You are on page 1of 6

TRK YE'DE KAP TAL ZM N GEL M Mehmet Trkay Trkiye de kapitalizmin geli me sreci ve bu srece hkmeden dinamiklerin anla

lmas dn oldu u gibi bugn de Trkiye de solun zerinde ok konu tu u, her perspektifin tespitlerini zerine in a edecek kadar nemli grd , ancak bu neme ra men yeterince hesapla mad bir alan olarak kar m zda durmaktad r. Trkiye de solun nemli bir k sm n n kt bir ezber zerinden anlamaya al t kapitalistle me srecine dair de erlendirmeler, byk lde tarihsiz, k sa dnemli amalara hizmet etmek zere kurulmu ve kurulmaktad r. Elbette bu durumun birbirinden ba ms z olmayan, ancak, farkl ba lamlarda yer alan bir dizi nedeni vard r. Yapay ayr l klar ya an yor Bu gn sol, sembolik olarak,12 Eyll darbesiyle ba layan yenilgi ve marjinalle me srecinin en a r dnemini ya arken, ki bu durumun daha da ktle memesinin hibir garantisi yok, kendi gndemini belirleyememenin beraberinde getirdi i bir dizi yapay ayr l k srecini daha da derinle tirmekle me gul grnyor. Bu durumun anla lmas na ve a lmas na olanak sa layacak olan kanallardan biri, tarihi tarihselli i iinde okumak, di eri yap sal olan ile konjonktrel olan aras ndaki ba koparmadan ele tirel bir gzle bakmaya al makt r. Trkiye nin kapitalistle me srecine dair yap lan de erlendirme ve tespitlerde bugn de tart lan ve sorun haline gelen/getirilen temalardan ba l calar , 1920 li y llar n s n f kompozisyonu, gerekle tirilen mcadelenin antiemperyalist olup olmad , Osmanl dan Cumhuriyet e gei in bir sreklilik mi yoksa bir kopu mu oldu u ve bu srete devletin i levinin ve pozisyonunun ne oldu u gibi birbirleriyle isel ba lant lar olan sorular/sorunlar erevesinde biimlenmektedir. Bu temalar erevesinde gerekle tirilen tart malar n kabuller zerinden yrtld oranda, bir asgari m terek beklemek pek mmkn de il. Ancak, a k ya da rtl, fark nda olarak ya da olmadan bugn sol un iinde bulundu u marjinalli e dair sonular oldu unu sylemek mmkn. Tarihsizlik marjinalle tiriyor Solun bugn iinde bulundu u marjinal durumunun karma k nedenleri iinde, tarihselli in kapitalizmin yap ve mekanizmalar zerine oturtulamamas olarak ne kmas , aradaki ili kinin kurulamamas anlam na geldi i iin, bu sorunun grnr k l nmas temel bir neme sahiptir. Sorunun grnr k l nmas , yukar da vurgulanan alanlarda sz konusu ili kisizli i ortadan kald racak bir perspektifle sreci yeniden okumakla mmkndr. Di er bir ifadeyle, tarihselcili e d meden, zaman ve mekn boyutunu ak lda tutarak, kapitalizmin yap ve mekanizmalar n n, sreklilik arz eden ve farkl la an yanlar n n e zamanl de erlendirilmesi, Trkiye nin kapitalistle me srecinin anla lmas a s ndan kritik bir hareket noktas na i aret etmektedir. Bu noktada nemli olan Trkiye ye dair analizlerde ya da analizler erevesinde yap lan tespitlerde kullan lan sermaye, emek, burjuvazi, devlet vb. gibi tm kavramlar n ikin tarihselli ini do ru okumak ve dolay s yla kendi ba lamlar ndan koparmadan kullanabilmektir. Kendi ba lamlar na yerle tirildi inde tm kavramlar n n bir di eriyle olan ba lant s n kurmak ve btnsel i leyi in, yap sal (sreklilik arz eden) ve