‫  ا

ا  ا‬ 
‫و ا    و   آ  و د و   ا‬

@@Š’Ûa@lì܍c@lbi

‫ ﻭﺗﺴﻤﻰ ﺍﻷﻭﱃ‬.‫ ﻫﻮ ﺃﺳﻠﻮﺏ ﻳﺘﺄﻟﻒ ﻣﻦ ﺃﺩﺍﺓ ﺷﺮﻁ ﺗﺮﺑﻂ ﺑﲔ ﲨﻠﺘﲔ؛ ﺍﻷﻭﱃ ﺷﺮﻁ ﻟﻠﺜﺎﻧﻴﺔ‬:‫ﺍﻟﺘﻌﺮﻳﻒ‬
.‫ﲨﻠﺔ ﺍﻟﺸﺮﻁ ﻭﺍﻟﺜﺎﻧﻴﺔ ﺟﻮﺍﺏ ﺍﻟﺸﺮﻁ‬ 

Takrif:

Ertinya: Uslub Syarat ialah uslub yang mengandungi adat syarat yang mengikat antara dua
jumlah, jumlah pertama adalah syarat jumlah kedua. Jumlah pertama ialah jumlah syarat dan
kedua jawab syarat.
Oleh itu, boleh kita katakan jumlah syarat adalah sebab bagi jawab syarat.
Contohnya:

‫ﺢ‬
‫ﺠ‬
 ‫ﻨ‬ ‫ﻳ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺘ ﹺﻬ‬‫ﺠ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﻣ‬
Ertinya: barang siapa yang berusaha bersungguh-sungguh pasti berjaya. Oleh itu sebab untuk
berjaya adalah berusaha. Selain itu, jumlah syarat yang tidak ditutup dengan jawab syarat
adalah tergantung dan tidak difahami. Maka jawab syarat adalah pelengkap bagi jumlah syarat.
Dari takrif ini kita fahami bahawa jumlah yang mengandungi uslub syarat haruslah
mempunyai 3 rukun ini iaitu:
1- Adat syarat
2- Jumlah syarat
3- Jawab syarat

‫ﺢ‬ ‫ﺠ‬
 ‫ﻨ‬‫ﻳ‬

‫ﺪ‬ ‫ﺘ ﹺﻬ‬‫ﺠ‬
 ‫ﻳ‬

‫ﻦ‬ ‫ﻣ‬

Jawab Syarat

Jumlah/Feel Syarat

Adat Syarat

http://studyarab.blogspot.com/ 

Adawat Syarat
Adat syarat yang diguna pakai dalam uslub syarat ialah adawat syarat jazim dan
adawat syarat ghair jazim.

Jazim (yg
menjazamkan 2 feel)

Adawat
Syarat

Ghair Jazim (tidak
menjazamkan feel)

،‫ﺎﻥ‬‫ ﺃﻳ‬،‫ ﻣﱴ‬،‫ﻤﺎ‬‫ﻣﻬ‬ ،‫ ﻣﺎ‬،‫ﻦ‬‫ ﻣ‬،‫ﹺﺇﻥﹾ‬

‫ﺎ‬‫ ﹸﻛﻠﱠﻤ‬،‫ﺎ‬‫ ﹶﻟﻤ‬،‫ ﺇﹺﺫﺍ‬،‫ﺎ‬‫ ﹶﺃﻣ‬،‫ﻣﺎ‬‫ ﹶﻟﻮ‬،‫ﻻ‬‫ ﹶﻟﻮ‬،‫ﹶﻟﻮ‬

،‫ﺎ‬‫ﻴ ﹶﻔﻤ‬ ‫ ﹶﻛ‬،‫ﻴﺜﹸﻤﺎ‬ ‫ﺣ‬ ،‫ﻰ‬‫ ﺃﹼﻧ‬،‫ﻤﺎ‬‫ﻳﻨ‬‫ ﺃ‬،‫ﺃﻳﻦ‬
‫ﻱ‬
 ‫ﹶﺃ‬

Sila lihat nota di h+p://studyarab.blogspot.com/2011/04/al-jawazim-1.html untuk penerangan
lanjut. 

Contoh-contoh:

Contoh jumlah yang menggunakan adawat
syarat jazim

Contoh jumlah yang menggunakan adawat
syarat ghair jazim

‫ﺢ‬
‫ﺠ‬
 ‫ﻨ‬ ‫ﻳ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺘ ﹺﻬ‬‫ﺠ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﻣ‬

‫ﻙ‬ ‫ﻣ ﹸﻠﻮ‬ ‫ﻌﺎ‬ ‫ﻳ‬ ‫ﺱ‬
 ‫ﻨﺎ‬‫ﻣ ﹸﻞ ﺍﻟ‬ ‫ﻌﺎ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻤﺎ‬ ‫ﻴ ﹶﻔ‬‫ﹶﻛ‬

‫ﻢ‬ ‫ﻬ‬ ‫ﺗ ﹾﻔ‬ ‫ﺮﹾﺃ‬ ‫ﺗ ﹾﻘ‬ ‫ﹺﺇ ﹾﻥ‬

‫ﺾ‬
 ‫ﻔﻲ ﺍ ﹶﳌﺮﻳ‬ ‫ﺷ‬ ‫ﻣﺎ‬ ‫ﺐ‬
 ‫ﹶﻟﻮ ﹶﻻ ﺍﻟ ﱠﻄﺒﹺﻴ‬

‫ﺮﹾﺃ‬ ‫ﺮﹾﺃ ﹶﺃ ﹾﻗ‬ ‫ﺗ ﹾﻘ‬ ‫ﺎ‬‫ﻣ‬

(٤٦: !‫)ا‬

‫ﺪ ﹰﺓ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻪ‬ ‫ﻭﺍ ﹶﻟ‬‫ﻋﺪ‬ ‫ﺝ ﹶﻟﹶﺄ‬
 ‫ﻭ‬‫ﳋﺮ‬
‫ﻭﺍ ﺍ ﹸ‬‫ﺍﺩ‬‫ﻮ ﹶﺃﺭ‬ ‫ﻭﹶﻟ‬

---------

Contoh I’rab:
Jumlah adawat syarat jazim:

‫ﺢ‬
‫ﺠ‬
 ‫ﻨ‬ ‫ﻳ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺘ ﹺﻬ‬‫ﺠ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﻣ‬
‫ﺍﺳﻢ ﺷﺮﻁ ﺟﺎﺯﻡ‬:‫ﻦ‬ ‫ﻣ‬
@ ‫ ﻓﻌﻞ ﻣﻀﺎﺭﻉ ﳎﺰﻭﻡ ﲟﻦ ﻋﻠﻰ ﺃﻧﻪ ﲨﻠﺔ ﺷﺮﻁ‬:‫ﺪ‬ ‫ﺘ ﹺﻬ‬‫ﺠ‬
 ‫ﻳ‬

http://studyarab.blogspot.com/

‫ﲨﻠﺔ ﺷﺮﻁ ﻓﻌﻞ ﻣﻀﺎﺭﻉ ﳎﺰﻭﻡ ﲟﻦ ﻭﻋﻼﻣﺔ ﺟﺰﻣﻪ ﺍﻟﺴﻜﻮﻥ ﺍﻟﻈﺎﻫﺮﺓ ﻋﻠﻰ ﺁﺧﺮﻩ‪ .‬ﻭﺍﻟﻔﺎﻋﻞ ﺿﻤﲑ‬
‫ﻣﺴﺘﺘﺮ ﺟﻮﺍﺯﺍ ﺗﻘﺪﻳﺮﻩ ﻫﻮ‬
‫ﺢ‪ :‬ﻓﻌﻞ ﻣﻀﺎﺭﻉ ﳎﺰﻭﻡ ﲟﻦ ﻋﻠﻰ ﺃﻧﻪ ﺟﻮﺍﺏ ﺍﻟﺸﺮﻁ @‬
‫ﺠ‪‬‬
‫‪‬ﻳ ‪‬ﻨ ‪‬‬
‫ﺟﻮﺍﺏ ﺷﺮﻁ ﻓﻌﻞ ﻣﻀﺎﺭﻉ ﳎﺰﻭﻡ ﻭﻋﻼﻣﺔ ﺟﺰﻣﻪ ﺍﻟﺴﻜﻮﻥ ﺍﻟﻈﺎﻫﺮﺓ ﻋﻠﻰ ﺁﺧﺮﻩ‪ .‬ﻭﺍﻟﻔﺎﻋﻞ ﺿﻤﲑ‬
‫ﻣﺴﺘﺘﺮ ﺟﻮﺍﺯﺍ ﺗﻘﺪﻳﺮﻩ ﻫﻮ‪ .‬ﻭﺍﳉﻤﻠﺔ ﻣﻦ ﺍﻟﻔﻌﻞ ﻭﺍﻟﻔﺎﻋﻞ ﻻ ﳏﻞ ﳍﺎ ﻣﻦ ﺍﻹﻋﺮﺍﺏ‬
‫ﺝ ﹶﻟﹶﺄ ‪‬ﻋﺪ‪‬ﻭﺍ ﹶﻟ ‪‬ﻪ ‪‬ﻋﺪ‪ ‬ﹰﺓ‬
‫ﳋﺮ‪‬ﻭ ‪‬‬
‫‪‬ﻭﹶﻟ ‪‬ﻮ ﹶﺃﺭ‪‬ﺍﺩ‪‬ﻭﺍ ﺍ ﹸ‬

‫)ا! ‪(٤٦:‬‬

‫‪‬ﻭﹶﻟ ‪‬ﻮ‪ :‬ﻭﺍﻭ ﺍﻻﺳﺘﺌﻨﺎﻓﻴﺔ‪ ،‬ﻟﻮ‪ :‬ﺍﺳﻢ ﺷﺮﻁ ﻏﲑ ﺟﺎﺯﻡ‬
‫ﹶﺃﺭ‪‬ﺍﺩ‪‬ﻭﺍ‪ :‬ﲨﻠﺔ ﺷﺮﻁ ﻓﻌﻞ ﻣﺎﺿﻲ ﻣﺒﲏ ﻋﻠﻰ ﺍﻟﻀﻢ ﻻﺗﺼﺎﻟﻪ ﺑﻮﺍﻭ ﺍﳉﻤﺎﻋﺔ‪ .‬ﻭﺍﻟﻮﺍﻭ ﺿﻤﲑ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﺒﲏ ﻋﻠﻰ‬
‫ﺍﻟﺴﻜﻮﻥ ﰲ ﳏﻞ ﺭﻓﻊ ﻓﺎﻋﻞ‪.‬‬
‫ﺝ‪ :‬ﻣﻔﻌﻮﻝ ﺑﻪ ﻣﻨﺼﻮﺏ ﻭﻋﻼﻣﺔ ﻧﺼﺒﻪ ﺍﻟﻔﺘﺤﺔ ﺍﻟﻈﺎﻫﺮﺓ ﻋﻠﻰ ﺁﺧﺮﻩ‬
‫ﳋﺮ‪‬ﻭ ‪‬‬
‫ﺍﹸ‬
‫ﹶﻟﹶﺄ ‪‬ﻋﺪ‪‬ﻭﺍ‪ :‬ﻻﻡ ﺣﺮﻑ ﺟﻮﺍﺏ‪ ،‬ﺃﻋﺪ‪‬ﻭﺍ‪ :‬ﺟﻮﺍﺏ ﺷﺮﻁ ﻓﻌﻞ ﻣﺎﺿﻲ ﻣﺒﲏ ﻋﻠﻰ ﺍﻟﻀﻢ ﻻﺗﺼﺎﻟﻪ ﺑﻮﺍﻭ ﺍﳉﻤﺎﻋﺔ‪.‬‬
‫ﻭﺍﻟﻮﺍﻭ ﺿﻤﲑ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﺒﲏ ﻋﻠﻰ ﺍﻟﺴﻜﻮﻥ ﰲ ﳏﻞ ﺭﻓﻊ ﻓﺎﻋﻞ‪ .‬ﻭﺍﳉﻤﻠﺔ ﻣﻦ ﺍﻟﻔﻌﻞ ﻭﺍﻟﻔﺎﻋﻞ ﻻ ﳏﻞ ﳍﺎ ﻣﻦ‬
‫ﺍﻹﻋﺮﺍﺏ‪.‬‬
‫ﹶﻟ ‪‬ﻪ‪ :‬ﺟﺎﺭ ﳑﺠﺮﻭﺭ‬
‫‪‬ﻋﺪ‪‬ﺩﹰﺍ‪ :‬ﻣﻔﻌﻮﻝ ﺑﻪ ﻣﻨﺼﻮﺏ ﻭﻋﻼﻣﺔ ﻧﺼﺒﻪ ﺍﻟﻔﺘﺤﺔ ﺍﻟﻈﺎﻫﺮﺓ ﻋﻠﻰ ﺁﺧﺮﻩ‬

‫‪http://studyarab.blogspot.com/‬‬ 

Penting!

Jumlah jawab syarat tidak mempunyai I’rab, melainkan jika jumlah itu diiringi ‘fa’.
---------

Jawab syarat yang diiringi huruf ‘fa’.

Contohnya:

‫ﺎﺭ‬‫ﺖ ﺑ‬
 ‫ﻧ‬‫ﻚ ﹶﻓﹶﺄ‬
 ‫ﻳ‬‫ﻮ‬ ‫ﺑ‬‫ﻊ ﹶﺃ‬ ‫ﻄ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﹺﺇ ﹾﻥ‬
Ertinya: jika kamu mentaati ibu bapamu maka engkau anak yang taat.
Jawab syarat sama ada dengan adawat jazim atau tidak, kebiasaannya tidak diiringi dengan ‘fa’.
Tetapi jawab syarat menjadi wajib diiringi dengan ‘fa’ pada beberapa keadaan iaitu:

1) Jika jawab syarat merupakan jumlah ismiah.
2) Jika jawab syarat merupakan feeliah samada:
- Feel amar
- Feel mudhari; yang didahului huruf nahi (larangan)
- Feel yang didahului oleh istifham (kata tanya.)
3) Jika jawab syarat merupakan feel jamid, iaitu feel tidak boleh ditasrifkan seperti

(‫ﺴﻰ‬
 ‫ﻋ‬ /‫ﺲ‬
 ‫ﻴ‬ ‫ﹶﻟ‬/‫ﺲ‬
 ‫ﹺﺑ ﹾﺌ‬/‫ﻢ‬ ‫ﻌ‬ ‫)ﹺﻧ‬.
4) Jika jawab syarat didahului dengan (‫ﻑ‬
 ‫ﻮ‬ ‫ﺳ‬ /‫ﲔ‬
 ‫ﺍﻟﺴ‬/‫ﺪ‬ ‫ ﹶﻗ‬/‫ﻣﺎ‬ /‫ﻦ‬ ‫)ﹶﻟ‬.

http://studyarab.blogspot.com/

‫‪Contohnya:‬‬
‫‪Jumlah ismiah‬‬

‫ﺖ ‪‬ﻧﺎ ﹺﺟﺢ‪‬‬
‫ﺠ‪‬ﺘ ﹺﻬ ‪‬ﺪ ﹶﻓﹶﺄ‪‬ﻧ ‪‬‬
‫ﹺﺇ ﹾﻥ ‪‬ﺗ ‪‬‬

‫‪Jumlah feeliah‬‬

‫‪Feel jamid‬‬
‫)ﻧﻌﻢ‪/‬ﺑﺌﺲ‪/‬ﻟﻴﺲ‪/‬ﻋﺴﻰ(‬

‫‪Jawab yang didahului‬‬
‫‪oleh:‬‬
‫)ﻟﻦ‪/‬ﻣﺎ‪/‬ﻗﺪ‪/‬ﺍﻟﺴﲔ‪/‬ﺳﻮﻑ(‬

‫ﺐ ﹺﺇﹶﻟﻰ‬
‫ﺖ ﹶﻓﺎ ﹾﺫ ‪‬ﻫ ‪‬‬
‫ﺿ ‪‬‬
‫ﹺﺇ ﹶﺫﺍ ‪‬ﻣ ﹺﺮ ‪‬‬

‫ﺕ ﹶﻓﹺﻨ ‪‬ﻌ ‪‬ﻢ‬
‫ﺤﺎ ‪‬‬
‫ﺼﺎ‪‬ﻟ ‪‬‬
‫ﹺﺇ ﹾﻥ ‪‬ﺗ ‪‬ﻌ ‪‬ﻤ ﹾﻞ ﺍﻟ ‪‬‬

‫ﺱ ‪‬ﺳ‪‬ﺘ ﹾﻔ ‪‬ﻬ ‪‬ﻢ‬
‫ﺕ ﺍﻟﺪ‪ ‬ﺭ ‪‬‬
‫ﹶﻟ ‪‬ﻮ ﹶﻗ ‪‬ﺮﹾﺃ ‪‬‬

‫ﺐ )ﻓﻌﻞ ﺃﻣﺮ(‬
‫ﺍﻟﻄﱠﹺﺒﻴ ﹺ‬

‫ﲔ )ﻣﺴﺒﻮﻗﺔ‬
‫ﹶﺃ ‪‬ﺟ ‪‬ﺮ ﺍﻟ ‪‬ﻌﺎ ‪‬ﻣ ‪‬ﻠ ‪‬‬

‫)ﻣﺴﺒﻮﻗﺔ ﺑﺎﻟﺴﲔ(‬

‫ﺑﻨﻌﻢ(‬
‫ﺼﻴ‪‬ﺒ ‪‬ﻪ‬
‫ﺡ ‪‬ﻧ ‪‬‬
‫ﺠﺎ ‪‬‬
‫‪‬ﻣ ‪‬ﻦ ‪‬ﺟ ‪‬ﺪ ﹶﻓﺎﻟﻨ‪ ‬‬

‫ﻼ ‪‬ﺗ‪‬ﺘﹶﺄﺧ‪ ‬ﺮ ‪‬ﻣ ‪‬ﻦ‬
‫ﺖ ﹶﻓ ﹶ‬
‫ﺿ ‪‬‬
‫ﹺﺇ ﹶﺫﺍ ‪‬ﻣ ﹺﺮ ‪‬‬

‫ﺲ‬
‫ﺕ ﹶﻓﹺﺒ ﹾﺌ ‪‬‬
‫ﺴ‪‬ﻴﹶﺌﺎ ‪‬‬
‫ﹺﺇ ﹾﻥ ‪‬ﺗ ‪‬ﻌ ‪‬ﻤ ﹾﻞ ﺍﻟ ‪‬‬

‫ﻑ‬
‫ﺕ ‪‬ﺳ ‪‬ﻮ ‪‬‬
‫ﹺﺇ ﹶﺫﺍ ﺍ ‪‬ﺟ‪‬ﺘ ‪‬ﻬ ‪‬ﺪ ‪‬‬

‫ﺍﻟﺘ‪ ‬ﺪﺍ ﹺﻭﻱ )ﻣﺴﺒﻮﻕ ﺑﻨﻬﻲ(‬

‫ﲔ )ﻣﺴﺒﻮﻗﺔ‬
‫ﹶﺃ ‪‬ﺟ ‪‬ﺮ ﺍﻟ ‪‬ﻌﺎ ‪‬ﻣ ‪‬ﻠ ‪‬‬

‫ﺢ )ﻣﺴﺒﻮﻗﺔ ﺑﺴﻮﻑ(‬
‫ﺠ‪‬‬
‫‪‬ﺗ ‪‬ﻨ ‪‬‬

‫ﺑﺒﺌﺲ(‬
‫ﻉ ﺍﻟ ‪‬ﻮﺍ‪‬ﻟ ‪‬ﺪ‪‬ﻳ ﹺﻦ‬
‫‪‬ﻣ ‪‬ﻦ ﹶﺃ ﹶﻃﺎ ‪‬‬

‫ﺖ ﹶﻓ‪‬ﺘ ‪‬ﻮﻛﱠ ﹾﻞ ‪‬ﻋﻠﹶﻰ‬
‫ﹶﻓﹺﺈﺫﹶﺍ ‪‬ﻋ ‪‬ﺰ ‪‬ﻣ ‪‬‬

‫ﺴﻰ ﹶﺃ ﹾﻥ‬
‫ﻚ ﹶﻓ ‪‬ﻌ ‪‬‬
‫ﹺﺇ ﹾﻥ ‪‬ﺗ ‪‬ﻄ ‪‬ﻊ ﹶﺃ‪‬ﺑ ‪‬ﻮ‪‬ﻳ ‪‬‬

‫ﺠﻨ‪ ‬ﹸﺔ ‪‬ﻣ ﹾﺄ ‪‬ﻭﺍ ‪‬ﻩ‬
‫ﹶﻓﺎﹾﻟ ‪‬‬

‫ﷲ )ﻓﻌﻞ ﺃﻣﺮ(‬
‫ﺍِ‬

‫ﷲ )ﻣﺴﺒﻮﻗﺔ‬
‫ﻚﺍ ُ‬
‫‪‬ﻳ ‪‬ﺮ ‪‬ﺣ ‪‬ﻤ ‪‬‬

‫)ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ‪(١٥٩:‬‬

‫ﺑﻌﺴﻰ(‬

‫ﺼ ‪‬ﺮ ‪‬ﻩ‬
‫ﺼﺮ‪‬ﻭ ‪‬ﻩ ﹶﻓ ﹶﻘ ‪‬ﺪ ‪‬ﻧ ‪‬‬
‫ﹺﺇ ﱠﻻ ‪‬ﺗ‪‬ﻨ ‪‬‬
‫ﷲ )ﻣﺴﺒﻮﻗﺔ ﺑﻘﺪ(‬
‫ﺍُ‬
‫)ﺍﻟﺘﻮﺑﺔ‪(٤٠:‬‬

‫ﹺﺇ ﹾﻥ ﹸﺃ ‪‬ﺧﹺﺒ ‪‬ﺮ ‪‬ﻙ ﹶﺃ ‪‬ﺳ ‪‬ﺮﺍ ﹺﺭﻱ ﹶﻓ ‪‬ﻬ ﹾﻞ‬
‫‪‬ﺗ ‪‬‬
‫ﺤ ﹶﻔ ﹸﻈ ‪‬ﻬﺎ؟ )ﻣﺴﺒﻮﻗﺔ‬
‫ﺑﺎﻻﺳﺘﻔﻬﺎﻡ(‬

‫ﻭﺍﷲ ﺗﻌﺎﱃ ﺃﻋﻠﻢ‬
‫ﻭﺻﻠﻰ ﺍﷲ ﻋﻠﻰ ﺧﲑ ﺧﻠﻘﻪ ﺳﻴﺪﻧﺎ ﳏﻤﺪ ﻭﻋﻠﻰ ﺁﻟﻪ ﰲ ﻛﻞ ﶈﺔ ﻭﻧﻔﺲ ﻋﺪﺩ ﻣﺎ ﻭﺳﻌﻪ ﻋﻠﻢ ﺍﷲ‬
‫‪…..‬‬

‫‪http://studyarab.blogspot.com/‬‬

‫ﺍﳌﺮﺍﺟﻊ‪:‬‬
‫ ﺷﺮﺡ ﳐﺘﺼﺮ ﺟﺪﺍ ﻟﻠﻌﻼﻣﺔ ﺍﻟﺴﻴﺪ ﺃﲪﺪ ﺯﻳﲏ ﺩﺣﻼﻥ ﺭﲪﻪ ﺍﷲ‬‫ ﺍﻟﺸﺮﻭﺡ ﺍﻟﺒﻴﺎﻧﻴﺔ ﻋﻠﻰ ﺍﻷﺟﺮﻭﻣﻴﺔ ﻭﻣﺘﻤﻤﻬﺎ ﻟﻠﺸﻴﺦ ﺍﻟﺪﻛﺘﻮﺭ ﻋﻤﺮ ﻋﺒﺪ ﺍﷲ ﻛﺎﻣﻞ ﺭﲪﻪ ﺍﷲ‬‫‪ -‬ﻣﻠﺨﺺ ﻗﻮﺍﻋﺪ ﺍﻟﻠﻐﺔ ﺍﻟﻌﺮﺑﻴﺔ ﻟﻸﺳﺘﺎﺫ ﻓﺆﺍﺩ ﻧﻌﻤﺔ ﺭﲪﻪ ﺍﷲ‬

‫‪Ujang1230@28.12 .2011@927pm‬‬

‫‪http://studyarab.blogspot.com/‬‬