OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Osnovni pojmovi i definicije

:
Disperzni sustav – naziv za različite mješavine koji sadrže čvrste čestice, kapljice ili mjehuriće u nekom razrijeĎenom sustavu. Jedan od sudionika je dominirajući a ostali se u njemu raspršuju. Disperzno sredstvo – dominirajući sudionik mješavine, obično je to kapljevina ili plin Dispergirana tvar – čvrste čestice, kapljice ili mjehurići plina. Iznimno: čvrste čestice mogu biti disperzno sredstvo – skup čvrstih čestica djelomično ovlažen tekućinom. Grubodisperzni sustav – mješavine koje karakterizira pretvorba tvari uslijed mehaničkih operacija. Donja granična veličina čestica: oko 1μm. Raspodjela disperznih sustava po fazama Agregatno stanje sustava naziva se faza, a različite tvari pojedinih faza komponente. Jednofazni sustavi – sastoje se od različitih kapljevina, od različitih plinova ili različitih skupova čestica u kompaktnom ili rastresitom stanju. Dvofazni disperzni sustavi – karakterizira raspršenost čestica u fluidu (čvrste čestice raspršene u plinu ili kapljevini, mjehurići plina u kapljevini i kapljevine u plinu) i ovlaženost čvrstih čestica s tekućinom. Višefazni disperzni sustav – mješavina koja se sastoji od čvrstih čestica, kapljevina i plina.

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA
Specifični nazivi disperznih sustava Aglomerat – zajednički naziv za različite skupove čestica u rastresitom ili kompaktnom stanju. U rastresitom stanju to su sipine (pijesak, prašak, zrna žitarica,..), a u kompaktnom stanju: briketi, granule, tablete, paste,.. Emulzija – naziv za različite mješavine kapljevine. Suspenzija – zajednički naziv za različite mješavine čvrstih čestica s kapljevinom. Aerosol – mješavina koja se sastoji od teško uočljivih čestica čvrstih tvari i/ili kapljica u raspršenom plinu. Hidrosol – mješavina koja se sastoji od teško uočljivih sitnih čestica čvrstih tvari i/ili mjehurića plina raspršenih u kapljevini. Mješavina – zajednički naziv koji se često koristi za različite grubodisperzne sustave.
Veličine dispergiranih čestica – orijentacijski prikaz
Sastav Razni aglomerati Veličina, μm 0,01 - 120 Sastav Prašina - zrak Veličina, μm 0,1 - 120

Dim, aerosol
Fluidizirani sloj Magla, aerosol

0,001 - 10
0,05 - 10 0,001 - 10

Razne otopine
Suspenzije Transport s tekućinom

0,001 - 10
0,01 - 10 0,5 - 15

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA
Miješanje sudionika - definicije U grubodisperznim sustavima stanje izmiješanosti sudionika se definira volumnim ili masenim udjelom, koncentracijom sudionika i veličinom poroznosti. Homogenost mješavine ukazuje na kvalitetu izmiješanosti. Volumni udio čestica rč dispergirane tvari i volumni udio rt disperznog sredstva definira se odnosom:

Maseni udio mč dispergirane tvari i maseni udio mt disperznog sredstva odreĎuju se odnosom:

Volumnu koncentraciju vč i masenu koncentraciju cč dispergirane tvari u disperznom sredstvu prikazuje se odnosom:

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA
Poroznost ε se odreĎuje odnosom volumena Vε prostora izmeĎu čestica prema volumenu V sustava: slijedi:

Volumen sustava: V = Vč + Vε
Ako je prostor izmeĎu čestica ispunjen tekućinom, slijedi: Vε = Vt ; V = Vč + Vt U tom slučaju se mogu postaviti odnosi:

Komentar: porastom volumnog udjela dispergirane tvari, odnosno smanjenjem poroznosti sustav se sve više ugušćuje. Sloboda kretanja čestica u sustavu postaje sve manja.

43 0.10 0.99 – 0.25 – 0.96 – 0.01 – 0.67 0. Što su odstupanja manja sustav je homogeniji.75 – 0.50 – 0.50 – 0.45 0.80 – 0.50 – 0.79 0.21 0.75 0.90 0. .55 Zrna žita Ugljena prašina Fluidizirani sloj Kapilarni aglomerati Keramički filtri Filtarski kolač Hidraulički transport Pneumatski transport Pneumatski transport – lebdeće čestice 0.tablica Grubodisperzni sustav sastav Briketi Riječni pijesak Poroznost ε 0.95 0.65 – 0.999 0.20 – 0.05 0.33 0.001 Homogenost mješavine grubodisperznih sustava promatra se odstupanjem udjela pojedinih faza ili pojedinih komponenata u slučajno uzetim uzorcima.15 0.66 0.70 – 0.44 – 0.57 0.50 – 0.04 – 0. Homogenost se kvantificira pomoću statističkih metoda.35 – 0.35 – 0.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Poroznost nekih grubodisperznih sustava .80 – 0.85 0. u odnosu na njihove prosječne udjele u mješavini.20 – 0.34 0.65 – 0.30 – 0.45 1-ε 0.25 0.55 0.56 – 0.