konjonktrel (farkl la an), ili kilerini grmek mmkn hale gelecektir. Esas olarak sol daki genel geer de erlendirmeler ve tespitleri de yerli yerine oturtabilmek iin byle bir perspektif nemli a l mlar sa layacakt r. Trkiye nin kapitalist geli mesine dair anlama srecinde fark nda olunmas gereken, yanl sorulara do ru cevaplar vermenin mmkn olmad d r. Anlamadan, de i tirme ye dnk bir perspektif nerisinin de erlendirilmesi ise, genel olarak solun dn ve bugn iinde bulundu u durumu anlamak iin bir ba lang noktas olabilir. Sermaye birikimi tarihsel ve toplumsal bir sretir En genel erevesiyle byle bir perspektiften bakarak sorun alanlar n yeniden gzden geirmek ve yeni sorularla analizi geni letmek bugne dair yeni a l mlar da beraberinde getirme olana n verecektir. nk bugne dair yap lan birok de erlendirmenin grnr ya da grnmez referans srece dair de erlendirmelerde kar m za kmaktad r. Nihai olarak u sylenebiliriz; kapitalist sermaye birikiminin asli mekanizmalar n n tarihsel i leyi i, yine bu tarihsellik iinde anlam kazanan birikimin e itsiz ve bile ik geli me mekanizmas n n bu co rafyada ya anan kapitalist geli me iin de geerli oldu udur. Srecin bu erevede biimlendi i bir gereklik olarak kar m zda durmaktad r. Burada nemli olan sermaye birikiminin, hayat n tm alanlar n kapsayan, bu ili ki sisteminde biimlenen ve biimlendiren, kar l kl etkile ime dayal , tarihsel/toplumsal bir sre olarak okunabilmesidir.

Kalk nma Yalan TRK YE DE KAP TAL ZM N GEL M Genellikle Trkiye de yay nlanan sol dergi yada di er yay nlarda 1 ile ba layan ve devam bir nedenle gelmeyen birok yaz y grmek mmkndr. Bu durumu istisnai olarak adland rmak pek mmkn olmasa da kural oldu unu da iddia etmemek laz m. Ben birka say nce bu konudaki yaz ma 1 deyip, devam n baz sa l k sorunlar yla getirememi olman n rahatl yla 2. yaz yorum. San r m burada k sa da olsa bir hat rlatmaya gerek var: yaz n n ilk k sm nda Trkiye de ya anan kapitalistle me srecini anlamaya dnk temel sorun alanlar zerinde durmu tum. Bu erevede Trkiye'nin ya ad kapitalist birikim srecine ili kin de erlendirmelerde bu srecin "dnemlendirilmesi" temel bir hareket noktas n olu turmaktad r. Kapitalist birikim srecini anlamak ve yorumlamak zere yap lan dnemlendirmelere ili kin sorunlu bir alan Osmanl 'dan T.C 'ye gei e dair nitelendirmelerde ortaya kmakta ve izleyen srecin de erlendirilmesinde de devam etmektedir. Sz konusu gei e dair de erlendirmeler, gerek sreci tan mlamak zere ba vurulan kavramlar n ba lam d kullan m , gerekse bu kavramlar arac l yla iinde bulunulan durumun me ruiyetini sa lamaya dnk kayg lar nedeniyle a klay c olmaktan ziyade anlamay zorla t ran bir niteli e sahiptir. Bu sak ncay ortadan kald rmak bir taraftan hem kullan lan kavramlar net bir biimde tan mlamakla di er taraftan me ruiyet sa lamaya dnk kayg lar a k hale getirmekle mmkn olacakt r. Bu aba, sermaye birikiminin ilerleyen safhalar na dair yap lacak de erlendirmelerin isabeti a s ndan da nemlidir, nk srecin ba lang c na dair yap lan tespit ve/veya de erlendirmelerin tan mlad ereve ileriye dnk nemli bir etkiye sahip