5. poglavlje 1. Navedite definiciju pojma društvo.

Društvo čini sveukupnost individuuma koji odvijaju organizirane ljudske djelatnosti i koji su povezani proizvodnim odnosima karakterističnim za određeni historijski stupanj razvoja. 2. Objasnite zašto za društvene potrebe možemo reci da su jedan od najznacajnijih cinilaca nastanka društvenih pojava. Individuumi nezavisno i nužno od vlastite volje, na bazi razvijenih potreba koje treba da budu zadovoljene, stupaju u različite interakcije sa drugim pojedincima i društvenim grupama, i kao rezultat uzajmanog djelovanja ljudi u okviru različitih vidova djelatnosti nastaje ono što se naziva društvenom pojavom. Zbog toga su društvene potrebe jedan od najznačajnijih činilaca nastanka društvenih pojava. 3. Objasnite ulogu i znacaj fenomena rada u društvu. Može se konstatovati da je suština pojava vezana za pojam rada. U čovjekovom povjesnom razvoju rad je odigrao primarnu ulogu jer je omogućio čovjeku da razije vlastite potencijale i emancipuje se od drugih živih vrsta oslobađajući se na taj način postepeno zavisnosti prirodnih sila. Prinuđen da zadovoljenje vlastitih potreba traži u prirodnom miljeu, da neposredno datu prirodu transformira i prilagođava vlastitim potrebama, čovjek je došao do spoznaje o neraskidivoj vezi sa prirodom i o nužnosti savladavanja prirodnih determinizama kroz rad. Rad je kao kolektivni čin integrativna sila u društvu, jer kroz proces rada čovjek stupa u interakciju sa drugim ljudima, uspostavlja odnose saradnje sa bi njegova proizvodna ali ne samo proizvodna, djelatnost poprimila karakter racionalnosti, i da bi u krajnjoj liniji čovjek, u kooperaciji sa drugim ljudima uspješno mogao zadovoljiti vlastite i društvene potrebe. Rad je u osnovi sadržaj procesa i odnosa u društvu. Čovjek vlastitu društvenost, između ostalog, iskazuje kroz rad i u tom smislu društvo se može posmatrati kao najširi okvir reprodukcije društvenih individuuma. U osnovi zajedničkog kolektivnog napora ljudi sa zajednički savladaju prirodne ali i društvene sile, jeste rad. 4. Ukratko objasnite neke osnovne karakteristike (specificnosti) koje manifestuju društvene pojave. Prva specifičnost koja se uočava kod društvenih pojava jeste razlikovanje između društvenih i prirodnih pojava. Dok prirodne pojave nastaju kao rezultat djelovanja prirodnih zakona, dakle nezavisno od čovjekove prakse, dotle su društvene pojave rezultat međusobnog djelovanja ljudi, proizašle iz društvenog determinizma koji ne djeluje slijepom nužnošću prirodnih zakona. Druga specifičnost koju manifestuje sruštvena pjava jeste to što društvena pojava je istovremeno i individualna i društvena. Iako na prvi pogled društvena pojava manifestuje vlastiti individulani karakter, ona je, u krajnjoj liniji, rezultat uzajamnog djelovanja više pojedinaca u društvu objedinjenih u različite društvene grupe, tako da je svaki individualni čin istovremeno i društveni čin.