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Sadržaj i utjecaj tekućina Stanje. čvrstoća. itd. Sz ≤ 0. kompaktnost. vrsti i brzini kretanja tekućine. Tekućina utječe na svojstva sustava: gustoća.2 φp – tekućina se nalazi i na površini čestica. deformiranje i kretanje grubodisperzinih sustava ovisi o: sadržaju.9 φp – tekućina potpuno ispunjava prostor izmeĎu čestica. Sz ≤ 0.6 do 0.Sz = 1 Stupanj zasićenja Sz – prikazuje odnos volumnog udjela faze koja ovlažuje sustav Vfluida u odnosu na volumen Vε prostora izmeĎu čestica: Udjel vlage X – prikazuje volumni udjel faze koja ovlažuje sustav Vfluida u odnosu na volumen čestica.Sz = 0. Tekućina koja ovlažuje sustav može biti raspodijeljena na različite načine: φu – tekućina se nalazi samo u porama i kapilarama čestica.6 φv – tekućina djelomično ispunjava prostor izmeĎu čestica. čvrstih tvari u sustavu: .

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Higroskopnost – sposobnost čestica da adsorbiraju vlagu faze – fluida koja ovlažuje sustav. 1 – ovčja vuna 2 – drveni sitni otpad 3 – perlon 4 – koža 5 – drvena graĎa 6 .duhan 7 – žitarice 8 – platno 9 – smeĎi ugljen 10 – papir 11 . Pri odreĎenoj vlazi fluida φt kod stalne temperature θ i tlaku p odgovara odreĎeni postotak vlage φ higroskopnog materijala – vlaga higroskopne ravnoteže.ljepilo .guma 12 .koks Izoterme ravnotežne vlage čvrstih tvari. Faza – fluid koji ovlažuje je vlažni zrak: θ = 20°C. 3 – sapun. p = 1 bar Vlaga ravnoteže raznih organskih tvari kod: θ = 21°C. 4 – drvo. 2 – duhan. 5 . p = 1 bar – za zrak (1 – koža. Higroskopno tijelo zadržava vlagu ravnoteže dok se ne promijeni relativna vlaga fluida ili temperatura.struna od crijeva. Takve čestice (tvari) nazivaju se higroskopni materijali. ili oboje. 6 .

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Vlaga higroskopske ravnoteže za drvo – prema R. Keylwerthu .

Mjerljive brzine taloženja – stacionarne brzine taloženja čestica u mirnoj tekućini pod utjecajem gravitacije. Ako se želi izraziti njenim volumenom Vč (m3): Vč = V kugle = dč3 π/6…….ekvivalentni promjer. ozračenost čestica iz različitih izvora. površina. Optička mjerljiva svojstva – obuhvaćaju intenzitet raspršenog ili reflektiranog svjetla. xv = dek = (6 Vč/π)1/3 .xa = dek = (Ač/π)1/2 .. UtvrĎuje se promjerom kugle koja pokazuje ista svojstva kao i promatrana čestica nepravilnog oblika. Može se utvrditi i promjerom kruga koji ima isto svojstvo kao projicirani obris čestice.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Parametri disperznosti (oznake finoće) – svojstva koja su mjerljiva (dispergirane čestice) Geometrijska mjerljiva svojstva su: volumen. Ekvivalentni promjer dek (m) izražen površinom Ač (m2) čestice nepravilnog oblika odreĎuje se formulom za površinu kugle: Ač = Akugle = dč 2 π ……. traži se zajedničko mjerljivo obilježje . dominantne dužine. Ekvivalentni promjeri – dispergirane tvari su različitih veličina i nepravilnih oblika. karakteristični presjeci čestica (često se definiraju njihovim projekcijama)..

333 xa = dek = (Ač/π)0. Izražava se Wadellovim faktorom sfericiteta koji se izražava odnosom ekvivalentnih promjera čestica: Ψ = xv2 / xa2 Za kuglasti oblik čestica dek = dč i xv2 = xa2 ….60 Disk h = d/10 0.50 Ekvivalentno svojstvo Volumen kugle: Vč = dč3 π/6 Površina kugle: Ač = dč2 π Površina kugle: Ač = dč2 π/4 (projekcija čestica) Stokesova brzina taloženja wtč Sfericitet čestica (faktori oblika) – bezdimenzijske veličine koje se definiraju odnosom mjerljivih svojstava čestica.87 0.47 Wadellov faktor sfericiteta za čestice pravilnih oblika .76 0.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Primjeri odreĎivanja ekvivalentnih promjera Ekvivalentni promjer xv = dek = (6 Vč/π)0.81 0.0 Valjak h = d Valjak h = 5d Valjak h = 10d 0.58 kocka Disk h = d/3 Disk h = d/6 0.70 0. Ψ = 1 Za nekuglaste čestice pravilnog ili nepravilnog oblika Ψ = 0 .1 Oblik kugla Ψ 1.50 xp = dek = (4 Ak /π)0.