olmaktad r. Trkiye ya da benzeri lkelerin kapitalistle me srelerine ili kin tespit ya da de erlendirmelerde kalk nma kavram , sreci ve srecin amac n a klamak iin kullan lan, yayg n olarak kabul gren bir nitelik ve pozisyona sahiptir. Kalk nma kavram n n esas olarak kapitalist geli me srecinin me rula t r lmas na hizmet eden bu tarz kullan m srece ikin olan e itsizlik, at ma ve gerilimleri rterek bir ortak iyi ye i aret etmesi anlam nda asli i levini a k hale getirmektedir. Dolay s yla kapitalistle me srecinin yap sal i leyi ve zelliklerini a k hale getirecek bir kavramla t rmaya ihtiya vard r. Sermaye birikimi bu al mada sz konusu i levi yerine getirecek kavram olarak kabul edilmi ve kapitalistle me sreci, sermaye birikimi aks nda de erlendirilmeye al lm t r. Bu erevede ncelikle sermaye birikimi kavram n n kapsam ve niteli inin a k hale getirilmesi gerekmektedir. Sermaye, kapitalizme ili kin bir kategoridir ve toplumsal bir ili kiye i aret eder. Para n n bir toplumda insanlar aras ili kide bir ara olman n tesinde retimle do rudan ili kilenmesi sermaye kavram nda ifadesini bulmaktad r. Kapitalist toplumsal ili kilerin tan mlad bu niteliksel farkl la ma ve dn mle sermaye kategorisi toplumsal bir sre olan retim ve retimden treyen tm di er toplumsal ili kilerin referans n olu turmaktad r. Bu anlamda sermaye, ncelikle toplumsal bir ili kidir. Kapitalizmin asli motifi olan srekli ve daha fazla kar etme gere iyle beraber d nld nde, sermaye birikiminin mmkn en yksek kar n gerekle mesinin ko ullar n iermesi kendili inden ortaya kmaktad r. Gerekli ko ullar n ifade buldu u toplumsall tan mlayan ise, mevcut konjonktrde geerli olan mlkiyet ili kilerinin ifade buldu u, s n f ii ve s n flar aras at ma, gerilim ve mutabakatlar n ekillendirdi i hukuk, siyaset ve ba l olarak ne kan ideolojik sylem alanlar d r. Dolay s yla teknik anlamda sermayenin toplam dngs, sz konusu alanlarla kar l kl etkile ime ba l olarak kapitalist birikimin genel erevesi iinde anlam kazanmakta ve mmkn olmaktad r. Bu erevede s n flar ve/veya s n f temsiliyetleri aras ndaki at ma ve mutabakatlarla biimlenen kurum ve ili kiler, birikim srecinin ta y c lar olarak i lev grmektedir. Sermaye birikiminin sreklili i ve btnselli i perspektifinden bak ld nda, bu srecin ta y c kategorileri olan s n flar, toplumsal nitelikleriyle sz konusu sreklilik ve btnselli in tan mlay c unsurlar olarak bir var olu a sahipken, bu kategorilerin aktrleri; ki iler, siyasal partiler vb. gibi, sre iinde farkl la p, de i mektedir. Dolay s yla srece dair bir analiz yaparken nemli olan, sreklili i izlemek, bu sreklili in ta y c s ve konjonktre ba l olarak srecin ynlendiricisi s n flar n ya da s n f temsiliyeti i levini yerine getiren kesimlerin objektif karlar n n nerede ve neler oldu unu gz nne almakt r. Di er bir deyi le, sreklilik arz eden zellikler ve e ilimlerle, konjonktrel olarak farkl la an a a kma biimlerinin e anl de erlendirilmesi kritik bir neme sahiptir. Byle bir de erlendirme, srekliliklerin ve farkl l klar n mutlakla t r lmas n engelleyerek, srecin btnsel i leyi ini izleyebilmenin olanaklar n sa layacakt r. OSMANLI'DAN CUMHUR YETE Osmanl dan TC ye gei srecine ili kin de erlendirmelerde ilk sorun, tart man n sreklilik ya da kopu argmanlar zerinden olu turulan bir ikileme hapsedilmesinde kmaktad r. Kesin hatlar yla byle bir ikilem yaratmak, sreci anlamay zorla t ran kritik noktad r. Bu tr bir ikilemin a labilmesi iin, kopu ve sreklilik alanlar n n mmkn oldu u

lde tan mlanmas , netle tirilmesi gerekmektedir. Byle bir aba mutlak bir kopu ya da mutlak bir sreklilik argman n n tek ba na yeterli olmayaca n ortaya karacakt r. Di er bir deyi le her iki argman n e zamanl kullan m , sreci anlamay kolayla t racakt r. Byle bir alan tan mlama ve/veya netle tirme abas n n mmkn olabilmesi iinse, gei srecini niteleyen temel ili ki sisteminin ad n n konmas gerekmektedir. Kapitalist birikim srecinin dayand mant k

Bu noktada, Osmanl da nas l bir retim tarz n n ve dolay s yla nas l bir toplumsal ili ki a n n geerli oldu u sorusu sakl kalmak zere ve bu anlamda farkl l klar ya da zgnlkleri ak lda tutularak, Osmanl n n 19. yzy lda netle meye ba layan dn m srecinin ynn belirleyen kapitalist ili ki a n n zellikleri zerinden soruna yakla mak gerekmektedir. Kapitalist birikim a n n ye ermeye ba lad bu srete, kapitalistle menin dayand mant n zelliklerinin ortaya konmas sreci anlamak a s ndan nem kazanmaktad r. Kapitalist birikim srecinin dayand mant k dendi inde ise bu ili ki tarz n n zamana ve mekna gre farkl la aca , gz nnde tutulmas gereken kritik bir zelliktir. Zamana ve mekna gre farkl la ma perspektifi, kapitalistle me srecine ideal tip lerden hareketle, bir anlamda indirgemeci bir biimde yakla lmas n n nn keserek, yarataca sorunlar ortadan kald racakt r. Osmanl ile Avrupa n n tarihsel kar duru lar Osmanl n n kapitalist Avrupa sermayesinin ili ki a n n iine ekilmesiyle aleyhine dnm tr. Dnemin veri ko ullar na gre kapitalistle me srecini tamamlam olan ve dolay s yla bu srecin tm eli kilerini ve gerilimlerini iinde bar nd ran Avrupa ile Osmanl aras ndaki ili ki, bu srele asimetrik bir yap ya dn m tr. Sz konusu asimetrinin bir anlamda kristalize oldu u, somutla t tarih ise dnemin hegemonik gc Britanya ile 1838 de yap lan ticaret anla mas ve bu anla may izleyen srete tamamlay c nitelikteki geli melerdir. Bu sre bir taraftan Osmanl n n farkl co rafyalar nda ba layan ulusla ma hareketleri ile egemenlik alan n n darald bir di er geli meyi beraberinde getirirken di er taraftan Osmanl da geerli olan mlkiyet yap s n n kapitalistle menin gereklerine hizmet edecek ekilde, ancak, mevcut asimetrinin tan mlad haliyle dn meye ba lad yeni bir dnemin ba lang c na i aret eder. Tanzimat Ferman n n ilan yla erevesi belirmeye ba layan bu dn m, sre iinde mant ki sonular na ula maya ba lam ve somut giri imlerin ortaya kt ilk alan devletin yeniden yap lanmas anlam na gelecek olan Me rutiyet deneyimleri olmu tur. Dyun-u Umumiye: Kurumsalla man n son biimi Osmanl n n iinde bar nd rd farkl etnik unsurlar n temsiliyeti ve haklar n n hukuk garantisi alt na al nmaya ba land bu farkl la malar, egemenli in kayb na dair somut kurumsalla malarla beraber gitmektedir. Dyunu Umumiye bu tr bir kurumsalla man n ald en son ve somut biimdir. Di er taraftan, bu zlme toprak kayb nedeniyle gelirlerin azalmas anlam na gelirken, ayn zamanda yine bu etkiye paralel olarak Osmanl da mevcut olan manifaktr retiminin kmesi anlam na gelmektedir. Bu geli melerin sonucunda a k pazar haline gelen Osmanl , iine girdi i bor k skac yla hareket edemez hale gelmi tir. Byle bir srete Tanzimat Ferman yla somutla an Bat l la maya dnk abalar, Bat ile ancak onun gibi olunabildi inde ba edilebilece ine dair bir anlay ta ifadesini bulmu tur. Ancak kendi pazar zerindeki denetim gcnn ve bu anlamda yetkisinin kaybedildi i bir ortamda Bat l la ma abalar , mevcut asimetrik g ili kisinin daha da glenmesiyle sonulanm ve dolay s yla kapitalist sermaye birikiminin bu etkiler alt nda olu turulan kurumsal yap lar arac l yla e itsiz bir sre olarak i lemesi anlam na gelmi tir. ttihat ve Terakki ile ba layan "milli iktisat" Bu srete bir taraftan Bat l la maya dnk abalar devam ederken di er taraftan Osmanl l k bilinci yeniden kurgulanmaya al lm , ancak tarihsel/toplumsal objektif ko ullar n ortadan kalkmas nedeniyle bu aba kar l k bulamam t r. Objektif ko ullar n ortadan kalkmas , Osmanl tebaas n olu turan unsurlar n Bat yla girilen asimetrik ili kiye farkl biimlerde eklemlenmeleri nedeniyle Osmanl olman n tan mlad ortak karlar n ortadan kalkmas ndan ya da karlar n farkl la mas ndan kaynaklanmaktad r. ttihat Terakki yle ba layan milli iktisat yaratma anlay , Osmanl n n mevcut s n rlar n temsil eden co rafyan n tm kaynaklar n n bir btn olarak kapitalist sermaye birikimini denetleyecek ba ms z siyasi bir iradenin denetimi alt na al nmas na ynelik bir aba olarak anlam kazanm t r. Di er taraftan sz konusu kar farkl la mas , bu giri imin amac na ula mas n n artlar n da ortadan kald rm t r. Sermaye Birikiminin Ulusal Dn m OSMANLIDAN TRK YE'YE

Birinci Dnya Sava n n ba lamas yla son bulan sre, Avrupa n n Osmanl zerindeki denetim biimini de i tirdi i a k i gal dneminin ba lang c anlam na da gelmektedir. Birinci Dnya Sava esas amac na hizmet etmeyen, uluslararas dzeyde hegemonyan n belirlenmesine ili kin bir sonucun kmad , bu anlamda sorunlar n zmne ula lmadan muallakta kald , ertelendi i bir sava olmu tur. Birinci Dnya Sava n n konumuz a s ndan en somut sonucu, Osmanl n n kesin bir biimde da lm olmas d r. Bu da lman n Osmanl a s ndan nemli ve somut sonucu ise bir ulusal devlet olarak Trkiye Cumhuriyeti nin kurulu udur. Tarihsel/toplumsal bir sistem olarak kapitalizmin ortaya k na paralel bir geli me gsteren ulus fikri ve ulusla ma sreleri zamana ve mekna gre farkl l klara sahip olmakla birlikte buradaki ortak payda, kapitalist sermaye birikimin tan mlanm tek bir egemenlik erevesinde srdrlecek olmas d r. Kapitalizmin geli mesine paralel olarak feodal yap da hkm sren paral egemenlik alanlar n n sre iinde tek bir egemenlik alan na dn trlmesiyle tarihsel bir kategori olarak ulusal devletler ve bu kurgu erevesinde tan mlanm s n rlar dahilinde bir st kimlik olarak ulusal aidiyet