• sistem djela civilizacije koja cementiraju globalnu strukturu. odnosno klasifikacije globalnih društava 1. Podjela društvenih procesa na: primarne i sekundarne. 9. Navedite najmanje dvije podjele društvenih procesa. 10. Društveni odnosi mogu biti: pojedniačni i grupni. • skala načina podjele rada i akumulacije. Podjelu društvenih procesa možemo izvršiti s obzirom na način odvijanja u društvu. te prema mogućnosti uticaja ljudi na nastanak i odvijanje društvenog procesa. 8. te prolazni ili trajni. 7. Suština društvenih procesa je povezivanje ljudi u područijma njihovih različitih djeltanosti ili aktivnosti. prema dužini njihovog trajanja. podjela na: jednostave i kompleksne. Koju dimenziju društva manifestuju društveni procesi. te na skrivene i manifestantne. zatim podjela na: proces struktuiranja (građenja) i proces destrukcije (razgrađivanja). dok društvene tvorevine predstavljaju relativno stabilizovane. 6. Na osnovu kojih kriterijuma Gurvic ustanovljava tipologiju globalnih društava? Gurvicijeva tipologija globalnih društava temelji se na više kriterijuma: • hijerarhija grupacija. Navedite najmanje dva kriterija na osnovu kojih možemo izvršiti podjelu društvenih odnosa. zatim prema sadržaju procesa. te s obzirom na način uspostavljanja veze između između pojedinaca i grupa u društvu u smislu prisustva ili odsustva različitih vidova nejednakosti. • skala temporaliteta • formula globalnog socilanog determinizma. iskristalizirane. Navedite najmanje dvije podjele društvenih odnosa. a koju društvene tvorevine? Društveni procesi manifestuju dinamičku dimenziju društva. • hijearhija društvenih reglementacija. Društvene odnose možemo podijeliti u zavinosti od broja pojedinaca koji stupaju u odnos.5. • kombinacija manifestacija društvensoti. Navedite najmanje dva kriterija na osnovu kojih možemo izvršiti podjelu društvenih procesa. 6. Navedite šta je suština društvenih procesa.poglavlje Problem tipologije. zatim odnosi konkurencije i odnosi saradnje. trajne društvene odnose i izražavaju statičku dimenziju društva. .

osnovna obilježja 5. Jača uloga moći novca i pozitivnog prava. Navedite i objasnite tipove društvenih formacija koje razlikuje Habermas. Mogućim klasnim konfliktom se „upravlja“ i taj konflikt biva usmjren prema ekonomskom području i manifestuje se u formi periodičnih kriza. 2. Koji su uzroci doveli do promjena u nacinu proizvodnje pri prelasku iz feudalne u kapitalisticku društveno-ekonomsku formaciju. nego dolazi do „prekida procesa akumulacije“ . ljudi proizvode za zadovoljenje elementarnih potreba. Razmjena postaje dominantnom usmjeravajućom silnicom društva. osvajačke pomorske ekspedicije. formacija koja prethodi visokokulturnoj. • socijalna i sistemtska integracija. liberalno kapitalistička fomacija. Privredni sistem je odvnojen od političkog. . Smanjuje se konjuktura kriza i depresija.2. nagomilavali su bogatstvo koje je u određenim društvenim okolnostima. U tom smislu moguće je govoriti o krizi sitema. Savremeni kapitalizam . 3. Institucionalno jezgro cjelokupnog sistema više nije država. Rodbinski sistem veza je osnova institucionalnog sitema. Treća: temeljni princip porizilazi iz odnosa najamnog rada i kapitala. značilo formiranje pretpostavki za nastanak prvobitne akumulacije kapitala.ekonomsku formaciju odigrao se također pod uticajem promjene u načinu proizvodnje koja je uslovljena određenim tehničkim pronalascima i geografskim otkrićima. • tip krize.   Kapitalizam 4. Suprotnost interesa se ne manifestuje direktno kroz klasne sukobe. Stalna karakteristika ovog društva su krize i klasni sukobi koji mogu voditi ka rušenju političkog sistema. Država postaje komplement tržišta. tradicionalna. Ne stvara se višak proizvoda. Aparat vlasti je birokratizam. Geografska otkrića. Institucionalno jezgro sistema je držva koja obavlja funkcije vlasti i usmjervanja. Habermas razlikuje tri tipa društvenih formacija: 1. Na osnovu kojih kriterijuma Habermas razlikuje tipove društvenih formacija? Habermas razlikuje tipove društvenih fomacija uzimajući u obzir tri kriterijuma: • organizacijski princip. Prelazak iz feudalne u kapitalističku društveno . Druga: temeljni organizacioni tip društva je klasna vlast koja poprima formu politčke vlasti. uz istovremeno dejstvo tehnoloških izuma. 3. protuvriječnost između društvenog karaktera proizvodnje i privatnog prisvajanja od strane kapitalističke klase. Fundamentalen protuvriječnosti kapitalizmu: 1. Navedite neke od fundamentalnih društvenih protivrjecnosti u kapitalizmu. Prva: organizacijski princip ovih društava temelji se na naglašenoj funkciji starosne dobi o pola.