a procjenjuje se prema izrazu: Orijentacijski podaci za Wadellov faktor sfericiteta za čestice nepravilnih oblika mxi – maseni udio čestica promjera dč.70 0.ukupno (m2/m3) – prosječna specifična površina čestica različitih veličina i oblika.i u nekom sustavu poznate veličine (jedinica volumena.č.85 0.65 0. fsč.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Oblik Cement Ugljen Ugljena prašina Fini pijesak Silikagel Wolfram Mulj Pšenica Glinica Sipki pijesak Pluto Mljeveno staklo Veličina čestice.94 0.80 0. 0.94 0.87 0. .87 0.52 Prosječni parametri čestica – za proračun i konstrukciju ureĎaja (procjena) Prosječni promjer dčp čvrstih (krutih) čestica tvari odreĎuje se prosijavanjem kroz sita standardnih otvora.ukupno u jedinici volumena sloja procjenjuje se pomoću izraza: fsč (m2/m3) – specifična površina pojedinih čestica istih veličina i oblika.97 0.…) Prosječna površina čestica istih veličina i oblika Asč i prosječna površina čestica različitih oblika i veličina Asč.80 0. μm 40 2411 -----------------124 ------------------------------124 Ψnepr.72 0.

prosijavanje.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Odvajanje čvrstih čestica u procesima Odvajanje čestica prema veličini naziva se klasiranje. Postupci s izrazito pokretljivim česticama: taloženje. Čestice s ograničenim kretanjem.…. Čestice su izrazito pokretljive i 2. Mehanički postupci odvajanja: 1. Procesom koji se provodi u nekom ureĎaju. Postupci s ograničenim kretanjem čestica: različiti postupci filtracije i filtracijsko centrifugiranje. pneumatsko klasiranje. taložno centrifugiranje. a odvajanje čestica prema nekom njihovom svojstvu sortiranje. Vrijednosti se odreĎuju pomoću funkcija: ili . granicu odvajanja odreĎuje omjer odvojene količine čestica prema ukupnoj količini čestica u promatranom intervalu skupa – funkcija raspodjele qr(x). sortiranje. Kvaliteta procesa odvajanja definira se oštrinom odvajanja i najsitnijih čestica. hidrauličko klasiranje.

x) skupa qr(x). Često se odvajanje finih čestica u procesima prikazuje pomoću funkcije T′(x) koja odgovara kumulativnim relativnim frekvencijama odvojenih čestica: T′(x) = Mfi/Mr ≤ 1 i funkcijom: η(x) = T′(x)/T(x) = Mfi/Mf ≤ 1 (utvrĎuje klasu ureĎaja kojim se provodi proces odvajanja čestica) Kod eventualnog izdvajanja svih čestica iz intervala (xmin. vrijednosti funkcija bi bile: T′(x) = T(x) i η(x) = 1 U praktičnim procesima izdvajanja čestica u pravilu se ne postižu navedeni uvjeti. Indeks “r” ukazuje na koji je način izražena količina čestica i zamjenjuje se odreĎenim simbolom: r = 0 – raspodjela je brojčana. finoća funkcija qf(x) – pokazuje raspodjelu finih čestica. x2) skupa qr(x). f = Qfi(x)/Qf(x) – omjer količine Mfi izdvojenih finih čestica prema ukupnoj količini Mf finih čestica u promatranom intervalu (x1. Qr(x) – kumulativna funkcija raspodjele. g = Qgi(x)/Qg(x) – omjer količine Mgi izdvojenih grubih čestica prema ukupnoj količini Mg grubih čestica u promatranom intervalu (x1. Te se funkcije pretvaraju jedna u drugu integriranjem i deriviranjem: dQr(x) = qr(x)dx. x2) skupa qr(x). Isticanje specifične karakteristike pojedinih čestica. funkcija Qf(x) – pokazuje njihovu ukupnu količinu. npr. r = m – raspodjela je masena odnosno volumna.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA qr(x) – funkcija raspodjele. .

Ako je T′(x) blizu T(x) odvajanje čestica je oštrije što definira kvalitetu procesa i ureĎaja kojim se odvajaju i najsitnije čestice. b) niskoučinski ciklon c) taložnik d) hidraulički ciklon e) grubo sito ..a) visokoučinski ciklon. Načelni primjeri: odvajanje čestica u različitim procesima Frakcijska efikasnost odvajanja čestica………….OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA T′(x) – odreĎuje se eksperimentalno.

šećer u prahu. kamena prašina.…. Ako je u mješavini iznad 55 ..OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Kvalitetniji ureĎaji oštrije izdvajaju veći postotak finijih čestica što pokazuje dijagram frakcijskog stupnja odvajanja η(x).. pijesak. pjeskarenje.. . 100 90 80 Stupanj odvajanja čestica (%) 70 60 50 40 30 20 10 0 0 5 10 15 20 25 30 Veličina čestica (µm) tip 550 tip 750 tip 850 Frakcijski stupanj odvajanja – visokoučinski ciklon.….60% čestica manjih od 10 – 12 μm koriste se cikloni klase 850 ili cikloni s većim frakcijskim stupnjem djelovanja s dodatnim filtrima. Ciklon klase 850 odvaja sitne čestice: brašno. Ciklon klase 750 odvaja sitnije čestice: neke vrste brašna. primjer – dijagram proizvoĎača opreme Ciklon klase 550 odvaja krupnije čestice: prerada drva.. duhan ska industrija. brusione. cement.

Ne izražava kvalitetu provedenog procesa i rijeko se koristi kao parametar kvalitete ureĎaja u inženjerskoj praksi. a predviĎenim ureĎajem se može izdvojiti Mfi= 55 kg čestica.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Učinkovitost odvajanja čestica u procesima Učinkovitost nekog ureĎaja i frakcijska efikasnost odvajanja čestica definiraju njegovu klasu i kvalitetu uz pretpostavku da tijekom odvijanja procesa ne dolazi do promjene veličina čestica (nema aglomeriranja i/ili usitnjavanja). u intervalu x ≤ 60 μm nalazi se Mf = 28 kg čestica . η(x70) = Mfi/Mf = 0.56). • Funkcijom η(x) definira se stupanj odvajanja čestica u pojedinim ureĎajima (primjer: u intervalu skupa x ≤ 70 μm nalazi se Mf = 70 kg čestica. • Frakcijska efikasnost se odreĎuje pomoću funkcije T′(x). za izdvajanje svih čestica iz tog intervala: T(x60) = Mf/Mr = 0.786). • Ukupna efikasnost odvajanja definira se izrazom: Tu = Mi/Mr ≤ 1 (količina izdvojenih čestica Mi u odnosu na količinu čestica u skupu prije odvajanja Mr). . • Pomoću funkcije T(x) utvrĎuje se maksimalno moguća frakcijska efikasnost (primjer: Mr = 50 kg.

Taloženje (sedimentacija) je razdvajanje rjeĎe kapljevite suspenzije neke čvrste tvari (mulja ili rijetkog mulja) na kapljevinu i gušću smjesu (gusti mulj – sediment) s većim udjelom čvrste tvari zbog razlika gustoća u polju neke sile (obično gravitacijsko polje). Taloženje čestica odvija se po zakonima mehanike fluida. . .čestice se talože u newtonovoj tekućini.kretanje čestica se promatra kao da one miruju u tekućini koja se kreće.čestice su krute i glatke površine. Trebaju biti ispunjene pretpostavke (za teoretska razmatranja): . Korisni proizvodi sedimentacije: izbistrena kapljevina (bistrenje) i sediment (ugušćenje) ili oboje. .OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Taloženje čestica Taloženje čestica je bitno za konstruiranje ureĎaja u kojima se provode procesi odvajanja čestica iz tekućine i za konstruiranje postrojenja pomoću kojih se čestice transportiraju tekućinom. ovisi o nametnutim vanjskim silama i provodi se praktički bez utjecaja faznih promjena (isparavanje i kondenzacija).

taloženje ovisi o nametnutim vanjskim silama. Gibanje s povećanom brzinom (nejednoliko) 3.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Slobodno taloženje. Gravitacijskom taloženju čestica brzinom wtč se opire sila otpora Fr (N) koja ovisi o: gustoći ρt (kg/m3) i dinamičkoj žilavosti ηt (Ns/m2) tekućine te promjeru dč (m) čestice. Ravnomjerno kretanje (jednoliko. + 2. Dimenzijska analiza → bezdimenzijske značajke: Reynoldsova značajka: Newtonova značajka: Sila otpora čestice: Površina projekcije okomito nastrujavane kuglaste čestice) Koeficijent otpora trenja λč : . sile otpora (kuglaste čestice) Općenito . Tada se čestice nastavljaju gibati konstantnom brzinom (jednoliko) djelovanjem sile teže što se naziva brzinom taloženja čestica wtč. Značajno za tehničko rješavanje problema. Kod gravitacijskog taloženja čestice uronjene u mirnoj tekućini u kratkom se vremenskom intervalu počinju ubrzavati dok se sila otpora okoline ne izjednači sa gravitacijskom silom. Pri padanju čestice razlikuju se tri područja kretanja: 1. Vrlo kratko traje 3. Početak padanja 2. wtč) 1.

slika) Stokesovo područje Prijelazno područje Newtonovo područje Kritično i nadkrit. (dijagram .OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Koeficijent trenja λč = f (Re) – iskustveno mjerenjem. podr. .