ortaya km t r. Tek bir egemenlik alan n n yarat lmas ortak paydas nda bulu an ulusla ma deneyimlerinin de i ik varolu biimlerine sahip olmas , ancak farkl toplumsal yap ve ili kilerinden hareketle ve dolay s yla uluslararas i blmndeki yer ve i levlerinin farkl l klar gz nne al n p ili kilendirilmesiyle a klanabilir. Ulusla ma sreci Ulusla ma bir irade beyan ve bir iddiad r. Burada nemli olan, belirli bir co rafya iinde bir biimde asgari mutabakat n sa lanm olmas d r. Bu, o co rafyada tarihin ak na iradi mdahalede bulunma potansiyeline sahip gler, yani o co rafyada var olan s n f ya da kesimler ve/veya tarihsel olarak onlar temsil eden olu umlar aras nda asgari bir mutabakat n sa lanm olmas anlam na da gelir. Bu srele tan mlanm bir egemenli in ifadesi olarak ortaya kan ulusal s n rlar, iktisadi ba lamda ulusal pazara denk d mektedir. Dolay s yla byle bir iddia, sz konusu s n rlar dahilindeki be eri-do al tm kaynaklar n ve tm toplumsal ili ki biimlerinin ulusall k temelinde kurgulanan kapitalist sermaye birikimin gerekliliklerine gre dn trlece ine ve/veya denetlenece ine dair bir niteli e sahiptir. Bu iddia e zamanl olarak ieri oldu u kadar d a dnk bir me ruiyet kayg s da ta maktad r. Ya anan zlme sonucu ortaya kan a k i gal, esas olarak Anadolu da yerel glerin rgtlenip merkezi bir yap da birle erek bir iradeyi ortaya koymalar yla ortadan kalkm t r. Ortaya konan bu irade kendi iinde tart mal , gerilim ykl yap s yla ncelikle ya anan a k i galin ortadan kalkmas na ynelmi , bu ba ar ld ktan sonra kendi iinde iktidar mcadeleleri ba lam t r. Saltanat-cumhuriyet ekseninde ya anan bu gerilim Cumhuriyet in ilan yla byk lde zlm tr. Osmanl dan Trkiye Cumhuriyeti ne Cumhuriyet in ilan ve bu karar n tamamlay c s olan politik, hukuksal ve ideolojik alanlardaki dn mler Osmanl dan kkl bir kopu un ifadesi olarak ulusla ma erevesinde anlam kazanmaktad r. Tm bu kararlar Osmanl n n Avrupa n n denetiminde ya ad de i ti ine, yeni bir dnemin ba lad na i aret etmektedir. kapitalist sermaye birikim srecinin aktrlerinin

Burada kritik olan nokta, toplumsal bir ili ki olan kapitalist sermaye birikiminin sreklili ini koruyor olmas d r. Di er bir deyi le kapitalistle me srecine giren birikim, bu niteli ini kaybetmeden ulusal bir dn m srecine girmi tir. Bu anlamda de i en ya da kopu olarak ya anan, bu sreklili i sa layan yeniden retimin formu ve aktrleridir. De i en aktrler a s ndan soruna yakla ld nda ncelikle gz nne al nmas gereken husus, genel olarak ulusla ma srelerinde ya anan, srecin mant na uygun d lama-ierme mekanizmas d r. Btn ulusla ma srelerinde bu mekanizman n i leyi iyle farkl etnik kkenden gelen ya da daha farkl aidiyetlere mensup topluluklar srecin mant na ve amac na gre ulusla ma projesinden d lan rlar ya da projeye farkl yntemlerle de olsa ierilirler. Gayrimslimler d lanm lard r TC nin kurulmas yla ba layan ulusla ma srecinde projenin d nda tutulanlar, Osmanl n n zlme srecinde hkm sren asimetrik birikim ko ullar nda Bat yla ittifak halinde birikim kanallar n n kritik noktalar n denetleyen gayrimslim tebaa olmu tur.

Bu d lama hem siyasi me ruiyet a s ndan hem de kapitalist birikim olanaklar n n ulusla ma srecinin gereklerine hizmet edecek ekilde denetlenebilmesi iin gereklidir. D lama prati i, millile tirme politikalar arac l yla, esas olarak projenin ta y c unsuru olan ya da yle tan mlanan Trklerin kapitalist birikim srecini denetlemeyebilmesinin ko ullar n n yarat lmas na hizmet etmi tir. Bu durum ulusla ma projesine ierilenlerin, ayn ko ullarla ve olanaklarla srece eklemlenmedikleri anlam na gelmektedir. 1923 sonras ya anan at malara ve gerilimlere mevcut siyasal iktidar n verdi i tepkiler bu farkl l mmkn k lmaktad r. Lozan Mutabakat 1920 li y llar n ba nda ya anan dn m srecinde ortaya konan irade Lozan Antla mas n n imzalanmas yla uluslararas sistem taraf ndan tan nm ve siyasi iktidar ulusal kapitalist kurgunun sreklili ini ve me ruiyetini sa lamaya dnk olarak muas r medeniyetler seviyesine kmay Trkiye Cumhuriyeti nin amac olarak belirlenmi tir. Bu ama, ulusal aidiyetle tan mlanan, kapitalist temelde rgtlenmi bir toplum yaratmak anlam na gelmektedir ve tm sre bu amaca gre ekillenmi tir. Bu ereveden bak ld nda ya anan dn m kapitalist sermaye birikimi a s ndan bir sreklili e sahiptir. Bu sreklilik temelinde de i en, ulusall kla tan mlanan yeni aktrlerin devreye girmesi ve daha nce vurguland gibi sistemin kurgusunun ve yeniden retiminin formudur. Sermaye birikiminin dn m ULUSLA MA, EMPERYAL ZM, SINIF Trkiye Cumhuriyeti nin kurulu a amas nda ulusla ma ve ulusal devletin kurumsalla mas olarak ya anan dn m srecine dair yap lan tart malar, ncelikle ya anan dn mn antiemperyalist olup olmad konusunda yo unla maktad r. K smen buradan treyen bir di er tart ma ise, sz konusu srecin s n f kompozisyonuna dairdir. Osmanl n n zlmesi ve I.Dnya Sava n n sona ermesiyle ba layan Kurtulu Sava ve takip eden dn m srecinin de erlendirilmesinde, emperyalizme dair tart malar n zemini ulusla ma sreci ve bu srecin sonunda olu an ulusal devlet kurumsalla mas olu turmaktad r. Kapitalist sermaye birikiminin erevesini izdi i bu sre, kapitalist birikimin yn ve niteli ini belirleyen e itsiz ve bile ik geli me mekanizmas n n zaman ve mekan ba lamlar nda farkl la an i leyi i erevesinde ifade bulmaktad r. Soruna bu noktadan yakla ld nda, daha nce de vurguland gibi ulusla ma sreci ve ulusal devletin olu umunun kapitalist birikimin gerekliliklerine uygun sre ve kurumsalla malar oldu u a k hale gelmekte, dolay s yla bir sre ve kurumsalla ma olarak ulusla ma ve ulusal devlet in olu umu s n flar aras at ma ve ittifaklar n niteledi i btnsel bir dn mde ifadesini bulmaktad r. Egemenlik alan n n in as Kendi iinde farkl l klar ak lda tutarak Bat Avrupa da ya anan deneyimlerin asgari m tereki, kapitalist birikimin gereksindi i, mevcut paral egemenlik alanlar n n tek bir egemenlik alan na dn trlm olmas d r. Burjuva devrimleri olarak tan mlanan, burjuvazi, kyllk ve k smen i iler aras ndaki ittifakla yrtlen bu dn mler aristokrasinin iradesini tarihsel olarak sonland ran bir niteli e sahiptir. Bu anlamda dn mn ta y c s n f burjuvaziye geen irade ya anacak sre ve kurumsalla man n erevesini de belirleyecektir. Dolay s yla, tarihsel bir sistem olarak kapitalizmin s n f ii ve s n flar aras gerilim, at ma ve mutabakatlar n biimlendirdi i geli me srecinin mekana dnk sonucu olarak da de