You are on page 1of 3

Pna nowoczesno i ponowoczesno: Z. Bauman; A.

Giddens
A. Nowoczesno (Sztompka - Socjologia) 1. Historyczne ujcie nowoczesnoci: nowoczesno jako formacja spoeczna (trzy rewolucje: amerykaska, francuska i przemysowa, ktre naday ramy instytucjonalne nowej formacji: polityczne, prawne i ekonomiczne demokracj konstytucyjn, ide rzdw prawa i zasad suwerennoci pastw narodowych; nowy sposb wytwarzania (masowa produkcja przemysowa), nowy sposb i styl ycia (industrializm, urbanizm), nowy system ekonomiczny (kapitalizm). 2. Analityczne ujcie nowoczesnoci (Comte): a) koncentracja siy roboczej w centrach miejskich b) organizacj pracy zorientowan na efektywno i zysk; c) zastosowanie nauki i techniki w procesach produkcyjnych; d) pojawienie si jawnego lub utajonego antagonizmu pomidzy pracodawcami i pracobiorcami; e) rosnce kontrasty spoeczne; f) system ekonomiczny oparty na indywidualnej przedsibiorczoci i konkurencji. Ujcie Krishana Kunara: a) indywidualim uwolnienie z narzuconych wizi grupowych; b) dyferencjacja (wzrost opcji i szans yciowych; c) racjonalno (eliminacja uprzedze, apoteoza rozumu); d) ekonomizm (ludzie pracuj i kupuj); e) ekspansywno (rozszerzanie si w przestrzeni - globalizacja) 3. Krytyka nowoczesnoci: mona j przedstawi, odwoujc si do ujcia Kunara: a) indywidualizm czy nowe, ukryte zniewolenia i nowe plemiennoci b) dyferencjacja czy kontyngencja (Luhmann?), c) racjonalizacja, czy reifikacja, dehumanizacja; d) konsumpcja czy alienacja w wiecie konsumpcji uzalenienie od przedmiotw e) ekspansywno czy globalizacja nierwnoci i pogbienie dystansw kulturowych? Generalnie: krytyka racjonalistycznego fundamentalizmu, poznawczego absolutyzmu, naiwnego optymizmu, progresizmu, scjentyzmu, autonomizacji podmiotu poznania, wielkich narracji, ery metafizyki, wyszoci cywilizacyjnej itd., itp.). Postmodernizm jest poza tym swoistym klimatem opinii charakteryzujcym si: radykalnym relatywizmem (krytyka poj sensu, porzdku, autorytetu), sceptycyzmem wobec jakichkolwiek uniwersaliw, historyzmem (historyczna zmienno form spoecznokulturowych) oraz kulturalizmem (podkrelanie modalnoci, konwencjonalnoci oraz ograniczonego kulturowo zakresu zjawisk spoecznych). B. Co po nowoczesnoci? 1. Ponowoczesno czy pna nowoczesno? 1. Spoeczestwo postindustrialne (Daniel Bell): rosnca sfera usug; zmiana technologii z opartej o surowce na informatyczn; wzrost znaczenia planowania, kontrolowania, pragmatyki; wzrost technologii intelektualnej i roli nauki w praktyce; przeksztacenie struktury klasowej w spoeczestwo klasy redniej, ktrej z grup nowych profesjonalistw (informatykw, menederw, ekonomistw, programistw). 2. Spoeczestwo klasy usugowej (Ralph Dahrendorf) 3. Spoeczestwo wiedzy (Peter Drcker) 2. Koncepcje spoeczestwa ponowoczesnego (m.in. Fukuyama, Bauman) wskazuj na zasadnicz zmian w stosunku do spoeczestwa nowoczesnego; 2 odmiany: (A) Przyszo jako przezwycienie przeszoci i jej napi, zakoczenie dugiej epoki walk i konfliktw; zwycistwo demokracji w skali wiatowej, koniec wieku ideologii; (F. Fukuyama); (B) Pojawienie si zupenie nowej jakoci spoecznej (Z. Bauman) Cechy charakterystyczne: konsumpcja; informacja; koczowniczy tryb ycia; kultura masowa i rola mass-mediw; wadza utajona, rozproszona, uwodzca;;

brak jednolitego kanonu kultury nieusuwalny pluralizm kultur, gustw; kryzys tosamoci i tradycyjnych autorytetw oraz grup odniesienia: klas, spoecznoci lokalnych, pastw narodowych, Kocioa; utrata statusu caoci, raczej cechy agregatu. 3. Koncepcje pnej nowoczesnoci; m.in. A. Giddens, U. Beck. 4 podstawowe cechy (Sztompka): a) nowa forma zaufania (do abstrakcyjnych systemw organizacji, podtrzymywania, regulacji ycia zbiorowego (systemw transportowych, telekomunikacyjnych, energetycznych, finansowych, korporacji i organizacji midzynarodowych); b) nowe formy ryzyka wyprodukowanego, trudnego do oszacowania, zmienia si profil ryzyka globalna ekspansja ryzyka; krach giedowy, terroryzm, efekt cieplarniany, katastrofa nuklearna, itd., itp c) nieprzejrzysto, pynno i niepewno sytuacji spoecznych, relatywizm, d) globalizacja

Zygmunt Bauman i krytyka nowoczesnoci


1. Zygmunt Bauman i jego rola we wspczesnej Socjologii: emigrant 68 roku, pniej wieloletni profesor Uniwersytetu w Leeds, obecnie take profesor Uniwersytetu Warszawskiego, najbardziej znany wspczesny, polski socjolog, autor wielu uznanych na wiecie prac. Sawnym uczynia go ksika: Modernity and the Holocaust, w ktrej twierdzi, e przyczyn zagady ydw bya porednio nowoczesno w postaci zimnej, zracjonalizowanej i maksymalnie zbiurokratyzowanej machiny nazistowskiej. 2. Ponowoczesno: wyzwanie teoretyczne. a. Ponowoczesno jako zerwanie z nowoczesnoci (Prawodawcy i tumacze) Bauman twierdzi, e ponowoczesno jest radykalnym zerwaniem z nowoczesnoci, co odrnia go od wielu innych socjologw, ktrzy wol mwi o pnej nowoczesnoci (m.in. Giddens, Lash, Beck). Podstawowe idee ponowoczesnoci sprowadzi mona do nastpujcych: (a) wszelka wiedza jest w ostatecznej instancji oparta na zasadniczo irracjonalnych, arbitralnie przyjtych zaoeniach, pozostajcych w deterministycznej lub tylko przypadkowej zalenoci od czciowo zamknitych w sobie systemw tradycji i dowiadcze historycznych, (b) nowymi zadaniami filozofii i nauk spoecznych powinno by zadanie interpretowania wiata, poszukiwania znaczenia i czynienia innych rozumianymi i czynienia samych siebie zrozumiaymi, (c) odrzucenie tradycji kartezjasko-lockeowsko-kantowskiej jako rezultatu niefortunnego zbiegu historycznych okolicznoci, a tym samym odrzucenie poszukiwania uniwersalnych i niezachwianych prawd za z gruntu bdne. b. Postmodermizm jako opozycja wobec nowoczesnoci: opozycja wobec nowoczesnoci i jej krytyka (krytyka racjonalistycznego fundamentalizmu, poznawczego absolutyzmu, naiwnego optymizmu, progresizmu, scjentyzmu, autonomizacji podmiotu poznania, wielkich narracji, ery matefizyki, wyszoci cywilizacyjnej itd., itp.). Postmodernizm jest poza tym swoistym klimatem opinii charakteryzujcym si: radykalnym relatywizmem (krytyka poj sensu, porzdku, autorytetu), sceptycyzmem wobec jakichkolwiek uniwersaliw, historyzmem (historyczna zmienno form spoeczno-kulturowych) oraz kulturalizmem (podkrelanie modalnoci, konwencjonalnoci oraz ograniczonego kulturowo zakresu zjawisk spoecznych). 3. Spoeczestwo ponowoczesne cechy charakterystyczne: Zdaniem Baumana

wspczesne spoeczestwo wkracza w nieznan wczeniej faz historycznego rozwoju, ktrej szczeglnymi cechami s: konsumpcja; informacja; koczowniczy tryb ycia; kultura masowa i rola mass-mediw; wadza utajona, rozproszona, uwodzca; koniec wieku ideologii; brak jednolitego kanonu kultury nieusuwalny pluralizm kultur, gustw; kryzys tosamoci i tradycyjnych autorytetw oraz grup odniesienia: klas, spoecznoci lokalnych, pastw narodowych, Kocioa; utrata statusu caoci, raczej cechy agregatu. 4. Ponowoczesny styl ycia i jego kulturowe manifestacje. Przemiany strukturalne a tosamo ponowoczesna (zakwestionowanie cigoci i odrbnoci tosamoci osoby we wspczesnej kulturze, epizodyczno i niekonsekwencja przey jednostki we wspczesnym wiecie). Ponowoczesne wzory osobowe: i.spacerowicz (spacerowicz wirtualny) i nowy wymiar wolnoci (?) ii. wczga i pogo za odmian iii. turysta i kolekcjonowanie wrae iv. gracz, ryzyko i konwencja

5. Socjologia ponowoytnoci (Socjologia i ponowoytno). Wspczesna sztuka jako paradygmat ponowoczesnoci. Ponowoytna kultura jako pokultura. Ponowoytny wiatopogld i zmierzch wielkich narracji. Ponowoytna socjologia: niezdolno do ujcia przedmiotu refleksji socjologicznej. Konieczno odrbnego paradygmatu: zasada przyjemnoci realizowanej poprzez konsumpcj, wadza jako uwodzenie oto nowe cechy systemu spoecznego, ktre wymagaj stworzenia adekwatnego paradygmatu. Ju nie ponowoytna socjologia a socjologia ponowoytnoci, czyli socjologia spoeczestwa ponowoytnego jako systemu o swych wasnych prawach. Literatura zalecana do wykadu: J. Turner, Struktura teorii socjologicznej, Warszawa 2006, s. 692-715. A. Giddens, Rozdzia 3 Zmieniajcy si wiat, s. 72-99; Rozdzia 23 Mylenie teoretyczne w socjologii, podrozdzia Pniejsze teorie, s. 693-699 [w:] Socjologia, Warszawa 2004. P. Sztompka Spoeczestwo wspczesne (Cze VII) [w:] s. 577-599 [w:] Socjologia. Analiza spoeczestwa. Krakw 2002. Z. Bauman, Czy istnieje postmodernistyczna socjologia? [w:] A. Jasiska-Kania, L. Nijakowski, J. Szacki, M. Zikowski (wybr i opracowanie) Wspczesne teorie socjologiczne, s. 789-802, Warszawa 2006. Literatura uzupeniajca do wykadu (oprcz lektur zadanych na wiczenia):
Z. Bauman, Wolno, Krakw 1988

Z. Bauman, Prawodawcy i tumacze, Warszawa 1998 Inne rda wykorzystane w przygotowaniu wykadu: Z. Bauman, Pynna nowoczesno, Krakw 2006. Z. Bauman, Ponowoczesno jako rdo cierpie, Warszawa 2000. Z. Bauman, Nowoczesno i zagada. Warszawa 1992.