‫ א

א א‬ 
 ‫و א  
"! אאאو وو‬

Uslub al Qasam ‫ﺑﺎﺏ ﺃﺳﻠﻮﺏ ﺍﻟﻘﺴﻢ‬

Takrif:

Uslub al Qasam ialah salah satu uslub taukid (‫ )ﺍﻟﺘﻮﻛﻴﺪ‬iaitu uslub yang digunakan untuk
menguatkan hujjah atau fakta tertentu. Uslub ini mempunyai 3 adat atau rukun-rukunnya iaitu:
1. Adat al Qasam, iaitu huruf (‫ﺕ‬/‫ﺏ‬/‫ )ﻭ‬contohnya (‫ﷲ‬
ِ ‫)ﻭﺍ‬
2. Al Muqsam bih, iaitu nama yang digunakan untuk bersumpah seperti Allah (‫)ﺍﷲ‬.
3. Jawab al Qasam, iaitu hujjah yang hendak dikuatkan.
Contohnya:
Jawab al Qasam

Al Muqsam bih

Adat Qasam

(‫ﺮ‬ ‫ﺴ‬
ِ‫ﺨ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﲨﻠﺔ )ﹶﻟ‬

‫ﷲ‬
ِ‫ﺍ‬

‫ﻭ‬

‫ﻭ ﹶﻥ‬‫ﺘ ﹺﻬﺪ‬‫ﺠ‬
 ‫ﺮ ﺍ ﹸﳌ‬ ‫ﺴ‬
ِ‫ﺨ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﷲ ﹶﻟ‬
ِ ‫ﻭﺍ‬

(‫ﺮ‬ ‫ﺴ‬
ِ‫ﺨ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﲨﻠﺔ )ﹶﻟ‬

‫ﷲ‬
ِ‫ﺍ‬

‫ﺏ‬

‫ﻭ ﹶﻥ‬‫ﺘ ﹺﻬﺪ‬‫ﺠ‬
 ‫ﺮ ﺍ ﹸﳌ‬ ‫ﺴ‬
ِ‫ﺨ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﷲ ﹶﻟ‬
ِ ‫ﹺﺑﺎ‬

(‫ﺮ‬ ‫ﺴ‬
ِ‫ﺨ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﲨﻠﺔ )ﹶﻟ‬

‫ﷲ‬
ِ‫ﺍ‬

‫ﺕ‬

‫ﻭ ﹶﻥ‬‫ﺘ ﹺﻬﺪ‬‫ﺠ‬
 ‫ﺮ ﺍ ﹸﳌ‬ ‫ﺴ‬
ِ‫ﺨ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﷲ ﹶﻟ‬
ِ ‫ﺗﺎ‬

‫ﻭ ﹶﻥ‬‫ﺘ ﹺﻬﺪ‬‫ﺠ‬
 ‫ﺮ ﺍ ﹸﳌ‬ ‫ﺴ‬
ِ‫ﺨ‬
 ‫ﻳ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﷲ ﹶﻟ‬
ِ ‫ﻭﺍ‬
Ertinya : demi Allah, sesungguhnya tidak akan rugi orang-orang yang berusaha.
Contoh I’rab:
☺ http://studyarab.blogspot.com/

‫ ﻭﺍﳉﺎﺭ ﻭﺍﳉﺮﻭﺭ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻔﻌﻞ ﳏﺬﻭﻑ ﺗﻘﺪﻳﺮﻩ ﺃﺳﻢ‬،‫ ﺣﺮﻑ ﺟﺮ ﻭﻟﻔﻆ ﺍﳉﻼﻟﺔ ﳎﺮﻭﺭ‬:‫ﷲ‬
ِ ‫ﻭﺍ‬
‫ ﺣﺮﻑ ﻧﺼﺐ ﻭﺍﺳﺘﻘﺒﺎﻝ‬:‫ﻦ‬ ‫ﹶﻟ‬
.‫ﻓﻌﻞ ﻣﻀﺎﺭﻉ ﻣﻨﺼﻮﺏ ﺑﻠﻦ ﻭﻋﻼﻣﺔ ﻧﺼﺒﻪ ﺍﻟﻔﺘﺤﺔ ﺍﻟﻈﺎﻫﺮﺓ ﻋﻠﻰ ﺁﺧﺮﻩ‬:‫ﺮ‬ ‫ﺴ‬
ِ‫ﺨ‬
 ‫ﻳ‬
‫ ﻭﺍﳉﻤﻠﺔ ﻣﻦ ﺍﻟﻔﻌﻞ ﻭﺍﻟﻔﺎﻋﻞ ﻻ ﳏﻞ‬،‫ ﻓﺎﻋﻞ ﻣﺮﻓﻮﻉ ﻭﻋﻼﻣﺔ ﺭﻓﻌﻪ ﺍﻟﻮﺍﻭ ﻷﻧﻪ ﲨﻊ ﻣﺬﻛﺮ ﺳﺎﱂ‬:‫ﻭ ﹶﻥ‬‫ﺘ ﹺﻬﺪ‬‫ﺠ‬
 ‫ﺍ ﹸﳌ‬
.‫ﳍﺎ ﻣﻦ ﺍﻹﻋﺮﺍﺏ ﺟﻮﺍﺏ ﺍﻟﻘﺴﻢ‬
Dapat kita fahami di sini, bahawa :
1- Adat qasam ini adalah salah satu dari huruf jar. Oleh itu isim selepasnya iaitu al Muqsam
bih adalah berbaris bawah (majrur).
2- Kebiasaannya al Muqsam bih yang digunakan adalah lafaz jalalah ‘Allah’.
3- Jumlah jawab Qasam tidak ada I’rab.
---------•

Jawab al Qasam:

Jawab al Qasam terbahagi kepada 3 jenis iaitu:
1- Jumlah Ismiah (

‫)ﺟﻮﺍﺏ ﲨﻠﺔ ﺇﲰﻴﺔ‬

2- Jumlah Fe’liah (‫ﻓﻌﻠﻴﺔ‬

‫) ﺟﻮﺍﺏ ﲨﻠﺔ‬

3- Jumlah yang didahului huruf nafi. (‫ﺍﳌﻨﻔﻲ‬

‫)ﺟﻮﺍﺏ ﺍﻟﻘﺴﻢ‬

(1) Jawab Qasam Jumlah Ismiah.
Haruslah jawab itu ditaukidkan yakni dikuatkan dengan (‫ﻥ‬
‫)ﺇ ﹼ‬, (‫ )ﺍﻟﻼﻡ‬atau (‫ )ﺇ ﹼﻥ‬sahaja.
Contoh:

‫ﺩ‬ ‫ﻭ‬‫ﻭﺩ‬ ‫ﻢ‬ ‫ﻴ‬‫ﺮﺣ‬ ‫ﷲ ﹶﻟ‬
َ ‫ﹺﺇ ﱠﻥ ﺍ‬
‫ﺩ‬ ‫ﻭ‬‫ﻭﺩ‬ ‫ﻢ‬ ‫ﻴ‬‫ﺭﺣ‬ ‫ﷲ‬
َ ‫ﹺﺇ ﱠﻥ ﺍ‬
☺ http://studyarab.blogspot.com/

[cth (‫ﻥ‬
‫)ﺇ ﹼ‬, (‫])ﺍﻻﻡ‬
[cth (‫ﻥ‬
‫ )ﺇ ﹼ‬sahaja]

(2) Jawab al Qasam Jumlah Fe’liah.

Jika feel tersebut feel madhi, haruslah jawab itu ditaukidkan dengan (‫)ﺍﻟﻼﻡ‬, (‫)ﻗﺪ‬
atau (‫ )ﻗﺪ‬sahaja. Seperti:

‫ﺎ ﹸﺫ‬‫ﺳﺘ‬ ‫ﺎ َﺀ ﺍ ُﻷ‬‫ﺪ ﺟ‬ ‫ﷲ ﹶﻟ ﹶﻘ‬
ِ ‫[ ﻭﺍ‬cth (‫)ﺍﻟﻼﻡ‬, (‫])ﻗﺪ‬
‫ﺎ ﹸﺫ‬‫ﺳﺘ‬ ‫ﺎ َﺀ ﺍ ُﻷ‬‫ﺪ ﺟ‬ ‫[ ﻭﺍﷲ ﹶﻗ‬cth (‫ )ﻗﺪ‬sahaja]

Jika feelnya feel mudhari’, maka jawab itu hendaklah ditaukidkan dengan (

‫ﻻﻡ‬

‫ )ﺍﻟﻘﺴﻢ‬dan (‫)ﻧﻮﻥ ﺍﻟﺘﻮﻛﻴﺪ‬. Misal:

‫ﻗ ﹸﻞ‬‫ﺎ‬‫ﺪ ﱠﻥ ﺍﻟﻌ‬ ‫ﺘ ﹺﻬ‬‫ﺠ‬
 ‫ﻴ‬‫ﷲ ﹶﻟ‬
ِ ‫ﻭﺍ‬

[cth (‫ )ﺍﻟﻼﻡ‬dan (‫ﺍﻟﺘﻮﻛﻴﺪ‬

(3) Jawab al Qasam yang didahului huruf nafi (‫ﺍﳌﻨﻔﻲ‬

‫])ﻧﻮﻥ‬

‫)ﺟﻮﺍﺏ ﺍﻟﻘﺴﻢ‬.

Huruf nafi bekerja sebagai menafikan sesuatu perkara. Ia masuk pada jumlah ismiah
dan fe’liah. Antara hurufnya ialah (‫ )ﻻ‬dan (‫)ﻣﺎ‬. Perbezaan jumlah jawab yang ada
huruf nafi dengan jumlah lain ialah ia tidak perlu ditaukidkan.

Contohnya:
Jawab jumlah
ismiah

Jawab jumlah
fe’liah

‫ﻒ‬
 ‫ﺼ‬
 ‫ﻓﻲ ﺍﻟ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺣ‬ ‫ﷲ ﹶﻻ ﹶﺃ‬
ِ ‫ﻭﺍ‬
‫ﻒ‬
 ‫ﺼ‬
 ‫ﻓﻲ ﺍﻟ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺣ‬ ‫ﺎ ﹶﺃ‬‫ﷲ ﻣ‬
ِ ‫ﻭﺍ‬
‫ﺱ‬
 ‫ﺭ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺪ ﺍﻟ‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻮ‬‫ﷲ ﹶﻻ ﻳ‬
ِ ‫ﺑﹺﺎ‬
‫ﻩ‬ ‫ﺎ‬‫ﻦ ﹶﺃﺧ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺆ‬ ‫ﺎ ﹶﻥ ﺍ ﹸﳌ‬‫ﺎ ﺧ‬‫ﷲ ﻣ‬
ِ ‫ﺑﹺﺎ‬
----------

☺ http://studyarab.blogspot.com/

Jawab al Qasam ada huruf
nafi
Antara huruf nafi:

‫ﻦ‬ ‫ ﹶﻻ ﹶﻟ‬dan‫ﺎ‬‫ﻣ‬

Gabungan uslub al Syarat dan uslub al Qasam

Bangsa Arab selalu menggabungkan penggunaan uslub al Qasam dan uslub al Syarat dalam percakapan
harian mereka. Contohnya mereka berkata:

‫ﻢ‬ ‫ﻬ‬ ‫ﺗ ﹾﻔ‬ ‫ﷲ‬
ِ ‫ﺍ‬‫ﺮﹾﺃ ﻭ‬ ‫ﺗ ﹾﻘ‬ ‫ﹺﺇ ﹾﻥ‬
‫ﻢ‬ ‫ﻬ‬ ‫ﺗ ﹾﻔ‬

‫ﷲ‬
ِ ‫ﺍ‬‫ﻭ‬

‫ﺮﹾﺃ‬ ‫ﺗ ﹾﻘ‬

‫ﹺﺇ ﹾﻥ‬

Jumlah Jawab al Syarat

Huruf al Qasam dan al
Muqsam Bih

Jumlah al Syarat

Huruf al Qasam

Lihat, mereka menggunakan kedua-dua uslub, iaitu uslub al syarat dan uslub al qasam. Seperti
yang kita maklum kedua-dua uslub ini memerlukan jawabnya yang tersendiri. Sedangkan hanya
ada satu jawab di dalam sebuah jumlah. Maka bagaimanakah kita menentukan jawab bagi
sesuatu ayat?
Kaedah menyebut bahawa jawab ini terhenti kepada uslub yang datang lebih awal.
Dalam contoh tadi uslub al Syarat mendahului uslub al Qasam. Oleh itu jumlah (‫ﻢ‬
 ‫ﻬ‬ ‫ﺗ ﹾﻔ‬) ialah
jawab al syarat dan bukan jawab al qasam. Tandanya, feel ini majzum iaitu berbaris mati.
Kerana jawab al syarat mestilah majzum.

Contoh lain:

‫ﻦ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻬ‬ ‫ﻨ ﹾﻔ‬‫ﺮﹾﺃ ﻟﺘ‬ ‫ﺗ ﹾﻘ‬ ‫ﷲ ﹺﺇ ﹾﻥ‬
ِ ‫ﺍ‬‫ﻭ‬
‫ﻦ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻬ‬ ‫ﻨ ﹾﻔ‬‫ﻟﺘ‬

‫ﺮﹾﺃ‬ ‫ﺗ ﹾﻘ‬

‫ﹺﺇ ﹾﻥ‬

‫ﷲ‬
ِ ‫ﺍ‬‫ﻭ‬

Jumlah Jawab al Qasam

Jumlah al syarat

Huruf al syarat

Huruf al Qasam dan al
Muqsam bih

Jumlah di atas diawali dengan uslub al Qasam. Oleh itu jumlah pada akhir ialah jawab al Qasam.
Tandanya ialah terdapat (‫ )ام‬dan (‫ ) ن ا
آ‬pada jumlah jawab tersebut. Kerana jawab al
qasam feel mudhari’ mestilah ditaukidkan dengan kedua-dua tersebut.

☺ http://studyarab.blogspot.com/

‫‪Contoh-contoh:‬‬

‫ﺟﻮﺍﺏ ﺍﻟﻘﺴﻢ‪/‬‬

‫   ا
‬

‫   ا ‬

‫   ا  ا‬

‫   ا
 ا‬

‫ﺍﻷﻣﺜﺎﻝ‪/‬ﺍﻷﻧﻮﺍﻉ‬

‫ﺍﻷﻧﻮﺍﻉ‬

‫ﺍﻷﻧﻮﺍﻉ‬

‫ﷲ ﹶﻟ ‪‬ﺮﺣ‪‬ﻴ ‪‬ﻢ ‪‬ﻭﺩ‪‬ﻭ ‪‬ﺩ‬
‫ﹺﺇ ﱠﻥ ﺍ َ‬
‫ﻭﺍﷲ ﹺﺇ ﱠﻥ ﺍ ُﻷ ‪‬ﺳﺘ‪‬ﺎ ﹶﺫ ﹶﻟﻌ‪‬ﺎ‪‬ﻟ ‪‬ﻢ‬
‫ﺏ ﹶﻟ ‪‬ﻤ ﹺﻬﻢ‪‬‬
‫ﺑﺎﷲ ﹺﺇ ﱠﻥ ﺍﻟ ‪‬ﻜﺘ‪‬ﺎ ‪‬‬

‫ﻭﺍﷲ ﹶﻗ ‪‬ﺪ ﺟ‪‬ﺎ َﺀ ﺍ ُﻷ ‪‬ﺳﺘ‪‬ﺎ ﹸﺫ‬
‫ﺖ ﻓ‪‬ﻲ‬
‫ﺤ ‪‬‬
‫ﺠ‪‬‬
‫ﻭﺍﷲ ﻗﺪ ‪‬ﻧ ‪‬‬
‫ﺍ ِﻹ ‪‬ﻣ‪‬ﺘﺤ‪‬ﺎ ﹶﻥ‬

‫)ﺟﻮﺍﺏ ﺍﻟﻘﺴﻢ ﻣﻘﺘﺮﻥ ﺑﺈﻥﹼ‬

‫)ﲨﻠﺔ ﻓﻌﻠﻴﺔ ﻓﻌﻠﻬﺎ ﻓﻌﻞ‬

‫ﻭﺍﻟﻼﻡ(‬

‫ﻣﺎﺿﻲ(‬

‫ﷲ ‪‬ﺭﺣ‪‬ﻴ ‪‬ﻢ ‪‬ﻭﺩ‪‬ﻭ ‪‬ﺩ‬
‫ﹺﺇ ﱠﻥ ﺍ َ‬
‫ﻭﺍﷲ ﹺﺇ ﱠﻥ ﺍ ُﻷ ‪‬ﺳﺘ‪‬ﺎ ﹶﺫ ﻋ‪‬ﺎ‪‬ﻟ ‪‬ﻢ‬
‫ﺏ ‪‬ﻣ ﹺﻬﻢ‪‬‬
‫ﺑﺎﷲ ﹺﺇ ﱠﻥ ﺍﻟ ‪‬ﻜﺘ‪‬ﺎ ‪‬‬

‫ﺠ‪‬ﺘ ﹺﻬ ‪‬ﺪ ﱠﻥ ﺍﻟﻌ‪‬ﺎ‪‬ﻗ ﹸﻞ‬
‫ﷲ ﹶﻟ‪‬ﻴ ‪‬‬
‫ﻭﺍ ِ‬
‫ﻼ ‪‬ﻡ‬
‫ﺤ ‪‬ﻦ ﺍﻹِﺳ ﹶ‬
‫ﺠ‪‬‬
‫ﺗﺎﷲ ﹶﻟ‪‬ﻴ‪‬ﻨ ‪‬‬
‫ﷲ ‪‬ﺳ‪‬ﻨﺪ‪‬ﺍ‪‬ﻓ ‪‬ﻌ ‪‬ﻦ ‪‬ﻋ ﹺﻦ ﺍﻟ ‪‬ﻮ ﹶﻃ ﹺﻦ‬
‫ﺑﺎ ِ‬

‫)ﺟﻮﺍﺏ ﺍﻟﻘﺴﻢ ﻣﻘﺘﺮﻥ‬

‫)ﲨﻠﺔ ﻓﻌﻠﻴﺔ ﻓﻌﻠﻬﺎ ﻓﻌﻞ‬

‫ﺑﺎﻟﻼﻡ ﻓﻘﻂ(‬

‫ﻣﻀﺎﺭﻉ(‬

‫ﺠ‪‬ﺘ ﹺﻬﺪ‪‬ﻭ ﹶﻥ‬
‫ﺴ ‪‬ﺮ ﺍ ﹸﳌ ‪‬‬
‫ﺨِ‬
‫ﷲ ﹶﻟ ‪‬ﻦ ‪‬ﻳ ‪‬‬
‫ﻒ ﻭ‪‬ﺍ ِ‬
‫ﺼ ‪‬‬
‫ﷲ ﹶﻻ ﹶﺃ ‪‬ﺣ ‪‬ﺪ ﻓ‪‬ﻲ ﺍﻟ ‪‬‬
‫ﻭﺍ ِ‬
‫ﺖ ‪‬ﻣ‪‬ﺒ ﱢﻜﺮﹰﺍ‬
‫ﷲ ‪‬ﻣﺎ ﹺﻧ ‪‬ﻤ ‪‬‬
‫‪‬ﻭﺍ ِ‬
‫ﺐ‬
‫ﺻ ‪‬ﻌ ‪‬‬
‫ﺱ ‪‬‬
‫ﻭﺍﷲ ‪‬ﻣﺎ ﺍﻟ ‪‬ﺪ ‪‬ﺭ ‪‬‬
‫ﺲ‬
‫ﻚ ﹶﺃ ‪‬ﻣ ﹴ‬
‫ﷲ ‪‬ﻣﺎ ‪‬ﺭﹶﺃ‪‬ﻳ‪‬ﺘ ‪‬‬
‫ﹺﺑﺎ ِ‬
‫ﷲ ‪‬ﻣﺎ ﺍﻟ ﱠﻄ ‪‬ﻌﺎ ‪‬ﻡ ‪‬ﺣﺎ ‪‬ﺭ‬
‫ﹺﺑﺎ ِ‬

‫وا أ ‬
‫وا   م ا‬
‫و( ا  &' &‪    %‬و ‪ "# $‬آ!  و  د  و  ا‬
‫ا')ن‪:‬‬
‫ ا
‪ 0-1‬ا ي آ
ر ‪ ,-‬ا'ا)"‬‫ ‪ 7 89‬ا ا‪ 6‬ا'‪ 
4 5‬ذ ‪2#‬اد ‬‫‪Ujang1230@31.12.2011@1209pm‬‬

‫‪☺ http://studyarab.blogspot.com/‬‬