erlendirilebilecek, tek bir egemenli in ifadesi olarak ortaya kan ulusal devletler s n fsal bir niteli e sahiptirler. Sermaye birikiminin mekan S n f temelinde ekillenen kurumsalla malar n n me ruiyeti ise bir st kimlik zerinden, srece ierilen tm taraflar iin tan mlanan ortak iyi anlay yla sa lanmaktad r. z itibariyle s n f temelinde ekillenen ortak iyi syleminin ortaya kard yan lsama ise ancak di er uluslar a kar duru uyla anlam kazanmaktad r. Kapitalist sermaye birikiminin dnya le inde ulusal devletleraras bir sistem olarak kurumsalla mas , ulusall kla tan mlanmaya ba lanan sermayeler a s ndan ncelikle kendi ulusal pazarlar n n olanaklar n birikimin ihtiyalar na gre dzenlemelerini gerektirmektedir. Erken kapitalistle en lkelerde bu sre kendi mant yla i lerken, ayn zamanda farkl pazarlar n olanaklar n n da denetlenip dzenlenmesi ulusal kalk nma n n gerekle mesinde nemli bir faktr olmu tur. Sermaye birikiminin dayand mmkn en yksek fazla kar n gerekle mesi, erken kapitalistle en lke sermayeleri iin bu ift ynl dinami in i lemesiyle mmkn olmu tur. Kapitalizmin geli me ve yay lma srecini ynlendiren e itsiz ve bile ik geli me mekanizmas n n i leyi ine ba l olarak, ula lan co rafyalarda mevcut yap ve ili ki biimleri bu birikimin gereklilikleri izlemeyi

erevesinde denetlenmi ve dn trlm tr. Bu anlamda kapitalist i leyi ve dolay s yla ili ki ve kurumsalla malar bu co rafyalara asimetrik bir biimde ta nm t r. E itsiz ve bile ik geli me mekanizmas n n i leyi inin ifade buldu u dn mler, kapitalizm ncesi yap ve ili kilerin hkm srd bu co rafyalarda kapitalist ili ki ve kurumsalla malar n srecin mant erevesinde olu mas n sa lam t r. Bat ya ra men bat l la mak Genel hatlar yla anlat lmaya al lan bu erevede bak ld nda, Osmanl n n son dneminde ya anan dn mler asimetrik bir kapitalistle me srecinin ba lad na delalet etmektedir. Bu srete kapitalizmin sembolik mekan anlam nda Bat n n yeni pazar aray lar , Osmanl n n bu aray a Bat l la ma erevesinde cevap vermeye al mas yla devam etmi , mant ki sonular na Trkiye Cumhuriyeti nin ilan yla ula m t r. ttihat ve Terakki dneminde farkl biimlerde aranan bu temsiliyet, Kurtulu Sava ve takip eden srete Mustafa Kemal in nderli ini yapt kadroda ifade bulmu tur. ttihat ve Terakki nin iinden szlen bu kadronun ba ar s , verili kabuller erevesinde, kapitalist temelde rgtlenmi , ulusall kla tan mlanan bir toplumsal projeyi hayata geirmektir. Byle bir perspektiften bak ld nda 1923 ile ba layan sre, kapitalist Bat ya ra men Bat l la mak anlay nda ifade bulmaktad r. Bu anlamda ya anan dn m antiemperyalist bir karakterdir. nk emperyalizm ncelikle, sosyolojik ve tarihsel bir kategori olarak s n f ii ve s n flar aras at ma ve mutabakatlarla ekillenen ulusal devletler aras nda ya anan at ma ve gerilimin tan mlad bir denetim ili kisidir. Bu ba lamda yabanc sermayenin varl tart ma konusu olmaktad r. Ancak, ya anan dn mden sonra yabanc sermayenin varl , dn mn antiemperyalist niteli iyle eli en bir durum de ildir. Mevcut yabanc sermaye ortaya kan yeni iradenin tan mlad erevede bir var olu a sahiptir. Bu durum, yabanc sermayenin mevcudiyetini yerli ortakl klar arac l yla devam ettirmeye daha fazla ynelmesinden de izlenebilir. Burada nemli olan, ngrlen kapitalist yap lanman n tan mlanm bir iradenin ynlendiricili iyle hayata geirilmesidir.