalvinizmi, puvullnetit hyjnor ritanët përsëri nuk ishin të unifikuar në qëndnjë besim që më rimet e tyre për shumë çështje. Kjo reflektopas do të rishhet edhe në fillimet e lëvizjes së tyre religjioze, faqej te transhe cila u zhvillua në faza të ndryshme. Ata endentalizmi. Duke shpërndanë një besim, thuajse radikal, ku thoshin se të gjitha kishat në regjistruar ngjarjet e praktikë ishin të korruptuara, për shkak të rënies në kontakt me metoda e zakonshme për të zbupraktika pagane nga civizilimet e tjera (sidomos ajo e Romës), dhe nga luar kuptimin e tyre ndikimi e presioni i Papëve e mbretërve të ndryshëm. Kështu që ata menshpirtëror, autorët pudonin se e gjitha kjo praktikë e mendësi duhej purifikuar. Ata shquheshin ritanë zakonisht citopër këmbëngulje e përkushtim, porse normat e ligjësitë e tyre për një kohë të gjatë ndikuan edhe në zhvillimin, por edhe në prapambetjen e nin Biblën, kapitujt Amerikës në fillesat e saj, derisa më vonë, nën ndikimin e komuniteteve, dhe vargjet e saj. Hisnacionaliteteve e kulturave të tjera, ata e humbën disi ndikimin e tyre. toria ishte një panGjithsesi, duhet pohuar se ata gëzojnë një pushtet të madh sot në SHBA, oramëfetaresimbolike në qarqet ekonomike e politike të vendit dhe idetë e tyre përbëjnë themeqë shpinte në triumfin let e idealeve moderne të barazisë e lirisë së shtetit amerikan. e puritanit të Botës së Monumenti i William Bradford (1590-1657), sot në Plimuth-S H B A Re në Mbretërinë e Zotit në Tokë. Anglia e Re dhe Reformacioni Kolonët e parë puritanë që themeluan Anglinë e Re ishin mishërimi i shembullit të gjallë të seriozitetit që karakterizonte Krishterimin e Reformacionit. Të njohur si "pelegrinë", ata përbënin një grup të vogël besimtarësh, të cilët, gjatë një periudhe persekutimesh, ill pas zbarkimit të separatistëve në Bay Colony of Massachussetts, mbushnin barkun me shigjeta, sesa t'u jepnin këto që thamë. E për shkak në vitin 1608 kishin emigruar nga William Bradford u zgjodh guvernator i Plimuthit. Ky njeri ka qenë se ishte dhe dimër, e ata që e njohin këtë vend e dinë mirë se sa të acartë e Anglia në Holandë - një vend që jashtëzakonisht i devotshëm dhe autodidakt i madh, i tillë që "për të të egër janë dimrat atje, sesa mizore e të papërmbajtshme janë stuhitë qysh atëherë njihej për tolerancën parë me sytë e tij orakujt e lashtë të Zotit në bukurinë e tyre autok- ….të gjithë, me fytyra të murrëtyera, ishin në mëshirën e fatit, e i gjithë fetare. Si shumica e puritanëve, tone", kishte mësuar një sërë gjuhësh të huaja, vendi, plot me pyje e dendësira, s'ishte gjë tjetër veçse edhe ata e interpretonin Biblën përfshirë këtu edhe hebraishten. Pjesëmarrja e një pamje e egër dhe e çakërdisur. fjalë për fjalë. Ata vepronin duke u tij në emigrim në Holandë, udhëtimi me anijen Bradford ka regjistruar gjithashtu edhe dokuudhëhequr nga teksti i Librit të "Mayflower" drejt Plimuthit, si dhe detyrat e gumentin e parë të vetëqeverisjes koloniale në Botën Dytë të Korintasve - "Ikni prej tyre vernatorit, i krijuan kushte më ideale për t'u bërë e Re angleze, "Paketën Mayflower", përpiluar qysh dhe qëndroni më vete, tha Perënkështu dhe historiani i parë i kolonisë së tij. Hiskur pelegrinët ndodheshin ende në anije. Ky pakt dia". Duke i humbur shpresat për toria me titull "Mbi ngulimin e Plimuthit" (1651), është lajmëtari i parë i Deklaratës së Pavarësisë, që purifikimin e Kishës së Anglisë nga e shkruar prej tij, është një përshkrim i qartë e do të vinte një shekull e gjysmë më vonë. Puritanët brenda, "separatistët" formuan mjaft tërheqës i fillesave të kolonisë. Përshkrimi ishin kundër zbavitjeve shekullare si vallëzimet apo kisha klandestine "me mari tij për pamjen e parë të Amerikës, tashmë është lojërat me letra, të cilat i shikonin si gjëra amorale, të rëveshje", në të cilat përbetobërë i famshëm: lidhura me jetën e paperëndishme të aristokratëve. heshin për besnikëri ndaj grupit, jo Si kishin përshkruar një oqean të gjerë e si kishPo në këtë kategori, ata fusnin edhe leximin apo ndaj Mbretit. Meqë shikoheshin si in hequr të zitë e ullirit…, ata nuk kishin kurrfarë shkrimin e librave "të lehtë". Puritanët e derdhën tradhtarë ndaj Mbretit dhe si heremiqsh që t'u dilnin përpara e t'u uronin potencialin e tyre mendor në lëvrimin e zhanreve tikë të dënuar me ferr, ata u persekumirëseardhjen e as kurrfarë hani, ku mund të hajo të prozës artistike, po të atyre fetare: ata shktuan pareshtur. Kështu që ndarja i nin diçka e të çlodhnin trupat e drobitur nga udha ruan poezi, predikime, traktate teologjike dhe çoi përfundimisht në Botën e Re. në det; e as ndonjë shtëpi e ca më pak, ndonjë qytet histori. Ditarët dhe përsiatjet e tyre intime dëshku mund të mblidhnin veten e të kërkonin ndihmë mojnë për botën e pasur shpirtërore të këtyre …… Barbarët e egër ……. ishin më të gatshëm tua Kopje e njërës prej letrave të njerëzve introspektivë e ngulmues.

Puritanët, sekti religjioz që vuri themelet e SHBA-së
P

Puritanizmi, kur lindi?

atddki uoiat

Guvernatori i parë, William Bradford (1590-1657)
Ai ka regjistruar gjithashtu edhe dokumentin e parë të vetëqeverisjes koloniale në Botën e Re angleze, "Paketën Mayflower"

F

paketës

“Mayflower"

SHQIP 16

PROGRAMI

DITOR

I

DIGITALB

E HENE, 18 SHTATOR 2006

REALITY MOTORING SHOW

DOKUMENT UMENTAR DOKUMENTAR

INVESTIGIM

DOKUMENT UMENTAR DOKUMENTAR

"TOP GEAR" PJ.29 (SEZONI 6, PJ.10)

CIKLI "SHQIPËRIA NË CELULOID"
ORA 21:00
Dokumentari " ali na thërret" M Dokumentari " asketbollistja nr.10" B Dokumentari " otive vallesh popullore M shqiptar" viti 1963 Njerëz, fate, kohë lavdie, kohë vrasjesh… kohë transformimesh. Historia e Shqipërisë nga viti 1945 e deri në ditët tona vjen si risi në Digi+ me , xhirime të kohës. Ndryshimi dhe drama më shumë se gjysmëshekullore e popullit tonë.

ORA 21:00

NË MENDJEN E PROFILIZUESVE TË KRIMINELËVE
ORA 21:00
Çfarë një shtyn një profilizues të hetojë në një botë ku ekziston vetëm e liga? Përveç kënaqësisë së kapjes së kriminelëve, ata pranojnë se ka edhe një tërheqje fatale për të hyrë thellë në një mendje kriminale. Deri ku arrijnë të zbulojnë dhe shpjegojnë mendjen e liga e keqbërëse?

'PËRBINDËSHAT E PYLLIT'

Ora 18:00

Këtë javë në Top Gear, Xhejmsi dhe Riçardi shkuan të takojnë Krijuesin e tyre dhe Xhejmsi tregon një trimëri të në një aventurë të pazakontë. Xheremi dhe Riçardi analizojnë modelet e fundit off-road" dhe demonstrojnë " berlinën më të shpejtë me 4 porta: Bentli Spur. Pastaj bëjnë një garë midis BMW seria 5 dizel kundër BMW seria 5 benzinë. Po një xhip, a mund të kalojë matanë një liqeni? E ftuara e ditë është Davina McCall, pjesëmarrëse në Big Brother" " .

Xhungla më e madhe në botë. E padepërtueshme, misterioze. Një labirint mitesh… dhe përbindëshash. Pemë që vrasin… zogj gjigandë… dhe mace të stërmëdha. Edhe gjallesat e vogla janë të përbindëshme. Mirë se erdhët në Amazona! ; Në Pyllin më të madh tropikal të Planetit.. Në Mushkëritë që l]irojnë 1/5 e oksigjenit të Botës.; Në Lumin e Amazonës që përmban 1/5 e gjithë ujit të freskët të Planetit.; Në centralin e evolucionit të specive të Tokës!

PER TE GJITHE

DOKUMENTAR

06.45 07.30 08.58 09.00 09.20 09.23 09.30 09.55 10.25 11.58 12.00 12.15 12.20 13.13 14.58 15.00 15.30 15.35 17.00 17.28 17.30 17.50 17.55 18.30 19.28 19.30 20.10 20.15 21.00 21.55 22.30 23.00 23.05 01.00 01.25 02.07 03.15 03.30

Info Good Morning Albania Programi i dites Lajme Moti Horoskopi New sroom ritr. Film serial vizatimor ritr. Perrallat " me te bukura te botes - Aladini"pj.1 Film artistic rit. Pasojat"85 mins. LV " Programi i dites Lajme Moti Dokumentar ritr. Pilotet e proves " Avioni F22"pj.3 Film artistic rit)Gare e cmendur" ( " Programi i dites Lajme Moti Top Select d irect) ( TF Pr. 100 vitrinat"pj.734 " Programi i dites Lajmet Moti TN Pr. "Resistire" pj.237 TN Pr. "Amerika" pj.16 Programi i dites Lajmet Moti Programi Pr." iks Fare"30 mins) F ( Reality Show "Top Gear" pj.29 (sez.6/10) Film Serial (sitcom) "Friends" pj.55 Lajme Moti Top Show Pr. "Pranimet ne Universitet" Lajme e Moti Fiks Fare rit) ( Top Select rit) ( Lajme e moti Muzike

05 00 Film 07 00 Film 08 30 Film 10 00 Green w 3 () ing I 11 00 Angels 15 (V) I 12 00 Vrasje enigmatike 34 13 00 Anatomia e Greit 3 () I 14 00 Arratisja 8 15 00 Film 17 00 Kloni 16 18 00 Nje dashuri e re 81 19 00 Uilli & Greisi 21/22 () I 20 00 One Tree Hill 4 () I 21 00 Dokumentari “ ali na therret” M 21 20 Dokumentari “ asketbollistja B nr.10” 21 30 Dokumentari “ otive vallesh M popullore shqiptar”viti 1963 22 00 Pa gjurme 6 (II) I 23 00 Angel 16 (V) I 00 00 One Tree Hill 4 () I 01 00 Uilli & Greisi 21/22 () I 02 00 Nje dashuri e re 81 03 00 Kloni 16 04 00 Pa gjurme 6 (II) I

09:10 Gjahtarët e fantazmave-1 09:50 Robotët-2 10:55 Airbus A380 11:45 Alienët, ku janë ata? 12:20 Bota e atomeve 12:55 Vendet më të magjepsura, Çikago 13:50 F-104, Historia e një miti 14:25 Vitman, mbreti i tankeve 15:15 Kujdesi për gjirin-1 16:05 Helikopterët në patrullim 16:55 Harley Davidson 17:50 Trupi i njeriut-6 18:20 Histori arratie-1 19:15 Junker U-87 20:15 Kazinoja amerikane-3 21:00 Në mendjen e profilizuesve kriminalë 21:55 Supershikimi 22:50 Misteri i Çernobilit 23:20 Burgu sekret i Pol Potit 00:05 Avionët ushtarakë 00:55 Narkomanët e adrenmalinës 01:50 Serfi ekstrem 02:45 Ngrica e madhe-2 03:40 Gërmuesit e tokës 04:35 Robosapiens 05:25 Mumjet 05:55 Hapësira-4 06:45 Misteret e magjisë-3 07:40 Në Jupiter 08:20 Urat më të mëdha 09:15 Muzeu i manit dhe i orëve

07:25 Mbytja e Belgranos 08:20 Historia e Hollivudit, Pj. 1 09:10 Cunami 09:55 I Fundit i Carëve 12:25 Udhëtimi i Jetës, Pj. 1 13:25 Gangu, Lumi i Parajsës 14:25 Konia & Dervishët Fluturues 15:25 Guidë në Opera, Bethoven 16:20 Gjahtarët e Thesareve 16:50 Ura e Ylberit 17:15 Bota e W Disney-it, Pj. 2 alt 18.00 Xhungla e Dendur, Pj. 2 (Premierë) 19:00 Gjuetari i Krokodileve 19:45 Revolucioni Blu 20:15 Bota e Gjallë e Amerikës së Jugut, Pj. 1 e Terrorit 22:00 Hiroshima 22:45 Meksika 23:35 Korporata, Pj. 1 00:25 Porto Riko 01:15 Udhëtim në Luginën e Mbretërve 02:05 Lufta e Madhe 03:15 Botiçeli, Hije në Mbretërinë e Venerës 03:45 Lukas Kranak Plaku, Piktori i Reformimit 04:15 Shtigjet drejt Perëndive 04:45 Shkrimtarë & Qytete të Mëdha, Majemi 05:35 Grabitqarët, Lojë Vdekjeprurëse 06:25 Arinjtë e Mëdhenj të Murrmë 21:05 Ambasadorët në Shënjestrën

E HENE, 18 SHTATOR 2006

PROGRAMI

DITOR

I

DIGITALB

SHQIP 17

THRILLER

CINEMA AUTOR

FILM PER FEMIJE

DRAMË

NËN TEH
Ora 21:00
A KT O R E T: Meg Ryan Freni, një grua e vetmuar por tepër e vendosur, jeton në Manhatan, ku përfshihet në hetimet mbi vrasjen e tmerrshme të një gruaje të re që banonte pranë saj.

FOSHNJA E ROZMARISË

Ora 21:40

BETHOVEN 3
ORA 19:30
Familja Njuton do te shkoje me pushime ne Europe pa pjesetarin aq te dashur te familjes, Bethovenin. Po pas disa ditesh vendosin qe ta marrin edhe ate dhe keshtu Bethoveni do te niset me me Ricardin i cili gabimisht do te bleje nje DVD qe permban kode sekrete.

BOPHA
ORA 21:30
Regjia Morgan Freeman Historia e një polici me ngjyrë që gjatë periudhës së Aparteidit, beson se po i ndihmon njerëzit. Kur i biri përfshihet në lëvizjen kundër aparteidit, ai e gjen veten të ndarë mes familjes së tij dhe detyrës.

Regjia: Roman Polanski Aktorët: Mia Farrow, Ruth Gordon, John Cassavetes. Nje çift nju jorkez se shpejti do te behet me femije. Bashkeshorti, nje aktor ambicioz ben pakt me djallin duke shitur foshnjen e tij ende te palindur. I konsideruar si filmi me i mire Horror. Fitues i cmimit Oskar.

KINEMA

FEMIJET

SPORT
KALENDARI SPORTIV KALENDARI SPORTIV

07:00 09:00 11:00 13:00 15:00 17:00 19:00 21:00 23:00 01:00 03:00 05:00

KERCIM DASHURIE II KATER VELLEZER PERPLASJA PUNE E FELLIQUR NENEMADHJA II LEMINGU 40 VJEÇARI i VIRGJER JETE SHTRIGE MURE TE PAKALUEHME PLANI i FLUTURIMIT FUND i LUMTUR MOTRAT BINJAKE

07:30 10:50 12:50 15:00 17:30 19:50 21:40 00:00 01:30 03:05 05:00 06:40

Gjigandi Burrat preferojne bjondet Legjenda e vjeshtes I humburi Vellezerit Bluz Bagdad Café Foshnja e Rozmarise Treni i mesdites Kaleruesja e balenave Ai ishte im ate Vatel Notari

09:00 09:30 11:00 11:45 12:15 13:00 13:35 14:05 15:20 16:40 16:55 17:15 18:45 19:40 20:40 22:15 00:05 01:15 02:45 04:30 06:30 07:10

05:00 – 07:00 – 09:00 – 11:00 – 13:00 – 15:00 – 17:00 – 19:00 – 21:00 – 23:00 – 01:00 – 03:00 –

Vrima ne dysheme Kthim ne familje Hesht Samurai i fundit Mbreteria e zjarrit Hellboy Dita e 24-t Qiramarresi i perkryer Nen teh Kati i 13-te Shtepia e braktisur Psikopati Amerikan

05:00 07:00 09:00 11:00 13:00 15:00 17:00 19:00 21:00 23:30

– I zene ne befasi – Tango dhe Kesh – Rambo 1 – Rrembimi – Banda e Stenderit – Me nje kembe ne varr – Paqeruajtesi – Vrasesit – Sulm mbi rajonin 13 – Erotik

Milo Qyteti i kërmijve Barni-9/10 Muri i kuq Familja Spageti Përbindëshat e Bredit Piteri dhe Ujku Trupat Yjore 12 muajt Milo Qyteti i kërmijve Muri i kuq Përbindëshat e Bredit Piteri dhe Ujku Aventurat e Tom Gishtit dhe Gishtëzës Borëbardha dhe 7 xhuxhët Aventurat e Uilburnit Kryengritja e pinguinëve Shiva Shtëpia në fermë Kasper Tomi dhe Xherri

E HENE, 18 SHTATOR Braga-U. Leiria / 21:30 / P1 E MARTE, 19 SHTATOR Setúbal-Boavista / 21:30 / P1

05:30 07:30 09:30 11:30 13:30 15:30 17:30 19:30 21:30 23:30 01:30 03:30 -

Banda e shkollës Beni dhe Xhun E burgosura Në trekëndësh Banditët Oportunistët Zemra në Atlantis Burrat e nderit Bopha Provat e krimit Më pëlqen puna jote Propozimi

05:30 07:30 09:30 11:30 13:30 15:30 17:30 19:30

– Futbolliste si Bekami – Maska – Agjentja sekrete – Naten qe s’u takuam – Ne sherbim te Sares – Ngjitur pas teje – Jeta ose diçka e ngjashme – Bukuria qe vret

21:30 – Zemerthyeset 23:30 – Erotik

9:30 10:30 12:05 13:45 15:30 17:30 18:00 19:30 21:10 23:10 0:40 2:10 3:10 5:00 6:30

Thesari magjik Telashe me duzine Kaloresi i zi Tre burra dhe nje vogelushe Zonja Doubtfire Balamori eps 1 Krenaria Bethoven 3 Xhurasik Park 1 Varri i xixellonjave Heronjte e vegjel Thesari magjik Telashe me duzine Kaloresi i zi Nje histori hirusheje

SHQIP 18

NDRYSHE

E HENE, 18 SHTATOR 2006

Molekula ka të njëjtin efikasitet si insulina, por ndihmon edhe në rënien nga pesha. Emri shkencor i saj është “exenatide”
Të sëmurët në vendet fqinje
3 milionë janë personat, të cilët vuajnë nga diabeti i tipit 2 1 milion janë personat që vuajnë nga diabeti, por që nuk e dinë

shifrat

Gjendja është alarmante. Në gjithë botën numërohen 230 milionë të sëmurë, ndërsa në vitin 2025 shifra mendohet të shkojë në 350 milionë
Sëmundja
Tipi 1 Zakonisht shfaqet gjatë fëmijërisë. Pankreasi nuk arrin të prodhojë insulinë Tipi 2 Godet 90 për qind të pacientëve: lidhet ngushtë me mbipeshën dhe obezitetin. Manifestohet te 90 për qind e të rriturve

Në botë
230 milionë janë rastet e diabetit në botë 350 milionë pritet të shkojë numri i tyre më 2025 1 person çdo 10 sekonda vdes në botë nga diabeti dhe sëmundjet që shkaktohen prej tij 7 milionë sëmuren në botë çdo vit

Parashikimet
3,5 milionë Viktimat e parashikuara për 2007-ën

Rekordi negativ

3.5 milionë të sëmurë në Indi
8% e popullsisë së rritur

80 për qind Raste diabeti, në 2025 do të jenë në vendet në zhvillim

S

ot, diabetikë janë më shumë se 23 milionë në të gjithë botën, por ritmi i shtimit të tyre rreth 7 milionë të sëmurë në vit është i pandalshëm. Një rritje e pakontrolluar dhe marramendëse. Një emergjencë, së cilës mjekët dhe shkencëtarët nga e gjithë bota i janë përgjigjur me një sërë kundërlëvizjesh. Mes këtyre është edhe eksperimenti mbi një molekulë, në gjendje të kontrollojë diabetin dhe me efikasitetit të krahasueshëm me atë të insulinës, por që më shumë nga insulina, të ndihmon të biesh në peshë. Emri i saj shkencor është “exenatide”. I pari i një serie të re ilaçesh “exenatide” nuk është akoma i disponueshëm në farmacitë e Evropës, madje në Itali mendohet të mbërrijë rreth shtatorit të vitit 2007. Megjithatë, rezultatet e dy eksperimenteve klinike të prezantuara para disa ditësh në Kopenhagen premtojnë se ilaçi i ri do të ndihmojë në prishjen e binomit “diabet-obezitet”. Të paktën ky ishte skenari i asaj që u paraqit në Kopenhagen, në kongresin e 42 të Shoqatës evropiane për Diabetin dhe që i shtyn specialistët të hedhin hipoteza se kemi të bëjmë emergjencë të vërtetë shëndetë-

Shpresë e re në luftën kundër diabetit Ja molekula që ju bën të bini nga pesha
sore. “Vetëm disa vjet më parë mendohej se në vitin 2025 të sëmurët mund të arrinin në 250 milionë. Ndihemi të detyruar të rishikojnë parashikimet tona dhe të flasim për katastrofa globale. Në vitin 2025, numri i të sëmurëve do të jetë 350 milionë, nga të cilët 80 për qind të sëmurë do të jenë në vendet në zhvillim”, tregon Martin Silink, president i Shoqatës Ndërkombëtare të Diabetit. Vende me të ardhura të vogla, ku do të jetë e vështirë, ashtu siç ndodhi me të sëmurët me AIDS, të gjesh para dhe të hartosh strategji për të trajtuar të sëmurët. “Megjithëse diabeti është një sëmundje e rëndë, që meriton kujdes të madh”, vazhdon Silink. Nga ana tjetër, në vitin 2007, përballë 3,5 milionë vdekjesh për shkaqe të lidhura ame diabetin, është parashikuar një harxhim global mes shumës 215 dhe 375 miliardë dollarë për kostot e sëmundjes dhe komplikacionet e saj të tmerrshme. Gjithashtu, në ditët në vazhdim do të prezantohen në kongres edhe linjat udhërrëfyese për të trajtuar pacientët diabetikë dhe me probleme të zemrës, duke pranuar shpërndarjen e kurave në të gjithë globin. Ndërkaq, problemi kryesor është përballmi i emergjencës. Për këtë, nga Kopenhageni diabetologët nga e gjithë bota u bëjnë apel të gjitha qeverive të shteteve të ndryshme të botës: miratimin e një rezolute nga të gjitha shtetet, që e përcakton diabetin si një sëmundje sociale. Megjithatë, deri tani asnjë vend evropian nuk ka firmosur. Për këtë duhen të paktën firmat e njëzet shteteve. Italia, që ka një shkollë diabetologjie me traditë të afirmuar, përveç tre milionë të

sëmurëve (të tipit 2) dhe një milion të padiagnostikuarve, sepse në fillimet e saj sëmundja nuk ka asnjë shenjë, duhet të luajë rolin e saj. Pa folur këtu për Shqipërinë, ku numri i diabetikëve është i madh. “Do t’u kërkojmë ministrive të të gjitha shteteve në botë që ta mbështesin këtë iniciativë, në mënyrë që ta përballojmë me sukses kërcënimin e kësaj sëmundjeje që na rrethon. Propozojmë gjithashtu të taksohen të gjitha ato ushqime që përmbajnë shumë kalori dhe ushqimet e padëshiruara, sidomos pijet dhe ato që përmbajnë shumë sheqer. Gjithashtu, të dyfishohen orët që u kushtohen aktiviteteve sportive, nëpër shkolla të garantojnë një akses falas për aktivitet sportive, sidomos të rinjve, të mos transmetojnë spote publicitare për ushqimet fëmijëve, t’i detyrojnë ndërmarrjet e mëdha të shkruajnë nëpër etiketat e produkteve jo vetëm kaloritë e një ushqimi, por edhe përqindjen e yndyrave, sidomos të atyre më të rrezikshme. Duke përmirësuar stilin e jetesës reduktohen në mënyrën më të mirë të mundshme faktorët e rrezikut. Një fëmijë obez dhe mbipeshë sot, ka 30 deri në 40 për qind mundësi për t’u bërë diabetik nesër”, përfundoi Silink.

PARANDALIMI

Kardiologët këshillojnë kontrolle periodike dhe mënyra efikase për ta mbajtur sa më në formë “motorin” e trupit tonë

Kujdesu për zemrën njëlloj si për makinën!
J
anë dy “makina” shumë të ng jashme me njëra-tjetrën, sepse të dyja kanë nevojë për përkujdesje të vazhdueshme: pra, zemra dhe motori. Funksionimi i mirë i tyre është i domosdoshëm për të “ecur”, respektivisht organizmi dhe karroceria. Po ashtu, për të dyja duhet të kujdesesh gjithmonë përpara se të pësojnë dëmtime dhe “skadenca” periodike. Dhe ashtu si për nevojën tonë që respektojmë takimet brenda datave të caktuara, edhe për zemrën është një “libërth mirëmbajtjeje”, që mund të na shpëtojë nga sëmundjet kardiovaskulare. Janë plot dhjetë rregulla të thjeshta të paraqitua gjatë show-t “Zemra dhe motorë”. Ndërsa sfilonin makinat më të bukura të epokës, në sheshin e qytetit pushuesit ishin në radhë për të ushtruar kontrolle falas, të organizuara nga shoqëria farmaceutike “Takeda”, që është duke hedhur në treg një fushatë promocionale për parandalimin dhe edukimin e qytetarëve të shëndetshëm. Kjo iniciativë duket se ndjek atë të vitit të kaluar (qendra për t’u interesuar në aeroporte dhe stacionet hekurudhore). “Mosha që dikur konsiderohej në rrezik është ulur ndjeshëm këto dhjetë vitet e fundit. Sot do të ishte ideale të kontrolloheshe te mjeku kardiolog pas moshës 35-vjeçare, me një interval prej 3-4 vjetësh nga një vizitë në tjetrën. Ndryshimi në pjesën më të madhe i detyrohet stilit të jetesës. Shëndeti i tepruar dhe ushqimi i gabuar çojnë në mosfunksionimin e duhur të arterieve koronare dhe zemra mund të ketë probleme që nuk mund të rregullohen për gjithë jetën, edhe pse kurat që përdorim do të jenë gjithmonë e më shumë të sofistikuara” - tregon Sabino Iliceto, drejtor i kardiologjisë në Universitetin e Padovas. Në pikën e parë të dekalogut përmblidheshin disa nga faktorët, të konsideruar si më të rrezikshmit të sistemin kardiovaskular: duhani, diabeti, hiperkolesteloremia dhe obeziteti. T’i eliminosh, domethënë të punosh shumë me mjekun kardiolog, për të ulur numrin e cigareve të pira në ditë, të ndjekësh një dietë korrekte dhe të dobësohesh, do të thotë të burri dhe një gruaje ka diferenca që lidhen me seksin, por rreziku, në fillim më i ulët për seksin femër, barazohet me atë mashkullor gjatë periudhës së menopauzës, kur zvogëlohet ndjeshëm numri i estrogjeneve”, kujton Ilecito. Gjithashtu, mes pikave kyçe, edhe një dietë e shëndetshme. Skema ideale është ushqyerja mesdhetare, njëlloj si ajo që kanë praktikuar gjyshërit tanë. Shumë peshk, pak mish të kuq, bukë dhe brumëra në mënyrë të kufizuar dhe gjithçka të gatuar me vaj ulliri. Dhe për sa i përket verës, një gotë në darkë, sipas ekspertëve, ka efekt shumë të mirë në sistemin kardiovaskular. Mbipesha është një tjetër armik i zemrës, ashtu si një dobësim i tepruar, sidomos nëse arrihet brenda një kohe të shkurtër. Libri sugjeron gjithashtu ushtrime fizike, jo të tipit sportiv, të paktën pesë herë në javë. Ndërsa për pjesën më të madhe të popullsisë së shëndetshme mund të jetë e mjaftueshme edhe një ecje me hap të shpejtë për rreth 30 minuta, me paralajmërimin që është mirë të ecni në zona jo të ndotura nga pikëpamja atmosferike. Mes rekomandimeve, por ndoshta më i vështiri për t’u respektuar, është ai që të jesh i qetë, duke mbajtur larg stresin psikofizik në familje, punë dhe raportet sociale. Stresi mund të jetë shkaku kryesor i ngjarjeve kardiake akute si infarkti, sidomos nëse ai bashkohet edhe me faktorë të tjerë të rrezikshëm. Si motorët e makinave, edhe zemra duhet t’i nënshtrohet kontrollit periodik, ndaj është mirë që në periudha të caktuara të bëhet një relaks i plotë. Nuk bëhet fjalë për pushime të zgjatura, por për kohën e lirë, që mund t’i dedikohet aktiviteteve të preferuara. “Pavarësisht progreseve të bëra në fushën farmakologjike dhe trajtimin e patologjive të ndryshme kardiovaskulare, sekreti për një zemër të shëndetshme qëndron te kujdesi dhe parandalimi. Përmbajtja e librit qëndron në aktivitetin e vazhdueshëm fizik, të përditshëm dhe të moderuar, edhe për të gjithë ata që kanë pësuar infarkt apo probleme të tjera me zemrën”, përfundon Iliceto. Përgatiti: Arlinda Balla

dalësh nga zona e rrezikut. Gjithashtu, edhe tensioni i gjakut duhet të kontrollohet me kujdes dhe në mënyrë të vazhdueshme, sidomos nëse në familje kemi pasur

edhe pjesëtarë të tjerë që vuajnë. “Vizitat kardiologjie duhet të bëhen një herë në tre vjet pas moshës 35-vjeçare dhe një herë në vit pas moshës 50-vjeçare. Mes një

E HENE, 18 SHTATOR 2006

NDRYSHE

SHQIP 19

NJE UDHETIM NE BABILONINE E EMRAVE

Me rreth 350 mijë, është vendi me varietetin më të madh të emërtimeve të familjeve. Por ka popuj të tjerë që bëjnë edhe pa to

Italia, mbretëria e mbiemrave. Aziatikët ia dalin me shumë më pak
anë shumë për të bërë sipër marrësit dhe politikanët ital ianë, të cilët kanë shkuar në misionin diplomatik-tregtar në Kinë. Do të shtrëngojnë duart e shumë njerëzve me mbiemër të njëjtë, duke parë se "mbiemrat kinezë ngjajnë shumë me njëri-tjetrin" dhe për këtë duhet një kujtesë shumë e mirë. Në Kinë ekzistojnë pak mbiemra në krahasim me pjesën tjetër të botës. Kinezët kanë një "zakon të keq", që të çiftëzojnë mbiemrat për t'u bërë gjithmonë e më shumë. Qeveria, duke parë varfërinë e mbiemrave, i ka kërkuar popullsisë që të vënë në punë fantazinë për të gjetur emra të fëmijëve. Në Shangai, një banor në dhjetë ka mbiemrin Zhang. Banka, shkolla dhe zyra postare denoncojnë një sërë problemesh që kanë lidhje me regjistrimin e të dhënave. Në përgjithësi, emrat dhe mbiemrat që janë më të përhapur në kryeqytetin ekonomik kinez janë Chen (mbiemër) dhe Jie (emër që do të thotë "pastërti" dhe janë rreth 4 mijë, sipas një studimi të bërë nga BBC. Sipas "Shangai Daily", një anonim tregon se shpeshherë disa letra drejtohen në të njëjtën adresë me komshiun e tij, edhe pse ai jeton dy kate më lart. Kjo është më keq në Pekin, ku një në pesë banorë ka mbiemrin Wang. Nuk është për t'u çuditur që mbiemri më i përhapur është Li (kinez). Më 2002, mbiemri më i përhapur ka qenë mbiemri kinez Hu. Italia, mbretëria e fantazisë Ndoshta jo të gjithë e dinë që Italia, me rreth 350 mijë mbiemra, ashtu siç tregon "Wikipedia", në botë është vendi që ka më shumë variacion për sa u përket mbiemrave. Sipas të dhënave nga Istat, dhjetë mbiemrat më të përhapur janë duke filluar nga Rossi dhe Greco, që zënë një pjesë të konsiderueshme të popullsisë. E njëjta gjë

K

ndodh edhe në Danimarkë, ku mbiemrat më të përhapur janë Jensen dhe Jørgensen, që zënë rreth 33 për qind të popullsisë. Mbiemrat italianë më të gjatë kanë nga 18 germa dhe më të shkurtrit, vetëm dy. Origjina e mbiemrave italianë është e ndryshme: pjesa më e madhe e emrave të njerëzve, mbiemrave, emrave të mesëm, vendeve, janë trashëguar që nga mesjeta e largët. Shpeshherë është e lehtë të mësosh prejardhjen gjeografike duke u nisur thjesht nga mbiemri i tij: më thuaj se si quhesh, të të them nga je. Kjo ndryshon në Turqi, ku pas revolucionit të Ataturkut, të gjithë banorët që deri më atëherë nuk kishin të drejtë të mbanin një mbiemër, qenë të detyruar që deri në mëngjes të shpiknin një. Mustafa Kemal "Atatürk", që do të thotë "Babai i turqve" dhe si ligj asnjë tjetër nuk mund që ta ketë këtë mbiemër. Gjërat komplikohen në Spanjë sepse vazhdon të ecë tradita që djali duhet të mbajë emrin e babait, ndërsa vajza duhet të mbajë emrin e nënës. Si të dallosh p.sh., gjyshin Juan García, babanë Juan García dhe nipin Juan García? Por zakonisht, fëmijëve u jepet një mbiemër i dytë, ai i mamasë.

Si i bëhet pa mbiemër? Ka edhe nga ata që ia dalin shumë mirë edhe pa mbiemër. Si tibetianët dhe javanezët. Ish-presidenti indonezian, Sukarno, quhej me të vërtetë kështu dhe kaq. Nuk kanë mbiemër anëtarët e shumë familjeve mbretërore, si ajo japoneze. Kështu ndodh edhe me islandezët, të cilët i kushtojnë shumë rëndësi mbiemrit të babait. Me fjalë të tjera, nëse zoti Karl i Reykjavik ka dy fëmijë, Anna dhe Magnus, ata do të quhen Anna Karlsdóttir (që do të thotë vajza e Karlit) dhe Magnús Karlsson (djali i Karlit).

FENOMENE PSIKOLOGJIKE

Bota është e mbushur me kurthe për syrin: dy dimensione mund të bëhen tre, apo tri fytyra të ndryshme që duken si një e vetme

Udhëtim brenda iluzioneve optike
y sy, dy imazhe, dy hemisfera të ndryshme. Kjo është ajo që tre gon John Pettigrew, një eurobiolog në Universitetin e Queen sland në Australi, për të zbuluar misterin mbi iluzionet optike. Kur vrojtojmë diçka, truri fiksohet te një imazh i vetëm. Kur shohim gjëra komplet të ndryshme, "truri" kalon sa te një imazh te tjetri, pa vendosur se cila është "e vërteta". Nga ky kontrast janë krijuar disa nga iluzionet më të famshme optike (si p.sh., lepuri dhe rosa, ose kubi i Neckerit). Nga se shkaktohen këto fenomene? Neurone konfuze John Pettigrew mendon se janë dy gjysmat e trurit që "luftojnë" për të pasur mbizotërim. Ai ka studiuar trurin e dhjetëra vullnetarëve dhe zbuloi se kur një pjesë e trurit është e bllokuar, tjetra arrin që të vendosë imazhin e saj, edhe nëse ajo që shohin sytë është komplet ndryshe. Kush shikon? Truri Rezultati tregon se truri ka një përgjegjësi të madhe për sa u përket iluzioneve optike. Nëpërmjet tij mund të shikosh gjëra që nuk janë, ose mund të shikojë atë që i intereson. Ndoshta është e vërtetë se bota nuk është gjë tjetër veçse iluzion dhe që ne i shkojmë ndonjëherë shumë afër.

D

Nga sytë te neuronet Cila është rruga e imazhit? Pasi kanë goditur retinën e çdo syri, imazhet transportohen te dy hemisferat. Në tru marrin jetë: përmbysen, ngjyrosen, përmblidhen nga tre dimensionet në një të vetme. Nëse rezultati është jo i plotë ose konfuz, truri mendohet që ta transformojë komplet në një imazh tredimensional. Zakonisht, truri ynë i rindërton shumë shpejt skenat, duke u bazuar në mekanizma të lindur si dhe sipas eksperiencave personale që krijojnë në kujtesë "modele" si imazhe me tredimensionale, figura gjeometrike, fytyra dhe elementë të kombinueshëm, që na mbeten gjatë në mendje. Edhe arti është iluzion Struktura e botës reale, e ndërtuar në trurin tonë, hyn në veprim edhe kur sytë tanë (ose më mirë truri ynë) duket sikur janë në lëvizje ose sikur ndryshojnë. Si rezultat i kësaj, na duken trupa më të mëdhenj nga ajo që janë me të vërtetë, ose kur perceptojmë një lëvizje, në të cilën ka figura të palëvizshme, siç ndodh zakonisht në projeksionet kinematografike. Iluzionet optike janë art, të cilat janë përdorur nga shumë artistë për të zbuluar sekretet e vizionit tonë.

SHQIP 2 0

N D R Y S H E

E HENE 18 SHTATOR 2006

Raie eltt & fantashkencë

Dhjetë mjetet më të mira të teknologjisë së lartë, për të gjithë ata pasanikë që kërkojnë eksperienca jashtë të zakonshmes. Kërkesa e vetme: kushdo i provon, duhet të jetë ultramilioner

"TOP TEN" I MJETEVE PER MILIONERE
ë qenit milioner mund të krijojë shumë prob leme, pasi një status i tillë krijon mundësinë e plotësimit të menjëhershëm të tekave më të ndërlikuara; gjë që ushqen më tej sensin e mosgjetjes së kënaqësisë dhe emocioneve të forta. SciFi.com, rrjeti i internetit i specializuar për përmbushjen e kënaqësive, ku gërshetohen fantastikja me shkencën e teknologjinë e lartë, ka përpiluar një listë me dhjetë mjetet "hi-tech", të konceptuara për shtresën më të pasur të konsumatorëve. Lista përbën një sugjerim të vlefshëm për të gjithë ata që, falë mundësive financiare, mund t'i lejojnë vetes luksin e pushimeve origjinale. Ja edhe mjetet që propozon sajti: Të ecësh mbi sipërfaqen e ujit Në vend të parë gjejmë një veturë, e cila, së fundmi, i ka bërë vetes një vend nderi në Librin Gines të Rekordeve: ka kaluar ngushticën që lidh Francën me Anglinë në vetëm 3 orë dhe 14 minuta. Quhet "Rinspeed Splash" dhe transformohet nga veturë e thjeshtë në mjet amfib. Tani për tani nuk është në shitje, por sigurisht që të pasurit do të gjejnë një mënyrë për ta shtënë në dorë. Udhëtime të arta Nga Gjermania vjen një "Porsche" krejtësisht e veshur me flori: si pjesa e jashtme, ashtu edhe në brendësi makina përbën një bizhu të vërtetë. Ai që është brenda nuk ka asnjë shans të kalojë rrugëve pa tërhequr vëmendjen e të gjithëve. Jetë ujore Ja edhe një makinë që vjen nga deti: kompania "Subeo" ka realizuar "Aquarius", një mjet nënujor që arrin thellësinë prej 100 metrash. Nëndetësja e vogël, e projektuar për të mbajtur në bord tre njerëz, mund të udhëtojë për 74 orë pa ndërprerje duke garantuar komfortin maksimal. Mjafton një milion e gjysmë dollarë për një udhëtim turistik në thellësitë e detit. Ambientalist, por me stil Për të pasionuarit e makinave sportive, kupeja e kompanisë "Tesla Motors" është krejtësisht elektrike. E bukura është se nevoja për ta karikuar lind vetëm pasi me të përshkohen plot 400 kilometra. Ka të ngjarë që të hidhet në treg në vitin 2007 dhe do të kushtojë rreth 100 mijë dollarë. Jahti fluturues Për të udhëtuar rreth botës në më pak se 80 ditë, duhen kushte më se optimale. "Skyacht" është një balonë e supersofistikuar e për përdorim personal. Njeriu raketë Rik Herron i ka dhënë jetë ëndrrës së çdo fëmije, duke krijuar prototipin e një sistemi shtytës të ngjashëm me atë të raketave. Mund të vihet si çantë shpine

T

La Rinspeed Splash
Transformohet nga veturë e thjeshtë në mjet amfib. Tani për tani nuk është në shitje

Porsche
Krejtësisht e veshur me flori: si pjesa e jashtme, ashtu edhe në brendësi makina përbën një bizhu të vërtetë

Aquarius
Nëndetësja e vogël, e projektuar për të mbajtur në bord tre njerëz, mund të udhëtojë për 74 orë pa ndërprerje

C u éeTe l o o s op s aM t r
Është krejtësisht elektrike. Nevoja për ta karikuar lind vetëm pasi me të përshkohen plot 400 kilometra

Skyacht
Kushte më se optimale. "Skyacht" është një balonë e supersofistikuar e për përdorim personal

R kH r o i ern
I ka dhënë jetë ëndrrës së çdo fëmije, duke krijuar prototipin e një sistemi shtytës të ngjashëm me atë të raketave

e me të mund të arrihet menjëherë në plazhin e dëshiruar, ndërkohë që plazhistëve të tjerë u duhet të përballen me radhët e gjata të trafikut. Pasi të realizohet modeli përfundimtar, i cili do të ketë edhe një pajisje GPS, për t'u gjetur me lehtësi, mjeti do të kushtojë rreth 200 mijë dollarë. I dashur, merr tankun! Quhet "Badokadonk" mjeti i blinduar që u jep mundësinë personazheve të famshme të udhëtojnë në siguri të plotë e larg syve kureshtarë. Çmimi nis nga 20 mijë dollarët, ndërkohë që mjeti mund të personalizohet sipas dëshirës me sisteme audio të teknologjisë së lartë e drita neon. "Kimera" nga qielli Mjeti "Chimera", i realizuar nga kompania e specializuar në prodhime aerohapësinore "Atair", është projektuar fillimisht për nevoja ushtarake dhe përmban një shtytës me helikë dhe një dizajn esencial të përshtatur për strukturën e tij të zbuluar. Mund edhe të parashutohet nga ndonjë avion privat, për të shkuar në vendin e pushimeve pa iu dashur të vonohet nëpër aeroporte apo rrugë me trafik. Makinë me ajër të kompresuar Mjeti i prodhuar nga "Moteur Developpement International", që përdor një teknologji të bazuar tek ajri i ngjeshur, arrin deri 200 kilometra në orë. Ka formën e një mjeti të zakonshëm monovolum, ndërkohë që pjesa e jashtme është realizuar me fibër qelqi. Në brendësi, kompjuteri i bordit ofron të gjitha të dhënat që duhen për të udhëtuar, gjithashtu është i konsultueshëm edhe përmes celularit. Sistemi GPS, lidhja e drejtpërdrejtë me internetin, sistemi i emergjencës dhe ai i identifikuesit zanor e bëjnë këtë makinë një "qytetth hiperteknologjik". Por sigurisht që përparësia më e madhe ka të bëjë me mungesën e çdo lloj substance të dëmshme për ambientin, duke qenë se shtytja (propulsioni) sigurohet nga ajri i ngjeshur. Me vetëm 75 cent mund të përshkohen 100 kilometra. Çmimi vërtitet te 10 mijë eurot. Problemi i vetëm është se nuk mund të gjenden pika për të "furnizuar" makinën. Prototipi Vetura që zë vendin e dhjetë në këtë klasifikim nuk është pagëzuar ende me një emër. Prototipi është i pajisur me kabinë tradicionale dhe gjashtë rrota që mund të fryhen duke krijuar mundësinë e kalimit të çdo lloj pengese, njëkohësisht edhe për t'u transformuar ne mjet amfib. Për ekzistencën e tij u mësua vetëm falë pamjeve të një telekamere amatore. Në treg pritet prej shumë kohësh, por tani për tani mbetet veç një projekt pa emër e pa çmim.

Badokadonk
Mjeti i blinduar, që u jep mundësinë personazheve të famshme të udhëtojnë në siguri të plotë e larg syve kureshtarë

M j rt o p e u r ea ë ëk m r s a
Ka formën e një mjeti të zakonshëm monovolum, ndërkohë që pjesa e jashtme është realizuar me fibër qelqi

Pooii rttp
I pajisur me kabinë tradicionale dhe gjashtë rrota që mund të fryhen duke krijuar mundësinë e kalimit të çdo lloj pengese

Chimera
Mund edhe të parashutohet nga ndonjë avion privat, për të shkuar në vendin e dëshiruar t ë pushimeve

E HENE, 18 SHTATOR 2006

SPECIALE

SHQIP 21

Fëmijët e ngujuar
33 fëmijë të familjes Murriqi nuk do të mundë të kapërcejë hekurat e shtëpisë së tyre për t`u ulur në bankat e shkollës

Fenomeni në shifra
Në Qarkun e Shkodrës pas viteve '90 numërohen rreth 450 persona të vrarë, për shkak të gjakmarrjes dhe 490 nxënës kanë lënë përfundimisht shkollën për këtë shkak. Aktualisht, në këtë zonë numërohen 200 familje të ngujuara nga gjakmarrja. Në qytetin e Shkodrës janë 61 fëmijë të ngujuar, në Pukë 18 fëmijë dhe në Malësinë e Madhe 12 fëmijë të ngujuar, që të gjithë nga 0 deri në 14 vjeç. Në Qarkun e Shkodrës, pesë vitet e fundit numërohen 334 vrasje për shkak të gjakmarrjes. Në zonat veriore, ndryshe nga pjesa tjetër e vendit, vihet re fenomeni i ngujimit kolektiv, ku rasti më tipik është ai i familjes Muriqi.

RASTET
Në Shkodër janë shënuar dy raste, kur fëmijët janë vrarë për gjakmarrje. Në vitin 2001, një 11-vjeçar u vra duke ngrënë bukë në oborrin e shkollës në fshatin Bërdicë dhe në 2005-ën një 14-vjeçar u vra teksa po kthehej nga puna në fshatin Shtoj të këtij rrethi

Shkodër, viti i ri shkollor ka rizgjuar dramën e gjakmarrjes për 33 fëmijët e fisit Muriqi

Shkolla nuk është për ta, se gjakësi i pret pas dere
HASMERIA
ita e parë e shkollës nuk do të jetë e njëjtë për të gjithë fëmijët shqiptarë. Vetëm 10 kilometra larg, ende pa hyrë në qytetin e Shkodrës, në të majtë të rrugës nacionale ndodhet fshati Melgushë, ku janë të ngujuar 50 shtëpi të fisit Muriqi. Në 28 gusht 2004, dy 17-vjeçarë zihen me njëri-tjetrin. Në sherr e sipër, Zaim Muriqi qëllon për vdekje bashkëmoshatarin e tij. Zaimi u kap nga policia dhe u dënua me 12 vite burg. Ndërsa rreth 107 meshkuj të këtij fisi, prej dy vitesh janë të ngujuar për vrasjen që ai kreu. Dënimin kanunor po e vuajnë kështu dhe 320 njerëz të fisit dhe 33 fëmijë, që sot nuk do të mund të shkojnë në bankat e shkollës. Për të shkuar në shtëpitë e fisit Muriqi, ashtu si në çdo familje të ngujuar, duhet të jesh i shoqëruar nga një person, i cili ka marrë leje më përpara për vizitën që do bëhet. Gjatë rrugës na shoqëron kryetari i Misionarëve të Paqes dhe Pajtimit Mbarëkombëtar, Mustafe Daia. Sapo futesh në rrugën e fshatit Melgush, banorët të njohin menjëherë se je i huaj dhe nuk t'i ndajnë sytë për asnjë çast. Shikimet bëhen dhe më të frikshme sa më shumë u afrohesh shtëpive të të ngujuarve. Makina nuk ndalon te dera, por disa metra më tutje. "Kështu është rregulli", thotë misionari i pajtimit të gjaqeve. Në shtëpinë e plakut të familjes Muriqi, i pari hyn misionari i pajtimit. Sipas rregullave kanunore ne na duhet të presim, pasi duhet lajmëruar i zoti i shtëpisë. Pasi plaku jep pëlqimin, djemtë e tij dalin dhe të bëjnë respektin e duhur, duke të thënë: "Hajde burrë. Je i mirpritun, urdhno brenda ça të ketë falë Zoti". Megjithëse në një gjendje të mjerueshme ekonomike, të zotët e shtëpisë mundohen të bëjnë detyrimet ndaj mikut, ndërsa sytë e fëmijëve të vështrojnë si të frikësuar nga hekurat e dritares. Bajram Muriqi, i zoti i shtëpisë, i cili është kryeplaku dhe mjeku i fshatit, flet në emër të të gjithë meshkujve të fisit: "Jemi në hall të madh. Prej dy vitesh jemi ngujuar 107 meshkuj të fisit. Kemi 33 fëmijë, të cilët në ditën e parë të shkollës nuk mund t'i dërgojmë dhe kjo është ajo që po na shqetëson më shumë. Kemi 10 fëmijë, që prej dy vitesh nuk kanë shkuar në klasë të parë, 8 të tjerë që kanë ndërprerë klasën e 2 apo të tretë dhe tani pas dy vitesh, duke mos qenë në shkollë, kanë harruar dhe nuk dinë më të lexojnë". Duke na treguar se si janë munduar ta

D

Bajram Muriqi

zgjidhin vetë këtë problem, Bajrami vazhdon: "I kemi kërkuar gjakësit të mos na e falë gjakun, por të paktën të mos na ngujojë të gjithëve. I kemi vënë 16 meshkuj në dispozicion për shenjë. Pra, kemi lënë 16 meshkuj, ku ai mund të vrasë. Por ai nuk ka dëgjuar, kërkon 107 meshkuj për shenjë pushke. Të vetmit që po mundohen të na ndihmojnë janë misionarët e paqes, por dhe këta tani nuk kanë çfarë të bëjnë më". Për hasmërinë mes këtyre familjeve, kryetari i Misionarëve të

Paqes thotë: "Kemi bërë disa kontakte me familjen tjetër dhe do të vazhdojmë sërish. Për rastin në fjalë, kemi vënë në dijeni të gjitha instancat shtetërore, deri dhe Presidentin e Republikës dhe Parlamentin. Shteti duhet të ndërhyjë për ta zgjidhur përfundimisht këtë fenomen". Më tej, Mustafe Daia thotë se në këtë fillimviti shkollor, në Shkodër janë mbi 100 fëmijë që nuk ulen dot në bankat e shkollës, për shkak të gjakmarrjes. Ardi Hoti

Hasmëria nisi më 28 gusht 2004, kur Zaim Muriqi qëlloi për vdekje një bashkëmoshatarin e tij. Ai u dënua me 12 vite burg

13-vjeçari qan për shkollën

Elsajedi: Kam harruar të lexoj

PASOJAT
Dënimin kanunor po e vuajnë kështu dhe 320 njerëz të fisit dhe 33 fëmijë, që sot nuk do të mund të shkojnë në bankat e shkollës Elsajed Muriqi

MISIONARI
Kryetari i Misionarëve të Paqes, Mustafe Daia, thotë: "Shteti duhet të ndërhyjë për ta zgjidhur përfundimisht këtë fenomen"

Farë pranë gjyshit të tij, Bajramit, qëndron 13vjeçari Elsajed me dy motrat e tij. Vogëlushit, herë pas here i mbushen sytë me lot te dëgjon gjyshin e tij duke qarë hallet. Megjithëse vetëm 13 vjeç, ai kërkon të flasë. Shkon në shkollë? Jo. Pse? Kam frikë se më vrasin gjakësit po të shkoj në shkollë. Po ti ke dëshirë të shkosh në shkollë? Po, shumë. Më ka marrë malli të shkoj në bankat e shkollës, të mësoj e të luaj me shokë dhe shoqe. I shikoj me lakmi të madhe shokët e mi që shkojnë në shkollë. Nganjëherë futem në dhomë vetëm dhe qaj nga halli. Di të lexosh? Jo. Kam harruar. Kam dy vjet që nuk kam hapur asnjë libër, megjithëse mundohen prindërit të na mësojnë vetë, por kanë halle të tjera më të mëdha.

SHQIP 22

SOCIALE

E HENE, 18 SHTATOR 2006

Ristrukturimi ka lënë pa prekur sivjet vetëm shkollat në zonën e minoritetit

Në Gjirokastër, 22 mësues më pak
V
iti i ri shkollor në Qarkun e Gjirokastrës do të lërë pa punë rreth 22 mësues dhe edukatorë, të cilët dalin në asistencë për shkak të uljes së numrit të nxënësve, por edhe për shkak të fryrjes së stafeve pedagogjike. Por, numri i atyre që do të lënë vendet e punës mund të rritet edhe më, pasi rreth 40 mësues të tjerë në Qarkun e Gjirokastrës transferohen nga një shkollë në tjetrën, për shkak të disproporcioneve në raportet mësues-nxënës dhe të gjithë ata që janë caktuar në fshatra dhe zona të thella rurale janë deklaruar se nuk do të shkojnë në vendet e punës ku janë transferuar. Këto shifra dhe fakte janë deklaruar nga vetë drejtori rajonal i arsimit, Vasil Muka, disa ditë para fillimit të vitit të ri shkollor në sistemin parashkollor dhe 9-vjeçar. Drejtori Muka tha se buxheti i shtetit ka investuar këtë vit rreth 60 milionë lekë për rikonstruksionin e shkollave në Qarkun e Gjirokastrës. Për shkak të këtyre rikonstruksioneve, shkolla 9-vjeçare "Naim Frashëri" në lagjen "Dunavat" të qytetit të Gjirokastrës do t'i hapë dyert 10 ditë me vonesë. Sipas kreut të arsimit në qark, investimi prej 25 milionë lekësh i dhënë nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës për rikonstruksionin e kësaj shkolle është copëzuar nga bashkia dhe kjo ka shkaktuar vonesa. Ndërkohë, sa u përket shkollave të minoritetit, kreu i DRA-së tha se "edhe pse është kërkuar grupimi i shkollave në minoritet nuk do të mund të arrihet, pasi më parë duhet investuar për të përshtatur godinën e shkollës së Dervicianit". Përqendrimi në një shkollë është kërkuar nga vetë prindërit dhe nxënësit për të rritur cilësinë në mësimdhënie, por në bashkëpunim edhe me konsullatën greke dhe Ministrinë greke të Arsimit është rënë dakord që përqendrimi i shkollave të Dropullit të Poshtëm dhe të Sipërm të kryhet gradualisht. Edhe shpërndarja e mësuesve dhe edukatorëve do të bëhet në bazë të kërkesave që do të vijnë. En.Se.

Ministri i Arsimit, Genc Pollo, kërkon më shumë përkushtim e cilësi nga mësuesit dhe premton investime

Shkollat hapen për 600 mijë nxënës
Në të gjithë vendin, sot çelin dyert 1800 shkolla 9-vjeçare dhe 370 të mesme
RIVIERA DEDAJ

Konstatimi i specialistëve

M

irë se vini nxënës të dashur!" Një fashetë me ngjyrë të bardhë dhe të kuqe varet sot në çdo shkollë. Koha e vrenjtur ka zbehur qiellin, por jo vrullin e nxënësve që sot vihen edhe një herë në rresht para shkollës. Viti i ri shkollor është gjithnjë ndryshe për ta. Sidomos për ata të shkollave 9-vjeçare. Por edhe gjimnazistët, përshkohen nga emocionet që i karakterizon mosha. Tashmë sërish në shkollë. Janë rreth 600 mijë nxënës që sot i drejtohen shkollës, nga klasa e parë e deri në vitin e katërt maturë, në të gjithë vendin. Një numër standard ky prej vitesh. Pjesa më e madhe e tyre ndjekin arsimin bazë në 1800 shkolla të arsimit 9vjeçar, që gjenden anembanë Shqipërisë. Ndërkohë që një numër më i vogël të rinjsh ndjekin arsimin e mesëm në 370 gjimnaze. Shifrat iu referohen statistikave të Ministrisë së Arsimit. Gjithashtu, sot u drejtohen shkollave edhe mijëra mësues. Në ditën e parë të shkollës për nxënësit dhe të punës për mësuesit ka përshëndetur edhe kreu i Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës, Genc Pollo. Ndërsa ka uruar një vit të mbarë shkollor, Pollo, ka kërkuar më shumë përkushtim nga mësuesit, duke u kujtuar atyre se kjo vjen edhe si pasojë e mbështetjes më të madhe financiare që kanë. Ai u shpreh se "para një viti, premtuam të ngremë statusin social të mësuesve. Sot, ata paguhen shumë më mirë e marrin kredi preferenciale. Pra, Ministria e Arsimit dhe Shkencës ka të drejtë të kërkojë më shumë përkushtim e cilësi". Ndërsa për nxënësit, ministri i Arsimit tha se, "nesër është një ditë e veçantë për qindra mijëra prej jush që sot bëni përgatitjet e fundit për në shkollë. Një urim shumë të veçantë nga unë, posaçërisht për vogëlushët e klasës së parë". Për problemet e mëdha të arsimit, të mbartura dhe të shtuara, siç janë programet, ambientet dhe disiplina, ministri i ka prekur kalimthi. Për disiplinën, disi të cenuar në mbyllje të vitit shkollor që lamë pas, ai tha se "një shoqëri demokratike me ekonomi të zhvilluar, përbëhet nga qytetarë të arsimuar në nivelin e duhur". Ndërsa për tekstet e ngarkuara, për të cilat nxënësit janë ankuar një vit më parë, ministri i Arsimit u shpreh se "reforma e kurrikulës do të vazhdojë për të lënë pas mësimin përmendësh, për të shkuar drejt zhvillimit të mendimit kritik dhe autonom. Po kështu, investimet në shkolla janë sërish në listën e premtimeve të qeverisë. Sipas Pollos, buxheti i këtij viti për to është shumë i lartë, kështu do jetë edhe në 2007-ën. Më tej, ai shtoi se "do të punojmë edhe me pushtetin vendor, përgjegjës për këtë çështje, në mënyrë që këto investime të jenë më efikase".

Fier, rrezik për shëndetin në shkolla
nspektorati higjienosanitar i Drejtorisë së Shëndetit Parësor në Fier ka dhënë alarmin në këtë fillimviti arsimor dhe ka vulosur përfundimisht mbylljen e disa shkollave, çerdheve e kopshteve, të cilat nuk plotësojnë kushtet higjienosanitare. Burime nga Inspektorati i Higjienës në këtë drejtori faktojnë se më shumë se 50 për qind e institucioneve arsimore të Qarkut të Fierit, nuk i kanë plotësuar kushtet higjieno-sanitare, ndërkohë, vetëm pak prej tyre rezultojnë për këtë inspektorat si më problematiket. Përveç mungesës së infrastrukturës së nevojshme në këto objekte arsimore, në këtë fillimviti inspektorati ka parë se shumë prej tyre nuk janë lyer, madje edhe në ambientet e brendshme. "12 institucione arsimore, vetëm në rrethin e Fierit, për ne nuk duhen hapur dhe për to është prerë dokumenti i mbylljes. Janë po të njëjtat institucione arsimore, të cilat edhe vitin e kaluar janë cilësuar si të papërshtatshme për funksionim. Deklaroj se në më shumë se 50 për qind të shkollave, çerdheve e kopshteve nuk është vënë dorë, si dhe nuk plotësojnë asnjë kusht higjieno-sanitar", thotë Lirika Dhamo, përgjegjëse e Inspektoratit Higjieno-sanitar për institucionet arsimore në Fier. Cilësitë që i kanë kthyer këto objekte arsimore jashtë funksionit të tyre, janë që nga mungesa totale e banjave dhe e ujit të rrjedhshëm, deri te mosvënia dorë për lyerje apo për plotësim më bazë materiale. "Më problematike paraqiten çerdhet dhe kopshtet, 5 prej të cilave janë mbyllur vitin e kaluar nga ne, por çuditërisht, këtë vit ato rihapen me po të njëjtën situatë", tha më tej, Lirika Dhamo. Ma.Tr.

I

Ministri
"Mësuesit paguhen shumë më mirë e marrin kredi preferenciale, ndaj ministria ka të drejtë të kërkojë më shumë përkushtim e cilësi"

Nxënësit
600 mijë është numri i nxënësve në të gjithë vendin, që do të ndjekin këtë vit arsimin parauniversitar, të mesëm dhe atë 9-vjeçar

Shkollat
2200 është numri total i shkollave publike në vend, 1800 prej të cilave janë shkolla 9-vjeçare, ndërsa pjesa tjetër të mesme

KUKESI

Drejtuesit e shkollës ankohen për mungesë ambientesh: Kemi vite që kërkojmë zgjerim

Gjimnazi i Kukësit, i vetëm përballë fluksit të nxënësve nga tri rrethe
N
ë Qarkun e Kukësit, që përfshin rrethet: Kukës, Tropojë dhe Has do të ulen në bankat e shkollës në ciklin e detyrueshëm rreth 27 mijë nxënës, ndërsa rreth 3500 të tjerë në shkollat e mesme. Në Kukës janë bërë përpjekje për sistemimin e një seri problemesh me të cilat përballet arsimi në tërësi dhe ai në verilindje në veçanti. Së pari, sistemimi i nxënësve në shkollën e mesme (dhe konvikt), së dyti, sigurimi i kuadrit mësimdhënës të profilit dhe së treti, grupimi i klasave apo i shkollave me numër shumë të kufizuar nxënësish. Në shkollën e mesme të përgjithshme të Kukësit "Havzi Nela", e cila nuk është e vetmja në qytet, ka një dyndje të papërballueshme të nxënësve që vijnë nga shkollat e sistemit të detyrueshëm. Numri i nxënësve të regjistruar në vitin shkollor 2006-2007 në këtë shkollë është më i madh se 1800. Vetëm nga shkollat e qytetit, këtë vit i shtohen gjimnazit 320 nxënës

PROBLEMET

SHKOLLA

Në qytetin e Kukësit funksionon vetëm një gjimnaz, me emrin "Havzi Nela", të cilit i janë shtuar edhe disa degë profesionale
GODINA

që do të thotë jo më pak se 8 klasa paralele. Drejtori i shkollës, Faslli Gërmizi, thotë se përveç nxënësve të qytetit, janë një numër i madh nxënësish që vijnë nga zonat e tjera ku nuk ka shkollë të mesme, si dhe nga rrethet Has, Tropojë dhe Pukë. Kështu, "sivjet pritet që të regjistrohen 10 apo 11 klasa të para paralele me jo më pak se 50 nxënës, ndërkohë që kapaciteti mbajtës i godinës së shkollës është për 750 nxënës", thotë drejtori Gërmizi, duke shtuar se vitin e shkuar pikërisht për mungesë ambientesh shkolla kishte

Shkolla e mesme e përgjithshme "Havzi Nela" funksionon prej vitesh në të njëjtën godinë, edhe pse numri i nxënësve shtohet
NGARKESA

Vetën nga shkollat 9-vjeçare të Kukësit, gjimnazit i shkojnë sivjet 320 nxënës, ndërsa priten nxënës edhe nga Tropoja e Hasi

protestuar duke e shtyrë procesin mësimor me disa javë. Ka pasur, ndërkohë, projekte për shtimin e kapacitetit të godinës, por që asnjëherë nuk u bënë realitet. Edhe ndërtimi i një shkollë 9-vjeçare në një prej lagjeve të reja e periferike të qytetit, që do të tërhiqte rreth 800 nxënës do të krijonte ambiente të lira për shkollën e mesme, duke lëshuar ambientet e shkollës "Bajram Curri", që ndodhet fare pranë godinës së shkollës së mesme aktuale. Në bashki, nëpërmjet nënkryetarit Kujtim Ademi, mësohet se edhe tenderi i gjashtë i shkollën 9-vjeçare të lagjes së re ishte anuluar nga agjencia e prokurimeve publike, duke vonuar ecurinë normale mësimdhënies në qytet. Për shkollën në fjalë, fillimisht ishin dhënë 20 milionë lekë me të cilat u ngrit kati i parë dhe i dytë, ndërsa tenderi për katet e tjera, të tretë dhe të katërt, si dhe për pajisje, kishte në dispozicion 65 milionë lekë. Shkolla e mesme "Havzi Nela" funksionon edhe si një shkollë shumëdegëshe, pasi në të janë disa nga degët e kërkuara profesionale si ajo pedagogjike dhe disa vite degëve teknike. Su.Di.

E HENE, 18 SHTATOR 2006

SOCIALE

SHQIP 23

Ministria: Këtë vit do të ndjekin shkollën e lartë 95 për qind e atyre që morën pjesë në provimet e maturës, e që ishin 23500 veta

Dokumentet e nevojshme: Dëftesa e pjekurisë, certifikata e lëndëve me zgjedhje, certifikatë personale me foto, si dhe dy fotografi

Studentët e rinj, sot nis regjistrimi nëpër fakultete
Dekani Çela: Pranohen vetëm dokumentet origjinale
RIVIERA DEDAJ

M

ijëra të rinj mund t'i gëzo hen sot librezës së stu dentit. Çasti i shumëpritur erdhi. Ëndrra për shkollë të lartë, tashmë është realitet, 8440 të rinj që fituan një të drejtë studimi në degët me kuota të mbyllura, që edhe më të preferuarat, sot është realitet. Por edhe mijëra të tjerë presin të hyjnë në auditorë në degët e liberalizuara, kryesisht të universiteteve të rretheve. Nuk ka një numër të saktë të atyre që do t'i gëzohen kësaj të drejte studimi, por nëse i referohemi premtimeve të Ministrisë së Arsimit "këtë vit do të ndjekin shkollën e lartë 95 për qind e atyre që morën pjesë në provimet e maturës, e që ishin 23500 veta". Gjithsesi, ajo çka theksohet nga dekanët dhe rektorët në këtë ditë dhe në gjitha të tjera, kur vijon regjistrimi është serioziteti. Është vendosur që studentët e rinj, ditën që shkojnë pranë fakultetit për t'u regjistruar, të kenë në dorë dokumentet origjinale që janë "dëftesa e pjekurisë, certifikata e lëndëve me zgjedhje, certifikatë personale me foto, si dhe dy fotografi". Drejtuesit e shkollave të larta i mëshojnë origjinalitetit dhe u bëjnë apel të rinjve të mos tentojmë me dokumente false. Dekani i Fakultetit të Drejtësisë, Kudret Çela, u shpreh dje, se "procesi i regjistrimit do të jetë po aq korrekt sa ai i përzgjedhjes, ndaj të rinjtë duhet t'u nënshtrohen rregullave, siç është ai i paraqitjes së dokumenteve origjinale". Çela shtoi se "nuk do të tolerohet ndaj atyre që do të kërkojnë të përfitojnë të drejtë studimi në mënyrë të padrejtë". Regjistrimet nisin në të gjitha fakultetet dhe shkollat e larta të vendit në orën 09:00 e vazhdojnë deri në orën 15:00, në sportele të posaçme. Bashkë me dokumentet, studentët duhet të paguajnë edhe taksën e regjistrimit në bankë dhe prej andej të marrin mandatarkëtimin që duhet ta dorëzojnë në fakultete. Data 18 shtator, është dita e

parë e regjistrimit, më tej studentët që janë shpallur fitues (sipër vijës së kuqe) mund të regjistrohen edhe në datat 19, 20, 21, 22 shtator nga ora 09-15:00. Kjo është faza e parë e regjistrimit, ku përfundon edhe koha që kanë në dispozicion për t'u regjistruar ata që janë fituesit e parë të univer-

siteteve, të klasifikuar sipër vijës ndarëse. Më tej, është parashikuar që të ketë edhe dy faza të tjera regjistrimi, për ata që janë poshtë vijës dhe që përfitojnë nga postimi i saj për shkak të lirimit të vendeve, nga ata që janë fitues në dy apo më shumë degë. Kështu, vendet e mbetura bosh nga mosregjistrimi i fituesve shpallen deri më datë 24 shtator nga fakultetet. Emrat e studentëve që përfitojnë nga rënia e vijës, pra, nga mosregjistrimi i fituesve të parë, shpallen më datë 24 shtator. Në datat 25 dhe 26 mund të regjistrohen pranë fakulteteve ku kanë përfituar, përfituesit e parë dhe që janë ato që renditen të parët, poshtë vijës. Regjistrimi i studentëve të rinj

ka edhe një fazë të tretë dhe të fundit. Kështu, vendet e mbetura bosh nga mosregjistrimi i studentëve të fazës së dytë shpallen më 27 shtator. Ata që kanë përfituar nga rënia e vijës për të tretën herë mund të regjistrohen vetëm në një datë, më 28 shtator. Ky është edhe afati i fundit i regjistrimit të studentëve të rinj. Pas kësaj date, nuk bëhet asnjë regjistrim në asnjë fakultet. Ministria e Arsimit u kërkon universiteteve që më datë 29 shtator, të dërgojnë pranë këtij dikasteri listat përkatëse, të fituesve të kuotave të paplotësuara dhe të kandidatëve të interesuar për të hyrë në fakultet. Me anë të një udhëzimi të veçantë, ministria do të vendosë se çdo të bëhet më tej.

18 SHTATOR
Hapen regjistrimet që vazhdojnë deri më 22 shtator, në oraret 09-15:00. Kjo është faza e parë e regjistrimit, ku studenti i ri merr edhe kartën e studentit

25-26 SHTATOR
Është faza e dytë e regjistrimeve, ku përfitojnë ata kandidatë që janë poshtë vijës dhe që përfitojnë nga rënia e saj, nga mosregjistrimi i të parëve

28 SHTATOR
Është dita e fundit e regjistrimit, ku hyjnë ata studentë që kanë përfituar nga rënia e dytë e vijës, pas kësaj date vendet bosh shkojnë në ministri

8440
Është numri i studentëve që kanë fituar në degët e me kuotë të mbyllur të cilat janë edhe më të preferuara për të rinjtë

TE DHENA AKUZAT
ryetari i Partisë Socialiste, Edi Rama, ka kritikuar dje, ashpër, punën e bërë në dikasterin e arsimit të drejtuar nga ministri Genc Pollo. Sipas drejtuesit të opozitës, puna e qeverisë në drejtim të liberalizimit të universiteteve lë shumë për të dëshiruar. Ndërsa komentoi edhe zhvillimet e fundit në provimet e pranimit të studentëve në shkollat e larta. "Kemi një shkelje flagrante të së drejtës së atyre që kanë mbaruar shkollën e mesme, bile me rezultate të mira për të hyrë në një universitet", konstatoi Rama. Ndërsa shtoi se tashmë dihet shumë mirë që paaftësia e demonstruar nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës, ashtu sikurse mungesa e transparencës bëjnë që me qindra të rinj me notë mesatare mbi 9 të privohen nga e drejta për të ndjekur studimet. Drejtuesi i opozitës vlerësoi se ngatërresa e koeficienteve dhe mospërputhja mes një koeficienti të dhënë së fundi dhe një të dhënë

K

Kryetari i PS-së shpreh shqetësimin për atë çka po ndodh në universitete

Edi Rama: Reformat në arsim janë të dështuara
Koeficientet
Ngatërresa e koeficienteve dhe mospërputhja mes një koeficienti të dhënë së fundi dhe një të dhënë më parë bëjnë që të jenë jo pak, por me qindra të rinj që ngelin jashtë fakulteteve. Ky është një problem i krijuar nga paaftësia, një problem që duhet të rregullohet sa më parë

Infrastruktura
Vëmë re me shqetësim se edhe pas kësaj faze të ndërmarrë nuk vihet re asnjë shtim i numrit të pedagogëve, që si pjesë e stafit pedagogjik mundësojnë mbarëvajtjen e arsimit. Numri i madh i studentëve, si pasojë e kësaj nisme, nuk është shoqëruar me zgjerim auditorësh

më parë bëjnë që të jenë jo pak, por me qindra të rinj që ngelin jashtë fakulteteve. "Ky është një problem i krijuar nga paaftësia, një problem

që duhet të rregullohet sa më parë", tha Rama. Sakaq, ai shtoi se nuk ka asnjë arsye të mbyllësh rrugën e dialogut me këta të rinj që

kanë të drejtën e arsimimit. Sipas kreut të selisë rozë, është absolutisht një pikëpyetje e madhe dhe është absolutisht një e panjohur e

madhe ajo që po ndodh në plot fakultete. Rama konstatoi se edhe pas këtij liberalizimi tërësisht të çuditshëm ka të meta të mëdha. Kjo, duke iu referuar situatës me të cilën po ndeshen sot universitetet dhe fakultetet në të gjithë vendin. Kryetari i Partisë Socialiste theksoi se numri i madh i studentëve si pasojë e liberalizimit nuk është shoqëruar me rritje të hapësirës për shkollim çka nënkupton zgjerimin e auditorëve ku kryhet mësimdhënia. "Gjithashtu, vëmë re me shqetësim se edhe pas kësaj faze të ndërmarrë nuk vihet re asnjë shtim i numrit të pedagogëve që si pjesë e stafit pedagogjik mundësojnë mbarëvajtjen e arsimit", nënvizoi kreu i opozitës. Rama konstatoi me keqardhje se reformat në sistemin arsimor mund të cilësohen tashmë si të dështuara. Kreu socialist kërkoi marrjen e masave dhe zgjidhjen e problemeve të krijuara në arsimin e lartë sa më shpejt.

platforma
Flet rektori Agim Kukeli: Si do ta luftojmë fenomenin e mitëmarrjes nga pedagogët

Universiteti i Durrësit, përgatitet sistemi i ri i vlerësimit
jë staf akademik prej 22 vetash do të jetë në dispozicion të 480 studentëve të parë të Universitetit të Durrësit. Rektori i këtij universiteti Agim Kukeli ka mohuar zërat e përzgjedhjes së një pjese të stafit edhe mbi bazën e preferencave politike. Dr. Fatos Tartari, studiues dhe historian nga Durrësi, si dhe një nga aplikuesit për pedagog në këtë universitet është ndjerë i zhgënjyer nga përgjigja e thatë dhe negative e marrë në rrugë elektronike. "Një grup i mirë intelektualësh durrsakë kanë vite që përpiqen për të realizuar ëndrrën e çeljes së një universiteti në Durrës dhe kur kjo përpjekje realizohet, dyert kanë mbetur të mbyllura", thotë Dr. Tartari. Nga ana tjetër rektori Kukeli gjatë një

N

Agim Kukeli

prononcimi për gazetën "Shqip" shprehet: "Përzgjedhja e stafit akademik dhe atij mbështetës është bërë vetëm mbi kriteret e ekselencës, kredencialeve formale më të mira dhe të intervistës dhe përqafimit të filozofisë së universitetit "Aleksandër Moisiu". Ne jemi një universitet me parametra të krahasueshme me universitetet më të mira të Evropës Perëndimore dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës." Një ambicie tepër e lartë kjo për sistemin e lartë arsimor shqiptar që vazhdon të përballet me fenomenin e mitmarrjes, korrupsionit dhe cilësisë së ulët akademike, nga rektori Kukeli mbështetet në kurrikulat e krahasueshme me universitetet më të mira në botë dhe programet e mira të lëndëve, sistemi i kompju-

terizuar që do t'i afrojë studentët virtualisht me informacionin më të fundit studimor shkencor. Edhe marrëdhëniet mes pedagogëve dhe studentëve, sipas Kukelit do të sjellin risi për universitetet shqiptare, pasi do të jetë një marrëdhënie partneriteti e mbështetur në filozofinë e ndalimit kategorik të mitmarrjes. Sipas tij, lëndët nuk do të kenë titullarë, duke krijuar barazinë mes pedagogëve, që do të jenë nën monitorim nga drejtuesit e fakulteteve. Gjithashtu, lëndët nuk do të kenë provime finale dhe vlerësimi i studentëve do të bëhet mbi bazën e paraqitjes gjatë gjithë semestrit, ndërsa provimet do të jenë vetëm me shkrim dhe do të vlerësohen nga persona të pavarur. Vali Qyrfyçi

E HENE, 18 SHTATOR 2006

B O T E

SHQIP 2 5

Prej shumë vitesh, diferencat mes rivalëve nuk kanë qenë kaq të ngushta sa në zgjedhjet e djeshme

Suedi, koha për ndryshim
Tëdjathtët synojnëpushtetinpasvitesh“sundimi”tësocialdemokracisë
je, suedezët kanë votuar në atë që pa frikë mund të konsiderohen si zgjedhjet më të vështira të dhjetëvjeçarit të fundit, ose shkak i afrimit në pikavarazhet e sondazheve parazgjedhore të partive konkurrente. Një koalicion i qendrës së djathtë ka kërkuar të sfidojë partinë e fuqishme në pushtet, Socialdemokrate. Çështjet kryesore elektorale përfshijnë kryesisht modelin, deri tanimë të suksesshëm dhe unit suedez të mirëqenies. Pikërisht sipas të djathtëve, ky model, që është edhe krenaria e shtetit skandinav, duhet të ndryshohet dhe të reformohet, në mënyrë që t’i mbijetojë ekonomisë globale. Sondazhet e fundit e kanë vendosur aleancën e qendrës së djathtë, të kryesuar nga Partia Konservatore e Moderuar, në një afërsi shumë të madhe me socialdemokratët në pushtet, madje sondazhi më i fundit i kishte vënë sfiduesit pak pikë përpara të majtëve. Megjithatë, ende nuk është e sigurt se e kujt do të jetë fitorja dhe liderët e të dy partive e kanë pranuar vështirësinë e përcaktimit të pastër të një fituesi. Megjithatë, përfaqësuesi i opozitës, njeriu që do të bëhet Kryeministër i vendit, në rast të fitores së të djathtës, Fredrik Reinfeld, ka deklaruar se nuk i beson shumë sondazheve dhe se, sipas tij, të djathtët janë shumë më mirë në realitet nga ç’paraqiten në shifrat e sondazheve. Gjithë arsenalin e saj kundër partisë në pushtet, opozitarët e kanë vendosur te ndryshimi që i duhet bërë tregut rixhid të punës dhe kostos tepër të

D

madhe që i duhet të përballojë qeveria për sistemin e mirëqenies. Reinfeld ka akuzuar qeverinë për verbëri ndaj rritjet së shkallës së papunësisë dhe për mosmarrjen e të gjitha masave, që vendi të arrijë të konkurrojë me sukses në tregun e ekonomisë botërore. Në anën e kundërt, Person, Kryemi-

nistri aktual e ka akuzuar opozitën se synon shkatërrimin e sigurisë së tregut të punës në Suedi dhe për marrjen e masave drastike financiare në projektin e shtetit të mirëqenies. Sipas tij, një gjë e tillë do t’i shkaktonte probleme shumë të mëdha modelit social suedez, i cili është një model shumë unik.

SFIDUESIT
Edhe pse pesë vitet fundit kanë qenë vite të një suksesi ekonomik për qeverinë, kjo e fundit nuk e ka pasur rrugën të shtruar me lule. Megjithatë, opozita vendase ka shumë shpresë për të fituar. Qendra e djathtë përfaqësohet nga një koalicion prej 4 partive, Partia e të Moderuarve, Liberalët, Partia e Qendrës dhe Kristian Demokratët, të cilët janë mbledhur rreth kandidatit të tyre për Kryeministër, 41-vjeçarit, Fredrik Reinfeldt. Një risi e këtyre zgjedhjeve është, se për herë të parë në histori marrin pjesë në garën elektorale edhe partitë e ekstremit të djathtë. Një tjetër risi është edhe Partia Iniciativa Femërore, që synon një pjesë jo të vogël të elektoratit. Një ndër meritat kryesore të kandidatit për Kryeministër të qendrës së djathtë është energjia dhe politika e tij rinovuese, që e bën jo vetëm partinë, por edhe koalicionin, një sfidë për socialdemokratët. Por edhe partitë e tjera të koalicionit kanë liderë dhe politikanë, që janë cilësuar si më të votuarit në popull nëpër sondazhet e fundit.

Gjermani, zgjedhjet

“Pasardhësit e Hitlerit”, shanse për të fituar
Dy shtete gjermane kanë votuar dje për Parlamentet e tyre, me parashikime që pritet të favorizojnë të djathtën ekstreme dhe të godasin kristiandemokratët e kancelares Merkel. Pikërisht socialdemokratët pretendojnë bashkinë e qytetit-shtet të Berlinit. Për sa i përket Meklenburg-Uestern Pomeranias, risia është se aty, Partia e ekstremit të djathtë Nacional Demokrate, mund të fitojë mbi 5% të votave, që është dhe kufiri i hyrjes në Parlament. Ndërkohë, edhe dy shtete të tjera në ish-Gjermaninë Lindore kanë disa parlamentarë të ekstremit të djathtë. Për sa i përket nacional demokratëve, ata janë një parti që mbështetet kryesisht nga pjesa e popullsisë, e cila është kundër emigrantëve dhe të ardhurve, që kanë shkaktuar edhe rritjen e papunësisë. Pikërisht kjo parti pritet të ketë sukses jo vetëm në zgjedhjet aktuale, por edhe ato të përgjithshme të pas tri vitesh. Pikërisht këtë parti, ish-kancelari i Shreder u përpoq që ta nxirrte jashtë ligjit, duke deklaruar se ajo ishte pasardhëse e partisë naziste të Hitlerit, por Gjykata e Lartë Gjermane e hodhi poshtë kërkesën e kancelarit. Por, socialdemokratët nuk janë e vetmja parti e ekstremit të djathtë në Gjermani. E suksesshme është dhe një tjetër parti, ajo e Bashkimit të Popullit Gjerman, që ka hyrë në Parlament në shtetin e Branderburgut.

S O C I A L D E M O K R ATET, REKORDMENËT E POLITIKËS
Partia Socialdemokrate e Suedisë mund të konsiderohet pa frikë një ndër partitë më të suksesshme në botë, kjo, pasi gjatë të gjitha zgjedhjeve të përgjithshme, që nga viti 1940 deri në vitin 1988, ka marrë 45%-50% të votave të elektoratit. Kryesisht, suksesin e ka te gjithpërfshirja, madje edhe emigrantët e gjejnë veten shumë në programin e kësaj partie, ndaj e kanë votuar vazhdimisht. Duke qenë të suksesshëm dhe shumë të votuar, socialdemokratët kanë ndenjur në pushtet 79 vjet rresht, pra në thuajse të gjitha legjislaturat, që kur u aprovua në vend qeveria parlamentare. Aktualisht, partia drejtohet nga Kryeministri Goran Persdon.

SHQIP 2 6

K U LT U R E

E HENE, 1 8 SHTATOR 2006

dokumentari

Sylviane Muselier, motra e vogël e Mbretëreshës Geraldinë, rrëfen intimitetet nga jeta e bashkëshortes së Mbretit Zog. Ana e panjohur e gruas së bukur hungareze, apo ashtu si quhej në rininë e saj, “Trëndafili i bardhë i Budapestit”. Gjithçka për jetën e trazuar të Mbretëreshës në emigrim

Adrian Doga
ALDA BARDHYLI

Mbretëresha Geraldinë në Festivalin e Kanës
në pension, por merret me shumë vepra humanitare, siç është krijimi i fondacionit për kërkimet shkencore. Është një grua që ka qenë shumë aktive, edhe në ditët e para të demokracisë shqiptare, pasi, siç ju thashë, ka sjellë disa karvanë me kamion me ndihma humanitare për Shqipërinë, të cilat i ka kryesuar vetë kjo grua dhe nga bisedat që kemi pasur me të dhe gjatë intervistave që kemi bërë për filmin, zbulohen marrëdhëniet e saj me Mbretëreshën Geraldinë, të cilën ajo e tregon një grua shembullore, të përmbajtur, të qetë, kryelartë, fisnike dhe me një dinjitet të natyrshëm. Sigurisht që, ndër të tjerash, ka lindur edhe pyetja se si e ka kaluar jetën në emigracion, pasi dihet që pas pushtimit nga Italia fashiste ata kaluan një kalvar vuajtjesh në emigracion. Thotë se pavarësisht nga kushtet e vështira të emigracionit, ajo e ruajti dinjitetin e saj si Mbretëreshë. Karakterizohej nga fakti se në çdo mbrëmje që shkonte binte në sy për shkak të bukurisë së saj natyrale, të kulturës së saj të gjerë dhe ishte një zonjë në kuptimin e vërtetë të fjalës. Në momentin që ne i kemi bërë pyetjen për motrat e Mbretit Zog, ajo ka refuzuar të japë informacione, për faktin se siç ka deklaruar zonja Muselier, ato e kanë bërë të vuajë pak Mbretëreshën. Edhe pse ishin një familje e ishin kunata, ato nuk janë sjellë mirë me zonjën Mbretëreshë, kështu që ajo nuk na ka dhënë asnjë prononcim për motrat e Mbretit, të cilat kanë jetuar për një kohë të gjatë në emigracion me Mbretin. Zonja Myzylje ka qenë në Shqipëri vetë në momentin e ceremonisë së martesës. I kujtohen shumë mirë disa detaje nga kjo martesë. I kujtohet një fustan shumë i gjatë i nuses, i Mbretëreshës, të cilin e mbanin katër pesë persona për shkak të gjatësisë. Ajo tregon për pritjen shumë të ngrohtë që ka parë nga populli shqiptar. Si e tregon historinë e familjes së saj zonja Sylviane Muselier? Marrëdhëniet familjare kanë qenë shumë të ngrohta, edhe pse ishin fëmijë me dy prindër të ndryshëm. Xhula fatkeqësisht vdiq në moshë shumë të re, por ai ishte protektori i vajzave dhe nga tregimet që bën zonja për familjen e Mbretëreshës del që kishin një harmoni familjare të përsosur. Dilnin shëtitje bashkë, ktheheshin në shtëpi bashkë të gjitha motrat, pavarësisht nga diferenca e moshës dhe të gjitha situatat e mira e të këqija i ndanin bashkë? A ju ka treguar zonja Muselier ndonjë intimitet nga jeta e Geraldinës dhe Mbretit Zog? Meqë dokumentari është bërë për zonjën Muselier e kemi pyetur edhe për marrëdhëniet intime midis Zogut dhe Geraldinës. Në disa detaje të shkëputura që jep ajo për këto marrëdhënie, dihet se ato kanë qenë tejet besnike e të rregullta. Në disa detaje që jep tregon, se megjithëse Geraldina vuante, pasi ishte mësuar me një standard tjetër jetese, një kulturë tjetër, përsëri ajo ishte aq stoike sa nuk i shprehte vuajtjet e saj për të mos prishur atmosferën familjare. Ajo u karakterizua edhe nga një rezistencë shumë e madhe, për sa i përket të gjitha peripecive që ato kaluan në ekzil. A keni hyrë në detaje gjatë bisedës me të. P.sh., ta pyesnit në Geraldina

S

ylviane do të kishte të njëjtat raporte me Geraldinën, ashtu si Virxhinia, motra tjetër e Mbretëreshës, edhe pse ishin lindur prej nënash të ndryshme. Gruaja që sot i ka kaluar të 70-at është e vetmja dëshmitare e mbetur gjallë, e cila mund të dëshmojë sadopak të vërteta nga jeta në ekzil e Mbretëreshës së shqiptarëve. Një bionde hungareze, tashmë Sylviane është një personazh i njohur në jetën shoqërore apo politike në Marsejë, për shkak të angazhimeve që djali i saj ka në politikën e këtij vendi. Një aristokrate e vërtetë, Sylviane ka udhëtuar shpesh këto vitet e fundit drejt Shqipërisë, vendit kur vite më parë, motra e saj, Geraldinë, u kurorëzua si Mbretëresha e shqiptarëve. Edhe pse e shkeli këtë vend shumë vonë, për të ishte shumë e qartë gjithçka nga ky reliev i mrekullueshëm para se të mbërrinte këtu, nga vetë rrëfimet që Geraldina bënte për Shqipërinë. Gruaja që është shquar gjithnjë për një guxim të pamasë ka vendosur të bëhet protagonistja kryesore e një dokumentari, i cili do të ketë në qendër Mbretëreshën Geraldinë. Dokumentari, i cili do të jetë në frëngjisht, është realizuar nga operatori Ilia Terpini dhe organizues, skenarist e regjisor është Adrian Doga. Nëpërmjet rrëfimeve të këtij personazhi kaq interesant, e vetmja e mbetur gjallë nga dinastia e kohës së Geraldinës, ajo do të japë historitë e vërteta që shoqëruan jetën e gruas, që u kurorëzua si Mbretëresha e shqiptarëve, marrëdhëniet e saj me Mbretin Zog, jeta në ekzil dhe stoizmi me të cilin ajo arrinte të përballonte trishtimin. Sylviane ka pranuar ta bëjë këtë dokumentar, duke pranuar të jetë vetë e pranishme në inskenime të skenave të ndryshme, të cilat do ta bënin më reale. Regjisori Adrian Doga, një nga ideatorët e këtij dokumentari kaq interesant, rrëfen për gazetën “Shqip”, çfarë synohet të jepet nëpërmjet këtij prodhimi televiziv dhe gjithçka që Sylviane do të tregojë për Mbretëreshën e heshtur të shqiptarëve. Si lindi ideja për të bërë një dokumentar për jetën e Mbretëreshës Geraldinë dhe çfarë synohet të jepet nëpërmjet këtij dokumentari? Ideja lindi, pasi ajo është e vetmja dëshmitare e gjallë e jetës së Mbretëreshës Geraldinë. E dyta, është motra e saj, e cila ka ndarë me të shumë çaste nga jeta. E treta, është fakti se kjo grua, pas hapjes së Shqipërisë në vitin 1991, ka organizuar disa dërgesa humanitare në ndihmë të Shqipërisë, të spitaleve dhe njerëzve të varfër dhe është njëkohësisht një grua, djali i së cilës ka një pozicion të rëndësishëm në qytetin e Marsejës, që siç e dimë është binjakëzuar me qytetin Tiranës, me të cilin ka shkëmbime të ndryshme kulturore dhe ekonomike. Kjo është motra me një nënë tjetër e Mbretëreshës Geraldinë, pasi zoti Aponiu u martua dy herë. Ai u martua me Gledis Stjuard dhe nga kjo martesë lindi zonja Lilvian, e cila më vonë u martua me një person të quajtur Muselier, i cili rridhte nga një familje admiralësh, që punonin për gjeneralin Sharl De Go, e që më vonë u bë Presidenti i Francës. Duke u nisur nga këta faktorë, ne vendosëm të bëjmë një film artistik, në kuptimin e plotë të fjalës, me një xhirim me kamera profesionale, me një sasi të bollshme intervistash në Francë e në Shqipëri dhe mendojmë që këtë film, i cili është në frëngjisht, ta paraqesim në Festivalin e Kanës apo në festivale të tjera të filmit dokumentar. Mund të na thoni se cili është roli juaj në këtë dokumentar. Ku jeni takuar me këtë zonjë dhe si janë kujtimet e saj për Mbretëreshën e shqiptarëve? Unë jam realizatori, skenaristi dhe regjisori i këtij dokumentari. Kjo zonjë ndodhet aktualisht në Marsejë të Francës. Është

“Motrat e Zogut nuk kanë shkuar mirë me Mbretëreshën”
PROTAGONISTJA E FILMIT
Sylviane Muselier, motra e vogël e Mbretëreshës Geraldinë

i ka treguar se përse bëri vetëm një fëmijë? Ne, faktikisht, nuk u jemi futur këtyre pyetjeve intime, edhe pse janë pyetje shumë speciale. Mbase mund të kenë pasur konfidencë dy motrat, por unë nuk kam asnjë informacion për t’ju dhënë një përgjigje. Cila është jeta e zonjës Sylviane Muselier në Marsejë? Jeta e kësaj zonje mund të përmblidhet me pak fjalë një jetë tepër e mbushur, e pasur me intensitet, me ngjarje. Në vitet ’70, së bashku me bashkëshortin, i cili ishte një farmacist, vendosin të marrin një hua shtetërore e të ndërtojnë një klinikë moderne në Marsejë, e cila edhe sot funksion për personat paraplegjikë, ose ata që pësojnë aksidente rrugore, të cilin e ka vënë edhe në përdorim të Shqipërisë, qoftë për specializ-

imin e mjekëve shqiptarë, apo kurimin e pacientëve nga Shqipëria. Pasi ka ndërtuar këtë klinikë, meqë djali i saj është angazhuar në jetën politike franceze dhe kjo është angazhuar përkrah djalit në jetën politike. Në Shqipëri ka ndërmarrë me një asocation francez, disa karvanë humanitarë. Sot vazhdon të drejtojë një asosacion për shkencën dhe kërkimet që bëhen në drejtim të personave të paralizuar. Cili është gjykimi i saj për Shqipërinë sot dhe si e sheh ajo një rikthim të mundshëm të monarkisë në vend? Zonja Sylviane është e kënaqur që motra e saj prehet në vendin ku donte të prehej, në atë vend ku u kurorëzua si Mbretëreshë. Lidhur me pozicionin e saj për të bërë aluzione për rikthimin e monarkisë, ajo mendon se duket paksa e vështirë për kushtet në të cilat ndodhet Shqipëria, për integrimin e Shqipërisë në Evropë kohët e fundit. Pra, ka një pozicion shumë real dhe është optimiste për të ardhmen e Shqipërisë, duke thënë se Shqipëria do eci drejt progresit, pavarësisht vështirësive. Ndërkohë, në film flitet dhe për një episod, kur në momentet e para kjo zonjë ka ardhur në Shqipëri në vitin 1992, ajo është sulmuar nga dy banditë, të cilët i kanë rrëmbyer çantën. Dhe kjo ka qenë e shoqëruar me Tati, i cili ishte shambellani i oborrit mbretëror. Tatu në ato momente është sulur për ta mbrojtur. Por zonja Muselier nuk e ka lëshuar çantën, por është ulur përtokë. Ndërkohë Tatiu hodh në ndihmë të zonjë Muselier e mori një thikë në gjoks. Në momentin që ajo pa gjak e lëshoi çantën, pasi jeta e njeriut është më e rëndësishme se prona që kishte. Dy banditët u larguan. Ne kemi dashur ta riprodhojmë këtë skenë në film. Gjetëm personazhet, u përgatit mezaskena. Por në momentin kur do të bëheshin xhirimet filloi një shi i rrëmbyer e qëndrimi i saj në Shqipëri ishte mjaft i kufizuar. Vizita e saj e fundit në Shqipëri ka qenë në prill 2006, pikërisht për xhirimet e skenave të këtij filmi. Është xhiruar dhe skena në Portin e Durrësit, ku ajo ka fjetur në kalatat e Durrësit dhe doganat shqiptare i bënin presion për t’i marrë para, edhe pse, sipas ligjit shqiptar, ndihmat humanitare ishin të përjashtuara nga taksat, ata i bënin presion për para. E kjo grua e guximshme ka fjetur në kalatat e portit, deri sa qeveria shqiptare e zhbllokoi kamionin dhe nuk i lejoi që të paguanin taksa doganore sipas të gjitha rregullave të ligjeve shqiptare.

E HENE, 1 8 SHTATOR 2006

K U LT U R E

SHQIP 2 7

HISTORIA
Josephine Dedet/ Një studiuese franceze në kërkim të historisë së mbretërisë së vetme të shqiptarëve. Gjithçka që Geraldina i tregoi për jetën e saj, pasionin për Mbretin Zog dhe lidhjet me Shqipërinë vijnë në librin “Mbretëresha e shqiptarëve”

Dashuria fatale për Mbretin e shqiptarëve
ë një oborr të vogël të shtruar me kalldrëm, dy bengalo binjakë identikë në të gjitha pikat ngrihen njëri pranë tjetrit. Në të majtë ai i Mbretëreshës Geraldinë, në të djathtë ai i motrës së saj, Virxhinisë. Pak më larg ai i Mbretit Leka, i të shoqes dhe i birit të tyre. Në prag të derës shfaqet një siluetë e lartë dhe e hollë: Mbretëresha Geraldinë, veshur me një sari bojëqielli e të gjelbër - jemi në kulmin e verës në këtë pjesë të hemisferat jugor-po më pret... Përveç librave pafund në bibliotekën e saj, salloni i Mbretëreshës Geraldinë është mbuluar andej këndej me fotografi. Kaq shumë dëshmitarë të përshkrimit të një jete... “Unë që nuk doja të bëja një jetë aventure”, psherëtin ajo kohë më kohë, duke shoqëruar këtë frazë me një vështrim ngjyrë qielli të theksuar. Por ky fat që ka shtënë në dorë jetën e saj pa e dashur ajo, është pranuar dhe është përmbushur me kurajo prej saj. “Në sajë të besimit”, thotë ajo. “Kështu e përshkruan Josephinë Dedet takimin e saj me Mbretëreshën Geraldinë, kur kjo e fundit ishte në moshën tetëdhjetëvjeçarë në shtëpinë e saj në Afrikën e Jugut. Dedet, e cila prej vitesh kishte nisur të hulumtonte në jetën e Mbretëreshës së shqiptarëve, më në fund, pas një korrespodence të gjatë me të, vendos ta takojë Mbretëreshën, duke dëgjuar jetën e saj nëpërmjet rrëfimit. Për studiuesen e njohur dhe autoren e mëvonshme të librit “Geraldina, Mbretëresha e shqiptarëve”, ajo vizitë do të mbetet e paharrueshme. “Në dhomën e saj, në të vërtetë kupton sesa shumë ngushëllim i ka sjellë besimi në izolimin e saj relativ. Dhoma është e zhveshur. Një shtrat. Një tavolinë nate mbi të cilën ka vënë portretin e nënës së saj, Gledis, veshur me një lloj penjuari alla japonez. Në të djathtë, në mur disa ikona shqiptare dhe një palë tespihe të gjata, që ajo i reciton ditë për ditë. Tamam sipër saj një fotografi simbolike sa më s’bëhet, që ajo kërkon të ma tregojë: ajo është shtrirë mbi atë dyshekun e rastit, me foshnjën fare pranë; Mbreti Zog, kokëjashtë, përkulet mbi ta në një hov dhembshurie. Jemi në Greqi në prill 1939, Mbreti sapo ka ikur nga vendi i tij, me të arritur në Follorinë ai ka vrapuar te shtrati i së shoqes dhe fëmijës së tyre të porsalindur”, shkruan Dedet. Ju kam në zemër Mëngjesi i 1 janarit 1938 do të jetë i sigurt në ndjenjat e konteshës hungareze për Mbretin e shqiptarëve. Nëse më parë ajo luhatej në mendimet e saj për të, tashmë ndien se i pëlqen ky burrë kaq fisnik 42-vjeçar dhe donte të ishte gruaja e tij. Më 10 janar, pas disa ditësh, në Shqipëri ajo i jep përgjigjen “po” Mbretit të shqiptarëve. I kërkon Zogut të udhëtojë drejt Hungarisë, në mënyrë që të kthehet sërish bashkë me familjen, por Mbreti i lutet të qëndrojë, duke i thënë se intrigat diplomatike do të përpiqeshin ta pengonin këtë martesë. “E çfarë dija unë nga intrigat e politikës? Kujtonte Geraldina. E çarmatosur nga kaq sinqeritet dhe ndershmëri Mbreti përkulet më në fund. Mirëpo Geraldina ka pasur shumë emocione në këto ditë qëndrimi në Shqipëri dhe ky ritëm i ethshëm e mbyt rezistencën e saj dhe vendos t’i bindet bashkëshortit të saj të ardhshëm. Zgjedhja e Mbretëreshës Aponi pritet mirë në të gjithë vendin. Më 1 shkurt 1938 ajo nis jetën si e fejuar dhe Mbreti nis e merr urimet e trupit diplomatik. Një moment interesant në librin e Josephinë Dedet është edhe atmosfera e martesës së Geraldinës. “Mijëra fshatarë veshur me kostume piktoreske prej leshi të bardhë vërshojnë drejt kryeqytetit. Hotelet e rralla të kryeqytetit janë rezervuar për të ftuarit e shquar dhe të shtatëdhjetë e nëntë fotografët e gazetarët të ardhur posaçërisht për dasmën”. Ndërsa Geraldina kujton: “Kisha zgjedhur për fustanin e nusërisë një krijim të shtëpisë Shanel: formë ‘princeshe’, prej sateni të bardhë, qëndisur me dantella argjendi, e me perla me një bisht të gjatë. Gjyshja dhe tezet qanin. Vetëm nëna ishte kre-

N

jt e qetë dhe më vendosi me durim mbi kokë vellon prej tyli... Geraldinë kujton gjithçka, çastin e nënshkrimit të martesës, por edhe kohët kur një orkestër po interpretonte një muzikë të përzier, ndërsa ajo po priste me shpatë një tortë. Në tingujt e melodisë së saj të preferuar, nusja, të cilën nuk e priste surprizën, është gati për të derdhur disa lot. Mbreti, pak i shqetësuar, nuk i lë kohë për këtë dhe e shoqëron sa të jetë e mundur, pa rënë në sy, drejt “Mercedes”-it të hapur, që i pret në kopshtet e pallatit dhe do t’i shpjerë në Durrës për një muaj të shkurtër mjalti. Mbretëresha nënë Më 5 prill 1939, në orën tre e gjysmë të mëngjesit, Mbretëresha lind një djalë. Lindja është bërë në një dhomë të pallatit, zbardhur me gëlqere para ca ditësh, sepse gruaja e re ka zgjedhur ndërtesën e “vjetër” të njohur si fatsjellëse për Mbretin Zog, para spitalit modern të Tiranës. Por ky çast solemn prej nëne nuk do të shoqërohej me ditë të tjera të lumtura të Mbretëreshës nënë, pasi vendi ku ajo do të mbretëronte do të sulmohej nga Italia fashiste. Në pallatin mbretëror lajmet e këqija ndjekin njëri-tjetrin. Mbretëresha i rrëfen studiueses gjithçka nga ai udhëtim me një foshnjë në duar, duke lënë mbretërinë për të jetuar më pas vite të tëra jashtë vendit që e deshi aq shumë. Kohët e vështira të Mbretit Zog dhe dëshpërimi i një Mbretëreshe, që nuk qe kurrë pranë popullit të saj, do të krijonin një trishtim të lehtë në fytyrën e hungarezes së bukur, që ende në faqet e medias së atyre viteve, kur ajo ishte thjesht një dukeshë, shkruhet “Trëndafili i bardhë i Hungarisë”. Edhe pse vetëm me një vit mbretërim, ajo do të kishte një popullaritet të madh në Shqipëri. “Në qoftë se Mbreti Zog zgjon në Shqipëri opinione kaq të kundërta – fama e pavarësisë mendore të shqiptarëve sigurisht nuk është uzurpuar! Puna qëndron krejt ndryshe për sa i përket të shoqes. Historia një ditë ka për të shpjeguar qëndrimin e fisnikërinë e asaj që kapërceu kaq lehtë regjimet dhe epokat”, shkruan shkrimtari i madh, Ismail Kadare, për Mbretëreshën Geraldinë. Madje, edhe komunistët shqiptarë, që e kishin në majën e gjuhës fyerjen, nuk guxuan të thoshin asgjë për Mbretëreshën bionde. Dhe kur princ Leka, pas vdekjes së babait të tij, bëri betimin si Mbret, shtypi histerik i Tiranës e sulmoi atë, por vetëm atë, pa e qortuar nënën e tij, pse e kishte inkurajuar apo mbështetur. Heshtje, edhe këtë herë. Kjo heshtje a nuk ishte vallë në një mënyrë shumë domethënëse një shenjë respekti, aq më shumë e vlerësueshme, përderisa vinte nga kundërshtarë të paepur?

“Historia një ditë ka për të shpjeguar qëndrimin e fisnikërinë e asaj që kapërceu kaq lehtë regjimet dhe epokat”, shkruan Ismail Kadare”

SHQIP 2 8

K U LT U R E

E HENE, 1 8 SHTATOR 2006

arkeologji

Një ekspeditë shqiptaro-amerikane hedh ide të reja për hershmërinë e qytetit

A
Z
bulimet më të fundit nga një eks peditë shqiptaro–amerikane, që kanë zhvilluar gërmime paralele me ekspeditën shqiptarofranceze, kanë nxjerrë një pikëpyetje të madhe lidhur me vitin e krijimit të qytetit antik të Apolonisë. Pas afro dy javësh kërkime e zbulime të reja, ekspedita shqiptaro-amerikane ka hedhur dyshimet e saj lidhur me faktin e sipërpërmendur dhe sipas arkeologëve pjesëmarrës, në ekspeditë mund të vërtetohet fare lehtë se nuk është viti njohur deri më sot ai 588, si krijimi i qytetit antik të Apolonisë.

polonia ka ekzistuar para ’588
“Ende duhet punë për të faktuar përfundimisht mendimin tonë. Objektet e zbuluara deri më sot të çojnë shumë pranë idesë së hedhur edhe më parë”
“Zbulimet e deritanishme kanë treguar se Apolonia ka një vit krijimi atyre rreth 588ës. Ndërkohë, pjesë arkaike, tempulli i bonjakëve, si dhe disa pjesë të tjera për ne si arkeologë dhe studiues faktojnë një kohë më të hershme se 588-ta. Por, do të jetë një përplasje e fortë mendimesh dhe studimesh, historianësh dhe arkeologësh, që do të vulosin përfundimisht lashtësinë e Apolonisë. Deri tani, të gjithë pjesëtarët e ekspeditës mbrojnë këtë mendim”, ka thënë arkeologia Pojani për gazetën. Punime arkeologjike të kësaj ekspedite, të mbështetur edhe nga arkeologë të ardhur prej Bostonit të Amerikës, do të vazhdojnë për disa javë dhe më pas do t’i lihet koha e nevojshme studiuesve për të vërtetuar në mënyrë përfundimtare idenë e arkeologëve më të fundit, që sinjalizimet e hershmërisë së Pojanit i kanë dhënë shpesh edhe më parë. Deri tani, nga një punë 12-ditore është mundur të zbulohet përfundimisht tempulli i gurit, një henalishte, dyshemeja e një sipërfaqeje antike dhe shumë pjesë të tjera që mund të mbeten për të dalë nga dherat e kohës vitet e ardhshme. “Kemi kryer të gjitha studimet skagigrafike dhe kjo sipërfaqe, e mbuluar tashmë prej kërkimeve arkeologjike, i ka kaluar të tri nivelet kryesore të një procesi të tillë gërmimi. Ishim të sigurt, se këtu do të gjenim diçka, por arritëm që jo vetëm të vërtetojmë përfundimet tona, si dhe idetë që kishim më parë, por të sigurohemi se këtu ka një qytetërim më të vjetër”, ka shpjeguar Evi Gorojani, arkeologia amerikane. Pak ditë më parë, ekspedita shqiptarofranceze nxori në pah me përfundimet e etapës së parë të gërmime praninë e një qyteti fqinj me Apoloninë. Mund të cilësohet si viti i gërmimeve rezultative 2006 për Apoloninë, që gjithmonë ka treguar vlera të mëdha antikiteti, të cilat njihen mjaft mirë edhe në botë. Apolonia është qyteti antik ndër më të mëdhenjtë në pellgun e Adriatikut dhe më i përmenduri ndër 30 qytetet e tjera, me të njëjtin emër, të kohës antike. Është themeluar rreth fillimit të shek. IV p.e.s. Gërmadhat e Apolonisë janë zbuluar në fillim të shek. XIX. Gjurmët më të hershme arkeologjike janë disa objekte të kohës së hekurit, tipike të kulturës ilire. Matilda Troka

“Ende duhet punë për të faktuar përfundimisht mendimin tonë. Objektet e zbuluara deri më sot të çojnë shumë pranë idesë së hedhur edhe më parë, se Apolonia është më e hershme”, ka thënë arkeologia e ekspeditës, Iris Pojani. Prej 12 ditësh, kjo ekspeditë po zhvillon gërmimet e saj në një sipërfaqe jo shumë larg qytetit antik të Apolonisë dhe shumë pranë qendrës së banuar të fshatit Pojan. Është e vërtetë që gërmimet më të fundit janë shtrirë në një sipërfaqe toke të një fermeri nga fshati, i cili është treguar i gatshëm për zhvillimin e tyre.

E HENE, 18 SHTATOR 2006

SHQIP 2 9

SPORT
Kampionati
Ndeshja
Kuotimi i takimit të luajtur në stadiumin “Qemal Stafa” në baste favorizonte të kuqtë, ndërsa koeficienti për fitoren e Luftëtarit ishte 7

Persona të caktuar kanë tentuar, që gjatë fundjavës të fiksonin rezultatin e takimit Partizani-Luftëtari

Pas polemikave rreth gjykimeve e kërcënimeve për bojkot, tashmë në skenë del edhe rreziku i shitjes së ndeshjeve

Rikthimi
Kompanitë e mëdha të basteve i janë rikthyer kuotimit të kampionatit shqiptar dhe disa persona mundohen ta shfrytëzojnë këtë situatë

Evropa
Prej vitesh “bookmakersat” u janë trembur skuadrave shqiptare për fiksime rezultatesh, pasi skuadrat kanë qenë nga më të lakuarat për pazare

Superiore, rikthehen hijet e trukimeve
Ndeshja Partizani-Luftëtari është tentuar të blihej në favor të skuadrës gjirokastrite
ERALD KODHELI

R

ikthehen hijet e dyshimeve për shitjet e ndeshjeve në kampionatin shqiptar. Persona të caktuar kanë tentuar, që gjatë fundjavës të fiksonin rezultatin e takimit Partizani-Luftëtari, të vlefshëm për javën e tretë të Kategorisë Superiore. Plani ka qenë që fituese nga sfida e luajtur në stadiumin më të madh në vend, “Qemal Stafa” të ishte skuadra gjirokastrite dhe shkak për këtë është bërë kuotimi i lartë i ekipit të Ilir Spahiut, në kompanitë e huaja të basteve. Megjithatë, ky fiksim rezultati nuk është pranuar nga drejtuesit e Partizanit, të cilët nuk kanë preferuar të ndërhyjnë në ecurinë e skuadrës, duke shpresuar që ajo të grumbullojë sa më shumë pikë të jetë e mundur në garën drejt kreut të klasifikimit. Ka filluar si mos më keq edicioni futbollistik në vend. Pas polemikave rreth gjykimeve, ku vetëm në tre javët e para të Superiores, Vllaznia dhe Tirana kanë protestuar për arbitra jokorrektë, kërcënimeve për bojkot të kampionatit (nga drejtuesit e Besës, për shkak të pezullimit me një ndeshje të fushës dhe gjobës prej 100 mijë lekësh), tashmë në skenë del edhe rreziku i shitjes së ndeshjeve. Rasti më konkret është sfida Partizani-Luftëtari, ku disa persona kanë tentuar të paracaktojnë rezultatin final të 90 minutëshit: ku synimi ka qenë favorizimi i formacionit gjirokastrit. “Disa njerëz janë munduar që të blejnë ndeshjen e luajtur ndërmjet Partizanit dhe Luftëtarit”, kanë pohuar burime pranë klubit të kuq. “Megjithatë, drejtuesit e Partizanit nuk kanë dashur të bëhen pjesë e kësaj situate, duke mos ndërhyrë në lojën e skuadrës. Personat që donin të fiksonin ndeshjen, janë munduar që sfida të përfundonte me fitoren e Luftëtarit, me qëllim për ta kuotuar atë në baste”. Gjithçka ka lidhje me faktin, se pas shumë sezoneve në qetësi (ku shitblerjet startonin në mesin e kampionatit dhe pazaret bëheshin mes drejtuesve të klubeve), tashmë Kategoria Superiore po kuotohet rregullisht nga kompanitë joshqiptare të basteve. Partizani ka qenë dukshëm më i favorizuar në këtë sfidë dhe koeficienti për fitoren e vendasve ka qenë shumë i ulët. Në të kundërt, koeficienti për fitoren e Luftëtarit ka qenë shumë i lartë, ku konkretisht në çdo 1 lek të vendosur në favor të skuadrës së drejtuar nga tekniku Spahiu, shuma e fitimit ishte 7.

Bllokimi Për shumë vjet në Evropë, pjesa më e madhe e kompanive të basteve i është trembur kuotimit të skuadrave shqiptare, si në ndeshjet e kampionatit, ashtu edhe për ato të Kupave të Evropës. Pjesa më e madhe e klubeve shqiptare kanë qenë të survejuara rreptësisht, ose në rastin më të keq, nuk përfshiheshin aspak në baste dhe ndeshjet e tyre mund të gjendeshin vetëm në disa vende të vogla të pjesës Lindore të kontinentit, ku Qipro, Maqedonia apo Kroacia kanë qenë gjithmonë “toka e premtuar” e pazareve.

Legjionarët

Kapllani, gol për Karlsruher
Vazhdojnë paraqitjet e jashtëzakonshme të sulmuesit Edmond Kapllani në Bundesligën II. Shqiptari, i cili është bërë titullar i padiskutueshëm te Karlsruher, është aktivizuar përgjatë gjithë 90 minutëshit edhe në sfidën e kësaj jave, ku skuadra e tij ka pritur në shtëpi Duisburgun. Rezultati final i takimit ka qenë 3-3, ndërkohë që Kapllani ka shënuar njërin nga golat e vendasve, të dytin personal në këtë kampionat. Keq Skerdilajd Curri dhe Aue, që vazhdojnë serinë e paraqitjeve negative me humbjen 3-0 në shtëpi nga Greuther Furth, ndërkohë që Dragusha nuk është aktivizuar në fitoren e Paderbornit me Ofenbah.

SULMUESI
Abilaliaj duke festuar golin e parë për këtë sezon kundër Luft t r t ëai

KONTESTIMET

Skela, pika e parë në “A”
Ervin Skela lë shenjën e tij në pikën e parë të kampionatit, që Askoli arrin në sfidën kundër Mesinës. Edhe pse është futur si zëvendësues në minutën e 60 të lojës, fantazisti shqiptar ka treguar se është i vlefshëm për klubin bardhezi. Në momentin kur takimi ishte fiksuar në shifrat 0-1, Skela ka fituar një goditje dënimi, ku Parisi lë lojën me karton të kuq, ndërsa goli i barazimit në sekondat e fundit realizohet nga Peruli. Paraqitja e Bogdanit me Romën, edhe pse vetëm për 45 minuta, është vlerësuar me notën 6,5. Sulmuesi ka qenë protagonist i një ndërrimi të detyruar, pasi në pjesën e parë Siena luante me 10 futbollistë. 31 për Romën rezultati final.

Shefi i Sektorit të Garave shpjegon problemet e fundjavës futbollistike

Hitaj paralajmëron masa, “Edhe gjyqtarët gabojnë”
P
as një fundjave, ku klubet kanë “çuar zërin” duke pro testuar thuajse për gjithçka, ka ardhur edhe reagimi i parë i FSHF-së, nëpërmjet shefit të Sektorit të Garave, Hito Hitaj. Në një prononcim për “Shqip”, Hitaj ka komentuar pretendimet për gabime të gjyqtarëve, sidomos ato të Tiranës, që kërkon deri në përsëritjen e ndeshjes me Vllazninë. “Për sa u përket pretendimeve të Tiranës për gabim teknik, nuk jam një ekspert i mirëfilltë në këtë fushë dhe do të jenë komisionet juridike përkatëse të FSHFsë, të cilat do të përcaktojnë nëse ka pasur gabime apo jo dhe të çfarë lloji kanë qenë ato. Ajo që mund të them unë për këtë çështje, është se ai gjyqtar ka qenë i përcaktuar nga shorti. Në të njëjtën kohë, sipas versionit të zyrtarëve të FSHF-së të pranishëm në stadium, pretendohet për ndërhyrje në pushimin e ndeshjes, për t’i bërë presion gjyqtarit të ndeshjes. Normalisht, çdo gjë duhet të konfirmohet rëndësishme është të kuptojmë përfundimisht nëse këto janë gabime njerëzore apo gabime me dëshirë”, u shpreh Hitaj. Nëse çështja “Peza” pritet të jetë tema kryesore e diskutimeve në komisionet juridike, shefi i Garave ka saktësuar se këto komisione nuk do të merreshin me një tjetër çështje të debatueshme, atë të Besës, që ka paralajmëruar bojkotin. “Skuadra e Besës tashmë nuk ka më asnjë punë me komisionet juridike, të cilat kanë dhënë vendimet e tyre rreth dënimit të fushës. Pasi ka përfunduar Komisioni i Disiplinës dhe ai i Apelit, Sektori në protokollet e zyrtarëve të i Garave ka mbyllur punën e tij FSHF-së, të cilët kanë qenë të pranishëm në momentet në HitoHitaj, dhe gjithçka tashmë mund ta fjalë në dhomat e zhveshjes, përgjegjësi ndryshojë vetëm Komiteti Ekzekutiv. Ndaj pretendimet e tyre për ndërsa më pas do të jenë ko- për misionet juridike ato që do të mbarëva- Sektorin e Garave mund të them se nuk ekzistojnë. Bojkot? Ata përcaktojnë masat. Gabime jtjene apo “avazi i vjetër”? Nuk mund kampion- mbajnë përgjegjësi për vendimet tt e tyre dhe do të përballen me patë përjashtoj faktin që ka pa- ai sojat sipas rregulloreve”, përfunsur gabime, pasi ato ekzisdoi shefi i Garave. tojnë vazhdimisht. Ju të gjithë E. Kuka e keni ndjekur botërorin dhe kritikat ndaj gjyqtarëve që kanë bërë gabime edhe më të mëdha dhe më vendimtare. E

Gjasula ëndërron Spanjën
Jurgen Gjasula, brenda një viti ka arritur të bindë të gjithë skeptikët, duke u kthyer në një titullar të pazëvendësueshëm të skuadrës së St. Gallen. Ndonëse futbollisti nuk ka pasur fillimisht mbështetjen e publikut, gjithçka ka ndryshuar me emërimin e një trajneri të ri në radhët e kësaj skuadre. Ndeshje pas ndeshje, Gjasula është kthyer në një pikë referimi për lojën e skuadrës së tij, duke shpresuar që së shpejti të hedhë hapin e madh. Lojtari që ka hedhur kandidaturën për një vend në përfaqësuesen shqiptare ka treguar edhe preferencën e tij. “La Liga është kampionati që do të preferoja më tepër”, është shprehur ai.

SHQIP 3 0

E HENE, 18 SHTATOR 2006

Përsëri humbje për Lacion dhe Fiorentinën

6
PIKE
Roma dhe Palermo janë dy skuadrat e vetme me pikë të plota në këtë start të Serisë A, ku në 2 ndeshje kanë grumbulluar 6 pikë

K

a përfunduar java e dytë e Serisë A, e cila ka regjistruar jo pak surpriza. Roma dhe Paler mo fitojnë jashtë fushe, respektivisht 1-3 me Sienën dhe 0-2 me Lacion, duke qenë skuadrat e vetme që deri më tani kanë marrë pikët e plota. Pas suksesit në shtëpi me Livornon, Roma përsëritet edhe në fushën e vështirë të Sienës. Pas një loje të ekuilibruar, kartoni i diskutueshëm i kuq për Brevin, në mesin e pjesës së parë ka ndryshuar fatet e takimit. Në superioritet numerik, verdhekuqtë shënojnë që në minutën e 46-të me Mido, ndërkohë që golat e Pizaros dhe Okakas e kanë bërë të pavlefshme rrjetën e Frik. Shumë mirë edhe Palermo, që ndryshe nga sa pritej ka dalë me pikë të plota nga sfida me Lacion. Të besuarit e Guidolin kanë përsëritur paraqitjen e mirë të mesjavës në Kupën UEFA, ku pasi kanë fituar me Uest Hemin, konfirmohen edhe në stadiumin “Olimpik”. Njeriu i ndeshjes ka qenë padyshim Di Mikele, që me një dygolësh (ku rrjetat kanë qenë

Roma e Palermo, triumf dhe kryesim

shumë të ngjashme, me topin që kalon portierin në formë parabole) mban lart objektivat e Palermos. Nga ana tjetër, pas zhgënjimit të Interit, që të shtunën nuk ka mundur të fitojë me Sampdorian, dje ka qenë radha e Fiorentinës dhe e Lacios, dy nga skuadrat e tjera të cilësuara si pretendente në garën për vendet e larta të klasifikimit. Goli i Rokit nuk ka mjaftuar kundër skuadrës siciliane, ku megjithëse bardhekaltrit kanë krijuar shumë raste, ajo që ka munguar ka qenë finalizimi. Shumë keq Fiorentina. Përveç tronditjes nga skandali, ku “vjollcët” e kanë startuar sezonin me -19 pikë, në Livorno është regjistruar humbja e dytë në po kaq ndeshje. I përhershmi Lukareli ka qenë ndëshkuesi. Në ndeshjet e tjera, Udineze ka kaluar Torinon me shifrat 2-0, Askoli ka barazuar 1-1 me Mesinën, rezultat që është regjistruar edhe në ndeshjen Empoli-Kievo. Në barazim, por këtë herë pa gola janë ndarë edhe Katania me Atalantën.

1 9
FIORENTINA
Për skuadrën e Prandelit kampionati fillon në ngjitje, ku pas dënimit me pikë, “vjollcët” nuk kanë marrë asnjë pikë në 2 sfida

Skuadra e drejtuar nga Venger ka fituar 1-0 në fushën e Mançester Junajtid. Vendimtar, goli i Adebajor

Arsenal kthen në tokë “djajtë”
ulmuesi i Arsenalit, Emanuel Adebajor, ka rihapur luftën për titullin në Angli, duke shënuar golin e fitores 1-0 të skuadrës së tij në minutat e fundit të takimit ndaj Mançester Junajtid në fushën e “djajve të kuq”. Futbollisti i Togos arriti të devijonte në rrjetë pasimin perfekt të Fabregas në minutën e 85-të, duke i dhënë fund në këtë mënyrë rekordit të pikëve të plota të skuadrës së Ferguson. Ndonëse ndeshja luhej në “Old Traford”, Arsenali ka qenë shumë më pranë golit gjatë gjithë takimit, duke rrezikuar disa herë portën e Tomasz Kuszczak. Gardiani, që zëvendësoi Van Der Sar, gaboi duke rrëzuar Adebajor në zonë në pjesën e parë, por e rikuperoi menjëherë këtë gabim, duke pritur 11-metërshin e gjuajtur nga Xhilberto Silva. Kjo fitore ishte e para për Arsenalin në sezonin e ri, duke i larguar “topçinjtë” nga zona e rënies prej kategorisë pas 4 javësh vuajtje. Në supersfidën tjetër të javës së 5-të të kampionatit anglez, Çelsi ka mposhtur po me rezultatin minimal 1-0 Liverpulin, duke u bashkuar tashmë me Mançester Junajtid në vendin e dytë në renditje. Protagonisti i takimit ishte sulmuesi i Bregut të Fildishtë, Dider Drogba, i cili në minutën e 42-të shënoi një gol spektakolar me një rrotullim dhe gjuajtje të shpejtë nga jashtë zonës. Ndonëse Balak u largua nga fusha e lojës me karton të kuq në pjesën e dytë, për një faull ndaj Sisoko, kampionët e Anglisë arritën të ruanin avantazhin minimal, duke thyer një nga skuadrat rivale për titullin në këtë sezon. Obafemi Martins ishte heroi i Njukasëllit në fitoren 2-0 ndaj Uest Hem, e cila nuk ka gjetur ende fitoren e parë, që kur ka afruar në radhët e saj dy argjentinasit, Maskerano dhe

Çelsi mposht 1-0 rivalët e Liverpulit. Murinjo triumfon ndaj “armikut” Benitez S Hertha, e
Tevez. Martins ishte protagonist i golit të parë të shënuar nga Daf në minutën e 50-të, ndërsa dyfishoi rezultatin në minutën e 75-të. Blekburni arriti një fitore të rëndësishme ndaj Mançester Siti, me rezultatin 4-2, ku vendimtarë ishin golat e MekKarti dhe Galager në pjesën e dytë. Ndërsa Totenhem konfirmoi krizën e rezultateve, duke u ndalur në një barazim pa gola përballë Fullhamit. Pas 5 javëve të para, kampionati kryesohet nga surpriza Portsmuth, i vetmi ekip që nuk ka pësuar ende gol.

BUNDESLIGA

0
Golat e pësuar nga skuadra e Portsmuth, e cila në 5 ndeshjet e para ka ruajtur rrjetën e paprekur

R E Z U LTAT E Calo h r t n–Po s o t rt m u h B l o –M d l s r u h otn idebog E e t n–W g n vro ia S e f e dU e d n h f i l .–R a i g W t o d-A t nV l a afr so il C e s a–L v r o l hle iepo B a k u n-M n h s e . lcbr a c e t rC Ttehm–Fla otna uhm W s H m–N w a t e et a ecsl M n h s e .–A s n l a c e t rU r e a RENDITJA Po t m u h r sot Mnhse t a c e t rU d Cesa hle Eetn vro A t nV l a so il Raig edn Blo otn Fulham Nwate ecsl Asnl rea West Ham Bakun lcbr Mdlsruh idebog W g nA h e i ia tltc Lvrol iepo Ttehm otna Mnhse iy a c e t rC t Calo hrtn Wtod afr S e f e dU d hfil t

01 00 22 12 00 10 42 00 02 01 -

pathyeshme në shtëpi
Pas blofeve të së shtunës, ku Bajern Mynih është dorëzuar në Bielefeld dhe Shtutgart ka përmbysur avantazhin 2-1 të Verderit, në fushën e këtyre të fundit, dje gjithçka ka ecur sipas parashikimeve në kampionatin gjerman. Hertha e Berlinit vazhdon ecurinë e saj pozitive në Bundesligë, duke mposhtur në javën e katërt të kampionatit rivalët e Shalkes. 2-0 ka qenë rezultati final i takimit, ku skuadra e drejtuar nga trajneri Gotz, nuk e ka vënë asnjëherë në dyshim fitoren. Nga një gol për çdo pjesë loje, ku autor ka qenë argjentinasi Kristian Himenez, i cili ka treguar edhe se është i domosdoshëm për berlinezët. Me këtë fitore, Hertha vazhdon të ruajë kreun e klasifikimit në elitën e futbollit gjerman, ku në 4 ndeshje ka grumbulluar 8 pikë (2 fitore dhe 2 barazime) së bashku me Nurembergun. Në takimin tjetër të luajtur të dielën, Ajntraht Frankfurt, ka fituar 3-1 me Bajer Leverkusen, në një sfidë të karakterizuar nga nervozizmi i theksuar, por edhe nga spektakli i golave. Edhe pse miqtë kanë kaluar të parët në avantazh, falë rrjetës së Madouni, Ajntraht ka përmbysur gjithçka më golat e Takaharës, Ben Shnaider dhe Oçs, duke siguruar tri pikë me shumë vlera.

4
Janë fitoret radhazi të Mançester Junajtid, seri e ndalur me humbjen e djeshme përballë Arsenalit

1 3 1 2 1 2 1 1 9 9 8 8 6 5 5 5 5 4 4 4 4 3 2 2

Sulmuesi ka ironizuar gazetarët pas barazimit të Interit

Vëllai i vogël ka triumfuar 2-1 në sfidën PSV-Fejnord

Adriano dhe Toldo, problemet zikaltër
as barazimit në shtëpi kundër Sampdorias, situata është tensionuar ndjeshëm në radhët e Interit dhe kanë filluar të dalin në sipërfaqe problemet e para. Më i rëndësishmi është ai i Adrianos, i cili është mjaftuar me një koment ironik pas përfundimit të takimit, duke refuzuar t’i përgjigjet pyetjeve të tjera të gazetarëve. “Edhe këtë radhë është faji im, apo jo?”, ishte komenti i tij, një frazë e thënë mes buzëqeshjeve nga futbollisti, i cili u vlerësua nga kritikët si shkaku kryesor i humbjes në Lisbonë dhe u detyrua të ulej në pankinë në ndeshjen me Sampdorian. I aktivizuar vetëm si zëvendësues, ai ka dhënë më të mirën në fushë, duke tentuar disa herë të gjejë portën e dorianëve, duke parë t’i anulohej

Kuman vs Kuman, përsëri fiton Ronald
N
deshjet mes PSV Einthoven dhe Fejenord kanë qenë gjithmonë të shumëpritura nga tifozët e dy skuadrave, por ajo e ditës së djeshme ka pasur një vlerë më të veçantë. Kjo, pasi në rolin e trajnerit në këto dy gjigantë të futbollit holandez e kanë vëllezërit Ervin dhe Ronald Kuman. Në një moment kur dy skuadrat kërkojnë të ndalin fuqinë e Ajaksit dhe të Alkmarit, dy vëllezërit kanë lënë pas lidhjen familjare, duke kërkuar tri pikë që do të ndihmonin ecurinë e skuadrave të tyre. Sfida është fituar me rezultatin 21 nga PSV i drejtuar nga Ronald, i cili ka dalë përsëri triumfues përballë vëllait të madh. 44-vjeçari Ervin kishte premtuar për një fitore, pasi dëshironte të hakmerrej

P

Veç Adrianos, në dhomat e zhveshjes së Interit i pakënaqur është edhe Toldo
edhe një gol nga kryesori Taliavento. Por në dhomat e zhveshjes së Interit ka një tjetër të pakënaqur, portierin Toldo, i cili ishte në pankinë në ndeshjen e ditës së shtunë. Duket se goli i pësuar në Portugali ka vulosur edhe fatet e ishgardianit të përfaqësueses italiane, i cili ka thumbuar trajnerin Mançini. “Unë jam mirë, madje shumë mirë. U ula në pankinë për një zgjedhje teknike”, ishte komenti i tij pas ndeshjes.

Dy vëllezërit kanë lënë pas lidhjen familjare, duke kërkuar tri pikët
për takimin e vetëm që kishte luajtur përballë vëllait të tij si trajner. Ishte dhjetori i vitit 2004, kur Ajaks, i drejtuar nga Ronald mundte me rezultatin 2-1 skuadrën e Valvijk, ku Ervin sapo kishte marrë postin e trajnerit. Historia është përsëritur dje, kur golat e Farfan dhe Aleks i kanë dhënë suksesin ekipit të PSV-së. Tashmë, gjithçka shtyhet për në ndeshjen e kthimit, ku Ervin do të përpiqet të paktën të shkurtojë diferencën.

E HENE, 18 SHTATOR 2006

SPORT

SHQIP 31

Kushtet atmosferike kanë shtuar emocionet në garën e zhvilluar në cirkuitin e Filip Ajland

Melandri dominon në Australi
Rosi, i treti në kthesën e fundit, Heiden vetëm i pesti
3

FAKTE

GARA
Pas Çmimit të Madh të Australisë duhen edhe tri gara nga fundi i MotoGp, ku fillimisht do garohet në Japoni dhe Portugali, ndërsa më pas në Valencia

M

arko Melandri ka trium fuar në Çmimin e Madh të Australisë në klasin MotoGp, duke e përfunduar garën me kohën 44'15"621. Në cirkuitin e Filip Ajland, "el macho", i cili ka arritur fitoren e tretë sezonale, e ka kaluar finishin përpara australianit Vermeulen dhe Valentino Rosit. Ky i fundit është ngjitur në shkallën më të ulët të podiumit, pikërisht në metrat e fundit të garës, ku ka parakaluar dhe lënë pas krahëve Sete Xhibernaun. Vetëm një vend i pestë për liderin e klasifikimit për pilotë, Niki Heiden, që tashmë e sheh edhe më të ngushtuar diferencën nga Rosi, me 21 pikë. Në këto raste do të ishte e udhës që të thuhej se nga dy që zihen, është i treti ai që feston. Ai që buzëqesh këtë herë është pikërisht Marko Melandri, i cili në cirkuitin e Filip Ajland arrin fitoren e tretë në këtë sezon të MotoGp, pas çmimeve të mëdha të Turqisë dhe Francës. Italiani i Hondës, protagonist absolut i garës, e ka prerë finishin me kohën 44'15"621, duke lënë pas vetes australianin e Suzukit, Vermeulen, të distancuar me 9'699 dhe Valentino Rosin (me diçka më shumë se 10 sekonda distancë), që pikërisht në kthesën e fundit, vetëm 50 metra nga flamuri i finishit ka parakaluar spanjollin Xhibernau. Edhe pse është nisur nga vendi i parë në vijën e startit, lideri i deritanishëm i botërorit, Niki Heiden, ka përfunduar i pesti. Një rezultat që gjithsesi mund të cilësohet i kënaqshëm, duke parë që pas kthesave të para të garës amerikani kishte rrëshqitur në vendin e 16-të. Çmimi i Madh i Australisë ka pasur shumë të papritura, si gjatë garës, ashtu edhe në renditjen finale. Shkaktare për këtë kanë qenë kushtet atmosferike, që kanë ndikuar në garën e secilit pilot, ku gjatë xhirove 8 dhe 9, të gjithë janë detyruar që të kthehen në bokse dhe të ndryshojnë motor, duke përdorur atë me goma shiu. Kjo ka qenë një lëvizje e detyrueshme, që fillimisht ka penalizuar Rosin, pasi gjatë xhiros së pestë dhe të gjashtë "Doktori" u bë protagonist i një rikthimi të pabesueshëm nga vendi i tetë, duke arritur i dyti. Më tej, pezarezi është munduar jo pak për të kaluar Heiden, objektiv që është arritur në xhiron e 15-të. Italiani e ka ruajtur epërsinë e tij ndaj liderit të klasifikimit për pilotë deri në fundin e garës, duke "i vjedhur" pikë të çmuara në garën për fitimin e titullit kampion. Pavarësisht se përpara garës Rosi shpresonte të surprizonte Heidenin, gjithsesi, piloti i Jamahas mund të ngushëllohet me faktin se në fund ka fituar 5 pikë ndaj rivalit të tij, duke e ngushtuar diferencën vetëm në 21 të tilla. "Kam fituar pikë të tjera të rëndësishme", ka thënë doktori në konferencën pas garës. "Botërori ende nuk ka përfunduar dhe shpresojmë të dalim sa më mirë në tri garat e mbetura". Keq, Dani Pedrosa, që ka përfunduar i 15-ti, e që në klasifikimin e përgjithshëm arrihet nga Melandri në vendin e tretë, në kuotën e 193 pikëve. Kur duhen vetëm tri gara nga mbyllja e botërorit (Japoni, Portugali dhe Valencia), 75 pikët që janë në lojë, e lënë diskutimin për kampionin e "klasit mbretëreshë" ende më shumë interesant.

Edhe pse është nisur i pari në start, lideri i botërorit, Niki Heiden, ka përfunduar i pesti Çmimi i Australisë ka pasur shumë të papritura, si gjatë garës, ashtu edhe në renditje

75

PIKE
Pikët në dispozicion deri në fund të botërorit MotoGp e lënë të hapur luftën për fitimin e titullit kampion, ku përveç Heiden dhe Rosit shpresojnë edhe të tjerë

21

DIFERENCA
Me vendin e tretë të arritur në cirkuitin e Filip Ajland, Valentino Rosi e ka ngushtuar në vetëm 21 pikë diferencën me liderin Niki Heiden

Melandri
Me fitoren në Filip Ajland, Melandri hyn në histori si piloti i vetëm që ka fituar në Australi në të tria klaset: 125cc, 250cc dhe MotoGp

89

PODIUME
Vendi i tretë i së dielës ka qenë historik për Rosin, që tashmë numëron 89 podiume të fituara (58 fitore, 20 vende të dyta dhe 11 të treta)

FORMULA 1

Piloti gjerman do të jetë nga më të paguarit e cirkuitit edhe pas largimit

ihael Shumaher do të vazhdojë të përfitojë nga 20 milionë euro neto në vit, ndonëse shumë shpejt do të largohet nga garat e Formula 1. Sipas gazetës "Bild am Sonntag", gjermani i Ferrarit do të vazhdojë të përfitojë një shifër jashtëzakonisht të lartë falë edhe 15 firmave, të cilat kanë nënshkruar kontratë me të dhe janë të lidhura ngushtë me emrin e pilotit legjendar. Gjatë 15 viteve karrierë, Shumi ka fituar rreth 650 milionë euro, por e ardhmja e tij duket më se e sigurt në vazhdimësinë e rritjes së kësaj shume, duke parë se sapo ka rinovuar kontratat me 3 kompani të mëdha ndërkombëtare. Rasti i Shumaher është shumë i rrallë, pasi është ndër të paktët sportistë që do të mbyllë jetën e tij si pilot, por jo fluksin e fitimit të shumave marramendëse. Tërheqja e tij nga garat duket se nuk do të ndikojë aspak në xhiron e të ardhurave që vërtitet rreth kampionit gjerman. Kjo, për faktin e thjeshtë se do të vazhdojë të përfitojë rreth 20 milionë euro, kryesisht nga kontratat fitimprurëse të marketingut, edhe pse mendohej se shumë prej tyre do të bisedonin për rinegocimin, pasi ai të jetë larguar përfundimisht nga pista. Menaxheri i gjermanit, Vili Veber, ka plotësuar zotimin e bërë në vitin e largët 1988, kur

M

Shumaher, miliardat e ndjekin edhe në pension
SHUMI-FERRARI

Gjermani do të vazhdojë të paguhet rregullisht nga skuderia italiane
ai filloi bashkëpunimin me Shumaher. "Objektivi im është të transformoj Mikael në "kajzerin" e ri të publicitetit", ishte deklarata e menaxherit në vitet e fillimit, atëherë kur pakkush mund ta besonte. Por, në fakt, ky premtim është bërë realitet. Shifrat janë të frikshme: në 15 vite Formula 1, Shumi ka fituar rreth 650 milionë euro dhe ai as nuk ka ndërmend të ndalet, të

paktën në këtë fushë. Gjermani sapo ka rinovuar tri kontrata: atë prej 2,6 milionë eurosh në vit me grupin financiar gjerman DVAG, atë prej 1,6 milionë eurosh me kompaninë "Shell" dhe atë prej 1 milionë eurosh në vit me firmën "Omega". Sipas agjentit Veber, ky është vetëm fillimi, pasi edhe kompanitë e tjera janë gati të rinovojnë, pa reduktim të vlerave të kontratave. E nëse lidhjet e tij ishin deri diku të detyruara nga sponsorët zyrtarë të Ferrarit, ai është i lirë tashmë të zgjedhë vetë çdolloj sponsori, të cilët nuk do të tërhiqeshin para mundësisë për të pasur si imazh të tyre një simbol të sportit.

Çiklizëm

Vinokurov fiton Vueltën, objektivi është Botërori
Dita e diel ka qenë ajo e triumfit për Aleksandër Vinokurov, çiklistin kazak, i cili ka arritur të triumfojë në Vueltën e Spanjës, një nga tre turnetë madhorë vjetorë të çiklizmit. Pas tri etapave të fituara në këtë edicion, suksesi final ka qenë më se i merituar dhe një hakmarrje e vogël personale për 33-vjeçarin, i cili u detyrua të mos merrte pjesë në Turin e Francës për shkak të përjashtimit të skuadrës së tij. Një sukses i jashtëzakonshëm që e bën atë të hedhë sytë drejt një tjetër objektivi të rëndësishëm, Botërorin e Salsburgut, i cili fillon me 24 shtator. Në Austri, çiklisti kazak do të jetë mes favoritëve, së bashku me italianët Betini dhe Di Luka e sidomos, spanjollit Valverde, të cilin e mundi pikërisht në Vuelta, duke e lënë 1'12" pas në renditjen finale. Ka qenë pikërisht etapa e 17-të, kur spanjolli humbi fanellën e kryesuesit në favor të Vinokurov, i cili u tregua i jashtëzakonshëm në terrenet malore të Granadës, i ndihmuar edhe nga shoku i skuadrës dhe patrioti Andrei Kasheshkin, i renditur i treti në përfundim të Vueltës. Ky ishte suksesi më i madh për Vinokurov në karrierën e tij si profesionist, pasi deri më tani kishte fituar vetëm gara të veçanta dhe jo ndonjë nga turnetë madhorë, pasi kishte përfunduar vetëm një herë në vendin e tretë në Turin e Francës të vitit 2003.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful