You are on page 1of 38

Autorzy: Krzysztof Bernecki, Bartek Brak, Łukasz Liszka

Wykład I Wstęp: Egzamin opisowy, 2 pytania dla wszystkich, 3-cie zależne od ćwiczeniowa Literatura: 1. Skrzydło „Ustroje państw współczesnych” Uzupełniająca: 1. Zamróz „Systemy polityczne rozwiniętych krajów kapitalistycznych” 2. Konstytucje omawianych państw 3. Domagała „ Konstytucyjne systemy rządów” 4. Sartori „Teoria demokracji” 5. Dodge, Newton „Polityka nowej Europy” 6. Smith „ Życie polityczne w Europie Zachodniej” 7. Sterner „Demokracje europejskie” Dyżury: Poniedziałek 15:00 – 16:00 ul. Jabłonkowskich 5 p. II System polityczny – składa się z 3 elementów: a) instytucje władzy państwowej (głowa państwa, rząd, parlament) b) podmioty polityczne, które wpływają (partie polityczne, system partyjny) c) normy prawne wyznaczające podstawy funkcjonowania państwa (konstytucja, ustawy o partiach, ustawy o prawie wyborczym…) Ujęcia: a) instytucjonalne – najważniejsze są instytucje władzy b) funkcjonalne – najważniejszy jest wpływ partii c) normatywne – koncentruje się na normach, takie zdanie mają konstytucjonaliści Formy państwa – sposób sprawowania władzy w państwie 1. Forma rządów – budowa organów władzy państwowej: Podział archaiczny i mało znaczący: a) monarchie b) republiki 4 typy państw demokratycznych: a) system parlamentarno-gabinetowy: - elastyczny podział władzy - władza wykonawcza i ustawodawcza wpływają na siebie - odpowiedzialność rządu przed parlamentem - głowa państwa może rozwiązać parlament - np. Polska b) system prezydencki: - ścisły podział władzy, separacja władzy - jednoosobowa władza wykonawcza - np. USA c) system pólprezydencki (parlamentarno-prezydencki): - przewaga władzy wykonawczej nad ustawodawczą (wzmocnienie prezydenta i rządu kosztem parlamentu) - synteza wcześniejszych systemów - np. Francja d) system rządów zgromadzenia: - nie ma podziału władzy, władzą jest parlament - np. Szwajcaria, państwa komunistyczne (teoretycznie) 2. Środki i metody realizowania władzy – reżym polityczny 4 filary państwa demokratycznego: reżim 1

Autorzy: Krzysztof Bernecki, Bartek Brak, Łukasz Liszka

a) suwerenność narodu b) przedstawicielstwo polityczne (naród musi się jednak podporządkować przedstawicielstwu) (referendum), kadencyjność, wybory c) zasada podziału władzy (monteskiuszowski trójpodział): ustawodawcza, wykonawcza (egzekutywa) jest dwugłowa (głowa państwa i rząd) i sądownicza oddziaływuje w trybie hamującym d) zasada państwa prawnego – w państwie obowiązuje prawo i wszyscy są z nim związani, najważniejsza jest konstytucja Państwo niedemokratyczne wyłącza od udziału władzy obywateli i władza jest narzucona: a) państwo autorytarne – interesuje się tylko polityką, nie ingeruje w sfery pozapolityczne b) państwo totalitarne – kontroluje politykę i wszystkie zachowania społeczne 3. Budowa terytorialno-administracyjna państwa: a) unitarne – jednolite, jest tylko jedna władza państwa b) federacyjne – p. złożone, złożoność władzy państwowej 1. Monarchia: a) funkcję głowy państwa sprawuje z reguły dożywotnio i przeważnie w drodze dziedziczenia organ jednoosobowy b) nosi tytuł króla, księcia, cesarza, sułtana c) wyjątkiem są monarchie elekcyjne – monarcha wybierany na odpowiednią kadencję z grona uprawnionych osób, np. Malezja (król wybierany na 5 lat przez organ Konferencję Władców, każdy stan ma sułtanów, obowiązuje zasada rotacji), Watykan (papież wybierany przez kardynałów poniżej 80 lat na konklawe d) monarchia absolutna – monarcha głową i władzą, może tworzyć prawo e) monarchia konstytucyjna – pozycja monarchy określona przez konstytucję f) monarchia parlamentarna – rodzaj monarchii konstytucyjnej; król jest symbolem władzy, państwa, nie posiada żadnej realnej władzy, jest reprezentantem, prawo tworzy parlament g) na świecie SA 24 monarchie (11 w Europie) 2. Republika (łac. respublica – rzecz publiczna): a) główna cecha – głowa pochodzi z wyborów (powszechnych, pośrednich – parlament, specjalny organ: we Włoszech parlament + delegaci władz regionalnych, regionalnych Niemczech parlament + delegaci Landtagów = Zgromadzenie Federalne) b) głowa z reguły jest jednoosobowa (prezydent), ale np. w Szwajcarii jest kolegialna c) suwerenem jest naród lub lud (teoretycznie) d) może istnieć republika niedemokratyczna e) najstarszą republiką jest San Marino (IV p.n.e.) 1. Unitarne: a) zwartość organizacyjna, terytorialna b) nie ma części składowych wykazujących znaczną samodzielność polityczną c) dzieli się na jednostki terytorialne i przekazuje się im pewne kompetencje administracyjne d) jednostki: gmina, powiat, województwo, departament e) niższe struktury są podporządkowane władzy centralnej 2. Federalne: a) państwo, które dokonuje rozdziału władzy państwowej pomiędzy dwa szczeble, na władze federalne i stanów, kantonów… 2

Autorzy: Krzysztof Bernecki, Bartek Brak, Łukasz Liszka

b) części składowe jakkolwiek nie są odrębnymi państwami mają pewne cechy władzy państwowej (mają własne konstytucje, systemy prawne, insytuje, odrębność budżetową) c) części wszystkiego nie robią bo przynależą do organizacji państwowej, mogą robić wszystko co zgodne z prawem federalnym d) prawo federalne rozdziela kompetencje między władze federalne i stanowe e) enumeracja tego co należy do federacji, wszystko co nie jest przekazane federacji przekazane jest częściom składowym f) kompetencje federacyjne: sprawy zagraniczne, obrona, bezpieczeństwo wewnętrzne, kwestie obywatelskie i finansów, prawo bicia monety, prawo bankowe g) spory kompetencyjne rozstrzyga sądownictwo (Sąd konstytucyjny, Sąd Najwyższy) h) brak politycznego podporządkowanie części składowych władzom centralnym, tylko prawu federalnemu i) władze centralne nie są przedstawicielstwem władz cz. składowych (różnica z konfederacją) j) federacji jest ok. 30, proces federalizacji przechodzą Włochy; w Afryce Nigeria i Kamerun k) powstanie federacji: - samodzielne państwa łączą się w większe państwa (USA, Szwajcaria, Niemcy), części składowe mają silną pozycję - podjęcie przez państwo unitarne decyzji o federalizacji np. Belgia l) Konfederacja – związek państw związanych w celu realizacji jakiegoś zadania m) Szwajcaria faktycznie jest federacją Reżym niedemokratyczny 1. Państwa autorytarne – to państwo niedemokratyczne, neguje demokrację, obywatele nie mają wpływu na sprawy państwowe. J. Linz (badacz autorytaryzmu) wydzielił cechy: a) ograniczony pluralizm polityczny – dopuszcza ograniczoną różnorodność postaw politycznych, bardziej toleruje niż uznaje b) niski stopień zideologizowania władzy, brak ideologii państwowej c) nie ma postulatu politycznej mobilizacji społeczeństwa – wycisza polityczne zainteresowania obywatela d) władza podmiotu władzy z reguły jest słabo zdefiniowana – konstytucja tworzy fasadowy system władzy, nie przystaje porządek realny do normatywnego e) zapleczem politycznym dla rządzących są struktury biurokratyczne, , wojskowe, policyjne; zazwyczaj nie powołują partii masowej Władza stara się kontrolować struktury państwowe (władza zadawala się samą władzą). Poza polityką istnieje większa lub mniejsza swoboda. Autorytaryzm jest systemem defensywnym, broni swego obszaru. Rządy autorytarne mówią czego nie wolno robić, a co nie jest zakazane jest dozwolone. Rodzaje ustrojów autorytarnych, typologia: 1) Zasadniczy Cel polityczny a) reakcyjny - rzadko występuje - chce przywrócić dawny ustrój, chce przezwyciężyć teraźniejszość dla przeszłości b) konserwatywny (najczęstszy) - odwołuje się do jedności narodu, wartości państwa (jest nadrzędne w stosunku do obywatela) - rządzący są strażnikami państwa - manifestuje przywiązanie do religii 3

Junta – dyktatura o silnym zabarwieniu wojskowym. zbudowanie nowego . Bartek Brak. Autorytaryzm powstaje zazwyczaj po jakimś kryzysie.częste zabarwienie lewicowe . autorytaryzmy: a) biurokratyczno-wojskowy: .zręby ideologii państwowej . ale nie polityczny.silny pluralizm. nie podlega kontroli społecznej. tyranie – bardzo represyjne dyktatury intensywnie opierające się na sile. w XVIII w Europie wytworzył się absolutyzm oświecony np. Despotyzmy.władza należy do elity aparatu państwowego i wojska . tradycyjną jej formą był absolutyzm Ludwika XIV we Francji. Juan Peron w Argentynie. przykładem są państwa faszystowskie i komunistyczne 4 . 2. Getulio Vargas w Brazylii. jest pluralizm grup interesów często występuje monopartia wspierająca system władzy c) mobilizacji postdemokratycznej: . ale słaba .jest pluralizm polityczny. Austria Józefa II – władzę uzasadniali umową społeczną.Autorzy: Krzysztof Bernecki. najczęściej była spotykana oligarchia arystokratyczna (pochodzenie) i republikańska (bogactwo) Podmiot zawsze jest dyktatorem.władza słabo zainteresowana uczestnictwem w polityce obywateli .powstaje najczęściej po załamaniu demokracji d) mobilizacji postniepodległościowej: . Prusy Fryderyka II Wielkiego.często spotykany w wyzwolonych krajach Trzeciego Świata 2) Typologia wg. kryterium podmiotu władzy (autorem Linz).istnieje prawnie potwierdzona dominacja mniejszości rasowej i w tej mniejszości występują wszelkie procedury demokratyczne Władzę może sprawować: a) jednostka – wtedy jest to autokracja. państwo pod kuratelą armii.powstaje po odzyskaniu niepodległości w środowisku niezdolnym do demokracji .słaba ideologia państwowa .istnieje monopartia. b) grupa – jest to oligarchia.dyktatura Salazara w Portugalii i Francisco Franco w Hiszpanii c) rewolucyjny: . Totalitaryzm: a) władza państwowa stara się kontrolować wszystkie dziedziny życia społeczeństwa. nazywamy ją dyktaturą cezaryjską: Ficystat w Grecji. Rosja Katarzyny II Wielkiej. Juliusz Cezar w Rzymie.ojciec narodu e) posttotalitarny – reprezentują państwa komunistyczne po destalinizacji f) niedoskonałego totalitaryzmu – pojawia się.RPA w dobie apartheidu .zorientowanie na państwo. często wymusza posłuch siłą lub groźbą jej użycia.duża mobilizacja polityczna społeczeństwa . nie przekłada się jednak na wybory b) organicznego statalizmu: .rozbudowany kult przywódcy. by władza miała poparcie większości społeczeństwa. Cromwell w Angli. Łukasz Liszka . państwo jest zhierarchizowane . zamieszaniu… Gdy władza ma poparcie społeczeństwa. Kemal Ataturk w Turcji. gdy rozwój do totalitaryzmu został zahamowany (Kuba Castro) g) rasistowskiej demokracji . Rzadko zdarza się.silna masowa partia rządząca . Napoleon Bonaparte (bonapartyzm = cezarianizm + absolutyzm + rewolucyjność). Piłsudski w Polsce.zburzenie istniejącego porządku.

źródłem władzy jest zaufanie narodu. Amendola. wszystko inne jest zakazane . Łukasz Liszka . gdzie nikt nie może sobie powierzyć władzy. Niekiedy konstytucja porusza sytuacje w których zaistniał obowiązek przeprowadzenia referendum. Rzym za Dioklecjana. Orwell) b) zamknięta wizja ideologiczna. któremu przypisuje się nadzwyczajne umiejętności d) masowy terror Za pierwszego ideologa uważa się Platona.zasadą despotyzmu „nie wolno”. Konstytucje mówią że naród jest suwerenem i piastunem praw. lud. że dobrze. Później słowa przejęli faszyści i nadali im pozytywne znaczenie (G. nikt nie może sobie przywłaszczyć nieograniczonej władzy. podmiot musi respektować decyzje organów władzy. którzy uzyskali zaufanie narodu. wypowiada się na wszystkie tematy. nic przeciwko państwu. „Totalitaryzm to zasada. Demokracja współczesna ma charakter przedstawicielski. wcielana przez aparat państwa . w razie wprowadzania nowej konstytucji) 5 . Demokracja nie jest idealna. rządy ludu przez lud i dla ludu. na czele partii stoi przywódca. Demokracja – rządy ludu. że jest to wiara . veto zawieszające.totalitaryzm tworzy ideokrację – tworzy nadrzeczywistość ideologiczną i nowomowę. Sartoriego demokracja to system.ideologia ma też ostateczne cele c) występuje masowa monopartia rządząca. najważniejsza jest konstytucja ad a) podmiot władzy o naród .jest to uzupełnienie zwykłego procesu decyzyjnego( np. pierwszy użył go G. ludowa inicjatywa ustawodawcza).zawsze istnieje teoria spisku . Przykłady pretotalitarne: Starożytna Sparta. „Ktokolwiek żyje w dyktaturze będzie walczył o demokrację” (Popper) 4 filary państwa demokratycznego: e) suwerenność narodu f) przedstawicielstwo polityczne (naród musi się jednak podporządkować przedstawicielstwu) (referendum) g) zasada podziału władzy (monteskiuszowski trójpodział): ustawodawcza. wykonawcza (egzekutywa) jest dwugłowa (głowa państwa i rząd) i sądownicza oddziaływuje w trybie hamującym h) zasada państwa prawnego – w państwie obowiązuje prawo i wszyscy są z nim związani. zasadą totalitaryzmu „musisz” (G. Termin totalitaryzm pojawił się we Włoszech na początku 1923 i oznaczał zło polityczne. bo podmiot władzy jest usytuowany poza aparatem. można powiedzieć.władza stara się prowadzić totalny nadzór nad zachowaniami wszystkich obywateli . teokratyczna gmina Kalwina w Genewie. Państwo demokratyczne. nic poza państwem. zaufanie zyskują na kadencję. gdy ubiegali się o głosy narodu.ideologia nie jest tylko polityczna.rząd mówi co można robić. Demokracja jest więc systemem gdzie decyzje podejmują ci. Gentile – mówił. nic bez państwa” (Mussolini) 3. Sprawuje władzę bezpośrednio( referendum. dyktatura jakobinów we Francji.obywatele którzy przekroczyli pewien pułap wieku. że Włochy są totalitarne). Bartek Brak. Wg. nie ma pluralizmu politycznego. która odpowiada państwu Włoskiemu.Autorzy: Krzysztof Bernecki. nie podlegająca ocenie.

nie uzyskał ów kandydat poparcia ze strony parlamentu. przedstawiciele wybierani z woli konkretnych wyborców. wyborca nie może zrezygnować z takiego reprezentanta.podobne propozycje wygłaszano w Hiszpanii i Włoszech) • • Mandat przedstawicielski . Kogo się wybiera? Minimalnym warunkiem demokracji jest wybór parlamentu ( powszechny równy). Bartek Brak. którym wyborca obdarza danego kandydata. Kto wybiera? Wybiera cały naród ale obowiązuje kryterium wiekowe. Obecnie wynosi 18 lat( najczęściej!!!).03. aby inne instytucje były wybierane powszechnie. Od 2001 r.wyborca nie może wyegzekwować swoich żądań • 6 .jeśli zachowa się niezgodnie z nakazami partii może być wykluczony z partii ale nie z parlamentu.relacja zachodząca pomiędzy wybranymi przedstawicielami a ich wyborcami mandat wolny .tak wyłoniony parlament mógłby reprezentować wspólnoty lokalne( uzależnieni od wyborców) . Osoby wyłączone przez prawo.pozbawienie praw wyborczych związane z sankcją za dane przestępstwo oraz choroba umysłowa. Decydują one kto będzie rządził w państwie. Łukasz Liszka WYKŁAD ( 3.wybory straciłyby sens( wyborca mógłby iść wybierać. Demokracja nie mogłaby istnieć gdyby wybory nie były przeprowadzane w formie bezpośredniej.Autorzy: Krzysztof Bernecki. jeśli reprezentant działa źle to społeczeństwo w pewnej procedurze może go obalić. nie ma tutaj ściśle ustalonej działalności. ona również nie ma wpływu na działalność posła. |Nie ma wymogu nakazującego.próba nieudana. a reprezentant i tak zostałby później odwołany) .akt wyłaniania przez obywateli w głosowaniu ludzi sprawujących władzę polityczną. działa z własnym przekonaniem.gdyby wyborcy mogli odwoływać reprezentantów to parlament byłby w ciągłej destabilizacji . Izba .jest to jedyne uzasadnienie władzy.państwa komunistyczne.państwo demokratyczne. a nie dobra całego narodu. fakt uczestnictwa czynnego nie jest już uwarunkowany cenzusem majątkowym. który reprezentuje federacje( supremacja władzy) Powszechnie wybierany jest parlament lub w minimalnym zakresie. wybrany nie przez wyborców konkretnych. premiera mianuje prezydent. mandat imperatywny. Często mamy do czynienia z parlamentami dwuizbowymi. która jest reprezentacją narodu musi mieć większe prawa niż podmiot. jest przedstawicielem całego narodu a nie tylko grupki. Jest to jedyne kryterium. gdyż: .( Kiedyś w Izraelu próbowano przeprowadzić powszechne wybory na premiera.2004) Wybory. ważnym punktem jest partia która kandydat reprezentuje. generalnie nie jest to dobry rodzaj mandatu. czasem bywa że jedna izba nie pochodzi z wyboru( nie jest przedstawicielem ludu) i stanowi aparat reprezentacyjny na szczeblu ogólnonarodowym państwa( instytucje składowe lub przez inny wybór). Treścią tego mandatu jest zaufanie. . zobowiązują się do zachowania ścisłych związków z wyborcami.izba reprezentantów.

• brak alternatywy politycznej . Dobre strony: • sprawiedliwy .4-5%). Często brak alternatywy idzie w parze z trudną sytuacją ekonomiczną i gospodarczą.rządzi większość ( partia lub koalicja). bo jest praktyczny i łatwy do zastosowania.mają za zadanie pozyskać zaufanie ludzi. mają wolność – nie można ich usunąć z woli ludu. Reprezentacji partii w parlamencie. Im wyższy próg tym sprawiedliwość jest mniejsza. reprezentacji politycznej: Wynika z: • kadencji – co jakiś czas reprezentanci są zmieniani.za którą stoi większość wyborców. • uchodzi za najbardziej demokratyczny . W czasie trwania kadencji repr.celem jest zapewnienie max.Autorzy: Krzysztof Bernecki.mechanizm przekształcania głosów oddanych w wyborach na mandat parlamentarny. Ordynacja wyborcza-rozróżniamy dwa typy: • proporcjonalny( proporcjonalność) • większościowy( marotyraryzm)? Takie rozwiązania w istotny sposób decydują o składzie parlamentarnym. wykorzystywane często jako broń polityczna.reprezentowany odpowiednią ilością reprezentantów-brakuje progów wyborczych( ustanowione limity dające możliwość ubiegania się w parlamencie o miejsca. Eliminowane są partie najmniejsze. Poprzez kredyt zaufania wygrani mają dosyć dużą swobodę działania . ważne jest aby mieli ustalony program którego powinni się trzymać • apatia lub aktywność społeczeństwa. System wyborczy . często dochodzi do sytuacji wyboru na zasadzie mniejszego zła. sporadycznie dwuletnie(USA. System daje efekt manipulacyjny czyli zwiększenie zwycięstwa wygranej partii i odwrotnie.wpływ ograniczony.Izba Reprezentantów) 4-letnia jest to optymalna średnia kadencja i jest do przyjęcia. PROPORCJONALNOŚĆ .jeśli dominuje apatia i mały % społeczeństwa uczestniczy w wyborach to partia rządząca może dużo. Ogr. Im dłuższa jest kadencja tym rzadziej mają obywatele wpływ na politykę państwa. 1. Systemy te mają odmienne cele. powyżej pięciu lat jest to zdecydowanie za długa kadencja. natomiast z drugiej strony krótkotrwała kadencja powoduje ciągłe wybory . mówią co dobre • zawartość kierownictwa politycznego. jednocześnie daje gwarancje przedstawicielstwa mniejszości( system rozdziału mandatów) 7 . Układ sił w parlamencie mówi jak kształtują się obecne zapatrywania ludu.dlatego nie ma kadencji jednorocznych. Łukasz Liszka Państwa demokratyczne korzystają z mandatu wolnego . poruszane kwestie przez kandydatów • siła autorytetu liderów . Bartek Brak. w wypadku zaangażowania społeczeństwa jest ona zobligowana do przestrzegania danych obietnic. Sartori twierdzi że jest to najbardziej manipulacyjny element polityki.polityczna. Ugrupowania dostają tyle miejsc w parlamencie ile zdobyły w wyborach. kształtują nastroje.w systemie dwupartyjnym-dwie partie wymieniają się władzą –powoduje to ograniczenia wyboru. • odczucia wyborców potrzeb i ważności sprawy .

wyborca nie może przesądzić o wyglądzie rządów.wyborca bezpośrednio decyduje kto będzie rządził (zapada decyzja o składzie rządu już w wyborach) • daje bardziej uporządkowany obraz sceny politycznej jeśli chodzi o stosunek jakim są mniejsze i większe partie.następuje pełna identyfikacja. ideologia) 8 .• Autorzy: Krzysztof Bernecki. Społeczeństwo nie ma wpływu na cele polityczne.zawłaszczenie urzędów .zawęża alternatywę wyborczą –głosowania na zasadzie mniejszego zła efekt antycypacyjny . bo istnieje przepaść między partiami( np. Łukasz Liszka oferuje szeroką rozbudowaną alternatywę wyborczą. która uzyskała mniejsze poparcie – 2 przypadki: konserwatyści i …….Dzieje się tak. • Władzę sprawuje rząd przez cała kadencję i jest w pełni odpowiedzialny za swoje czyny • brak matematyzacji wyborczej-można zastosować system większości względnej( wygrywa ten. jeśli wyborca jest niezadowolony z programu dabej partii to przesuwa głos na inną. • niski stopień personalizacji wyborów. kto wygrywa. 2. 1.jeżeli brakuje zazwyczaj dochodzi do drugiej tury( dwóch o największej ilości głosów). Głosujemy na kandydata i zarazem na listę z której on startuje. przez członków danej partii nad państwem.( np. bierze mandat. Partiokracja. Nowa Zelandia –zmieniono ordynacje wyborcza z większościowej na proporcjonalno-większościową) . System ten sprzyja wielopartyjności. Brakuje sumowania głosów. Złe strony: • sprzyja rozdrobnieniu politycznemu.większość w parlamencie wygrywa partia. więc cechuje ich uwaga skierowana w stronę społeczeństwa 2. kto ma najwięcej). nie ma bezwzględności danej partii. które zasiadają) Absurd wyborczy . bo w wyborach jednomandatowych okręgów na koncie przegranego ugrupowania było więcej głosów. Daje to początek dwupartyjności..nie głosujemy na trzecią partię która nie ma szans Nie można głosów przesunąć. W systemie większościowym.?). Są listy kandydatów ale nie głosuje się na konkretnych ludzi.celem jest nie tylko obsadzenie składu parlamentu. • skomplikowana formuła przeliczania głosów na mandaty( matematyzacja wyborcza) SYSTEM WIĘKSZOŚCIOWY. lub bezwzględnej( więcej niż 50% głosów poparcia). Wady: • deformacja w zakresie przedstawicielstwa. ale również powołanie stabilnego rządu.wielość partii powoduje mniejszą stabilność rządów • konieczność koalicji –brak samodzielności partii. Sprzyja silnym partiom dając nadreprezentację. bardziej nam odpowiadającą • kandydaci muszą starać się o głosy. jednak najważniejsza jest lista. Bartek Brak. Zalety: • stabilizacja rządu. wybory są w jednomandatowym okręgu – ten. • kandydaci znani z imienia i nazwiska. partie małe mają z klei niedoreprezentację (mniej osób.Tak wygląda formuła wyborów prezydenckich oprócz Korei i Tajwanu. nawet jeśli wygrał tylko jednym głosem.

Autorzy: Krzysztof Bernecki. mandat dostaje ten kandydat. Łukasz Liszka -niebezpieczeństwo imperatywnego mandatu. Metody wyborcze w poszczególnych systemach: a) większościowy-jest prostszy.4 122142(1) 94285(2) 60000(3) 25714 :3 57000(4) 44000(5) 28000(7) 12000 :5 34200(6) 26400(8) 16800 7200 występuje w postaci zmodyfikowanej. • • jeżeli partia nie przekroczy progu wyborczego (np. Bartek Brak. który ma najwięcej wskazań • partia A dostaje 4 mandaty .los kandydatów zależy od wyborców z jednomandatowego okręgu wyborczego.więcej niż połowa ważnie oddanych głosów( jeśli nie rozstrzygnie się w tej fazie konieczna jest druga tura) b) proporcjonalny. które miało najwięcej głosów B.okręgi –kilku. D’HONDTA (okręg ośmiomandatowy) PARTIA A B C D • GŁOSY 171000 132000 84000 36000 :1 171000(1) 132000 (2) 84000(4) 36000 :2 85000(3) 66000(5) 42000 18000 :3 57000(6) 44000(7) 28000 12000 :4 42750(8) 33000 21000 9000 dzieli się dla uzyskania tylu ilorazów ile jest mandatów Kiedy stosuje się system list otwartych (dokonuje się wyboru kandydata. D) anuluje się jej wynik i nie bierze się jej pod uwagę jeśli liczba decydująca o mandacie byłaby w dwóch partiach taka sama to wybiera się to ugrupowanie. wystarczy zsumować głosy • większość względna. proces matematyzacji wyborów – 2 metody: A.B dostaje 3 itd. PARTIA A B C D • • GŁOSY 171000 132000 84000 36000 SAINT LAGUE :1.najwięcej głosów zdobywa mandaty • większość absolutna (bezwzględna). kilkunastu posłów deputowanych. natomiast metoda Saint Lague jest bardziej proporcjonalna 9 . a nie tylko na partie). -sprawdza się przy jednomandatowych okręgach WYKŁAD 4 1. zamiast dzielnika 1 stosuje się 1.4 partia 3 wychodzi lepiej z głosowania niż w metozie d’Hondta Metoda d’Hondta sprzyja dużym ugrupowaniom.

Podział władzy jest fundamentem państwa demokratycznego( wyjątek Szwajcaria)szczególnie przestrzegane w demokracji prezydenckiej. Bartek Brak. POZOSTAŁE FILARY DEMOKRACJI:  zasada podziału władzy. co miało ich nawzajem powstrzymywać.pojawiło się w 1787 w USA 3. dem.parlamenty.podział władzy przeprowadzany bardzo elastycznie • władze ustaw. System Rządów Zgromadzenia (tylko w Szwajcarii) Ad. tworząc niezmienialne granice • chroni obywateli przed arbitralnymi działaniami władzy • Przejawem państwa prawnego jest zasada konstytucjalizmu (oznacza. Pierwszym teoretykiem. dem. dla 10 . że organy stanowiące i wykonawcze prawa muszą działać zgodnie z konstytucją).ogranicza ono władze. prezydencka.Autorzy: Krzysztof Bernecki. 1) Demokracja parlamentarna. W sytuacji odwrotnej działanie jednego ośrodka władzy równoważą pozostałe dwa. Uzupełnieniem jest zasada prymatu ustawy – wyznaczają one inne akty prawne.prezydencka( mieszany. rozdzielona na trzy gałęzie: a) ustawodawcza. który mówił o podziale był POLIBIUSZ. i wykon. • gwarantem państwa prawnego jest sądownictwo konstytucyjne(w krajach anglosaskich funkcje równe sądownictwu konstytucyjnemu pełnią sądy najwyższe) MODELE USTROJOWE WSPÓŁCZESNEGO PAŃSTWA DEMOKRATYCZNEGO: 1.podział władzy zabezpiecza przed nadużyciem władzy.  zasada państwa prawa: władza państwowa ograniczona jest prawem.pojawiła się w początkach 18 w.zakłada rozdział przysługującej państwu władzy. parlamentarno.„O duchu praw”.stanowią prawo b) wykonawcza. parlamentarna. Łukasz Liszka 2. MONTESKIUSZ. konstytucja to odrzuca.chciał podzielić pomiędzy kilka grup ludzi rywalizujących ze sobą. gabinetowy)ustrojowy wynalazek (1958)-we Francji de Gaulle. w Wielkiej Brytanii 2. postać rządów partii nad państwem 4.dominuje w europie.celem władzy wykonawczej jest wykonywanie prawa c) władza sądownicza( stoi na straży przestrzegania prawa) Gdy jeden podmiot skupia pełną władzę to jest to niebezpieczne. dem.głowa państwa + rząd( premier lub kanclerz). uzupełniają się w wykonywaniu swoich podstawowych działań(rząd może funkcjonować tylko za poparciem parlamentu. definiuje obowiązki.

ale nie posiada funkcji wykonawczej władza wykonawcza –szefem rządu i głową państwa jest prezydent. jest reprezentantem państwa.szefowie departamentów) • głowa państwa ma mandat z wyborów powszechnych • ani prezydent ani sekretarze nie ponoszą odpowiedzialności politycznej przed parlamentem( nie ma votum zaufania albo nieufności) • procedura impeachmentu.Johnson. bo dzieje się to za zgodą i zaufaniem( inwestyturą) parlamentu( odpowiedzialność rządu przed parlamentem) g.B.p.rządy mieszane nie są jednopartyjne – do rządzenia potrzebują koalicji. jednocześnie g. i wykon. Reguły demokracji parlamentarno gabinetowej wywodzą się z parlamentu w Wielkiej Brytanii( wymaga się tam by minister zasiadał w izbie gmin) • votum nieufności. nawet mniejszy partner koalicyjny może ograniczyć szefa rządu. służy prezydentowi wsparciem i pomocą w rozwiązywaniu zadań( sekretarze. jest formalne. A.w W. który jednoczesnie jest najważniejszym organem władzy) Ad.Autorzy: Krzysztof Bernecki.. Łukasz Liszka • • • • • • przeciwwagi rząd otrzymuje prawo uczestniczenia w procesie stanowienia prawa( członkowie rządu uczestniczą np.p. 2) System prezydencki – USA – zastosowano separacje władzy (władza ustaw.B. sam kanclerz decyduje o składzie rządów( za zgodą prezydenta). gdy nasilą się spory między partiami mianowanie premiera przez g. interweniuje dopiero. szefem rządu.z tytułu popełnienia przestępstwa i naruszenia prawa można ponieść odpowiedzialność konstytucyjną.. są krańcowo od siebie oddzielone) • • władza ustawodawcza( parlament) jest wszechmocna ustawodawczo. Francja). posiada pełną władzę wykonawczą Rząd amerykański nie ma tożsamości konstytucyjnej. c) parlament klasyczny-( Włochy. słaba pozycja rządu i szefa( uzależnione od parlamentu.jako ochrona parlamentu Trzy demokracje parlamentarne według Sartioriego: a) parlament premierski.pozycja kanclerza jest silniejsza niż premiera w W. partii większościowej)-premierem jest zawsze szef partii b) parlament kanclerski.niestabilne koalicje. nie jest aktywnym uczestnikiem aparatu decyzyjnego. bardzo mocna pozycja premiera( przywódcą większości parlamentarnej.p. objął urząd po wojnie secesyjnej-miało być przegłosowane większością 11 . spełnia oficjalne i honorowe funkcje W monarchii: premier działa z ministrami ( gabinet)i posiada rzeczywistą władzę wykonawczą. Bartek Brak. w komisjach parlamentarnych) odpowiedzialność polityczna rządu przed parlamentem wpływ rządu na uchwalanie prawa prawo głowy państwa (monarchy lub prezydenta) do rozwiązania parlamentu w tym modelu następuje oddzielenie stanowiska głowy państwa od szefa rządu(premier lub kanclerz). premier nie wpływa na partie rządzące. a ministrów przez premiera. akt oskarżenia formułuje Izba Reprezentantów wyrok wydaje Senat (np.następca Lincolna. jedna partia stanowi rządy.

w Brazylii. zostawiając mu tylko możliwość decyzji w sprawach dotyczących spraw zagranicznych oraz obronności. Bartek Brak. Irlandia.rząd za pomocą dekretów i ordonansów tworzy prawo • • • • podział władzy – przewaga wykonawczej nad ustawodawczą głowa państwa odgrywa ważną rolę polityczna i uczestniczy w sprawowaniu władzy wyróżniamy dwa aktywne podmioty władzy wykonawczej –prezydent i rząd zasada politycznej odpowiedzialności rządu przed prezydentem (Austria. może rząd wyegzekwować swoje uprawnienia.materia reglamentacyjna. przewodniczy posiedzeniom rządu.projekt rządowy trafia do komisji szybciej niż projekt parlamentu .niezgodność polityczna między premierem a prezydentem. Chile. poza Europą –Sri Lanka. ograniczając kompetencje prezydenta.podsłuchy u demokratów-sam podał się do dymisji) prawo powstające w USA zależy od Kongresu( całkowicie niezależny od prezydenta) bardzo silny podział władz przyjmujący postać separacji władzy jedno osobowa władza wykonawcza skupiona w ręku prezydenta( głowa państwa i szef rządu) brak odpowiedzialności politycznej władzy przed parlamentem Jako. Islandia. Łukasz Liszka • • • • kwalifikowaną 2/3 głosów.materia ustawowa-prawo tworzone przez parlament . 1986-88.zabrakło 1 głosu-ocalał i mógł kontynuować funkcję. ( np. Urugwaju i byłej kolonii USA. 3) Parlamentaryzm zniekształcony (półprezydencki) Francja-V Republika – wzmocnienie władzy wykonawczej. gdy te organy władzy wywodzą się z innych frakcji politycznych). • Artykuł 21 – Premier kieruje działalnością rządu w sensie głównie administracyjnym.Filipinach) Ad. Finlandia. Portugalia.prezydent skupia instytucje szefa państwa oraz dowodzi władzą wykonawczą. 1997. czasie małej konstytucji wykazywała dużo cech tego właśnie ustroju) Ad. (jest obecny np.Autorzy: Krzysztof Bernecki. 4) System rządów zgromadzenia( Szwajcaria) 12 . Kostaryce. Richard Nixon-1973/74-afera Watergate. nie przyjął się w innych częściach świata. jednak nie jest on jednoosobowym organem jeśli chodzi o władze wykonawczą: • Artykuł 9 – Prezydent przewodniczy Radzie Ministrów. 1993-95. • jeśli premier i rząd nie chcą uznać supremacji prezydenta( np. • • Rząd ma bardzo duży wpływ na pracę parlamentu.2002) COHABITATION . że system ten jest w dużej mierze uzależniony od specyficznej kultury kontynentów amerykańskich. a rząd uznaje jego supremacje. Polska w latach 1992-97. jest zwierzchnikiem władzy wykonawczej.

c) rząd powoływany przez parlament( komitet parlamentu wyznaczony do trzymania pieczy nad administracją) d) demokracja bezpośrednia. Podstawowe mechanizmy systemu parlamentarnogabinetowego są dziełami konwenansów. Zasada monarchii konstytucyjnej – pozycja monarchy jest ograniczona przez prawo. GBR nie ma konstytucji (w rozumieniu europejskim) pomimo to jest państwem konstytucyjnym.Charakter brytyjskiego prawa konstytucyjnego. 4. 5 źródeł prawa konstytucyjnego (3 niepisane i 2 pisane): a) Zwyczajowe prawo konstytucyjne – wykrystalizowało się w opozycji do prawa rzymskiego. e) ustawowe 3 miesiące vacatio legis( jeżeli 100 tysięcy obywateli wystąpi przeciw . 1.: • rząd który stracił poparcie IG podaje się do dymisji • zbiorowa odpowiedzialność rządu przed IG za prowadzoną politykę i działalność administracji • premierem zostaje lider partii zwycięskiej 13 . a Irlandia Północna nawet swój rząd. I. Blackstone powiedział.. a rząd tworzony jest przez większość parlamentarną. W. występuje tam też prawo konstytucyjne. np. Zasada ustroju politycznego. konsensusu. Zasada unitaryzmu – państwo jednolite. 7.4 partie składają się na 7 osobowy rząd –zwany od 1959 Radą Federalną Temat: System polityczny Wielkiej Brytanii. Łukasz Liszka po raz pierwszy po ten system sięgnięto za czasów rewolucyjnej Francji(179295). 2.co jest możliwe do rozstrzygnięcia bezpośredniego. GBR jest ojczyzną demokracji parlamentarnej. także różne zasady „Król nie czyni źle”.obywatele uczestniczą w życiu politycznym ( referenda. tworzą one normy. rozstrzyga się w głosowaniu.ciała przedstawicielskie jako jedyny ośrodek władzy( naprawdę rządziły gremia partii komunistycznej) Szwajcaria: a) nie ma podziału władzy b) jednolitość władzy postronnej.• • • Autorzy: Krzysztof Bernecki.. wtedy obowiązkowo musi odbyć się referendum) f) demokracja zgody. Zasada demokracji – parlament pochodzi z wyborów. że parlament może zrobić wszystko co nie jest ograniczone naturą..rządy konwentu odwoływały się do niego państwa komunistyczne. Zasada rządów partyjnych – partie tworzą rządy.konkurencja istnieje tylko w czasie wyborów. Zasada państwa prawa – władza podporządkowana prawu. Zasada supremacji parlamentu – wszystkie akty wydane przez parlament są legalne i niekwestionowane.parlament ma kompetencje ustawodawcze i wykonawcze. veta obywatelskie)..) b) Orzeczenia sądowe (precedensy) – postanowienia sądów powszechnych odnoszące się do władzy.. czyli parlament. Bartek Brak. a czasem nawet sądownicze. opiera się na zwyczajach wytworzonych w toku wieloletniej praktyki (wytworzyły się w ten sposób organy. choć Szkocja i Walia mają swoje parlamenty. rząd. Jej ustrój zmienia się bardzo wolno. stało się to normą prawną. Zasada rządów parlamentarno-gabinetowych – połączenie władzy wykonawczej i ustawodawczej (rząd odpowiedzialny przed parlamentem) 6. 5. „Król nic nie czyni sam”. 3. II. c) Konwenanse konstytucyjne – pewien sposób zachowania się organów politycznych.

Bagehot „The English Constitution” (1867) III. Bierne prawo mają obywatele powyżej 21 brytyjscy. Kandydaturę zgłasza się pisemnie przez 2 osoby (proposer i seconder) poparte przez 8 osób mieszkających w tym okręgu. 1885 – wszyscy mężczyźni po 21 i są zarejestrowani i udowodnią. Te roczne sesje rozbijają się na posiedzenia dzienne od poniedziałku do piątku (nadzwyczajnie w sobotę i niedzielę na wniosek ministra potwierdzony przez IG). gdy jego partia wyborach nie uzyskała większości w IG • premier musi być członkiem IG • zwoływanie sesji parlamentu co roku d) Akty prawne pochodzące od parlamentu (ustawy i ustawodawstwo europejskie): • Magna Carta Liberatum (1215) • Habeas Corpus Act (1679) – zakaz aresztowania bez zakazu sądowego. Nie może rodzina monarsza. commonwealthu i Irlandii. którzy mieszkają w GBR. sędziowie). 3. kto ma najwięcej głosów. commonwealthu i Irlandii. Sesję kończy prorogacja monarchy w czerwcu. policjanci. Wybory odbywają się w jednomandatowych okręgach (659 = 529 w Anglii + 72 w Szkocji + 40 w Walii + 18 w Irlandii PN). Decyzja o rozwiązaniu IG należy do monarchy. 1. Izba Gmin. Nie trzeba głosować osobiście (można przez pocztę i pełnomocnika). 1831 – wchodzi w życie prawo wyborcze i daje prawo mężczyznom od 21 la i posiadającym majątek lub ziemię. Blair rozpoczyna reformę IL e) Wielkie interpretacje prawa konstytucyjnego – wielkie podręczniki akademickie. Nie głosuje rodzina monarsza. Prawo wyborcze. IG jako jedyna instytucja w GBR pochodzi z wyborów powszechnych i równych. ale faktycznie czyni to premier i czyni to w momencie dogodnym dla siebie. kadencja IG na nie więcej niż 5 lat. • 14 . Wygrywa ten. osoba oskarżona ma stanąć przed sądem • Bill of Rights (1689) – katalog praw obywatelskich • ustawa o następstwie tronu (1701) • ustawa o parlamencie z 1911 – ograniczyła kompetencje IL. którzy mieszkają w GBR. zapowiedz likwidacji IL i stworzenie drugiej izby z wyborów • 1999 – T. Organizacja wewnętrzna IG. więc opozycja musi być zawsze gotowa. ludzie skazani na karę i umysłowo chorzy. Kworum tworzy 40 posłów. funkcjonuje nie dłużej niż 5 lat (wydłużenie kadencji wymaga bezwzględnej zgody IL). od 14:00-22:30. Sesja rozpoczyna się jesienią mowa tronową monarchy. Zasady prawa wyborczego. Łukasz Liszka dymisja premiera jednoznaczna z dymisją rządu • dymisja premiera. np. Partie mają okręgi pewne (partie zawsze w nich wygrywają). wykonawcy zawodów apolitycznych (wojskowi. duchowni i bankruci. 20-25 dni po ogłoszeniu następują wybory. że wiedzą o co w wyborach chodzi 1918 – kobiety po 30 i zarejestrowane 1928 – kobiety po 21. Kandydat musi zapłacić kaucję 500 Ł (traci ją. do niedawna dziedziczni lordowie. do niedawna lordowie dziedziczni. a w piątki od 9:30-14:00.Autorzy: Krzysztof Bernecki. dlatego prawdziwa walka wyborcza toczy się w okręgach „marginalnych”. pracownicy administracji państwowej i samorządu. wprowadzono automatyczny rejestr 1948 – zniesiono głosowanie pluralne (do tej pory jedna osoba mogła głosować w kilku miejscach) 1969 – obniżono wiek do 18 Czynne prawo wyborcze maja obywatele brytyjscy. w której przedstawia program rządu. W. Bartek Brak. gdy nie zdobędzie 5 % poparcia). 2. Kraj dzieli co 10 lat Komisja Graniczna (są w niej wszystkie siły polityczne).

IG ma zapewnioną niezależność (jej członkowie także). Załatwia sprawy związane z regulaminem. jest nim jeden z najbliższych współpracowników premiera. Droga legislacyjna: I czytanie – jeśli rządowy odczytanie tytułu projektu i określenie dnia kiedy będzie II czytanie. d) Są też Komisje Wspólne IG i IL. Whips (naganiacze) odpowiadają za dyscyplinę polityczną członków swojej partii. Walii i Irlandii PN) i zajmują się sprawami tych regionów. 5. IG przeważa w zakresie ustawodawstwa. to wtedy przekazuje się ją monarsze. Etyki Poselskiej. Spiker dawniej był przedstawicielem króla. 7. dyskusja szczegółowa nad projektem. następnie skierowanie jej do komisji. że najczęściej ta komisja debatuje o finansach. Komisja tworzona jest specjalni do danej ustawy. pomagają mu zastępcy spikera (zazwyczaj 3 w tym jeden to przewodniczący). bo monarcha nie robił tego od 1707) 6. Debacie przewodzi Przewodniczący Komisji Budżetowej (nie spiker) dlatego. IG decyduje o tym jaki ma regulamin. należy do niego pełnia władzy regulaminowej. Spiker decyduje o charakterze ustawy (finansowe nie podlegają IL). w sumie na zadawanie pytań w sesji jest przeznaczone 20 dni. Tworzy się. • Gdy IG uchwali wotum nieufności rząd podaje się do dymisji (dzieje się tak raz na kilkadziesiąt lat). a) Komisja Całej Izby – cała IG przekształcona w komisję. Bartek Brak. który ją promulguje. c) Komisje Specjalne powoływane są do zbadania określonej sprawy. przez zadawanie pytań (codziennie oprócz piątku). wtedy powołuje się komisję mieszaną. Komisje. Przywileje IG. Ale w następnej sesji → weto zawieszające Jeśli ustawa zatwierdzona jest przez obie izby. Nie miesza się on w sprawy polityczne. zasiada w gabinecie jako Lord Przewodniczący Tajnej Rady. Są też Komisje Resortowe kontrolujące administrację. b) Komisje stałe – nie posiadają stałego składu i polityki. to ustawa przepada (tylko teoretycznie. Rozstrzygnięcia spikera są ostateczne. Łukasz Liszka Na czele Izby stoi Spiker wybrany na pierwszym posiedzeniu. jej członkowie powoływani są przez spikera. jeśli nie przyjmie poprawek to IG może przełamać weto IL jeśli jeszcze raz to przegłosuje. Zastępca premiera staje się Liderem Izby (Lider of the House). Funkcje IG. gabinet. IL ocenia ustawę. ich członkami są głównie przedstawiciele opozycji. → przekazanie IL (o ile nie jest to ustawa finansowa).Autorzy: Krzysztof Bernecki. od niej pochodzi 98% ustaw. debata o ogólnych założeniach ustawy. • Trzecią funkcją IG to prowadzenie debaty politycznej. III czytanie – przedłożenie sprawozdania komisji. Ustawodawstwa Europejskiego. Przywódca partii przegranej zostaje uznany za Przywódcę Opozycji JKM i tworzy gabinet cieni (Shadow Gabinet). Są także Stałe Komisje Regionalne (Szkocji. Z partii zwycięskiej wyłania się rząd. • IG kontroluje rząd przez komisje. Ocena polityki rządu i administracji. Badania Aktów Normatywnych. Jeżeli nie rządowy to wstępna debata II czytanie – przedłożenie wniosku. może wprowadzić poprawki. Stały charakter mają Komisje Regulaminowe. 4. głosowanie. stałe są tylko miejsca obrad i przewodniczący. jeśli tego nie zrobi. Niektóre jego decyzje stają się precedensem. by przyspieszyć tok lub go odformalizować. 15 . czasami go proszono o wyjście z obrad.

P). 400) b) lordowie prawa.wybitni prawnicy.) Dopiero za premiera obecnego(od 1997).tych – Partia Pracy miała w programie likwidację I. immunitet formalny • przywilej nietykalności osobistej posłów . na pochodzącą z wyborów powszechnych Od lat 60. wtedy decyduje IG).( obecnie ok.L.L. Żaden z projektów nie uzyskał dostatecznej liczby głosów –postanowiono dalej prowadzić prace.Autorzy: Krzysztof Bernecki.L.: a) wybór wszystkich członków w wyborach powszechnych i bezpośrednich b) wybór 80% lub 50% z wyborów powszechnych c) większość miała pochodzić z nominacji premiera (80%) d) wszyscy mieli pochodzić z nominacji premiera( to wyjście proponował Blair) Premier opowiedział się przeciw wejściu rozwiązań z głosowaniami. Przywileje indywidualne: • przywilej wolności od aresztowania (chyba. Również w 2001 roku powołano Królewską Komisję do Zreformowania I.G) • quorum jest niskie ( przy trzech osobach już obraduje) • przewodniczącym jest Lord Kanclerz.L nie wytworzył się konwenans 16 . w razie wygrania przez siebie wyborówjednak pomimo paru rządów P.P nie dążyła ona do jakiejkolwiek reformy związanej z I.26. 3 kategorie lordów: a) lordowie mianowani-za zasługi dla państwa.pozbawienie lordów dziedzicznych do zasiadania w Izbie ( było ich około 750).nie może być pociągnięty do odpowiedzialności bez zgody IG • parlamentarny przywilej wolności słowa (immunitet materialny) – w IG może mówić wszystko • parlamentarny przywilej finansowy – prawo do uposażenia • parlamentarny przywilej sądowniczy – poseł może w sądzie jako świadek jeśli nie w swojej sprawie może odmówić WYKŁAD Drugą izbą parlamentu angielskiego jest Izba Lordów. ze stażem.L. dożywotnio. trafiają do Izby gdyż spełnia ona pewne funkcje sądownicze.Tonyego Blaira(P.biskupi prezbiteriańscy i anglikańscy • funkcje w Izbie są kadencyjne • I.wyjątek uczyniono dla 92 najbardziej aktywnych . W I. jako anachronizmu(przepowiadała likwidację I. na wniosek premiera.realizuje funkcje ministra sprawiedliwości i jest członkiem gabinetu. Łukasz Liszka Suwerenne prawo strzeżenia przez IG jej składu – sama decyduje o dyskwalifikacji posła. mianuje monarcha.L.próba przekształcenia I.L.zmieniła się sytuacja. W 1999.od wielu lat próbowano przeprowadzić jej reformę lub nawet likwidację: . zarządza wtedy wybory uzupełniające. że na gorącym uczynku. Bartek Brak. co i tak później dokończono pozbawiając również i tych 92 (2001).1911. przewodniczy im Lord Kanclerz c) lordowie duchowni. pracuje na rocznych sesjach( jednak mniej posiedzeń niż I.21 lordów. i na początku 2003 przedstawiono projekt reformy( 7 alternatyw) np.

L(oprócz ustaw finansowych). jednak bardzo rzadko jest ona realizowana. Bartek Brak. b) jest również I. • Tronu nie może objąć wyznawca katolicyzmu również następca który zawiera związek małżeński z osobą tej wiary. • Monarcha jest głową pewnych państw kolonialnych(12)-np.. potem inni synowie panującego. następnie potomkowie najstarszego syna panującego.L( jednak wymaga to wielu prac prawnych i dotyczy spraw stricte technicznych.G może wtedy przeprowadzić swoją ustawę przez przegłosowanie jej jeszcze raz na kolejnej sesji ( sesje mamy coroczne.dysponują inicjatywą.(potem na wniosek premiera 17 .jednak ostatni raz odmówił podpisania w 1707 roku. jest częścią władzy ustawodawczej( zgoda monarchy jest potrzebna przy uchwaleniu ustawy. stoi na czele władzy wykonawczej( realnie jest to funkcja premiera).G. Wniosek wnosi IG( ostatni raz zastosowano w 1806) MONARCHA • dziedziczny.L.ogłaszane to jest jako orzeczenie I. Posiada również bezwzględne prawo veta. jeśli już to czynią to w porozumieniu z rządem. nadaje on jej sankcję używalności. Kanada. potem córki.L a) sądownicza.sprawuje on kierownictwo nad Lordami należącymi do partii rządzącej FUNKCJE IZBY LORDÓW: I) ustawodawcza . skutkiem czego I.ze wskazaniem na Lordów Prawa z lordem Kanclerzem. Australia.przy czym królowa jest reprezentowana przez Generalnego Gubernatora(mianowanego przez angielskiego monarchę na wniosek rządu danego państwa. nie może zaistnieć w tej konkretnej sytuacji spór polityczny) II) możliwość zastosowania veta zawieszającego – ustawy z I.L może wyhamować ustawę na rok) III) wydłużenie kadencji I. głowa common wealthu. mogą nie być przyjęte poprzez veto I.wywodzi się to z zasad dziedziczenia ziemi.kieruje nią Lord Strażnik Wielkiej Pieczęci (jego rola jest niższa niż Lorda Kanclerza) . zabiera głos w debatach. dalsze pokrewieństwo.zmieniono nazwę z Hanowerskiej w czasie I wojny światowej) • Uprawnienia osobiste monarchy nie wymagające kontrasygnaty urzędowej: a) powoływanie i odwoływanie premiera –istnieje konwenans powoływania na premiera przywódcy większości w I.nominalnie sprawuje ja cała I.L. Zdążają się sytuacje. jest to inaczej Najwyższy Sąd Apelacyjny( sprawy karne i cywilne). potem przez dziedzictwo.w takiej sytuacji I. głowa państwa.Autorzy: Krzysztof Bernecki. Nowa Zelandia. że rząd chce rozpocząć projekt ustawy od I.( obecnie panuje Elżbieta II z dynastii Windsor. przy czym nie ingeruje w sprawy karne w sadownictwie szkockim.pierwszą osobą uprawioną do sukcesji jest najstarszy syn panującego. Łukasz Liszka nakazujący przewodniczyć Izbie w sposób neutralny politycznie. • Tron jest dziedziczny( od 1701). głowa sił zbrojnych.w odróżnieniu od Spikera) • funkcja partii o przewadze w Izbie .( Lord Kanclerz bardzo aktywnie uczestniczy w życiu politycznym – głosuje.G wymaga zgody I. głowa kościoła prezbiteriańskiego( Szkocja) i anglikańskiego.L sądem orzekającym w sprawie impeachmentu( prawo konstytucyjne) -osobę sprawującą funkcję publiczną można pozbawić urzędu jeśli dopuściła się przestępstwa.G.

Trzonem rządu jest gabinet. demokratyczna( bo z artykułu 3. zwierzchnictwo narodowe należy do ludu i wykonuje je przez 18 . karnej ani cywilnej) RZĄD I GABINET Rząd – to suma stanowisk ministerialnych( około 100 osób). monarcha może to zrealizować.sekretarze stanu • ministrowie resortowi. Członków rządu powołuje monarcha na zlecenie premiera (Istnieją ministerstwa terytorialne. Konstytucja uchwalona 4. Premier skupia dwie funkcje. lord Tajnej Rady itp. Walii) Stanowiska: Lord Kanclerz. relacjonuje politykę rządu. mediów czym rozmawia z monarchą • Osobę monarchy obejmuje całkowity immunitet( nie ponosi odpowiedzialności konstytucyjnej.wchodzą do gabinetu ale nie mają rangi sekretarza stanu • ministrowie nie resortowi-urzędy historyczne • radcowie prawni korony – najmniejsza ranga • wiceministrowie.może proponować podjęcie odpowiednich działań c) prawo do ostrzegania.do spraw Szkocji.premier raz w tygodniu spotyka się z monarchą. że nie ma lidera większości w I. zarządzeń. Irlandii Płn.G. skład określa premier( co 5 ministra powołuje premier do gabinetu). De’Gaulle Republika niepodzielna. i wtedy…(?) b) zwoływanie i rozwiązywanie parlamentu c) nadawanie tytułu lordowskiego d) mianowanie dostojników kościoła państwowego e) nadaje ordery i odznaczenia f) stosuje prawo łaski g) promulgacja ustaw h) akty o charakterze międzynarodowym i) dowództwo nad siłami zbrojnymi (realizuje je w formie rozporządzeń.minister skarbu. proklamacji kart królewskich) • Król nie może działać sam. zbiera się tylko na początku sesji I. Kanclerz skarbu.duży wpływ miał na konstytucję miał gen. by się go radzono.Lorda Skarbu ( kieruje majątkiem państwa) i ministrem do spraw administracji.X. może również… b) prawo do zachęcania. Różne rangi mogą mieć członkowie rządu: • najważniejsi ministrowie.Autorzy: Krzysztof Bernecki. Łukasz Liszka monarcha mianuje ministrów). Bartek Brak.w każdym ministerstwie jest wice minister do kontaktu z parlamentem FRANCJA • • System parlamentarno prezydencki.skupia do 20 osób..może zajść sytuacja. więc w jego imieniu działa rząd.tworzy ona Republikę.1958. lub wydaje dokumenty za radą i wolą rządu( ma uprawnienia reprezentacyjne) • Trzy prawa monarchy według Brytyjczyków: a) prawo do tego.G.zbiera się na posiedzeniu w rezydencji premiera – Downing Street 10.opozycja do tego co robi rządpremier nie powiadamia mediów. laicka (świecki charakter).

Autorzy: Krzysztof Bernecki. a gdyby nie mógł. ale istnieje zasada nakazująca przestrzegania wierności narodowej i demokracji. 2. Wyłanianie prezydenta • kandydować może każdy obywatel francuski. Łukasz Liszka • przedstawicieli lub referendum żadna jednostka nie może uzurpować sobie prawa do wykonywania funkcji.przy czym mogą one być zbierane na miesiąc przed dniem rejestracji. społeczna. 7) może rozwiązać Zgromadzenie Narodowe( po opinii premiera i przewodniczącego obu izb.poprzez arbitraż-zapewnia ciągłość państwa . wtedy kolegialnie przejmuje tę funkcję rząd(do czasu przedterminowych wyborów. to musi ją prezydent promulgować 9) Jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. przeprowadza się II turę w dwa tygodnie po pierwszej.od kilku tygodni do 2 miesięcy) • kadencja jest 5-letnia( od roku 2000-referendum. prezydent może te wnioski oddalić. jeśli parlament ja rozpatrzy. wnosi również kaucję w wysokości 100 tyś. obywatelstwo od urodzenia. Bartek Brak. musi mieć ukończone 23 lata. swoboda w działaniu i tworzeniu partii. który uzyska większą ilość głosów).powtarzalna. integralności terytorialnej i przestrzegania traktatów • Prerogatywy prezydenta niewymagające kontrasygnaty: 1) mianowanie i dymisjonowanie( tylko w syt. Partie i ugrupowania polityczne współzawodniczą w wyborach.wcześniej 7letnia). w tym jej przewodniczącego. wtedy funkcję tą przejmuje przewodniczący senatu. PREZYDENT 1. musi mieć poparcie od 500 obywateli kwalifikowanych( sprawują funkcję pochodzącą z wyboru) • Osoba kandydująca musi przedłożyć podpisy tych obywateli wywodzących się z 30 departamentów( 1/10 z każdego departamentu). Frankówjest mu zwracana jeśli uzyska 5 % głosów) • wybory odbywają się w systemie większości bezwzględnej– jeśli nie wyłoni się w I turze zwycięzcy. 5) może przekazać do sprawdzenia Radzie Konstytucyjnej projekty ustaw i traktatów międzynarodowych. ale nie jest to konieczne) Nie może dokonać ponownego rozwiązania w ciągu roku od wyborów do nowego parlamentu. 5 prezydent czuwa nad przestrzeganiem konstytucji . Prezydent działając z rządem może obejść parlament w kwestii ustawodawstwa( przez odwołanie się prezydenta i rządu do narodu) 4) orędzie odczytane w parlamencie. nie był karany. 8) Dysponuje prawem oceny ustaw( ale nie jest to veto) na 15 dni może wystąpić do parlamentu o ponowne rozpatrzenie ( parlament musi na nowo rozpatrzyć).jeśli są niezgodne to prezydent odmawia promulgacji 6) mianuje 3 członków Rady Konstytucyjnej. Uprawnienia polityczne: • przywództwo polityczne-z art.jest gwarantem niepodległości narodowej.przewodniczy Padom Obrony Narodowejrozporządza francuskimi siłami nuklearnymi 19 . dymisji rządu) premiera( musi liczyć się z układem sił w zgromadzeniu narodowym) 2) powoływanie ministrów 3) ogłoszenie referendum.kontakt z izbami.na wniosek rządu albo obu izb parlamentu. nie są te orędzia przedmiotem debaty. Biorą w niej udział dwaj najsilniejsi kandydaci( wygrywa ten. • jeśli nastąpi opróżnienie urzędu( stwierdza to Rada Konstytucyjna na wniosek rządu). musi to być poświadczone notarialnie.

który powołuje obie izby po połowie (Zgromadzenie Narodowe i połowę Senat) .wniosek musi być poparty 1/10 składu (58 osób) Zgromadzenia Narodowego.głosowanie może się odbyć dopiero po 48 h. a normalne funkcjonowanie władz państwa zostały przerwane. gdy głosowała większość bezwzględna przy całym składzie). 11) Podpisuje rządowe akty prawne (ordonanse i dekrety).przechodzi.gen.)Musi również poinformować naród w orędziu. ma w tym prawo odmowy 12) Artykuł 16. Odpowiedzialność prezydenta: nie ponosi odpowiedzialności politycznej.Autorzy: Krzysztof Bernecki. rewizja konstytucji przez obie izby oraz referendum. po złożeniu wniosku( rząd ma czas na zorganizowanie sobie poparcia).). Parlament zbiera się wtedy z mocą prawa i nie może być rozwiązane Zgromadzenie Narodowe. ale przez specjalne upoważnienie prezydenta) ponosi odpowiedzialność polityczną przed Zgromadzeniem Narodowym( jeśli będzie Votum Nieufności. 13) kompetencje w zakresie polityki zagranicznej. lub wykonywanie zobowiązań międzynarodowych zostały zagrożone. RZĄD FRANCUSKI • Artykuł 20 . to prezydent podejmuje środki jakich wymagają okoliczności . Zastosowano to jeden raz. korzystanie z prawa łaski .tylko konstytucyjną za zdradę stanu( zdrada i naruszenie konstytucji. ale wówczas. przy zamachu stanu w Algierii(1961) od kwietnia do września. mianowanie Najwyższej Rady Sądownictwa. 15) kompetencje w zakresie zmiany konstytucji –inicjatywa zmiany konstytucji przysługuje członkom parlamentu( prezydent + premier lub parlament).w wypadku.rząd określa i prowadzi politykę narodu.konieczne są uchwały obu izb i większość bezwzględna w głosowaniu jawnym. parlament może zgłaszać wniosek o votum nieufności raz w sesji. ale w sposób administracyjny.rząd podaje się do dymisji. De’Gaulle. że zajdzie cohabition odpowiedzialny za ochronę narodową-dzielone z prezydentem wydaje rozporządzenia rządowe( ordonanse i dekrety) mianuje na stanowisko cywilne i wojskowe( wspólna nominacja prezydenta i premiera przy najważniejszych nominacjach) 20 • - . policja itp. Łukasz Liszka 10) Obsadza ważniejsze stanowiska cywilne( szkolnictwo. 14) otwieranie i zamykanie nadzwyczajnych sesji parlamentu. W tym okresie środki prezydenta podlegają opinii Rady Konst. oraz przewodniczącego Rady Konst.wymaga to uzgodnienia na posiedzeniu Rady ministrów. niezawisłość urzędów. integralność terytorium. żeby pominąć referendum musi prezydent uzyskać 3/5 głosów w kongresie. przewodniczących obu izb. Bartek Brak.prezydent odpowiada przed Najwyższym Trybunałem Sprawiedliwości. tak samo przedstawicieli dyplomatycznych Francji. gdy instytucje republiki. Skład rządu: Premier-artykuł 21 kieruje działalnością Rządu. • • Prezydent może podjąć decyzje aby zamiast referendum przeprowadzić głosowanie obu izb parlamentu (kongres). dyspozycje administracyjne i siły zbrojne( nakładają się na to prerogatywy prezydenta) • • prezydent przewodniczy posiedzeniom rządu( premier może. główne dyspozycje polityczne pochodzą od prezydenta( chyba. przejmuje pełnię władzy nad państwem( musi spytać się premiera.

powoływanie na wniosek premiera przez prezydenta 1.kieruje z reguły ministerstwem. okręgiem wyborczym jest departament lub jednostka zamorska) • Sposób glosowania uzależniony jest od liczby mandatów na 1 okręg (od wielkości departamentu – liczby mieszkańców) • Departamenty do > 4 senatorów – system większości bezwzględnej .sesja nadzwyczajna – może zwoływać premier po zasięgnięciu opinii przewodniczącego obu izb lub większości członków obu izb. • ZN – 577 deputowanych • Senat – 321 senatorów • Tryb sesyjny pracy parlamentu (norma jest system permanentny) . Tryb funkcjonowania: • Kadencja: ZN – 5 lat. nie może pracować dłużej niż 12 dni.sesja zwyczajna X-VI (nie może się zebrać na posiedzenia więcej niż 120 razy) . odbyta służba wojskowa. Bartek Brak. • Izbami kierują przewodniczący wybierani: ZN – na 5 lat. którzy zdobędą 12.• • • • Autorzy: Krzysztof Bernecki.duża ranga polityczna( przywódcy partii politycznych. bierne do ZN • Prawo czynne – kolegia wyborcze składają się z obywateli kwalifikowanych (sprawują funkcje pochodzące z wyborów). Parlament: • Wybory do Zgromadzenia Narodowego – powszechne • prawo bierne – 18 lat.kilka ważniejszych osobistości w rządzie. premier nadaje to miano jeśli chce wyróżnić któregoś z członków rządu ministrowie stanu. dla określonego porządku obrad (nie może wykroczyć poza ten porządek). 2 kandydatów to I powtarzana • Pomiędzy I i II turą kandydaci mogą się wycofać z rywalizacji • 1986 – system proporcjonalny. zmiana systemu wyborczego przez rząd socjalistów (próg wynosi 5%) ale powrócono do większościowych 3. obywatelstwo przez 10 lat. Łukasz Liszka wicepremier. Senat – wybory pośrednie • Prawo bierne – ukończone 30 lat i jak p. kucja 1000 franków (żeby odzyskać trzeba przejść próg 5%) • Wybory są w 1-mandatowych okręgach (577) • System większości bezwzględnej • I tura – wygrywa się większością bezwzględną • II tura – przechodzą Ci. Premier kieruje działalnością rządu w sposób administracyjny i techniczny: • Odpowiedzialny za obronę narodową • Zapewnia wykonanie ustaw • Wydaje rozporządzenia rządowe (ordonanse i dekrety) • Mianuje na stanowiska wojskowe i cywilne 2. Senat – na 3 lata 21 . Senat jest nierozwiązywalny.5 % z całego elektoratu okręgu • Jeśli tego wymogu nie spełni min. zajmuje się również szerszym zakresem spraw wydzielanych przez premiera ministrowie o resortowi-kierują ministerstwami o delegowani przez premiera– ministrowie bez teki) sekretarze stanu.II tury • Departamenty powyżej 5> senatorów – system proporcjonalny (mandaty przyznawane na podstawie systemu list zamkniętych – ważna jest kolejność na liście) 4.nie ma żadnych dodatkowych funkcji. niekaralność. Senat – 9 lat (co 3 lata odnawiana 1/3 składu) • ZN może być rozwiązane przez prezydenta.

Łukasz Liszka 6.kwestie podatkowe • pozostałe – materia reglamentacyjna – do rządu • określenie dochodów i wydatków • ustawy programowe – cele działalności ekonomicznej i społecznej państwa • ustawy podlegają kontroli Rady Konstytucyjnej o ustawy organiczne – dotyczące szczególnie ważnych spraw.zmiana konstytucji . śledcza). odpowiadają za sprawy regulaminowe (regulaminy wymagają zatwierdzenia Rady Konstytucyjnej – rozstrzyga też spory regulaminowe) Komisje stałe – resortowe (kontrolują resorty) Komisje nadzwyczajne (np. rozpatruje skargi • wydawanie opinii w sprawach prawnych na użytek władz państwowych Rada Stanu • Bardzo ważna. gdyby ciągle nie było kompromisu. ordonansów i dekretów 22 . 60 deputowanych lub senatorów Proces ustawodawczy: • Inicjatywa – członkowie parlamentu.prawa obywatelskie.świadczenia na rzecz obrony narodowej .amnestia . W-ce przewodniczący – tworzą prezydium izby. premiera.organizacja sądownictwa . premier. traktatów. w przypadku ustaw zwykłych – zwykła większość głosów • Kontrola polityczna ZN nad rządem (senat nie ma możliwości pociągnięcia rządu do odpowiedzialności) (wotum zaufania) • Przewaga senatu nad ZN (fakt nierozwiązywalności) Rada Konstytucyjna: • 9 członków powoływanych na 9 lat bez możliwości powtórzenia kadencji • 3 członków i przewodniczący powoływani przez prezydenta • 3 przewodniczący ZN • 3 przewodniczący senatu • decyzje zapadają większością głosów • byli prezydenci zasiadają z prawem głosu • decyduje o konstytucyjności ustaw . chyba. 34) – materia ustawowa enumeratywnie wyliczona) . ale ZN może uchwalić projekt jedynie w zgodzie z rządem. 8. • W razie sporu między izbami projekt przepada. Ustawy finansowe najpierw do ZN. Uprawnienia: • Ustawodawstwo ściśle określone przez konstytucję (art. 7. podlegają kontroli RK obowiązkowo o ustawy zwykłe – podlegają kontroli RK na wniosek prezydenta. Bartek Brak. podstawowe gwarancje obywatelskie . Autorzy: Krzysztof Bernecki.zdolność prawna . że zostanie powołana przez premiera komisja mieszana (tekst opracowany przedkładany przez rząd obu izbom. ogłasza wyniki. obie izby muszą zaproponować tekst w jednakowym brzmieniu).ordynacja wyborcza .tworzenie prawa administracyjnego i handlowego . regulaminów izb • nadzorowanie prawidłowego przebiegu wyborów.• • 5. może być zgłoszona w obu izbach. przewodniczących obu izb. rząd może domagać się od ZN definitywnego rozstrzygnięcia sprawy. bezwzględna większość liczona od całego zgromadzenia w przypadku ustawy organicznej. ale nie jest organem konstytucyjnym • Działa na podstawie ustaw.

Prawo wyborcze do Bundestagu: • Czynne – 18 lat • Bierna – 21 lat • System mieszany o A 50 % składu system większości względnej . Ustawa zasadnicza RFN jest z 23 V 1949. Łukasz Liszka Republika Federalna Niemiec. wykonawczej i sądowniczej (nie uwzględnia żadnych forma demokracji bezpośredniej. 1 – prawa i wolności człowieka. Rada Ekonomiczna i Społeczna • Ma rangę konstytucyjną. Wprowadzono zmiany tylko czysto techniczne. ale taką spełnia rolę. 1. jest ona dopuszczalna na poziomie landów).Formalnie podlega premierowi. 4. zwraca się przez członków rządu • Bierze udział w przygotowaniu rządowych projektów ustaw i ordonansów • Ma prawo zwracać uwagę władzom publicznym na potrzebę reform 2) Najwyższy organ sądownictwa administracyjnego. Instytucje władzy: • Parlament – jednoizbowy – Bundestag • Bundesrat – ciało uczestniczące w ustawodawstwie. nie jest nazywany drugą izbą parlamentu. Bartek Brak. wyjątkiem są partie mniejszości narodowych 23 . 2. Władzę ustawodawczą obowiązuje porządek konstytucyjny.mandaty bezpośrednie o B 50% system proporcjonalny d’Hondta – „głosy drugie” uczestniczą tylko te listy. Po zjednoczeniu pozostawiono ustawę ze względu na jej bardzo dobry charakter i jakość. Zjednoczenie Niemiec nastąpiło 3 X 1990. ale mniejsze znaczenie • Organ doradczy rządu • Wydaje opinie ustaw. art. 20 – zasady ustroju politycznego – demokratyczne i socjalne państwo związkowe. przewodniczącym premier 1) Wpływowy organ konstytucyjny • Rząd musi zasięgać opinii w przypadku uchwalania dekretu rządowego. Ustawa ta jest w pewnej części niezmienialna (2 przepisy: art. ordonansów i dekretów w zakresie społecznoekonomicznym • Członków powołuje się dekretem rządowym na wniosek odpowiednich resortów • • • Autorzy: Krzysztof Bernecki. głosowaniu i za pośrednictwem organów władzy ustawodawczej. wszelka władza pochodzi od narodu. którą sprawuje w wyborach. Prawo oporu przysługuje wszystkim Niemcom w razie naruszenia tych zasad. 5. które w skali państwa uzyskały co najmniej 5% głosów. a władza sądownicza i wykonawcza podporządkowane są ustawom. który jest z urzędu jej przewodniczącym Faktycznie prowadzi w-ce przewodniczący Członkowie powoływani na posiedzeniu RM na wniosek ministra sprawiedliwości • Zgromadzenie Generalne Rady Stanu (raz do roku). • wydaje orzeczenia o konstytucyjności aktów administracji z możliwością ich anulowania • Działa jako sąd apelacyjny (odnośnie sądów administracyjnych) 9. 3. 6.

stary kanclerz jest usunięty. o lista musi być poparta przez 1% wyborców z danego landu. • • • • • • • • • • 8. 5% ogólnej liczby posłów Komisje wykonują merytoryczne prace Bundestagu. prawna są jeszcze komisje powoływane na wniosek ¼ posłów: dochodzeniowo śledcze i ankietowe (zbiera niezależnie od rządu informacje) Kontrola polityczna: Jednoosobowa odpowiedzialność kanclerza (polityczna) . Między mandatami A i B (odejmuje się głosy z 1-mandatowych okręgów od puli proporcjonalnej.do 1976 – komisja stała (przejmowała obowiązki Bundestagu w okresie międzykadencyjnym inne: komisje stałe – resortowe kontrolujące rząd i administrację (4 mają charakter nieresortowy – ds. • • Wyborca dysponuje 2 głosami – na jednego z kandydatów w 1-mandatowym okręgu i 2 na listę w landach. Ale jeśli więcej mandatów bezpośrednich to →mandaty nadwyżkowe. 2/3 desygnuje Bundestag i 1/3 desygnuje Bundesrat – przejęcie funkcji ustawodawczej i kontrolnej w przypadku wojny) . większość musi być zdolna do powołania następnego gabinetu Prawo żądania obecności kanclerza i rządu na posiedzeniu Bundestagu w celu zgłoszenia wyjaśnień i informacji 24 . Konstytucyjna ranga 4 komisji: .ds. Nie jest zobowiązany do głosowania w taki sam sposób. kanclerza Permanentny tryb pracy Przewodniczącego desygnuje najsilniejsza frakcja (zastępców jest tyle ile frakcji w izbie) Prezydium Bundestagu nie odgrywa ważnej roli Rada Seniorów ustala porządki posiedzeń. rozstrzyganie sporów proceduralnych (członkowie prezydium + 23 członków desygnowanych przez poszczególne frakcje odpowiednio do ich liczebności) Frakcję parlamentarną może utworzyć min.obrony .Usunięcie kanclerza równoznaczne jest z odwołaniem rządu . Z mocy prawa kandydatów i listy zgłaszają się automatycznie przez ugrupowania posiadające co najmniej 5 posłów w Bundestagu.spraw zagranicznych . nowy jest wybrany i musi być nominowany przez prezydenta. Bartek Brak. budżetowa. regulaminowo-mandatowa. Zgłoszenie kandydatów o w 1-mandatowym okręgu ma 200 obywateli. są zachowywaea i dlatego czasami zmienia się liczba posłów Bundestag: Kadencja – 4 lata (kończy się w pierwszym dniu posiedzenia nowej izby) Zwołuje przewodniczący Bundestagu na wniosek 1/3 posłów.Jest to konsekwencja kanclerskiego systemu. petycji (analizuje sygnały od wyborców) . Łukasz Liszka • • 7. parlament nie wnika w skład rządu . prezydenta. tylko jego odpowiedzialność daje mu władzę nad rządem. ale nie więcej niż 2000 mieszkańców.wspólna (powołana na początku kadencji.Konstruktywne wotum nieufności – parlament usuwa kanclerza 2/3 głosów i powołuje jego następcę. petycji.• • Autorzy: Krzysztof Bernecki.

zajmuje się procedurami . Fed. – jedna z każdego kraju).3 v-ce przewodniczących ( z przew.art. Ustawodawstwo: • Inicjatywa –ma 1. odmowa absolutorium nie skutkuje. może być przedmiotem debaty • Zapytanie pisemne – ważny problem polityczny. 25 • Autorzy: Krzysztof Bernecki.Interpelacje – dotyczy spraw o kluczowym znaczeniu. które wykonywane są przez landy (administracji landowej) .Stała Rada Doradcza (16 os. rząd i Bundesrat . kraje mają wpływ na ustawodawstwo i administrację • Delegacja rządów krajowych • Na czele delegacji premier rządu krajowego. komisje przejmują na siebie całą działalność działań .Corocznie udziela absolutorium rządowi o wykon.związane prawo inicjatywy ustawodawczej. odpowiedz na posiedzeniu plenarnym. jego zgoda jest potrzebna na rozporządzenia rządu i ministerstw. Łukasz Liszka . Bartek Brak. by nie przekraczała uprawnień.14 komisji stałych (po 16 os.Żądanie obecności kanclerza i rządu . Bundesrat: • Rada Federalna (Związkowa) – konstytucyjnie nie jest to 2-ga izba parlamentu • Zapewnia Landtagom udziału w kształtowaniu polityki. po jednej z każdego kraju) – odpowiadają za program prac Bundesratu. może to zrobić tylko frakcja lub 5% posłów. resortowe. ale może rozpocząć procedurę .Admin. innymi delegatami są ministrowie • Delegatów jest od 3-6 • Nie jest kadencyjny • Zmiany w składzie są uzależnione od zmiany rządów w landach • Działają na zasadzie mandatu imperatywnego – są związania instrukcjami swoich rządów • Zasada jednolitości głosów • Organy: .Gdy land sprzeciwia się konstytucji można zastosować przymus federalny (art. ale poza plenarnym posiedzeniem • Pytania – wycinkowy problem polityczny.Informowanie BR o stanie budżetu federalnego . ustala porządek posiedzeń. Tworzą prezydium) . to szanse przejścia są małe). może to zrobić tylko frakcja lub 5% posłów. 50 – współudział w ustawodawstwie i administracji federalnej .Obrad plenarnych jest niewiele .Wybiera ½ składu Trybunału konstytucyjnego 10. jest wymagana) • Bundesrat sprawuje kontrolę nad rządem: . w czasie godziny pytań 9. za wyjątkiem prawnej. – BR kontroluje ją. rząd opiniuje projekt BR i na odwrót (gdy opinia na temat projektów jest negatywna. Budżetu.uczestnictwo w podejmowaniu decyzji nadzwyczajnych:  stan konstytucyjności ustaw  stan obrony  użycie sił zbrojnych .Przewodniczący – premier rządu któregoś z krajów (zmieniają się co rok) .Bez zgody 2/3 Bundesratu nie można zmienić ustawy zasadniczej (wpływ na ustrój państwa) . 37 zgoda B. odpowiedź na piśmie.

Weto zawieszające (ustawy zwykłe) – może przejść. 3 – aby do czasu nowego kanclerza mógł pełnić swoje funkcje • funkcje wspólnie z rządem: reprezentowanie państwa mianowanie ministrów na wniosek kanclerza mianowanie ambasadorów zawieranie umów międzynarodowych nadawanie odznaczeń prawo łaski 26 .większość objęta kontrasygnatą.we wszystkich turach ta sama liczba kandydatów .3 czytania .Zmiany w Ustawie Zasadniczej – 2/3 głosów • Rozpatrzenie projektu przez Bundesrat: .Autorzy: Krzysztof Bernecki.Zwykła większość głosów . wówczas ustawa nie wchodzi w życie (przepada). 69 ust.samodzielnie: • Mianowanie i odwoływanie kanclerza • Rozwiązywanie Bundestagu (art. to prawo ma Bundestag Rozwiązanie Bundestagu w myśl art. gdy Bundestag ponownie uchwali ustawę taką samą większością. 63) a) W I i II turze musi być bezwzględna większość głosów. a większość wymaga kontrasygnaty) • 3 funkcje samodzielnie: Mianowanie i odwoływanie kanclerza.Prawo weta (weto absolutne przy Ustawie Zasadniczej) . Prezydent • Wybiera Zgromadzenia Federalne – posłowie do Bundestagu i taka sama liczba delegatów Landtagów (liczba głosów ma odzwierciedlać układ sił politycznych danego Landu) • Wybierany na 5 lat. 63 – jeśli w 3 podejściach nie wybiorą kanclerza Prośba prezydenta do kanclerza w stanie jego dymisji z mocy art. która go neutralizuje . jaką Bundesrat wnosił weto zawieszające • Promulgacja i ogłoszenie przez prezydenta: Wymaga kontrasygnaty kanclerza lub ministra Prezydent ma prawo badania zgodności ustawy z konstytucją. ale jeśli mianowany nie przejdzie. może odmówić podpisu. Bundestag (5% składu) ma nieskrępowane prawo inicjatywy • Rozpatrzenie projektu przez Bundestag: . to potem wybiera się między nimi dwoma. Łukasz Liszka 2. Jeśli 2 ma tyle samo głosów. Bartek Brak. b) Kandydatów zgłaszają członkowie Zgromadzenia Federalnego c) Uprawnienia (bardzo skromne. ale to się jeszcze nie zdarzyło • 40 lat + czynne prawo wyborcze do Bundestagu • I i II tura – potrzebna jest bezwzględna większość głosów • III tura zwykła większością głosów .kandydatów zgłaszają członkowie Zgromadzenia Federalnego bez żadnej debaty • Uprawnienia: . od 1949 tylko 5 razy odmówił promulgacji (mocna pozycja prezydenta w ustawodawstwie) 11. W III turze zwykła większością głosów. może być wybrany kolejny raz po przerwie. wybrany może być tylko na 2 kolejne kadencje.

f) 3 przypadki zmiany na stanowisku kanclerza: . Łukasz Liszka Przewodniczący Bundesratu przejmuje jego obowiązki jeśli jest niezdolny. 63 . a drugą Bundesrat c) wybór wymaga 2/3 ustawowej liczby d) dzięki 2 senatom może być szybciej i sprawniej e) kadencja 12 lat – bez reelekcji f) kompetencje: • bada zgodność prawa federalnego i krajowego z ustawą zasadniczą • rozstrzyganie sporów kompetencyjnych między organami federalnymi i federacją a krajami • orzekanie ewentualnej sprzeczności partii z ustawą zasadniczą. Schmitt -> H. to: .Bundestag powołuje kanclerza bezwzględną głosów na wniosek prezydenta .konstruktywne wotum nieufności – bezwzględna większość głosów w jednym odwołuje i powołuje nowego kanclerza (zdarzyło się tylko raz w 1982 H.kanclerz składa dymisję .Obecności na posiedzeniu . Kanclerz a) Powołanie kanclerza art. ma 14 dni aby wybrać bezwzględną większością głosów (prezydenta tu nie ma). ale gdy jest zdymisjonowany to ustępuje cały rząd. jeśli zagraża RFN. a jak nie to rozwiązanie parlamentu b) Ministrów powołuje i odwołuje prezydent na wniosek kanclerza c) Rządy w Niemczech są koalicyjne (2 partie) – w-ce kanclerz powoływany ze słabszej partii (jest to funkcja bardziej honorowa).zbiera się Bundestag po wyborach. gdy to nie zadziała.Rząd występuje z wnioskiem do Prezydenta za zgodą BT → każdy projekt rządowy zmieniony lub odrzucony przez BT może zostać przyjęty za zgodą BR (nie dłużej niż 6m i tylko 1 raz w kadencji) h) Bundestag może się domagać od rządu: . Bartek Brak.Kolegialności – różnice między ministrami rozstrzygane są przez rząd kolegialnie (choć najczęściej kanclerz) Odpowiedzialność ponosi tylko kanclerz.Wyjaśnień i informacji 13. 35 określa 3 zasady funkcjonowania rządu: .Kancleryzmu – ustala wytyczne polityki rządowej. d) Nie odpowiada politycznie ale konstytucyjnie 12.Prawo wyboru ma Bundestag. ale tu prezydent musi poprzeć. Kohl) g) Stan konieczności ustawodawczej .Autorzy: Krzysztof Bernecki. nadzoruje i jest za nie odpowiedzialny . naruszenie lub obalenia porządku ustrojowego – z wnioskiem może 27 . od 1966 w-ce kanclerz łączy się ze stanowiskiem ministra spraw zagranicznych d) Liczebność ministrów określa kanclerz e) Art.Po 14 dniach może wybrać zwykłą większością głosów. Trybunał Konstytucyjny a) 16 sędziów zorganizowanych w 2 senaty orzekajace (po 8) b) połowę sędziów mianuje Bundestag.Resortowości – w resortach każdy minister sprawuje samodzielne kierownictwo . .

wymagana jest bezwzględna większość liczona od całego składu izb • Potem referendum. a) Jest to demokracja parlamentarno-gabinetowa (klasyczna). Bundestag. z skrajnie proporcjonalnego na mieszany (75% większościowy i 25% proporcjonalny – uczestniczą tylko te listy. 59). którzy zagrażają demokratycznemu. konstruktywne wotum nieufności d) Fundamenty ustrojowe: • Demokratyzm • Republikanizm – najsilniej broniony – Włochy nie mogą od tego odejść. który działałby przez całą kadencję. wolnościowemu ustrojowi Europie TK uchodzi za lidera.. gdy projekt zmiany został zatwierdzony w 2 czytaniu przez 2/3 obu Izb 2. współpracuje z tym blokiem także Liga Północna) i centrolewicowe Drzewo Oliwne. którzy przynieśli chwałę ojczyźnie na arenie społecznej. każdy prezydent może mianować 5 (art. 1952 – partia neofaszystowska. Sojusz Narodowy i mniejsze. o ile w 3 miesiącach od uchwalenia rezolucji zażąda tego 500 tys. 1/5 którejś z izb lub 5 regionów • Referendum nie jest organizowane. Bartek Brak. które uzyskały powyżej 4% w skali kraju) • Startują 2 bloki wyborcze: centroprawicowy Dom Wolności (Forza Italia. weszła 1 I 1948. poza blokami startuje także Odbudowa Komunistyczna • System wyborczy wymusił integrację. Reform Instytucjonalnych – do tej pory bez efektów. nie jest to jednak system 2-partyjny bo w parlamencie partie działają bardziej indywidualnie 28 . Parlament a) Składa się z Izby Reprezentantów (630) i Senatu Republiki (315 + 20 + byli prezydenci) • W skład Senatu wchodzą także senatorzy mianowani zasiadający dożywotnio. 1. 1956 – Komunistyczna Partia Niemiec) orzekanie w wypadku postawienia prezydenta w stan oskarżenia (wnioskuje Bundestag lub Bundesrat) Rozpatrywanie skarg konstytucyjnych obywateli w przypadku naruszenia ich praw konstytucyjnych Pozbawienie niektórych praw obywatelskich obywateli. Łukasz Liszka • • • W wystąpić Bundesrat. jego władza miałaby ulec wzmocnieniu • W kierunku Niemiec – kancleryzm – wzmocnienie premiera. naukowej. Od wojny były 58 rządy. sztuki i literatury b) System wyborczy • 1993 – zmiana systemu wyborczego. władza nad rządem. nie było rządu. skutkuje to szczególną niestabilnością polityczną. Konstytucja z 27 XII 1947.Autorzy: Krzysztof Bernecki. nie może być rewizji artykułów jego dotyczących • Idea państwa socjalnego e) Zmiany konstytucji • Wniosek o zmianę lub rewizję częściową musi być uchwalony przez obie izby z 2-óch głosowaniach z przerwą nie krótszą (pomiędzy głosowaniami) niż 3 miesiące. rząd (było 2 razy. c) Są 2 propozycje zmiany: • W kierunku ustroju Francji – parlamentaryzm-prezydencki – prezydent z wyborów powszechnych. Tylko raz parlament przetrwał całą kadencję (19871992) b) Czują potrzebę zmiany – powołano Komisję ds. jest bardzo aktywny i działa wzorcowo Temat: Włochy.

a 2-gi na listę). pulę proporcjonalną tworzy się sumując wszystkie głosy i dzieli miejsca proporcjonalnie • Izba deputowanych – czynne (18) i bierne (25) • Senat – czynne (25) i bierne (40) Kadencja jest 5-letnia.Parlamentarzysta może tylko w jednej komisji (członkowie rządu w wielu) . gdy: • Wybór prezydenta • Postawienie prezydenta w stan oskarżenia • Postawienie członka rządu w stan oskarżenia • Gdy realizuje funkcję kreacyjną – 1/3 składu Trybunału Konstytucyjnego i 1/3 Najwyższej Rady Sądowniczej • Obradami kieruje przewodniczący Izby Deputowanych Parlament pracuje permanentnie Zazwyczaj głosuje zwykła większością głosów Organizacja pracy: • Regulaminy przyjęte przez izby • Prezydium tworzą: przewodniczący.Są też komisje specjalne . parlament ma 60 dni na przekształcenie ich w ustawę. 77 rząd ma możliwość wydawać dekrety z mocą ustawy bez zgody parlamentu. który w ciągu 5 dni musi się zebrać (nawet. mogą je tworzyć 10 senatorów. nadzorują pracę personelu pomocniczego) • Komisje: . jeśli w tym czasie się nie sprzeciwi to dekret staje się ustawą automatycznie. gdy zdarzył się „wyjątkowy wypadek nagłej konieczności”. wtedy rejestruje listę • Wyborca głosując na Izbę deputowanych ma 2 głosy (1 na okręgi większościowe. 4 w-ce przewodniczących.• Autorzy: Krzysztof Bernecki.obecnie jest po 13 (resortowe). jeśli partia zarejestruje kandydatów w połowie okręgów w danym regionie. funkcjonalne i ustawodawcze . wspólnie obradują. są powoływane przez przewodniczącego danej izby • Kluby partyjne – mają status organów parlamentarnych. dekret taki musi być w ciągu 60 dni przetworzony przez parlament w ustawę. wtedy rząd wydaje dekrety z mocą ustawy. inaczej przepada 29 . 76).powoływane przez przewodniczącego na wniosek poszczególnych klubów partyjnych – oni delegują proporcjonalnie do miejsc w parlamencie . Łukasz Liszka c) d) e) f) g) h) Kandydat musi mieć 500-1000 głosów by być zgłoszony. regulaminowych.Drugi rodzaj komisji to gwinty (nie spełniają funkcji kontrolnych i ustawodawczych tylko funkcje prawne i techniczne. można ją przedłużyć tylko w wypadku wojny Izby zazwyczaj funkcjonują na odrębnych posiedzeniach. immunitetów parlamentarnych. Bartek Brak. 8 sekretarzy (sporządzają protokoły stenogramy. 3 kwestorów (pomagają w utrzymaniu porządku.w ID na rok. uchwalony trafia do parlamentu.Dzielą się na podkomisje . ds. dokładnie. w każdej izbie jest po 3) – ds. a do Senatu 1 głos na kandydata. funkcja ustawodawcza może być przekazana przez parlament rządowi na określony czas i na określonych zasadach. 20 deputowanych • Przewodniczący często zwołuje posiedzenia przewodniczących klubów – podejmowane są bardzo ważne decyzje Funkcje Izby • Ustawodawcza – uchwalanie ustaw (art. zgodnie z art. gdy jest rozwiązany). a w S na 2 lata (kadencja) . ds. parlament w tym okresie może też wprowadzić zmiany w tych aktach. pomagają przewodniczącemu). wyborczych.

IR + senat + delegaci regionów wybierają prezydenta . przewodniczące informuje izbę. komisja nie może zmienić konstytucji.84) . 1/10 izby. Bartek Brak.W ciągu 10 dni od utworzenia rząd ma uzyskać zaufanie obu izb . jest to Zgromadzenie Wielkich Elektorów. interpelacje zapytania. to ponownie wraca do parlamentu. głosowanie po 3 dniach (rządy częściej upadały jednak od rozpadu koalicji niż przez wotum) . w ustawach pilnych izba może skrócić jednak nie mniej niż do 7 dni).Kontroluje także przez komisje. w pierwszych 3 turach wybiera się większością 2/3.Musi mieć zaufanie obu izb . debaty nad polityką rządu • Kreacyjna . wniosek o oskarżenie musi być przegłosowany w parlamencie bezwzględna większością głosów. a potem następuje III czytanie – decyduje o tym przewodniczący. jedynie z Valle d’Aosta 1 delegat). ze względu na rozdrobnienia polityczne) • Dymisjonuje rząd 30 . Łukasz Liszka inicjatywa ustawodawcza przysługuje rządowi. budżetu państwa i delegować ustawodawstwa na rząd Projekt uchwalony przez jedną izbę trafia do drugiej – jeśli zgodność to do prezydenta (ma 1 miesiąc do podpisania.Autorzy: Krzysztof Bernecki. jeśli prezydent odmawia. w następnych bezwzględną większością • Odpowiedzialność tylko za zdradę stanu lub złamanie konstytucji. 1/5 komisji. obywatelom. jeśli ustawa przegłosowana taką samą większością. ratyfikować umowy międzynarodowej. izba ma 48 godzin na sprzeciw. Prezydent • Głowa państwa. 5 regionom 3 tryby ustawodawcze:  zwyczajny – 3 czytania  skrócony – eliminacja I i/lub II czytania. 50 tys. po uchwaleniu przez komisję. ustawę można odebrać komisji na wniosek rządu. w ciągu 48 godzin można wystosować sprzeciw  komisyjny – w imieniu izby ustawę uchwala komisja (decyduje przewodniczący izby).Wniosek wotum nieufności wysuwa 1/10 izby. prawa wyborczego. parlamentarzystom. Narodowej Radzie Gospodarki i Pracy. to prezydent już musi podpisać • Kontrola polityczna nad rządem (art. wtedy stawia się go przed Trybunałem konstytucyjnym a) Uprawnienia w stosunku do parlamentu • Zarządza wybory • Zwołuje pierwsze posiedzenie • Orędzia do parlamentu • Rozwiązanie parlamentu • Promulgacja ustaw • Weto – ustawa odsyłana z powrotem do parlamentu i jeśli ją ponownie przegłosuje to prezydent musi podpisać b) Uprawnienia w stosunku do rządu • Powołanie premiera (większy wpływ niż w innych państwach.1/3 Najwyższej Rady Sądowniczej 3. projekt od razu przechodzi do komisji.1/3 Trybunału konstytucyjnego . reprezentant jedności narodowej • Nie może łączyć swojej funkcji z inną • Możliwa wielokrotna reelekcja • 7-letnia kadencja • Wybiera parlament wraz z delegatami regionów (rady regionalne wybierają po 3.

c) d) a) b) c) d) a) b) c) • Ogłasza dekrety rządowe • Mianuje na wyższe stanowiska • Przewodniczy najwyższej Radzie Sądownictwa • Ułaskawia • Powołuje 1/3 TK Uprawnienia związane ze sprawami wewnętrznymi i międzynarodowymi • Akredytowanie i przyjmowanie listów uwierzytelniających od dyplomatów • Ratyfikowanie umów międzynarodowych • Reprezentowanie Włoch • Nadawanie odznaczeń państwowych Uprawnienia w stosunku do sił zbrojnych • Zwierzchnik sił zbrojnych • Przewodniczący Najwyższej Rady Obrony • Ogłasza stan wojny uchwalony przez parlament 4. 12 to eksperci. premier. Trybunał Konstytucyjny Składa się z 15 (powołują: 5 prezydent. rząd rządzi tak. ministrów i czasem wicepremierów • Premiera mianuje prezydent Rząd sprawuje nadzór nad • Centralny Instytut Statystyki • Najwyższa Rada Administracyjna • ? • ? 4 funkcje rządu • Polityczna – polityczne kierownictwo krajem. Łukasz Liszka . (jeżeli się sprzeciwi kandydaturze. 5 wyższe sądownictwo) Kadencja 9-letnia bez reelekcji Kompetencje: • Zgodność aktów z konstytucją • Rozstrzyganie sporów konstytucyjnych między władzami lub między państwem a regionami • Orzekanie. 5 parlament. gdy oskarżony prezydent. Rząd • Składa się z premiera. w stan oskarżenia stawia parlament bezwzględna większością głosów. ponosi jeszcze konstytucyjną (indywidualnie) za przestępstwa popełnione podczas realizacji swoich funkcji. rozstrzygające decyzje zapadają w rządzie • Prawotwórcza – dekrety z upoważnienia lub bez upoważnienia parlamentu • Administracyjna – zwieńczenie władzy wykonawczej • Kontrolna – nadzór nad administracją państwową Konstytucja eksponuje rolę premiera • Kieruje ogólna polityką rządu • Utrzymuje jednolitość działań państwowych • Inspiruje i koordynuje działania ministrów Poza odpowiedzialnością polityczną. Narodowa Rada Gospodarki i Pracy a) Powoływana przez prezydenta na wniosek premiera. jak nakazuje mu parlament. a rozstrzyga TK 5. przewodniczący reprezentuje rząd d) Funkcje: 31 Autorzy: Krzysztof Bernecki. wtedy powołuje się dodatkowo 16 członków w losowaniu spośród obywateli posiadających bierne prawo wyborcze 6. ministrowie. Bartek Brak. to rząd musi wysunąć inną) b) Skład: 111 i przewodniczący c) 99 to przedstawiciele związków.

Pomoc administracyjna i prawna dla organów państwowych 8.Kontroluje racjonalną działalność urzędów państwa • Odpowiada z zatrudnienia publiczne • Odpowiada za wielkość emerytur • Kontrolna: .Należy z nią konsultować rozwiązywanie rad regionalnych.Należy z nią konsultować regulaminy rządowe.W sprawach finansowych służy pomocą prezydentowi. a) H. Izba Obrachunkowa a) Członkowie powoływani przez prezydenta na wiosek premiera b) Funkcje: • Jurysdykcyjna: . to ustawa nie wchodzi w życie) • Zwoływanie i rozwiązywanie parlamentu • Ogłaszanie terminów wyborów i referendów 32 Autorzy: Krzysztof Bernecki. Rada Stanu a) Istnieje od 1861 b) Członkowie powoływani przez prezydenta na wiosek premiera c) Funkcje: • Jurysdykcyjna: . jak wolność.Należy z nią konsultować nadzwyczajne usunięcie urzędnika państwowego . królowie pochodzą z dynastii Burbonów. Łukasz Liszka . pluralizm. 1. równość. konstytucją d) Symbol jedności i ciągłości historycznej państwa e) Pilnuje prawidłowości działania państwa f) Uosabia państwo w stosunkach międzynarodowych g) Funkcje (art. jest państwem socjalnym i demokratycznym opartym na prawie. dotyczące praw obywatelskich) • Funkcja konsultacyjna – organ pomocniczy dal rządu. gospodarki i pracy 7. sprawiedliwość. traktaty.Orzeka w sprawach o nieprawidłowości w zarządzaniu finansami państwa .Kontrola zaangażowania gospodarczego państwa • Konsultacyjna: . 29 XII 1978 – konstytucja 2.Kontroluje działania administracji państwowej odwołujące się do finansów . budżet. parlamentowi i rządowi Temat: Hiszpania. parlamentu. jest monarchią konstytucyjną. prowincjonalnych i gminnych przez prezydenta . H. dekrety rządowe.Należy z nią konsultować konkursy na stanowiska państwowe • Konsultacyjna: . akry prezydenta . 3. Bartek Brak. b) Monarcha nie ponosi odpowiedzialności konstytucyjnej i politycznej c) Zobowiązany jest do wykonywania swoich funkcji w zgodności z ustawami.• Inicjatywa ustawodawcza w sprawach gospodarki i pracy (wyjątek to konstytucja. władz lokalnych w sprawach gospodarki i pracy • Prowadzenie studiów i analiz dt. które chroni wartości najwyższe. 62): • Sankcjonowanie i promulgowanie ustaw (gdy odmówi. Monarcha.

Bartek Brak. można podjąć tylko jedną taką próbę w sesji • Rząd kontroluje tylko KD • Kontrola przez komisje i zapytania możliwa także w Senacie k) Proces ustawodawczy: 33 Autorzy: Krzysztof Bernecki. to tworzy się komisje mieszane i) Każda izba wybiera przewodniczącego i wice przewodniczących (po jednym z każdej frakcji). większości izb i komisji stałej g) Izby obradują oddzielnie. wtedy dopiero król mianuje kandydata na premiera. wtedy proponuje kandydata na premiera. mianowanie i odwoływanie premiera • Odznaczanie • Przewodnictwo posiedzeniom rządu • Korzystanie z prawa łaski • Ma prawo dostępu do informacji o stanie państwa • Głównodowodzący sił zbrojnych • Proklamuje stan wojny i pokoju (po zaaprobowaniu parlamentu) • Mianowanie i przyjmowanie przedstawicieli dyplomatycznych W 1981 był wojskowy zamach stanu udaremniony przez pozycję władcy. następnie z przewodniczącymi frakcji. Łukasz Liszka . następnie na wniosek premiera mianuje członków RM • Gdy parlament odrzuci kandydata. wspólnoty autonomiczne co najmniej 1 senatora (na każdy następny 1 milion ludności przypada 1 senator) f) Kortezy zwoływane są na dwie sesje zwyczajne w roku. to po 48 h odbywa się następne głosowanie. nadzwyczajne zwoływane są na wniosek rządu. ale wtedy nie dotyczy to spraw ustawodawczych h) Gdy jest taka potrzeba. że obradują razem. on wygłasza expose w KD.• Proponowanie. Parlament – Kortezy Generalne a) Kongres Deputowanych (reprezentuje naród) i Senat (reprezentuje prowincje) b) Kadencja 4-letnia c) Czynne i bierne prawo wyborcze – 21 lat i pełnia praw politycznych d) Wybory do Kongresu: • Proporcjonalne. w nim kandydat musi uzyskać zwykłą większość • Gdy i wtedy się nie uda.system większości względnej • Każda prowincja wybiera po 4 senatorów. głosuje się na listy wyborcze (zgłasza 500 wyborców z okręgu) • Próg 3% w okręgu → prowincji • Metoda d’Hondta e) Wybory do Senatu: • Okręgi 1-mandatowe . terytoria wyspiarskie (Ceuta i Melilla) po 2 senatorów. który głosuje nad wotum zaufania (bezwzględną większością). frakcje tworzą partie (są to organy parlamentu) j) Uprawnienia w odniesieniu do rządu: • Po wyborach król porozumiewa się z KD. 4. król przedstawia inną kandydaturę • Gdy w ciągu 2 miesięcy nie ma premiera to król rozpisuje nowe wybory • Dymisja lub śmierć premiera skutkuje dymisją całego rządu • Zdymisjonować można jedynie w konstruktywnym wotum nieufności lub gdy rząd nie uzyska wotum zaufania • Konstruktywne wotum nieufności może zgłosić 1/10 KD. zdarza się jednak. głosowanie odbywa się po 5 dniach. musi być bezwzględna większość głosów.

to przechodzi on do drugiej • Rozbieżności likwidowane są przez komisje mieszane • KD może odrzucić poprawki Senatu zwykłą większością (Senat nie ma takiej możliwości) • Król promulguje w ciągu 15 dni • Ustawy przegłosowywanie są zwykłą większością głosów. Bartek Brak. Łukasz Liszka . ma inicjatywę ustawodawczą. a konstytucyjne bezwzględną • Ustawy mogą uchwalić komisje (nie mogą konstytucyjne. podatkowych. prawo wydawanie dekretów. że gospodarka jest niemal wolnorynkowa) 2. 4. prawa łaski i spraw międzynarodowych) • Inicjatywa w obu izbach • Jeśli jedna izba przyjmie projekt. międzynarodowe. jest ciałem przedstawicielskim Chin. 6. System władzy – demokratyczna dyktatura ludu. 3. Rząd. uznaje jednak. Rady Generalnej Sądów (wszyscy po 4) c) Uprawnienia: • Rozpatrywanie wniosków o niezgodność z konstytucją • Wnioski obywateli o w sprawie naruszenia ich praw obywatelskich • Rozwiązywanie sporów między państwem a wspólnotami autonomicznymi • Wstępna kontrola projektów ustaw na wniosek rządu. sprawuje administrację cywilną i wojskową. Ustrój i mechanizm władzy są komunistyczne. m być przegłosowany bezwzględną większością. wniosek wysuwa ¼ KD. 1. zgromadzeniom wspólnot autonomicznych. 4% miejsc należy do KPCh) – spełnia ona funkcje doradcze w stosunku do władzy i do administracji. 34 Autorzy: Krzysztof Bernecki. że jej owoce zostały zmarnowane. 500 tysięcy obywateli (ich inicjatywa nie może dotyczyć spraw konstytucyjnych. narody Chin są kierunkowane przez KPCh marksizmem-leninizmem i doktryną Mao Tse-dunga. 1911 – rewolucja demokratyczna – ChRL przyznaje się do niej. partie te nie są jednak reprezentowane w parlamencie. lecz w Politycznej Konferencji Konsultatywnej Chin (2000 deputowanych. rząd. budżetowe…) 5. koordynuje działalność podległych ministrów d) Posiedzeniom RM przewodniczy premier (czasami król) e) Odpowiedzialność polityczna i prawna (przed Sądem Najwyższym za zdradę stanu lub naruszenie bezpieczeństwa państwa. a) Główny organ wykonawczy b) Wyeksponowana rola premiera (konstruktywne wotum nieufności) c) Premier kieruje rządem. 5. Trybunał Konstytucyjny.• Inicjatywa – członkowie obu izb. rządu. ¼ którejś z izb Temat: Chińska Republika Ludowa. 1949 – przejęcie władzy przez KPCh. Konstytucja z 4 XII 1982 (podlegała zmianie 29 III 1993 – zmiana ta wprowadziła zasadę socjalistycznej gospodarki rynkowej – oznacza to. System wielopartyjny – oprócz KPCh jest 9 innych partii (uznają one kierowniczą rolę KPCh i są niekomunistyczne). wymienia się 1/3 co 3 lata b) Mianuje król na wniosek obu izb. tylko on ma prawo tworzenia budżetu 6. lecz zliberalizowane. we wstępie do konstytucji nazwano ten moment rewolucją neodemokratyczną. a) 12 członków na 9 lat. wtedy sprawa przechodzi do SN) f) RM odpowiada za kierowanie polityką wewnętrzną i międzynarodowa.

8. Najwyższej Prokuratury Ludowej… • Opracowuje plany rozwoju • Zatwierdza budżet • Zmiany w strukturze terytorialnej • Rozstrzyga o wojnie i pokoju • Inne kompetencje. który sprawuje ją przez Ogólnchińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych i Terenowe Przedstawicielstwa Ludowe. Art. które sprawuje najwyższe ciało h) Powołuje komisje stałe: • Komisja ds. Bartek Brak. Zagranicznych 11. 1 – socjalistyczne państwo demokratycznej dyktatury ludu. 9. który uznawany jest za zbuntowaną prowincję Chin. Chin proponują też podobne zasady Tajwanowi. Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych: a) 2921 jednomandatowych okręgów wyborczych (ostatnio o jeden mandat może ubiegać się kilku kandydatów b) W parlamencie reprezentowana jest też Wyzwoleńcza Armia Ludowa – 267 deputowanych c) Kadencja 5-letnia d) Spotyka się raz w roku na 2-tygodniową sesję e) Może być sesja nadzwyczajna. Łukasz Liszka 7. przez co najmniej 50 lat). gdy zażyczy sobie tego Stały Komitet OZPL. socjalizm jest zasadniczym niepodważalnym ustrojem (mogą istnieć inne. Chińczyków Zamieszkujących Zagranicą • Komisja ds. Konstytucja dopuszcza krytykę państwa. jak w Hongkongu – 1997 – i w Makao – 1999 – są w nich inne reguły ustrojowe i ten system parademokratyczny będzie trwał. W imieniu OZPL działa Stały Komitet OZPL: a) 154 członków OZPL na 5lat (w każdej chwili można ich zmieniać) b) Na czele przewodniczący SK OZPL c) Obowiązuje zasada incomatibilitas d) Przewodniczący i v-ce przewodniczący mogą najwyżej pełnić swe funkcje przez dwie kolejne kadencje e) Kompetencje takie same jak parlament f) Wszelkie rozstrzygnięcia SK podlegają zatwierdzeniu przez OZPL na następnej sesji 12. 10. Przewodniczący ChRL (głowa państwa) a) Pomaga mu v-ce Przewodniczący b) Wybierani przez OZPL ( razie potrzeby przez SK) c) Kadencja 5-letnia (mogą najwyżej pełnić swe funkcje przez dwie kolejne kadencje) d) Obecnie Hu Intao (dawniej Jang Zemin) e) Bierne prawo – 5 lat i pełnia praw wyborczych f) Działa na podstawie rozporządzeń OZPL i SK 35 . 1/5 deputowanych f) Na każdą sesję wybiera się prezydium g) Kompetencje: • Ustawodawcze (konstytucja i ustawy) • Kontrola wykonania konstytucji • Wybiera Przewodniczącego i v-ce Przewodniczącego ChRL • Na wniosek Przewodniczącego zatwierdza premiera Rady Państwowej i na jego wniosek innych członków rządu • Wybiera przewodniczącego Centralnej Rady Wojskowej (naczelnik sił zbrojnych) • Wybiera członków Najwyższego Sądu Ludowego.Autorzy: Krzysztof Bernecki. Podmiotem władzy jest lud.

Autorzy: Krzysztof Bernecki. organ wykonawczy OZPL b) Naczelny organ administracji państwowej c) Rząd nie jest władzą wykonawczą. Bartek Brak. gdy opróżni się stanowisko Zastępcy. 300 osób): • Premier (mogą najwyżej pełnić swe funkcje przez dwie kolejne kadencje) • V-ce premierzy (ok. 1. wyborów). System bardo stabilny – konstytucja z 9 VII 1900 System parlamentarno-gabinetowy. tylko jest organem wykonawczym władzy d) Skład (ok. 2. 10) (mogą najwyżej pełnić swe funkcje przez dwie kolejne kadencje) • Członkowie RP (mogą najwyżej pełnić swe funkcje przez dwie kolejne kadencje) • Ministrowie • Przewodniczący Komitetów i Komisji Państwowych • Główny Rewident • Naczelnik Sekretariatu Rządu d) Pełna odpowiedzialność premiera 14. 40): • Premier • V-ce premierzy • Członkowie RP • Naczelnik Sekretariatu Rządu b) Kompetencje: • Sprawowanie administracji państwowej • Sporządzanie aktów administracyjnych • Wydawanie rozporządzeń do ustaw • Inicjowanie prac parlamentu lub SK • Kierownictwo na Radami Terytorialnymi • Odpowiedzialność za politykę zagraniczną i Obronność • Opracowanie budżetu i planów rozwoju społ-gosp. Stały Komitet Rady Państwowej a) Skład (ok. to owy wybierany przez OZPL lub SK 13. Rada Państwowa: a) Centralny rząd ludowy. na wzór brytyjski Parlament 2-izbowy: Izba Reprezentantów i Senat (obie pochodzą z 36 . 3. zdania zlecone) j) W razie opróżnienia przewodniczącego zastępuje Zastępca. Łukasz Liszka g) Przewodniczący jest zazwyczaj przewodniczącym KPCh h) Uprawnienia: • Ogłasza ustawy • Mianuje premiera • Nominuje na inne stanowiska • Przyznaje tytuły i ordery • Amnestia • Wprowadza stan wojenny • Obwieszcza stan wojny • Obwieszcza mobilizację • Funkcje reprezentacyjne i) Z-ca Przewodniczącego pomaga przewodniczącemu (wyk. Centralna Rada Wojskowa a) Kadencja 5-letnia b) Odpowiada przed parlamentem albo przez SK Temat: Związek Australijski. 15.

76 senatorów c) Od 1973 obowiązuje przymus wyborczy. gdy nie ma zwycięzcy to odpada najsłabszy kandydat. przedstawicielstwo stanów. co związane z porządkiem obrad • Ma jednego pomocnika (też najsilniejszej partii) c) Kadencja 3-letnia d) Roczne sesje zwoływane przez spikera i otwierane przez generalnego Gubernatora e) Kworum – 1/3 stanu izby f) Komisje: • Komisja Całej Izby – obrady są odformalizowane. Łukasz Liszka 4.Autorzy: Krzysztof Bernecki. b) Senat – każdy stan od 6-12. Uprawnienia ustawodawcze a) Obie izby mają wpływ na ustawy b) Inicjatywa może być zgłoszona w obu izbach. robi się tak do skutku g) Wybory o Senatu – system proporcjonalny. rozpatrują też ustawy. a każdej po 6-7 członków 7. Senat: a) 6-letnia kadencja. ½ składu wymienia się co 3 lata b) Przewodniczący Senatu pochodzi z najsilniejszej partii c) Pomaga mu v-ce przewodniczący z najsilniejszej partii opozycyjnej d) Komisje: • Wewnątrzparlamentarne • Kontrolne • Stałe o charakterze problemowym – jest ich kilka. członków IR. gdy jest taka potrzeba (o 20 osób) 6. większość jednak zgłaszana jest w IR c) Inicjatywa należy do: rządu. członków Senatu d) W izbie. przedstawicielstwo narodu. System wyborczy: a) IR – 1 deputowany na 50 tysięcy wyborców. 148 deputowanych. policjanci f) Wybory do IR – system głosów alternatywnych (szereguje się kandydatów w kolejności na którego chce się bardziej głosować. 3 lata mieszka w A. skład jest stały i jest do 10 osób • Komisje wspólne – powoływane przez obie izby. wygrywa ten. pracownicy administracji państwowej. stawia się przy nazwisku kolejne numery). który otrzyma więcej niż 50% numerów 1. d) Czynne prawo wyborcze – 18 lat e) Bierne – 21 lat. zazwyczaj pochodzi z najsilniejszej partii): • Do obowiązków należy wszystko. której została ustawa zainicjonowa. rozpatrywana jest w 3 czytaniach (ustawa). karą jest grzywna. IR: a) Powołuje rząd i sprawuje nad nim bezpośrednią kontrolę (w przeciwieństwie do Senatu) b) Przewodniczy spiker (wybór nie jest poprzedzony debatą. Bartek Brak. zwołuje się gdy: sprawy mają być przeprowadzone szybko. głosuje się na listę 5. frekwencja wynosi około 95%. dyskusje ustrojowe lub ustawy finansowe i budżet • Komisje Stałe (6-10) – w większości resortowe (kontrolują resorty). nie mogą: ci którzy siedzieli więcej niż rok. obywatelstwo A od 5 lat lub obywatelstwo Commonwealth od urodzenia. po drugim przechodzi do komisji 37 . a jego głosy preferencyjne przekazywane są na innych. wojskowi. przewodniczy z-ca spikera.

jeśli i wtedy będzie on oprotestowany. Łukasz Liszka e) Następnie ustawa przechodzi do drugiej izby. jeśli ona ni pomoże. Australijski Rząd Federalny – Federalna Rada Wykonawcza: a) „Daje rady GG w zakresie zarządzania Związkiem” b) Formalnym szefem rządu i gabinetu jest GG c) Praktycznie stoi na czele premier (lider najmocniejszej partii) d) Premier jest szefem egzekutywy e) Premier kieruje posiedzeniami rządu i gabinetu f) Premier decyduje o składzie rządu i gabinetu g) Rząd (ok. jeśli są różnice. to ustawa wraca do pierwszej izby. to powołuje się komisje wspólną. to na kolejnej sesji ponownie może uchwalić projekt. Głowa państwa: a) Oficjalnie monarcha brytyjski. obecnie robi to rząd Australii c) W 1999 było referendum. reprezentowany przez Generalnego Gubernatora b) Do lat 20 XX w. wtedy Generalny Gubernator rozpisuje nowe wybory g) Jeśli po nowych wyborach ustawa znów zostanie podniesiona i ponownie oprotestowana. co do wprowadzenia republiki – odrzucone d) GG należy do władzy ustawodawczej i wykonawczej e) Uprawnienia: • Zwołuje i zamyka sesje parlamentu • Zarządza nowe wybory • Sankcjonuje ustawy • Posiada weto absolutne • Może odsyłać ustawę ze swoimi poprawkami do parlamentu • Powoływanie i odwoływanie premiera • Na wniosek premiera mianuje ministrów • Mianuje na stanowiska państwowe • Naczelny dowódca sił zbrojnych • Stosuje prawo łaski • Odznacza • Reprezentuje A • Inne funkcje głowy państwa 9. ta ma rozpatrzyć poprawki f) Jeśli odrzuci poprawki. mianował GG monarcha brytyjski.Autorzy: Krzysztof Bernecki. 60 osób) i gabinet (obecnie 17 osób) h) Uprawnienia: • Wykonywanie ustaw • Koordynowanie działań administracji • Prowadzenie polityki wewnętrznej i zagranicznej • Kierowanie siłami zbrojnymi 10. System partyjny a) Australijska Partia Pracy b) Australijka Partia liberalna i Australijska Partia Narodowa 38 . Bartek Brak. wtedy odbywa się wspólne posiedzenie obu izb i na nim się nad ową ustawą głosuje 8.