klasa nezvisnih (stručnjaci. protuvriječnost porasta organskog sastava kapitala – usljed predominacije automackih strojeva i općenito procesa automatizacije koji su rezultat bezpoštenih konkurenckih odnosa.2. • finansije. birokrati. činovnici. Koje su. izvođači) 3. Kako izgleda klasna struktura postindustrijskog društva prema Alenu Turenu? Prema Turenu klasna struktura post insdustrijskog društva: 1. temeljni sukob u društvu više nije sukob između rada i kapitala. nego je to sukog između tehnobirkokratije i subordiniranih društvenih klasa i slojeva. dakle. • monopolska faza (predominacija automackih strojeva) Opšte tendencije razvoja savremenog kapitalizma  7. obrtnici za usluge). 4. . racionalizatori). Navedite dominantne ekonomske sektore koji. Po Turenu. 2. 3. 3. sljedeća protuvriječnost je da kapitalisti „vladaju“. nego je to sve više borba za dominantni uticaj u procesu donošenja strateških društvenih odluka. po Alenu Turenu. Prema Belu dominantni ekonomski sektori koji karakteriziraju postindustrijsko društvo su : • transport. • državni kapitalizam (naglašena intervencija države). 9. 2. Razlikujemo sljedeće faze kapitalizma: • liberalna faza (slobodna konkrencija). potčinjeni ili subordinirane klase (dirigirani. karakteriziraju postindustrijsko društvo. centralni problem budućeg postindustrijskog društva biće problem otuđenja ličnosti. 6. protuvriiječnost između radničke i kapitalističke klase. eksperti. • osiguranje. posjeduju sredstva za proizvodnju. ali ne upravljaju. • administracija. osnovne karakteristike razvojnih tendencija savremenog kapitalizma prema postindustrijskom društvu.Navedite razlicite razvojne faze kapitalizma. 8. prema Danielu Belu. osnovne karakteristike razvojnih tendencija savremenog kapitalizma prema postindustrijskom društvu su: 1. • naučno istraživanje. • nekretnine. vladajuće klase (tehnokrati. • trgovina.jer je upravljanje povjereno menadžerima. izvori temeljnog sukoba nisu u protuvriječnostima između atogonsitičkih klasa.

10. dakle ekonomski sistem. Ako se za kriterijum tipologije društva uzme način zadovoljenja egzistencijalnih potreba. za razliku od ljudi . 2. • neokolonijalizam. biljnih kultura. 5. inteziviranje eksploatacije i zaoštravanje klasne borbe. Direktan je uticaj i zavisnost ljudi od prirodnog determinizma. 3. 4. 4. • lokalni ratovi. Navedite tipove društava gdje za osnovni kriterijum tipologije uzimamo nacin zadovoljavanja egzistencijalnih potreba. dakle ekonomski sistem tada se društva mogu podjeliti na: 1. te ekspanzija multinacionalnih kompanija. 3. U lovaško sakupljačkom društvu ljudi obezbjeđuju sredstva za život loveći životinje i sakupljajući plodove prirode. Dominantan tip veze između ljudi je krvnosrodnički odnos. hortikulturalna. industrijska. Podjela rada vrši se prema spolu i dobi. 11. pokreti za demonopolizaciju odlučivanja. novo proširenje funkcija države u svim oblastima društva s ciljem reprodukcije kapitalističkih odnosa. tranzicijska. Koji je osnovni zahtjev koji postavljaju ti pokreti i koju vrstu monopolizacije osporavaju? Suština mnogobrojnih društvenih pokreta je osporavanje monopolizacije odlučivanja o vitalnim pitanjima društva i postavljanje zahtjeva da široki slojevi odlučuju o krucijalnim pitanjima budućeg razvoja (antinuklearni projekti. ekspanzija sektora usluga. 12. dalja internacionalna koncentracija i centralizcaija kapitala. Antinuklearni pokreti. lovačko sakupljačka. Hortikulturna društva karkterišu se sistemckim uzgajanjem biljaka. paticipaciju idr. koji je i dalje osnovna pokretačka snaga ekonomskog rasta i razvoja. koje služe kao osnovna hrana. Izdvojite i objasnite osnovne karakteristike tih društava. posebno između antagonističkih klasa. Izdvojite neke od osnovnih karakteristika tendencija razvoja savremenog kapitalizma koje navodi Mandel. Koje su sociološke konsekvence tog jaza? Sociološke konsekvence tog jaza jesu: • proširenje i inteziviranje klasne eksploatacije na međunarodnom planu. Ljudi ovih društava imaju relativno konstantna staništa. • borba za intersene sfere. pokreti za zaštitu covjekove okoline i slicni mnogobrojni društveni pokreti se javljaju kao reakcija na odredenu društvenu situaciju. Aktualne razvojne tendencije kapitalizma pokazuju da se sve više produbljuje tehnološki jaz izmedu razvijenih i nerazvijenih zemalja. 5. 2. projekti za zaštitu okoline. 6. agrarna. profit. dominacija ideologije o svemoći tehnologije u kasnom kapitalizmu. Po Mandelu.) 13. osnovne karakteristike tendencija razvoja savremenog kapitalizma su: 1.

osnovni cilj u preduzeću je uvećanje kapitala. Prema tome društvena struktura označava prije svega sastav društva. organizacija rada u preduzeću je pod snažnim utjecajem tehnološke inovacije. uslovljenost podjele rada u preduzeću tehnološkim zahtejvima. odnosno strukture i funkcije. U ovim društvima javljase stanovit višak proizvoda koje će kasnije poslužit za nagomilavanje bogatstva i pojavu nejednakosti između šlanova društva. graditi. ekonomske i političke zavisnoti prema razvijenim industrijskim društvima. Pojam industrijskog društva vežese za pojam industrijske revolucije. Aronu glavna obilježja industrijskog društva su: 1. formiranjem tržišta radne snage. 2. menadžeri postaju jednom od najznačajnijih društvenih grupa. 14. Koja su glavna obilježja industrijskog društva prema R. koji su kljucni elementi društvene strukture prema funkcionalistima? . Struktura ovih društava je relativno složena i stratificirana. Kako se shvata društvena struktura u okviru funkcionalizma? Predstavnici funkcionalzima poistovjećuju pojam strukture i sistema. trgovina. odnosno racionalnim upravljanjem preduzećem. Sociolozi funkcionalističke orjentacije stavljaju težite na statičku dimenziju društvene strukture. uobličavanje preduzeća kao osnovne proddukcione ćelije. Ako imamo u vidu strukturu globalnog društva. Tehnostruktura. S obzirom na viška proizvoda moguća je razmjena. 7. postkapitalističko ili informatičko društvo karakteriše porast značaja znanja. pojimajući strukturu kao sistem trajno uspostavljenih odnosa između pojedinca i grupa. Tranzicijska društva. poglavlje 1. tako da ova društva itovremeno sadrđavaju neke elemente npr. 7. Postindustrijsko. 3. 4. 6. potpuno razdvajanje proizvodne i potrošačke djelatnosti. Industrijska revolucija je rezultat velikih tehnoloških ekonomskih i društvenih promjena koje su se desile između 1760. Ponekad se nazivaju i seljačikm društvima. Navedite etimološko znacenje pojma strukture. što se postiže ekonomskim računom. Agrarna durptva su tradicionalne zajednice u kojima dominiraju agrikultura i zanatska proizvodnja. sastaviti. i 1850. 5. pa se nazivaju i industrijskim invativnim društvima. 3. Akcent je na znanju u produkciji novog znanja kao osnovice za permanentnu društvenu inovaciju koja je onova socijalne ogranizacije. svjedoče o postojanju jednog broja društava u okviru kojih he naglašena tehnološka. Savremena agrarna društva najčešće se tretiraju u nerazvijenim društvima s visokim stupnjem tehološke. koncentracijom radne snage u urbanim zonama. Agrarnih i industrijskih društava i striktno se ne mogu svrstai niti pod bilo koji prethodno navedeni tip društva. Dva su bitna procesa: kontinalna industrazacija i inovacija. godine. Aronu? Prema R. 2. usluga. Glagol struere u latinskom jeziku znači: slagati. a koja su dovele do nastanka mašinskog industrijskog načina proizvodnje.iz lovačko sakupljačkih društava. potrošnje i slobonog vremena. ekonomska i društvena promjen. Etimološki riječ struktura ponikla je iz latinskog jezika.