44. Koeficijent trenja je približno konstantan i najčešće se koristi vrijednost λč = 0. Zbog velikih odstupanja mjerenih i računskih vrijednosti za Reč = 550 do 1000 koristi se srednja veličina λč = 0.44. na površini čestica se formira rubni turbulentni granični sloj. . najbliži odnos: . .Prijelazno područje : Strujanje tekućine oko čestica nije potpuno laminarno. . Ispitivanja i pokusna mjerenja Heidera i Levenspiela→ jedinstvena jednadžba za vezu λč = f (Re) u cijelom području taloženja.Newtonovo područje: strujanje tekućine oko čestica je turbulentno s vrtlozima. Suspenzija prelazi u koloidni rastvor – otežano taloženje.Stokesovo područje: Strujanje oko čestica je laminarno.Kritično područje: Strujanje oko čestica je turbulentno s vrtlozima. remeti se laminarni granični sloj formiran uz površinu čestica. koeficijent trenja λč se poklapa sa mjerenim vrijednostima. .OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA . Računske i mjerene vrijednosti za λč se podudaraju za Reč = 1 do 550 te n = 0.Nadkritično područje: Izrazito vrtložno strujanje oko čestica. iza njih se pojavljuju vrtlozi.5.6 i k = 18.

. Vollheimu: Korekcijski faktor ξč = 1 do 5 (ovisno o obliku čestice) za područje: 103 < Reč < 105 Korekcijski faktor – prednost pri proračunu jer nije potrebno proračunavati sfericitet. odnos površine kugle koja ima isti volumen kao odreĎena čestica i stvarne površine te čestice. procjena vrijednosti prema jednadžbi: Reč – za ekvivalentni promjer koji se utvrĎuje promjerom kugle čiji je volumen jednak volumenu promatrane nekuglaste čestice. Ψ – sfericitet. Pojednostavljena jednadžba za procjenu vrijednosti sile otpora pri taloženju nekuglastih čestica. prema R.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Slobodno taloženje. otpori kod nekuglastih čestica Koeficijent trenja taloženja nekuglastih čestica.

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Brzina taloženja čestica Uvjet dinamičke ravnoteže za pokrenutu česticu prilikom taloženja: Iz dinamičke ravnoteže:…. Arhimedova značajka: .. što olakšava izražavanje brzine taloženja čestica u pojedinom području ovisno o Ar broju.brzina taloženja čestica: Nije prikladna za korištenje zbog odnosa: Korištenjem Arhimedove značajke u relaciji za brzinu taloženja dominantan utjecaj imaju karakteristike čestice i tekućine.

Stokesovo područje…… λč = λč (Re)…………. λč = 0.8∙ 10-3 < Ar < 18 (**) ..3∙105 < Ar < 3∙1010 .714 .OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Brzine taloženja čestica: .Prijelazno područje…… 18 < Ar < 3. 3.44…….3∙105 0.Newtonovo područje…….1.

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Brzina taloženja kuglastih čestica u mirnom zraku temperature 20°C Brzina taloženja kuglastih čestica u mirnoj vodi temperature 20°C .

. Utjecaj temperature vode na brzinu taloženja čestica . .Rastom temperature vode brzina taloženja čestica se povećava. Vč. .Povećanje brzine taloženja čestica najizraženije je u Stokesovom području pri porastu temperature tekućine. ρč .U Newtonovom području utjecaj rasta temperature slabi i malo utječe na brzinu taloženja (naročito većih) čestica Porastom veličine i gustoće čestica slabi utjecaj porasta temperature na njihovu brzinu taloženja (generalni zaključak).OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Utjecaj temperature tekućine na brzinu taloženja Δwtč = f(Δθtek.) → dč.U prijelaznom području utjecaj temperature je manje izražen i opada s porastom veličine čestica.

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Ometano taloženje čestica Taloženje čestica je u pravilu ometano. Za odreĎene čestice prethodno se mora utvrditi neometana brzina taloženja w tč te je potrebno poznavati poroznost mješavine čestica s tekućinom. Ometanje čestica na putu taloženja najčešće smanjuje brzinu wtč koja se odnosi na njihovo neometano taloženje u mirnoj tekućini. Istraživanjima i eksperimentima utvrĎuje se procijenjena ometana brzina taloženja w’tč. rotacija čestica i nametnuto strujanje. Za jednoliki raspored kuglastih čestica istih promjera dč brzine taloženja se mogu izraziti odnosom. Razlog tome je sudaranje čestica meĎusobno i sa stjenkama posude. kao posljedica taloženja čestica. . prema jednadžbi: volumni udio čestica je izražen je relacijom: lč – udaljenost izmeĎu čestica (ponekad procijenjena veličina).

umjesto ηt unosi se vrijednost iz izraza: ili Brzina taloženja čestica uz stjenku posude se mijenja. naročito u kritičnom području (utjecaj na vrijednost Reynoldsovog broja).umjesto ρt unosi se vrijednost prema izrazu: . . uslijed rotacije čestica (ωč) – prema Lorentzu se opisuje 4 relacijom: Veći je koeficijent trenja uz stjenku: L – udaljenost čestice od stjenke Relativna hrapavost površine kuglastih čestica ε′ = k/dč utječe na njihovu brzinu taloženja. naročito u Stokesovom području.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Ometano taloženje čestica – praktična primjena: često se ometana brzina taloženja odreĎuje prema procjeni ili orijentacijskoj relaciji: Korištenjem faktora poroznosti ε moguće je postići dovoljno točne praktične vrijednosti proračuna brzine taloženja w’tč u Stokesovom području. PrilagoĎavanje (korekcija). uz prilagodbu jednadžbe za neometanu brzinu taloženja čestica wtč iz relacije (**). utvrditi sljedeće: .

ureĎaj za ispust taloga. Vtg . Najčešće se odvajaju čestice iz suspenzije – proces taloženja se naziva sedimentacija. komorama i bazenima. Taložnik s vertikalnim protjecanjem – kontinuirani proces s vertikalnim protokom suspenzije. Vs Mbt. Provodi se u posudama. Aktivnu silu u procesu odvajanja – taloženja uvjetuje gravitacija. Vbt Taložnik s vertikalnim protokom suspenzije Mtg.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA TALOŽNICI Taložnici ili sedimentatori su ureĎaji u kojima se odvajaju čestice čvrstih tvari uslijed razlike u gustoći izmeĎu njih i tekućine. Konstrukcija taložnika obuhvaća: ureĎaj za dovod suspenzije. ureĎaj za odvod izbistrene kapljevine. Ms. Provedba odvajanja čestica iz odreĎene količine suspenzije: šaržni postupak i kontinuirani postupak (polaganim kontinuiranim protokom suspenzije). 1.

temperatura. način dotoka). Mtg (kg/s). Ms (kg/s). u posebnim slučajevima njegova vrijednost može biti i veća (1. prelijevanjem se odvodi izbistrena tekućina…… Mbt (kg/s).33 – iskustveni koeficijent kojim se povećava površina taložnika zbog različitih uvjeta taloženja (gustoća.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Bilanca taložnika: Dovodi se suspenzija protočne mase…………. a maseni udio čestica u talogu…………………………………mčtg = Mč/Mtg Protočna masa izbistrene kapljevine …Mbt = Ms – Mtg = Ms mčs (1/mčs – 1/mčtg) Za Mbt = Vbt ρbt sljedi: Talog se sastoji od čestica istaloženih iz suspenzije i dijela tekućine koja se prelijevanjem ne odvodi iz taložnika. . Maseni udio čestica u suspenziji izražava se odnosom……mčs = Mč/Ms .. na dnu taložnika se odvodi masa taloga……….33 – 2.00)... Površina taložnika: Uz modifikaciju sljedi: 1.

Ometeno je taloženje kada čvrstih čestica u suspenziji ima više od 1%. . ali ovisi kvaliteta taloženja (dodatni konstrukcijski i eksperimentalni zahtjev). smatra se da je učinak bistrenja dobar ako sadržaj čestica u preljevu ne prelazi oko 100g/cm3 Maseni udio čvrstih čestica mčs u inženjerskoj praksi se kreće od 1 do 30%. Kvaliteta procesa taloženja: ovisi o ukupnoj efikasnosti odvajanja.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Za graničnu veličinu čestica ……. a kod čišćenja vode taj maseni udio pada i do 5%. Maseni udio mčtg čestica u talogu u inženjerskoj praksi se kreće od 40 do 60%.xgr = dč = dek ………utvrĎuje se brzina w′tč(x). To je minimalni uvjet da se istalože sve čestice iste gustoće jednake ili veće od x = xgr. koja mora biti veća ili jednaka brzini wv vertikalnog strujanja tekućine u taložniku. Jednadžba za utvrĎivanje površine ne sadrži visinu h taložnika – i o visini ne ovisi kapacitet.

Upotrebom flokulanata. Karakterizira nagla promjena koncentracije čvrstih čestica. čine granicu izmeĎu kapljevine i suspenzije. Koncentracija čvrstih čestica je mala. Dovod suspenzije Odvod mulja Čestice čvrstih tvari se gibaju neovisno o svojim dimenzijama i njihova brzina ovisi o lokalnoj koncentraciji. . ubrzava se proces sedimentacije. Prijelazna zona: pahuljičasta (zona flokuliranja – dodatak za povećanje brzine taloženja i bolje bistrenje kapljevine). nastaje bistrenje tekućine.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Princip taloženja: Suspenzija se radijalno širi po presjeku posude. Čestice se zgušnjavaju savladavanjem sila koje djeluju meĎu česticama – tlačno djelovanje slojeva. ali se dobiva mulj s manjom koncentracijom čestica.

Parametri za proračun vremena protoka suspenzije ts srednjom brzinom ws (m/s): dužina taložnika L (m). površina prostrujavanja suspenzije Aprostr. = B∙h (m2). visina h (m). površina taložnika A = L∙B (m2). širina B (m).OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA 2. i ne smije biti kraće od vremena potrebnog za taloženje čestica: Dužina taložnika L (m) se utvrĎuje iz jednakosti: Ms Teoretski uvjet: talože se sve čestice za: i čestice iste gustoće veličine: Taložnik s horizontalnim protokom suspenzije Mbt Mtg . Taložnik s horizontalnim protjecanjem – kontinuirani postupak s horizontalnim protjecanjem suspenzije.

Tehničkim rješenjima treba se postići ubrzavanje taloženja čestica i maksimalno moguća kvaliteta izbistrene vode. što s klizanjem istaloženih čestica po kosini pregrada ubrzava taloženje. Neki od ostalih oblika taložnika Konstrukcija različitih oblika i dimenzija ovisi o njihovoj namjeni.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA 3. . Pregradni taložnik – koristi se za čišćenje kotlovske vode. Svaka pregrada ima funkciju taložnika u kojem je put taloženja kratak. Kroz pregrade u taložniku struji suspenzija.

Lopatice služe za potiskivanje taloga prema ispusnom otvoru.025 do 0. Ugušćivač se često proizvodi sa grijačima suspenzije. potrebna površina za svaku tonu dotoka u 24 sata iznosi 4 do 6 m2. Primjer: za ugušćivanje taloga CaCO3 do 50% sa česticama veličine dek ≤ 50μm. Svaka od konusnih komora u vertikalnom nizu ima funkciju taložnika (kao kod pregradnog taložnika) . U spremniku se miješaju voda. Ovisno o promjeru ugušćivača miješalica s lopaticama se kreće brzinom od 0.5 o/min.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Dorrov ugušćivač – konstruira se s velikim promjerima (2 m i više) sa zakošenjem dna 8°do15°. soda i vapno. Dervauxov taložnik – koristi se za dekarbonizaciju vode.

te je potrebno proces taloženja takvih čestica ubrzati. . željezni klorid FeCl3. Proces koagulacije se ubrzava blagim miješanjem suspenzije. jer prevelika brzina miješanja može dovesti do ponovnog odvajanja već udruženih čestica. željezni sulfat FeSO4 x 7 H20. Koagulacijom se čestice okrupnjuju u flokule (pahuljice) pomoću različitih kemikalija – koagulanti.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Taloženje sitnih čestica dugo traje. Čestice se mogu okrupniti različitim postupcima aglomeriranja. a najmanje čestice okrupnjuju se postupkom koagulacije i/ili flokulacije. Čestice koje u odnosu na kapljevinu imaju električki potencijal adsorbiraju ione koagulanta (soli) i postaju elektro neutralne. Najčešće upotrebljivani koagulanti su: aluminijev sulfat Al2(SO4)3 x 18 H20. Proces taloženja (bistrenja) može se neovisno o tipu taložnika ubrzati grijanjem suspenzije i/ili okrupnjavanjem čestica. Brzina miješanja se mora držati pod kontrolom. Okrupnjene čestice imaju znatno veće brzine taloženja u odnosu na veoma sitne koloidne čestice. što omogućuje da se okrupnjuju pod djelovanjem meĎumolekularnih sila.

Ukoliko je potrebno eliminirati boju.45 · 10-3 m/s . voda se dodatno filtrira. Ti spojevi povezuju aglomerirane čestice u dugačke lance. pa je u slučaju kada je potrebno ukloniti boju vode primjena tih postupaka je nedovoljna. u zamućenoj vodi: za koncentraciju dispergiranih tvari: ≥ 250 mg/litri: brzina taloženja nakon koagulacije: 0.15 ·10-3 m/s. Flokulacija je postupak kojim se koaguliranjem čestica u suspenziji dodaju odreĎeni spojevi – flokulanti (organski i /ili anorganski).6 ·10-3 m/s U slučaju taloženja čestica iz istih voda bez koagulacije brzine taloženja su znatno manje i ne prelaze 0.35 – 0. Postupkom koagulacije i flokulacije uklanja se prvenstveno mutnoća. .5 – 0. što ubrzava taloženje.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Koncentracija dispergiranih tvari: ≤ 50 mg/litri: brzina taloženja nakon koagulacije: 0.

Qm (x1. Kroz prvi taložnik protječe suspenzija brzinom ws1 ≤ w’tč(x1) čestica. x2). x1). U pojedinom taložniku čestice se odvajaju iz tog skupa po zadanim intervalima: Qm (xmax. Qm (x2. xmin) s tim da je: xmax > x1 > x2 > xmin.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA HIDRAULIČKO KLASIRANJE Klasiranje čestica iz suspenzije zasniva se na različitosti njihovih graničnih brzina taloženja u pojedinim taložnicima. što je uvjet za procjenu potrebne duljine L1 prvog taložnika: Hidraulički klasifikator L1 = h [ws1/ w’tč(x1)] . Pretpostavka je da se u tom taložniku odvajaju sve čestice s brzininama taloženja jednakim ili većim od w’tč(x1). Prikazani hidraulički klasfikator sastoji se od tri taložnika s horizontalnim protjecanjem suspenzije. Suspenzija se sastoji od tekućine i skupa čestica odreĎenog oblika (x).

Krivulje taloženja U trećem taložniku talože se preostali dio čestica “b” manje gustoće s dimenzijama dč1 do dč3 i s brzinama taloženja jednakim ili većim od w'tč1. . Brzine čestica “a” i čestice “b” su jednake ili veće od w'tč2. U prvom taložniku klasifikatora talože se čestice “a” veće gustoće s dimenzijama dč2 do dčn i s brzinama taloženja jednakim ili većim od w'tč3.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Ostala dva taložnika se dimenzioniraju istim postupkom s graničnim brzinama taloženja čestica: w’tč(x2) ≥ ws2 i w’tč(xmin) ws3 . koje se procjenjuju računajući s prosječnom poroznosti suspenzije u svakom taložniku. U drugom taložniku se taloži preostali dio čestica “a” s dimenzijama dč1 do dč2 i čestice “b” veće gustoće s dimenzijama dč3 do dčn.

jer na odvajanje čestica utječu sile inercije koje su nekoliko puta veće od sile teže. jer ona direktno utječe na centrifugalnu silu koja usmjerava čestice iz preljevne zone prema konusnoj stjenci ciklona. obliku i gustoći čestica. po kojoj čestice klize prema izlaznom otvoru. Što je obodna komponenta brzine čestica veća biti će i njihovo odvajanje bolje. Sitnije fine čestice s manjom brzinom taloženja od neke granične brzine kreću se prema osi ciklona i dospijevaju u preljev. Kretanje čestica u hidrociklonu ovisi o: konstrukciji. . inercijskim silama. vrtloženju kapljevine odnosno komponentama brzine na putu taloženja. Brzina wt se teško odreĎuje matematički već se hidrocikloni dimenzioniraju iskustveno i eksperimentiranjem za svaki slučaj posebno. Suspenzija se uvodi u hidrociklon kroz tangencijalno ugraĎen cijevni priključak što uvjetuje njeno kružno gibanje.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Klasiranje čestica u hidrociklonima – efikasnije je od klasiranja pomoću gravitacijskog taložnika. veličini.

S dva do četiri hidrociklona spojena u seriju mogu se odvajati čestice i do 3 μm.06 m3/s (216 m3/h) suspenzije. Visoka tvrdoća čestica i brzine kretanja veće od 2 m/s u kratkom vremenu dovode do erozije stjenke hidrociklona. pri čemu pad tlaka može biti i do 6 bara.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Hidrocikloni se najčešće konstruiraju s promjerom do 1200 mm.…) . za protok do 0. Materijal stjenke treba biti otporan na habanje (ljevano željezo. specijalni poliesterski materijali. izmjenjive obloge – guma.

Pneumatsko odvajanje čestica – količina čestica ukupne mase Mm (kg/s) uvodi se u struju zraka i počinju se kretati. Te čestice s brzinama taloženja w’tč(x) odreĎuju granicu taloženja. a sve fine čestice xf < x odnosi struja zraka. a preostale čestice iz polaznog skupa odnosi struja zraka Mo (kg/s). Kad se postigne ravnotežna sila izazvanih trenjem i oblikom čestica s njihovim masenim silama biti će njihove apsolutne brzine jednolike ili jednake nuli. Grube čestice veličine xg > x počinju se intenzivno taložiti. .OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA PNEUMATSKO KLASIRANJE Klasiranje čestica odvajanjem u struji zraka bazira se na različitosti njihovih graničnih brzina taloženja u pojedinim ureĎajima. Stvarno se taloži veći dio grubih čestica mase Mgi (kg/s) s malim dijelom finih čestica.

OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Pneumatski taložni klasifikator (aspirator) – čestice ubačene u klasifikator odnosi struja zraka nekom brzinom wu.IV). Klasirane frakcije čestica skupljaju se u konusnim posudama pojedinih zona i odvode se iz klasifikatora. a dio sitnih neistaloženih čestica recirkulira i na taj način se proces njihovog odvajanja ponavlja. Čestice se odvajaju iz zraka u pojedinim zonama (I. Količina odvojenih čestica u pojedinoj zoni ovisi o odnosu granične brzine taloženja w’tč(x) koja se posebno utvrĎuje za svaku zonu i brzine zraka wu u pojedinoj zoni. h – visina pojedine zone Granična brzina taloženja w’tč(x) procjenjuje se računajući s prosječnom poroznosti mješavine u pojedinoj zoni. Taložni klasifikator se često koristi i za sortiranje čestica.. . Duljina L pojedine zone procjenjuje se izrazom: L = h · [wu/ w’tč(x)].

Ubacivanje polaznog skupa čestica mase Mm (kg/s) regulira se dozatorom “a”. Brzine strujanja zraka u kanalima kreću se u granicama od 6 do 20 m/s.OSNOVE MEHANIČKIH OPERACIJA Pneumatski ciklonski klasifikator – čestice se odvajaju i talože u pojedinim ciklonima. i proces njihovog odvajanja se ponavlja. Dio neodvojenih čestica mase Mo (kg/s) recirkulira. Konstrukcija pojedinih ciklona definira graničnu brzinu taloženja w’tč(x) koja prema brzinama w’tč čestica veličine xg > x utvrĎuje frakciju koja se taloži u pojedinom ciklonu. Aktivnu silu za transport čestica kroz kanale daje ventilator. Pri dimenzioniranju tog ureĎaja potrebno je utvrditi i brzine pneumatskog transporta kroz spojne cjevovode (kanale). . Dozatori “b” reguliraju ispust odvojenih čestica mase Mgi (kg/s) iz pojedinih ciklona.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful