# SVEUĈILIŠTE U ZAGREBU GEOTEHNIĈKI FAKULTET

ĐURO ŠILHAN

NUMERIĈKI POSTUPCI PRORAĈUNA VREMENSKOG TOKA SLIJEGANJA TEMELJNOG TLA

VARAŢDIN, 2011.

SVEUĈILIŠTE U ZAGREBU GEOTEHNIĈKI FAKULTET

NUMERIĈKI POSTUPCI PRORAĈUNA VREMENSKOG TOKA SLIJEGANJA TEMELJNOG TLA

KANDIDAT: ĐURO ŠILHAN

MENTOR: doc. dr. sc. KREŠO IVANDIĆ

VARAŢDIN, 2011

1. UVOD ......................................................................................................................................... 5 2. KONSOLIDACIJA TLA .................................................................................................................. 6 2.1. Pojam konsolidacije ........................................................................................................... 6 2.2. Terzaghieva teorija jednodimenzionalne konsolidacije .................................................... 8 2.2.1. Osnovne pretpostavke ................................................................................................ 8 2.2.2. Rješenje jednodimenzionalne konsolidacije ............................................................. 10 2.3. Prosječni stupanj konsolidacije ........................................................................................ 14 2.4. Krivulja vremenskog toka slijeganja ................................................................................. 15 3. NUMERIČKE METODE.............................................................................................................. 17 3.1. Metoda konačnih diferencija ........................................................................................... 18 3.2. Primjer proračunske analize vremenskog toka slijeganja ................................................ 21 3.2.1. Geotehnički istražni radovi ....................................................................................... 21 3.2.2. Proračun vremenskog toka slijeganja ....................................................................... 22 3.2.3. Analiza rezultata........................................................................................................ 27 4. NUMERIČKO MODELIRANJE U GEOTEHNICI ........................................................................... 28 4.1. Uvod u numeričko modeliranje ....................................................................................... 28 4.2. Programski paket GEOSTUDIO ......................................................................................... 29 4.2.1. Numeričko modeliranje procesa vremenskog toka slijeganja programom SEEP/W 30 4.2.2. Numeričko modeliranje procesa slijeganja tla tijekom konsolidacije programom SIGMA/W (SEEP/W) ............................................................................................................ 36 5. ZAKLJUČAK .............................................................................................................................. 39 6. LITERATURA............................................................................................................................. 40 7. GRAFIČKI PRILOZI .................................................................................................................... 41 8. SAŽETAK .................................................................................................................................. 42

4

Treba ustvrditi da li je vremensko razdoblje konsolidacije u okvirima projekta. Preciznije. U diplomskom radu će biti dan osvrt na numeriĉko modeliranje u geotehniĉkom inţenjerstvu. Uvod 1. pretvorimo rješavanje diferencijalnih jednadţbi u formiranje i rješavanje sistema linearnih jednadţbi. te vidjeti da li su dobiveni podaci prihvatljivi. Ovim diplomskim radom pokušat ćemo na primjeru trafo stanice proraĉunati vremenski tok slijeganja temeljnog tla. metodom konaĉnih diferencija. zanima nas modeliranje procesa vremenskog toka slijeganja programom SEEP/W i modeliranje slijeganja tla tijekom konsolidacije programom SIGMA/W. 5 . Cilj nam je da numeriĉkim metodama. Prvenstveno se to odnosi na programski paket GeoStudio. kako se ne bi dovela u pitanje izgradnja objekta u ţeljenom roku. Vidjet ćemo u kakvom su odnosu rezultati slijeganja dobiveni modeliranjem u odnosu na rezultate slijeganja koje dobijemo numeriĉkim proraĉunom. UVOD Svrha diplomskog rada je provedba proraĉunskih analiza vremenskog toka slijeganja.1.

Promjene efektivnih napona. 6 .2. a time i deformacije. Postepeno smanjivanje pornog pretlaka i porasta slijeganja do njegove konaĉne veliĉine naziva se procesom konsolidacije tla. završit će se i proces slijeganja. Na temelju spomenutog moţemo zakljuĉiti da se sam postupak konsolidacije odvija kroz ĉetiri stupnja:  istiskivanje vode iz pora tla. Vrijeme trajanja procesa konsolidacije.  slijeganja tla.  smanjenje volumena pora.1. Kad se porni tlak zbog promjene naponskog stanja izjednaĉi sa stacionarnim hidrauliĉkim poljem u podzemnoj vodi. pa u tom sluĉaju ne uoĉavamo kašnjenje izmeĊu nanesenog opterećenja i odgovarajućeg priraštaja deformacija. Konsolidacija tla 2. putu i uvjetima dreniranja. ovisi o intenzitetu i raspodjeli pornog pretlaka.  opadanje pornog tlaka tla. KONSOLIDACIJA TLA 2. o dimenzijama polja u kojima su nastale promjene pornog tlaka. Promijenjeno naponsko stanje izaziva najprije promjene pornog tlaka ne utjeĉući na efektivne napone. mogu nastati tek pošto se promijeni porni tlak. Vrijeme potrebno da se voda istisne iz pora je relativno kratko i praktiĉki zanemarivo kod krupnozrnatih materijala kao što su šljunak i pijesak. Zbog promjene opterećenja nekog podruĉja mijenja se naponsko stanje u tlu i sam volumen uz popratno slijeganje površine. Pojam konsolidacije Ovdje ćemo razmotriti ponašanje zasićenog tla koje je izloţeno promjeni opterećenja. te o propusnosti tla. slijeganje pri promjeni stanja naprezanja u tlu.

opruga se skraćuje i pri tome prima sve veći dio nanesenog opterećenja. Nakon što otvorimo ventil voda će poĉeti istjecati iz posude.2. brţe ako je ventil više otvoren. Navedeni proces moţemo ilustrirati mehaniĉkim modelom konsolidacije (slika 1) koji se sastoji od elastiĉne opruge koja je potopljena u cilindriĉnu posudu sa vodom. se u toj poziciji ne miĉe. gline su materijali male vodopropusnosti i potrebno je duţe vrijeme da bi se voda istisnula iz pora. koja simulira skelet tla. Posuda ima ĉep s ventilom koju opteretimo dok je ventil zatvoren (nedrenirani uvjeti. Slika 1. slika 1 a). Mehaniĉki model konsolidacije Pri istjecanju vode klip se pomiĉe prema dolje. uz prestanak znaĉajnije promjene volumena. dok pritisak u vodi opada (slika 1 b). 7 . Konsolidacija tla S druge strane. Povećanje sile u opruzi je analogno povećanju efektivnih napona u tlu. Voda u posudi. a smanjenje pritisaka u vodi odgovara opadanju pornog tlaka. što znaĉi da ventil simulira propusnost tla. sporije ako je otvoren manje.

Toĉnih analitiĉkih rješenja. što znaĉi da u njoj više nema viška tlaka vode i da je opruga preuzela ukupno vanjsko opterećenje te se više ne miĉe (slika 1 c). primjenjuju aproksimativne numeriĉke metode. što dovodi do slijeganja tla. Promjena rezultirajućih sila koje djeluju na oprugu (slika 1 d) prikazuje simetriĉne krivulje od kojih je jedna rastuća.1. Konsolidacija tla Pritisak vode u posudi tijekom ovog procesa se smanjuje sve dok voda ne prestane istjecati iz posude. nema mnogo. najviše metode konaĉnih razlika i konaĉnih elemenata. Zadatak se svodi na rješavanje sloţenih sistema diferencijalnih jednadţbi koje trebaju zadovoljiti rubne uvjete. zbog sporog istjecanja vode. Kada navedeni proces traje u nekom vremenu. tada se proces naziva proces konsolidacije. 8 . Osnovne pretpostavke Matematiĉka teorija trodimenzionalnog problema je sloţena ĉak i uz pretpostavku elastiĉnog skeleta. tako da je zbroj veliĉina komponenti u svakom vremenskom presjeku konstantan. Terzaghieva teorija jednodimenzionalne konsolidacije 2. ali i jednadţbe kompatibilnosti teorije elastiĉnosti. 2. a druga padajuća. Dolazimo do zaključka da se pri konsolidacijskom slijeganju volumen šupljina smanjuje za volumen istisnute vode iz tla. tako da se. odnosno male propusnosti tla. korisnih u samoj praksi. Slijeganje opruge tokom vremena teţi asemptotskoj vrijednosti konaĉnog slijeganja prikazanog na slici 1 e.2.2.2. Potrebno je zadovoljiti jednadţbe kontinuiteta vode. ukoliko za to postoji potreba. Tek istjecanje vode omogućuje premještanje ĉestica tla.

prema njoj. Naknadno je niz istraţivaĉa izvijestilo o nastavku slijeganja tla nakon disipacije viška tlaka vode. pretpostavlja se linearan odnos izmeĊu koeficijenta pora i efektivnih naprezanja (konstantan koeficijent stišljivosti av). normalno konsolidirane gline. nanosi se dodatno opterećenje koje će izazvati porast pornog pritiska i proces konsolidacije u slabo propusnom sloju. što moţe aproksimativno vrijediti samo za vrlo male deformacije. Konsolidacija tla Zbog toga ćemo razmotriti jedno relativno jednostavno klasiĉno rješenje koje je dao Terzaghi (1925. a za sekundarnu je konsolidaciju Buisman (1936. što je uoĉeno u laboratorijskim pokusima i in situ.2. Primarnom konsolidacijom nazivamo onaj dio konsolidacije koji se moţe obuhvatiti Terzaghievom teorijom. što znaĉi da njome nije uputno analizirati proces konsolidacije za meke. 9 . Nadalje. jer. Tad govorimo o jednodimenzionalnoj konsolidaciji što bitno pojednostavljuje rješenje problema. slojevima veće propusnosti. jer. ova teorija vrijedi samo za male deformacije.). U tlu se ĉesto dogodi da se slabo propusni sloj nalazi izmeĊu dva propusnija sloja.) predloţio izraz u kojem se slijeganje linearno povećava s logaritmom vremena. Ako se na takvom tlu gradi graĊevina. slijeganje asemptotski teţi nuli nakon što disipira sav višak tlaka vode. iako ima bitnih ograniĉenja. Uz takve uvjete se moţe pretpostaviti da je teĉenje vode iz slabo propusnog sloja prema rubovima. Terzaghieva teorija konsolidacije još uvijek se u praksi koristi. ovaj odnos nije linearan. Tako je i došlo do podjele na primarnu i sekundarnu konsolidaciju. i ovaj se izraz takoĊer još uvijek koristi. Posebno treba naglasiti da se Terzaghievom teorijom moţe obuhvatiti samo primarna konsolidacija. Prevladavajući je tok prema gore i prema dolje u smjeru osi z. Prvo.

Konsolidacija tla Pretpostavke Terzaghieve teorije konsolidacije:  tlo je homogeno. a ako je donja granica nepropusna. onda je d jednak debljini sloja tla.2. S d oznaĉavamo najdulji put.2.  voda i ĉestice tla nisu stišljive.  deformacije su male.  vrijedi Darcyjev zakon. Ako su obje horizontalne granice tla propusne (drenirane).  koeficijent propusnosti i modul promjene volumena ostaju konstantnima tijekom konsolidacije.  tlo je potpuno saturirano. 2.  postoji jedinstven odnos izmeĊu koeficijenta pora i efektivnog naprezanja. Rješenje jednodimenzionalne konsolidacije Za izvod Terzaghieve teorije promatrate ćemo element tla malih dimenzija dx. koji voda mora proći da bi istekla iz tla. Slika 2.  deformacije i strujanje vode su jednodimenzionalni (samo u vertikalnom smjeru). dz na dubini z u sloju tla 2d (slika 2). Element tla u sloju debljine 2d 10 . dy. onda je d jednak polovini debljine sloja tla.2.

pa brzina filtracije ima izraz: Prema jednadţbi kontinuiteta za jednodimenzionalno nestacionarno strujanje vode kroz saturirano tlo. Općenito je: u(z. što se matematiĉki moţe izraziti u obliku: 11 . vrijedi Darcyev zakon.0) = ui(z) Slika 3. porni tlak je u = γw h . pa ćemo poĉetnu raspodjelu viška pritiska vode oznaĉit sa ui.2. istjecanje vode iz elementa tla kroz njegove rubove mora biti jednako smanjenju volumena tog elementa po jedinici vremena. Konsolidacija sloja tla Kao što smo naveli u pretpostavkama teorije. U sluĉaju jednolikog opterećenja veće površine tla pišemo kao ∆σ. Konsolidacija tla Terzaghieva teorija vrijedi za više oblika poĉetne raspodjele viška pritiska vode.ui = ∆σ. pa je hidrauliĉki gradijent –dh/dz.

i koji je tijekom konsolidacije konstantan. tako da rubni uvjeti glase: ( ) ( ) 12 . na njima je ukupan pritisak vode jednak nuli.2. Konsolidacija tla Gradijent promjene volumena moţe se izraziti i preko gradijenta efektivnog normalnog naprezanja. Za ovo rješenje treba postaviti poĉetne i rubne uvjete. Poĉetni uvjeti glase: ( ) ( ) Kako su obje horizontalne granice propusne (drenirane). parametar koji saţima pokazatelje vodopropusnosti k i stišljivosti mv ili MV. koji mora biti jednak negativnoj vrijednosti gradijenta pornog tlaka: Izjednaĉavanjem prethodno napisanih izraza dolazimo do izraza: Na kraju dobivamo Terzaghievu diferencijalnu jednadţbu jednodimenzionalne konsolidacije (paraboliĉna): gdje je cv koeficijent konsolidacije. a matematiĉki izraz je: ( ) Terzaghieva jednadţba ima i eksplicitno analitiĉko rješenje. pa je višak pritiska vode nula.

13 . izokrone Moţe se uoĉiti da je za t = Tv = 0 izokrona konstantna jer opisuje poĉetnu vrijednost pornih pritisaka.t) opisuje raspodjelu veliĉine pornog natpritiska po visini sloja u vremenu u obliku: ( ) ∑[ ] ( ) gdje je: ui . Grafiĉka interpretacija Terzaghieve konsolidacije. i ta se zavisnost grafiĉki interpretira krivuljom koja se naziva izokrona.05 porni pritisak u središtu sloja je veoma malo opao. Konsolidacija tla Rješenje diferencijalne jednadţbe u = u(z. za vrijednost Tv = 0.2 površina dijagrama ispod izokrone je gotovo oko polovine ukupne površine dijagrama nanesenog opterećenja. ali za Tv = 0. ui = ∆p n = 2m + 1 . Slika 4.poĉetna veliĉina pornog pritiska i konstanta tj.cijeli broj M = π ( 2n + 1 ) / 2 .2. niz izokrona je prikazan na slici 4. bezdimenzionalni vremenski faktor Eksplicitno analitiĉko rješenje Terzaghieve jednadţbe pokazuje zavisnost pornog tlaka po debljini sloja. Za karakteristiĉne vrijednosti vremenskog faktora Tv.

3. a konaĉan rezultat je prikazan dijagramom i tablicom na slici 5. Za praksu je dovoljno da vremenski faktor iznosi Tv = 1. Prosjeĉni stupanj konsolidacije Iz slike je vidljivo da konsolidacija teoretski nema kraja. Prosjeĉni stupanj konsolidacije moţe se dobiti integriranjem. Konsolidacija tla 2. Prosjeĉni stupanj konsolidacije UvoĊenjem ovog pojma nam omogućuje da odredimo postotak od ukupnog slijeganja koje će se ostvariti u promatranom vremenu Tv. Umjesto dijagrama i tablice vremenski se faktor moţe izraĉunati i po izrazu: 14 . Slika 5.2. kada je konsolidacija dosegla oko 92%.

4. Kraj krivulje se asimptotski pribliţava vodoravnoj crti. pri ĉemu se pri jednom stupnju opterećenja prati tok deformacije u vremenu. Vidimo da u uzorku osim konsolidacijskog slijeganja postoji i mali dio deformacije koji se odvija u trenutku nanošenja opterećenja i ne ovisi o procesu konsolidacije te ga nazivamo trenutnim slijeganjem. Krivulja vremenskog toka slijeganja Na gornjoj slici moţemo primijetiti da je poĉetna toĉka niţa od raĉunske vrijednosti bilo kojeg od nanesenih podataka. Na slici 6 prikazana je krivulja vremenskog toka slijeganja. Slika 6. Krivulja vremenskog toka slijeganja Proces konsolidacije izuĉavamo u edometru. te ovaj proces se nazivamo sekundarnom konsolidacijom. i time nam daje do znanja da u uzorku postoji još neki proces deformacije u duljem vremenskom razdoblju.2. 15 . Konsolidacija tla 2.

Ako ţelimo taj proces konsolidacije ubrzati. 16 . Konsolidacija tla Treba obratiti paţnju da se toĉno odredi toĉka prijelaza primarne u sekundarnu konsolidaciju. koji uspravnu konsolidaciju pretvaraju u radijalnu. moramo smanjiti debljinu sloja. tj. toĉku u kojoj je završen proces slijeganja zbog disipacije pornog tlaka. sa znatno kraćim putem vode.2. Najĉešće je to jedino moguće ugradnjom uspravnih pješčanih drenova. Već smo spomenuli da vrijeme konsolidacije raste s kvadratom debljine sloja. odnosno skratiti put vodi.

Numeričke metode omogućuju korektne proraĉune te odgovarajuću vizualizaciju kako ulaznih podataka tako i dobivenih rezultata. Zamjena parcijalnih derivacija sustavom algebarskih jednadţbi. 2. To omogućuje dobivanje globalne slike o ponašanju sustava graĊevina – tlo ako su odabrana svojstva tla blizu stvarnih vrijednosti. 3. Na temelju toga postoje odreĊeni koraci u numeriĉkim metodama: 1. Rješavanje sustava algebarskih jednadţbi. Metode se razlikuju po naĉinu diskretizacije prostora i naĉinu formiranja sistema algebarskih jednadţbi kojima zamjenjujemo parcijalne diferencijalne jednadţbe.  metode ĉiste teorije elastiĉnosti (troosna deformacija). Numeriĉke metode 3. Kod postupaka numeriĉkog modeliranja u geotehnici nailazimo na razliĉite metode i najĉešće se koriste:  metoda konaĉnih diferencija (MKD). U proraĉun se ukljuĉuju jednadţbe za odabrani model tla kao i kriterij sloma. NUMERIĈKE METODE Danas nam na raspolaganju stoji nekoliko metoda za prognozu slijeganja:  edometarski model tla (jednoosna deformacija).3.  metoda konaĉnih elemenata (MKE). 17 .  numeriĉke metode (modeli s ugraĊenim konstitutivnim jednadţbama). Rješenje tog sustava jednadţbi predstavlja vrijednost potencijala u svakom ĉvoru. Postavljanje bilance mase za svaki element što rezultira jednadţbom. 4.  metoda graniĉnih elemenata (MGE). Diskretizacija podruĉja na diskretne elemente unutar kojih se pretpostavlja da su svojstva sustava homogena.

numeriĉka aproksimacija derivacije će biti vrlo toĉna. Numeriĉke metode 3. Grafiĉki primjer će nam olakšati razumijevanje aproksimacije derivacija. Pogledajmo naĉin na koji moţemo aproksimirati derivacije: ( ) ( ) Na sliĉan naĉin moţemo prikazati i više derivacije: ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Ako ∆x dovoljno smanjimo. 18 .1. granica ispod koje ne smijemo nikako ići je toĉnost raĉunala na kojem radimo.3. povećavanjem broja jednadţbi ta se greška smanjuje. Metoda konaĉnih diferencija Metoda konaĉnih razlika pretvara rješavanja diferencijalne jednadţbe u formiranje i rješavanje sistema obiĉnih linearnih jednadţbi. Pri tom postupku derivacije se samo aproksimiraju i time se uvodi greška koja direktno ovisi o broju jednadţbi koje formiramo. Za veliki broj problema postiţe se dovoljno toĉno rješenje s malim broj jednadţbi.

. ĉetvrtu itd. ovisno kakvu diferencijalnu jednadţbu rješavamo. Numeriĉke metode Prva derivacija: 1) preko sljedeće toĉke ( 2) preko središnje toĉke ( ) ) 3) preko prethodne toĉke ( ) Za rješavanje diferencijalne jednadţbe drugog reda treba nam i druga derivacija: 1) preko slijedeće toĉke ( ) 2) preko središnje toĉke ( ) 3) preko prethodne toĉke ( ) Na sliĉan naĉin moţemo definirati treću derivaciju.3. prema potrebi. 20 .

1.  glina CH.  organska glina. dobivenih isĉitavanjem spomenute dokumentacije definirana je geometrija poluprostora i dubina podzemne vode:  površinski sloj humus 0. Tlocrtna površina zahvata lokacije je 3400 m2.n. Primjer proraĉunske analize vremenskog toka slijeganja Na predmetnoj lokaciji u Sisku planira se izgradnja transformatorske stanice. ţuto smeĊa boja.7 metara.4 metara.m i padom terena u smjeru jugoistok – sjeverozapad.2.3. 21 . 3. s proslojcima treseta do maksimalno 7.4 – 2. Na osnovu informacija. u izmjeni s pjeskovitom glinom CL.  prašinasti.  razina podzemne vode 0. poluzaobljen. slabo do dobro graduirani. maksimalno zrno 4 cm. Teren je blago zakošen s rasponom kota 103 – 98 m. srednje zbijeni šljunak GM – GP/GW. sive boje ili zaglinjenim pijeskom SC. Geotehniĉki istraţni radovi Geotehniĉki istraţni radovi provedeni su u dva navrata.2. Numeriĉke metode 3.2 metara od površine terena.4 metara. dubine 2 – 4. OH.

7 3. Proraĉun vremenskog toka slijeganja Slika 8. Numeriĉke metode 3.68×10-11 k2 = 3. Proraĉunski parametri slabije propusnih slojeva tla Sloj Koeficijent vodopropusnosti k [m/s] k1 = 3. Koeficijenti konsolidacije za pojedini sloj: a) Sloj 1 b) Sloj 2 22 .3.5×10-10 Modul stišljivosti Mv [kN/m2] Mv1 = 5000 Mv2 = 1200 Debljina sloja d [m] 4.3 CL/CH (sloj 1) OH (sloj 2) Analiza je provedena korištenjem numeričkog postupka s konačnim diferencijama za dva sloja razliĉitih vrijednosti koeficijenata vodopropusnosti. Proraĉunski presjek za analizu vremenskog toka slijeganja Tablica 1.2.2.

3. a razlog je numeriĉka stabilnost postupka proraĉuna primjenom metode konaĉnih diferencija: Veliĉina vremenskog intervala odreĊuje se iz uvjeta: ( ) √ √ √ √ Proraĉunska visina nasipa iznosi h = 4 metra. Nadsloj od pola metra se dodaje s ciljem eliminiranja utjecaja sekundarnog slijeganja za jedan logaritamski vremenski ciklus. – dodatni porni pretlak 23 . Numeriĉke metode Proraĉun se provodi za slijedeće odnose usvojenih vrijednosti.

4 0 t=4g 0 41.2 3.4 0 t=5g 0 37.7 0 t=6g 0 33.7 15. jednaka je relativnoj vrijednosti pada pornog pretlaka u promatranom vremenskom razdoblju.8 65. a nastala je kao posljedica odgovarajuće promjene efektivnih naprezanja. u postotnom iznosu.7 0 t=7g 0 30.9 72 72.9 19.0 7.7 10.2 48 45 19.6 51.3 70 0 t=2g 0 55 77.1 42.5 8.8 39.3 38.3 4.1 24.2 59.1 2.5 65.6 Veliĉina ostvarenog slijeganja.3 12.2 23.8 0 t=3g 0 46.9 31.5 0 t=10g 0 21.4 OH 6. UNUTAR SLOJA 1/4 1/2 1/4  NOVA VRIJEDNOST B.1 52.1 29. Tablica 2. 24 .5 77. Vrijednosti pornih pretlakova za razdoblje do 10 godina t=080 80 80 80 80 80 80 t=0+ 40 80 80 80 80 80 40 SLOJ z(m) 0 t=1g 0 70 80 80 71.7 33.7 0 CL/ CH 1.8 30.6 40. NA GRANICI SLOJEVA Dobivena diferencijalna formula će nam posluţiti za marširanje kroz vrijeme.5 13.8 0 t=8g 0 27.3 44.2 11.4 16.5 53.8 0 t=9g 0 24.3 35.1 34.8 56.6 58. Numeriĉke metode Shema marširanja kroz vrijeme: A.3.

Grafiĉki prikaz vrijednosti pornih pretlakova u funkciji vremena Prosjeĉni stupanj konsolidacije dan je slijedećim izrazom: gdje su: Aj – površina ispod krivulje vrijednosti pornog pretlaka u vremenu j A0 – ukupna površina za t = 0 ( ) ( ) 25 .3. Numeriĉke metode U (%) 80 t=1 g t=2 g t=3 g t=4 g 60 t=5 g t=6 g t=7 g 40 t=8 g t=9 g t=10 g 20 0 0 2 4 6 8 z (m) Slika 9.

Slika 10. Vidljivo je da će se 80 % slijeganja ostvariti za 10 godina. Numeriĉke metode Tablica 3. Zakljuĉujemo da je vremensko razdoblje primarne konsolidacije neprihvatljivo dugo.3. Grafiĉki prikaz disipacije pornog pretlaka 26 . Postotak disipacije pornog pretlaka u vremenu t =1 g t=2 g U[%] 24 36 t=3 g 45 t=4 g 52 t=5 g 59 t=6 g 64 t=7 g 69 t=8 g 74 t=9 g 77 t=10 g 80 Na slici 10 je dan prikaz postotka disipacije pornog pretlaka u vremenu.

a ispod zgrade i trafoa izvode se s cementnim ojaĉanjem.3. a ne o kriteriju nosivosti temeljnog tla. 27 . Projektno trajanje primarne konsolidacije u iznosu od 90% je tri mjeseca. zbog kojega bilo potrebno iznaći rješenje za ubrzanje slijeganja i ojaĉanja tla.3. 10 i 13 metara. Analiza rezultata U geotehniĉkom elaboratu provedena je proraĉunska analiza vremenskog toka slijeganja ispod nasipa debljine 3 metra.2. To je neprihvatljivo dugo vremensko razdoblje. Rezultati pokazuju da je za konsolidaciju slabije propusnih slojeva gline i organske gline potrebno 5 do 6 godina. Odabir projektnog rješenja prvenstveno je ovisio o trajanju i vrijednostima slijeganja. Piloti imaju ulogu ubrzanja procesa vremenskog toka slijeganja i ojaĉanja slabije propusnih slojeva tla. Numeriĉke metode 3. Podjela duţina pilota provedena je za tri zone. Faktori sigurnosti iz provedenih analiza stabilnosti nasipa su zadovoljavajući. Osnovno rješenje poboljšanja temeljnog tla je primjena šljunĉanih pilota promjera d = 40 i 70 centimetara. u funkciji raspodjele meĊusobno razliĉitih slojeva tla. Projektnim rješenjem s korištenjem šljunčanih pilota omogućava se ubrzanje konsolidacijskih slijeganja u slabije propusnim slojevima površinske gline niske i visoke plastiĉnosti i organske gline. duţina l = 7. Nakon tog perioda planira se slijeganje nasipa i objekata na nasipu u tijeku eksploatacije u vrijednosti od otprilike 2 cm.

Rješenje je u pristupu modeliranju kao aproksimaciji stvarnog ponašanja tla. Numeriĉko modeliranje u geotehnici 4. Druga je vrsta vrlo korisna. Moţemo reći da su dvije vrste analiza numeriĉkim modeliranjem. Budući da parametre tla. da razumije rad programa koji koristi i suštinu pojedinog proraĉuna te da zna procijeniti rezultate. Ako ţelimo dobiti pribliţnu sliku reakcije tla na zadane rubne i poĉetne uvjete te za dane parametre tla.1. U geotehnici je gotovo svaki problem jedinstven. potrebne za numeriĉke analize. pogotovo sa stanovišta parametara tla. nije jednostavno odrediti. 28 . Znaĉi trebali bi znati što oĉekivati od pojedinog zadanog modela i ulaznih podataka. a radi se o tome da su poznati podaci o tlu i rezultati mjerenja tijekom izgradnje konstrukcije. Za to nam sluţe gotovi raĉunalni programi. U geotehnici simuliramo inţenjerske zahvate i procese vezane uz tlo. Uvod u numeriĉko modeliranje Numeriĉko modeliranje sloţeni je postupak simulacije raznih fizikalnih procesa. koji omogućavaju brzi uvid u rezultate modeliranog procesa. uvijek prema njima treba imati odreĊenu rezervu i isprobati njihove varijacije kako bi se utvrdila osjetljivost rezultata na njihovu promjenu. efektivna naprezanja i tlak vode u tlu. nastoje poklopiti rezultati analize s mjerenim vrijednostima. Jedan je sluĉaj gdje se na osnovi raspoloţivih podataka o tlu predviĊa ponašanje geotehniĉke konstrukcije. NUMERIĈKO MODELIRANJE U GEOTEHNICI 4. uz saznanje o tome kako program tretira pojedine veliĉine kao što su ukupna naprezanja. te se iz ovakvih analiza moţe jako puno nauĉiti o ponašanju tla. uz varijaciju ulaznih podataka unutar prihvatljivih raspona.4. a numeriĉkim se modeliranjem. Potrebno je i da korisnik bude dobro educiran u struci.

daje moćan alat za struku. Numeriĉko modeliranje u geotehnici Numeriĉko je modeliranje takoĊer vrlo korisno za usporedbu alternativnih rješenja za projekt. Kada dobijemo uvjerenje da je model korektno postavljen. od raĉunanja konfiguracije modela iz ulaznih podataka. proces konsolidacije.2. do prikaza rezultata. vrlo brzo. Programski paket GEOSTUDIO Geostudio je skup aplikacija koje se koriste za geotehniĉko modeliranje. pomaţe da lakše shvatimo fizikalne procese. 29 . pomoću kojih je moguće raditi analize procjeĊivanja. Iskustvo steĉeno korištenjem ovoga programa moţe posluţiti za jednostavnije korištenje drugih programa. moguće je. korištenje bilo kojega geotehniĉkog programa. analizu dinamike potresnih valova i sliĉne probleme. koje nam. zajedno s mogućnostima brzog proraĉuna programom. kao i u troškovima izgradnje. preko numeriĉke integracije diferencijalnih jednadţbi. analizirati razna rješenja problema i njihovu ulogu u mehaniĉkoj otpornosti i stabilnosti konstrukcije. stalno treba koristiti osobno inţenjersko prosuĊivanje. deformacije tla uslijed vanjskog opterećenja.4. koje se uĉe u mehanici tla i temeljenju. 4. Najbolji pristup numeriĉkom modeliranju u geotehnici je da se krene od jednostavnih problema da biste se što bolje upoznali s time kako program radi. stabilnosti kosina. Pri tome. Pri tome nije nuţno poznavati cijeli algoritam ugraĊen u program. Vaţno je razumjeti uzroĉno-posljediĉne veze. Osim toga.

Numeriĉko modeliranje u geotehnici 4. Numeriĉko modeliranje procesa vremenskog toka slijeganja programom SEEP/W Ako nas tijekom konsolidacije tla zanimaju samo izokrone. 30 .2. radi što toĉnijeg proraĉuna varijabli procesa konsolidacije tla (slika 12). Promotrimo primjer modela tla koji je prikazan na slici 11. bez slijeganja tla. za sljedeći proraĉun koristimo samo program SEEP/W.1. Zadali smo gustu mreţu konaĉnih elemenata (Draw – Mesh Properties) po vertikalnoj stranici modela i sekundarne ĉvorove (Apply Secondary Nodes).Regions). Model tla za proraĉun poĉetnih uvjeta za konsolidaciju tla Model tla je visine od 1 metra i sastoji se od jedne regije (Draw .4. Slika 11.

a hidrostatski tlak vode u0 ćemo zanemariti tako da je u = ue. za zapreminsku teţinu vode zadajemo γw = 10 kN/m3. ue = 1000 kPa. Mreţa konaĉnih elemenata Na poĉetku analize procesa konsolidacije potrebno je zadati poĉetne uvjete.4. koji će disipirati tijekom vremena. Ovdje ćemo zadati konstantan višak tlaka vode po visini modela. na donjem horizontalnom rubu modela zadajemo hidrauliĉki potencijal H = 100 m. odnosno višak tlaka vode. Radi jednostavnosti. Numeriĉko modeliranje u geotehnici Slika 12. a na gornjem horizontalnom rubu hidrauliĉki potencijal H = 101 m (KeyIn . Postavljanje poĉetnih uvjeta 31 . Ovaj višak tlaka vode odgovara jednolikom opterećenju tla s Δσ = 1000 kPa.Boundary Condition slika 13) . Dakle. Slika 13.

prikazano na slici 15. a da je modul promjene volumena mv = 1 × 10-4 (m2/kN). dovoljno je zadati jedan redak podataka za tlak vode (Pressure) nula i vrijednost relativnog poroziteta n (Volumetric Water Content). kao u ovom primjeru (Material Model: Saturated Only).3). gdje se vidi da je u cijelom modelu generiran višak tlaka vode od 1000 kPa. Slika 14. Treba svakako obratiti pozornost na to da se ovdje modul promjene volumena oznaĉava velikim slovom (Mv). meĊutim. potrebno zadati još i vrijednost modula promjene volumena mv (Coefficient of Volume Compressibility (Mv)). U ovom primjeru zadajemo da je n = 30 % (0. umjesto malim slovom (mv). Numeriĉko modeliranje u geotehnici Rezultati ovog proraĉuna prikazani su na slici 14. U tom je sluĉaju. Poĉetni tlak vode po visini modela Ako se radi o potpuno saturiranom tlu. 32 .4.

Kako bi proraĉun bio što stabilniji. Parametri modela tla Potrebno je zadati realna vremena u kojima će se raĉunati višak tlaka vode u tlu. Kada to primijenimo na našem primjeru (slika 11): 33 . Numeriĉko modeliranje u geotehnici Slika 15.4. prvo vrijeme za proraĉun treba odabrati tako da je zadovoljen sljedeći uvjet: gdje je l vertikalna udaljenost rubova elemenata mreţe uz propusnu (dreniranu granicu).

042 sekunde).4. Slika 16. vidi se da je Tv oko 2 na kraju primarne konsolidacije. kada je U = 100 %. Tako dobijemo da je vrijeme potrebno za završetak primarne konsolidacije: 34 . u daljnjoj analizi moţe doći do numeriĉkih nestabilnosti. Potrebno je zato izraĉunato minimalno prvo vrijeme treba povećavati dok se ne dobiju izokrone pravilnoga oblika. Numeriĉko modeliranje u geotehnici Ako iz gornjeg raĉuna dobijemo vrijeme sa premalom vrijednošću (0. pa moţemo dobiti izokrone nepravilnog oblika. Krivulja ovisnosti stupnja konsolidacije U o vremenskom faktoru Tv Sa slike 16. gdje je prikazana ovisnost stupnja konsolidacije o bezdimenzionalnom vremenskom faktoru.5 sekundi. Tako ćemo ovdje za prvo vrijeme proraĉuna (Initial Increment Size) zadati 0.

4. Izokrone iz programa SEEP/W Stupanj konsolidacije za vrijeme t dan je izrazom: ( ) ( )∫ ( ) Integral viška tlaka vode jednak je površini omeĊenoj izokronom sa slike 17 i vertikalne koordinatne osi. Ako za faktor povećanja ovdje zadamo 2. Vidi se da je došlo do potpune disipacije viška tlaka vode. tako je iz pojedine izokrone moguće izraĉunati stupanj konsolidacije za vrijeme koje odgovara toj izokroni.5 s. 35 . Slika 17. izokrone su prikazane na slici 17. ali zadat ćemo 9 koraka proraĉuna da bi osigurali potpunu disipaciju viška tlaka vode. Numeriĉko modeliranje u geotehnici Faktor povećanja prvog vremena za proraĉun (Expansion Factor) odredimo tako da za oko 10 vremena proraĉuna (# of Time Steps) taman premašimo t100. Za zadanih 9 vremena proraĉuna. treba nam 8 koraka proraĉuna da se dosegne vrijeme 127.

2. a program SEEP/W u ovom proraĉunu sluţi samo kao pomoćni program za definiranje tlaka vode u0 na kraju primarne konsolidacije. ovaj program treba koristiti zajedno s programom SEEP/W. Slika 18. Numeriĉko modeliranje u geotehnici 4. a za vrstu analize se zadaje sparena konsolidacija (Coupled Consolidation). Numeriĉko modeliranje procesa slijeganja tla tijekom konsolidacije programom SIGMA/W (SEEP/W) Jedna od mogućnosti programskog paketa Geostudio je da omogućuje meĊusobnu interakciju izmeĊu programa.4.2. Model tla za proraĉun konsolidacijskih slijeganja programom SIGMA/W 36 . Pri tom treba postaviti poĉetne uvjete iz prvog provedenog proraĉuna programom SEEP/W. Pa tako za analizu procesa konsolidacije programom SIGMA/W.

Izokrone iz programa SIGMA/W Krivulja slijeganja vrha modela (vertikalni pomak) u vremenu prikazana je na slici 20. Numeriĉko modeliranje u geotehnici Izokrone dobivene proraĉunom programom SIGMA/W (slika 19) iste su kao one dobivene proraĉunom programom SEEP/W (slika 17). Slijeganje na kraju primarne konsolidacije iznosi 10 cm. Krivulja slijeganja vrha modela u vremenu 37 . Slika 20.4. Slika 19.

te nakon što zadamo Poissonov koeficijent ν′ = 0. 38 .4.33. Numeriĉko modeliranje u geotehnici Slijeganje na kraju primarne konsolidacije iznosi 10 cm. i Youngov modul elastiĉnosti: ( )( ) Iz toga slijedi: Iz navedenog vidimo da smo numeriĉkim modeliranjem programima SEEP/W i SIGAM/W kao i raĉunskim putem dobili istu vrijednost slijeganja na kraju primarne konsolidacije. Do istog bismo rezultata trebali doći i pomoću slijedećeg izraza: Potrebno je izraĉunati modul stišljivosti.

odnosno usvojena odgovarajuća proraĉunska svojstva tla (garbage IN garbage OUT). ZAKLJUĈAK Proraĉunska analiza vremenskog toka slijeganja. Proraĉunska analiza vremenskog toka slijeganja na konkretnom problemu izvedbe nasipa za TS Sisak provedena je korištenjem metode konaĉnih diferencija. Ona matematiĉkom diskretizacijom (pretvaranjem diferencijalnih jednadţbi u diferencijske) promatrani problem svodi na rješavanje sistema linearnih jednadţbi. koja je provedena u diplomskom radu. ali i povećavaju vrijednosti deformacionih modula spomenutih slojeva tla. Zakljuĉak 5. kako bi empirijska saznanja bila nadopunjena rezultatima numeriĉkih proraĉuna. Iz tog razloga je bilo potrebno naći rješenje za provedbu ubrzanja slijeganja. Tijekom diplomskog rada došao sam do zakljuĉka. treba iskoristiti u analizi stanja naprezanja i deformacija. ali i ojaĉanja temeljnog tla. Oni omogućavaju ubrzanje konsolidacijskih slijeganja u slabije propusnim slojevima površinske gline niske ili visoke plastiĉnosti i organske gline. koji najĉešće završavaju u arhivi. da je svaka on numeriĉkih metoda onoliko korektna koliko su korektni ulazni podaci. TakoĊer treba ustvrditi. Projektirana je uporaba šljunĉanih pilota. Dobivene vrijednosti trajanja primarne konsolidacije nisu prihvatljive. i to ispod nasipa debljine 3 metra. ali i toĉnost proraĉuna. da podaci geotehniĉkih mjerenja. 39 . pokazuje da je za 80%-tnu konsolidaciju slabije propusnih slojeva gline i organske gline potrebno do 10 godina. Pri tom postupku provodi se aproksimiranje nagiba krivulja preko odabrane vrijednosti diferencijskog koraka. Smanjenjem koraka povećava se broj linearnih jednadţbi.5.

Sveuĉilište u Splitu. Sveuĉilište u Zagrebu 8. pp. Roje-Bonacci. Ervin. 34. 43-54: Numerical modeling of consolidation with uncertainty in soil properties 9. Tanja. Krešo: Skripta za kolegij numeriĉko modeliranje. 1979.6. 2005. Nonveiller. Maksimović. : Mehanika tla.: Mehanika tla i temeljenje graĊevina. Ivandić. Canada.com/support/ 40 . GraĊevinski fakultet. Alberta. diplomski studij geoinţenjerstva. GraĊevinska knjiga Beograd 2. Školska knjiga Zagreb 3. Ivan: Metoda konaĉnih razlika. Szavits-Nossan. 2004. LITERATURA 1. Sveuĉilište u Rijeci 6. Milan. Vlasta: Nastavni materijali iz numeriĉkog modeliranja u geotehnici. GraĊevinski fakultet. Sofia.: Mehanika tla. Koţar. 3. GraĊevinski fakultet. Calgary.geoslope. Vlasta Szavits-Nossan: Nastavni materijali iz procesa teĉenja u tlu i stijeni. http://www. 2003. Literatura 6. Geotehniĉki fakultet Varaţdin 5. Sveuĉilište u Zagrebu 7. Geotehniĉki fakultet Varaţdin 4. No. GraĊevinski fakultet. GEO-SLOPE International Ltd. vol. Journal of Theoretical and Applied Mechanics.

............ Krivulja vremenskog toka slijeganja.. Parametri modela tla ......... 13 Slika 5................. Proračunski presjek za analizu vremenskog toka slijeganja .......................................................... 33 Slika 16....................... 36 Slika 19........................................................ 37 Slika 20...................... Postavljanje početnih uvjeta...................... Mreža konačnih elemenata .......................... GRAFIĈKI PRILOZI POPIS SLIKA I TABLICA: Slika 1.......................... 37 Tablica 1... Početni tlak vode po visini modela ....................................................... 31 Slika 13.................................... Model tla za proračun konsolidacijskih slijeganja programom SIGMA/W ........................................................... Krivulja slijeganja vrha modela u vremenu ........ 30 Slika 12........................................ 26 41 ... 11 Slika 4............................ Grafički prikaz disipacije pornog pretlaka................ Izokrone iz programa SIGMA/W ........... 34 Slika 17................... Postotak disipacije pornog pretlaka u vremenu ............... Krivulja ovisnosti stupnja konsolidacije U o vremenskom faktoru Tv .. Grafiĉki prilozi 7............................... 7 Slika 2................. 10 Slika 3..................... Model tla za proračun početnih uvjeta za konsolidaciju tla .................................... 35 Slika 18............................ izokrone ......... Element tla u sloju debljine 2d ............ 22 Tablica 2............................................................................................................................................................................................. Grafički prikaz vrijednosti pornih pretlakova u funkciji vremena . 31 Slika 14................................ 26 Slika 11............................................................................................7...... Proračunski parametri slabije propusnih slojeva tla ............................... 22 Slika 9. Mehanički model konsolidacije ........ 15 Slika 7...... 32 Slika 15.. 19 Slika 8................................................................................................ Izokrone iz programa SEEP/W ...... 25 Slika 10............. Konsolidacija sloja tla ........................... Grafička interpretacija Terzaghieve konsolidacije.................. 24 Tablica 3...................................................................................... Grafički prikaz aproksimacije derivacije.. Prosječni stupanj konsolidacije ................................................................................................................... 14 Slika 6............................................................................................. Vrijednosti pornih pretlakova za razdoblje do 10 godina ....................

opisujemo kako moţemo rješenje dobiti analitiĉkim putem (Terzaghieva teorija 1D konsolidacije). koji smo izraĉunali metodom konaĉnih diferencija. metoda konaĉnih diferencija. 42 . Saţetak 8. numeriĉke metode. tu se prvenstveno zadrţavamo na metodi konaĉnih diferencija. Geostudio Diplomski rada poĉinje s problemom konsolidacije. SAŢETAK AUTOR: Đuro Šilhan Numeriĉki postupci proraĉuna vremenskog toka slijeganja temeljnog tla TEMA: KLJUĈNE RIJEĈI: konsolidacija. vremenski tok slijeganja. gdje nas je zanimao proces vremenskog toka slijeganja programom SEEP/W i modeliranje slijeganja tla tijekom konsolidacije programom SIGMA/W. Da se ne zadrţavamo samo na teoriji pokazali smo i numeriĉki primjer iz inţenjerske prakse. Nadalje govorimo o numeriĉkim metodama koje se koriste u geotehnici.8. Diplomski rad završavamo primjerom raĉunalnog modeliranje u geotehnici programskim paketom GeoStudio.