raspodjele. Zašto možemo reci da je u procesima determinacije ekonomska sfera odlucujuca? U procesu determinacije ekonomska sfera je odlučujuća stoga što ljudi ponajprije proizvodnom djelatnošću moraju reprudokovati sebe kao biološke jedinke. 4. potrošnje i odnosima prema sredstvima za proizvodnju. Pojedinac ili grupa zauzimaju istovremeneo veći broj statusa: porodični status. Uloga se manifestuje kroz sumu očekivanih ponačanja koja su povezana s određenim statusom u društvu.Ako imamo u vidu strukturu golbalnog društva tada možemo konstatovati. grupe. 8. 6. Najznačajniji od tih elemenata su: institucija. Kojim odnosima je izražen nacin proizvodnje materijalnog života? Način proizvodnje materijalnog života je izražen u odnosima proizvodnje. Socijalni status pojedinca ili grupe može iskazivati visoko ili nisku poziciju u strukturi. Navedite tri osnovna pojavna oblika interakcijskog uslovljavanja ekonomske strukture i društvene nadgradnje? Tri osnovna pojavana oblika interakcijskog uslovljavanja ekonmske strukture i društvene nadogradnje: • determinirajući uticaj baze na nadogradnju • povratni uticaj nadogradnje na bazu • relativna samostalnost društvene nadogradnje. uloge i norme. 10. politički ili religijski. razmjene. Na osnovu zauzimanja socijalnog statusa ljudi stvaraju društvene krugove u kojima se kreću i komuniciraju. 7. U cemu se ogleda dvojako djelovanje društvene nadgradnje na ekonomsku sferu društva? Društvena nadgradnja može dvojako da djeluje na ekonomsku sferu društva. Institucije otjelovljuju cjelinu normi i uloga koje određuju šta je legitimno. Ona može da: • Ubrzava razvoj materijalnih proizvodnih snaga ili . naročito na stupanj razvijenosti materijalnih proizvodnih snaga. Objasnite znacenje socijalnog statusa? Socijalni status ukazuje na određena prava i obaveze pojedinca. a šta nije u okviru nekog oblika društvene organizacije. profesionalni status. 5. kao smatraju funkcionalisti. etnički. 9. Objasnite znacenje društvene uloge? Društvena uloga izražava dinamičku dimenziju statusa. Pojam institucije je odgovor na pitanje na koji način društvo zadovoljava svoje osnovne potrebe. da se društvena struktura sastoji od nekoliko kljućnih elemenata. Šta podrazumjevamo pod pojmom institucije? Pod pojmom instutcije se može podrazumjevati određeni broj ljudi čije je ponašanje determinisano normama i ulogama. statusi.

iste ili slične potrebe. manji ili veći stepen konkurencije između članova. 2. Zbog cega sa promjenom ekonomske strukture društva sporije dolazi do promjena u društvenoj nadgradnji? Sa promjenom ekonomske strukture društva sporije dolazi do promjena u društvenoj nadgradnji. 8. Prema Armanu Kivijeu sociologija treba prije svega da proučava strukturu i funkcionisanje društvenih grupa. ritam. funkcije itd. interes. Koja su to dva obilježja društvene grupe koja Gurvic izdvaja? Dva obiljećja društvene grupe koje Gurvic izdvaja su: funkcionalnost i trajanje. 11. odnosno isti ili sličan način zadovoljenja potreba. trajanje. kolektivne predstave i osjećanja (religija. cilj. 11. a koja u krajnjoj instanci rezultira kolektivnim predstavama i osjećanjima zajedničke pripanosti. U tom smislu. Društevna grupa je mnoštvo pojedinaca povezanih zajedničkom djeltanošću i zajedničkim interesom s ciljem zadovoljenja valstitih potreba. sličan ili identičan način života. Sociologija prilikom istraživanja društvenih grupa prema Armanu Kivijeu treba. klasna svijest itd. poglavlje 1. Uzimajuci u obzir razlicite kriterijume konstituisanja grupe kao što su: sadržaj. 7.• Usporava razvoj materijalnih proizvodnih snaga. osjećaj zajedničke pripadnosti. navedite jedno od mogucih pojmovnih odredenja društvene grupe. 4. Navedite koje su to dvije znacajke. 9. 6. Gurvic smatra da postoje dva osnovna obilježja grupe. 3. 8. zajedničke vrijednosti.) 4. 10. 3. . prije svega. Navedite jedanaest osnovnih karakteristika koje posjeduje svaka društvena grupa. više ili manje trajni odnosi. djelatnost. zbog toga što društvena nadgradnja posjednuje relativno automoniju (samostalnost). 2. kooperacija ili saradnja između članova grupe. obim. Na osnovu razlicitih definicija društvene grupe možemo izdvojiti 11 osnovnih karakteristika koje posjeduje svaka društvena grupa. koji u okviru sličnog ili identičnog načina života uspostavljaju više ili manje trajnu mrežu odnosa na bazi mađusobne saradnje ili kooperacije proizašle iz sistema zejdničkih društvenih vrijednosti. 5. da ispita dvije njene znacajke. Osnovne karakteristike svake društvene grupe su: 1.

grupe mogu biti: parcijalne i globalne. politička stranka. posredstvom koje grupa postiže cilj. Objasnite karakteristike procesa strukturacije u društvenim grupama. Procesi struktuacije izražavaju tendenciju svake društvene grupe da obezbjedi vlastito trajanje u vremenu i prostoru. odnosno društava u cjelini. bilo izvan grupe. a koje u globalne. ili su rezultat unutargrupne konkurencije među člnaovima. Procesi strukturacije proizilaze iz osnovne djeltanosti grupe. Ti procesi vode ka destrukciji. Da se reprodukuje. 9. kao što to može biti. da se reprodukuje. 7. 8. konflikti. svaka društvena grupa mora trajno da savladava odredene procese. Time grupa pokušava da što više afirmiše odnose saradnje među člnaovima te da na taj način ojača koheziju valstite strukture. 6. i ona mora da ih trajno savladava ukoliko teži da opstane tj. dezintegraciji grupe. Takva grupa je. Koju vrstu medusobnih odnosa ce najcešce uspostavljati društvene grupe cija je djelatnost ista ili slicna? Društvene grupe čija je djelatnost ista ili slična će najčešće uspostavljati odnos suprotnosti. Navedite usljed cega nastaju procesi koji mogu voditi ka destrukciji odnosno dezintegraciji grupe. Na taj način grupa teži da svoju strukturu ulini što kozistentnijom. 10. .5. Na osnovu kojeg kriterija možemo podjeliti grupe na parcijalne i globalne? Navedite koje grupe ubrajamo u parcijalne. U okviru djelatnosti grupe jednovremeno se razvija odnos saradnje i kooperacije kao i odnosi koji su utemeljeni na većem ili manjem stupnju konkurancije .što grupi obezbjeđuje dinamički karakter. na primjer. Ukoliko teži da opstane tj. Ti procesi su također ulsovljeni motivisanošću članova grupe. Koju vrstu medusobnih odnosa ce najcešce uspostavljati heterogene grupe u klasnim društvima? Heterogene grupe (po djelatnostima i po ciljevima) najčešće će uspostavljati odnose saradnje jer se međusobno dopunjuju. U okviru globanih društvenih grupa odvija se više procesa koji omogućavaju grupi da egzistira relativno autrahično. na rpimjer. Bilo u okviru same grupe. nacija. ograničenja. javljaju se protivriječnosti. što potiču od drugih grupa. U okviru djelatnosti grupe razvijaju se odredeni odnosi izmedu clanova grupe koji društvenoj grupi obezbjeduju dinamicki karakter. U zavisnosti od broja procesa koji se odvijaju u okviru grupe. Navedite koji su to odnosi. U okviru parcijalnih društvenih grupa odvija se jedan dominantan proces koji ne omogućava autarhičan opstanak grupe. U tom pogledu grupa nastoji da što više razvije konvergentne funkcije vlastitih člnaova radi što efikasnijeg postizanja cilja.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful