You are on page 1of 9

Doustne leki przeciwcukrzycowe

Cele edukacyjne
Po zapoznaniu się z materiałem zawartym w niniejszej sesji uczestnik kursu powinien: • znać mechanizmy działania leków doustnych przeciwcukrzycowych, • znać zasady stosowania leków doustnych poszczególnych grup, • umieć leczyć cukrzycę typu 2 lekami doustnymi.

Zasady ogólne
Celem stosowania leków doustnych jest obniżenie podwyższonych wartości glikemii do wartości zalecanych. Stosowane są następujące grupy leków: 1. 2. 3. 4. 5. Pochodne biguanidów (Biguanidy). Pochodne sulfonylomocznika (PSM). Pochodne kwasu benzoesowego, meglitinidy (Glinidy). Inhibitory α-glukozydazy (IαG). Pochodne tiazolidynedionu (Glitazony).

Wszystkie grupy leków obniżają poziom glikemii wykorzystując różne mechanizmy działania. Główne mechanizmy to: • zmniejszanie insulinooporności (Biguanidy, Glitazony), • zwiększanie sekrecji insuliny (PSM, Glinidy), • zmniejszenie wchłaniania glukozy z przewodu pokarmowego (IαG).

Pochodne biguanidów (Biguanidy)
1. Mechanizm działania: • zmniejszenie produkcji glukozy w wątrobie, • zwiększenie wychwytu glukozy przez tkanki, głównie mięśnie (poprawa insulinowrażliwości), • zmniejszenie wchłaniania jelitowego glukozy, • zmniejszenie uczucia głodu, spadek wagi ciała, • korzystny wpływ na lipidy poprzez nasilenie lipolizy i hamowanie lipogenezy, co powoduje obniżenie stężenia TG, VLDL, LDL-cholesterolu i wzrost HDLcholesterolu, • korzystny efekt przeciwkrzepliwy. 2. Wskazania: • cukrzyca typu 2, szczególnie u osób otyłych do monoterapii,

(Merck Sante S. operacje. krążenia. *(granica wieku nie jest jednoznaczna. w sytuacjach wyjątkowych minimum 24 godz. zatrucia. niewydolności oddechowej i układu krążenia). 850 mg. alkoholizm. insuliną. • ryzyko kwasicy mleczanowej (szczególnie przy nadużywaniu alkoholu. • okresowym przeciwwskazaniem jest badanie RTG z kontrastem**. • niewydolność nerek.bóle brzucha. (Galena) Metifor 500 mg (Polfarmex) Siofor 500. Lek należy przyjmować w czasie posiłku lub bezpośrednio po posiłku. • okresy ciężkich stresów. • powikłania: retinopatia. .do dawki skutecznej. daje duże możliwości wyboru preparatów ze względu na różny czas działania. metaliczny smak w ustach. • starszy wiek*. 3. (Pliva Kraków) Metfogamma 500. (Ivax Pharma) Metformin 500. 850.2-3/d . nefropatia. przed zabiegiem i wracamy do stosowania po 48 godzinach. stale przesuwana. 1000 mg. 850 mg (Berlin-Chemie) Metformin 500-3000 mg/d liczba dawek . leki tej grupy zwiększają wrażliwość komórki β na bodziec glikemiczny. w niedokrwistościach.) Działania niepożądane • nietolerancja ze strony przewodu pokarmowego . Mechanizm działania: • główny mechanizm to wzrost produkcji i uwalniania insuliny z komórek beta trzustki poprzez wpływ na receptor błonowy. wątroby. (Ratiopharm) Metformax 500. neuropatia. • ciąża. Preparaty i dawkowanie Nazwa międzynarodowa Nazwa handlowa. Przeciwwskazania: • cukrzyca t. kwasice. 850 mg. ostrych chorób. producent • • • • • • • • Glucophage 500. TZD. Ze względu na możliwość wystąpienia wyżej wymienionych objawów brzusznych należy zaczynać od dawki małej (500-1000mg) i stopniowo zwiększać . dawki leku. (Worwag Pharma) Metforatio 500.S) Gluformin 850 mg. 1. 850 mg. efekty pozatrzustkowe i zróżnicowane ceny.1.A. Pochodne sulfonylomocznika (PSM) Najczęściej stosowana grupa leków. 850 mg. w zasadzie zależy od wydolności narządów) **(metforminę odstawiamy na 48 godz. • anemie. biegunki. uczucie pełności. nudności. • niedobór kwasu foliowego i witaminy B12 przy długotrwałym stosowaniu. różne drogi eliminacji. okres karmienia.• cukrzyca typu 2 do terapii skojarzonej z PSM.

wątrobowe. Preparaty i dawkowanie pochodnych sulfonylomocznika. zapalenie naczyń (rzadko występują). Przeciwwskazania: • cukrzyca typu 1. hipoglikemie. *we wczesnej niewydolności nerek można stosować glikwidon eliminowany głownie przez przewód pokarmowy Działania niepożądane: przyrost masy ciała. 3g/dobę 1-2x/dobę. który nasila działanie PSM i może wywołać hipoglikemię. wycofywane tolbutamid Diabetol 500mg (Polpharma) Chlorpropamid 250 mg 3x/dobę. • skórne odczyny alergiczne (wysypki. wtórna niewrażliwość – po kilku latach spada efekt hipoglikemiczny leków. rumień guzowaty. operacje. interakcja z alkoholem etylowym. wątroby. interakcje z wieloma lekami. • zaburzenia hematologiczne. 40mg/dobę ryzyko hipoglikemii. które nasilają lub osłabiają działanie. gdy leczenie niefarmakologiczne jest niewystarczajace. • nadwrażliwość na lek . fotodermatoza). • • • • • Tabela 2. 2. ostrych chorób towarzyszących. • ciężka niewydolność nerek*. max. • ciąża. 500mg/dobę II generacja 2-3x /dobę glibenklamid Euclamin 5mg (Polpharma) max. świąd skóry. . szczególnie na początku leczenia słabe i krótkie działanie znaczne ryzyko hipoglikemii ze względu na długi czas działania do 72 godzin chlorpropamid glipizyd • Antidiab 5 mg (Krka) korzystny efekt zmniejszenia krzepliwosci. Wskazania: • cukrzyca typu 2 w monoterapii szczególnie u osób z prawidłową masą ciała i niewielką nadwagą. max. okres karmienia.• dodatkowy mechanizm to nasilenie insulinowrażliwości przez zwiększenie liczby receptorów insulinowych w tkankach obwodowych i wątrobie. przed posiłkiem • 1-2x • max. zatrucia. insuliną 3.leki stare. Nazwa Preparaty fabryczne międzynarodowa Ilość dawek na dobę / maksymalna dawka dobowa Uwagi I generacja . TZD. 20mg/dobę podawać ½ godz. • okresy ciężkich stresów. • cukrzyca typu 2 w terapii skojarzonej z pochodnymi biguanidów.

2. 3. „wydzielanie na żądanie”. 10 mg. przywraca wczesną fazę wydzielania insuliny. 2. max. • 60 mg/dobę • podawać podczas posiłku • 1x/dobę • max. można stosować we wczesnej niewydolności nerek działa 24 godziny. 4 mg (Polpharma) • Glibezid 1. 4 mg (Pliva Kraków) • Glibetic 1. 20mg/dobę podawać podczas śniadania korzystny wpływ na lipidy (↓ TG i LDL) gliklazyd • Diabrezide 80 mg (Molteni) • Diabezidum 80 mg (Jelfa) • Diaprel 80 mg (Servier) • Diazidan 80 mg (INC Polfa • 2x/dobę Rzeszów) • max. najlepsze efekty przy stosowaniu preparatów długodziałających 1x/dobę glikwidon Glurenorm 30mg (Boehringer Ingelheim) • Amaryl 1. tzw. 3. 4 mg (Aventis Pharma) • Betaglid 1. Pharma) 120mg/dobę • Norsulin 80 mg (Polfa Pabianice) Diaprel MR 30 mg tabl. tabletki o przedłużonym uwalnianiu (Pfizer) • podawać ½ godz. przed śniadaniem i ew. 2. 8mg/dobę • podawać przed śniadaniem korzystne działanie przeciwpłytkowe i angioprotekcyjne. 320mg/dobę • Glinormax 80 mg (Ivax 1x/dobę. 2.• Glipizide BP 5 mg (Galena) • Minidiab 5mg (Pharmacia Corporation) Glibenese GITS 5. wydalany z żółcią w 95%. o zmodyfikowanym uwalnianiu (Servier) • 2x/dobę max. zmniejsza insulinooporność (poprzez wzrost adiponektyny) korzystny efekt spadku wagi ciała glimepiryd . posiłkiem popołudniowym • 1x/dobę max. 3. rzadko hipoglikemie.

4 mg (ICN Polfa Rzeszów) • GlimeHexal 1.3 mg (Jelfa) • Glidiamid 1. 3.bóle brzucha. mogą być stosowane w cukrzycy typu 2 we wczesnym etapie leczenia oraz w terapii skojarzonej. szczególnie gdy dominuje hiperglikemia poposiłkowa. Nazwa międzynarodowa Repaglinid Nateglinid Nazwa handlowa. ale działają szybko i krótko. 60mg. 1. 3. 2mg (Novo Nordix) Starlix tabl. biegunki. 1mg. • przyrost masy ciała. • wzrost transaminaz wątrobowych. zaparcia. 3. 180mg (Novatis Pharma AG) Dawka dobowa 16 mg 540 mg Liczba dawek na dobę 3-4 3-4 Inhibitory α-glukozydazy (IαG) 1. 4. Mechanizm działania: • zwiększają poposiłkowe wydzielanie insuliny (podanie leku wyzwala wyrzut insuliny). 2. dawki. 2. meglitinidy (Glinidy) Leki podobne do PSM. . 6 mg (Hexal AG) • Glipid 1. 120mg. 4 mg (Genezo) Pochodne kwasu benzoesowego. Preparaty i dawkowanie Leki należy przyjmować do każdego posiłku. hamują trawienie węglowodanów. 3.5mg. Wskazania: • obniżają glikemię poposiłkową. Przeciwwskazania: • takie jak dla PSM. zmniejszając wchłanianie glukozy oraz obniżają glikemię poposiłkową. Mechanizm działania: • działają w jelicie. producent NovoNorm tabl 0. Działania niepożądane: • nietolerancja ze strony przewodu pokarmowego . 2. • hipoglikemie. 2. 4.

dawki.2. Tiazolidinediony (Glitazony) Tiazolidinediony. Przeciwwskazania: • ciąża. zwiększają komórkowe działanie insuliny poprzez aktywację receptorów PPAR γ głównie w tkance tłuszczowej i mięśniowej. wątroby. Agoniści receptorów jądrowych PPAR γ. • niewydolność krążenia. krążenia. • ciąża. dzieci i młodzież.zaleca się kontrolę morfologii (leukopenia. • choroby przewodu pokarmowego. • przyrost masy ciała. • niewydolność krążenia. okres karmienia. Efektem jest zmniejszenie insulinooporności. producent Glucobay 50. Lek należy przyjmować z pierwszym kęsem pożywienia. 100 mg (Bayer) Dawka dobowa 300 mg Liczba dawek na dobę 2-3x Ze względu na objawy brzuszne zaczynać od dawki małej (25mg) i stopniowo w ciągu kilku dni zwiększać do dawki maksymalnej lub dobrze tolerowanej. 3. biegunki. Glitazony 1. młodzież. ale bez Insuliny. korzystne przy towarzyszących zaparciach. dzieci . • bóle mięśni.konieczna kontrola transaminaz co 2 miesiące. Wskazania: • cukrzyca typu 2 w każdym etapie leczenia w terapii skojarzonej. Działania niepożądane: • nietolerancja ze strony przewodu pokarmowego. przez co poprawiają metabolizm lipidów oraz transport glukozy do komórki. 2. okres karmienia. • retencja płynów (obrzęki kończyn dolnych). anemia). bóle brzucha. 3. Preparaty i dawkowanie glitazonów. Wskazania: • cukrzyca typu 2 we wczesnym etapie leczenia oraz w terapii skojarzonej. Działania niepożądane (nie wszystkie potwierdzają się w kolejnych badaniach): • hepatotoksyczność . obniżenie poziomu glikemii oraz obniżenie stężenia lipidów. • równoczesne leczenie insuliną. • niewydolność nerek. 4. • mielotoksyczność . • niedobór wagi ciała. Przeciwwskazania: • uszkodzenie wątroby. • leczenie niesterydowymi lekami przeciwzapalnymi. 4. wzmożone oddawanie gazów Preparaty i dawkowanie Nazwa międzynarodowa Akarboza Nazwa handlowa. . Mechanizm działania: • leki zwane „uwrażliwiaczami”.

Przy włączaniu Biguanidów lub IαG należy zacząć od najmniejszej dawki (aby nie wywołać silnych objawów ze strony przewodu pokarmowego) i stopniowo zwiększać dawki do skutecznej dobrze tolerowanej. terapię zaczynamy od PSM. rzadziej od Glinidów. gdy w świeżo rozpoznanej cukrzycy poziomy glikemii na czczo są wysokie powyżej 250-300 mg/dl lub są nasilone objawy hiperglikemii lub występuje kwasica konieczna jest hospitalizacja. co szczególnie wiąże się z otyłością brzuszną (BMI ≥30 kg/m2) oraz. gdy glikemie na czczo wynoszą do 200 mg i pacjent nie ma objawów hiperglikemii. gdy objawy kliniczne cukrzycy są niewielkie lub wcale nie występują. Wybór pierwszego leku Wybór pierwszego leku do monoterapii zależy od patomechanizmu cukrzycy u danego chorego. szczególnie u chorych z prawidłową masą ciała lub nadwagą (BMI 25-29). • Natomiast. należy wybrać Biguanidy lub IαG. 30. obecności objawów cukrzycy i ewentualnych przeciwwskazań do stosowania danej grupy leków. ze względu na ryzyko hipoglikemii. rzadziej Glitazony. Przy PSM pełny efekt hipoglikemiczny może być osiągnięty po około 2 tygodniach. Wówczas wprowadzane jest leczenie insuliną do wyrównania glikemii. leczenie należy rozpocząć od działań niefarmakologicznych Jeżeli nie udaje się osiągnąć poprawy glikemii w ciągu 1-3 miesięcy wprowadzić należy leki doustne. 45mg (Takeda) (niezarejestrowany w Polsce) Dawka dobowa 8 mg 45 mg Liczba dawek na dobę 1-2 1 Ogólne zasady stosowania leków przeciwcukrzycowych Rozpoczęcie terapii w świeżo rozpoznanej cukrzycy typu 2: • W świeżo rozpoznanej cukrzycy. 4. ale nie ma w moczu ciał ketonowych. producent Avandia tabl. • Jeżeli przeważa insulinooporność.Nazwa międzynarodowa Rosiglitazon Pioglitazon Nazwa handlowa. 8 mg (GlaxoSmithKline) Actos tabl. . po wyrównaniu można wprowadzić leki doustne. 2. 200-300 mg/dl. • Jeżeli w świeżo rozpoznanej cukrzycy poziomy glikemii na czczo są wysokie. Postępowanie w świeżo rozpoznanej cukrzycy typu 2. Nie należy szybko zwiększać dawki leku. dawki. 15. poziomów glikemii. • Jeżeli przeważa niedobór insuliny. należy wprowadzić jednocześnie leczenie niefarmakologiczne i doustne leki.

przyrost masy ciała 2. Skuteczność (siła działania) doustnych leków przeciwcukrzycowych i wpływ na masę ciała w monoterapii Efekt/Lek spadek glikemii na czczo (mg/dL) obniżenie HbA1c Wpływ na masę ciała Biguanidy 60-70 1.5-2% 1. średnia cena 1 2 3 . ryzyko kwasicy 1. korzystny gospo przy lipido zaparciach Wady 1. konieczność wielokrotnego dawkowania 2. ryzyko hipoglikemii 1.2% ↑ 1. wysoka cena 1. krótki czas działania 2. a następnie trzeci lek. W leczeniu skojarzonym należy łączyć leki o różnym mechanizmie działania. korzystne efekty przeciwmiażdżycowe 2. objawy brzuszne 3. konieczność wielokrotnego dawkowania 2.5-2% ↓↔ PSM 60-70 Glinidy 60-70 IαG 30 Glitazony 30-45 1-1.7-1% ↑ ↑ ↔ Leczenie skojarzone Przy nieskuteczności monoterapii (z zastosowaniem maksymalnych dawek leku) należy dołączyć drugi. objawy brzuszne 2.Porównanie grup leków przeciwcukrzycowych Podstawowe zalety i wady poszczególnych grup leków przeciwcukrzycowych Efekt/ Lek Biguanidy 1. niski koszt 1. brak przyrostu masy ciała popra 2. dwóch leków z PSM nie poprawia wyrównania metabolicznego. Kojarzenie leków przeciwcukrzycowych PSM Biguanidy IαG Glinidy Glitazony Insulina PSM Biguanidy ++ ++ ++ + ++ ++ + ++ ++ . wpływ na hiperglikemie poposiłkowe IαG Gli Zalety 1. Stosowanie kilku preparatów z tej samej grupy np. niski koszt PSM Glinidy 1.5-2% 0. brak przyrostu masy ciała 2.

TZD w trakcie badań .IαG Glinidy Glitazony Insulina • • • • ++ ++ ++ + ++ + ++ ++ +/+ ++ + + +/+ - + + - ++ najkorzystniejszy efekt łączenia leków + dopuszczalne łączenie leków +/.bardzo ostrożne łączenie.błędne łączenie leków .