You are on page 1of 300

Nhng Ht Ngc Tr Tu Pht Gio Gems of Buddhist Wisdom

Buddhist Missionary Society, Malaysia, 1983, 1996 TT. Thch Tm Quang Dch Cha Tam Bo, California, Hoa K, 2000 Ngun http://thuvienhoasen.org Chuyn sang ebook 21-7-2009 Ngi thc hin : Nam Thin namthien@gmail.com Link Audio Ti Website http://www.phatphaponline.org Mc Lc
LI NG CH TCH HI TRUYN GIO O PHT TI M-LAI- (I) - QUAN IM I CNG PHT GIO 1 - TN GIO NY L G? 2 - BC THNG IP BT DIT 3 - PHT GIO NGY NAY V NGY MAI 4 - PHT GIO V NHNG VN CA THI I 5 - TI SAO C O PHT? (II) - C PHT V GIO L CA NGI 6 - C PHT 7 - NHNG C HNH L TNG CA C PHT 8 - TH NO L NGHIP? 9 - NHNG CNG NNG V I CA PHP 10 - NG N HNH PHC TI THNG (III) - PHT GIO V I SNG 11 - S THT CA CUC I 12 - NGHA CA CUC I 13 - MC CH CA CUC I 14 - I SNG MONG MANH, CHT L IU CHC CHN (IV) - PHNG PHP GII QUYT PHT GIO TRC CC KH KHN 15 - BN L NGI CHU TRCH NHIM 16 - TR TU NGI XA V NHNG KH KHN HIN I 17 - LM SAO C TH KHC PHC C KH KHN? 18 - PHT GIO TRONG I SNG HIN I (V) - TU HNH PHT GIO 19 - CU NGUYN V TH CNG 20 - C PHI NGI PHT T SNG BI THN TNG KHNG? 21 - TI SAO HNH THIN? 22 - GII HNH (SILA) (VI) - TNG QUT 23 - CON NG PHT GIO I N N NH KINH T 24 - A V CA PH N TRONG PHT GIO 25 - TN GIO C TH MANG LI HA BNH KHNG?

26 - NGUYN THY - I THA PHT GIO 27 - B TT, L TNG TRONG PHT GIO 28 - TN GIO TRONG THI I KHOA HC 29 - TN GIO TRONG MT X HI A TN GIO 30 - THI CA PHT GIO I VI CC TN GIO KHC 31 - S HA HP TRONG TN GIO

---o0o--LI NG CH TCH HI TRUYN GIO O PHT TI M-LAI Tc phm ny c pht hnh ln th nht vo nm 1983 k nim ln th 21 Ngy L Thnh Lp Hi Truyn Gio o Pht. Hi thu thp v ph bin mt s bi v c vit bng mt li vn bnh d v khc trit ni ln nhiu kha cnh khc nhau ca Pht Gio. Ngi ng u ng gp trong vic ny l v c vn tn gio, Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda Nayaka Maha Thera, J.S.M (Tng Thng M Lai - Tn Gia Ba). Cc bc hc gi Pht Gio trn khp th gii cng rt hoan h ng gp vo vic ny. Nh Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda, cc v ph t nhit thnh ca Ngi v s quan tm n Pht Gio ngy cng pht trin, Hi Truyn Gio ph bin vic pht hnh khp nc v trn ton th th gii. Chng ti nhn c nhiu th t khp ni trn th gii tn thng nhng cun sch nh ny v yu cu c nhiu thm na. Chng ti nhn thy nhng cun sch nh ny, trong nhiu trng hp, c dng nh khai m tm tr nhiu ngi mun hiu bit Pht Gio. Chi ph n hnh cc cun sch ny do nhng v ho tm ng gp theo truyn thng nhn t v v tha nhn ca Pht Gio. Nhng cun sch nh ny c dch v mi cun c in li vi s lng hn mt trm ngn cun c pht hnh trn khp th gii. n lc a cc bi vit ti s c gi rng ln hn theo mt ch v lu v di cun "Nhng Ht Ngc Tr Tu Pht Gio" c th bo tn tt hn cho th h sau ny. Nhiu bi c sa cha v bin tp li trnh s lp i lp li khng cn cn thit, cng nhng li t ng v chnh t. Cun sch ny khng dng c c mt mch t u n cui mt lc. Mong rng c gi s c mi bi bng nhn thc, thong th, cn nhc nhng l lun do mi tc gi trnh by trc khi sang bi khc. Nhng bi

vit cng khng c sp xp theo h thng th t cho nn c gi c th ty thch chn la bt c bi no c. Nhng tc gi trong cun ny l nhng nh hc gi 'v ngi bin ti' ni ting uyn bc v Pht Gio c cc vin hn lm trn khp th gii knh trng. Tuy th s khim tn ht sc ca h phn nh trong kh nng sng to v nhng kha cnh h trng nht ca tn gio chng ta bng mt bt php bnh d v thng thn, khng h kiu cng, hoc c li vn c in hay hoa m khoa trng. Nhng bi vit ngn gn in trong cun sch truyn ti gio l ti thng ca c Pht ph hp vi trnh ca mi ngi. Nhiu bi ph by kh nng khi hi duyn dng v d dm gn lin vi phng php gii quyt thc t trc nhng vn phc tp ca nhn loi. Qua nhng trch dn ca tc gi, ngi c khng c hiu bit chuyn mn cng c th chia s nhng t tng ca cc nh vn v i, c Ty Phng ln ng - nh Bertand Russell v Radhakrishman. Hy vng qu c gi cm thy phn khi tm c cc nguyn tc chia s tr tu v i ca loi ngi. Khi c nhng bi trong bi vit ny, ta c th nhn thy mt s iu nhc i nhc li, khng nhng ch v t tng m cn v cc li trch trong nguyn bn kinh sch. Mong mi qu v c gi tt bng hiu ti sao li nh vy. Cc tc gi khng chuyn v mt ti c bit no. Thc ra, a s u cch bit nhau v thi gian v khng gian. Chng hn, mt bi vit cch y 35 nm, trong khi nhng bi khc mi y c vit ti M Lai, Sri Lanka v u Chu. Tuy nhin ta c th bt u thy tnh duy nht trong nhng sng tc khc nhau - y l lm sng t mt s quan nim sai lm v Pht Gio v cng nhn mnh n tnh cht duy nht ca nhng li dy ca c Pht. Th d c i c li Kinh Kalama s thy gia nhng o s tn gio trn th gii ch c mnh c Pht tuyn b khng ai phi chp nhn gio l ca Ngi m trc ht li khng xt n gi tr ca cc gio l y mt cch khn ngoan. iu ny thng c nhc n nh lut l c bn ca Pht Gio. Trong cc sch thng ni n T Diu , Bt Chnh o, v ba c tnh (v thng, kh au, v ng). V l ba c tnh ny chc chn l s kt tinh rc r nht ca ton b cu trc t tng trit hc khng tm thy trong bt c tn gio no. Khng c s bn lun no ca Pht Gio v ng li sng m li khng lin quan n nhng c tnh y, ct li ca Gio L c Pht.

Ngi Pht T chng bao gi mt mi tuyn b ch c h l ngi l khng c mu trong vic qung b tn gio. H cng nhn c Pht cm bo lc bt c loi no, v trch dn nhiu on trong kinh Php C nhm mc tiu ny. V h cng ni nhiu n Hong A Dc chng minh Php c th thc hnh nh mt ng li sng ca mt quc gia. H cng nhc n Kinh Sigalovada nhn mnh n li khuyn ca c Pht cho nhng ai cha mun t b th gii trn tc. c k nhng bi ny chc chn bt c ai cng nhn thy Pht Gio c th ng vng vng trc nhng nghin cu v th thch khoa hc, ng thi Pht Gio cn vt qua khoa hc cng hin cho con ngi mc ch ca cuc i v gip cho con ngi hiu c bn cht ca cuc sng. Tng cng cn thit gii thch ti y khi ting Pali hay ting Sanskrit c s dng, ngi vit ghi khc nhau (th d: Gotama-Gautama; SuttaSutra; Dhamma-Dharma; Nibbana-Nirvana; Kamma-Karma; BodhisattaBodhisatva; Tipika-Tripitaka, vn vn...) tuy nhin dng cch no cng khng nh hng n ngha c cp v c s chuyn ng bng Anh Vn. Mt s nh vn thch dng ch hoa khi ni n c Pht, nhng mt s khc li khng. Li na, mt s dng t: "c Pht", mt s li gi Ngi gin d: "Pht" . Chng ti khim tn dng ln qu v Nhng Ht Ngc Tr Tu Pht Gio trong nim hy vng d qu v khng cng quan im vi chng ti, t nht qu v cng thng thc gio l ca c Pht v s tu hnh ca o Pht, khng h thin v v k th. Hi Truyn Gio o Pht tri n su xa tt c nhng hc gi v cc nh vn ng gp nhng bi v qu gi, cng qu ng Quah Swee Kheng, Eddy Yu, qu B Goh Kim Mong, Akison Cheok, Daphne Chua, James Moran, Linda Moran, Ken Lee, Amelia Low (Hong Kong) v Vijaya Samarawickrama, v s ng gp y v tha trong vic su tp cho tc phm, v c bit cm n Chong Hong Choo trong vic trnh by ba sch ny. Tan Teik Beng, Ch Tch, Hi Truyn B o Pht Kuala Lampur, Malaysia 1995 ---o0o---

(I) - QUAN IM I CNG PHT GIO 1 - TN GIO NY L G? Ha Thng Tin S K Sri Dhammananda Mi ngi phi c mt tn gio, nht l ngi quan tm n nng lc tr tu. Ngi khng tun theo nhng nguyn tc o l tr nn nguy him cho x hi. Chc chn nhng nh khoa hc v tm l hc trong khi m rng chn tri tr thc, h vn khng th cho chng ta bit mc ch cuc i, iu m ch c tn gio c th lm c. Con ngi phi chn mt tn gio hu l v c ngha theo nhn thc ca mnh m khng l thuc ch v nim tin, truyn thng, tp tc v l thuyt. Khng ai c quyn bt ngi khc chp nhn mt tn gio. Khng nn li dng ngh kh, m ch hay dng nhng xc cm quyn r ngi ta chp nhn mt tn gio. La chn tn gio phi hon ton t do. Con ngi phi c hon ton t do la chn tn gio ty theo s a thch v kh nng tr thc ca mnh. M qung theo mt tn gio m khng c s hiu bit lm mt gi tr tinh thn ca tn gio v tn cng mt phm gi con ngi. Con ngi c tr thng minh v thc phn bit ci ng v ci sai. H c th thch nghi theo hon cnh. V th h nn chn mt tn gio ph hp vi h, mt tn gio p ng tr thng minh con ngi. H phi c hng dn thch hp v c quyn quyt nh t do m khng c s p buc no. ---o0o--Con ng Trung o Tn gio c gii thiu y l mt h thng gio dc thit thc v vn ha tinh thn c khm ph ra cho th gian cch y chng 25 th k bi mt V o S hon ton gic ng v t bi. Tn Gio ny cng c gi l "Trung-o, mt con ng chnh ng ca i sng, mt h thng trit lo c, mt tn gio ca t do v l tr. " Tn gio ny dy chng ta ba iu chnh: "Trnh xa iu xu, lm vic thin v thanh tnh tm tr" Thng ip ny rt n gin, c ngha c th thc thi c, nhng ta chng nghim kh khn lc mang ra thc hnh v nhc im c hu ca con ngi. Hnh kim ca con ngi ng mt phn quan trng nht trong

tn gio ny. V i o S ny c ln ni: "Gio L ca ta khng phi l n tin sung, m n thy v thc hnh". Gio l y khuyn khch ta nghin cu k lng nhng li dy, t do phn xt quyt nh c nn chp nhn hay khng chp nhn gio l y. Khng ai i hi ta n theo tn gio ny m trc nht khng c s hiu bit v gio l y. Nhng nghi thc v nghi l ph phim khng c chn gi tr v ngha l. Khng c nim tin v thc hnh d oan hay mt thuyt trong tn gio ny. Mi s vic u phi by tn la chn; cc tn hon ton t do nghin cu gio l, t cc cu hi bt c lc no cn nghi ng. Theo v sng lp ra tn gio ny, ta khng nn tin tng vo bt c iu g d l iu do nh hin trit a ra hay iu d c nhiu ngi chp thun theo truyn thng m ta nn s dng hiu bit thc t hp l v tr thng minh ca ta, chp nhn iu ch khi iu em li ch khi mang thi hnh. Tn gio ny dy con ng Bt Chnh o cao qu gm c Chnh Kin, Chnh T Duy, Chnh Ng, Chnh Nghip, Chnh Mng, Chnh Tinh Tn, Chnh Nim v Chnh nh. Con ng trung o duy nht ny em li cho mi ngi mt cuc i cao thng v an lc. Con ng trung o khng phi l con ng siu hnh m cng chng phi l con ng theo nghi thc ch ngha; khng phi gio iu m cng chng phi hoi nghi; khng phi am m lc th v cng chng phi t hnh xc, khng phi bt dit v cng chng phi vnh hng, khng phi bi quan m cng chng phi lc quan, l con ng Gic Ng, mt phng tin gii thot khi kh au. Tn gio ny khng ng cho rng con ngi ngy nay au kh do ti ca t tng, tri li mi ngi mang ly cng v ti ca chnh mnh. Chnh con ngi l k duy nht chu trch nhim v au kh hay sung sng ca ring mnh. Mt ngi tu tp trung o n ha ny tm thy an lc v hnh phc thc s, c th sng mt cuc i ng trng khng cn phi n l cho cm gic, ng gp vo ha bnh v ha hp ca th gii. ---o0o--Gieo g gt ny Tn gio ny tha mn hoi bo ln lao v cao qu nht ca con ngi, du rng c th b cng thng v phi c gng nhiu trong i sng hng ngy, gip mnh giao tip vi ngi ng loi, ngoi vic nu ra mc ch cuc

i. Tn gio ny khng em s hi n con ngi . "Lm thin hng qu lnh, lm c hng qu c. Mi hnh ng u c phn ng ca n". l lut v tr. Tn gio ny hon ton ph hp vi nhng nh lut ny, vy nn con ngi "gieo g gt ny". Nhng hnh vi ti li m con ngi gy ra do tham, sn v ngu mui. Nhng nhc im ny ch c th vt qua qua bng s t tu tp. Lc th v kh au m con ngi nm tri trn th gii ny khng phi do nh hng bn ngoi m do cc hnh ng, li ni v vic lm tt xu ca chnh mnh.Chnh v l do , tn gio ny ni: "Bn l kt qu ca nhng g bn lm trong qu kh, v s l kt qu nhng g bn lm by gi" . Theo gio l ny, nguyn nhn v hu qu ng mt phn rt quan trng trong i sng ca chng ta. Trong chu trnh nguyn nhn v hu qu, nguyn nhn u tin khng nhn thc c v nguyn nhn khi thnh hu qu th n lut hu qu li thnh nguyn nhn. ---o0o--V i o S V i Ngi sng lp ra tn gio c o ny khng phi l mt huyn thoi m l mt o s V i thc s sng trn th gii ny. Ngi chng bao gi cho mnh l mt ng siu nhn m l mt con ngi nhn thc c chn l tuyt i, s b mt ca i sng, nguyn nhn thc s ca kh au v hnh phc. Ngy nay, v o s ny khng nhng c vinh danh bi hng trm triu tn m cn c vinh danh danh bi nhng ngi c vn ho v tr thc trn khp th gii. Bc Cao Qu, ngi Gii Phng, nh Ci Cch X Hi, nh Dn Ch v Ngi Gy Cm Hng em li cch sng cao hn ny qua i vo lc tm mi tui li cho nhn loi nn tng o l cao thng dng lm phung tin loi b kh au, ngho kh, cng thng, s hi v lo lng. Nn tng o l ny gip cho con ngi t c hnh phc trong kip ny v kip sau, dn n s gii thot ti hu khi ci kh au ca nhn loi. ng i o S ny khuyn gii k bt hnh bng nhng li an i. Ngi gip ngi ngho kh b b ri. Ngi bin i i sng k la di thnh cao thng, lm trong sch i sng i bi ca k phm ti. Ngi khuyn khch k yu ui, on kt k chia r, gic ng ngi ngu mui, khai sng k hoang mang, nng k h tin v cao ngi cao thng. Ngi giu ln ngi ngho, thnh nhn hay ti phm u yu thch Ngi. Hong

bo ngc hay c hnh, cc vng tn cng t ni ting hay tm thng, triu ph ho phng hay keo kit, bc hc gi cao ngo hay nhn nhng, k c cc, ngi bn hn, ngi qut ng b p bc, k git ngi c c, gi giang h b mit th- tt c u c li lc t nhng li dy t bi v tr tu ca Ngi sng mt cuc i an lnh v cao thng. Tm gng cao thng ca Ngi l sui ngun cm hng cho tt c. V mt thanh thot v an lc ng nhin l cnh tng lm du hin nhng con mt lo u ca con ngi. Thng ip ha bnh v khoan dung ca Ngi c tt c mi ngi tn thng vi nim vui khng sao t xit, v l mt li lc bt dit cho bt c ai c duyn c nghe v thc hnh. ch st , tr tu su xa, tnh thng bao la, t bi khng bin gii, phc v v tha, s t b (trn tc) lch s, thanh tnh hon ton, nhn phm hp dn, phng php gng mu s dng trong vic tin dn gio l v s thnh cng rt ro ca Ngi Tt c nhng yu t y gy cm hng cho mt phn nm dn s trn th gii ngy nay hoan nghnh v o s ny v vinh danh Ngi nh bc gio ch ti thng. V o s cao qu ny hy sinh lc th trn tc v nhn loi kh au tm ra Chn L ch con ng gii thot khi kh au. Ngi n thm cc ngi ngho trong khi Vua v cc i thn n thm Ngi. Sau khi gic ng, trong bn mi lm nm Ngi dnh c cuc i Ngi gic ng v hng dn chng sanh. V i o s ny khng s mt ai v cng chng lm cho mt ai s Ngi. l mt trong nhng nguyn tc phi trau di trong ci th gii ca chng ta ang b rch nt v chin tranh, ni m ci qu gi nht- mng sng- b cng hin ti bn th ca sc mnh th tnh, ni m v kh to s hi, cng thng v sn hn. Ngi l mt nh khoa hc ton bch trong lnh vc i sng. Ngi l mt nh tm l ton ho c th phn tch bn cht thc s ca tm tr - nhiu n ni gio l ca Ngi c trn trng l mt tn gio khoa hc duy nht. Vi nhng nh trit l v i v cc nh t tng v t, Ngi l v thy hiu c hon cnh trn th trong bi cnh ng ca n. Vi nhng nh lun l hc, Ngi c mt quy tc tt bc v k lut v chnh Ngi tng trung cho s ton bch. 'Ngi l tm gng mu mc v tt c nhng c hnh m Ngi thuyt ging' Vi nhng nh duy l, Ngi l ngi phng khong nht, mt v thy o l cm nhn c nhng vn phin toi ca loi ngi.

Vi nhng nh t do t tng, Ngi l v o s tn gio, khuyn khch ngi ta t do suy ngh khng li vo cc tn iu tn gio. Vi cc ngi theo ch thuyt khng th bit, Ngi l mt ngi ton thin, hiu bit v khn ngoan. Chc chn Ngi l v thy c sc thuyt phc nht trong tt c cc o s tn gio. Ngi khng bao gi s dng cng bch hay e da lm phng tin ngi ta theo o Ngi. Ngi tin dn i sng tn gio cho con ngi mun sng o l thm ch khng cn phi bm nu vo nhn hiu tn gio. Ngi l ngi phc v nhn loi khim nhng, khng sao xuyn bi khen hay ch, v khng nao nng c n khi b bnh nng nht. ---o0o--Ha Bnh, Hnh Phc v Gii Thot V i o S ny ch con ng i ti ha bnh, hnh phc v gii thot. ng li dy ca Ngi rt phng khong, hu l, khoa hc, c th hiu c, dn n gic ng. Ngy nay thng ip ha bnh ca v Thy V i Hon V ny cn thit hn bao gi ht nht l thi im con ngi b u c bi sn si, tham lam, ganh ght, t ph v ham mun thng tr th gii. V o s ny sanh ra trn th gii ny ph tan ci ti tm ca ngu mui v cu th gii khi nhng iu bt hnh. Khp trn th gii nhiu ngi sng khng nim tin, khng tu tp mt hnh thc tn gio no. Tuy nhin nu h chu kh mt cht nghin cu v hiu V i o S ny dy g, nghi ng ca h s b xua tan, v s nhn thy tn gio ny ng gp hu hiu nht vo hnh phc ca con ngi. Tin hay khng tin ni Ngi, gio l ca Ngi vn nh hng su xa n tt c mi ngi. Thng ip ca Ngi gi cho th gii, khng bo lc, khng mt git mu di danh hiu ca Ngi. y la mt t liu phi thng trong lch s th gii c th c in li bng ch vng. Gio l ny soi sng con ng m nhn loi phi vt qua mt th gii bt toi nguyn n mt th gii mi sng ngi, thng yu, ha bnh, hnh phc v mn nguyn. Gio l c tui 25 th k ca v o s v i ny mnh i u vi bt c th thch no khng cn phi o ngc hay cn n s gii thch

mi v hc thuyt nguyn thy ca n. Gio l ny c th c chp thun m khng s hi mu thun vi khm ph v nhng thnh qu khoa hc hin i. Gio l ny coi c hnh l mt trong nhng iu kin tin quyt cn thit t gii thot. Mt iu kin tin quyt khc l tr tu. c hnh v tr tu c v nh mt v chn ca mt ngi. c hnh ging nh chic xe ch con ngi n ca gii thot, nhng cha kha thc s m ca l tr tu. ---o0o--Hnh Phc Thin ng Nhng tn ca tn gio ny khng t coi mnh nh nhng chng sanh duy nht c chn t h?nh phc thin ng. H tin rng chnh con ngi to a ngc hay thin ng ty thuc vo cuc sng ca mnh v au kh ti a ngc hay t hnh phc thin ng c th chng nghim ngay trong i ny ch khng phi kip sau nh ta thng tin tng. o s ca tn gio ny khng bao gi trnh by gio l bng cch e da la a ngc hay em hnh phc thin ng ra cm d m bng cch ni ln s thc. Theo gio l ny, bt c ai cng c th vui hng hnh phc thin ng min l ngi y sng mt cuc i chnh ng. Thin ng khng phi dnh ring hay c quyn ca mt gio phi hay mt cng ng tn gio c bit no. Thin ng m cho tt c mi ngi - bt c ai sng mt cuc i cao thng. V tha, kin nhn v hiu bit l nhng c hnh ng gi gn gi bi nhng tn tn gio ny. T i, bi mn v thng cm vi ngi khc khng gii hn vi con ngi m cn m rng n tt c chng sanh - v ph hoi i sng d l ngi hay vt, cng c c v bt cng, v i ngc li vi gio l ca tn gio ny. Tn gio ny cng khuyn cc tn nn knh trng quan im ca ngi khc dn n mt i sng ha hp. ---o0o--Li Sng Tn gio ny r rng, hp l, tr li hon ton tt c nhng kha cnh quan trng v cc cu hi v i sng ca chng ta. Tn gio ny cng cung cp

mt nn mng vng chc gip nhn loi tin ti mt li sng tch cc v tt p hn. Tn gio ny khng chia nhn loi ra thnh nhm, nhm c "Cu" v nhm b "a" nhng vi t cch l mt tn gio vn minh v hiu bit, n dy chng ta lm sao thun ha k d v gip ngi c thun ha tt p thm. Tn ca tn gio ny khng mit mi vo cu nguyn van vi hay xin can thip. H tin vo tm quan trng trong s hnh tr ca chnh mnh v trong hiu qu ca thin nh dn n t thng, t kim ch, t thanh tnh, gii thot v gic ng v thin nh l thuc b cho c tm ln tr. ---o0o--Con ngi c th hun c i sng ca mnh Tn gio ny cho rng tm l tt c sc mnh - l ngi sng to v l k hy dit con ngi, v cng l kin trc s cho s phn con ngi. Cho nn, con ngi c th hun c, un nn bt c g nu bit cch pht trin v s dng tm ng cch. Tm li tn gio ny l mt ngn hi ng tuyt vi hng dn nhn loi n ha bnh, nim vui v hnh phc bt dit. S thc, th gii ngy nay b nh hng bi k th chng tc, chnh tr, tn gio, hiu nhm v l tng v trong cng ng. Mun gii quyt cc kh khn phc tp ny, ngi ta phi vn ng tinh thn lng v v tha ln nhau, v iu ny c th c trau di di s hng dn ca tn gio ny khc su s cng tc theo lun thng o l v li ch chung. Con ngi phi i n nhn thc rng s pht trin tinh thn quan trng hn s t c pht trin vt cht cho hnh phc thc s v phc li ca nhn loi. Con ngi phi thc thi chn l, phc v, nhn t, v thng yu nu mun th gii ny tr thnh ni tt p hn sng. ---o0o--Thc Ti Qua gic ng v o s ny tuyn b: * c hnh v i nht t c l do s trau di tnh thng yu bao la;

* Hnh phc ti thng l hnh phc bt ngun t tinh thn thanh thn; * Chn l tuyt i l chn l t c qua s hiu bit nguyn nhn s au kh ca loi ngi; * Tn gio cao nht l tn gio dy s pht trin tr thc, lun l v s thanh tnh tinh thn; * Trit l v i nht l trit l a ra li sng thc tin c th thc thi c khng cn phi li vo l thuyt hay nim tin khng thi. Tn gio ny khng cm cn ai c hay hc hi gio l ca tn gio khc, v khng c ch cho cung tn. K cung tn khng cho php mnh c hng dn bi l tr hay nguyn tc quan st v phn tch khoa hc. Cho nn tn tn gio ny l mt ngi t do c tm tr ci m khng l thuc vo bt c ai pht trin tinh thn. Nu bn quan tm hc thm mt cht na v k lut hay nn lun l o c v hun luyn tinh thn ca tn gio ny, bn s phi rt b nhng hiu lm trc y bn c v tn gio ny. Ta khng nn ch phn xt gi tr ca mt tn gio bng cch quan st mt s thc hnh hng dn sai lm ca mt vi tn ; thay v ta bao gi cng nn c gng hiu gio l cn bn ca tn gio . ---o0o--Tr thng minh con ngi ng ca ngi Thay v t con ngi v s phn di s kim sot c on ca mt th lc bn ngoi cha ai tng bit n v bt con ngi phi l thuc vo sc mnh ti cao nh vy, tn gio ny nng cao a v ca con ngi v tha nhn con ngi ng c tn thng do tr thng minh. Tr thng minh dy cho con ngi cch pht trin tim nng n tng ca mnh. Tn gio ny dy chng ta lm sao phuc v v tha ngi khc. Tn ca tn gio ny trnh xa ti li khng phi v s tr th ca nhng chng sanh v hnh m v hiu rng ti li mang au kh cho chng sanh. ng c lm iu thin gip ngi khc khng phi l lm va lng mt ng ti thng no hu c tng thng, m do cc cm ngh t bi v gii thot h khi kh au.

Ni y trong tn gio ny, bn c th tm thy phng cch kin ton thin tnh v tr tu khng cn n s gip ca mt sc mnh bn ngoi no. Bn c th t c tr tu cao nht qua s hiu bit m khng cn thit qua "thin khi". Bn c th chuc ti m khng cn n s ph gip ca mt ng cu ri thay th. Bn c th t gii thot ngay trong i sng ny bng s rn luyn ng n kh nng ca chnh mnh m khng phi ch i n kip sau. Tn gio ny dy con ngi khng phi v tn gio m l tn gio v con ngi. C ngha l khng tr thnh n l cho bt c mt tn gio no, con ngi phi c gng s dng tn gio cho s ci thin v gii thot ca mnh. ---o0o--C th c khng? * Khng c lc th nhc dc i sng c th chu ng c khng? * Khng tin vo bt t, con ngi c lun l khng? * Khng c s tr gip no t tc nhn bn ngoi, con ngi c th tin ti o c khng? * Khng c nghi thc v nghi l, con ngi c th sng mt cuc i o hnh c khng? * Khng c lng tin v c tin d cm xc con ngi c th thc hnh tn gio c khng? * Khng au n do t hnh xc trong mt s tn gio, con ngi c th t c gii thot khng? * Khng to s hi trong tm, con ngi c th theo mt s nguyn tc o l khng? * Khng dng sc mnh v da nt ngi khc, chng ta c th tin dn mt tn gio thch ng khng? * Khng nim tin d oan v t tng tn iu di danh ngha tn gio, c th thuyt phc c i chng sng mt cuc i o hnh khng?

* Con ngi c th cm nhn v gy cm hng tn gio m khng cn n thn b, huyn b v xo thut ca thy tu c khng? "c" v khai sng ra tn gio tr li nh vy, nhng cu cnh y c th t c bng phc v, thanh tnh, k lut v tr tu. S hiu bit v lut nhn qu nh c gii thch trong tn gio ny lm sng t v gip gii quyt vn kh au ca nhn loi, ci b mt v s phn v tin nh, v trn tt c s bt bnh ng ca nhn loi. Hiu c lut ny lm cho con ngi c an i, hy vng, t tin v tinh thn can m. ---o0o--Tn Gio Hin i Khng phi l mt l thuyt hay mt tn gio ch tin theo m tn gio ny l con ng sng thc tin cao thng. l mt tn gio c nht trong lch s em vn ha v ci thin n cho nhn loi, ht sc tn tin trn mi lnh vc, khi so snh vi cc thnh qu hin i. Tn gio ny khuyn ta khng nn tr thnh n l ca bt c quyn nng bn ngoi no m nn pht trn tim nng y n tng trong chnh mnh v s dng s c gng tr thng minh ca chnh mnh gii quyt cc kh khn ca mnh. Tn gio ny c mi phm cht cn thit ca mt tn gio hu l thch hp cho th gii hin ti v tng lai. Tn gio ny ng mc, tin b, v hp l. Bt c ai nghin cu v hiu c gi tr ca tn gio y u c li lc trn th gii hin i ny. c tha nhn cn khoa hc hn khoa hc, tin b hn tt c yu t tin b trn lnh vc tinh thn, tn gio ny l mt phng tin rt hu hiu dng duy tr ha bnh, ha hp v hiu bit th gii. ---o0o--Khng K Th l mt tn gio, u tin trong lch s nhn loi, chng li h thng dng cp lm thp hn con ngi v dy bnh ng cho nhn loi, cho c hi ng u ph hp cho tt c mi tng lp x hi khc nhau. cng l tn gio u tin cho ph n t do v khuyn khch h hc hi v thc hnh tn gio, th tn gio em li bnh ng x hi.

ng i o S tuyn b cnh ca i n thnh cng v thnh vng m cho tt c mi ngi, trong mi hon cnh i sng d cao hay thp, bc thnh hay ti phm, nhng ngi quan tm, tm v mong cu hon ho. Ngi khng bt cc tn lm n l cho Ngi, cho Gio Php ca Ngi m cho h hon ton t do suy ngh v iu tra nghin cu c th t c lng t tin. Tn gio ny phn loi chng sanh thnh tm v vt, c hai u trong trng thi lun thay i, khng bao gi gi nguyn trong hai khonh khc lin tip. Tm v vt sinh ra v mt i, c? th chu trnh tip din. Cho nn khng c g thng cn trn th gii ny hay ti ni no trong v tr. V mi s vt hin hu bt c ni no ca v tr u chng l g c m ch l s hn hp ca yu t v nng lng, l d nhin nhng vt mt ngy no s tan r v hnh thi cu to ca n bin i hon ton. Tn gio ny dy chng ta mi vt do duyn sinh m thnh th phi chu s mu thun i i do iu kin vt cht v nh lut v tr. Nhng nguyn tc cn c tn theo ca tn gio ny khng phi l nhng iu Rn. Tun theo nhng li gio hun nh khng Git, khng Trm Cp, khng T Dm, Khng Ni Di, v Khng Dng cc cht say, tn c th t minh thanh tnh ha ly mnh v gip ngi khc sng ha bnh. ---o0o--Mc ch Ca Chng Ti Mc ch ca chng ti xut bn cun sch ny khng phi nhng ngi khc i o theo nim tin ca chng ti m soi sng cho h cch tm ha bnh v hnh phc v tu tp theo nhn thc ca ring mnh, khng phi l nhm mt tin theo. Chng ti khuyn khch mi ngi tu tp o ca mnh ng cch nu thy chn l thc s, ha bnh, hnh phc, tr tu v gii thot trong tn gio y. iu m chng ti mun l con ngi sng mt cuc i o hnh ng knh m nhn phm khng b lm dng. Tuy nhin, tn gio ny c th p ng c nhiu nhng vn v tn gio, tinh thn ca qu v, c th cung cp hng i mi cho li suy t ca qu v v vn tn gio v trit l. Tn gio ny cng gip cho qu bn hiu c li sng, v di sn vn ha ng. Bn c th tm thy s hng dn tinh thn, nhu cu ca th gii hin i trong tn gio ny.

Tn gio ny em n th gii, mt tinh thn mi, nim hy vng mi, con ng mi, chn l m s cn thit ca chn l ny c thy v cm thy ngy nay t lu lm ri. Tn gio v i ni n l "o Pht" v ngi khai sng ra o ny khng ai khc hn l "c C m, c Pht". D mc ch ca bn c th no, chng ti mi bn hy nhn k tn gio ny v l tng ca ngi sng lp. Chng ti sn sng gip bn trong vic i tm chn l. Cho nn, xin ng Thin v, trnh Thnh kin v tn gio, hy c gng tm Chn L. ---o0o--2 - BC THNG IP BT DIT Ha Thng Piyadassi Mahathera Mt s ngi thch gi gio l ca c Pht l mt tn gio, mt s khc li gi l trit l, v cng c ngi ngh rng l c hai tn gio v trit l. Tuy nhin, ni cho ng hn c th gi l "L Sng". Nhng cng khng c ngha Pht Gio ch l mt nn o c. Hu nh tri li, Pht gio l con ng hun luyn lun l, tinh thn v tr thc hu dn ti tm tr hon ton c t do. Chnh c Pht gi gio l ca Ngi l "Dhamma-Vinaya" (Php-Lut), Hc Thuyt v K Lut. Nhng Pht Gio, trong ngha hp khng th gi l tn gio, v tn gio c ngha l 'hnh ng hay hnh kim biu l nim tin s sng knh, v ham mun lm va lng ng thn linh c quyn nng no , tu tp hay thc hnh l nghi v s tun th ng cng nhn ng quyn nng v hnh gim st s phn ca mnh, v ta phi phc tng, tn th v l bi'. Pht gio khng phi l mt tn gio nh vy. Trong t tng Pht Gio, khng c s nhn thc hay tin chc c s hin hu ca ng Sng To di bt c dng thc no c quyn thng pht cc hnh vi thin c ca ngi m ng to ra. Ngi Pht T nng ta ni c Pht (Buddham suranam gacchami) khng phi trong nim hy vng c Gio Ch cu vt. c Pht ch l mt v Thy ch con ng v hng dn tn t gii thot. Mt ci bng cm trn ng i, th d, mt tm bin bo ch v, ch dn quan st bc chn i ca mnh. Chc chn bng khng mang ngi b hnh n ni mun n c.

Mt bc s khm bnh v cho toa thuc, phn ngi bnh l th nghim toa thuc . Thi ca c Pht i vi tn cng ging thi ca ngi thy hiu bit v t bi hay thy thuc. S th cng cao c nht l tri n nhng tinh hoa ca nhn loi, nhng ngi c tm hn v i v dng cm vi s hiu bit uyn bc s tht, qut sch v minh v nh ht gc r trc. Ngi nhn thy chn l l ngi cu gip thc s, nhng ngi Pht T khng cu nguyn h. H ch tn th nhng ngi tm ra Chn L v ch con ng i n chn hnh phc v gii thot. Hnh phc l iu m ta phi t dt ly; khng ai c th lm cho ta tt hn hay xu hn. 'Thanh tnh hay khng thanh tnh' ty thuc chnh ta. Ngi ta khng th thanh tnh hay nhim ngi khc. ---o0o--i Tm Chn L Trong khi lc lm chung nm trn ging gia hai cy Sa La ti Kusinara, c Pht tm mi tui nhn thy nhiu hoa dng cho Ngi, Ngi lin dn d i c Anan: Ny A Nan, nhng ai sng cuc i chnh ng, ng theo Php- nhng ngi chnh l nhng ngi vinh danh, tn th v knh qu Nh Lai (ng i Gic) vi tm lng knh trng cao qu nht. Cho nn, ny A Nan, nn sng mt cuc i chnh ng, sng theo ng Php. Vy nn bn nn t rn luyn. c Pht khuyn khch sng theo ng Php cho thy r rng c s ti quan trng trong vic hun luyn , khu v thn, ch khng phi ch dng hoa cho ng Gic Ng. S nhn mnh l v i sng chnh ng. V phn Pht Gio c phi l mt trit l hay khng cn ty thuc vo s nh ngha t ny, v phi chng c th nh ngha n bao trm tt c h thng t tng trit l l ng kh nghi. Theo t nguyn hc, Trit l c ngha l yu (Gr philein) tr tu (sophia). 'Trit l l va nhm tm tr tu va l tr tu c tm thy'. Trong t tng n , trit l gi l darsana, ci nhn chn l. Tm li, mc ch ca trit l phi l tm ra chn l ti hu. Pht Gio cng ch trng tm chn l. Nhng khng phi ch l l lun c tnh cch c on, mt cu trc l thuyt, hay ch thu thp v tn tr kin thc. c Pht nhn mnh n kha cnh thc hnh gio l ca Ngi, s p dng kin thc vo i sng- hng vo i sng ch khng phi ch xem xt n i sng khng thi.

i vi c Pht, ton b gio l ch l hiu bn cht bt toi nguyn ca hin tng sng v m mang con ng dn n trnh khi bt toi nguyn. ' l trit l ca Ngi'. Trong Pht Gio, tr tu c tm quan trng nht v thanh tnh ?n qua tr tu, qua hiu bit. Nhng c Pht khng bao gi ch tn dng tr thc. Theo Ngi, kin thc phi i i tay trong tay vi tm thanh tnh, vi lun l u t (Vijjacaranasampanna). Tr tu t c bng s hiu bit v s pht trin cht lng ca u c v tm l tr tu bc nht (bhavanamaya panna). l kin thc dnh dm c khng phi ch l s c on, s hp l hay l lun ch c b ngoi. Nh vy, r rng Pht Gio khng phi ch l tnh thng m cng chng phi em li s tm kim sau tr tu, cng chng phi sng bi (mc du h c ngh v tc phong v nhn loi), nhng m l s khuyn khch vic p dng thc tin gio l dn tn n v t, gic ng, v gii thot cui cng. Mc d chng ta gi gio l ca c Pht l 'Pht Gio", v th gp n vo 'hc thuyt' v 'hc thut', nhng khng phi l vn chng ta dn nhn g cho n. Gi n l tn gio, trit l, Pht Gio hay bt c nhn hiu no m bn thch. Nhng nhn hiu y khng c ngha g vi ngi i tm chn l v gii thot. Khi Upatissa v Kolita (sau ny tr thnh X Li Pht v Mc Kin Lin, hai i T ca c Pht) ang i tm kim hc thuyt gii thot, gp Ngi Assaji (A T , mt trong nm t u tin ca c Gio Ch) ang i kht thc. Upatissa ht sc cm kch phong cao qu ca v Trng Lo ny. Ngh rng by gi cha phi l lc tm kim hi han, Upatissa lin theo Ngi Assaji n ch Ngi ngh; Upatissa n gn, cho Ngi v hi Ngi v gio l ca c Bn S. Ngi Assaji, vn ngi t ni, t tn tr li: "Ta khng th dng di gii thch gio php v gii lut, nhng ta c th vn tt tm lc ngha". Upatissa tr li:Vy ny o Hu, ngha sao phi nhiu li. Lc by gi, Ngi Assaji lp li cu k bao gm ton th gio l nhn qu ca c Pht: "V cc php pht sanh do nguyn nhn Nh Lai ch dy nguyn nhn y Nguyn nhn chng chm dt, Nh Lai cng ch dy l gio hun ca Bc i Hin Trit"

Upatissa tc khc lnh hi ngha v chng c bc Thnh u tin - giai on nhn thc u tin, thu trit " bt lun ci g c bn cht ca s pht sanh, tt c nhng ci c bn cht ca s chm dt". ---o0o--V Thy Thc Tin Bn bc, tho lun n u m khng nhm vo hiu bit ng (chnh kin) s khng dn chng ta n gii thot. iu cn thit l kin thc ng. Chng ta c th tm ngun gc li ch dy ng t thin nhin, t cy ci, v hoa, t v sng. C nhiu trng hp, c ngi t gic ng v thot khi nhim trc khi nhn thy chic l rng, nc chy, la chy rng, mt ngn n tt. Ci ny nh trng thc tnh nhng ngi y, hiu ci bn cht v thng ca mi vt, h t gii thot. ng, hoa sen ch nh sng mt tri, khng bao lu khi mt tri chiu sng hoa sen n v mang nim vui n tt c. c Pht khng quan tm n nhng vn siu hnh v chng ch lm cho con ngi bi ri v o ln trng thi cn bng ca tinh thn. Cu tr li v nhng vn y khng gii thot nhn loi khi ngho tng v bt hnh. l l do ti sao c Pht min cng khng tr li nhng cu hi y, v c lc Ngi kim ch ging gii nhng cu hi thng c t sai. c Pht l mt v thy thc tin. Mc ch duy nht ca Ngi l gii ngha tt c nhng chi tit v Kh (dukkha), thc trng bao qut ca i sng, lm cho con ngi cm nhn c ton b sc mnh ca mnh, v lm cho con ngi thc c v n. Ngi ni r cho chng ta bit nhng g Ngi gii thch v nhng g khng gii thch. Mt ln Ngi ng ti Kosambi (gn Allahadah) trong rng cy Simsapa. Cm mt nm l trong tay, Ngi hi cc thy T kheo: - Ny cc Thy, cc Thy ngh sao, l trong tay Nh Lai hay l ca cy mc trong rng trn ng kia, l no nhiu? -Bch ng Th Tn, l cm trong tay Ngi t, l trong rng kia nhiu. - Ny cc Thy, cng nh vy , c rt nhiu iu ta hiu bit hon ton nhng ta khng ni cho cc Thy bit, ch c mt s t iu ta ch bo cho cc Thy. V ti sao, ta khng ch bo cho cc Thy? Ny cc Thy, v nhng iu khng hu ch, khng thit yu cho i sng thanh tnh, khng dn n nhm chn, v t, tch tnh, thanh thn, hiu bit hon ton,

gic ng, v Nit Bn. Ny cc Thy, l ti sao ta khng ni cho cc Thy bit. - Ny cc Thy, iu g ta ni vi cc Thy? l Kh - ta ni - l nguyn nhn ca kh - ta ni - l con ng dn n dit kh - ta ni. - Ny cc Thy, v ti sao ta ni n nhng chn l y? V nhng chn l y hu dng, thit yu cho i sng thanh tnh, dn n nhm chn, v t, tch tnh, thanh thn, hiu bit hon ton, gic ng v Nit Bn. Cho nn, ny cc Thy, ta ni cc iu .' Trn dy l li c Pht. Tuy nhin mt s hc gi khng tn ng thi ca v Gio Ch, h nghi ng s gic ng ca c Pht v gn cho Ngi nhn hiu thuc phi theo thuyt 'bt kh tri' ('khng th bit'). Cc hc gi c mi lp lun v suy on. y khng phi l cu hi ca hm nay hay hm qua, chng c nu ln trong thi c Pht. C n v du tng Sakuladayi, chng hn, hi Ngi v qu kh v v lai, Ngi khng nh: " Hy ni qu kh, ni v lai, ta s dy Php ny cho ng: Khi iu ny hin hu, th c iu kia, Vi s pht sanh ca ci ny, ci kia pht khi. Khi iu ny khng hin hu, th khng c iu kia, Vi s chm dt ca ci ny, ci kia chm dt" Tm li, y l hc thuyt Pht Gio v tnh iu kin hay s pht sanh ty thuc (l duyn khi-paticca samupadda). V iu ny hnh thnh nn mng cho T Diu , quan nim ch yu ca Pht Gio. ---o0o--V Bc S V Song c Pht c bit nh mt v thy thuc v song (bhisakho), mt nh gii phu ti thng (sallakatto anuttara). Ngi l mt nh cha bnh v ch. Phng php trnh by ca Ngi v T Diu c th so snh nh phng php ca mt thy thuc. L mt thy thuc, Ngi trc nht chn bnh, ri Ngi khm ph ra nguyn nhn ca bnh hay s pht sanh ra bnh ri lm sao b bnh v cui cng p dng cch cha tr.

Kh (dukkha) l bnh, i dc (tanha) l s pht sinh hay cn nguyn ca bnh (samudaya), bng cch loi i dc, bnh c loi i v l cha khi bnh (nirodha-nibbana). Bt Chnh o (magga) l phng thuc. Mt ngi bnh phi nhn thc rng mnh b au, phi thc ngay trc khi n tr nn trm trng, phi ngh ngay n phng php loi b nguyn nhn, vi mc ch phi i bc s c chn bnh v c phng thuc. Nh s hu hiu ca phng thuc, ngi bnh ht au v l vic cha bnh. Nh vy, kh au khng nn b qua m phi bit n (abhineyya); v vy kh au l bnh. i dc, nguyn nhn phi tiu dit, loi b (pahatabha); Bt Chnh o phi c thc hnh, trau di pht trin (bhavetabba); l phng thuc. Vi kin thc v kh au, vi vic loi b i dc bng s tu tp Bt Chnh o, thnh tu Nit Bn (Sacccikatabba) l iu chc chn t c. l cha khi bnh, mt s bung b hon ton, s gii thot khi i dc. Tr li Sela, mt ngi B La Mn nghi ng s gic ng ca c Pht, Ngi ch dy: "Ta bit ci g cn phi bit, ci g cn phi trau di ta trau di. Ci g phi loi b, ta khng cn gi. Cho nn, ny ng b la mn, ta l Pht mt ngi Gic Ng" V nhng chn l ny lin kt v ph thuc ln nhau, cho nn thy hiu mt hay nhiu hn trong bn chn ly cng l thy hiu nhng chn l khc. Vi ngi chi b khng nhn c kh au, con ng i ti t gii thot khi kh au l v ngha. Tm li, khng cng nhn mt chn l cng l khng cng nhn ba chn l kia th l khng cng nhn ton b gio l ca c Pht. Vi cch ni ca nhng nh duy vt kin nh: "Ti khng th no nut c tt c ci v ngha ny", gio l ny c v khng g hn l chn ngt, khng hiu c v khng ng ch, nhng vi nhng ai tranh u m mang mt quan nim thc t v cuc sng, th gio l ny khng hoang ng, khng phi l truyn tng tng ni vi k kh di. Vi nhng ai quan st chng sanh trn th gii t mt gc chnh xc c ngha l vi s nhn thc su sc khng thin v, th iu tr nn rt r rng, ch c mt vn trn th gii ny, l kh au. Nh c Pht ni: th gii ny c thit lp trn kh au, t nn mng trn kh au (dukhe loko patitthio). Nu bt c s vic g tr thnh vn , chc chn c

kh au, bt toi nguyn, hay c th ni - mu thun- mu thun gia nhng ham mun ca chng ta vi cc s kin ca i sng. T mt vn n gin chng ta t nhiu tn khc nhau: kinh t, x hi, chnh tr, tm l v c vn tn gio. C phi tt c u bt ngun t mt vn , kh au (dukkha), gi l bt toi nguyn? Nu khng c bt toi nguyn, ti sao ta cn tranh u gii quyt? Phi chng khng gii quyt mt vn ng lm gim bt toi nguyn? Tt c nhng vn gy ra bt toi nguyn, v n lc l chm dt chng, nhng chng li sinh ra nhau. Nguyn nhn thng khng phi bn ngoi, m chnh trong vn y, n c tnh cch ch quan. Chng ta thng ngh rng chng ta gii quyt ht cc vn , tha mn tt c nhng g lin quan n, nhng nhng vn li bt ng xut hin trong nhng dng thc khc, theo nhiu cch linh tinh khc. Dng nh lc no chng ta cng phi ng u vi vn mi, v ta phi em n lc mi gii quyt chng, v c nh vy cc vn v gii quyt vn c tip din. l bn cht ca kh au, c dim ph qut cuc sng ca chng sanh. Kh au hin ra v mt i ri li ti xut hin trong nhng dng thc khc. Chng l c vt cht ln tm l, mt s ngi c kh nng c th chu ng vt cht hn tm l hay ngc li. ---o0o--Thc T Cuc Sng i sng theo Pht Gio l kh au, kh au ng tr sut i. l vn cn bn ca i sng. Th gii au kh v tai ch, khng mt chng sanh no thot khi ci gng cm kh s v l chn l ph qut m khng mt ngi thc no khng nhn thy s vic trong bi cnh thch nghi ca n, c th chi ci c. Tuy nhin s cng nhn thc t ph qut ny khng c ngha l chi b hon ton lc th v hnh phc. c Pht, Ngi Chin Thng Kh au, khng bao gi chi ci hnh phc trong i khi Ngi ni n tnh tng qut ca kh au. Trong kinh Aguttara Nikaya c nu hnh phc m chng sanh c kh nng vui hng. Tr li cu hi ca Mahali Licchavi, Ngi ni: 'Ny Mahali, nu nhng dng thc c th nhn thy nh m thanh, mi v v v hnh v nhng vt s thy c (nhng i tng gic quan m con ngi cm thy qua kh nng cm gic), hon ton chu kh au, b bao vy bi kh au, b mt lc th v hnh phc, th chng sanh s khng vui thch g ni nhng i tng gic quan y; nhng ny Mahakli, v c lc th v

hnh phc trong nhng i tng gic quan y, nn chng sanh mi thch chng v bm nu vo chng, do s bm nu ny, t lm mnh trc'. Do kh nng cm gic nn con ngi b li cun vo nhng i tng gic quan y, thch ni chng v tm ngun vui ni chng (assada). l thc t khng chi ci c v bn kinh qua iu . Tuy nhin, vt cht thch th, hay nim vui khng trng cu. Chng phi chu s thay i. Vy th khi mt ngi c th duy tr hoc b tc i lc th lm cho mnh vui, ngi thng tr nn r. Ngi y khng thch s bun t, thiu nhiu th nn bun b, i tm ngun vui ni bn b, ging nh tru b tm ng c mi, nhng nhng th vui mi ny ch nh mn trnh din qua i rt nhanh. V vy, tt c cc lc th, d bn thch hay khng thch, cng l khc m u cho au n v chn ght. Tt c nhng lc th trn th u ph du, ging nh vin thuc c dc bc bi mt lp ng la gt v lm hi mnh. Mt da thc n khng ngon, mt ly nc ung khng d chu, mt thi v duyn, v hng trm nhng chuyn lt vt khc em au n v bt toi nguyn n vi chng ta - ngi Pht T hay khng l Pht T, giu hay ngho, cao sang hay hn mn, bit ch hay m ch. Shakespeare m t li ni ca c Pht khi ng vit trong tc phm Hamlet: "Khi phin no n, chng khng n n c m tng tiu on". Vy th khi con ngi tht bi khng thy kha cnh ny ca cuc i, ci bt trc ca lc th, h tr nn tht vng v dao dng, i khi c x r di khng c thc hay suy xt phn on, v tm c th mt qun bnh. iu l nguy him, hu qu ti li (adinava). Nhn loi thng phi i u vi hai bc tranh cuc sng ny. Tuy vy ngi c gng qut sch ham mun su xa mi s, vt sng hay v tri v gic, nhn i vi mt ci nhn khch quan, thy s vt ng theo phi cnh ca chng, rn luyn vn ha i hi mnh phi trm tnh trc tt c nhng thng trm ca cuc i, c th mm ci trc s vic bt nh , gi tm tr c qun bnh qung i tt c nhng ci thch v khng thch - Ngi y chng bao gi bun phin m gii thot (nissanara). Ba iu ny assada (vui), adinava (hu qu ti li) v nissarana (gii thot) hoc h lc, nhng hu qu ti li v gii thot ca chng l thc t kinh nghim- mt bc tranh trung thc v ci m ta gi l i sng. Tr li cu hi ca Mahali, c Pht tip tc: 'Ny Mahali, nu nhng hnh thi c th nhn thy, m thanh. hng, v v cc vt s thy c, hon ton mang li lc th, bao trm vi lc th,

khng b au kh, chng sanh s khng nhm chn cc i tng gic quan, nhng, ny Mahali, c s au n, v nhng lc th trong i tng gic quan y khng lu bn, chng sanh cm thy nhm chn, thy chn ght, h khng cn thy thch th v cng khng bm nu ni chng, h t thanh tnh ly h'. Vy th c ba kha cnh kh au: * kh au trong dng thc thng thng ht sc r rng (dukkha-dukhata); * kh au, hay s bt toi nguyn ca tnh trng ty thuc; * kh au gy ra bi s thay i (vipainama dukkhata). Tt c nhng au kh v tinh thn hay th xc, nh sinh, gi bnh, t, phi quan h vi ngi khng a, b chia ly vi ngi a, khng t iu ta mun l nhng s au kh thng thng trong i sng hng ngy v c gi l dukkha-dukkhata. Khng cn n nhiu khoa hc mi hiu c thc trng ca i sng. Sankhara-dukkhata, bt toi nguyn trong nhng tnh trng ty thuc, c mt ngha trit l. Mc d t ng sankhara gi tt c s vt u b chi phi bi nguyn nhn v hu qu, ni y trong phm vi kh au, nm nhm un (pancakkhandha) c ni n. Chng l tp hp vt cht (trong trng hp ny l xc thn hu hnh), ca cm gic, ca nhn thc ca cu trc tinh thn v ca thc. Chng c gi l nama-rupa (danh-sc), mt thc th tm-vt-l. Rupa nm trong un vt cht v Nama l bn un cn li. S phi hp ca nm un cu to thnh mt chng sinh. Mt chng sinh v th gii kinh nghim c hai u lun lun thay i. Chng i vo tn ti ri li mt i. Tt c u trong cn gi lc, khng c g c th thot ra khi s thay i khng lay chuyn v khng ngng ngh ny, v v bn cht tm thi ny, khng c g l thc va . C hnh phc, nhng rt ngn ngi, tan i nh bng tuyt, mang li bt toi nguyn. Viparinama dukkha (Kh v thay i) nm trong loi bt toi nguyn do s v thng. Tt c nhng cm ngh va v sung sng m con ngi kinh nghim phai m v bin i. Nh c Pht ni, c n nhng cm ngh chng nghim bi cc nh du gi hay thin nh t ti bn tng thin, cng ri vo loi viparinama dukkha (kh v thay i), v chng cng chng tn (v thng) v chu s thay i. Nhng ci kh ghi ni y khng phi l

ci au n hay kh s m con ngi thng phi chu ng. iu m c Pht vch r l tt c s vt v thng u bt toi nguyn. Chng chu s thay i trong mi khonh khc v s thay i ny mang n bt toi nguyn, v bt c g v thng u bt toi nguyn (yadaniccam tam dukkha). Do khng c hnh phc trng cu. c Pht khng c nt mt bun thm khi Ngi ging cho cc tn chn l ca kh, nt mt Ngi lc no cng vui ti, rng r v ti ci cho thy tm c ca Ngi: "Sung sng thay chng ta sng khng gnh nng trong nim vui lun vui hng Ging nh cc ch thin rng r". Ngi khuyn khch cc t ca Ngi khng nn yu ui, m nn trau di tt c phm hnh quan trng, nim vui, mt yu t ca s gic ng. Nghin cu mt cch v t v Pht Gio ni cho chng ta bit l mt thng ip rng r vui ti v hy vng, khng phi l trit l ch bi v tnh bi quan. ---o0o--3 - PHT GIO NGY NAY V NGY MAI Tin S Nadadeva Wijeskera Khng cn cht nghi ng no c, Pht Gio cn thit cho th gii hin i mc d tn gio ny c cng b t trn 2500 nm qua. l v thng ip ca tn gio ny tr mi khng gi. Tn gio ni v lng t i, t bi, nim vui v ha bnh. Ha bnh l mt c tnh m th gii ngy ny ni n v l iu mong mun ca nhng nh lnh o v nhng t chc th gii. Nhng, c mt s ng dn chng vn cha chc chn v thng ip v ha bnh tuyn b bi c Pht. Thng ip v ha bnh, v tnh thng v hnh phc cho tt c chng sanh, c thuyt ging vo thi k khi cc lc a b chia bi nhng chng ngi - t nhin v a d, ngn ng v chng tc. a d bit lp, giao thng lin lc chm v hn ch thu hp cc khu vc. V vy, d oan lan trn v kin thc khng c chia s. Trong tnh trng nh vy, ci khng bit tri hn ci bit. V k thut v khoa hc, nhng khu vc pht trin hin nay ca th

gii hin i khng pht trin c hoc thm ch cn km pht trin. Cho nn, dn c sng ti nhng lc a rng ri ny, khng c c hi nghe, bit v hiu ci thit yu ca thng ip c Pht. Mt yu t khc chng li s truyn b thng ip ca c Pht l phng php thng thy trong vic tuyn truyn tn gio. Tn gio c truyn b bng ao kim v xm chim. So snh iu ny, Pht Gio l mt tn gio duy nht khng dng sc mnh git ngi hay o qun thnh chin truyn b. Tuy v cc yu t y, Pht Gio vn bnh trng n tt c nhng nc m n c lin lc v gp g vo thi . Pht Gio bnh trng chm nhng chc chn dc theo cc tuyn ng c n Ty Tng, Trung Hoa, Triu Tin, Nht Bn v Trung Tm Th Nh K. Hong A Dc cng gi cc on truyn gio Pht Gio n cc vng quc ng v Ty vi cc nh s v t. Hong ny gi tng phm Pht Php n Sri Lanka qua ngi con trai l Mahinda v ngi con gi l Sanghamitta. Mt cy nh ca cy B , ni m c Pht chng o gic ng c mang n Sri Lanka do Sanghamitta. Cy ny cn sng n ngy nay v l mt cy lch s c nht trn ton th gii. Cy ny l biu tng ca gic ng i vi tt c nhng ngi Pht T. T Sri Lanka v n , Pht Gio c truyn vo Myanmar, Thi Lan, Lo, Vit Nam, Cao Min v Nam Dng. Ngy nay th gii co li v kch thc. Nhng khu vc km pht trin v nhng khu vc cha pht trin trc tin b v k thut v khoa hc trong khi nhng t ai c ln m mang trc y li tr thnh khu vc km pht trin. Trong thi i ny, i li d dng, nhanh chng v khng b hn ch. Truyn thng ngay tc thi. Vy nn s phong ph v kin thc l gia ti chung cho mi ngi, v khng c l do g h khng bit n thng ip ca c Pht. ---o0o--Nhng li ch trch Tuy kin thc dnh cho mi ngi ty s dng, nhng vn c nhng li ph bnh Pht Gio cng nh nhng quan nim sai lm v hiu nhm gio l ca c Pht. c bit mt s ngi t Pht Gio ngang hng vi n Gio. Cng c nhng ngi ni ting ngh rng Pht Gio khng khc g hn bt c mt tn gio no theo thuyt hu thn. C mt s ngi ni Pht Gio y p nim tin d oan v tu tp. Nhn b ngoi, nhng iu ny xut

hin em mu thun lm tr ngi s ha gii l tng. Nhng ci c v d bit ny phn nhiu do hiu nhm, tin tc sai lm, v gii thch sai lm v ng lc x hi v di sn vn ha m nhng m hnh ng-hin hu phc tp cng tn ti trong mt ng li khng d nhn thy trong nhiu x hi vi nhiu ng hng. Cho nn mun hiu bit bn cht gio l ca c Pht, iu tr nn cn v thit yu l nghin cu nhng s sai bit gia Pht Gio vi bt c mt tn gio no hin hu c th hiu r rng bc thng ip ca c Pht. Nhng tn gio khc c k hoch rt chu o tha mn khuynh hng tm l, t vn v thi v s t m ca ngi khc, li suy ngh v tin tng ca h n ni mi mi nghi ng c th tng tng c c li gii thch hay nht c th c. Mt s li gii thch ny l Thng bit ht mi s, tnh thng bao la v t bi. Mguo ta cng ni n mt s nhn t cn bn ny khng c nghi ng. Mt s ngi chp nhn mt tn gio trn nim tin m qung, mt s tin trn l thuyt gio iu. Tuy nhin, nhng gi nh ny tha mn tm tin tng ca tn thun thnh. H khng cn phi hi. Hp l v hp l nhng bc cho sng o. Gii thch duy l, gii ngha khoa hc,s tn ng hp l gic khng ging nhau gia tn gio ny vi tn gio khc. Ngi ta khng nh rng nhng phng php v k thut ca khoa hc hin i khng hng v v cng khng th p dng trong trng hp tn gio. Ngi ta ngh cn bn l tn gio khc bit khoa hc. Ngi ta cho rng tn gio thin khi, li ca Thng . Tri li, Pht Gio mi, hoan nghnh v khuyn khch iu tra, thm vn v s ni quan (s t xem xt ni tm) theo mt cch thc hp l, hu l v khoa hc. iu ny c chng minh trong Kinh ni ting Kalama Sutta, ni y c Pht dy: "Ny Kalama, ng tin theo iu t c bi nghe i nghe li nhiu ln, v iu l truyn thng; v iu l tin n; v iu l tiu ;. v iu c l lun b ngoi; v iu c khuynh hng thin v mt khi nim c cn nhc; v iu dng nh trong kh nng ca ngi khc; hay v nh s ging nhng iu l o s ca chng ta". Ngi ta thng ni tng phn li cc Pht T l h tin vo nhiu thn, chp nhn nim tin chung chung, l bi cy ci v hnh tng. Cng c ni n vi s ch bai l a s cc mn sng bi tri t trng sao. Ni y nhng li ph bnh phm li lm l trn ln gi tr vn ha, tc l x hi v nim tin truyn thng ca ngi dn trong nhiu giai on ca s tin ha x hi. Nhng nh ph bnh qun hay khng bit cha bao gi Pht

Gio toan tnh dp b li sng hin hu v nhng gi tr vn ha ca n bng mt ung li sng mi l ca mt ngi khng c thin . Trong cch thc tng t, nu nhng ngi hay nghi ng v cht vn nh vy, nhng nh ph bnh hay nhng quan st vin phi hi ngi Pht T trong hi on Pht Gio,, liu ngi c tin vo mt m hn tp ca cc quan nim nh vy khng, ngi Pht T s tr li l "c" hay "khng" v tm ca ngi rt sn lng gip . Theo bn cht tinh thn ca ngi Pht T, khng c g l khng hp l trong cch suy ngh, trong s hp l v s t chc cc sc mnh v yu t quyn nng ca ci c v mi, ca ci khng bit v huyn b. Vi ngi ny, Pht Gio v nhng li gio hun ng trn ci nn thp ca nim tin c v d oan bng mt b lut o l, v Tiratana (Pht, Php, Tng) c t trn nh ca thp. Mt trong nhng nhn xt trc sau nh mt v Pht Gio l Pht T c nim tin vo cc thn thnh trong x hi ca h. Ngi Pht T nh vy, khi van xin, khng th em trn ln vi ngi Pht T thc s tm cu Nit Bn. Ngi khng th l hin thn ca Pht Gio, Php c dy bi c Pht. l mt quan nim sai lm ca nhng nh quan st vin v nhng li ph bnh v ngi tn - nhng ngi hon ton thc c ci thp cu trc ca nhng nim tin o l. Ngi tin c nhng qu thn tt v xu, ch thin hay lm phc, v nhng quyn nng ti thng nhn t. Ngi cng tin tng c Pht ng vo hng cao nht theo h thng th t v cp bc. Vi kin thc hn hp v khoa hc, h tin rng c l tt c cc cch thc gip c th c y thc trong lc khng hong ca i sng. Cho nn ngi lm nhiu iu cho mc ch y, lin quan n vic thc hin nhu cu cn kp ca con ngi trong lc tinh thn au kh. Nhng cha bao gi c c nhn no nh vy thnh cu c Pht hay t ca Ngi can thip cho. Ngi Pht T bit suy ngh khng i hi nhng n hu nh vy. iu t nhin c hiu l nhng gi tr truyn thng trong mt s x hi hnh thnh c s cn bn v cuc sng ca ngi dn v c th tip tc. Ngi ta cng hiu rng mi x hi vn hy cn nhng du vt cn li ca nhng truyn thng c. Cho nn khng em st nhp nhng nim tin truyn thng ny vo Pht Gio hay thc thi cng vi Pht Gio. l li sng. iu m Pht Gio khng lm, tn gio khc c th lm v c th d nh lm. Trong ham mun nhit thnh ngi khc i o theo o mnh, cc nh truyn gio ca cc tn gio khc, ph hoi tinh thn x hi v bin h thnh mu ngi n n v bun t ca mt ging ngi v vn ha xa l. Lng ham mun thay i gi tr vn ha, nim tin truyn thng v m

hnh x hi hnh thnh, khun mu v tinh thn ca mt toan tnh thnh lp mt tn gio xa l vi c cu vn ha xa l, iu m h ngh rng l mt nhm km. Nh vy h mu tnh thay i x hi vn ha v tinh thn quc gia ca nhm ngi y. Tnh trng nh vy gy thit hi khng th sa cha c v mt x hi cng nh tinh thn, v nhng nh truyn gio nn ham mun sng mnh m, v sau lm t lie ch mun tin b. B ngoi, s thu phc tn dng nh thnh cng. Nhng, trong thm tm ca con ngi, nim tin v gi tr c vn cn lm m i tt c nhng nh sng bn ngoi ca nhng tn gio mi. Do ngay trong phm vi x hi ny s xy ra xung t khng nhng ch v vn ha v chng tc m cn c v tn gio na. ? bt c ni no o Pht n hoc c on Th Tng Gi tin dn, gio php ca c Pht chng bao gi mu thun vi cc gi tr truyn thng ca x hi mi. Ci c v ci mi, ci c xa v ci hin i st cnh tn ti. Khi tm tr tin b vi s m mang v thng tin ca kin thc, nhng lnh vc ma thut v d oan, y khoa v khoa hc gim thiu. S tng hp pht xut, ton b hay tng phn, v tin trnh ny tip din cho n ngy nay. Cho nn i vi quan st vin nng cn, i vi nhng nh ph bnh ngoan c, v cc nh truyn gio, nhng vic ny hnh nh mu thun khng th ha gii c. Kt qu l h kt ti Pht Gio v minh v s khc bit trong ng li m h suy ngh v gio l ca c Pht. H gii thch kt hp vi ma thut, thm ch nh mt phng tin trong b my tm thi ca con ngi nhm p ng tnh trng tm l cng thng hay khng hong cm xc ch khng phi l tn gio c l do xc ng. Thm vo , iu mai ma l h cha chp nhn rng nhu cu sng cn ca con ngi, v t tnh trng ti thng ha bnh v hnh phc ch hon tt c bng s loi b ti li. Tri li ngi Pht T bit r tt c chng sinh u v thng, bt toi nguyn v khng c linh hn. ---o0o--S Hiu Bit V Thng ip Ca c Pht i vi li tuyn b tn gio ny cn bn khc bit vi li gii thch duy l ca khoa hc, chng ti c th tr li qua Abhidhamma (Vi Diu Php). V cn bn, gio l cc cp ca c Pht theo ui th gii t tng khoa hc v danh v sc (nama-rupa). Gio l cn bn ca c Pht l: "Trnh lm iu d, lm iu lnh, v thanh tnh tm ". Thm vo, tt c s vt do duyn hp u phi chu lut cn bn ca s thay i v v thng (anica),

bt toi nguyn (dukkha); v khng c mt thc th sng vnh vin (anatta, v ng). Mt chng sanh chng l g c m ch l "nama-rupa" (Danh-Sc). Sc l s biu hin ca cc lc v c tnh. Ngi xa bit chng nh nguyn t (paramanu). c Pht gi chng l n v cn bn ca vt cht. T vic ny, chng ta bit Pht Gio cp nht ha vi nhng khm ph khoa hc mi nht v bn cht ca chng sinh. Sanh theo ngha Pht Gio ch cho ty thuc pht sanh. Sanh tin trin theo thi gian v v minh (khng bit g) trong mt lot cc nguyn nhn v hu qu (paticca-samuppada). Nhng iu ny c cng thc ha nh sau: Ty thuc ni v minh, hnh pht sanh Ty thuc ni hnh, thc pht sanh Ty thuc ni thc, danh sc pht sanh Ty thuc ni danh-sc, lc cn pht sanh Ty thuc ni lc cn, xc pht sanh Ty thuc ni xc, th pht sanh Ty thuc ni th, i pht sanh Ty thuc ni i, th pht sanh Ty thuc ni th, hu pht sanh Ty thuc ni hu, pht sanh tnh trng ca Nghip Ty thuc ni tnh trng ca Nghip, sanh pht sanh Ty thuc ni sanh, pht sanh lo v t. ng nhin nu nguyn nhn ngng th hu qu cng ngng. C ngha l v minh hon ton c loi i s dn n giai on chm dt sanh v t. V gii thch ngun gc ca vt cht, ham mun tinh thn, v nhng cm xc con ngi, Pht Gio c gng gii thch s thay i ca i sng nh mt chu trnh tip ni ca hin hu v ty thuc. Tin trnh ny l bt toi nguyn. Cho nn iu ny chng minh d cho c t c k thut tin b cao nht ca th gii hin i vn phi ty thuc vo nh lut v tr (Dhamma, Php). i sng chnh n cng chi phi bi nh lut ny. Khng mt chng sanh no c th trn chy hay thot c. T giai on ny, c Pht tin n phn tch tnh trng hin hu ca chng sanh, v tm cch chm dt bt toi nguyn v v thng ca tt c s vt do duyn hp. Cho nn, Thng ip ca Ngi rt r rng. Khng phi l cho ta chy trn trong s hi do thiu can m hay n lc ca con ngi. l mt phng cch tm gii php cho mt vn - vn m nh con ngiv bit con ng ra khi tnh trng nguy him. Nhng tnh trng nh th

lc no lc no cng hin din trn th gian ny v tt nht l c th no t chng bng cch dng truyn ng ngn: B la chy, ch c th thot c khi trnh xa n v khng nn gn n. Phng cch sng st trc l lt hay vt mt con sng l tm mt ci b ti ch an ton. Con ng mun khut phc mt con rn l lm cho n ra khi li i. Cho nn la hn th c th trnh c v dp tt c bng tnh thng. Nc l luyn i phi vt qua bng s bung b, v 'sng' 'Samsara' (lun hi) phi c vt qua bng cch ty sch nhng nhim trong tm. Ci nc c ca o tng c th b loi b bng cch pht trin cc c tnh hiu bit. V mt ny, c Pht dy ta khng nn i n cc oan, m theo mt con ng hp l thc tin, l con ng trung o. Nu c cc oan, kh au hay gi bn kia cc oan lc th, c kh nng dn mt chng sanh ti nguy him. Ci nguy him tinh thn ny vn l nt thng thy trong th gii hin i ny. N khng b hn ch thi c, v khoa hc k thut hin i khng th vt qua ci nguy him tinh thn ny v n lin quan n trng thi tnh thn v khng phi trng thi vt cht. Cho nn, con ng kh khn nhng chc chn l con ng trung o. l con ng chnh ng, cng c gi l Bt Chnh o cao thng. Con ng ny tr li nhng vn ca con ngi. N gm c tm c hnh c sp xp thnh ba loi, gii (sila), nh (samadhi), v hu (panna). Gii gm c chnh ng, chnh nghip, chnh mng. nh gm c chnh tinh tn, chnh nim v chnh nh. Hu gm c chnh kin v chnh t duy. Thc hnh nhng iu ny dn n t giai on cui cng Nit Bn. n giai on ny ta nht nh nu cu hi: Ti sao con ngi li t chi b nhng ci tt nht ca i sng - V Bt Chnh o rt kh theo? Ti sao con ngi khng vui hng nhng lc th ca trn th vi tt c hnh phc ca n? V sau ci cht ci g s xy ra cho mi ngi? Ai bit? Ai c th ni c? Th nht, con ngi l mt ng vt x hi. Con ngi l mt chng sinh c l tr cao nht, loi duy nht c u th lm ch trn mi trng xung quanh, c khng gian ln ngoi khng gian. D trong mt x hi nh vy, con ngi khng th t mnh sng c. Con ngi phi sng vi gia nh, vi nhm ca mnh. V khng th c mt cuc sng yn n hnh phc nu ai ny sng trong s hi ln nhau. Mt nn tng lun l l cn thit cho con ngi sng ha bnh trong x hi. Ngy nay nhng c hnh vn gi hng u trong tm ca tt c chng sanh l nhng tiu chun lun l do nhng ngi sng lp tn gio thuyt ging.

V hn bao gi ht trc th gii nhn thc y mi nguy him ng trc nhn dn tin b ti thnh th do nhng kinh hong v chin tranh, k th chng tc, bt bnh ng v ngho kh. Nhng iu ny gn kt vi nhau khin ta thy kh phn tch ti li ny vi ti li kia. Ngi ta ni n ha bnh nhng li khng chng li i ti chin tranh v git chc. i sng l mt tng phm cao qu ca to ha. Ch c mt cht khc bit gia hai kiu ni n nguyn l i sng. Cho nn tht ng l o c gi khi ni ha bnh m khng ni n s ngn nga ly i bt c dng thc sng no. Ti sao lc y tt c nhng sinh vt li khng c k n trong thng ip ha bnh ny ngn chn kh au? C phi v con ngi l ng vt siu ng v s cn li u km hn khng? C phi v con ngi khng th sng c ch vi bnh m khng? C phi con ngi pht trin nh s tr gi ca nhng sinh vt ng loi? Trong ngha ca mnh, cng vn l lp lun nh hng n nhng nh lnh o quc gia ang c gng loi tr ngi th yu; k mnh, ngi yu. l lut rng, lut sng cn ca ng thc vt thch nghi nht vi sc mnh l, ha v sinh hc. Cng ging nh vy vi cc c hnh khc: ngn nga i hi nhc dc bt hp php, ngn nga ni di, ngn nga dng ma ty. Khi x hi tin trin v gi tr lun l, nm gii cm (pancasila) s cung cp con ng sng cho con ngi ca x hi ngy nay v ngy mai. ng vt x hi c l tr cn thit phi b li sng v lun lc s khai ca con th v tr c th sng ha hp trong phm vi x hi ca mnh. Mt s chp nhn v p dng gii ny sm hn ngi khc. Mt s p dng tng phn v mt s p dng ton b, nhng cui cng nhn loi s p dng tt c. Du rng khng mang danh ngha ny nhng lm nh th l cch sng o c ng n. Ci m tht s con ngi mong mun l tt c chng sanh hnh phc. Con ngi, ng vt, by gi l ra phi thay i thnh mt con ngi c lun l m s quan tm n ng loi s bt u pht trin. Mi quc gia u ni n ha bnh v mi ngi trong thm tm u mong mun ha bnh cho chnh mnh. Nhng nhng ngi khc khp ni th sao? Nhng nh lnh o ni khn c ting v ku go ha bnh trn tt c nhng din n. Nhng khng c o c tht s pht ra trong tm ca mt c nhn, khng c ngi no hay quc gia no hy vng c ha bnh trong cng ng, trong nc hay ngoi nc. Mt du hiu ng mng l nhn thy phm hnh hiu bit ny pht trin trong u c v con tim ca ngi dn tng tranh u cam go v mu trong chin tranh v nhng quc gia c c nhng v kh hy dit hng lot hiu nghim. Vi s hiu bit ny, nhng c hnh khc nh lng t i, t bi (karuna), vui trong hnh phc ca ngi khc, v tm

trn dy thanh thn (uppekkha) s pht trin. Con ngi thc s v i, ha bnh v yu ha bnh ch khi trau di cc c hnh ny v khi nhn thc c v thc hnh chng. Ri con ngi y s ti gn nhn thc hnh phc tinh thn c th gii ny ln bn kia th gii. ---o0o--Tnh Trng Hon Ho Trong Bc Thng ip Ca c Pht By gi cu hi c nu ln, ti sao chng ta phi lnh tt c kh khn ny khi chng sanh i ti kt thc vi xc thn b tiu hy trong th gii ny. Tm li, ti sao bi quan nh th? C th gii no bn kia khng? Ci bn cht th gii y l g? Cu tr li thng thng l hoc thin ng hoc a ngc. cha phi l cu tr li cui cng trong Pht Gio. Mt chng sanh khng ngng tr thnh cho n khi t c trng thi ton ho ca hnh phc tinh thn. iu ny ch c th hon tt c bng cch t c trng thi cui cng ty sch ht trong tm nhim nh luyn i (raga), c (dosa) v v minh (moha). C th t c ngay trong th gii ny vi nhng ai trau di trng thi tinh thn tin tng bc ti tnh trng ton ho ca phc ln. N c th xy ra vo thi im thch hp, ngay trong tin trnh tr thnh ang tip din, mt ngy no s tr thnh tr thnh ngng li. Ci nh th no? V n hnh hot ra sao? Hnh vi ca mt ngi c th xu hay tt, o c hay v lun. Tm ca mt ngi c th pht trin hay pht trin cha y . Nhng s thnh cng ca mt ngi c th mau hay chm. Chng sinh tip tc trong chui sinh v ti sinh y theo nghip (karma) ring ca mnh. Theo nh lut ca nghip, mt chng sanh ti sanh trong tin trnh lun hi (samsara). S tip tc ca i sng, ca tm v vt, tnh trng ca dng tinh thn do lc ca nghip v hu qu ti sn xut ra chng sanh ny trong mt lot i sng. Tin trnh thanh tnh tinh thn phi tip tc. Giai on t tinh thn phi pht trin cho n khi tm c thanh tnh v ngi tr thnh mt ngi hon ho v chng c an lc ca Nit Bn. Nh ni trc dy sanh v ti sanh tip din trong trng thi ny hay trng thi khc do s tip tc ci ca dng tinh thn theo nghip ring ca mnh. Tin trnh ny c gii thch trong Pht Gio bi hc thuyt v nghip v ti sanh. Sanh tip din cho n khi nghip tr gip mi cuc sng c c ngng li. S ngng ti hu ca sanh mang li trng thi ton bch ca hnh phc gi l Nit Bn trong Pht Gio. Con ng ca i sng phc ha cho n nay cch sng c phc ha ny c th c

theo ui ngay trong i ny trong x hi tin b hay km tin b. Nhng ham mun tr thnh khin khng chng sanh no t c hnh phc ti thng. Chng sanh phi ngng tr thnh. phi l mc tiu ti hu v mc ch ca mi chng sanh. l mc tiu ca ngi Pht T v ngi Pht T phi thc hnh b lut o l trong hy vng ny v cho mc ch ny. Trng thi y nm trong tay ca mi ngi. N phi c thc hnh bi chnh mnh. Ni y ngi c s nht l nhng ngi Phng Ty ng vi nhng vn khng my quen thuc vi h, vi trit l v i sng v tn gio quen thuc ca h. l quan nim v i sng sau khi cht trong mt chui ti sanh di nhiu dng thc. S vic nh vy c th c khng? Nhng nhng nh t tng phng Ty v tr tu phng Ty, tt hn trc y, ngh rng s vic nh vy c th c c. Mt s bin c, v mt s bt hnh trong cuc sng ny khng th gii thch ni ngoi tr bng nim tin nh vy. Mt s nng khiu ca tr em tui khc thng khng th gii thch hon ton Cho n nay, s truyn tha nng khiu do di truyn c th l cu gii p. Nhng s hi tng hay nh li mt s vic xy do cc em k li cho thy mt vn m do y ti sanh c th gii thch c. Nhng nh ngoi cm ang nghin cu hin tng ny v nhng trng hp c ghi nhn cng ngy cng nhiu. Trong Pht Gio c ni rng kin thc nh li kip trc (pubbe nivasanussatinana) t c trong giai on thin th ba bi mt ngi c ng thng (pannca abhima). Cho n nay nhng ngi thy kh tin v hiu pht hin mt s bng chng c trin vng thc t trong ti sanh . C ch hot ng ca hc thuyt ti sanh l g? Nghip lc tt hay xu c t vo nh mt lc ti pht v quyt nh chu trnh i sng tip tc. khng phi l mt phng trnh m trong tt v xu c tnh ton nh yu t cng tr, li con s tha hay thiu ca mt ti khon. l mt khi nim bi hnh vi tt s mt ni no , mt cch no , mt ngy no vo lc no c n b tng thng, ngc li hnh vi xu s gt phn thng xu. Nghip lc tim tng ny c mt mi trng tm linh v khng phi vt cht. l mt tin trnh tm linh ging nh in nng trong my mc in t. Sc mnh t ti sanh ca n vn c, gn lin trong lc ca chnh n, ging nh in nng hay m thanh v sng nh sng. Ni y ln sng m thanh c bit hay tia sng thc t c trong n ton b tim nng t ti sanh nu c s b tr thch ng nhn n. C l nghip lc hot ng c th gii thch mt cch no bng ngn ng thng thng. Phng trnh cht v cui cng l c tnh ca nghip lc n ti sanh ra hu

qu, c ngha l kt qu chng sanh mi c c trong nhng giai on tip ni ca cuc sng. c tnh l g? Gii thch n nh th no? Nhng iu ny l nhng vn cn cu gii p. Ngi c s thy kh khn hn ha hp cc yu t ny. V nhng ngi c s ca th gii pht trin v chm tin li cng thy kh tin hn vo vic . Phi ni rng nhng iu ny l nhng khi nim trit hc, hc thuyt tn gio c bn ci tho lun v dn gii. Gii thch mt s vt tm thng cng khng th c nu khng c s thc hnh trong hin ti hay kinh nghim ca chnh mnh. nh sng c th ging ngha d dng. Nhng vi mt ngi m th kh m c th gii ngha n ging ci g. Ta c th m t ng i hay phng cch i ti mt ni no . Ta cng c th m t mt ni nh th no nu ta . Nhng khng ai c th cm thy hay thc hnh nu t ta khng . Ging nh vy, nhng iu ny phi c thc hin bi c nhn mnh v t mnh. Pht Gio ni ln con ng do c Pht thuyt ging. Con ng c gii thch. Nhng ngi khc c th gia nhp theo. Vut qua ci , khng ai c th gip c. Ta chnh l v cu tinh ca ta. Khng ai c th cu c ngi khc. "Attahi attano natho". Khi ta theo con ng ny, thc hnh tn gio ny, m mang tm tr, ta khng th tht bi trong vic t trng thi ton ho v cao nht ca Nit Bn. Trng thi vn nm trong bn tay ca chng ta. ---o0o--4 - PHT GIO V NHNG VN CA THI I Tin S G.P. Malalasekera Pht Gio t gii thot hay Nit Bn hon ton trong tm tay con ngi. Tuy nhin, n khng n vi ta nh mt tng phm t bn ngoi ta; l iu t ta phi t c. Khng ai c th tm mnh bn ngoi v cha khi s chn ght mnh t nhng gi tr ch yu. Ni mt cch khc, Pht Gio khng c ch cho mt V Cu Th chu ti cho ngi khc t c s chuc ti. ---o0o--Ch Thin Pht Gio tha nhn c nhiu loi thn c gi l ch thin hay v tri. Tuy nhin khng mt v no trong nhng ch thin ny thng cn v bt dit.

Cc ch thin ny c thy ti nhiu ci sng, mt s c tui th lu hn chng bn. Tuy nhin khng mt v no l ton nng, mt s c coi nh c thn thng siu nhn v nhng n hu ca h ta c th t c mc du khng phi bng cu nguyn v hy sinh. Theo Pht Gio, nhng ngi m o c th chia s cng c v c th truyn cm t tng t i n ch thin cu khn cc v ny che ch cho h. Cuc sng trong th gii ch thin v tui th ca h ty thuc vo nhng hnh vi tt lm trong i qu kh v khi kho d tr cc cng c cn ht, th cc ch thin s bin mt t ci tri v sanh vo mt ni no . Nhiu ch thin, nu khng phi hu ht, l tn ca Pht m cc c hnh c cc ch thin bit r. H khng may mn nh chng sanh loi ngi v trong th gii loi ngi, c nhiu c hi lm nhng iu thin hn cnh gii ca ch thin. Con ngi c th chia s cng c t c do hnh ng thin n ch thin. ---o0o--Hi Hng Cng c Hc thuyt 'hi hng cng c' l mt phn gio l ca c Pht. hi hng nh vy c thc thi bi ngi lm iu thin quyt nh l 'ai ' c th cng hng 'cng c' ca hnh vi thin ca mnh. Vic hi hng tr nn thc s hiu qu khi ngi th nhn thc c iu thin v hoan h trong trng hp y. iu ny gi l anumodana (hoan h v vic ). Vic hoan h c th thc thi khng cn n s hiu bit ca ngi lm iu thin. Ci hu l ng sau iu l khi mt ngi tm thy ngun vui trong mt hnh vi thin khc, d c hay khng c s hiu bit ca ngi nhn, tm ca ngi trong sch, v thanh tnh v iu ny to hiu qu cng c cho chnh mnh. S hoan h c th thc thi bi bt c ai nh mt hnh ng c thc v thn trng. 'Hi hng cng c' chnh n l mt hnh vi thin, thm vo cng c ca cc vic thin lm. Ngi chia s cng c khng mt mt g m c th tch ly cng c. C nhng ch thin c bit hay cc v tri c thn thng qung i, c coi nhng ngi bo h ca Pht Gio. Mi x Pht Gio c n th ring nh hng ch yu l a phng, tuy cng c mt s t c cu khn ti bt c u. C nhiu nhng ch thin a phng c mn hay p dng bi nhng tn ca tn gio khc, nht l n Gio trong trng hp vng t ca Theravada (Nguyn Thy). Ti Myanmar, chng hn, ngi Pht T

tm n hu ni (Thin Vng ) Nats, ch tr vn mnh ngi ti ni ny. Ti Nht Bn, mt khc, nhiu B Tt (Pht s thnh) c cu khn. C nhiu nhng in th cc v thn ny, ti y cc ngi sng o dng cng tri cy, hoa nh biu tng s tn knh, cu nguyn, tng kinh v nguyn cu xin n hu. Khng c sc vt b cng t. Dng thc ca s th phng ny c nh hng su rng bi nhng ngi tu tp theo tn gio hu thn. Vic ny tng ng vi iu c Pht ni khi Ngi tuyn b lc con ngi b khng hong hay lo u, ngi dn sn sng i n bt c ni u c che ch. Nhng n hu m h nguyn cu lin quan n vic trn th. Khng c ngi Pht t no tin vo s sng bi cc thn, d thn thng mnh me, c th dn n vic m mang tinh thn. ---o0o--Nim Tin Cu hi thng c nu ln l nim tin (Saddha) c v tr nh th no trong Pht Gio. Tng cng rt hu ch nh li trong cc bn vn kinh in nguyn thy ting Pali, khng c mt t ng no tng ng vi ch 'Pht T'. Dn chng c phn chia ra lm nhiu hng theo trnh ca s pht trin tinh thn. Vy nn chng ta c ngi bnh thng, mt trong s nhiu ngi trong dn gian (puthujjana), ngi lng ho (kalyana-puthujjana), ngi qu phi (ariya) v ngi hon ton (arahant). Kinh in ni n nhng ngi tm nng ta ni c Pht, Gio Php ca Ngi, v nhng t cao qu ca Ngi (on th Tng Gi). Trong Pht Gio, khng c nghi thc 'ra ti' tuy nhin c mt nghi thc rp khun p dng bi ngi Pht T trong nhng nc Pht Gio by t hnh ng 'quy y' c ngha l ngi sng o chp nhn c Pht l v o S, Php l trit l v Li Sng v Tng Gi (on th cc Thy Tu) nh nhng ngi gng mu v Li Sng. c tin Pht Gio c ngha l chp nhn trong nim tin tng v kin thc nhng ni nng ta y rt ng c chp nhn. Khng c 'nim tin m qung', khng c trng hp no 'khng tin th b a y'. c Pht ng c nhiu thy v nhiu Li Sng c thuyt ging bi cc v thy ny, v c nhiu tn ca cc v thy y v Li Sng ca h. Mi ngi hon ton t do chn la; khng mt hn ch no trn quyn t quyt ca mt c nhn trong phng din ny. Thc ra c nhiu trng hp nhng tn ca cc v thy khc thoi thc cc v thy ny v mong mun chuyn lng trung thnh

vi c Pht. Ngi lm h nn lng v yu cu h hy ngh k vn hn na. Khi h cn nn n, c Pht khuyn h nn tip tc vic thin vi nhng v thy c ca h. Mt on ni ting trong Kinh Kalama, thng c trch dn trong phng din ny, l mt bng chng khng bc c ca s t do chn la ny. on vn khng nh khng nn chp nhn iu g ch v l do truyn thng, quyn th ca v thy, hay v n l quan im ca nhiu ngi, mt nhm ngi c bit hay ngc li. Mi th u phi c cn nhc, quan st, v phn xt xem ng hay sai di nh sng nhn thc ca chnh mnh. Nu l sai, khng nn bc b chng ngay m nn li xt thm na. Khng phi nghi ng c coi l ti c gh gm m nn c tch cc khuyn khch. ---o0o--Chnh Kin v T Kin Pht Gio khng c s nh ngha rnh mch cho nhng thut ng Sammaditthi (chnh kin) v Micchaditthi (t kin). Chng da vo quan im thc cht l sai hay ng d l theo ngi Pht T hay nhng ngi khc. Khng quan im no b coi nh khng c xm phm v l do tn gio v khng c hi. T do t tng l mt vn nhn phm. C n tnh gi tr ca cc li tuyn b ca chnh c Pht cng c hi. c Pht tuyn b khng c quyn hnh g v hc thuyt ca Ngi ngoi tr kinh nghim bn thn ca chnh Ngi. Quyn hnh thc s l quyn hnh m t n c chn l, chn l chng minh chnh n l xc thc. Chn l nh vy c sc mnh ln, sc mnh c th lm php l (saccakiriya), nh c thy nhiu trong kinh Jataka, mt phn gia ti vn ha ca ngi Pht T. Cho nn, saddha (nim tin) nn c gii ngha nh tin cn, tin tng hay nhn thc hn l nim tin, v nim tin c ngha rng khng tm thy trong khi nim v Saddha. ---o0o--Hnh Phc ca Tt C Chng Sanh Li sng c Pht dy, i khi gi , khng c ngha c bit dnh cho nhng ngi c i sng trong tu vin. ng ra, tinh thn khng luyn i phi c pht trin t Nit Bn c th thnh tu nhanh bi nh s hn l ngi c s. Nhng, hon ton l sai khi ni gii thot hon ton ch c th

t c bi nh s v ngi c s sng ti gia khng t c. Nhng bi thuyt ging ca c Pht thu thp v hiu nh bi Hi ng cc Trng Lo sau khi c Pht nhp dit, gm nhiu bi ging cho cc nh s v cc nh s l thnh gi chnh trc tip ca Ngi. Nhng cng c nhiu bi Ngi ging cho ngi c s. i khi Ngi ging cho mt ngi. Trong bi thuyt php u tin, gi l Thit lp nguyn tc Chnh Php, Ngi pht trin khi nim v phc li v hnh phc ca tt c chng sanh, khng cht k th, pht xut t t bi cho th gii. l ln u tin trong lch s loi ngi, nh chng ta bit, l tng v vic thin chung hay vic thin ph thng c vch ra, nh hng khng nhng ngi bnh thng m c cc dn tc trn th gii v tt c nhng dn c ca v tr. Bi ny c m t nh gio l mang kt qu n ngay trong i sng ny, khng chm tr, lc no cng c gi tr, c th kim chng v gy hng th cho vic iu tra nghin cu. ---o0o--S on Kt Ca Nhn Loi c Pht dy khng nhng cn c cuc cch mng ni tm trong mt c nhn v hnh phc nhn loi m cng cn c cuc cch mng bn ngoi trong i sng x hi. Cho nn, chng hn, Ngi thuyt ging cn bn ha hp v on kt ca nhn loi, khng k n mu da, chng tc v nhng c im vt l khc - nh trong trng hp ca th vt - v to mt cuc cch mng hy b ch ng cp ang lan trn thi by gi ti n . trnh by khi nim v s ha hp nhn loi, Ngi hot ng khng ch vi cc vua cha, cc nh t bn v cc ph n qu tc m Ngi cng hot ng vi ngi ngho nht ca ngi ngho, vi ngi n xin, v nhng cng nhn qut ng, k trm cp v ph n mi dm. Ngi thu nhn vo on th Tng Gi do Ngi thnh lp, nam v n mi tng lp trong x hi bt k n dng di v nguyn qun. Ngi chm sc ngi bnh v ngi c cc, an i k b c hip v mang hnh phc n ngi ngho kh. c bit bnh vin u tin trong lch s c thnh lp di s lnh o ca Ngi. Ngi khng xa lnh th gii sau khi Gic Ng, sng 45 nm trong cng ng, lun lun tm n nhng ngi cn n s gip . ---o0o---

Dn Ch Ngi cao t do c nhn, t do t tng v ngn lun cng nhng l tng dn ch. iu rng buc vi Pht Gio khng mu thun vi s ci m. on Th Tng Gi c coi nh mt th ch dn ch lu i nht trn th gii v coi nh mt kiu mu cho cc nn mng cho cc t chc, k c th ch chnh tr. Quc gia l tng vch ra bi Pht Gio l quc gia dn ch, lm vic phc li vt cht v tinh thn ca ngi dn, bo m t do chnh tr, tn gio v c nhn cng nh an ninh kinh t vi y cng vi?c lm. ---o0o--Phc Li Kinh T Lp k hoch cho phc li kinh t c nhn mnh r rng nh mt phn nhim v ca nh vua hay quc gia. c Pht ni: 'Nu iu lm ng, ngi dn, mi ngi theo nhim v ca ring mnh, khng cn quy ri vng quc, thu nhp quc gia s tng ln, x s s an bnh, v dn chng ai ny u vui v sung sng, nhy ma vi con ci trong tay, s an tr trong nh ca m toang'. Kinh Mahavatsu ni: 'Th gii da trn hai nn mng: s t c ca ci v s bo tn ci t c. Cho nn mun t c ca ci v bo tn ci m bn t c, cn n lc mnh m, trong phm vi chnh php'. ---o0o--Quyn S Hu Nhn dn lm ch ti sn c ng h ti nhiu ni trn th gii, nht l ti nhng ni x hi ch ngha thng tr. Cho n nay c bit s p dng u tin nguyn tc ti sn chung trong mt cng ng hay x hi thy c trong Lut Tng qun tr on Th Tng Gi, ni m tt c ti sn, chuyn ng c hay bt ng, hay bt c mt th c gi tr kinh t, th c gi nh ca chung, khng c mt loi p buc no. i sng trong Tng on l mt i sng on th cn c trn nguyn tc t nguyn ng lao cng tc. ---o0o--Pht Gio v Nhn Loi

T nhng g ni, cho thy rng Pht Gio quan tm nhiu n th gii ny v i sng ca nhn loi trong . Pht Gio tuyt nhin khng chi b th gii. c Pht m t gio l ca Ngi nh mt Chng sanh Sanditthika, ch yu quan tm n th gii ny, n i sng ny. Ngay c hnh phc cao nht, l Nit Bn, s phn u ngay trong kip ny. Gio l ny nhn mnh dn nhu cu tuyt i pht huy tt nht t hin ti ph du bo m tng lai phi c kim sot v hnh phc ca chng ta. Qu kh qua khng ly li c. Ch c hin ti c th cho chng ta i sng tt p. Tng lai cha n v tng lai ty thuc hon ton ni chng ta. Ngi Pht T khng coi th gii ny nh mt nh t m con ngi phi o thot ln thin ng. ng hn l con ngi tm kim xy dng thin ng ngay ni y. Ngi Pht t khng phi l mt ngi duy vt ch ngha, cng khng khinh khi nhng thun li ca vn minh vt cht. Vn khng phi l s chn la gia cm gic v tinh thn m l s chi phi tinh thn. Ngi Pht T l tng phi thit lp s qun bnh gia bn ngoi v bn trong, gia nhng trng thi bn ngoi ca thin nhin v th gii chung quanh chng ta, v tinh thn tin b do s chin thng lng v k. Vi ngi Pht T, i sng l mt cuc phiu lu v i, thng l mt cuc phiu lu nguy him. Vn chnh l lm sao ci v i nht ca tt c cc cuc phiu lu c th dn n kt thc hnh phc. ---o0o--Ton Ho Ngi Pht T l tng l bc A La Hn, c ngha l ton ho. Mun t c l tng ny, tt c nhng yu t chng li hnh phc ny phi b loi b khng phi cho ring mnh m cng cho tt c cc s vt c i sng. Ngi Pht T khng th tm phc li cho c nhn mnh, m khng quan tm n ngi khc; phc li ca mnh gn b vi phc li ca ton th gii. Vy nn hun th ca c Pht l ngi thin phi sabbapanabbhutahitanukampi, quan tm su xa v hot ng tch cc v hnh phc v phc li khng nhng ch cho con ngi m cho tt c cc sinh vt. bt c ni no Pht Gio n, Pht Gio khuyn khch s pht trin vn minh v vn ha bng khoan dung, nhn t, cm thng v hiu bit, hai c hnh song i Karuna (t bi) v Panna (tr tu), hai c hnh ny hnh thnh hai cng lnh chnh ca hc thuyt Pht Gio. ---o0o---

Th Gii Tin Tin Nt c th phn bit ca th gii hin i l ln v tc ca tin trnh thay i. Ngy nay chng ta chng kin s thay i hu nh khng th tin c trong s bin i hon ton v mnh m ca tt c th ch nhn loi trong mi lnh vc hot ng ca con ngi. ng l nhng thun li hp dn ca khoa hc v k thut ph hoi ci dy neo ca mt li sng n nh c c tnh o c ring, nm a s ngi lnh nh trong th gii xa l v kh khn. Th gii thay i nhanh n ni khng kp nhn ra. Nhng nhng tin b ny cng mang s gii phng n cho nhn loi trong nhiu phng din. Chng cho chng ta nhng thnh qu v i v x hi v tri thc v nhng phng tin dit nn i v ngho kh. X hi lin kt vi nhau cht ch cha tng c, v p ng nhu cu v i hi ca con ngi nhiu hn. S lm li khng phi nhng sn phm ca tin b khoa hc v k thut m l s tht bi ca chng ta trong vic s dng chng thch ng v khn ngoan. Trong bt c trng hp no, chng ta khng th ngng th gii; th gii lun thay i, v thay i, nh c Pht ni, l s tht cn bn ca i sng. Khng c cuc cch mng no c th chm dt c s t n thay i. l ci p ca thay i. Khng c s thay i lin tc, cch mng ngy qua tr thnh tp qun ngy nay, v tp qun ngy nay tr thnh chuyn ch ngy mai. S sng cn ca chng ta gn b vi thay i. Do ngi hin i phi thy rng Pht Gio c bit thch hp cho thi i chng ta. Pht Gio chp nhn s thay i; thc ra, th gii c xy dng trn chn l v s thay i khng ngng v lin tc. Chng ta phi hc hi, hiu dng sng lc nc chy. Chng ta phi trau di c tnh phc hi nhanh sc mnh, kh nng p dng, thch nghi v linh ng. Thi im chng ta i n nhng kt lun cng rn v t chi xt cc im d bit, chng ta ngng l ngi thng minh. Quan im ca chng ta c khuynh hng lm cho gio iu cng thm v gio iu lm chng ta bng bnh trong tnh ngoan c ca chng ta. Nhng th thch mi i hi chng ta p ng mi. Nu mi c nhn cn thn trnh gio iu, ton b cng ng tr? thnh mt x hi rng m c th em n mt i sng tt p. ---o0o--Nhng Kh Khn Nhn Loi Phi i Ph

Nhng kh khn nhn loi phi i u rt nhiu. Chng ta c nhng kh khn v lng thc, k ngh, nhn cng, lng bng, tht nghip, c hi bt bnh ng, khong cch gia ngi giu v ngi ngho, l mt vi vic cp n. Nhng kh khn ny hnh nh phc tp, ng nhin phc tp, nhng iu mong mi ca mt ngi bnh thng ch l mt iu tm thng. Ngi y ch mong mun c sng trong ha bnh v hnh phc, vi t do c xy dng ci th gii nh b ca mnh, trong phm cch ca con ngi. Ngi y cng cn n tnh bn b, hiu bit, tnh thng v iu hy vng cho mnh v con ci, c kip ny v kip sau. nhiu ni trn th gii, nhng nhu cu cn bn cng khng th c c. Chng tm thy an ninh v cng bng thy trn hon v. S bt trc v bt an tr thnh mt tai ha cht ngi khp hon v c gia nhng ngi giu ln ngi ngho, i khi em li th v lnh m, i khi lo u, cng thng v o ln. Khoa hc tht bi trong vic tm kim b mt ca hnh phc. 'Chinh phc thin nhin' khng thnh cng trong vic t c s sung tc v ha bnh. iu ny khng lm cho chng ta ngc nhin v c Pht dy chng ta hnh phc ch c th t c khi sng ha hp vi Php, tc vi thin nhin, vi ci p v huy hong ca n. Chn l l, l nhn loi, ni chung khng hnh phc, ht sc kh s. Cho nn tnh hnh hnh nh ht sc phc tp v c th khng c gii php. Tuy nhin, nu chng ta nghin cu cn thn vn vi kin thc v hiu bit, chng ta nhn thc rng nhng kh khn hin i cn bn khng khc bit g vi nhng kh khn kinh nin lm au n ngi dn trong tt c cc thi i v mi min. Nu nhng kh khn hin i khc bit nhng kh khn ca t tin chng ta, ch l cng vn nhng ln hn v s lng v nhiu loi hn. Vy th, gio l cn bn ca c Pht, nh chng ta thy, l chng c g xy ra ngoi tr l kt qu ca nguyn nhn. Mt khi nhng nguyn nhn c iu tra v c hiu, ngi ta s tm c gii php. Ngi ta thng cho rng nhng gii php ca cc bc hin trit i xa nh c Pht, qu n gin, khng hiu qu gip chng ta trong gii php trc nhng kh khn cc k phc tp ang tc ng ln c nhn v x hi trong i sng hin i. Thng ip ca c Pht cp n tnh trng cn bn kh khn ca con ngi khin thng ip ny lc no cng c gi tr v hp thi. Thng ip ny hng dn n hnh ng v phng din t tng, li

ni v hnh vi. Mi th h k tip c th v phi khm ph ra ci thch ng ca thng ip ny cho vic gii quyt kh khn ca mnh. ---o0o--Hnh Phc Cao Nht Gio l ca c Pht ni hnh phc ti cao l ha bnh v khng c hnh phc thc s nu khng c ha bnh. Th gii b qun tr bi s hi v e da ca chin tranh. Nhng quc gia dnh lu n chin tranh tr thnh cng xng ng s lm v kh n dc cho qun s, tip tc vic bun bn v kim li cho nhng li bun ci cht v ph hoi: i theo sau l tng y mu thun khng nhng ch binh lnh qun i m cn hng ngn n ng, n b, tr con v ti b thm st tn nhn v cc thit hi khng k sit lm hi n t ai v ti sn. Khng c g c th thot khi ci c lit v in cung ca trn chin, v kt thc i n u? 'Hn th khng th chm dt c bng hn th' c Pht tuyn b 'ch c tnh thng', v 'chin thng nui dng c tm', 'v k chin bi chng hnh phc'. Trn nhiu ni trn th gii, nhng m my chin tranh e da, khng kh y bo ng trong t tng, li ni v hnh ng. Vy th, l nhim v ca tn gio - tt c cc tn gio. Ch c tn gio mi c th nh hng n s chuyn ha cn thit ca tm - tn gio khng phi ch gm c thc hin cc nghi thc v cc cuc l nghi hay thuyt ging cc bi php, m l i sng c tnh cht thing ling v ni tm an lc m kt qu gii tr qun b trong tm, lm tm ngui gin, l s gii tr qun b tht s. ---o0o--Gc R - Nguyn Nhn Chin Tranh c Pht dy chng ta con ng duy nht t ha bnh l loi b gc r - nguyn nhn chin tranh: tham lam, sn hn v si m. Ngy nay, th gii phn chia thnh nhiu nhm t tng khc nhau, vi khi sc mnh, h dnh c tm tr v nng lc vo cng vic chin tranh tiu cc, v ch. Th gii khng th c ha bnh cho n khi no con ngi v quc gia t b ham mun ch k, b ci cao ngo chng tc, v ty sch ci thm kht ch k mun chim hu v quyn hnh. L tng chia r em n xung t. L tng mang nhiu dng thc khc nhau: chnh tr, tn gio, kinh t, x hi

v gio dc. L tng l mt s thot ly thc t. N lm cho con ngi hung bo v giam cm con ngi trong cung tn v bo lc. Chnh trong tm con ngi nhng l tng mu thun y pht sanh, dn n cng thng v chin tranh, th cng chnh ni tm con ngi nhng xung t y c th dit tr nhn loi c th trn y nhng t tng ha hp v ha bnh. c Pht tuyn b tm ng u, kin thu ca mi vic, tt hay xu, khi tm ty sch cc ti li, ha bnh v hnh phc s ng tr. Tn gio, nu ng l tn gio thc s, phi ly ton b con ngi lm phm vi ca n ch khng phi ch mt vi kha cnh cuc sng con ngi. Ngi thin, c ngha l ngi theo tn gio, hiu khng c ha bnh v hnh phc trn tri t chng no cn c ngho kh v thiu n, bt cng v p bc, php ch k th, phn bit chng tc, bt lc x hi v bt bnh ng, b s hi gm nhm, ng vc v nghi k ln nhau. T trng cng cn thit cho hnh phc nh thc phm, khng c t trng ni nhng ngi khng c c hi t c s pht trin hon ton v nhn cch. ---o0o--Kh Khn Ca Th Gii Ngy nay nhng kh khn m nhn loi phi ng u, e da tng th cu trc ca nhn loi l nhng kh khn th gii khng phi ch c lp ti vng a d ny hay vng a d kia. Cho nn, gii php phi c tm kim cp th gii. iu ny lin quan n quan nim mi, v phn chng ta, v cc quan h con ngi, khng ch trong gia nh, ti nh, th trn, lng mc, hay x s ca chng ta, m l trong bi cnh th gii. Phi c nhu cu gio dc n ng cng nh n b v lnh vc cc tai hi ca tinh thn quc gia hp hi, ch ngha phn bit chng tc, mu da v tn iu. Bt khoan dung, kiu cng v tin m qung - chng c gng phn i v ph bng dn tc khc, vn ha khc, tn gio khc, li sng khc - Nhng th y phi c loi b nu chng ta mun tm ha bnh. ---o0o--Qu Kh Tai Hi

Phi tha nhn rng tn gio trong nhiu phng din, c mt qu kh tai hi phi chuc li. Qu thng xuyn, nhim v tn gio trc nhn loi phi chu nhng i hi khn cp ca hot ng chnh tr quc gia hay tnh l v nhng m mu bt chnh bnh trng v chinh phc. Trong thi i c xa, hu ht nhng cuc chin tranh quc gia u l chin tranh tn gio. Tn gio chn vi hnh nh ca mnh bng tng tng lp lp l nghi v tn iu rm r, cc nghi vn v t chc gio hi, v tnh "khng th sai lm" ca cc sch v v nhn vt tn gio. Lm nh vy tn gio t thu hp chnh mnh tr thnh mt th ngh tu s, thnh ch ngha tng l thn quyn, ch cn chm lo cho ca ci v c quyn ca Gio Hi. ---o0o--Th Tc Ha Cho nn ngi hin i c quyn hi, tn gio dng lm g cho chng ti thi i ny. H s lp lun rng tn gio phc v cho mc ch ca tn gio , cho nn hy cho n cht. l nguyn nhn chnh m tn gio bt c ch no cng phi ng u. V vn pht xut t th tc ha nhiu t rt ph thng cho tt c cc tn gio th gii, khng cn phi c bit xem xt c bit chng ti y. Tuy nhin ci nghim trng ca chng l nhng vn lin quan n gii tr ca th gii m nhng mi lo u v chng hin hu ni nhng th h gi v nht l ni cc v lnh o ca nhiu tn gio. Nhng ni lo u ny tp trung ch yu vo bo lc ang lan trn trong nhiu phong tr thanh nin v vic dng cc cht say v ma ty bi mt s rt ng thanh thiu nin nam n. C hai, nhng yu t ny dng nh l du hiu ca cn bnh gc r thm su, ging nh nhng bnh khc, phi do kt qu ca nhng nguyn nhn no . l nhng nguyn nhn m chng ta phi khm ph ra trc khi chng ta c th ngh cch cha tr. ---o0o--Cc Tng Lp Vn Ha Trong hu ht cc quc gia trong th gii hin i, dng nh c ba lp vn ha r rt. Th nht l vn ha truyn thng ca nhng c tnh n gin c quan im bo th gi l vn ha trong trng thi bnh thng phn u duy tr gi tr c xa c ti luyn trong th thch khc nghit ca cuc sng. Th hai l x hi c t chc k thut tin tin quan im phng

khong c gng thch nghi vi nhng thay i ang xy ra chung quanh vi tc chng mt. Th ba l ci gi l 'phn vn ha', tng trng cho u c bnh dn ca nhng ngi gi l hyppies, tc di, b ngoi cu th, nghi ng nim tin v gi tr, s thch ca h l nhc rock, t do nhc dc, ham m cc cht say v ma ty vi biu tnh rm r, quay v li sng ca cng x hay b lc, tr v vi Thin Nhin trong ci m h gi l 'ch ngha thm m tuyt i'. Nhm chng li vn ha ny thng b hai vn ha kia nhn bng con mt s hi v khinh khi. Tuy nhin cng c nhng ngi, nghin cu k v nhm chng vn ha ny, xc nhn rng hnh nh ny l sai, nng cn v ch c b ngoi, v cch hnh x khng chnh thng ca h ch l phng tin chng li x hi c thit lp m chng coi nh hon ton b thc y bi thnh kin v t li. Di nh sng ca nhng g ni, tn gio phi c thi th no vi nhng ngi thi i tin tin ny m ngi ta thy h khp ni, c ch nhiu ch t? Chc chn, phi l mt thi khoan dung v thng cm, v trn ht, thi ca s hiu bit, mm do v thch nghi. Xin ng qun mt s cc nh lnh o tn gio chnh h cng l ngi cch mng. c Pht, chng hn, l mt trong nhng ni dy v i nht trong lch s nhn loi. Ngi ph nhn nhng iu c mnh danh l ng m thi Ngi tn gio cn c vo, v mang li cho s tm kim tn gio mt nh hng hon ton mi. Ngi khng chp nhn tnh thnh tht ca nhng ngi V hay sc mnh ca chc danh thy tu. Ngi bc b ci o tng cho rng nhng kh khn ca con ngi c th gii quyt bng nghi l thing ling v ba php. Ngi l k th b nguyn ra ca h thng ng cp m ton b cu trc ca x hi n da vo. Ngi b ch diu v khng b v vi mu hi xy ra trong i Ngi. ---o0o--Nhng c Tnh Ni Bt Trong 2500 lch s, Pht Gio ng u thnh cng trc cc th thch gp phi. Mm do v khoan dung l nhng c tnh ni bt nht. Khng c nhng th ch cp bc v khng c tn iu cng nhc. nh hng n ha ca Pht Gio c chng minh bi vn ha v vn minh pht trin ti cc quc gia c tn gio ny truyn n. Bc thng ip Pht Gio cho ngi hin i cng mnh m nh thi c Pht. Pht Gio khng ha hn nhng

cn bnh m nhn loi phi chu c th gim bt trong bt c mt ng li no ca x hi. Trong khi bc b bt c ti bm sinh no ca con ngi, Pht Gio tuyn b s gii thot l vn c nhn v ch c th t c bng hnh kim o c v gio dc tinh thn. Ton b gio l ca c Pht c chnh c Pht tm tt nh sau: "Trnh lm iu c, lm iu thin, thanh lc tm - l thng ip ca c Pht". ---o0o--Ch Ngha Thc Dn Trong bn, nm th k va qua, Pht Gio b au kh v ch ngha thc dn ti nhiu quc gia Chu, bi ngoi chin v ni chin v n lc c ch tm ca nhng tn tn gio khc nhm lm suy yu v dit tr o Pht. Tng Gi gn gi gio l tn ti c hng s bo tr ca nhng ngi c quyn lc, b ph ri v suy yu v sc mnh vt qa s kim sot ca Pht Gio. Nhng vin cnh li mt ln sng t hn. S thng nht Pht Gio c to dng bi nhng t chc nh Hi i Hu Pht T Th Gii v Hi ng Tng Gi Th Gii hp nht i Tha v Nguyn Thy cng theo mt chng trnh hnh ng. M ch v ngho kh l vn quan trng m nhng ngi Pht T cn phi vt qua. Tng Gi phi c gio dc dp ng vi nhu cu hin i. Pht Gio khng bao gi l mt tn gio tiu cc v d sai khin. Pht Gio l mt trong nhng lc lng vn minh v i ca th gii. ---o0o--5 - TI SAO C O PHT? Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda S Hnh Thnh Cc Tn Gio Trc khi bn lun v ti "Ti sao c o Pht", chng ta phi tm xem t tng tn gio bt u trong tm tr con ngi lc ban u nh th no. Hng ngn nm qua, khi con ngi bt u suy ngh v cc loi hin tng thin nhin trn th gii, h nhn thy c nhiu vic k l xy ra. Khi mt s

lc thin nhin hay cc hin tng khng thun li, con ngi au kh. Con ngi chng kin nhng bin c tai ha, khng khip. Ri con ngi bt u ngh cch ngn nga nhng iu kin khng thun li gy s hi, nghi k, bt an, cng thng v au kh ny. Con ngi bit nhiu nhng iu ny vt qa tm hiu bit, cho nn ngh rng c mt sc mnh siu nhin v hnh ng sau nhng vic xy ra y. Nhng vic xy ra ny rt kh hiu cho nn h ngh rng l cng vic ca cc "thn thnh". Con ngi bt u tn sng cc v ny, git th vt em cng t vi hy vng lm va lng cc sc mnh siu nhin y. Con ngi cng bt u tn thn v tn th t n khi mt s hin tng em thun li, ngh rng nhng vic lm ny l do hnh ng ca thn thnh. Mc ch ca nhng thc hnh ny l c s che ch v phc lnh ca cc thn thnh hu c sng trn th gii ny m khng phi ng u vi nhiu kh khn. Khi nhng khi nim ny bt u pht trin, mt s vic lm quan trng khc cng c hp nht. C nhng nghi thc, nghi l, cc cuc l hoc hi h. Tng cng ng ring r t chc cc l nghi theo nhu cu khu vc a d . Khi c mt khi lng cc nghi l v t tng trit l ln, 'tn gio' tr thnh mt phn thc cht ca mi nn vn minh. S hnh thnh tn gio c xy dng bi con ngi lc khi thy t bo v v s hi, nghi k, bt an v hiu lm i sng v hin tng thin nhin. Nhng iu l nn tng ca tn gio ging nh cc vt liu nh gch, , ct, xi mng, v t c dng lm nn mng cho mt ta nh. Sau con ngi t im ta nh tn gio ny bng cch gii thiu nim tin, l vt, cu nguyn, li nguyn, hnh pht, lun l v o c di danh ngha ca thnh thn c th kim sot nhn loi, v cng tm ra mt ni trng cu gi l thin ng cho hnh phc v an lc vnh vin ca linh hn. ---o0o--S Thnh Lp Pht Gio Sau ny, mt tn gio gi l "o Pht" xut hin nhng chng ta thy c Pht khng dng nhng nim tin c. Ngi khng khai thc khi nim thnh thn, thuyt linh hn, a ngc vnh vin hay thin ng bt dit hnh thnh o Pht. Ngi khng khai thc s hi v nhng quan im mo m v hin tng thin nhin h tr cho tn gio ca Ngi. Ngi cng chng i hi nim tin m qung hay nghi thc hay nghi l khng cn thit. Ngi

khng tin vo s t hnh xc, bt chu hnh pht hay tun hnh iu rn trong vic truyn b o Pht. Ngi cng khng tm quyn hnh bt c mt lc lng thing ling bn ngoi no cng c lp lun ca Ngi. Ngi s dng hon ton t tng nguyn thy hay nhng th nh Chnh Kin v i sng, th gii v hin tng thin nhin hay lut v tr v c im thc s ca tm v vt, yu t v nng lng, lun l v pht trin tinh thn, k lut, hun luyn tinh thn v thanh tnh ha, tr tu v gic ng xy dng ta nh tn gio gi l o Pht. ng Ngi dng mt s cht liu tn gio s dng bi mt s nh tn gio vo thi nh Nghip- hnh ng v phn ng, ti sanh v mt s nguyn tc gii lut nhng khng lm nh ung li h lm hay cng theo mt ngha. Ngi thanh lc chng v trnh by trong mt ng li hu l v khoa hc. ---o0o--Mt Tn Gio c Lp o Pht khng phi l mt tn gio pha ch hn tp hay thnh lp bng nhng t tng o l linh tinh. c Pht khng thu thp cc cht liu tn gio khc hay t tng trit l ni ny ni kia. o Pht c c tnh v tnh cch ring. V hiu rng khng mt v thy tn gio no tm ra Chn L Tuyt i v mt cng thc trng cu cho s gii thot cui cng, Ngi ch ra rng mt s cc nh t tng ch pht trin mt s quyn lc trn th, c th t c s pht trin tinh thn mt mc no m khng thanh tnh ha hon ton tm tr, thot khi tt c nhng nim tin d oan, trc, o tng, m nh, tng tng, o gic v v minh. ngha thc s hay mc ch tn gio c th hiu c khi chng ta nghin cu c Pht trnh by nh th no v 'li o l cao thng'. Nu chng ta dng t ng 'tn gio' khi bn lun gio l ca c Pht, chng ta cng phi hiu s gii thch khc bit v t ng ny ca cc tn gio khc. Ri ai ny u c th hiu c "Ti sao c o Pht' li cn thit trong khi c qu nhiu cc o khc trn th gii. ---o0o--Khng Gio iu

c Pht loi b mt s quan nim sai lm duy tr bi con ngi t hng ngn nm. Nim tin cho rng linh hn l mt thc th vnh vin to ra bi Thng phi nhng b khi c Pht a ra nhng l do xc ng ti sao khi nim ny sai v ti sao khng c mt th g nh vy l mt thc th vnh vin. Theo c Pht, ch l mng. Nim tin ny hin hu trong tm tr con ngi chng khc g mu sc ca ci cu vng khng phi l thc. c Pht gii thch kin v linh hn ch l s hiu lm trong thc con ngi. Khi nim v linh hn l mt vn quan trng trong mi tn gio, nhng ch c c Pht tuyn b r rng khng c mt l do no cho chng ta tin vo s hin hu ca linh hn. Th d, ngy y, mi ngi u tin tng mt tri v mt trng thng nht quay xung quanh tri t. Dn chng c nim tin y do s thiu kin thc v thi dng h. Nhng khi Copernicus chng minh khng phi mt tri hay mt trng xoay chung quanh tri t m l tri t xoay xung quanh mt tri, ri th dn dn ta nhn thc c l s tht. Ta cn c mt quan nim sai lm na v tri t. Hng ngn nm, ngi ta tin tng tri t bng phng. Galileo chng minh tri t trn, khng bng phng. Sau ny ta nhn thy Galileo ng. Khi Copernicus khm ph ra mt tri l trung tm ca thi dng h, ta nhn thy nim tin trc y cho tri t l trung tm v tr sai. Cho n Th K Th 19, nhiu nh trit l c tin tng nguyn t l thc th vt cht ti hu, khng th tch ra c na, nhng nay cc khoa hc gia ht nhn tch ra c. L thuyt tin ha hnh thnh bi Charles Darwin bc b thuyt sng to ph cp cho l i sng do Thng to ra. Nhng nh a cht, sinh vt hc, v sinh l hc cng gii thch rt r rng phi mt c hng triu nm mi c dng thc u tin ca i sng trn tri t. Nhng khm ph ny cha bao gi mu thun vi gio l ca c Pht. Nhng khm ph hin i ca s pht trin tng bc trong i sng khong cht, thc vt, cc vt sng khc v cc chng sanh u ph hp vi gio l ca c Pht. Khi chng ta nghin cu nhng gii thch ca c Pht v v tr, chng ta thy Ngi ghi nhn s hin hu ca mt s chng sanh may mn hay bt hnh khng nhng trn th gii ny m cng c trn cc hnh tinh khc.

Nhng nh khoa hc v thin vn hc hin i khng thnh kin v vn ny, u tha nhn c th s hin hu ca mt s chng sanh trn mt s hnh tinh khc. Nhiu nim tin truyn thng ging y nh nhng nim tin ca ngi thng c v h thng th gii v ngun gc ca i sng. Nhng gio l ca c Pht xc nhn nhng khm ph mi. c Pht khng tn thnh nim tin cho rng nhng nghi thc v nghi l tn gio l phng tin duy nht tm s gii thot. Theo c Pht, s pht trin v lun l, tp trung, v thanh tnh tm tr l nhng kha cnh quan trng trong cuc sng o l dn n gii thot cui cng. Ngi vch r mt ngi c o l phi sng mt cuc i khng hi ai, khng b khin trch, ng knh, ng n, cao thng v trong sch. Ch bng hnh ng cu nguyn v dng cng l vt t n khng th lm thnh con ngi c o l hay t c s ton bch v gii thot. c Pht khuyn con ngi kim ch khng lm nhng vic ti li. L do trnh xa ti li l v hnh phc ca chng sanh ch khng phi v s mt thung hay hnh pht. ng thi Ngi khuyn chng ta trau di phm hnh ngi thin, thc hnh nhng hnh vi lng ho hu gip ngi khc khng cht ng c v k. c Pht l v o s duy nht ca ngi tr thng minh con ngi. Ngi khuyn chng ta khng nn tr thnh n l cho nhng nhng tc nhn bn ngoi m pht trin tim nng n tng vi lng t tin. Ngi cng vch r con ngi chu trch nhim v mi th trn th gii ny. au kh hay sung sng c hai u do con ngi to ra, v con ngi c th loi b au kh v duy tr ha bnh hnh phc v tr tu bng vic s dng n lc ca mnh m khng l thuc vo sc mnh bn ngoi. Tm tr con ngi khng hun luyn chu trch nhim v tt c nhng tai ng, ri lon m chng ta gp phi ngy nay. ng thi tm tr con ngi nu s dng ch ng, c th thay i hon cnh bt hnh ny, c th bin th gii thnh ha bnh, hnh phc cho mi ngi sng. iu ny ch c th thc hin nh ngh lc tinh thn trong sch ca mt ngi hiu bit qua rn tp. ---o0o--i u Vi Thc T

Tn gio ny lc no cng khuyn khch con ngi i mt vi nhng s kin ca i sng, chp nhn s tht d n th no, khng hnh ng nh ngi o c gi. Cho nn, ngi Pht T khng bc b nhng s kin thuc v nhng vn vt cht khm ph ra bi nhng nh t tng v khoa hc gia v i. Mc d c Pht ch nhiu n vic pht trin tinh thn, nhng Ngi chng bao gi chnh mng s tin b vt cht ca con ngi trn th gii. Trong gio l ca Ngi, chng ta c th thy vang vng li khuyn thc tin c c s cho con ngi hot ng thch ng khng ph phm th gi v n lc qu bu, ng thi hnh ng khn ngoan cho s tin b ca loi ngi. Ngi dy con ngi phi chu ton nhim v i vi gia nh, thn quyn, b bn, cng ng, x s v c ton cu. Cho nn, ngi Pht T khng nn qun nhim v v bn phn lm cho th gii hnh phc v ha bnh bng cch ng gp trong phm vi kh nng ca mnh. Ngi cng chng bao gi can thip vo nhng cng vic ca chnh ph hay nhng lut l hp l t ra bi chnh ph. Ngi cng chng bao gi chng li tp tc x hi v truyn thng nu nhng iu y v hi v c li ch cho x hi. ng thi Ngi cng chng bao gi tm n quyn lc chnh tr hay qun s gii thiu gio php v i sng ca Ngi mc d vua cha v cc quan i thn l t ca Ngi. Tn gio ny dy chng ta phc v tha nhn, hy sinh tin ch ring t cu nhn loi ang au kh, tn trng cc gii cm o l hay k lut t gic, m khng b p t ca iu rn ca mt quyn nng v hnh no . Tn trng nguyn tc thin theo nhn thc ring ca mnh khng nhng ch gip cho chnh ta c c hi c ton ho m cng gip ngi khc sng trong ha bnh. S ton bch ny l mc tiu cao nht mt con ngi phi t cho c ri t gii thot. Vic ny khng th t c nh nh hng ca bt c mt thng no hay mt tc nhn trung gian no. Theo tn gio ny, chng ta c th nhn thy kt qu ca nhng hnh ng xu hay tt ngay trong i ny. Hnh phc thin ng hay Nit Bn c th chng nghim ngay trong i ny. Khng cn thit phi ch i n sau khi cht mi bit kt qu nh thng c dy nhiu tn gio khc. Cho nn ti sao c Pht khuyn ta n v xem gio l ca Ngi ch khng phi n tin sung. Ngi cng khuyn ta nn chn mt tn gio thch hp bng cch nhn xt k v iu tra nghin cu bng mi cch ch khng chp nhn bng xc cm hay nim tin m qung. Do ti sao ngi ta gi o

Pht l mt hc thuyt v php phn tch. ni tn gio ny, chng ta thy hc thuyt v php phn tch v tm l v tm v vt m nhng nh t tng hin i nh gi cao. ---o0o--Lut V Tr c Pht l ngi thy khm ph ra bn cht thc s ca lut v tr vn nng v khuyn ta nn sng ph hp vi nh lut ny. Ngi ghi nhn, nhng k vi phm lut ny, nh chng li thin nhin, sng cuc i v lun, phi ng u vi nhng hu qu. Ngy nay chng ta c th thy nhiu bng chng v iu ny. T khi c cuc cch mng k ngh th k va qua, nhiu vng t rng ln trn tri t b tn ph, dng sng b nhim n mc khng sao c th phc hi v s thit hi gy nn cho ti nguyn thin nhin ca chng ta. Nguyn nhn trc tip gy nn l do s tham dc qu mnh ca ci vt cht, v s thiu hiu bit v s qun bnh tt p gia Ngi v Thin Nhin. Khng th no thot khi c phn ng ca nh lut v tr n gin bng cu nguyn thng v l lut v tr v t. Nhng c Pht dy chng ta cch ngn chn mt s phn ng ca mt s vic lm xu bng cch cng lm nhiu hnh vi thin, rn luyn tm tr v loi b nhng t tng xu trong tm. Sau khi ph v trt t v tr khng c phng php no c th trnh dc phn ng ngoi tr bng cch phi hp vi qui lut v tr ny. ch k phi nhng bc cho rng lng. Tham lam phi nhng bc cho ho phng. Nghip m c Pht gii thch c nh tm l hc ni ting trn th gii Carl Jung chp nhn nh mt tp hp ca thc. N chng l g c m l s tn tr ht ging Nghip trong nng lng tinh thn. Chng no m tp hp thc v ' mun sng cn' cn trong tm nh ghi nhn bi cc trit gia, th ti sanh s xy ra d ta tin hay khng tin. Nhng yu t ca xc thn c th tan bin nhng dng tinh thn cng vi ' mun sng' s c truyn tha v mt i sng khc c quyt nh theo s tp hp ca thc y. Lc hp dn v lut bo ton nng lng c khm ph bi cc khoa hc gia hin i nh Newton xc minh hc thuyt Nghip hay hnh dng v phn ng trnh by bi c Pht.

Theo c Pht, con ngi c th tr thnh mt thng nu ngi y sng ng n v chnh ng bt chp h c nim tin tn gio ra sao, nhng cc tn gio khc ch khuyn con ngi cu nguyn thng c phc. Cc tn gio y cng thuyt ging ch c sau khi cht con ngi mi c th ln thin ng m hnh phc hay chng nghim thin ng khng c ngha l con ngi c th c c quyn tr thnh mt thng . Tuy nhin, khi nim Pht Gio v Thng khc hn khi nim ca cc tn gio khc. Khng c mt v khai sng ra tn gio no ni l cc tn ca mnh mt ngy no c th t c tr tu, an lc, hnh phc v gii thot ging nh v khai sng ra tn gio y. Nhng c Pht ni bt c ai cng c th tr thnh Pht nu ngi y tu tp ton ho, theo phng php m Ngi tu tp. ---o0o--Bn Cht Ca Tm S thay i nhanh chng ca tm v nhng yu t ca xc thn c gii thch trong Pht Gio. Theo c Pht trong mi st na, tm hin ra ri li bin i. Sinh vt hc, sinh l hc, v tm l hc dy cng mt bn cht thay i nh vy trong i sng. Cho nn i sng khng ng nguyn mt ch. Nh tm l hc William James gii thch im thi khc ca thc. ng bn lun thc xut hin nh th no v li bin i trong s tip ni nhanh chng. Theo tnh cht t nhin gy ra tin trnh lin tc ca tm, ngay khi tm c sanh ra, n khai sanh mt tm khc v cht. n lt ci tm c sanh ra, khai sanh mt tm khc, v cht, v c th tip tc. V cu hi lc u nhng t tng ti li xut hin trong tm con ngi nh th no, cu tr li c th tm thy trong tn gio ny. Nguyn nhn cc t tng ti li l do ng c ch k ca con ngi n tn ti do tham sng v nim tin vo ci ng (ci ti) trng cu lun lun tham m tha mn gic quan. Khi chng ta nghin cu i sng v gio l ca c Pht, chng ta c th nhn thy mi th u cng khai trnh by cho mi ngi. Khng c mt thuyt.

Nhng s kin xy ra trong sut cuc i Ngi l cng khai, khng du gim v khng c nhng vic xy ra thn b. Di mt c Pht, ci gi l thn thng siu nhin vi nhiu ngi chng phi l siu nhin m l hin tng thin nhin m con ngi bnh thng khng th nhn thc thu o. Nu kin thc v hiu bit v v tr tng trng th nim tin v siu nhin gim i. Vi ngi thng c, 'sm st' l l biu hin gin d ca cc thnh thn. Ngy nay, chng ta bit sm st ch l tch in. Nu nhng vt do duyn hp u phi ty thuc vo qui lut t nhin v s v thng, hoi v dit, lm sao chng ta c th trnh by chng l thn thng siu nhin? C n n sanh, gic ng v nhp dit ca c Pht cng cng khai. Ngi sng nh mt v thy tn gio bnh thng nh mt chng sanh thc s. Ngi vch r tin trnh tin ha t i sng th vt thnh a v con ngi v t a v con ngi thnh tnh trng siu phm. Tnh trng ny c th chuyn a v Phm Thin v i sng ca Phm Thin thnh i sng ton ho. Ngi ta c th tin ti i sng cao thng trong sch trc tip thnh i sng thing ling ton ho. c Pht cng vch r tnh trng ngc li, l t i sng con ngi tr thnh i sng con vt. ---o0o--Li Sng iu c Pht khuyn dy ngi ta nn theo con ng trung o trong mi kha cnh cuc i. Nhng nhiu ngi khng nhn thc c ngha thc s v s hu ch ca con ng trung o cao thng. ngha su xa ca con ng trung o khng nhng ch l li sng chnh ng, khng nhng ch trnh hai cc oan ca cuc sng, khng ch sng iu m l hc hi lm sao s dng tri gic hay kh nng con ngi m khng s dng sai lm hay lm dng chng. ngha ca s hnh thnh cc tri gic ny l bo v i sng, trnh mt s nguy him v tm ra sinh k. Bt hnh thay, a s ngi sng ch l tha mn gic quan, s dng chng sai lm ch tha mn dc vng. Cui cng, tham i ca h cng tr thnh mnh lit nhng chng bao gi h c th tha mn tham dc m h mong mun. Nhiu hnh ng v lun, hnh vi tn bo, ri lon tm thn, thn kinh suy nhc, cnh tranh khng lnh mnh, cng thng v bt an thung c thy trong x hi hin i do ci tm bt mn s dng sai lm gic quan. Ri sc mnh bn nng ca cc gic quan ny tng trng v bt u suy tn, v

nhiu loi bnh xut hin trong c quan con ngi. iu c ngha l con ngi phi tr gi nh th no v s dng sai lm hay i hi qu nhiu nm gic quan. Nu luyn i qu nhiu vo lc th nhc dc trn th gii ny, nu khng c th gi un nn v sa son cuc sng cho tng lai hay bn kia th gii, i sng s tr thnh khn kh. c Pht dy rng tht l tn c v bt cng khi hy dit bt c sinh vt no d nh b dn u i na. Nhng thi hin ha b sao lng bi nhiu o s tn gio khc ch dy rng ch lm hi ngi mi l sai tri m thi. Hy dit i sng ca chng sanh khc khng phi ch l phng cch duy nht thot khi phin toi gy ra bi cc chng sanh ny. Mc ch ca Pht Gio l thc tnh nhn loi t c hnh phc ti thng do s thu trit v i sng v thin nhin. Mc ch ny khng phi l to ra mt s o tng hay tha mn cm xc hay chiu theo mt s tham dc trn th bt trc. N cng chng ha hn lc th bt dit trn tc ni u. Pht Gio cho thy mt bc tranh r rng v hai mt ca cuc i: bn cht thc s ca cuc sng, nguyn nhn ca au kh v nguyn nhn ca hnh phc. L thuyt v y hc, khoa hc, v k thut cha khm ph ra c phng thc no c th sa cha ci au n tinh thn, tht vng v bt toi nguyn ca cuc sng. ---o0o--Th No L Tr Tu? Theo quan im Pht Gio, tr tu cn c vo chnh kin v chnh t duy, s hiu bit v lut v tr, v s pht trin tu gic khng nhng nhn bit chn l m cng nhn c phng cch t hon ton gii thot t s bt toi nguyn ca i sng. Cho nn tr tu thc s khng th tm thy trong cc hc vin, trong phng th nghim nghin cu khoa hc, hay ti ti bt c ni th phng no m ta thng lui ti cu nguyn v thc thi mt s nghi thc, nghi l. Tr tu trong phm vi ca tm. Khi kinh nghim, hiu bit, chng nghim v khi thanh tnh ha c hon tt, bao gm s ton ho cao nht, tr tu ny c th c khm ph. Mc ch ca cuc i l t c tr tu y. Thay v tm kim ci g ngoi khng gian, con ngi phi n lc tm kim bn cht

ca ci tu gic trong khng gian ni chnh mnh t c mc tiu ti hu. Con ngi c th loi b lc lng t nhin khng thun li bng cch cng c v thanh tnh ha tm mnh t c trng thi hnh phc siu trn ni y nhng lc y khng cn sc mnh vn hnh na. Mt trit gia ni l tn gio ny mu thun tt c nhng g con ngi tng chng nghim. Nu nh vy Pht Gio khng thuc loi tn gio v c Pht dy chng ta mi th do kinh nghim ca Ngi bao gi cng v bn cht ca con ngi. Nhiu trit gia, nhng nh t tng v khoa hc v i ch s dng kin thc trn th, sc mnh t duy, v tr tu tm ra nhiu iu m h gii thch quan im ca h sao cho ph hp. Ngay c vi kin thc tr tu nh vy, cng khng th hiu ni bn cht thc s ca hin tng nu khng c s thanh tnh ha tm. Khi nghin cu mt s cc li tuyn b ca cc hc gi, chng ta c th tm thy mt s s tht trong nhng li ca h. Nhng nhiu nhng li tuyn b ny vn ch l trit l kh khan v h ch dng b no vi nhiu o tng v ch k. Nhng c Pht s dng c v tim ca Ngi kt tinh tr thng minh con ngi cng vi t bi v tr tu hiu mi s trong vin cnh y . Do ti sao gio l ca Ngi khng bao gi tr thnh trit l hay l thuyt kh khan m l mt phng php thc tin gii quyt cc vn ca con ngi. l mt tn gio duy nht ging dy cho nhn loi qua kinh nghim, thc nghim, tr tu v gic ng ca v khai sng. Tn gio ny khng phi l mt thng ip truyn trao t mt thng . Nhng vn ca con ngi phi c thu trit bi con ngi qua kinh nghim con ngi bng cch pht trin nhng c tnh nhn t cao qu. Mt ngi thy ca con ngi phi tm ra gii php gii quyt nhng vn con ngi qua s thanh lc v pht trin tm con ngi. l l do ti sao c Pht khng bao gi t gii thiu Ngi l bc cu tinh siu nhin. Theo Ngi chng ta l nhng v cu tinh t cu chng ta. Tn Gio ch Thc C Gy Tr Ngi Cho S Tin B Ca Th Gii? Nhiu nh khoa hc, t tng v trit l ln c mt thi chng i tn gio. H ni tn gio cn tr s tin b ca nhn loi v hng dn h sai

lm bng cch gii thiu nim tin v thc hnh l bch, d oan v c lm con ngi xa ri nhng s kin khm ph ra bi khoa hc gia. Cho nn Karl Marx ni: "Tn Gio l thuc phin cho qun chng". Nhng khi chng ta bit chc h mun ni g v tn gio, chng ta c th hiu Pht Gio khng thuc nhng tn gio thuc nhm tn gio . Cho nn, trong thi gian ti y, nu nhng nh tr thc ny thnh cng trong vic bc b tn gio, khng th no h c th nm b Pht Gio nh mt tn gio sai lm v l c Pht khm ph ra chn l tuyt i. Nu c chn l u th n mi mi vn l chn l. Nu c bt c chn l no b thay i do nhng iu kin no th n khng phi l chn l tuyt i. D l l do ti sao m c Pht khm ph ra c gi l chn l cao qu. Chn l ny dn dt con ngi thnh mt con ngi cao thng. Cho nn cng s vn cn chnh o cao qu ca i sng tha i u vi bt c s th thch khoa hc hay tri thc no. V phng din ny, thng ip ca c Pht khng lay chuyn. Nhng nh tr thc chc chn phi knh trng li sng ny nu h thc s c th hiu c c Pht dy th no. Cho nn, gio l ca c Pht s vn tip tc l li sng, tip tc l nguyn vng ca mt i sng cao thng, thnh thin, ton bch, mt cuc sng ha bnh v hnh phc d c nhn hiu tn gio hin hu hay khng. ---o0o--Mt Tn Gio T Do S t do m nhng tn theo c Pht vui hng trn th gii ny ng c ca ngi. Thc ra, nhiu Pht T cha nhn thc c iu . Chng ta hon ton t do phn xt v suy ngm hoc chp nhn hay bc b bt c iu g. Chng ta khng b buc phi chp nhn bt c iu g di danh ngha tn gio, ch v ngh n s v i ca bc i bc o s tn gio y hay cng chng phi bi ngh rng l bn phn ca chng ta l phi chp nhn ch v nhng gio l ny tm thy trong kinh in thn thnh hoc trong truyn thng hay tp tc. Pht T hon ton t do iu tra nghin cu v chp nhn ch khi iu thch hp vi s nhn thc ca mnh. Pht T khng chp nhn hay bc b iu g m khng c l do dng n. H khng bao gi ni h b cm lm ci ny hay ci kia. H ni khng thch lm iu y v iu y gy kh khn hay kh s hay au n hay rc ri cho i chng. H lm mt s iu thin khng phi v o Pht i h phi lm m v nhn thy gi tr v ngha ca nhng hnh ng ny mang phc li cho ngi khc. Tn gio ny l mt tn gio t do khng bao gi hn ch cng vic ring t ca con ngi nu nhng vic ny khng v lun hay tc hi.

Pht T hon ton t do t chc vic gia nh khng vi phm nguyn tc cn bn o l. Tn gio ny ging nh m vng cho nhng nh tr thc trong cng vic tm ti nghin cu, tm thy kha cnh su xa v tm l, trit hc, khoa hc, lut v tr, cho vic pht trin tinh thn cng gii thot nhn loi khi bt toi nguyn v bt an. Cho nn ti sao trn 2500 nm, Pht Gio c th thuyt phc i chng ti hu ht cc quc gia Chu. mi thi i, ngi ta n cho gio l ca c Pht nh mt thng ip ha bnh hay mt thng ip thin ch. Do ti sao ngi Pht T c th em gii thiu tn gio ny khng cht kh khn, khng cn p dng mt loi li dng no, khng cn lm o ln nhng hot ng vn ha ang hin tn. ---o0o--Nguyn Nhn Kh Khn Ca Chng Ta Mt kha cnh quan trng khc trong tn gio ny l s gii thch v nguyn nhn chnh cc vn v kh au ca con ngi. Theo c Pht, chng ta ht thy u phi i u vi nhng vn trn trn th ny do lng tham hin hu trong tm. Ngi khm ph ra ba loi sc mnh ca lng tham trong tm v chng chu trch nhim v s tn ti, ti sanh v hng ngn vn v ri lon tinh thn ca chng ta. Chng l: tham sng, tham s ham mun trn tc hoc nhc dc v tham s khng tn ti. Mun hiu ngha thc s ca nhng iu ny, chng ta phi suy ngh cn thn v khn ngoan v chng cho n khi s nhn thc c n c vi chng ta. Nhng trit gia v tm l hc ni ting cng gii thch ba sc mnh y bng ngn ng khc bit l nhng nguyn nhn ca s hin hu. Arthur Schopenhaumer gii thch ba sc mnh y l nhc dc, bn nng t bo ton, v quyn sinh. Nh tm l hc Sigmund Freud gii thch l dc tnh, bn nng v ci ti v ci cht do bn nng. Mt nh tm l khc Carl Jung ni: "T ngun gc bn nng ny sanh mi sng to". Gi y hy nhn nhng nh tr thc v i chun b tn thnh chn l khm ph ra bi c Pht 25 th k trc y nh th no. Tuy nhin, khi xem xt nhng li gii thch ny, chng ta c th hiu c c Pht vt qua kh nng hiu bit ca cc nh t tng v i v nhng vn y. ---o0o---

(II) - C PHT V GIO L CA NGI 6 - C PHT Ha Thng Narada Mahathera c Pht l mt chng sanh c nht v nh. Ngi l nh t tng su xa nht, din gi c ti thuyt phc nht, ngi lm vic y ngh lc nht, nh cch mng thnh cng nht, mt v o s ht sc t bi v khoan dung, ngi qun l hnh chnh c nng lc nht. c tnh tr danh nht ca Ngi l s thanh tnh tuyt i v thnh tnh ton ho. Ngi ht sc thanh tnh v ht sc thnh thin khin ngi ta gi Ngi "Bc Thnh Thin nht trong cc Bc Thnh" Ngi l gng mu ton vn ca tt c cc c hnh. Ngi thuyt ging khng bao gi Ngi t ra gii hnh yu km. Ngi no tip xc vi Ngi u phi cng nhn s v i khng th ngh bn v u b nh hng su xa bi c tnh c sc li cun nh nam chm ca Ngi. Thin ch, tr tu, t bi, phc v, t b th tc, cuc i gng mu, phng php khng th ch trch dng trong vic truyn b gio php, v s thnh cng cui cng ca Ngi - tt c nhng yu t trn y gp phn tn vinh c Pht bc o S v i nht. c Pht l nh truyn gio u tin tch cc nht trn th gii. Ngi i ht ch ny n ch kia trong 45 nm di thuyt ging cho i chng v gii tr thc. Cho n gi pht cui cng, Ngi phc v nhn loi c v gng mu ln gii lut. Nhng t xut sc ca Ngi theo gng Ngi. Khng mt ng xu dnh ti, nhng t ny i ti min t xa xm truyn b gio Php, khng mong c n p g. "Hy tinh tn ln cc con" l li ni cui cng ca c Pht. Gii thot v thanh tnh khng th t c nu khng c n lc c nhn. Nhng li cu nguyn xin can thip h b phn i kch lit trong Pht Gio, thay v cu nguyn l thin nh dn n t kim ch, thanh tnh v gic ng. Mc tiu s mng ca c Pht l cu chng sanh thot kh au bng cch dit tr nguyn nhn gy ra v ch dy phng cch chm dt sanh t nu ai mong mun. Tuy nhin, c Pht cng dn gii chi tit trong nhng bi thuyt php hng v s tin b th gii. C hai s tin b vt cht ln tinh thn u cn thit cho vic pht trin mt quc gia c t tng ch ngha vt cht trn th gii. Ta khng nn tch ri ci ny vi ci kia, v cng chng nn ch hon tt tin b vt cht bng cch hy sinh tin b tinh thn nh chng ta thy ngy nay mt s quc gia duy vt ch ngha trn th gii.

Pandit Nehru thng nhc n c Pht nh ngi con v i nht ca n . Tin S S. Radhakrishman, mt nh lnh o v trit gia n, tn thn c Pht vi nhng li sau: "Ni c Pht C m chng ta thy tr tu bc thy t Phng ng khong thua km ai v nh hng i vi t tng v i sng ca loi ngi, v thing ling i vi tt c l ngi khai sng ra truyn thng tn gio m nh hng su rng hu nh khng thua km bt c tn gio no khc. Ngi thuc v lch s t tng th gii, l gia ti chung cho tt c nhng ngi c vn ha, xt bng tri thc chnh trc, tinh thn nghim chnh v tu gic, chc chn c Pht l mt trong nhng nhn vt v i nht trong lch s." Trong cun "Ba nhn vt v i nht trong lch s", s gia H.G. Wells vit: "Ni c Pht, cc bn thy r Ngi l mt nhn vt n gin, chn thnh, l loi, phn u cho nh sng, mt nhn vt sng ch khng phi thn thoi. Ngi cng c bc thng ip gi cho nhn loi hon v. Nhiu nhng t tng tuyt diu hin i ca chng ta rt gn gi tng ng vi thng ip ca Ngi. Tt c nhng au kh, bt mn trong cuc sng, theo Ngi dy, l do lng ch k. Con ngi trc khi c th tr nn thanh tnh, ngi ph?i ngng sng theo gic quan hoc cho ring chnh mnh. Ri ngi mi tr thnh mt i nhn. Ni mt cch khc, c Pht ku gi lng v tha ca con ngi nm trm nm trc Cha Christ. Trong mt s phng din, Ngi rt gn gi vi chng ta, v nhu cu ca chng ta hn. Ngi cng t ra sng sut hn Cha Christ trong s quan tm phc v v hy sinh cho con ngi v t m h hn i vi vn trng tn bt t ca kip nhn sinh." c Pht qu thc l mt ngi nhng l mt ngi phi thng. Ngi khng phi sinh ra l mt c Pht nhng Ngi t phn u ri thnh Pht. Ngi nhn thc c kh nng tim n v nng lc sng to ca con ngi m khng t cao Ngi nh thnh thn, khuyn dy tn tch cc noi gng Ngi, v Pht tnh tim n tt c mi ngi. c Pht c tn th nh mt o s tinh thn ti thng, nhng khng bao gi mun c sng bi nh mt thng mong mun c n trn tc hay tinh thn. c Pht khng li mt du hiu g, hay bt c g nhng tn thun thnh c th bm vu vo suy tn Ngi nh thn thnh. Tuy nhin, phi cng nhn rng khng c mt v o s no li "qu v thn v hu thn nh c Pht", Bertrand Russell gi Ngi mt cch ng n l "Ngi theo thuyt v thn v i mi thi i".

Nhng v thn y khng c hiu lm l ng ngha vi khng tn ngng. Mun c ha bnh v hnh phc thc s trong nhn loi, thc tnh tn gio chn thnh l ht sc cn trong th gii o c ln bi ny. iu quan trng l khng t nim tin vo tn iu hay ch tun hnh nghi thc v l lc, m m l em li ch thc s cho qun chng, mt cuc sng tnh thng lnh mnh, hu ch, l phi v cng bng cn c vo nhng nguyn tc cao thng ca cc o s ng knh. Gio S Joad tuyn b: "Vo th k th su trc Cng Nguyn, ti n v Trung Hoa, xut hin ba v thy v i, cc v ny lm cho con ngi hiu bit iu quan trng chnh ng phi lm t cu d c Thng hay khng c Thng ; trong ba v y ngi quan trng nht l c Pht C m." c Pht nhn mnh s quan trng ca gii hnh nh phng tin i ti mc ch. Ngi khuyn nn tu tp chnh t duy v lng v tha, t i, tnh khng lm hi; chnh ng c th kim sot ging li tc hi ca mnh; chnh nghip bng cch km hm khng git ngi hay mung th; khng trm cp trc tip hay gin tip, khng t dm; v chnh mng l thot khi s bc lt v bin th hoc bng bt c phng tin g bt hp php th c ca ci hay ti sn. Nhng dng thc ny hnh thnh nn tng ca gii hnh. c Pht truyn t thng ip cao qu ca Ngi v phc v v tha, gii hnh v lng t i v b bn khng nhng n cho cc vua, hong t, nh qu phi v ngi triu ph, m cng cho ngi ngho, ngi cng inh v thiu thn. Ngi gip c hi ng ?u cho tt c mi ngi v nng cao a v con ngi. Ngi tuyn b con ng i n pht trin tinh thn m rng cho tt c mi ngi trong mi hon cnh cuc sng, sang hay hn, thnh nhn hay ti li, bt c ai mun ci t qui chnh v tm s ton bch. Thng nht Ngi thuyt ging cho c cc thy tu v c s. iu m Ngi dy ch l mt phn nh nhoi ca nhng iu m ngi bit. Trong mt dp, Ngi cm mt nm l trong tay, v so snh nhng iu Ngi ging dy ch nh nhng l trong tay; nhng iu Ngi khng ging dy nhiu nh l trong rng. Ngi ch dy iu cn thit cho s gii thot ca chng ta. Thng l hng ngy, Ngi nhm vo ngi cn n s gip ca Ngi; Ngi ch dn, c v cc t quy y t tp nghe Ngi ging, Ngi trnh by chi tit php n c ch thin. Ngy dy Php cho qun chng, cho

nhng nh tr thc. Li Ngi dy nh sa cho em nh v nh tht cho ngi ln. Trc khi thuyt ging, Ngi thy r ngi i cn c n, thc phm cn thit cho c th th php cng cn thit cho tm. Ngi sn sc ngi bnh bng chnh bn tay Ngi, Ngi tuyn b: "Ai sn sc ngi bnh, ngi sn sc Nh Lai" . c Pht thit lp mt x hi khng giai cp bng cch m ca on Th Tng Gi cho bt k c nhn no mun gia nhp khng phn bit giai cp hay ng cp x hi. Ch c s phn bit l s thm nin ca sa di (samanera), t kheo (bhikkhus), mahathera (t kheo c 20 tui o) v s t c bn qu v thnh (tu a hon, t d hm, a na hm, a la hn). S thnh lp on Th Tng Gi trn cn bn l dn ch. V phng din ny, (Hu Tc, Ph Vng n ) Lord Zetland tuyn b: "C th l mt iu ngc nhin cho nhiu ngi bit rng trong cc cuc Hi Ngh ca Pht Gio ti n t trn 2500 nm qua, ngi ta thy nhng hot ng ging nh ngy nay ca chng ta thc thi ti ngh trng". Cng ging nh vy, ln u tin trong lch s, c Pht thnh lp on th ni gii cho ph n bt chp ng cp hay giai cp x hi. Ngi cho ph n bnh ng pht trin tinh thn. Cng c bit c Pht l ngi u tin trong lch s bi b ch n l bng cch tin dn khi nim tnh huynh v phm gi con ngi. c Pht thuyt ging chng li s hin t cc sc vt bt hnh lm l vt, v em chng vo trong phm vi ca lng t i. Ngi Pht T thun thnh em lng t i ti mi chng sanh, khng phn bit trong bt c trng hp no. Chnh lng t i hnh thnh c s cho tnh huynh gia cc quc gia, gia cc tn gio, ph v hng ro ngn cch quc gia ny vi quc gia kia, xu hng tn gio ny vi xu hng tn gio kia. Nu nhng tn ca nhng tn ngng khc nhau khng cng chung mt cng lnh coi nhau nh anh ch em n gin ch v h khng cng mt tn gio, chc chn cc v o s cao qu tht bi trong s mng cao c v chnh ngha cho nhn loi. c Pht ht sc khoan dung, bt khoan dung l k th ln nht ca tn gio. Cho nn c Pht khuyn cc t khng nn gin d, bt mn hay khng va lng khi cc ngi khc ni xu Ngi, gio php ca Ngi hay cc nh s. "Nu bn t ra bt bnh" Ngi ni " Khng nhng bn t mang bn n nguy him mt tinh thn m bn cn khng th suy xt nhng ngi

y ni ng hay sai". "Mt cm ngh gic ng nht, c n sau 2500 nm ca s gic ng", Tin S Radhakrishnan ni nh trn. c Pht gii thch khng c tn iu no m ta phi m qung tin theo, khng c tn iu hay tn ngng no m ta phi chp nhn m khng suy lun, khng c nghi thc hay cc cuc l d oan bt ta phi gia nhp vo nhm ngi cng chung nim tin, v khng c s hin t v s hnh xc v ngha cho ai mun thanh tnh ha. c Pht trnh by chn l n gin cho qun chng v li dy trit l su xa cho ngi tr thc. Ngi khuyn nhng ngi i tm chn l khng nn chp nhn bt c iu g do th lc hay l do g khc m phi t mnh suy lun v phn xt iu ng hay sai. Trn chng ng ha bnh hong truyn gio php ca Ngi t 2500 nm qua, khng mt git mu trong vic truyn b gio php, v khng mt p buc i o bng sc mnh hay nhng phng php gh tm. Qu thc c Pht l mt nh truyn gio th nht v v i tng sng trn tri t ny. Gio l tuyt vi ca c Pht lan ta v vn ang kin to ha bnh trn ng i vo ngy cng nhiu cc quc gia trn th gii do tnh cch hu l, kh thi, hu hiu, khng qu khch, bao dung v i chng. Pht php ng gp to ln vo s tin b vn ha ca nhiu quc gia Chu. Tm li, tt c nhng quc gia Pht Gio ln mnh trong ci ni o Pht. Nhng quc gia hnh thnh v tan r, nhng ch th lc hng mnh thnh vng ri li tn, nhng ch ca gio php thnh lp bi c Pht trn tnh thng yu, t bi, v l phi, vn thng hoa v s tip tc thng hoa. ---o0o--7 - NHNG C HNH L TNG CA C PHT Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda c Pht l hin thn ca tt cc c hnh l tng. ni Ngi ta thy s hin thn ca lun l cao nht (gii), tp trung su xa nht (thin nh) v tr tu thm su (hu) - nhng c tnh khng ai vt qua c v khng snh c trong lch s loi ngi. Nhng c tnh cao c ghi trong cc kinh, nhng bi thuyt ging ca c Pht.

Pht T trn khp th gii tng nim v hnh tr chn c hnh ti thng ghi trong h thc ting Pali, trong vic tu tp hng ngy. Mc d c Pht c nhiu nhng c tnh cao thng khc, y trong h thc ny, ch chn iu c ly ra. Khng phi l khng k n ti mt s trng phi Pht Gio, cc tn tin dn mt s c Pht m ch mt s c tnh v i ca c Pht. Tuy nhin d cch thc gii thiu c Pht ra sao, thc t tt c cc c Pht lch s thnh thong xut hin trn th gii ny, u thm nhun nhng c hnh y, cng vi s gic ng ging nhau. Cho nn khng c s khc bit g phi tn knh bt c c Pht c bit no, nu c Pht c chn l mt c Pht thc s. V vy cho nn khng c mt l l g cho rng c Pht ny thn thng hay cao hn c Pht kia. Nhng cu k sau y bng ting Pali, nu ln nhng c hnh thc cht bn trong ca c Pht m ngi Pht T tr tng khi h vinh danh c Pht: "Itipi So Bhagava Araham Samma-Sambuddho Vijja-Carana-Sampanno Sugato Lokavidu Anuffaro Purisa Damma-Sarathi Sattha DevaManussanam Buddho Bhagavathi" S trung thc ca cu k ny khng th nghi ng v n bt ngun t nhiu bn kinh quan trng trong Tam Tng Kinh in theo qui chun Pht Gio xc nhn cng nh t ni bn mi phng php thin nh t duy v nhng c Hnh ca c Pht. Chuyn ng ngn gn t ting Pali nh sau: Araham - ng Cng (bc ng c nhn s cng dng ca Ngi v Ch Tin v dt ht phin no), Samma Sambuddhdho - Chnh Bin Tri (bc bit ht tt c php); Vijjacarana Sampanno - Minh Hnh Tc (bc c tr tu v c hnh); Sugato - Thin Th ( lm xong cc hnh lnh, trn ng i n Nit Bn); Lokavidu - Th Gian Gii (bc hiu r kin thc th gian); Anuttaro Purisadamma-Sarathi - V Thng S iu Ng Trng Phu (bc cao hn ht trong hng chng sanh thng tr ly mnh nh bc trng phu cm cng nga i vo ng lnh); Sattha-DevaManussanam - Thin Nhn S (bc o s ca hng ngi v hng Ch Thin, dy vic nn lm v vic chng nn lm); Buddho - Pht (bc gic ng hon ton); Bhagavathi - Th tn (bc cao hn ht trong ci th, c tt c ci th, tt c chng sanh tn trng)

---o0o--1- Araham - ng Cng c Pht miu t mt V ng Cng c nm phng din chnh: * loi b tt c trc; * tiu dit c tt c nhng k th lin quan n vic loi b cc trc; * tiu dit c nhng nan hoa chng bnh xe cuc sng (thng trm cuc i); * ng c lnh s cng dng v tn vinh; * khng gi b mt c tnh cng nh gio l ca mnh. c Pht l nhn vt v i nht trong lch s loi ngi, vi mt cuc i ton bch, khng h sai lm, khng th ch trch v khng t vt. Di ci cy b Ngi chin thng tt c ma vng v t c thnh qu bc cao nht. Ngi chm dt tt c kh au, t Nit Bn. Ngi l nhn vt c ton th gii vinh danh v tn knh trn mi phng din. Gio l ca Ngi khng cha ng huyn b hay b mt, ging nh mt cun sch m cho tt c ai mun n xem. ---o0o--2. Samma-Sambuddho - Chnh Bin Tri c Pht c gi l Chnh Bin Tri v Ngi thu r cuc sng trn th gii vi vin cnh xc ng, v Ngi khm ph ra T Diu do s thu trit ca Ngi. Sinh ra l mt hong t, Ngi t b trn tc v phn u trong su nm di tm gic ng. Trong thi gian y, Ngi tm n tt c nhng o s ni ting, Ngi tu tp tt c nhng phng php ca cc o s ny. Ngi t c tt c v ngang hng vi cc v thy ca Ngi, nhng vn khng tm ra c nh snh gic ng. Cui cng, cn c vo s tm ti hiu bit mt cch hu l, v bc vo con ng trung o, khi i t phng cch truyn thng v nim tin o l ni ting ny cng nhng s tu tp, Ngi tm ra gii php cui cng cho nhng vn chung v bt toi nguyn, mu thun v bt mn (Kh) trn hon v. Ngi khm ph ra Lut Duyn Khi- Lut Nhn Qu, do nhng nh lut ny, Ngi tm ra s tht trn th v tr thnh bc i Gic. ---o0o--3. Vijja-Carana Sampanno - Minh Hnh Tc

Cm t ng 'Minh Hnh Tc' c ngha l c Pht c thin ph vi mt ci nhn r rng ton ho v mt t cch o c gng mu. Hai kha cnh c ngha c thy trong ba ng kin thc v tm ng tr tu. Ba ng kin thc y l: * Th nht, c Pht c th nh li nhng ln sanh trong qu kh v c th nhn li kip trc ca Ngi v ca ngi khc. * Th hai, ngoi vic c th n li qu kh, Ngi c mt sc nhn c o l c th nhn thy tng lai v hnh dung c tt c v tr bt c trong mt khonh khc no. * Th ba, Ngi c kin thc su xa v thnh tnh (t qu thanh vn) V tm ng tr tu, c Pht duy nht thin ph bi tu gic, thn thng thi hnh k cng, thin nh thng, tha tm thng, v nhiu thn thng vt l, kh nng nh li nhng ln sanh trong qu kh, thin nhn thng, v kin thc nhy bn v cuc i thanh tnh thnh tnh. V ch "Carana" hay t cch o c, phng din ny c chia thnh mi lm loi hay loi c hnh thm nhun trn y ni c Pht. Nhng c hnh khc cng thm vo c xp loi nh kim ch hnh ng v li ni, kim ch trong s mit mi tc ng gic quan, iu trong vic dng thc phm, trnh ng qu nhiu, gi nim tin trong sng, bit xu h khi phm ti li, bit s hi khi phm li, kht vng kin thc, ngh lc, ch , v hiu bit bn xu hng gn lin vi lnh vc vt cht - Panna v Karuna phn nh nh tr tu v t bi, c hai l cp song sanh c bn trong khi karuna cho Ngi lng t bi phc v nhn loi. Do tr tu Ngi nhn thc iu g phi iu g tri cho tt c chng sanh, v do lng t bi Ngi dn dt cc tn khi ti li v lm than. Nhng c tnh v i ca Ngi khin Ngi lm cho Ngi c kh nng em tnh huynh v c tnh tt thc s ma mc cho tt c chng sanh vi mc tt cng. ---o0o--4. Sugato - Thin Th c Pht cng c gi l ng Thin Th c ngha con ng ca Ngi l tt, ni n l thng hng, li ni v phng php s dng l con ng rt ha hi v khng th ch trch. Con ng t hnh phc chnh ng l thanh tnh ng n, khng cong queo, thng thn v chc chn.

Li dy ca Ngi tuyt vi khng th sai lm c. Nhiu s gia ni ting v khoa hc gia v i phm bnh gio l duy nht ng vng khng b thch thc bi khoa hc v cc nh t do t tng l li dy ca c Pht. ---o0o--5. Lokavidu - Th Gian Gii Thut ng Lokavidu (Th Gian Gii) s dng vi c Pht nh mt ngi c kin thc th gii tuyt vi. Bc i o S c kinh nghim, hiu bit thm su tt c kha cnh ca cuc i c v vt cht ln tinh thn. Ngi l ngi u tin nhn xt c hng ngn h thng th gii trong v tr. Ngi l ngi u tin tuyn b th gii chng l g c m ch l th gii khi nim. Theo li Ngi, vic c on ngun gc v ni tn cng ca th gii hay v tr coi nh v ngha. Theo quan im ca Ngi, ngun gc th gii, s tn cng v con ng i n tn cng s tm thy trong phm vi chiu su c th hiu c- xc thn di (mt si)- con ngi vi nhn thc v thc. ---o0o--6. Anuttaro Purisa-Damma-Sarathi - V Thng S iu Ng Trng Phu Anuttaro (V Thng S) c ngha v song v khng cn ai c th vt hn. Purisa-damma ni n ngi thin ph gio php v Sarathi c ngha ngi lnh o. Ba t ng ny ni ln v lnh o v song c kh nng mang con ngi vo con ng chnh o. Trong s nhng ngi quyt nh theo con ng gio Php v trnh xa ti li c nhng k git ngi kht ting nh Angulimala, Alavaka, Nalagiri, hng trm k o tc, n tht ngi v ngoan c nh Saccake. Tt c nhng ngi y u c thm nhun gio php v mt s t c thnh qu ngay trong i hin tin ca h. Ngay c Devadatta ( B t a), k th khng i tri chung, cng vn c c Pht cho phc hi do lng t bi v i ca Ngi. ---o0o--7. Sattha Deva-Manussanam - Thin Nhn S Phin dch cm t ny c ngha c Pht l Thy ca tri v ngi. Ghi nhn 'devas' (Tri) dng trong phm vi ny tc nhng chng sinh, do nhng nghip lnh, vt qua giai on hng ngi nhng khng phi l giai

on cui cng ca s tin ha v sinh vt hc. Hng Tri trong vn cnh Pht Gio khng lin quan g vi truyn thuyt thn thoi c xa. c Pht l mt v Thy phi thng linh ng c kh nng phn chia mt cch rt k thut ph hp cc ng cp tinh thn ca hng tri v hng ngi. Ngi dy mi ngi sng theo chnh o. c Pht l v o S hon v. ---o0o--8. Buddho - Pht Tnh ng c bit Buddho, c v nh lp li ln th hai, mc d n c ngha rng hn. Buddho c ngha V Ch T ton tr ton thc, c nhng thn thng l thng c th thuyt phc ngi khc bng s khm ph to ln ca mnh qua ngh thut ging dy ngi khc Php ca Ngi. K thut ca Ngi khng c v o s no c th snh bng. Buddho cng c ngha th hai l "tnh thc" v trng thi bnh thng ca con ngi khng ngng trong trng thi sng s. c Pht l ngi u tin "tnh thc", v gi sch trng thi sng s. Ri Ngi thuyt phc ngi khc tnh thc, v trnh xa trng thi m m hay sng s. ---o0o--9. Bhagava - Th Tn T ng ny dng ch c Pht, t 'Buddho' hay 'Bhagava' dng ring tng ch hay ghp li 'Buddho Bhagava' c ngha l 'ng Th Tn' ('ng Thing Ling') thng c thng dng trong dn gian. ng c knh s v tn knh, Th Tn l danh hiu ca Ngi. Cho nn ch 'Bhagava' c nhiu ngha nh ngh ca mt s ph bnh gia. c Pht c gi l ng Th Tn v Ngi l ngi hnh phc v may mn nht trong nhn loi chin thng c ma vng, thuyt ging chi tit Php cao nht v l ngi thin ph vi kh nng tri thc siu nhin, siu phm. *** Chn c Tnh v i ca c Pht c th s dng lm ti cho thin nh nu nhng s gii thch ca mi t ng c bit c thn trng nghin cu k lng v mc ch thc s cng bn cht c tm thu v thu trit. Ch lt qua tng on, khng hiu thu hon ton khng th coi nh hu hiu d cho c sng o. Phng php tt nht l tng i tng li ng thi nm

vng ngha hon ton ca cc s by t y. Trong khi lm nh vy, ta cng nn tp trung vo nhng c tnh c chn gi tr y nh nhng c hnh thc s cn c tch cc noi gng bi tt c tn ca c Pht. ---o0o--8 - TH NO L NGHIP? Ha Thng U. Thittila Nghip, ting Pali l Kamma, c ngha l hnh ng. Ting Sanskrit, Nghip c gi l Karma. Trong ngha thng thng Nghip c ngha tt c nhng hnh ng tt hay xu. N bao trm tt c nhng hnh ng c dng d l tinh thn, ni nng hay vt cht, t tng, li ni, v hnh vi. Trong ngha ch yu Nghip c ngha l tt c nhng mun o c hay v o c. c Pht ni: "Ny cc t kheo, mun l ci m ta gi hnh ng tc Nghip. Do c m ta hnh ng thn, khu v t tng" (Kinh Tng Chi, Anguttara Nikaya III. 415) Nghip chng phi l tin nh m cng chng phi l hc thuyt theo s mnh. Qu kh nh hng hin ti nhng khng t hn, vi Nghip qu kh v hin ti cng nh nhau. Qu kh v hin ti nh hng tng lai. Qu kh l ci nn da vo y i sng tip din tng khonh khc. Tng lai cha ti. Ch c hin ti v trch nhim s dng hin ti lm vic thin hay vic c ni tng c nhn. Mi hnh ng pht sanh mt hu qu v l nguyn nhn trc v hu l hu qu tip theo. Cho nn chng ta ni v Nghip tc "lut nhn qu". Th d, nm mt hn l mt hnh ng. Hn p vo ca knh, lm v knh. V knh l qu ca hnh ng nm, nhng cha phi l tn cng. Ca knh v l nguyn nhn ca nhng vic xy ra sau ny. Phi c mt s tin thay knh, ti?n y l ra l dnh hay dng lm vic khc, v hu qu lm cho ta c cm gic tht vng. iu ny c th lm cho ta bt rt, v nu khng cn thn, bt rt ny c th lm thnh nguyn nhn ca mt vic lm sai khc, v c th tip tc. Khng c s chm dt v nhng kt qu ca hnh ng, khng c s chm dt ca nghip, cho nn chng ta phi ht sc thn trng v hnh ng ca chng ta, hu qu c tt hn. Cho nn rt cn thit cho chng ta lm iu lnh, hnh ng c ch s tr v chng ta thnh nghip lnh v lm cho chng ta sc mnh bt u mt Nghip tt.

Nm mt hn xung nc v nhn hiu qu. Thy nc te ln v nhng gn sng ln tn ni ln khi mt nc va chm vi hn . Ri thy ra sao nhng gn sng vng trn mi u nh? c rng ra mi, rng mi cho n khi mt ta khng th nhn theo c na. Mt vin nh nhiu lon nc trong h, nhng vic cha chm dt. Khi nhng gn sng nh n b h, nc li quay tr li ti vin nhiu lon n. Nhng hu qu ca nhng hnh ng tr li chng ta nh nhng gn sng vi hn , v chng no m ta cn hnh ng vi c , nhng ln sng mi v hu qu s tr li nh chng ta v nhiu lon chng ta. Nu chng ta lng thin v gi an lc, nhng t sng kh khn quay v s cng ngy cng yu i cho n khi chng tt v Nghip lnh s tr v vi phc lnh. Chng hn, nu chng ta trng ht soi, cy soi s mc ln v mang tri soi, v nu ta gieo mt ht t, cy t s mc ln v mang tri t. c Pht ni: Trng nhn no th mang qu ny Lm iu thin, t iu tt Lm iu c, gp c Gieo nhn no, gt qu ny. (Samyutta Nikya - Tng ng) Mi vic n tht ng vi chng ta. Khi iu vui n v lm chng ta hnh phc, chc chn rng Nghip n cho thy chng ta hnh ng chnh ng. Khi iu bt hnh n, lm chng ta au, hay lm cho chng khng hnh phc, Nghip n cho chng ta thy li lm ca chng ta. Chng ta khng bao gi qun Nghip lc no cng rt cng bng. Nghip chng thng m cng chng ght, chng thng m cng chng pht. N cng chng bao gi gin d, v cng chng bao gi lm va lng. n gin nghip l nh lut ca nguyn nhn v hu qu. Nghip khng bit g v chng ta c. La khng bit g khi t chy chng ta phi khng? Khng bit g . Bn cht ca la l chy ln cho sc nng. Nu chng ta s dng ng cch, n cho ta nh sng, nu n hay t i nhng g chng ta mun, nhng nu chng ta khng s dng ng cch, n s t chy chng ta v ti sn ca chng ta. Vic ca la l lm chy ln, v vic ca chng ta l phi s dng n cho ng. Chng ta di dt nu chng ta gin d v trch c khi b chy v chng ta lm li.

C nhiu bt bnh ng v nhiu d bit v s phn con ngi trn th gii. Th d c k thp, ngi cao. C k b cht yu c k sng lu n tm mi hay mt trm tui. C k bnh hon v tn tt, c k li trng kin v khe mnh. C k sinh ra trong giu sang ph qu, c k sinh ra trong lm than. C k sinh ra l triu ph, c k li ngho hn. C k l thn ng c k li ngu n. Ti sao li c nhng s khng ng u nh th hin hu trn th gii? Ngi Pht T khng tin nhng s chnh lch nh th l kt qu ca s ngu nhin. Chnh khoa hc cng chng li thuyt "ngu nhin", trong th gii khoa hc gia, tt c mi vic u do nh lut nhn qu chi phi. Ngi Pht T cng chng tin nhng s chnh lch trn th gii l do Thng ng Sng To. Mt trong ba quan im khc nhau thnh hnh trong thi c Pht l: - D con ngi c kinh qua hnh phc hay au kh hay cm tng khng r rng th tt c u do s sng to ca mt V Tri Ti Thng, (Gradual Sayings - Tng Chi, 1.158). Bnh phm v quan im nh mnh ny, c Pht ni: "Vy th, theo s sng to ca v Tri Ti Thng ny, con ngi s tr thnh k git ngi, trm cp, dm . ni di, k vu khng, lm dng, k bp xp, tham lam, him c, v quan im ngoan c. Nh vy nhng ngi ri vo s sng to ca mt Thng l l do thit yu, chng cn ham mun lm g v cng chng cn thit lm hnh vi ny hay trnh hnh vi kia. Ni v nhng nh tu kh hnh la th theo cch t hnh xc, c Pht nhn xt: "Ny cc T Kheo, nu chng nghim au kh hay hnh phc l do Thng quyt nh, chc chn nhng nh tu kh hnh la th ny phi do mt Thng c c to nn v h ang chng nghim nhng s au n gh gm". (Devadaha Sutta, No 101, Majjihima Nikaya - Trung B, II, 222). Theo Pht Gio, nhng s bt bnh ng hin hu trong th gii ny l do mt phn l do ni di truyn v mi sinh, v mt phn ln do nguyn nhn hay nhng nguyn nhn (Nghip) khng ch ngay by gi, m cn qu kh gn hoc xa. Chnh con ngi chu trch nhim v hnh phc v lm than ca mnh. Con ngi t to thin ng hay a ngc cho chnh mnh. Con ngi l ch t nh mnh ca mnh, kt qu ca qu kh v ngun gc ca tng lai.

---o0o--Nhng Qui Lut V Trt T V Tr Mc d Pht gio dy Nghip l nguyn nhn chnh ca cc s bt bnh ng trong th gii nhng khng dy thuyt nh mnh hay hc thuyt tin nh, v cng khng gi quan nim cho rng mi th u do qu kh. Lut nguyn nhn m t trong trit l Pht Gio, l mt trong nm trt t m chnh chng l lut hnh hot trong v tr. Chng l: 1. Utu Niyama, Lut vt l v c tc hin tng v gi ma ca mi ma. Trt t chnh xc v ma, nhng thay i v bin chuyn theo c th ca ma gy ra gi ma, tnh cht nng bc vn vn, thuc nhm ny. 2. Bija Niyama, Lut v mm v ht ging (vt l hu c) nh go, go ly ra t thc, ng t ma hay mt, c tnh ca mt s tri cy vn vn... Thuyt khoa hc v t bo v 'gien' v nhng ci ging nhau v mt vt l thuc nh lut ny. 3. Kamma Niyama, lut v kt qu ca hnh ng, nh hnh ng tt xu sanh kt qu tng ng tt xu. Cng nh nc t tm mc nng cn, Nghip cho c hi, to kt qu khng trnh c, khng phi di hnh thc thng pht m l s lin tc bm sinh. S lin tc ca hnh vi v hu qu t nhin v cn thit nh con ng ca mt trng v cc tinh t. 4. Dhamma Niyama, lut v tiu chun nh hin tng thin nhin xy ra lc B Tt ging sanh trong ln sanh cui cng. Lut hp dn v nhng lut thin nhin tng ng, l l cho l tt vn vn... cng c th gm trong nhm ny. 5. Citta Niyama, lut v tm hay lut tm linh nh tin trnh ca thc, s pht sanh v mt i ca thc, yu t cu to thc, sc mnh ca tm vn vn..., thn giao cch cm, hnh nh do vin vng, nhn thc bng hi tng, linh cm, nghe c, c c t tng, tt c nhng hin tng tm linh khng th gii thch c bi khoa hc hin i gm trong iu ny. (Abihdhammavatara, Trang 54). Nm lut trn bao gm mi th trong th gii v mi hin tng tinh thn hay vt cht c th gii thch bng nhng lut y. Chng l lut trong chnh chng, khng cn ai ban hnh v Nghip cng vy l mt trong chng.

---o0o--Phn Loi Nghip Nghip chia thnh bn loi theo thi gian kt qu ny sinh. Nghip chn mi cng i, chn mi i sau, chn mi trong nhng ln sanh lin tip. Ba loi nghip ny i n sinh kt qu nh ht ging sp sa ny mm. Nhng ht ging ny mm phi c mt s nguyn nhn ph thuc nh, t, ma vn vn.... Cng vy Nghip tr qu cng cn mt s nguyn nhn ph thuc nh hon cnh, mi trng chung quanh vn vn.... i khi ngu nhin l v khng c nhng nguyn nhn ph thuc nn Nghip khng tr qu. Nghip ny gi l "Ahosi-Kamma" hay Nghip v hiu qu. Nghip cng c phn loi thnh bn loi theo chc nng c bit ca n. Dn Nghip l iu kin ca ln sanh tng lai. H Tr Nghip gip v duy tr kt qu ca Nghip hin hu. Phn ng Nghip, km nn hay thay i kt qu ca Nghip ti sanh, v Nghip Ph Hoi tiu dit nghip lc hin hu v thay th bng hp lc ca chnh n. C mt cch phn loi theo tm quan trng ca kt qu. C Cc Trng Nghip do nghip lnh hay nghip d ln lao pht sinh ngay trong i ny hay i sau. V mt tinh thn ca Nghip ny, tnh trng t c tinh thn thanh lc mc cao gi l c thin hay H lc rt mnh v n mang kt qu nhanh hn trng thi tinh thn bnh thng khng c thanh lc. V pha i lp, c nm loi trng ti to nghip d ln lao. Nhng trng ti ny l git cha, git m, git A La Hn (bc thnh) lm thn Pht chy mu hay to ly gin trong Tng on. Cn T Nghip l hot ng mang n lc sp cht v vt cht hay tinh thn - tinh thn bng vic suy ngh n nhng hnh ng xu tt trc y hay c t tng xu hay tt. Chnh Nghip ny nu khng phi l nghip d, quyt nh iu kin cho ln sanh ti. Tp Qun Nghip l hot ng m ta lm theo thi quen hng ngy. Nghip ny, nu vng Cn T Nghip pht sanh, quyt nh ln sanh ti. Tch Ly Nghip l nghip cui cng theo th t u tin. l nghip cha cn ht ca mt chng sanh c bit v n l iu kin ca ln sanh ti nu tp qun nghip khng hnh hot. Mt cch phn loi Nghip na theo cnh gii do kt qu mang n:

(1) Nghip V Lun (d) mang hu qu vo cnh gii lm than. (2) Nghip Lnh mang hu qu vo dc gii (3) Nghip Lnh hu qu vo sc gii (4) Nghip Lnh hu qu vo v sc gii ---o0o--Mi Hnh ng V Lun V Hu Qu:I. Nghip v lun bt r t Tham, Sn v Si. C mi hnh ng v lun - l Git, Trm Cp, T Dm, (ba iu ny l do thn), Ni Di, Vu Khng, Ni li c c, Ni Chuyn Phim (bn iu ny l do khu). Tham, c , v T Kin (Ba iu ny l do tm ) . Trong mi iu ny, git c ngha l tiu dit bt c mt chng sanh no k c tt c cc loi sc vt. Hnh ng git c nm iu kin chnh tc l: mt chng sanh, bit l mt chng sanh, c git, c gng v kt qu ci cht. Hu qu ca ti c git ngi l: Cht non, bnh hon, lun lun phin no v phi xa ngi thn, lun lun s hi. Hnh ng trm cp gm c nm iu kin chnh tc: Ly ti sn ca ngi khc, thc c vic ny, c trm cp, c n lc v hu qu ly i. Hu qu ca trm cp l: ngho kh, bt hnh, khng t c c mun, v phi sng nh v. Hnh ng t dm gm c ba iu kin chnh, tc: c dng vui hng mc tiu b cm, chim ot mc tiu. T dm mang hu qu: c nhiu k th, gp ngi bn ng khng chung thy. Ni di gm c bn trng hp chnh, tc: ni khng ng, dng nh la, c s c gng v ni hai chiu. Hu qu ca ni di l: b nhc m, b ph bng, khng ai tin, v ming hi hm. Hnh ng vu khng gm c bn iu chnh, tc: chia r, c dng chia r, c s c gng, v a chuyn. Hu qu ca vu khng l b mt bn hu v c.

Hnh ng ni li c c c bn iu kin chnh, tc: s nhc ngi, gin d, chi ra ngi. Hu qu ca ni li c c b ngi ght b d khng li, ging ni th l. Hnh ng ni chuyn phim c hai iu kin chnh, tc: hng v chuyn phim v ch v k l. Hu qu hnh ng ni chuyn phim v ch l c th b xo trn, ni khng ai nghe. Hnh ng tham lam gm hai iu kin chnh: mun ly ti sn ca ngi khc, v lng tham mun c ti sn y, k y ni: "ti sn ny l phi ca ti". Hu qu ca tham lam l khng t c c mun. Hnh ng c gm hai iu kin chnh, tc: mt chng sanh khc v c lm hi chng sanh . Hu qu ca c l xu x, bnh tt v bn tnh ng ght. T kin c ngha l nhn s vt ai, khng bit chng tht s ng nh th no. T kin gm hai iu kin chnh l cch i x sai lm trong quan im vi i tng, hiu lm i tng y theo quan im . Hu qu ca t kin l: luyn chp, thiu tr tu, tr khn thp km, bnh tt kinh nin v t tng ng trch. (Expositor, Pt. 1.p. 128) ---o0o--II. Nghip Lnh Mang Hu Qu Dc Gii. C mi hnh ng tinh thn - l, lng, gii, thin, knh trng, phc v, hi hng cng c, hoan h cng c ca ngi khc, nghe php, ging php, v thit lp quan im ng n. " lng" mang ca ci. "Gii" khin ngi ta c sinh trong mt gia nh qu phi hnh phc. "Thin" gip sanh sinh vo ci sc hay v sc v gip t kin thc cao v gii thot. Knh trng ngi, ta c ngi knh trng li. Phc v ngi khc, ta c ngi khc phc v li. "Hi hng cng c gip ta c nhiu ca ci cho trong kip sau. "Hoan h cng c ca ngi khc" to nim vui ti bt c ni u ta sinh ra. Nghe php v ging php dn n tr tu. III. Nghip Lnh Mang Hu Qu Sc Gii.

C nm loi hon ton v tinh thn mang li trong tin trnh hnh thin, tc: (1) Trng thi th nht ca c Thin hay H Lc c nm thnh phn cu to: s thin, nh thin, trng thi say m, sung sng, gom tm vo mt im. (2) Trng thi th hai ca c Thin xy ra cng lc vi nh thin c chp nhn, trng thi say m, sung sng, gom tm vo mt im. (3) Trng thi th ba ca c Thin xy ra cng lc vi trng thi sy m, sung sng v gom tm vo mt im. (4) Trng thi th t xy ra cng mt lc vi sung sng v gom tm vo mt im. (5) Trng thi th nm ca c Thin cng vi s thanh thn v gom tm vo mt im. ---o0o--IV. Nghip Lnh Mang Hu Qu V Sc Gii. C bn loi hon ton tinh thn thc hin trong tin trnh thin, tc: (1) Khng v bin x (thn thc trong s v tn ca khng gian) (2) Thc v bin x (Thn thc trong s v tn ca thc) (3) V s hu x (thn thc tnh trng khng tn ti). (4) Phi tng Phi phi tng x (Thn thc ni m tri gic cc vi t n ni khng th ni c hay khng) ---o0o--T Do Ch Nghip nh ni trn, khng phi l s phn, khng phi l mt nh mnh khng th thay i c. N cng chng phi l buc ta phi gt hi tt c nhng g ta gieo cho cn xng. Nhng hnh ng ca Nghip khng phi l tuyt i khng thay i c v ch c mt s t thi. Th d, bn mt vin n qua nng sng, ta khng th gi vin n quay v hay lm lch mc tiu ca n. Nhng thay v vin n ch hay vin n thp bn qua khng kh m l mt qu bng bng ng voi bn vo mt thm xanh bng phng ta c th dng cy gy chi bi da di chuyn qu bng, v sau ta c th chc ng sau n, v vi nhanh nhn v khng chc qu mnh, ta c th chy vng sang pha kia bn bi da, chc theo hng ngc li lm cho n chy thng ng hng v ngng li mt ch. Vi hnh ng sau bng

ci gy bi da, ta thay i, hay trong trng hp thun li, ta c th hon ton lm mt tc dng hnh ng trc y. Cng ging nh vy, Nghip hnh hot trong dng sui mnh mng ca i ngi. Cng vy, mt hnh ng ca Nghip ngy hm sau c th thay i hu qu ca nghip ngy hm trc. Nu khng vy, lm sao mt ngi c th thot khi tt c cc Nghip? Ngh lc t ni minh tip tc s vnh vin khng bao gi chm dt. Cho nn, con ngi c t do ch, v c kh nng un nn i sng mnh hay thay i nhng hnh ng. C n mt ngi ti li nht nhng vi thin ch v c gng c th tr thnh mt ngi o c nht. Ta c th bt c lc no thay i thnh tt hn hay xu hn. Mi s trn th gii k c chnh con ngi cng ty thuc vo hon cnh nu khng c hon cnh khng c g c th pht sanh hay tin ti hin hu. Cho nn con ngi c mt s t do ch tuy khng hn l tuyt i t do ch. Theo trit l Pht Gio, mi th, tinh thn hay vt cht, pht sanh theo nh lut v hon cnh. Nu khng nh vy, s hn lon v s ngu nhin ng tr. Tuy nhin vic nh vy khng th c, v nu khng, tt c nhng nh lut thin nhin m khoa hc hin i khm ph ra u bt lc. S tht, bn cht thc v hnh ng Nghip ca con ngi l tinh thn. Khi mt t tng hin ln trong tm ca mt con ngi nhiu ln, c mt khuynh hng nht nh tr li t tng . Khi mt hnh ng c thc hin nhiu ln, c khuynh hng nht nh ti din hnh ng y. Cho nn, mi hnh ng, tinh thn hay vt cht, c khuynh hng lun lun ny sanh ging nh vy, v quay tr li pht sanh. Nu mt ngi c t tng tt, ni li lng ho, hnh vi tt, hu qu tc ng n ngi s tng khuynh hng lng tt ni ngi , lm ngi tr thnh mt ngi tt hn. Nu tri li, ngi c hnh vi xu trong t tng, li ni hay hnh ng, ngi s t cng c khuynh hng xu, chnh ngi t mnh lm mnh tr nn ngi xu hn. tr thnh mt ngi xu, ngi y s hng v lm bn vi cc ngi xu trong tng lai, v phi chu tt c mi loi bt hnh ca i sng i vi hng ngi nh vy. Tri li, phn chnh ca c tnh cng tip tc ln mnh tt hn, ng nhin thu ht lm bn vo nhm ngi tt, vui hng lc th, tin nghi, khng b nhng chuyn bt ng, t ngt trong cuc sng con ngi bao hm trong x hi.

Trong trng hp vi ngi c vn ha, c n nhng ti li ln cng c th c gim thiu, trong khi vi ngi khng vn ha ti t cng pht sanh hu qu ln n mc ti a tuy theo hon cnh thun hay khng thun li. ---o0o--Nhng Bi Hc Dy Bi Nghip Cng hiu nhiu v Nghip lut, ta cng thy phi cn thn nh th no trong mi hnh ng, li ni, t tng, v trch nhim nh th no i vi ngi ng chng. Sng trong nh sng ca kin thc ny, chng ta hc c mt s bi hc t hc thuyt v Nghip. 1. Kin Nhn Bit Nghip lut gip ta rt nhiu, nu chng ta sng theo lut, khng iu hi g n vi chng ta nu chng ta lm theo lut, phc lnh n vi chng ta ng lc, chng ta hc c bi hc to ln v kin nhn, khng phi b kch ng m l ci khng kin nhn y km hm tin b. Trong khi au kh, chng ta bit chng ta phi tr n, chng ta bit, nu khn ngoan chng ta khng to thm au kh cho tng lai. Trong khi hoan h, chng ta cm n nhng iu th v, v hc hi, nu chng ta khn ngoan, chng ta cng tt hn na. Kin nhn em ha bnh, thnh cng hnh phc v yn n. 2. Tin Tng Lut ng, ton ho, th mt ngi hiu bit khng th b kh chu v lut y. Nu chng ta kh chu v khng c tin tng, n chng t r rng chng ta khng nm vng s tht ca lut. Chng ta thc s an n di i cnh ca lut, khng c g phi s hi trong tt c v tr rng ln ny ngoi tr nhng hnh vi lm ln ca chnh mnh. Lut lm con ngi ng vng trn i chn v tng lng t tin. Tin tng tng sc mnh, ch khng nhn chm ha bnh, v hnh phc ca chng ta, lm chng ta thoi mi, can m d i n u Lut cng l ngi bo v chng ta. 3. T Tin V qu kh lm chng ta thnh ngy nay, cho nn bi nhng g chng ta lm by gi s quyt nh tng lai. Hiu c s vic ny, vinh quang tng lai v tn, cho chng ta lng t tin, v khng cn khuynh hng ku gi s

gip bn ngoi, m thc ra chng c s gip no c, c Pht dy: "Thanh tnh hay khng thanh tnh do ni chng ta, khng ai c th thanh tnh ha ngi khc c" 4. Kim Ch ng nhin, nu chng ta nhn thc c ti li s tr v lm chng ta au kh, chng ta phi ht sc thn trng v vic lm, ni nng v ngh ngi, iu g khng tt khng thanh tnh v khng ng. Kin thc v Nghip s gi chng ta khng lm iu sai tri v li ch cho ngi khc cng nh cho chnh mnh. 5. Sc Mnh Cng ly hc thuyt v nghip lm mt phn ca i sng, chng ta cng c sc mnh, khng nhng ch ng tng lai, m cn gip ngi ng chng hu hiu hn. Thc hnh Nghip Lnh, khi pht trin y , chng ta c th vt qua ti li v gii hn, ph v tt c gng cm tri buc khng cho chng ta t mc tiu, Nit Bn. ---o0o--9 - NHNG CNG NNG V I CA PHP Tin S K.Sri. Dhammananda Li Pht dy thng c gi l Php (Dhamma hay Dharma). Li dy ny chng phi l mt khm ph hay mt c on truyn thuyt vi s quanh co thn hc. l Chn L lan trn trong V tr, l s khm ph duy nht ca mt i o s gic ng. Tuy nhin, Pht gio l thut ng hin c dng cho Php v c t tn sau khi khm ph ra. c Pht C m, nhn thc ra Chn L v ph bin chn l ny cho th gii. Chc chn c s kh khn cho mt ngi bnh thng thu trit c ng v tm h cn b vn c bi o tng. C nhiu cng nng trong Php khin Php tuyt vi v ton bch trong ngha cao cp nht ca thut ng ny. Tuy nhin c ba kha cnh v Php cn c ghi nhn. Kha cnh th nht l l thuyt phi c hc trong s thanh tnh ban s. Kha cnh th hai l s p dng thnh thc, s thc hnh li gio hun, sng theo li dy ca c Pht bng cch trnh tt c ti li,

lm iu thin v thanh tnh tm . Kha cnh th ba l pht trin tr tu, t c s hiu bit hon ton v s thc ca nhng hin tng. Trong s nhiu cc cng nng, su c tnh ni bt ghi trong cc bn vn c cn c ch xc. Nhng Php c Hnh ny c tng trong cc kha tng nim hng ngy ca ngi Pht T. K bnh dn bng ting Pali gii thch nhng Php c hnh y nh sau: Svakkhata Bhagavata Dhammo, Sanditthiko, Akaliko, Ehipassiko, Opanayiko and Paccatam Vedittabo Vinnuhi. Chi tit v nhng c dim ni bt ny c miu t v gii thch nh sau: ---o0o--1. Svakkhato Bhagavata Dhammo Thut ng ny c ngha l Php c khm ph ra v cng b bi c Th Tn. Php ny c coi nh cng nng chung ca tt c ba kha cnh Gio L, gi l l thuyt, s tu tp chn thnh v thu trit hon ton trong khi phn t ng cn li lin quan vi siu trn (lokuttara) gm c tm giai on t thnh qu v Nit Bn - coi nh cu cnh tuyt i ca Pht Gio. Php c gii thch cn k bi Gio Ch. Phn u xut sc, phn gia xut sc v phn cui cng xut sc. Khng c mu thun, khng c s t thm vo v cng khng chch hng. Cng nh mi git nc trong bin c ch c mt v, v ca mui mn, Php ch c mt, ch c mt v bt c lc no, v hnh phc Nit Bn. Php chn tht c ch ln . Mn hc v Php bt u vi Gii (Sila) tc hnh kim tt, vi nh (Samadhi), thc ca tm thanh thn, v vi Hu hay Tr Hu (Panna) pht sanh sau khi t c nh. Mun t kin thc v Php phi bt u vi vic nghin cu Php bng cch nghe nhng bi thuyt trnh thng thi gii thch cn k s phc tp ca n v hiu thu phng php p dng vo thc tin. Do s tu tp kin tr, ta c th loi b nhng trc tinh thn a n kt qu tm tr nn thanh thn, bnh tnh v hnh phc. Hon tt c trng thi tinh thn nh vy s dn ng cho vic t c kin thc cao hn gi l tu gic hay tu minh st (Vipassana). Kin thc ni tm ny khi pht trin vng vng tc t vinh quang hon ho ca s chng c rc r, iu c th t c ngay trong hin i.

Li gii ngha ca c Pht v chng sanh v th gii to thnh kiu mi nht v t tng con ngi. Cn c vo s khm ph trn cn bn s hiu bit hu l, khng dnh dp g n truyn thuyt thi i, c Pht i su vo ct ty Php v xut hin vi s khm ph v s hiu bit nm di tt c s hin hu c th nhn thc bng gic quan. Khng c ti hay c quyn, Ngi tuyn b Php- gio l thay th cho tt c gio l khc. Php khng lin quan g ti bt c ci g gi l thn thng ti thng, nhng c trnh by bi c Pht trn c s c nhn, tc ngi ny n ngi kia cho php hnh gi nhn nh v suy ngm cho chnh mnh nhng phng cch t gii thot khng cn tm n s gip bn ngoi. Php c trn hon v, v l mt li ch sng cn cho nhn loi t bt c ni no trn th gii vo bt c lc no. Tht ngha Ngi a ra s gii thch hu l v khoa hc ring ca Ngi v tt c nhng ngn ng trit l trc khi chng c em s dng trong gio l ca Ngi v Php. Chng hn trc c Pht, Nghip ch c ngha l hnh ng, nhng nay c ngha mi l mun ng sau hnh ng. Php cao thng khng ngng t co s bt cng nh ch ng cp khc nghit, n l v k th thn phn thp hn v ph n. c Pht chng bao gi l nh c ti m l v o S dn ch. Bt u vi Ba ni Nng Ta (Tirana), v cui cng dn n vic t c hnh phc Nit Bn, tn ca c Pht thy mnh ht sc an n di s hng dn v che ch ca Php uc tuyn b l - Savakkhato. ---o0o--2. Sanditthiko Sanditthiko em ngha l nu Php c nghin cu k, v mang ra thc hnh chn thnh, kt qu li ch s nhn thy ngay ti ch v ngay tc khc. Chng hn, ngay c mt ngi c, c th l mt tai ha thc s cho chnh hn v x hi, tm nng ta ni c Pht v Php, v bt u mt cuc sng mi, tt c nhng kh khn v lm than s chm dt. Nh c chng minh bng cuc i Hong A Dc Vng (Asoka), sau khi i theo Pht Gio, ng thay i t mt ngi cm quyn c c gi l Candasoka thnh mt ngi chnh ng Dhammasoka. ---o0o---

3. Akaliko Akaliko ng hu qu li lc t vic tu tp Php khng b chm tr. Php, mc d khong thi gian di t khi c tuyn b tri qua, vn nh mi v khng h hn g. Php tip tc tn ti song song vi t tng khoa hc mi nht. Nu c chn l, chn l y khng bao gi li thi. Php l Chn L y khng bao gi gi nua theo thi i v n miu t s tht nm di tt c hin tng hin hu trong lun hi. Tm li, Php ni rng th gian l bt toi nguyn v chnh ci tham ny l nguyn nhn khng trnh c v tnh trng cc bin c hin nay. Bin php cu cha s bt mn ny l loi b lng tham qua s tu tp tm yu t kho lo gi l Bt chnh o. ---o0o--4. Ehipassiko Ehipassiko l cng khai mi tt c mi ngi n xem, iu tra, nghin cu k lng Php, v nu cn ph bnh trc khi chp nhn v khng c iu g l hoang ng hay huyn b c. Php trong sch v trong sut nh pha l. N nguyn cht nh vng thoi. Chnh c Pht tuyn b: "ng chp nhn iu g ti ni, ch v knh trng ti m chp nhn l khng nn. Cng nh vng nguyn cht ch bit chc khi em th la hay mi ra bng mi, ging nh vy, Php ch nn chp nhn sau khi nghin cu k lng." S khng nh khng h s st ny cho php nghin cu k cng gio l chng t s v i ca c Pht, v chn l vng chc ca Gio Php tuyt vi. ---o0o--5. Opanayiko Opanayiko c ngha l tt c nhng ai trung thnh vi Gio Php, s bc vo con ng dn n ha bnh v hnh phc trng cu. Php cho bit c bn tng thnh qu t c bng cch pht trin theo th t lp lang. Php dn mn t tng ny n tng kia cho n khi gii thot ht tt c nhng rng buc v gng cm ca cuc sng. ---o0o--6. Paccattam Veditabbo Vinnuhi

Nhm t trn ng Php c lnh hi bi ngi tr. Khng ai c th thm nhp Php thay th cho ngi khc, ging nh khng ai c th lm cho ngi khc ht kht tr khi chnh ngi kht phi ung nc. Quan st thy c hai kha cnh c ngha trong thut ng ny: th nht, t gic ng c tnh cch c nhn, th nh, Gio Php ch c th thu trit bi ngi tr. c Pht khng phi l v cu th m l v thy - Ngi thy ch con ng cho ngi khc theo. Phn cn li l do c nhn lin h phi gi gii. Gi Gii (Sila), tu tp Thin nh (Samadhi), tp trung t tng v sau pht trin hu (Panna), tr tu trc gic gip cho c nhn thnh cng trong vic gii thot bng n lc ca chnh mnh. ---o0o--10 - NG N HNH PHC TI THNG Tng hp t nhiu ti liu Tt c mi ngi u mun c sung sng. Tt c mi ngi i tm hnh phc. Con ngi tm hnh phc ht thi i ny n thi i khc nhng chng bao gi tm thy trong ng li c tm kim bng cch thch nghi nhng iu kin ca th gii bn ngoi v khng lu g n th gii bn trong ca tm. Lch s th gii chng minh iu . Ci cch x hi, ci t kinh t, sa i lut php, canh tn chnh tr, tuy c tt v tnh ton k nhng cha bao gi mang c hnh phc hon ton v thc s cho con ngi. Ti sao? Khi mt m hon cnh bt toi nguyn ny c loi b, mt bt toi nguyn khc li xut hin, v khi bt toi nguyn ny c loi b th mt bt toi nguyn khc li hin ra. Ci xut hin v ti xut hin, ci pht sanh ri li tn i l ct li ca tt c s vt v hon cnh th gian. Khng bao gi c th c c vic sn xut hng lot hnh phc thc s. l mt iu g ring t v c nhn. iu n t bn trong ch khng phi bn ngoi. iu cng khng phi l v th gii bn ngoi m ta i tm kim hnh phc m l th gii bn trong ca tm. Khoa hc hin i tuyn b khng c g trong v tr ny tnh lng. Mi th u nng ng, mi th u chuyn ng. Khng c g ng nguyn mt ch. Chng ta hoc tin ln hoc li xung. Chng ta hoc tr nn tt hn, hnh phc hn hoc tin v hng ti li v tch ly phin no. Mun c

hnh phc th phi vt qua phin no. Mun thng lt phin no, c Pht ch cho nhn loi con ng dn n loi b phin no. Con ng ti hnh phc l ng Bt Chnh o cao qu. Con ng ny dc ai t chn vo trc khi ta c th gi l Con ng Bt Chnh o. Trong t "o" (ng) vn c ngh ngi no gim bc vo trc y. Con ng khng th t nhin hin hu. Ngi no phi trc tin ct rng, lm cho quang ng ri mi bc i c. Tng t nh vy, Bt Chnh o cao qu c t bc trc bi nhiu c Pht v cc bc A La Hn. c Pht khm ph ra con ng ny nhng khng to ra n, v n hin hu t qu kh xa xm. ng nhin l mt con ng c (Parana Magga). Bt Chnh o cao qu l Con ng phi bc vo. ng ny l mt iu thc tin thit yu. Mun bit v chng nghim chn l ny, ta phi gim bc vo con ng . Con ng ny cha ng mt s tp hp thn trng v khn ngoan tt c nhng iu kin quan trng tt yu cho vic pht trin tinh thn ca con ngi. Bt Chnh o c phn chia thnh ba nhm: Gii (Sila: hnh kim, o c), nh (Samadhi: k lut tinh thn), v Hu (Panna: tr tu). Con ng ny duy nht vi Pht Gio, v khc bit hn vi tt c tn gio v trit l khc. l tiu chun v tinh thn v hnh kim dn n chm dt kh au, phin no, v tht vng kin ton ha bnh, Nit Bn. Tm yu t ca Bt Chnh o l: HU: 1. Chnh Kin 2. Chnh T Duy GII: 3. Chnh Ng 4. Chnh Nghip 5. Chnh Mng NH: 6. Chnh Tinh Tn 7. Chnh Nim 8. Chnh nh

Nhc n con ng ny, trong bi thuyt ging u tin, c Pht gi con ng ny l Trung o (Majjihima patipada), v n trnh hai cc oan. Qu say m lc th nhc dc trn tc thp hn dn n tai hi l mt cc oan, t hnh xc di hnh thc tu kh hnh lm cho au n, thp hn dn n tai hi l mt cc oan. Ta phi nh rng 'con ng' ch l cch din t bng by. Theo quy c chng ta ni v i trn con ng, trong ngha ngha tt cng, tm bc c ngha tm yu t tinh thn. Chng ph thuc v lin quan ln nhau v mc cao nht, chng hnh hot ng thi, chng khng hot ng ln lt theo s th t. Ngay c mc thp, mi yu t c m v chnh kin mt mc no , v l ch o ca Pht Gio. Vi li ni mnh m, c Pht cnh co tn khng c ch ch vo sch v nh sau: - D tng nhiu kinh, m khng hnh ng ph hp, con ngi v ny ging nh ngi chn b m tru b khng phi ca mnh (khng c c sn phm v b). Ngi khng c phn thnh qu ca mt ngi tnh lng. - D tng kinh t, nhng hnh ng ng theo gio l, b tham, sn si, c chnh kin, tm ngi hon ton gii thot, khng vng mc iu g ngay by gi v sau ny, ngi c phn thnh qu ca ngi tnh lng. (Kinh Php C) S t c mc tiu cui cng ca Pht Gio (Nit Bn) khng i hi s tinh thng trit l su xa v thm thy ca Pht Gio. iu i hi l s pht trin khng ngng tm qua qu trnh o c v thin nh. c Pht tuyn b: "Gi gii v rn luyn tm , ta chng nghim kin thc dn n gii thot". ---o0o--Gii Vy th, gii, cn c trn tnh thng yu v lng t bi, gm c ba yu t ca Bt Chnh o. l Chnh Ng, Chnh Nghip v Chnh Mng. c Pht dn gii gio l ca Ngi v li ich cho chng sanh, v hnh phc cho chng sanh xut pht t lng t bi cho th gii.

Gii, giai on tin khi ca Bt Chnh o, cn c vo lng t i ny. Ti sao ta nn km hm, khng hm hi v cp bc ngi khc? Phi chng v thng chnh mnh v ngi khc? Ti sao ta nn cu tr k ngho k thiu thn v nhng ngi trong nguy khn? Phi chng v lng t bi vi h? Trnh ti li v lm iu thin l chc nng ca gii, chun tc hnh kim o c dy trong Pht Gio. Chc nng ny khng bao gi lm mt gi tr lng t i. Gii bao gm nhng c tnh ca tm nh thng yu, nhn nhn, khoan dung, hiu tho, nhn t, v vui v vi s thnh cng ca ngi khc. Theo Pht Gio mt ngi hon ho phi pht trin hai c tnh bng nhau: mt mt t bi v mt mt tr tu. Ni y t bi tng trng bng tnh thng yu, nhn t, t t, khoan dung, v nhng c tnh cao qu nh vy v mt cm xc hay nhng c tnh ca con tim, trong khi tr tu ng v mt tr thc hay c tnh ca tm . Nu mt ngi ch pht trin mt cm xc v khng lu n phn tr thc, c th tr nn mt ngi ngc tt bng; trong khi ch pht trin mt tr thc, khng lu mt cm xc, c th tr thnh mt ngi tri thc nhn tm khng c s thng cm vi ngi khc. Cho nn mun hon ton, ta phi pht trin ng u c hai. Chnh Ng c ngha khng: * ni di, * ni xu, vu khng v ni nng c th mang sn hn, th on, chia r v bt ha gia c nhn hay nhm ngi. * ni li cc cn, th l, khng l , him c v nhng li s nhc, v * chuyn phim, chuyn bp xp v ch v di dt, ngi l di mch. Khi ta gn gi khng ni nhng li sai tri v c hi nh vy, ng nhin ta ni iu chn tht, dng nhng li ni thn hu v nhn c, vui v v lch s, c ngha v ch li. Ta khng nn ni ba bi: li ni phi ng lc v ng ch. Nu khng ni c iu ch li, ta nn gi im lng cao thng. Chnh Nghip l gn gi khng: * git, * trm cp, v * t dm, nn trau di t bi, ch ly khi c cho, v sng thanh tnh v trong sch.

Chnh Mng l b li sng sai tri mang tai hi v kh au cho ngi khc: Bun lu * sng ng v v kh gy cht ngi, * sc vt git tht, * ngi (tc mua bn n l lan trn trong thi c Pht) * cc th nc ung c cht say; v * thuc c v nn sng bng ngh nghip khng ai ch trch, khng lm hi mnh, hi ngi. Ta c th nhn thy r rng ni y Pht Gio chng li mnh m bt c hnh thc chin tranh no, bun bn sng ng v v kh git ngi l mt ti li v l phng cch kim sng bt chnh. Nn hiu rng o c v hnh kim lun l (Gii) ca Pht Gio nhm vo vn ng mt i sng hnh phc v hi ha cho c nhn v x hi. Gii c coi nh nn tng cn thit cho tt c t qu v tinh thn cao hn. Tinh thn khng th pht trin c nu khng c lun l cn bn y. Nhng nguyn tc lun l ny mc ch lm x hi an ninh bng cch vn ng on kt, ha hp, s quan h ng n gia ngi dn. Trong Pht Gio, o c cha phi l mc ch. N ch l mt phng tin i n mc ch. Hnh kim ton ho tch ra khi mc ch, khng tin v mc ch mong mun, c rt t ngha t quan im ca ngi Pht T. Khng ch ti li m iu thin cng phi c siu vit. C n gio l ca Ngi phi siu vit. c Pht so snh gio php ca Ngi vi mt ci b s dng bi chng ta Nissaranatthaya tc ch vi mc ch vt qua sng, v Nagahanatthaya - tc khng phi gi b li. Khi chng ta sang c b bn kia, chng ta khng cn phi mang theo ci b y na. B phi c b li. ---o0o--K Lut Tinh Thn Tip theo l k lut tinh thn gm c ba yu t trong Bt Chnh o l Chnh Tinh Tn, Chnh Nim v Chnh nh. Chnh Tinh Tn l s n lc kin tr: * ngn chn cc t tng ti li v bt thin cha pht sanh,

* loi b nhng t tng ti li pht sanh, * lm cho pht sanh v pht trin t tng thin cha pht sanh, v * y mnh, cng c t tng thin pht sanh. Cho nn chc nng ca Chnh Tinh Tn l thn trng, kim sot tt c nhng t tng khng lnh mnh, trau di, thc y v duy tr t tng thin v trong sch pht sanh trong tm con ngi. Ngi khn ngoan lm ch li ni v hnh ng nh Gii (sila) gng sc nghin cu k lng t tng v cc yu t tinh thn ca mnh, v trnh lm ri t tng. Chnh Nim l lun tnh thc, ch v lu tm n: * nhng hot ng ca thn (kaya), * cm gic hay cm ngh (vedana), * nhng hot ng ca tm (citta), v * kin, t tng, quan nim v php (dhamma) Tu tp v tp trung hi th (anapanasati) l mt trong nhng phng php rn luyn c quan h vi thn pht trin tinh thn. C mt vi phng cch khc pht trin s ch lin quan n thn - nhng phng php v thin. V cm gic v cm ngh, ta nn tnh thc vi tt c cc dng cm gic v cm ngh, hi lng, khng hi lng v cm gic khng r rt, chng pht sinh v bin i trong ta nh th no. V hot ng ca tm, ta nn tnh thc xem c phi tm ta c y dc vng hay khng, c sn hn hay khng, c la di hay khng, c xao lng hay tp trung vn vn.. Theo cch , chng ta nn gic tnh xem tt c nhng hot ng ca tm xut hin v bin i nh th no. V kin, t tng, quan nim v php, ta nn bit bn cht ca chng, chng xut hin v bin i ra sao, pht trin ra sao, b nn v tiu dit ra sao vn vn. iu th ba v l yu t cui cng ca K Lut tinh thn l Chnh nh dn n bn giai on ca Thin, thng c gi l nhp nh. tng th nht, nhng ham mun say m, v mt s t tng bt thin nh dm dc, c , bc nhc, lo lng, bn chn, v nghi ng b loi b, v cm ngh vui v hnh phc c duy tr vi mt s hot ng tinh thn. tng th hai, tt c

nhng hot ng tinh thn b loi b, tnh lng v nht im tm pht trin, v cm ngh h lc, hnh phc vn cn. tng th ba, cm ngh h lc, l mt cm gic tch cc, cng bin i, trong khi khuynh hng h lc vn cn thm vo s thanh thn trong tm. tng th t, tt c nhng cm gic, c dn hnh phc hay khng hnh phc, vui v phin no, bin i, v ch cn li s tnh lng thanh tnh v tnh thc cn li. Cho nn tm c hun luyn, rn luyn v pht trin nh Chnh Tinh Tn, Chnh Nim v Chnh nh. ---o0o--Hu Hai yu t cn li l Chnh Kin v Chnh T Duy thuc v Hu. Chnh T Duy gm t tng bao hm cc ngh v t b trn tc, thin ch, t bi hay khng lm hi. Nhng t tng ny phi c trau di v m rng ti tt c cc chng sanh khng phn bit ging ni, ng cp x hi, b ny phi kia. V chng bao gm tt c nhng iu cn thit nn khng c gii hn. Nhng t tng cao qu nh vy khng th c c ni mt ngi v k, ch bit mnh. Mt ngi c th l thng minh, uyn bc, v hc rng, nhng thiu t tng chnh ng, theo nh gio l ca c Pht, ngi l ngi ngc nghch (bala) khng phi l mt ngi hiu bit chnh ng v tu gic. Nu nhn s vt vi nhn thc v cm, chng ta s hiu rng ham mun v k, sn hn v bo lc khng th i i vi Tr Hu thc s. Chnh Kin v Hu (Tr Hu) bao gi cng thm nhun vi t tng chnh ng, khng bao gi lm mt chng. Chnh Kin l hiu bit s vt chng ng l nh th, T Diu gii thch s vt chng ng nh th no. Cho nn Chnh Kin ch yu l hiu r T Diu . S hiu bit ny l tr tu cao c nht nhn thy S Tht Ti hu. Theo Pht Gio c hai loi hiu bit: Ci m ta thng gi hiu bit l kin thc v mt s tch ly ca tr nh, mt s tm thu tr thc ca mt vn theo mt s d kin. iu ny gi l 'ci-bit-ph-hp'. N khng su lm. Hiu bit tht su xa gi l 'thm nhp' (pativedha), nhn s vt theo ng bn cht, khng phi tn v nhn hiu. S thm nhp ny ch c th c c

khi no tm gt ra c ht nhng bt tnh v hon ton pht trin qua thin nh. Chnh Kin hay thm nhp Tr hu l kt qu ca s tu tp thin nh khng ngng, kin tr hay s trau di cn thn v tm. Mt ngi c Chnh Kin khng th c mt quan im m mt v hin tng, vi ngi khng th cn nhim nhng bt tnh v t c s gii thot khng lay chuyn v tm. ---o0o--i Theo ng o Nhng li dy ca c Pht gii thch chc nng, mc ch cua vic trau di c hnh, k lut tinh thn, v tr tu. Gii thot c ngha l kinh nghim sng v s chm dt c ba nguyn nhn gc r ti li, Tham Sn Si v v minh tn cng vo tm con ngi. Nhng nguyn nhn gc r y phi c loi b bng gii hnh, k lut tinh thn v tr tu. Cho nn r rng gio l ca c Pht nhm vo s thanh tnh ha cao nht, tinh thn lnh mnh ton ho, thot khi tt c nhng thi thc u. Vy th s gii thot ny khi nhim tinh thn, khi c , hon ton v tuyt i nm trong tay ca chnh mnh ch khng phi ngi no khc hay thn thnh. Ngay c n c Pht ti thng cng khng chuc con ngi khi cc gng cm ca cuc sng ngoi tr ch cho ngi y bit con ng. Con ng Gii, nh, Hu i khi c tham chiu nh Tam (v lu) hc (tividhasikkha), mt trong ba cng khng phi l mc ch, mi mt ch l phng tin i n mc ch. Mt khng th hot ng c lp ring r m khng ty thuc nhng ci kia. Ging nh trng hp mt king ba chn s ng khi mt chn b ly i, ni y cng vy, mt khng th hot ng c nu khng c s h tr ca nhng chn kia. Ba ci cng nhau hnh hot, ci ny h tr ci kia. Gii hay o c cng c K lut tinh thn, v K Lut tinh thn (nh) n lt y mnh Hu (Tr Hu). Tr hu gip ta nhn r s vt - nhn i ng nh n l th - phi nhn i sng v tt c s vt thuc i sng pht sanh v mt i ra sao. Mc d kin thc khoa hc ln mnh vng vng, con ngi trn th gii vn bn chn v nhc nhi vi s hi v bt mn. H vn say sa vi lng ham mun thch c ni ting, c ca ci, quyn hnh, v lm va lng gic

quan. Th gii hn lon ny vn si ng vi hn th, ng vc, ham mun v k, v bo lc, lc ny cn thit hn bao gi ht thng ip tnh thng v hiu bit ca c Pht, Bt Chnh o, dn n vic chng nghim Nit Bn. Ch c kin thc v con ng khng thi, tuy y , s khng kt qu. Trong trng hp ny, bn phn ca chng ta l phi theo con ng v gi ly n. ung nhin con ng ny l kh khn nhng chng ta lun lun ch v gic tnh hon ton, bc vo tng bc mt, mt ngy no chng ta s ti ch. a tr hc ng hc i cng gp kh khn. Cng vy, c nhng v nhn tri qua giai on ny n giai on khc tuy chng cht nhiu tht bi nhng cui cng vn i n thnh cng. l con ng dn n s chng nghim S Tht Ti Hu, t do hon ton, hnh phc, ha bnh nh s ton ho v lun l, tinh thn. T bn tng trnh tm tt ny, ta c th nhn thy l cch sng phi theo, tu tp v pht trin bi mi c nhn. l s t k lut v thn, khu v tm , s t pht trin v s t thanh tnh ha. Con ung ny khng c lin quan g n nim tin, cu nguyn, sng bi, hay l nghi. ---o0o--(III) - PHT GIO V I SNG 11 - S THT CA CUC I Ha Thng Narada Mahathera Chng ta sng trong mt th gii chao o khng qun bnh. N khng y hoa hng m cng chng hon ton gai gc. Hoa hng mm mi, p v thm ngt, nhng trn cng cy hoa mc th y gai. V hoa hng, ta qung i vi gai. Tuy nhin, ta khng coi r hoa hng v chuyn hoa hng c gai. Vi ngi lc quan, th gii ny tuyt i l ti vui nh hoa hng; vi ngi bi quan, th gii ny hon ton gai gc. Nhng vi ngi thc t, th gii khng hon ton ti vui nh hoa hng m cng chng hon ton gai gc. N y dy hoa hng p v gai nhn. Mt ngi hiu bit khng say m bi ci p ca hoa hng, nhng nhn n nh ng n l nh vy. Bit r bn cht ca gai, ngi nhn chng ng l nh vy, v cn thn khi b gai lm au.

Ging nh qu lc n lun lun chuyn ng t phi sang tri, bn hon cnh thun tin v bn hon cnh khng thun tin lan trn trong th gii ny. Bt k ai, khng cha mt ngi no, u phi trc din vi cc hon cnh y trong dng i. Nhng hon cnh y l: * c (labha), v thua (alabha) * danh d (yasa) v mt danh d (ayasa) * thng (pasamsa) v pht (ninda) * hnh phc (sukha) v kh cc (dukkha) ---o0o--c v Thua Cc doanh nghip, theo nguyn tc, phi l thuc vo c hai l v li. ng nhin thy tha mn nu c hay c li. Trong iu ny t n khng c g sai c. Li nhun nh vy sinh mt l thch m mt ngi bnh thng hay sn tm. Khng c nhng giy pht lc th, tuy ch l tm thi, cuc i khng ng sng. Trong th gii tranh ua v chao o ny, ngi ta phi c vui hng mt loi hnh phc no lm con tim sung sng. Hnh phc nh vy, d l vt cht, dn n khe mnh v sng lu. Vn pht sanh trong trng hp thua l. Li th ci, nhng thua l th khng. Thua l lm cho tinh thn thng kh v i khi c khuynh hng t t pht sanh khi thua l khng th chu ng c. Trong trng hp tri ngang nh vy, ta phi t ra c tinh thn mnh, can m, duy tr tinh thn qun bnh thch hp. Tt c chng ta u lc ln lc xung trong khi tranh u vi i. Ta phi sn sng chp nhn iu tt cng nh iu xu. Nh vy ta s t tht vng. Trong thi c Pht, mt mnh ph qu phi cng dng n cho Ngi X Li Pht v mt s ch tng. Trong khi ang dng thc phm cng dng, b nhn c giy bo tin bt hnh xy ra cho gia nh b. Khng cht ri lon, b bnh tnh b l th vo ti ri vn tip tc dng thc n n qu thy nh khng c chuyn g xy ra. Mt n t mang mt bnh qu sa dng qu thy, v trt t v lm v bnh sa. Ngh rng b ny s khng khi phin no v bnh sa qu b v, Ngi X Li Pht lin khuyn gii b v ni rng tt c nhng g c th v c th mt ngy no cng s b v. B ni: "Th no l ci mt khng ng k? Ti va nhn c tin bt hnh xy ra cho gia nh ti. Ti chp nhn, ti vn bnh tnh. Ti vn

tip tc hu h qu Ngi mc d nhn c tin bun". S dng cm ca ngi n b can m ny ng c ca ngi. Mt ln, c Pht i kht thc ti mt lng. Do s can thip ca Mara, ma vng ti li, c Pht khng nhn c cht n no c. Khi Mara hi Ngi kh chm bim, "Ngi c i khng?". c Pht vui v gii ngha thi tinh thn ca nhng ai thot khi mi chng ngi, Ngi p: "Sung sng thay, chng ta sng khng b iu g chng ngi. Ta thng sng an vui nh cc v thn ci tri Quang m". Mt dp khc, c Pht v cc t ca Ngi an c vo ma ma ti mt lng theo li mi ca mt ngi B La Mn, ngi ny qun hn bn phn tip t vt thc cho c Pht v Tng Gi. Trong sut ba thng, Ngi Mc Kin Lin phi xung phong dng thn thng i xin n, th m c Pht khng h c mt li phn nn v chu dng c kh ca nga do mt ng li nga cng dng. Thua l ta phi vui v cam chu vi ci hng ca ng nam nhi. Bt hnh ta phi i u vi chng, v thng l c nhm ch khng mt mnh. Ta phi trc din vi chng vi bnh thn v ly n lm mt c hi trau di c hnh cao siu ny. ---o0o--Danh D v Mt Danh D Danh d v mt danh d l mt cp hon cnh trn th khng th trnh c m ta phi ng u trong i sng hng ngy. Danh d hay ni ting, chng ta thch th, mt danh d chng ta ght. Danh d lm tim ta vui sng; mt danh d lm tim ta bun au. Chng ta ham thch tr nn ni ting. Nhiu ngi ao c thy hnh nh ca mnh trn tp ch bng bt c gi no. Chng ta ht sc vui mng, khi thy nhng hot ng ca chng ta tuy khng ngha l g, li c em ra qung b. i khi chng ta tm s qung b qu mc. Nhiu ngi li lo lng khi thy hnh ca mnh trn cc bo ch. Mun c danh d, nhiu ngi sn sng lo lt hay cho cc mn tin ln lao cho nhng ngi c quyn hnh lm cho thin h bit n, mt s ngi trng by lng ho tm bng cch cng dng c trm thy tu hay nhiu hn na;

nhng h li hon ton lnh nht trc s au kh ca ngi ngho, k thiu thn ni xm ging. l nhng nhc im ca con ngi. a s c nhng ng c kn o. Nhng ngi v tha hnh ng khng v li rt him trn th gii ny. Hu ht ngi trn tc u gi b mt dng khi cn n. Vy th, ai l ngi hon ton tt? C bao nhiu ngi tht tm trong sch v nhng ng c ca h? C bao nhiu ngi tht s c lng v tha? Chng ta khng cn i sn tm danh ting hay danh d. Nu chng ta ng c danh d, danh d s n chng cn phi tm cu. Con ong b thu ht bi hoa nng tru mt. Hoa khng mi ong. Qu l ng, chng ta t nhin cm thy hnh phc, v cn hn th na, cc k sung sng khi danh ca ta lan xa lan rng khp. Nhng chng ta phi nhn thc rng s ni danh, danh d v vinh quang y s qua i. Chng tiu tan v long trong khng kh. V mt danh d th ra sao? Mt danh d khng khoan khoi g cho tai nghe v tm . Chc chn chng ta xao xuyn khi nhng li th l hay bt knh chc vo tai ta. Ci au ca tm cn to ln hn khi ci gi l bo co bt cng v sai hon ton. Thng phi mt nhiu nm mi xy c mt ta nh lng ly. Trong mt hay hai pht, vi v kh ph hoi hin i d dng lm ta nh tiu tan. Phi mt nhiu nm hay sut c i mi xy dng c s trng vng. Trong nhy mt tn tui kh khn mi to nn c th b h hoi. Khng ai c c min tr trc li nhn xt tn ph bt u vi ci "nhng". Phi, ng ta rt tt, ng ta lm ci ny ci kia, nhng ton b h s tt ca ng ta b nhum en bi ci gi l "nhng". Bn c th sng mt i nh c Pht nhng khng c min tr nhng li ph bnh, tn cng v lng m. c Pht l ngi ni ting nht, nhng cng l ngi b ni xu nht thi by gi. Mt s ngi chng i c Pht phao tin mt ph n thng ng m trong tu vin. Tht bi trong v mu toan hn h ny, chng phao tin n trong dn chng l c Pht v cc t ca Ngi git cht ngi n b v chn xc trong ng rc hoa tn ho trong tu vin. Nhng k m mu sau ny xc nhn chnh chng l th phm.

Khi s mng lch s ca Ngi thnh cng, v khi nhiu ngi n xin th gio vi Ngi, nhng k th ph bng Ngi ni Ngi cp m ca nhng a con, chia la v chng, v cn tr s tin b ca quc gia. Tht bi trong tt c m mu lm tn thng c tnh cao thng ca Ngi, ngi anh em h vi Ngi, B t a, mt t ganh ght Ngi, m mu git Ngi bng cch ln mt tng t trn cao nhng tht bi trong mu toan ny. Nu l s phn bun phin ca c Pht khng t vt, ton bch, vy s phn s th no vi mt con ngi bnh thng cha hon ho? Bn cng tro cao bao nhiu, bn cng lm cho ngi khc n. Sau lng bn l ra nhng mt bn b che lp. Th gii soi mi s ph by nhng nhc im v lo u ca bn nhng pht l c hnh ni bt ca bn. Gi thi ci v i nhng gi li ht, ci lc, tri li gi li phn th nhng thot i nc. Ngi vn ha ly ci tinh t v b i ci th, ngi khng vn ha ly ci th nhng b i ci tinh t. Khi bn b xuyn tc mt cch c hay khng, hy nh n li khuyn ca Epictetus nghi hay ni nh sau ", bi s hiu bit hi ht ca h v ci kin thc yu t ca ti, ti b ph bnh cht t. Nu ti bit nhiu hn na, t hn ti s b buc ti nghim trng hn v ln hn nhiu." Khng cn thit phi ph phm th gi ci chnh nhng bo co sai lm tr phi nhng hon cnh bt buc bn cn thit s sng t. K ch s hi lng khi nhn thy bn b au. l iu k ch mong mun. Nu bn dng dng, nhng xuyn tc nh vy s ri vo nhng l tai ic. * Thy li ngi khc, ta nn c x nh mt ngi m. * Khi nghe thy nhng li bnh phm bt cng ca ngi khc, chng ta nn x s nh mt ngi ic. * Ni xu v ngi khc, ta nn c x nh ngi ngu. * Khng th no c th ngn chn nhng li buc ti, tin n v r tai sai lm. Th gii y ry chng gai v si . Khng th no chuyn chng ht i c. Nhng nu chng ta phi bc vo nhng chng ngi y, thay v c

gng loi b chng i l khng th c, hy theo li khuyn nn mang mt i giy bc cho khi b au. Gio php dy: *Ging nh s t khng run s trc nhng ting ng *Ging nh lung gi khng bm vu vo mt mt li. *Ging nh hoa sen khng b hi tanh bi bn ni n mc ln. * i lang thang mt mnh nh con t gic. * Nh cha sn lm, s t khng h bit s. Do bn cht chng khng s hi trc nhng ting rng ca cc con vy khc. Trong th gii ny, chng ta c th nghe nhng bo co tri ngc, li kt ti sai lm, li nhn xt hn ca nhng ging li bung lung. Ging nh s t, ta khng nn nghe. Ging nh ci bu m rang (n by) nm ra ri s quay v ch c, tin n sai lm s chm dt ni chng pht sanh. * Ch sa, nhng khch l hnh vn tin bc. Chng ta ang sng trong mt th gii vn c bn nh. Nhiu a hoa sen mc t nhng khng nhim bn nh, chng t im th gii. Ging nh hoa sen, ta c gng sng cuc i cao thng khng ai ch trch c, khng quan tm ti bn nh c th nm vo chng ta. * Chng ta ngh s b nm bn nh thay v hoa hng. Nh vy chng ta khng b tht vng. * D kh khn chng ta n lc trau di khng luyn chp. Mt mnh chng ta n, mt mnh chng ta i. Khng luyn chp l hnh phc trn th gii ny. * Khng quan tm dn nhng mi tn c phng ra bi ging li bung lung, mt mnh chng ta lang thang phc v ngi khc vi ht kh nng. * Tht l l lng nhng v nhn b ph bng, ni xu, u c, hnh xc v b bn. Nh hin trit v i Socrates b u c. Jesus Christ cao thng b ng inh tn nhn trn thp t gi. Mahatma Gandhi khng hi ai b bn.

Vy th, nguy him l mt ngi thin? ng! Trong khi cn sng h b cng kch, tn cng v b git. Sau khi cht h c tn sng nh thn thnh v vinh danh. i trng phu khng mng ti danh d hay mt danh d. H khng ri tr khi b cng kch hay ph bng v h lm khng phi mun c tn tui hay danh d. H khng mng ti ngi khc cng nhn hay khng cng nhn s phc v ca h. Lm vic, h c ton quyn nhng khng phi l hng ci qu ca vic lm y. ---o0o--Khen v Ch Khen v ch l hai hon cnh trn th c nh hng nhn loi. iu t nhin l ta hnh din khi c khen v bun phin khi b ch. V khen v ch, c Pht dy, ngi tr th trc khen v ch. Ging nh tng vng chc, khng b lung lay bi gi, ngi vn ng vng khng lay chuyn. Khen, nu ng gi rt bi tai. Nu khng ng gi, nh trng hp nnh b, tuy thch th m l la bp. Nhng c tt c nhng vang vng khng to nh hng g nu chng khng n tai chng ta. T quan im trn th, li khen bay xa. Bng cch khen mt cht, mt c n c th d dng t c. Mt li khen o c li cun thnh gi khi ta ni. Nu, lc bt u, din gi ca ngi thnh gi, din gi s c thnh gi lng tai nghe. Ngay lc ban u nu din gi ph bnh thnh gi, s p ng s khng c toi nguyn. Ngi c vn ha khng cn n nnh b, v cng khng mong mun c ngi khc nnh b. Ci ng khen, h khen khng k. Ci ng trch, h trch khng khinh thng m v mun sa i ngi. Nhiu ngi bit c Pht rt thn, tn dng c hnh ca Ngi theo ng li ring ca h. Mt U Ba Li, mt nh triu ph, mt tn mi rt tng tn, tn dng c Pht theo cch ng khu k ra hng trm c hnh ty hng. Chn c hnh v chn gi tr thi Ngi vn c tng nim bi tn nhn vo hnh nh ca Ngi. Nhng c hnh y l ti thin nh cho ngi sng o. Nhng c hnh ng ca ngi ny vn l mt cm hng v i cho tn .

V ch th ra sao? c Pht ni: "Ngi ni nhiu b ch. Ngi ni t cng b ch. Ngi im lng cng b ch. Trong th gii ny khng ai l ngi khng b ch!" Ch dng nh l mt di sn chung ca nhn loi. a s ngi trn th gii nhn xt c Pht l v k lut. Ging nh con voi lm trn phi chu tt c nhng mi tn bn vo n, cng vy, c Pht chu au kh vi tt c nhng li chi ra. K la di v c c ch chc tm kim ci xu m khng bao gi tm ci tt v ci p ca ngi khc. Tr Pht ra khng c ai hon ton tt. Khng mt ai hon ton xu. C ci xu trong ci tt nht ca chng ta. C ci tt trong ci xu nht ca chng ta. Ngi t gi c lng thinh ging nh mt ci chung nt rn khi b tn cng, chi bi, v lm dng, c Pht tn thn: "Ngi ang ngay ti Nit Bn d rng cha t c Nit Bn". Ta c th lm vi nhng ng c tt p nht. Nhng th gii bn ngoi thng hiu sai ngi v cho ngi l do m ngi cha tng bao gi ngh ti. Ta c th phc v v tn tnh gip ngi khc vi tt c kh nng, i khi mang cng lnh n hay phi bn vt hoc ti sn cu mt ngi bn gp kh khn, nhng sau ny, ci th gii la o c to thnh vi nhng ngi c gip li tm li ngi gip, hm da, lm nh nhuc lng tt v vui mng trc s suy sp ca ngi y. Trong nhng cu chuyn trong Jataka c ni n Guttila, mt nhc s ht lng dy bo t khng my may du gim, nhng ngi t tr tui v n ny tht bi khng c gng thi ua vi thy m lm hi thy. C ln, c Pht c mt ngi B La Mn mi v nh cng dng. c mi nn c Pht n nh ng ta. Thay v lm cho Ngi vui, hn d tha m c Pht bng nhng li ht sc th tc. c Pht t tn hi: "Ny ng B L Mn, c phi khch n thm nh ng khng?"

"Phi" hn tr li. "ng lm g khi khch n?" ", ti sa son mt ba tic thnh son." "Nhng nu khch khng ti c?" "Chng ti phi vui v chia nhau n ." "Tt, ny ng bn B la mn, ng mi ta n y cng dng m ng li i x vi ta bng nhng li tha m. Ta khng nhn cht no c. Lm n nhn li." c Pht khng tr th. "Khng tr th", c Pht khuyn khch. "Hn th khng th chm dt c hn th m ch c tnh thng yu mi chm dt c hn th". Khng c mt v o s no c ht sc ngi khen m cng b kch lit cng kch, chi ra v ch trch nh c Pht. S phn ca v nhn l nh vy. c Pht b buc ti git mt ph n vi s gip ca cc t ca Ngi. Nhng ngi khng phi l Pht T ph bnh Ngi v cc t Ngi rt thm t n ni Ngi A Nan (th gi ca Ngi) tha vi Ngi nn di chuyn ti mt lng khc. "Ny A Nan, nu nhng ngi dn lng y cng ngc i chng ta th sao?" "Tha Th Tn, chng ta li di chuyn ti mt lng khc na". "Ny An Nan, tt c x n ny cng khng c ch cho chng ta dung thn. Hy kin nhn. Nhng ngc i, chi mng s t ng chm dt". Magandinya, mt cung n c s bt bnh vi c Pht v ni xu n b mt hp dn ca mnh khi cha nng, v v minh, mong mun g nng cho c Pht. Cung n ny thu nhng ngi say ru i tha m c Pht trc cng chng. Vi mt s bnh thn hon ton, c Pht chu ng nhng li chi bi.

Chi bi l mt s thng tnh trong nhn loi. Bn cng lm vic bao nhiu, cng tr nn v i, bn cng phi chu ng chi bi v s nhc. Socrates b chi ra ry la bi chnh v ca ng. Bt c lc no ng ra ngoi gip ngi khc th ngi v hp hi ny trch mng ng. Mt hm b khng c khe nn khng lm c nhim v? ng nghch thng l ny. Hm y Socrates ra khi nh vi mt b mt bun thm. Bn b hi ti sao hm nay ng bun. ng tr li ngy hm nay v ng khng trch mng ng v khng c khe. "ng phi vui sng v khng b ry la ngy hm nay ch " Bn ng nhn xt. ", khng phi th. Khi v ti ry la ti, ti c dp thc hnh kin nhn. Hm nay ti mt dp tt . l l do ti sao ti bun". Nh trit l ny tr li nh vy. l nhng bi hc ng nh cho tt c mi ngi. Khi b chi bi, chng ta nn ngh rng y l nhng dp chng ta thc hnh kin nhn. Thay v bc mnh, chng ta nn bit n k th. ---o0o--Hnh Phc v Kh au Hnh phc v kh au l cp cui cng v s i nghch. Chng l nhng yu t mnh m nht nh hng n nhn loi. Ci g mang thoi mi l hnh phc (sukkha), ci g mang kh khn l kh au (dukkha). Hnh phc bnh thng l tha mn s khao kht. Ngay khi iu mong mun t c, th ta li mong mun mt loi hnh phc khc. Cho nn lng thm mun ch k ca chng ta khng bao gi tha mn. S vui hng lc th nhc dc l th hnh phc cao nht v duy nht ch thy ni nhng ngi bnh thng. Chc chn c nhng lc hnh phc trong lc mong i t c, tha mn v nhng k nim v lc th. Loi hnh phc ny c vng bi ngi theo ch ngha nhc dc, nhng ch l o nh v ph du.

C th s hu vt cht em hnh phc thc s hay khng? Nu ng nh vy, hn cc nh triu ph khng bao gi cm thy chn nn trong i. Trong mt s quc gia t c n nh cao trong tin b vt cht, nhng mt s ng li au kh v bnh tinh thn. Ti lm sao li nh th nu tch ly vt cht c th em hnh phc? Quyn lc thng tr th gii c th em hnh phc thc s khng? Alexander tin qun chin thng vo n , thn tnh t ai trn ng tin qun, th di v khng c nhiu t ai hn na chinh phc. Nhiu i sng ca cc chnh khch s dng quyn lc b lm nguy. Trng hp bi thit ca (Thnh) Mahatma Gandhi v (Tng Thng) John F. Kennedy l nhng th d in hnh. Hnh phc thc s tm thy trong ni tm ch khng phi tm thy ni ca ci, quyn th, danh vng, hay chin thng. Nu nhng ca ci chim hu bng v lc hay s dng vo mc ch sai lm, hay c nhn bng luyn chp, chng ch l nguyn nhn ca au n v phin no cho s hu ch. Ci hnh phc vi ngi ny c th khng hnh phc vi ngi khc. Tht v ru vi ngi ny c th l thuc c vi ngi kia. c Pht nu ln bn loi hnh phc cho ngi c s. Hnh phc c sc khe, ca ci, sng lu, p , vui v, sc mnh, ti sn v con ci. vn vn... Ngun sui hnh phc th hai l tm thy s vui mng v nhng ca ci . Bnh thng, nam n mong mun hng th. c Pht khng khuyn tt c phi t b trn tc v rt lui sng c n. S vui hng ca ci khng nhng nm trong vic s dng cho ring mnh m cng em phc li cho ngi khc. Ci m chng ta n ch l tm b. Ci m chng ta gn gi, chng ta cng b li ri i. Ci g ta cho mi c th mang theo c. Chng ta c nh mi v nhng vic lm lng thin m chng ta x x bng ca ci trn th. Khng n nn l mt ngun hnh phc khc. Nu chng ta bng lng vi ci chng ta c, v nu chng ta tn tin, chng ta khng mc n ai. Ngi mc

n sng trong tnh trng lo u v phi chu n ngi cho vay. Tuy ngho, nhng khng n nn, chng ta cm thy an tm v tinh thn sung sng. Sng mt cuc i khng b ch trch l ngun hnh phc tt nht cho ngi c s. Mt ngi khng b ch trch l phc lnh cho chnh mnh v cho ngi khc. Ngi c mi ngi ngng m v cm thy sung sng hn, truyn cm ln sng ha bnh sang ngi khc. Tuy nhin phi ni rng rt kh khn c ting tt t mi ngi. Ngi tr cao thng ch quan tm n mt i sng khng b ch trch v dng dng vi s tn dng bn ngoi. Phn ng trong th gii ny thch th hng lc th trong khi nhng ngi khc tm s thch th bng cch t b chng. Khng-luyn-i hay vt qua lc th vt cht l hnh phc cho tinh thn. Hnh phc Nit Bn l hnh phc gii thot kh au, dng thc hnh phc ti thng. Bnh thng chng ta n cho hnh phc, nhng khng vui v vi s i nghch ca n - phin no, rt kh khn chu ng. Phin no hay kh au n trong nhiu lt v khc nhau. Chng ta au kh khi chng ta n tui gi, l iu t nhin. Bng bnh thn chng ta chu ng ci au kh ca tui gi. au n nhiu hn au kh do tui gi gy ra l bnh tt. Ch au rng hay nhc u nh i khi cng khng chu ng ni. Khi chng ta b bnh tt, ng lo lng, chng ta c th chu ng c vi bt c gi no. Vy th chng ta phi t an i ngh rng chng ta thot c mt bnh nng hn nhiu. Rt thng thng chng ta phi xa la nhng ngi thn. S xa la gy nn au n nng n cho tm. Chng ta nn hiu rng tt c c hp th phi c tan. y l dp tt cho chng ta thc hnh bnh thn. Thng thng hn na l chng ta phi bt buc hp nht vi iu m chng ta khng thch, iu chng ta ght. Chng ta nn gng chu ng chng. C l chng ta ang gt hi hu qu ca Nghip ring ca mnh qu kh hay hin ti. Chng ta nn c gng t thch nghi vi hon cnh mi hoc c gng vt qua cc tr ngi bng mt s phng tin khc.

Thm ch c Pht, Ngi hon ho loi b c tt c trc, vn phi chu ng au kh vt cht gy ra bi bnh tt v tai nn. c Pht lun lun b au u. Bnh cui cng lm cho Ngi au n nhiu v th xc. Do kt qu ca vic ln tng t trn cao xung bi B t a git Ngi, chn Ngi b thng bi mt mnh vn cn phi c gii phu. i khi Ngi phi nhn i. V cc t khng tun li Ngi, Ngi phi rt lui sng trong rng ba thng. Trong rng ly l lm nm trn nn t cng, i u vi gi rt lnh but, Ngi vn bnh thn. Gia ci au n v hnh phc, Ngi sng vi mt tm t qun bnh. Cht l ci phin no ln nht m ta phi ng u trn no ng lun hi. Thng thng ch c mt ngi cht nhng i khi c nhiu ngi cht lm cho ta rt kh khn chu ng. Khi mt b c hi ti sao b khng khc trc ci cht bi thm ca ngi con, b tr li: "Chng mi n n. Chng bo trc n i. V n n nh vy th n cng i nh vy. Tai sao ta phi khc ch? Khc c ch li g ch?" Nh tri ri t trn cy - c tri non, tri chn hay tri gi- cng vy chng ta cht non, lc tui thanh xun hay lc gi. Mt tri mc pha ng v ch ln v pha Ty. Hoa n bui sng ri tn vo bui chiu. Ci cht khng trnh c n vi tt mi ngi, n khng cha ai, chng ta phi ng u bng s bnh thn hon ton. "Ging nh nm vo mt t D cho thm tho hay hi thi Ta vn dng dng trc tt c Chng hn th, chng thn thin Cng vy ngi tt hay xu Ta bao gi cng gi vng thng bng" c Pht dy: "Khi tip xc vi hon cnh trn tc, tm ca mt v A La Hn khng bao gi nao nng". Gia c v thua, danh d v danh, khen v ch, hnh phc v phin no, hy c gng gi tm qun bnh. ---o0o---

12 - NGHA CA CUC I Ha Thng Narada Mahathera Con ngi l ai? Ngun gc con ngi? Con ngi i v u? Mc ch ca cuc i l g? l nhng cu hi quan trng, cu tr li nh hng tt c nhn loi. Chng ta hy bt u vi nhng g l hin nhin v c th nhn thc c i vi tt c. Con ngi l ai? Con ngi c mt xc thn nhn thy bng gic quan ca chng ta hay bng phng tin my mc. Xc thn vt cht gm c lc v c tnh cht lun lun trong tnh trng thay i. Khoa hc gia thy kh khn inh ngha vt cht l g. Mt s cc trit gia nh ngha "vt cht l ci tin hnh thay i gi l s chuyn ng, v s chuyn ng tc nhng s thay i tin hnh trong vt? Ting Pali gi vt l Rupa (Sc) . Sc c gii thch l ci thay i hay tan r. Ci m chnh n biu th cng l mt cch gii thch khc. Theo Pht Gio c bn thnh phn vt cht cn bn. Chng l t (Pathavi), Nc (Apo), Gi (Vayo) v La (Tejo). Pathavi c ngha l thnh phn vt cht m rng, th nn ca vt cht. Khng c n vt th khng th chon khong khng. Tnh cht cng v mm thun khit lin h l hai iu kin ca thnh phn ny. Thnh phn m rng hin hu trong t, nc, gi v la. Chng hn, nc trn c h tr bi nc bn di. Thnh phn m rng ny hp vi thnh phn chuyn ng (gi) pht sanh p sut hng ln. Apo l thnh phn c kt. Khng ging nh Pathavi, n khng th nm c. Thnh phn ny gip cho cc nguyn t ri rc ca vt cht kt hp li cho ta khi nim v xc thn. Tejo l thnh phn ca hi nng. Lnh cng l mt hnh thc ca Tejo. C nng ln lnh u nm trong Tejo v chng c sc mnh lm xc thn tng trng, hay ni mt cch khc, chng l nng lng c sinh kh. S bo tn v phn hy l do thnh phn ny. Vayo l thnh phn chuyn ng. Chuyn ng sinh ra do thnh phn ny. S chuyn ng c coi nh lc hay my pht ra hi nng. C hai chuyn

ng v hi nng trong cnh gii vt cht tng ng vi thc v nghip v phn tinh thn. Bn lc mnh m ny khng tch ri nhau v lin quan ln nhau, nhng thnh phn ny c th u th hn thnh phn kia, chng hn, thnh phn m rng u th t, s c kt trong nc, hi nng trong la v s chuyn ng trong khng kh. Cho nn vt cht gm lc v c tnh lun lun thay i, khng bao gi ng nguyn mt ch trong hai khonh khc lin tip. Theo Pht Gio vt ch chu ng c 17 chp t tng trong khi cc khoa hc gia cho rng vt cht ch chu ng 10 trn 27 phn mt giy. Vo lc sanh, theo sinh vt hc, con ngi tha hng t cha m mt t bo li ti bng mt phn 30 triu phn ca mt inch (1 inch = 2, 54 cm). " Trong thi gian chn thng, ci ht bi ny ln ln gp 15,000 triu ln lc ban u thnh bo thai"- Ci t bo li ti l-ha l nn mng c th con ngi. Theo Pht gio, s giao cu c xc nh vo lc th thai. Phi hp vi vt cht c mt yu t quan trng khc trong b my phc tp con ngi. l tm. ng ngha l n lm va lng mt s nh vn tr gi ni l con ngi khng phi l tm cng vi thn, m l thn-tm. Khoa hc gia tuyn b l i sng ni ln t vt v tm t i sng. Nhng h khng cho chng ta li gii thch tha ng v s pht trin ca tm. Khng ging nh xc thn vt cht, ci tm phi-vt-cht l v hnh, nhng c th cm thy trc tip. Mt cu th c lu truyn nh sau: "Ci g l tm? Khng c vt cht" "Ci g l vt cht? Khng bao gi l tm" Chng ta nhn thc c nhng t tng v cm ngh ca chng ta cng nhiu iu khc na bng trc gic, v chng ta kt lun s hin hu ca chng bng php loi suy. C mt s t ng bng ting Pali ch tm: Mana, Citta, Vinnana l nhng t ng ghi nh. Hy so snh t ngi gc Pali, suy ngh, vi t ngi ting Anh v ting Pali - Manussa c ngha l "ngi pht trin thc". Trong Pht Gio khng c s phn bit gia tm v thc. C hai c dng nh t ng ngha. Tm c th nh ngha n gin l s nhn thc v mt

i tng bi chng khng c mt tc nhn hay linh hn ch huy mi hot ng. Tm bao gm trng thi tnh thong qua lun lun tri ln ri mt i nhanh nh tia chp. "V sinh ra thnh ngun ca n v cht tr thnh li vo ca n, n bn b trn tr nh con sng nhn nc t cc sui ngun bi thm vo dng chy ca n". Mi thc nht thi ca dng i khng ngng thay i, khi cht i, truyn li cho thc k tha ton b nng lng ca n, tt c nhng cm tng ghi khng bao gi phai nht. Cho nn mi thc mi gm c tim lc ca thc c v thm iu mi. V tt c nhng cm ngh khng phai nht c ghi vo ci tm khng ngng thay i nh ghi vo tm da cu no, v tt c nhng tim lc c truyn tha t i ny ti i kia, bt chp s phn hy vt cht tm thi thn, nh li nhng ln sanh hay nhng bin c trong qu kh tr thnh mt kh nng c th xy ra. Nu tr nh khng th c kh nng xy ra ch ty thuc trn t bo no th khng th no c. Ging nh in, tm l lc mnh m c xy dng ln ph hoi. N l con dao hai li c th s dng cho c iu thin v iu c. Mt t tng ni ln t mt ci tm v hnh c th cu hay ph hoi c th gii. Mt t tng nh vy c th lm tng trng hay gim i dn c ca mt quc gia. Tm to a ngc cho chnh mnh. Ouspenky vit: "V nng lc tim tng trong hin tng v thc, tc t tng, cm ngh, ham mun, chng ta khm ph ra ci tim lc to ln ca n khng th o c v v gii hn nhiu hn na. T kinh nghim c nhn, quan st, t lch s chng ta bit rng nhng tng, cm ngh, ham mun, t chng pht sanh c th gii phng nng lng ht sc l?n, v to ra hng lot v tn cc hin tng. Mt tng c th hot ng hng th k v hng thin nin k, v cng ngy cng ln mnh v su thm em li hng lot hin tng mi cha tng c, gii phng nng lng lun mi ny. Chng ta bit nhng t tng tip tc sng v tc ng d tn tui nhng ngi sng to ra tr thnh huyn thoi, ging nh tn cc v khai sng nhng tc phm thi vn bt h c xa - nhng anh hng, cc nh lnh o v tin tri. Nhng li ca h vn c nhc nh trn mi mi ngi, nhng tng ca h vn c nghin cu v bnh lun". "Chc chn, mi t tng ca mt thi ho cha ng mt tim lc to ln, ging nh sc mnh ca mt hn than, hay mt t bo sng, nhng cn v cng tinh t hn, hng mnh hn, khng th lng c."

Chng hn, hy quan st, tim lc nm trong nhng li dy y ngha ca c Pht: Tm dn u cc hnh vi, tm l ch, tm to tc tt c. Tm hay thc, theo Pht Gio, tri ln mi lc khi nim cng vi vt. Vy nn thc hin din trong bo thai. Thc s khi, theo k thut c gi l ti sanh thc hay thc ti lin kt, ty thuc vo nghip qu kh ca ngi lin quan. Ci d bit tinh t v tinh thn, tr thc v lun l hin tn gia loi ngi l do Nghip m thc ty thuc vo yu t th hai ca con ngi. hon tt ba yu t xy dng thnh con ngi c yu t th ba, hin tng ca i sng n tip sinh kh cho c tm v vt. V s hin din ca i sng, ti sanh tr thnh hin thc. i sng t n biu hin c hin tng tinh thn ln vt cht. Ting Pali hai dng thc ca i sng c gi l Nama jivitindriya v Rupa jivitindriya (Danh v Sc) - i sng tm linh v vt cht. Vt, tm v i sng l ba yu t khc bit lm thnh con ngi. Vi s phi hp ca n, mt sc mnh hng mnh c bit l con ngi vi kh nng phi thng pht sanh. Con ngi tr thnh v sng to v k tiu dit ca chnh mnh. Ni con ngi tm thy mt ng rc cc ti li v mt kho c hnh. ni con ngi thy c k ng khinh, k v phu, con ngi, siu nhn, tri v phm thin. Khuynh hng ti li v thnh tnh ng ngm ni con ngi. Con ngi va l phc bu va l tai ha cho chnh mnh v cho ngi khc. Thc ra, con ngi l c mt th gii ca chnh mnh. Ngun gc ca con ngi ra sao? l cu hi th hai ca chng ta. Hoc phi c s bt u cho con ngi hoc khng c s bt u. Nhng ngi thuc trng phi th nht, mc nhn nguyn nhn u tin, c hay khng mt lc v tr hay mt ng Ton Nng. Nhng ngi thuc trng phi th hai, bc b nguyn nhn u tin, theo kinh nghim thng thng, nguyn nhn c bao gi tr thnh hu qu v hu qu tr thnh nguyn nhn. Trong chu trnh nguyn nhn v hu qu, nguyn nhn th nht khng th nhn thc c. Theo ngi trng phi th nht, i sng phi c s bt u, theo trng phi th hai, khng c s bt u. Theo kin ca mt s ngi, quan nim ca nguyn nhn th nht tht nc ci nh mt tam gic vng trn.

Theo quan im khoa hc, con ngi l sn phm trc tip ca tinh dch ca t bo trng cung cp bi cha m. Khoa hc gia trong khi xc nhn "Omne vivum exviro" - tt c i sng t i sng, xc nhn tm v i sng tin ha t ci khng c i sng. Vy th, t quan im khoa hc, con ngi nht nh do cha m sinh ra. Theo ngha hp, i sng ny n trc i sng kia. V ngun gc ca cht nguyn sinh ca i sng, hay 'cht keo', khoa hc gia ly c khng bit. Theo Pht Gio, con ngi sinh ra t ci d con hot ng. Cha m ch cung cp cho con ngi lp vt cht. Nh vy, chng sinh n trc chng sinh. Vo lc th thai, Nghip to thnh thc s khi tip sinh kh cho bo thai. Ci nng lng Nghip v hnh pht sanh t kip sng qu kh, sn sanh cc hin tng tinh thn v cc hin tng i sng trong mt hin tng thc th c, hon thnh ba yu t lm thnh con ngi. Ni v s th thai ca mt chng sinh, c Pht dy: "Ni c ba yu t phi hp, ci mm ca i sng c trng. Nu ngi m v ngi cha cng n, nhng khng phi l thi gian ngi m c th th thai, a con 's c sanh' khng hin din, khng c mm ca i sng c trng. Nu ngi m v ngi cha cng n, ngi m trong thi k c th th thai, nhng 'a tr s c sanh' khng c mt, khng c mm sng c trng. Nu cha v m cng n, ng l thi k ngi m c th th thai, v a tr 's c sanh' cng c mt, ri bi s phi hp ca ba yu t, ci mm ca i sng c trng". Ni y Gandhabba (a tr s c sanh) ng mt chng sanh ph hp sn sng sinh ra t mt d con ring bit. T ny ch dng trong mi quan h c bit ny; khng c hiu lm l mt linh hn vnh vin. V mt chng sanh s sanh ni y, th mt chng sanh phi cht ni no . Ci sanh ca mt chng sanh tng ng vi ci cht ca mt chng sanh trong i qu kh y nh theo li l thng thng, mt tri mc ch ny c ngha l mt tri ln ch khc. c Pht dy: - "Ci khi thy u tin ca chng sanh b che lp bi v minh v gng cm bi tham i, lc ng chch hng, khng th nhn thc c."

Ci dng i tri ln v tn vi iu kin n c tip t bi nc bn nh ca v minh v tham i. Khi hai iu ny b ct t hon ton, th lc dng i mi ngng, ti sanh mi chm dt nh trng hp ca cc c Pht v A La Hn. Ci khi thy ch yu ca dng i ny khng th xc nh c v l mt giai on khng th nhn thc c khi ci lc i sng khng y vi v minh v tham i. c Pht ch nhc n ni y ci bt u ca dng i ca chng sinh ang sng. N c li cho cc khoa hc gia c on v ngun gc v s tin ha ca v tr. Ngay ti phn u c ni n c Pht khng c hoi bo mun gii quyt tt c nhng vn o c v trit l lm nhn loi lng tng. Ngi cng khng cp n c thuyt v l thuyt khng c khuynh hng v s khai tr hay gic ng. Ngi cng chng i hi nim tin m qung ca tn v nguyn nhn u tin. Ngi quan tm nht n mt vn tu tp c bit: l kh au v chm dt kh au, tt c nhng vn khc hon ton khng cn lu ti. C ln, mt thy T Kheo tn l Malunkyaputta, khng mun sng mt cuc i thnh thin, khng mun hon tt s gii thot tng bc mt, tm n c Pht v i Ngi tr li v mt s vn c tnh cch c on v e da s ci o nu khng c c Pht tr li tha ng. "Bch c Th Tn, nhng l thuyt ny khng c sng t b b qua mt bn v b ng Th Tn bc b nh th gii ny bt dit hay khng bt dit, th gii ny tn cng hay khng tn cng. Nu ng Th Tn soi sng cho con nhng cu hi ny, con s tip tc sng i thnh thin, nu khng c soi sng, con s t gi nhng gii cm v tr v i sng thng dn. Nu ng Th Tn bit th gii ny trng cu, Th Tn soi sng cho con th gii ny trng cu, nu ng Th Tn bit th gii ny khng trng cu, ng Th Tn soi sng cho con th gii ny khng trng cu. Trong trng hp ny, chc chn vi ngi khng bit v thiu tu gic, iu phi ni ngay l: Ti khng bit, ti khng c tu gic" c Pht bnh tnh hi v t kheo sai lm ny phi chng s chp nhn i sng thnh thin c iu kin g lin quan n nhng li gii p ca vn . V t kheo tr li: "Tha khng, Bch c Th Tn".

c Pht lin khuyn nh khng nn ph phm th gi v nng lc vo nhng c on c hi dn vic tin b tinh thn, Ngi ni: "Ny Malunkyaputta, ngi phi ni nh vy: 'Ti khng sng i Thnh Thin theo ng Th Tn cho n khi no ng Th Tn soi sng cho ti nhng cu hi y, con ngi s cht trc khi nhng cu hi ny c sng t bi c Th Tn'." Cng nh mt ngi b bn trng bng mi tn c, bn b v ngi thn mun tm thy gii phu, nhng ngi b bn li ni rng: "Ti khng mun mi tn c c ly ra cho n khi no ti cha bit c chi tit v ngi bn, v u ti b bn, bn cht ca mi tn bn ti, vn vn...". Ngi s b cht trc khi bit nhng iu . "Cng ng nh vy, k ni: "Ti khng sng i thnh thin cho n khi no ng Th Tn soi sng cho ti phi hay khng th gii ny trng cu hay khng trng cu, phi hay khng phi th gii ny tn cng hay v cng- K y s cht trc khi nhng cu hi ny c sng t bi c Th Tn. "Nu tin th gii ny trng cu, th vic tu tp i sng Thnh Thin s ra sao? Trng hp nh vy - Khng! Khng c nh hng c! "Nu tin th gii ny khng trng cu, vic tu tp i sng Thnh Thin s ra sao? Trng hp ny cng vy - Khng! Khng c nh hng g c! Nhng liu c phi hay khng phi tin th gii trng cu hay khng trng cu, th gii tn cng hay v cng, vn c sanh, gi, cht, s dp tt i sng ny m Nh Lai bit. Ny Malunkyaputta, Nh Lai khng khm ph ra xem th gii ny trng cu hay khng trng cu, th gii ny tn cng hay v cng. Ti sao Nh Lai khng khm ph ra nhng iu ny? V nhng iu y khng mang li ch, khng lin quan g n cn bn ca i sng thnh thin, khng dn n nhm chn, n im tnh, n chm dt, n tnh lng, n tr tu trc gic, n gic ng, n Nit Bn. Cho nn ta khng khm ph nhng iu y. Con ngi i v u? l cu hi th ba ca chng ta. Theo thuyt duy vt c, theo ting Pali v Sanscrit, c gi l Lokayata, con ngi b tiu hy sau khi cht, khng li mt lc no c sn sanh bi ngi . "Con ngi gm c bn thnh phn. Khi con ngi cht, thnh phn tin khi (t) tr v thnh t, thnh phn nc tr v nc, thnh phn hi nng tr v thnh la, v thnh phn gi tr v khng kh;

cm gic qua khng gian. Ngi khn, ngi di, khi xc thn phn hy, u khng cn hoi dit na, v khng cn g na. Khng c th gii khc v Cht l ht. Ci th gii hin ti l thc. Ci m ta gi thin ng v a ngc ch l pht minh ca ngi la o." Ngi theo duy vt ch ngha ch tin ci m c th nhn bit bi gic quan. Nh vy ch c vt cht mi l thc. Cc yu t ch yu l bn thnh phn t nc, gi, la. i sng ca ci thc bn thn, xut hin mt cch huyn b t chng, y nh thn xut hin khi Aladin ch xt vo cy n. No tit ra t tng ging nh gan tit ra mt. Theo quan im ca nhng ngi duy vt, nim tin vo th gii bn kia ging nh Sri Radhakrishnan tuyn b: "l du hiu ca s ni lo, n b, yu ui, hn nht v bt lng." C mt tn gio cho rng con ngi khng c qu kh. Ci hin ti l ci chun b cho hai ci bt dit thin ng v a ngc. Liu nhng ni chn hay trng thi c phi l ni con ngi trong tng lai c th phi chu au kh trin min trong a ngc. Cho nn con ngi khng b phn hy sau khi cht m ci ct li (linh hn) i vo bt dit. "Bt c ai", nh Schopenhaeur ni, xem mnh sanh ra t ci khng, phi ngh rng mnh cng s tr thnh khng; cho rng thi gian bt dit qua i trc mnh, th mt ci bt dit th hai mi bt u, do mnh s khng bao gi ngng hin hu, l mt t tng qui d. Mt trng phi t tng tin vo qu kh v hin ti khng ni l con ngi b phn hy sau khi cht. H cng khng ni rng con ngi bt dit sau khi cht. H tin vo chui t sinh v tn. Theo quan nim ca h, dng i con ngi tri ln v cng tn vi iu kin n b y i bi Nghip lc, hnh dng ca chnh mnh. Theo ng tin trnh, ci thc th ca con ngi c th ti nhp vo s tht ti hu t linh hn bt ngun. Pht Gio tin vo hin ti. Vi ci hin ti lm cn bn l lun v qu kh v tng lai. Ging nh n in l s biu l ra bn ngoi, nng lng in v hnh, tuy nhin con ngi ch l s biu l ra ngoi nng lng v hnh c bit l Nghip v hnh khng biu l ra bn ngoi. Bng n c th v, in tt, nhng dng in vn cn, nh sng li ti sanh vo mt bng n khc. Cng ging nh vy, nghip lc vn gi nguyn khng b xo trn bi ci xc thn tan r, v ci thc hin ti cht i dn n mt thc mi pht

sanh trong mt s ra i khc. Ni y dng in ging nh Nghip lc, v ci bng n c th so snh vi ci t bo - trng do cha m cung cp. Nghip qu kh l iu kin cn thit cho ci sanh hin ti, v Nghip hin ti phi hp vi Nghip qu kh l iu kin cn thit cho tng lai. Hin ti l con - kt qu ca qu kh, v tr thnh cha m - ngun gc ca tng lai. Ti sanh m ngi Pht T khng ch coi l l thuyt m l mt s thc c th kim chng, hnh thnh gio l cn bn Pht Gio d rng mc tiu Nit Bn c th t ngay trong i sng ny. L tng B Tt v ch ngha tng quan v t do nhm t s ton bch cn c vo hc thuyt ti sanh. Ti liu ghi v nim tin vo ti sanh, c coi nh u thai hay lun hi, c chp nhn bi cc trit gia nh Pythagoras v Plato, cc thi s nh Shelley, Tennyson, v Woodsworth, v nhiu ngi bnh thng phng ng cng nh phng Ty. Hc thuyt v ti sanh ca Pht Gio khc bit v l thuyt u thai v lun hi ca cc h thng khc, v Pht Gio bc b s tn ti ca ci linh hn bt dit to ra bi Thng , hay bt ngun t ci thc cht thn thnh (Paramatma). Ci thc ca hin ti khng cn chng minh v n hin nhin. Ci thc ca qu kh cn c vo tr nh v bo co, v ci thc ca tng lai cn c vo ch tm v suy lun. Ta c th lp lun i sng c ci khi thy trong qu kh v tn v ci bt u y hay Nguyn Nhn u Tin l ng Sng To. Trong trng hp ny khng c l do g ti sao cng s i hi li khng c chp thun cho ng Sng To c chun y ny. "Hn th na, nu sanh l ci bt u tuyt i, th ci cht phi l ci tn cng tuyt i, v gi nh rng con ngi t ci khng m ra, cn dn n gi nh cht l ci tn cng tuyt i." Cho nn cht khng phi l s phn hy hon ton con ngi, d qung i ring chm dt, lc pht ng n khng b ph hy.

Sau ci cht dng i ca con ngi tip tc v tn chng no n vn c cung cp vi nc v minh v tham i. Ni theo thi thng, con ngi khng nht thit sinh lm con ngi v con ngi khng phi l chng sinh sng duy nht. Hn th na, t, mt ht bi hu nh v ngha trong v tr, khng phi l ni duy nht m con ngi tm ti sanh. Con ngi c th sanh vo cc bnh din c th c. Nu con ngi mun chm dt hng lot sanh, con ngi c th lm nh c Pht v cc c A La Hn lm bng cch chng Nit Bn, ngng hon ton tt c cc dng thc tham i. Con ngi i v u? Con ngi c th v ni mong mun hay a thch nu thch hp vi ni . Nu, khng c li c nguyn c bit no, con ngi c th ri con ng v sn sng theo cc bin chuyn trong tin trnh, phi i n ch hay x xng ng ty theo Nghip ca mnh. Theo nguyn tc thn hc, Spencer Lewis lp lun con ngi c t to ra v khng c ham mun, trong lc sng to chng c phc lnh v cng chng bt hnh, cao qu hay sa a, t bc u trong tin trnh sng to hnh hi cho n hi th cui cng, khng k g n ham mun c nhn, hy vng, tham vng, tranh u hay ch thnh cu nguyn. l thuyt nh mnh thn hc. "Hc thuyt cho rng tt c mi ngi u ti li v c ci ti ch yu ca Adam l mt thch thc i vi cng bng, lng nhn t, tnh thng, v lng ngay thng tuyt i." Huxley ni: "Nu chng ta cho rng ai thit lp v tr tuyt vi ny tin bc, vi ti tht r rng ngi thc khng nhn t v cng bng cht no, trong bt c ngha no d hiu ca li ni, ngi him c v bt cng." Theo Einstein: "Nu Thng c quyn v hn th mi vic xy ra k c mi hnh ng, t tng, cm ngh, v hoi vng ca con ngi th phi l cng vic ni ng ; Lm sao c th ngh rng con ngi chu trch nhim v hnh vi v suy ngh ca mnh trc mt ng Ton Nng nh vy?" "C quyn thng pht, mt mc no , Ngi t phi phn xt. Lm sao s phn xt ny c th kt hp lng tt v o c quy cho Ngi?"

Theo Charles Bradlaught - "S hin hu ca ti li l mt chng ngi gh gm cho ngi hu thn. au n, lm than, ti c, ngho kh i u vi ngi ng h cho lng nhn t bt dit, v thch thc vi quyn uy khng bc c, tuyn ngn Thn Thnh nh ton thin, ton tr, v ton th lc." Bnh lun v ci au kh ca con ngi v Thng , Gio S J.B.S. Haldane vit: "Hoc au kh cn thit ton thin c tnh con ngi, hay Thng khng ton nng. L thuyt th nht khng c chp nhn bi thc ra mt s ngi au kh cht t nhng li may mn nh t tin v gio dc c nhng c tnh rt tt. Phn i l thuyt th hai l ch c s lin h vi v tr nh mt tng th c mt khong trng tr thc phi c lp y bi s mc nhn v thnh thn. V ng sng to c th to ra bt c g ng mun." Trong thi phm "Tht Vng" thi c, Lord Tennyson to bo kch Thng , ghi trong Isaiah, ni: "Ta to ha bnh v to ti li "Ci G! Ta phi gi th no v tnh thng v cng tn phc v chng ta qu tt nh vy? "c c v cng tn hn l to mt a ngc vnh vin." Nhng nh vn tn iu ca chc quyn thi c hch dch tuyn b l Thng to con ngi theo hnh nh ca chnh Ngi. Mt s nh t tng hin i, tri li, ni con ngi to ra Thng theo hnh nh ca chnh con ngi. Vi vn minh tin b, quan nim ca con ngi v Thng cng ngy cng tinh t hn. Hin nay c khuynh hng thay th Thng c c tnh con ngi bng mt Thng khch quan. Voltaire ni Thng l s sng to cao qu ca con ngi. Tuy nhin khng th chp nhn ng ton nng, c mt ti khp ni l hnh nh thu nh ca mi th lng thin - hoc c trong hoc c ngoi v tr. Mc ch ca i sng l g? l cu hi cui cng ca chng ta. Cu ny c th gy ra tranh lun. V quan im vt cht n th no? Khoa hc gia tr li:

"i sng c mc ch khng? Th no, u v bao gi? Ngoi khng gian c v tr, c mt tri C tri t, c i sng, c con ngi v cn nhiu na n sau Nhng v Mc ch: ca ai hay ngun gc? Ti sao, Khng ai. V nh duy vt hc hn ch mnh trong cc d kin cm gic v phc li vt cht hin ti, khng mng ti gi tr tinh thn, h nm gi quan nim tri ngc hn vi cc nh o c. Theo quan im ca h, khng c mc ch - v nhng th khng th c mc ch. "Ai l ngi t mu tuyt vi cho cc con cng, hay ai lm cho con chim cu gy cc cu hay nh th? l l lun chnh m ngi duy vt cho rng mi th u do lut thin nhin ca mi s vt." "n, ung, v hy vui v, v cht n vi tt c mi ngi, kt thc cuc i ca chng ta", c v l l tng o c theo h thng ca h. Theo quan nim ca h, Sri Radhakrishman vit: "c hnh l o tng, thch th mi l thc ti. Cht l kt thc cuc i. Tn gio l mt s lm lc kh di, mt bnh tm thn. C s ng vc trong mi vic thin, cao qu, trong sch v t bi. L thuyt bnh vc ch ngha nhc dc, ch k, v xc nhn mnh m mun mnh lit. Khng cn phi kim sot am m v bn nng v chng l di sn t nhin cho con ngi". Savadarsana Sangrala ni: "Trong khi i sng l ca bn, hy sng vui v Khng ai c th thot khi con mt theo di ca t thn Mt khi tm thn ny ca bn b chy Lm sao n c th tr li c?" "Trong khi cuc sng vn cn cho con ngi sng hnh phc, hy cho hn c dng b sa d rng hn s phi mang n" Vy th chng ta hy quay v vi khoa hc c gii p cho cu hi. "Ti sao?" Nn lu rng khoa hc l s nghin cu nhiu th, nghin cu xem n ra sao v tn gio l s nghin cu v t tng, mt s nghin cu phi l nh th."

Sir J. Arthur Thompson cho rng khoa hc khng y v khoa hc khng tr li c cu hi "Ti sao". Tho lun v mc ch v tr, Bertrand Russell tuyn b ba quan im - hu thn, phim thn, v hin ra. V ci u tin, ng vit: "Cho l Thng sng to ra th gii v ban hnh lut thin nhin v on trc mt s tt s tin ha. Trong quan im ny, mc ch tn ti mt cch c trong tm ng sng to, ng bn ngoi s sng to ca v ny. "Trong dng thc phim thn, Thng khng ngoi v tr, nhng ch l v tr c coi nh tng th. Cho nn khng th c hnh ng sng to, m c mt loi lc sng to trong v tr, lc l nguyn nhn pht trin theo mt k hoch m lc sng to ny c th c truyn trao ni l c trong tm trong sut tin trnh. "Trong dng thc 'hin ln', mc ch li cng m m. Ti giai on trc , khng c g trong v tr c nhn thy trc, ti giai on sau nhng mt loi thc y kh thy dn n s thay i mang li nhiu dng thc c pht trin hn vo hin hu, cho nn, ng hn l ti ngha, ci tn cng li n tng vo lc bt u." Chng ti khng bnh lun. Nhng cu tr li trn dy ch l quan im ca cc nh tn gio v t tng gia ln khc nhau. C mc ch v tr hay khng, cu hi nu ln v s v ch ca cc con sn dy, con rn, con mui vn vn.., v s hin hu ca bnh ch di. Sao ngi ta c th tnh n l mt vn ca ti li? C phi ng t, lt li, bnh dch hch, v chin tranh c tr tnh? By t quan im ring v mc ch v tr, Russell mnh dn tuyn b: "Ti sao, trong bt c trng hp no, c s vinh danh cho con ngi? Cn v con s t hay con hm th sao? Chng tiu dit t th vt v sinh mng con ngi hn chng ta, v cn p hn chng ta. V cc con kin th sao? Chng iu hnh tp on ca chng gii hn bt c tn Pht xt no. Phi chng th gii ca chim sn ca, oanh yn, v nai khng tt p hn th gii c c, bt cng v chin tranh ca con ngi? Nhng ngi tin tng vo mc ch v tr lm dng nhiu v ci coi l tr thng minh ca chng ta. Nhng nhng bn vn ca h khin ta nghi ng. Nu ti c trao quyn v hn, v hng triu nm chng nghim, ti s khng ngh rng con

ngi c nhiu iu kiu hnh v nhng thnh qu cui cng trong tt c n lc ca ti". Gi y, Pht Gio tr li ra sao cu hi "Ti Sao?" Pht Gio bc b s hin hu ca mt ng Sng To. Theo quan im ca Pht Gio khng th c mt mc ch nh trc. Pht Gio cng khng tn thnh thuyt nh mnh, quyt nh lun, hay tin nh kim sot tng lai con ngi khng ph thuc vo hnh ng t do ca con ngi. Trong trng hp nh vy, t nguyn tr thnh mt lc tuyt i v i sng tr thnh thun ty my mc. mt mc rng ln, hnh ng ca con ngi t nhiu my mc, nh hng bi vic lm ca chnh mnh, s nui dng v mi trng chung quanh vn vn... Nhng mt mc no , con ngi c th s dng s t nguyn ca mnh. Chng hn, mt ngi t mt sn ni ri xung t th cng chng khc g mt hn v tri v gic ri. Trong trng hp ny ngi khng th s dng lng t nguyn ca mnh mc d ngi c tm khng ging nh hn . Nu ngi tro ni, t hn ngi s dng lng t nguyn v hnh ng theo thch. Tri li, hn khng c t do lm nh vy. Con ngi c quyn lc chn gia ci phi v ci tri, gia ci tt v ci xu. Con ngi c th hoc th ch hay thin cm vi chnh mnh v ngi khc. Tt c ty thuc tm mnh v s pht trin ca tm. Mc d khng c mc ch c bit trong cuc sng, con ngi c t do c mt mc ch r rng trong i. Cho nn, th no l ngh ca i? Ouspenky vit: "Mt s ngi ni ngha ca cuc i l trong phc v, u hng ci ta, qun mnh, hy sinh mi th k c i mnh. Mt s khc ni ngha r rng trong cuc i l iu thch th, lm nh bt s mong i hi hng cui cng v ci cht. Mt s ni ngha ca cuc i l ton ho, to mt tng lai tt p hn bn kia th gii, hay trong kip tng lai cho chnh chng ta. Mt s khc ni ngha ca cuc i l tin ti ci khng hin hu, vn c mt s ni ngha ca cuc i l trong s kin ton ni ging, trong vic t chc i sng trn tri t, trong khi cng c nhng ngi bc b ngay c n toan tnh mun bit ngha ca cuc i."

Ph bnh tt c nhng quan im ny, nhng nh vn tri thc vit: "Ci sai lm ca tt c nhng li gii thch y l ch thc ra tt c u c gng khm ph ngha cuc i bn ngoi, hoc trong bn tnh nhn loi hoc trong cuc sng kh thy bn kia th gii, hay mt ln na trong s chng li s tin ha ca ci "Ti" qua nhiu hin thn lin tip - lun lun trong ci g bn ngoi ca i sng hin ti ca con ngi. Nhng thay v c on, n gin l con ngi hy nhn vo chnh mnh, ri h s thy s thc ngha ca cuc i xt cho cng khng phi qu ti ngha. N ct kin thc." Theo quan im ca ngi Pht T, ngha ca cuc i l s Gic Ng Ti Thng, tc s hiu bit ng v ta l g. iu ny ch c th t c nh hnh kim cao c, hun luyn tinh thn, thm nhp tu gic; hay ni mt cch khc do phc v v kin ton. Trong phc v, gm c lng t-i v bin, t bi, v tuyt i v tha thc y ta phc v ngi khc. Kin ton bao gm thanh tnh v tr tu tuyt i. ---o0o--13 - MC CH CA CUC I Tin S K. Sri Dhammananda Mc ch ca cuc i l g? l mt cu hi thng thng lun lun c ngi ta hi. Khng d dng g c cu tr li tha dng cho cu hi c v nh tm thng nhng phc tp ny. Mc d mt s ngi a ra mt s tr li theo cch ngh ca h, nhng dng nh cu tr li khng my tha mn ngi tr thc. L do l h khng hc hi nhn i mt cch khch quan v hiu vin nh thch ng ca cuc i. H to ra nhng tng tng v cuc i theo s hiu bit hn hp ca h. ng thi chng ta bit nhiu o s, trit l v i, thi s ni ting, v nhng nh t tng ln, cng khng tha mn v bn cht i sng. Mt s ni i y kh au; bt trc v bt toi nguyn. Mt s ni: "Hay bit my nu ti khng c sinh ra". Mt s khc hi: "Ti sao chng ta sinh ra ci i ny kh au m khng c g?" Theo nh li h ni, chng ta hiu h l nhng ngi bit cch nhn i mt cch khch quan, i tht ng l th. Nhng ngi bnh thng lun lun nhn i mt cch hi ht khng phi i ng l vy. "i khng phi l

ci ta ngh v i m l ci chng ta ngh tr thnh i" l li ca mt nh t tng v i khc. Mt s ngi ni khng c mc ch c bit trong i sng, nhng i c th s dng vo bt c mc ch g. C mt iu g trong cu ni ny cho chng ta suy ngh khn ngoan; mun s dng i cho mc ch em li ch cho chng ta v cho nhn loi thay v lm ph phm n mt cch kh di. Theo ng li ny, mc ch ca cuc i c th ni ty thuc vo ng li ta iu khin v s dng n. Nu ta s dng n sai lm v vi phm cc c tnh thin ca con ngi, lm dng phm gi con ngi, v phm phi cc hnh ng sai tri chu thua cc nhc im ca chng ta, chng ta khng th hon tt c iu ng gi v cao qu v mc ch cuc i. Nhng nu chng ta hnh ng khn ngoan v chu o bng cch gn gi nhng nguyn tc lun l v o c ph thng, thc hnh kin nhn, khoan dung, tnh cm, nhn nhn v t t, to hiu bit v phc v khng v k, rn luyn tm tr t tr tu, chng ta c th t iu cao qu v li ch cho tt c v mc ch cuc i. Nhng ai trau di nhng c hnh nh vy s chng nghim ha bnh, hnh phc, an n, tha mn v tnh lng. i s tht ng gi - Phi l mt nim vui c sng trn i! ---o0o--Bn Cht Ca i Sng "i t n ph phm trong khi chng ta sa son vo i" mt nh tr gi ni vy. "Bnh tt, gi nua, v kh s l gi ta tr gi thn xc nh mt ci nh", mt nh tr gi khc ni nh vy. "Chng ta phi tr n ci s hi v lo u sng nh mt con ngi." l mt cu khc do mt nh tn gio ni. Khi ta xt tt c nhng quan im ny, chng ta tm thy bn cht ca cuc i v phn on liu c mt mc ch no trong cuc i khng. Nu chng ta ch tha mn gic quan l mc ch ca cuc i, chng ta phi chun b i u vi nhng kh khn pht sanh t ci m khng ai vui hng dc lc m khng ng u vi kh khn. Mc d cc khoa hc gia khm ph ra nhiu th tuyt vi trong v tr, nhng chnh h cng khng bit mc ch ca cuc i. V cch c x ca con ngi, mt hc gi vit: "Con ngi khng phi l ci n l, l ci khng phi n". Theo ng, con ngi khng x th ng nh mt "con ngi" thc s. Theo Pht Gio, con ngi khng phi l mt thc

th lm sn m l mt biu cm tn ti theo ngha en tng khonh khc mt trn c s nng lng. Mt nh hc gi khc ni: "Khng th cha khi sanh v t, hy vui hng gia khong cch sanh v cht" Chng ta khng th hiu c bn cht thc s ca i sng do v minh v tham i mnh m. l l do ti sao chng ta phi au kh ni y. l l do ti sao kh khn cho chng ta xem c mt mc ch r rng trong i sng hay khng trn th gii ny v trong hnh thi ny. i sng c m t nh mt s kt hp ca tm v vt. Kt qu ca s kt hp ny, mt chng sanh hin hu v n tip tc thay i cho n khi tan r. Tuy nhin, khi i t nng lng tinh thn ri li kt hp vi cc thnh phn hay vt cht ti xut hin di nhiu hnh thc v bu tri khc nhau theo i sng ph hp vi bn cht ca tin kip. S tip tc ca dng sui i c th tip tc mi mi bao lu m nghip lc v tham sng vn cn. ---o0o--Nm Un Theo Php, i sng gm nm un. Chng l Sc, Th, Tng Hnh, v Thc. Bn thnh phn l cht c (t), cht lng (nc), hi nng (la), v chuyn ng (gi) gm trong sc (vt cht). Sc cng bn yu t tinh thn ni trn l th, tng hnh, thc cng nhau kt hp thnh i sng. Bn cht thc s ca nm un ny c gii thch trong gio l ca c Pht nh sau: Sc tng ng vi mt ng bt bin, th nh bt nc, tng m t nh o nh, hnh nh cy chui v thc nh mt o tng. Vi cch l gii i sng nh th, kh c th xc quyt s thc hay mc ch ca i sng nh c to nn. S phn tch i sng l mt thch thc to ln i vi nhiu trit gia v nim tin tn gio thi i. Khng c th g l i sng vnh vin hin hu m khng c thay i v tan r. Xc thn chng l g c, ch l mt tng hp tru tng cho mt hn hp lun lun thay i ca thnh phn ha cht cu to. Con ngi bt u nhn thy i mnh nh mt git nc trn mt dng sng ang chy v vui mng ng gp phn mnh vo dng sng i v i. ---o0o--Mt Th Gii Ca Sng

Phn tch khoa hc v v tr cho thy th gii khng l g c m l mt s tip tc vn hnh khng ngng ngh. Tin S Einstein ni "Tt c vt cht c to thnh bi sng v chng ta sng trong mt th gii sng" "Chng ta l mt phn ca nhng sng nh th Nu mt ngi c th nhn thc c: Tnh trng xc thn ca mnh, cm ngh ca mnh, tnh trng ca tm v tnh trng ca cc i tng tinh thn, s nhn thc nh trn s dn ngi khm ph ra vn liu c hay khng mc ch ca cuc i". ---o0o--Bn Hy T Thay i Bn c th kin ton bng cch thay i th gii khng? Khng bao gi. Bn ch c th cm thy ci cao ngo ca bn v xoa du tnh ch k ca bn. Bn s b rng buc bi bnh xe lun hi. Nhng bng cch bn t thay i, bng cch nhn thc c bn cht ca ci ta nh t bung b, t k, t n lc bn c th thnh ngi hon ton. Bng vic thnh cng ton ho nh vy, bn n p nhn loi bng s phc v cao c nht. Tm gng ca bn s truyn cm hng cho ngi khc v h cng s theo bn v hon thnh mc tiu cuc i. Con ngi ngy nay l kt qu ca c triu t tng v hnh dng trong qu kh. Con ngi khng phi c lm sn; h bt u v tip tc bt u. Tnh nt ca con ngi c xc nh bi s suy t ca chnh mnh. Con ngi khng hon ho do bn cht, con ngi phi t rn luyn tr nn hon ho. i sng khng phi ch thuc v loi ngi thi. Nhiu dng thc sng khc hin h trong v tr. Tuy nhin loi ngi bit suy ngh nhiu hn v c kh nng l lun. Trong phng din y, con ngi cao hn chng sinh khc v c tr thng minh xy dng cuc i, thot khi au kh trn th. Cho nn nu mc ch cuc i l ch qut sch au kh, con ngi c th t cu cnh y do n lc ca chnh mnh. Nhng i s l s tht bi nu khng c s dng thch ng.

c Pht nhn mnh n phm gi con ngi v ging dy v gi tr con ngi. Ngi v mt bc tranh ton ho v con ngi, phn u v tranh u ht i ny n i khc trong vic tm cu ton ho. i sng l mt kinh nghim c o. Khng th ly g so snh c, khng th o lng gi tr ca n i vi nhng th khc, v tin bc khng th mua c n. Nhiu ngi cha bit phi lm g vi 'ht ngc v gi ny'. Ni y i sng khng c ngha ch l xc thn vt cht hay gic quan m l tr thng minh con ngi. Bn Hng Ngi c Pht phn chia tt c nhn loi thnh bn nhm: * Nhng ngi lm vic v li ch ca chnh mnh, m khng v li ch ca ngi; * Nhng ngi lm vic v li ch ca ngi m khng v li ch ca mnh; * Nhng ngi khng lm vic v li ch ca mnh v cng chng lm vic v li ch ca ngi; * V nhng ngi lm vic v li ch ca mnh v cng lm vic v li ch ca ngi. Ai l ngi ch lm vic v li ch ca mnh m khng lm vic v li ch ca ngi? l ngi ch phn u loi b tham, sn si cho chnh mnh, m khng khuyn khch ngi khc loi b tham sn si v cng khng lm g phc li cho ngi khc. Ai l ngi ch lm vic v li ch cho ngi m khng lm vic v li ch ca mnh? l ngi khuyn khch ngi khc loi b nhc im con ngi v phc v cho h nhng khng t tranh u loi b nhc im ca chnh mnh. Ai l ngi khng lm vic v li ch ca chnh mnh v cng chng lm vic v li ch ca ngi? l ngi khng tranh u loi b nhc im ca chnh mnh v cng chng khuyn khch ngi khc b cc nhc im v cng khng phc v ngi . Ai l ngi lm vic v li ch ca chnh mnh v lm vic v li ch ca ngi? l ngi tranh u loi b t tng ti li trong tm ca mnh, ng thi gip ngi khc lm iu thin. ---o0o---

i L Kh au Nu chng ta suy ngm su xa, chng ta phi ng vi khi nim i l kh au. Chng ta au kh c th cht ln tinh thn bt c lc no. Ta c th tm c ngi no trn th gii ny thot khi c ci au n th cht v tinh thn khng? Qu l kh khn. C n nhng ngi t ti bc thnh cng khng thot khi ci au n th xc chng no m h cn mang xc thn vt cht. Nu c ai hi: "iu g bt trc nht trn th gii ny?" - Cu tr li ng phi l: "i l iu bt trc nht". Tt c mi th ta lm trn ci i ny l thot khi kh au v ci cht. Nu chng ta bung lung ch mt giy, cng tha chng ta mt n. Hu ht tt c nhng thi quen hng ngy nh lm vic, n, ung, dng thuc men, ng v i li l nhng phng cch v phng tin p dng bi chng ta trnh kh au v ci cht. Mc d thnh thong chng ta kinh qua mt vi lc th trn tc tha mn ham thch ca mnh nhng ngay sau chnh lc th y c th bin thnh kh au. Cho nn kho tng ha bnh v hnh phc cao qu khng cn thit phi trong tay ngi giu c m ni con ngi t b trn tc. Tt c mi th trong i sng ca chng ta u phi thay i v bt toi nguyn. Do c Pht gii thch chng no m ta cn tham dc lc trn th hay ham mun sng th chng ta khng th trnh khi kh au th cht v tinh thn. Ham mun rt quan trng cho cuc sng. Khi cuc sng hin hu, kh au khng trnh c. Nhiu ngi tm kim mt i sng bt dit, nhng tr tru thay nhng ngi i tm ci bt t ny li thy rng i ng chn n ni h khng bit lm g qua ngy! Theo c Pht, ci tham v bt t ny l mt trong nhng nguyn nhn ca t tng ch k v s cht. "Tht d dng ta vui v Khi i tri chy nh bi ca Nhng ngi tht xng ng l ngi c th mm ci d i i vo v vng". Ci hnh phc b nh ny c bo m gia nhiu bt mn, khng thnh cng v tht bi. Con ngi khng tm thy ngha ca cuc i nu khng c xo trn, kh khn, tai ng, tht vng, s hi, bt an, thua l, bt hnh,

trch c, bnh tt, gi yu, v c ngn tnh trng khc khng thch th. Ngy dm, con ngi phn u thot khi nhng tnh th bt hnh ny. Nhng cng tranh u thot khi tnh trng bt hnh ny theo ng li trn tc, th con ngi li t mnh cng vng mc vo nhiu kh khn khc. Khi tm cch thot ra khi mt kh khn d hu hay v tnh con ngi cng t mnh to ra nhng kh khn khc. Chm dt nhng kh khn y u? Mun tn ti, chng ta phi chp nhn nhng kh khn v kh au nh vy khng phn nn v khng c s la chn no khc. Kh au lc no cng y! Khng c cch no c th trnh c kh au v bt hnh. Kh au theo c Pht, l mt cn bnh ch c th hon ton khi c khi t c ton ho. Lo T, mt o s ni ting Trung Hoa ni: "Ta au kh v ta c thn xc. Nu ta khng c thn th cht ny, lm sao ta c th au kh c?" Khi bn nhn con ngi au kh nh th no trn th gii ny, bn c th nhn thy tnh trng thc s ca i sng trn th. Ti sao ta phi chu au kh? nh vy? Ai l ngi chu trch nhim v nhng au kh y? Theo c Pht, mi ngi chng ta chu trch nhim v kh au ca chnh mnh. Con ngi au kh ngy nay v qu tham sng. l nguyn nhn chnh ca kh au. Phi mt hn 2500 nm, cc trit gia v cc nh tm l hc mi hiu c iu m c Pht ni l ng. Mt thi nhn ni: "Con thiu thn bay vo la, khng bit mnh s cht. Con c nh cn li cu, khng bit mnh b nguy him. Nhng d bit r him nguy ca nhng lc th ti li trn tc, ta vn bm cht vo chng, Qu tht ta kh di n chng no!" ---o0o--Bn Cht Ph Du Ca Cuc i Pht Gio nhn mnh i ngi rt ngn ngi v ta nn lu tm, tch cc hot ng v lu c gii thot.

"Con ngi chng bao gi c th hiu rng chng ta ci i ny ch trong mt thi gian ngn. Nhng d c c chn l y vn au kh vi tt c nhng xung t v ci c ri chm dt." Thi s Davis nhn cuc i ph du ra sao nh di y: "i l g, sao qu cn trng, Khng c th gi ng v ngm xem? Khng c th gi dng di cnh cy ch nhn con cu v con b ci. Khng c th gi nhn cnh rng khi ta i qua Ni nhng con sc du nhng ht trong c. Khng c th gi, nhn nh sng t ban ngy Dng sui tinh t trn y bu tri ban m. Khng c th gi thong nhn ci p, Ngm i chn nng, xem chng nhy ma Khng c th gi ch i n ci n trn mi, khe mt long lanh. Cuc i khn kh nh th, nu ht sc cn trng, Chng ta khng thi gi ng v ngm xem" ---o0o--Chin Trn Ton th v tr l mt chin trng rng ln. Cuc sng chng l g c m l mt cuc tranh u v ch, nguyn t chng nguyn t, nng lng chng nng lng, nam gii chng nam gii, n gii chng n gii, ngi chng th vt, th vt chng ngi, ngi chng thin nhin, thin nhin chng ngi, v chnh trong phm vi ca h thng vt cht l mt chin trng to ln. Chnh tm con ngi l mt chin trng ln nht. Con ngi khng thanh thn vi chnh mnh khng th ha bnh vi th gii, chin tranh bn ngoi c tip din che y s thc chnh t ni c nhn, chin tranh thc s bn trong. Li cu nguyn quan trng nht ca nhn loi ngy nay l ha bnh, nhng khng c ha bnh trn th gii tan nt v chin tranh ny cho n khi no nhng mu thun ca con ngi vi chnh mnh chm dt. Di mt c Pht chng sanh run ry nh con c trn ging sng sp cn, b km kp trong tham i, vng vy ht ch ny ch kia thot, ging nh

con th rng b mc by hay nh mi tn lc bn trong m ti. Ngi nhn thy s tranh ginh ln nhau, ci v ngha ca hng lot cp bc trong k ny n k khc, ch ri b n bi ngi khc. Chin tranh gy ra do tm con ngi v cng chnh tm con ngi ny c th to ha bnh v cng l nu con ngi s dng tm khng thin lch. Lch s th gii cho chng ta bit k th chng tc, mu da, tn gio cung tn, v tham quyn th chnh tr, v ca ci to thm nhiu thng kh v tai hi ln lao trong th gii ny v tiu dit mt phn ln nhn loi trong mt ng li c c. Nhng s vic ny khng bao gi ng gp g cho vic pht trin th gii. Con ngi kht vng quyn uy v ca ci, b u c bi ganh ght bao gi cng to kh khn, thng c bin minh hnh ng c c ca h bng cch ni mt cch v ngha di danh hiu ho bnh v cng l. Chng ta ang sng trong mt th gii on kt v vt cht nhng chia r v tinh thn v ng thi tinh thn on kt nhng vt cht chia r. "Chng ta sng. lm vic v m mng, Mi ngi u c mt nho nh, i khi chng ta ci; i khi chng ta khc. V c th ngy thng tri qua" ---o0o--Thi Qu Chng ta lm cc nhc, u tt mt ti duy tr thn xc. Chng ta phm ti khng k xit tha mn nhu cu v tham i ca xc thn. Chng ta mun ni ting v danh vang tha mn lng v k c hu trong chng ta. Chng ta lm mt nghn l mt nhng s vic nng cao ci gi l uy tn, v ri khi cht n, vi ci mc ra ca thn xc trong m, hay xc thiu chng ta ra i - xc thn khng cn na. Trong cuc i chng ta to nhiu iu quan trng qu mc trn xc thn. Cng nh chng ta lm iu cho ci cht. Thi s Khantipalo m t ci n o thi qu to ra bi chng ta nh sau: "Qu nhiu n o Qu nhiu ngi

Qu nhiu th gi Qu nhiu kh khn Qu nhiu nc mt Qu nhiu tin bc Tt c th lm g? Cho xc thn b nh! Mt vin trn cht m Phn hy nhanh chng. Ci thn nh b Tan r nhanh chng. Khng cn g na Cha m thn yu Hay bt c ngi thn no khc. Mc d nh vy Chng ta phi c An i v quan ti m ma v m ch T tp v tang tc Nghi thc v nghi l Chn hay thiu p xc gi hoi Tt c nhng th y cho Xc thn b nh phng ln. Cc con hy nh, Cc chu hy nh V sau chng Ngi cht b lng qun, v xng cn li. Vy iu ny khng phi L mt s nhiu v ngha sao? ---o0o--Gi Tr Tinh Thn Julian Huxley ni: i phi dn n ch thc hin nhng kh nng khng k sit v th cht, tinh thn, tm linh vn vn...m con ngi c th lm c. Nhn loi c kh nng lm nhiu vic v i hn, v cao qu hn.

Bn sinh ra trong ci i ny lm vic thin v khng th gi tri qua v ch. Nu bn bing nhc, bn l gnh nng cho th gii ny. Bn phi lun lun ngh n vic nng cao lng tt v tr hu. Bn s lm dng ci c n tr thnh mt con ngi nu bn khng chng t bn xng ng vi nguyn nhn m v n bn c hng v tr ny. Ph phm cuc sng con ngi trong nui tic d vng, trong bing nhc v khng lu tm chng t s khng ph hp ca bn trn th gii ny. Cy vn minh mc r t nhng gi tr tinh thn m a s chng ta khng hiu. Khng c nhng r y, l s rng v li mt thn cy cht. "Nu tt c ni l sch, v nu tt c h l mc, v nu tt c cy ci l bt vit, vn khng miu t s thng kh trong i ny"(Jacob Boehme) Cho nn ti sao nhng o s gic ng nh c Pht sau khi thy i ng theo vin cnh ca n, khng mt ng c v k hay ch k no, gii thch rng khng c mc ch thc s ca i sng, nu chng ta c i sng chy vng vng theo chu trnh sinh t trong khi au kh v th cht v tinh thn. Nhng chng ta c th s dng hu hiu i sng ny cho mc ch tt p hn bng cch phc v ngi khc, trau di lun l, rn luyn tm tr,v sng nh mt ngi c vn ha trong ha bnh, ha hp vi phn cn li ca th gii. Theo c Pht, con ngi khng phi l b nhn v trch nhim. Con ngi l qu cao nht ca cy tin ha. Tuy nhin trit l c xa trnh by mc ch ca i sng nh sau: "Dn t tm ti n nh sng, t khng chn l n chn l, v t t n bt t". Nhng li ni n gin nhng c ngha ny cho chng ta vn ng suy ngh. ---o0o--T v Bt T Tt c nhng cu con ngi hi v i sng u lin quan n s thc ca ci cht; con ngi khc bit tt nhng sinh vt khc, v con ngi bit c ci cht ca mnh nhng li khng bao gi chu ha gii vi s chia s vi s phn t nhin ca tt c nhng sinh vt sng. Nu ch con ngi mi c th hiu c i sng ngn ngi v ci cht khng trnh c, con ngi c th gii quyt nhiu vn lin quan n i sng. Trong cuc cm c chng li ci cht, con ngi tuy thnh cng ko di i sng nhng cng ch ging nh a tr chi tr xy ct lu i bng ct trn b bin ri t sng ni tip ph v i. Con ngi thng lm cho ci cht tr thnh i

tng trung tm ca tn gio, cu khn phc bu thin ng t i sng bt dit. Cht xy ra vi tt c chng sinh, nhng ch c con ngi trc s e da khng ngng ca ci cht, to ra ch chu ng. Ngoi vic ham thch c trng cu v bt t trong tt c cc dng thc c th tng tng c, con ngi to ra tn gio, n lt n, c gng a ra mt s kt thc cuc i c ngha hn. Mc d c nhiu tn ca nhiu tn ngng tin tng c s hin hu ca thin dng trng cu, ni y i sng l mt hnh phc bt dit, chng ta vn cha nghe thy nhng tn thun thnh ca mt tn gio no say m t b cuc sng trn th v nhng th m h l s hu ch ri c v thin ng ngy nay. Tng t nh vy, ngay c ngi Pht T cng thch bm vu vo i sng trn th qu gi ca h chng no h tn ti, mc d h bit rng i sng trn th gii ny chng l g c m ch l kh au, v hnh phc ti thng l Nit Bn. C bao nhiu ngi t c Nit Bn bng b tham i? Ngy nay ci kh khn nht m cc quc gia phi ng u l vn bng n dn s. ng li v bin php phi c tm ra kim ch vt sng khng ngng ny ca dng i. Hng triu ngi cn thc phm, ch , tin nghi v an ninh. Vi nhng ngi y cu hi khng phi l "Mc ch ca cuc i l g?" m l "Phi lm g vi i sng?". Cu tr li n gin l ta nn s dng mt cch hu hiu nht i sng v tm ra ci g l hnh phc m ta c th t c bng phng thc thc tin v chnh ng hn l lo lng qu ng v l thuyt tru tng v mc ch b n ca cuc i. Tuy nhin, tn gio bc vo an i con ngi hay thc tnh con ngi v s tht i sng khng th lng v v vng nh n c nhn t c s xc thn vt cht khng thi. C hy vng cho mt i sng tt p hn. Tt c nhng tin b trn th gii ny c to ra bi con ngi l do s tht l con ngi nhn thc c con ngi phi cht v mun nh hng li sau khi ra i. Nu con ngi t c bt t v nhng ngy trn tri t l v tn th con ngi s c xu hng thoi mi v mt tt c s khch l v sng to tin b, con ngi s khng cn ham thch trong vic to th gii ny thnh mt ni tt p hn. Nu khng c cht, i sng s nh tr, bun t, gnh nng khng t xit v chn nn. Nu con ngi c tu gic bit c thi gian bao lu na s cht, con ngi y s hnh ng khc hn hnh ng m ngi y ang lm hin nay.

"Xc Thn Tr Thnh Tro Bi, Nhng nh Hng Vn Cn" - (c Pht) D rng cha ng chng ta cht v ra i, chng ta vn cm thy h vn hin hu vi chng ta khng vt cht nhng qua nh hng to ra t th h ny n th h kia - nh hng ca h vn cn. Bng t "t tin", chng ta khng ch lin tng n t tin m n tt c nhng ai ng gp vo phc li v hnh phc ca ngi khc. Trong ngha ny, chng ta c th ni nhng anh hng, nh hin trit, v cc thi nhn ca ngy xa khng cn, nhng vn hin hu gia chng ta qua nh hng ca h. V chng ta t lin h n nhng lit s, v nhng nh t tng, chng ta chia s nhng t tng khn ngoan nht, l tng cao qu v c n m nhc tuyt diu ca hng th k qua. Ku gi con tim ca con ngi cho mt mc ch l xc nhn khng r rng bn cht ca i sng. Khi con ngi cm thy bn cht cao qu hay tuyt trn ca mnh, ngi khng cn khc than g v mc ch cuc i v nhn thc c chnh mnh l mc ch. Ngi bit suy ngh nhn nh rng dng lch s loi ngi c quyt nh khng phi g xy ra trn tri m l do ci din ra trong tm con ngi. c Pht ni khng c mt siu nhn no c th cao hn con ngi ton thin. Con ngi c th v phi t nng chnh mnh ln trn gii hn c nhn ca mnh, theo bc chn ca c Pht. ---o0o--S Dng Hu Hiu Nht i Sng im quan trng nht v i sng l chng ta c n cho nn ta phi s dng n mt cch hu hiu nht. tht s l gi tr ln nht ca i sng, c hi s dng hu hiu nht n. Nhiu ngi sng mt cuc i hp hi, gii hn, bun t v tht vng v h khng c gng s dng hu hiu nht i sng. Nhng iu ny c th lm c bng cch c c l tng v tun theo n. L tng ca chng ta phi th no? Chng dng trau di c tnh con ngi dn n sng mt cuc i hnh phc v an lc. Li sng ny c xem nh mt cuc sng o hnh, cao thng, chnh ng hc thc c knh trng bi mi ngi. Khng lm cho ngi khc hnh phc, mt

ngi khng th sng hnh phc. Con ngi phi c gng ht sc mnh ng thi khi gp i nghch, hay c tng thng bi phn no thnh cng, phi t hi "Ti lm ht mnh cha", v c n khi thua, phi nh li con ng gii thot khng ch nm trong chin thng m l trong vic chp nhn cuc chin. "Ci cy mang nhiu tri Con sng lm t ph nhiu Dng sa tt ca con b Cng vic cc nhc lin tc ca ngi thin; Ca ci ny ng gi, cng vic ny lm, Cho li ch ngi khc, khng phi cho ring mnh. Hc thuyt hin i v phc v x hi cn thit n th, c th ni l nn mng o c ca tt c nhng tn gio v i. ---o0o--Nit Bn Nu ai dy: Nit Bn l s phi ngng Hy ni vi h: ni di Nu ai dy: Nit Bn l s phi sng Hy ni vi h: sai lm" --(Sir Edwin Arnold trong Thi Phm nh Sng Chu) nh ngha ni trn y v v i sng tha cho ngi no hiu quan nim t Nit Bn, ni au n v th cht v tinh thn khng cn na, v Nit Bn ni ln s chm dt kh au. Mc ch ca ton b cuc i l ngn chn, gim bt kh au v tm hnh phc. Nu thc s chng ta mun c hnh phc trng cu - hnh phc ta chng nghim trong tm hon ton thot khi nhng phin toi, chng ta phi hc cch t c n. Bng cch kim nhiu ca ci, quyn uy, v nhng iu kin trn th nhiu hn, chng ta khng bao gi c th t tha mn thc s, mn , tm an lc v hnh phc khng thay i - c gi l "lm du gic quan v lm ngui nhng trc ang chy trong tm." Phi nh rng khng ai bt chng ta phi lm mt hnh ng c bit no . Khng ai pht hay thng chng ta. Chng ta c hon ton t do ch v chn la. Nu bn ngh rng bn c th chu c tt c nhng au n v kh au vt cht v tinh thn, bn c th vn cn trong vng sanh t v tip tc go khc, rn sit, au kh, b nguyn ra, cu nhu, tranh u, lo

u, chin u tn ti, lm vic nh n l m ngy, ng u vi kh khn v chng ngi to ln. Thc ra trong sut cuc i, chng ta b th gi, nng lc v tm tr vo chin trng - tranh u tn ti, tranh u c quyn th, li lc, tn tui, lc th v tranh u thot nhng s vic nguy him. i khi chng ta t c mt cht lc th xen vo gia. Lc th no th cng chm dt vi kh au. Hy nhn vo th gii, chng ta c th thy con ngi nh nhau nh th no, git chc, thiu t, nm bom, bt cc, cp my bay, v nh ph ln nhau. Tiu dit ngi ng chng tr nn mt tr chi gii tr hay vui a. Ton th gii nh mt nh in. Con ngi qun i tnh nt tt con ngi v t tng, li ni, v hnh vi ti li ng tr con ngi. R rng khng c ch trong tm con ngi trau di t tng v hnh vi thin. Lm sao ta c th tm c ha bnh v hnh phc trn chin trng m ngi ta chin u khng ngng thng hay thot him?" Thi v nhn o ca con ngi gy nn hng ngn tang tc khng k xit. Nu bn c th hiu c ci mong manh ca i sng v ci nguy him ca th gii, th bn c th hiu c ngha ca vic t Nit Bn. Bn s khng cn chm tr trong c gng tm cu trng thi hnh phc ny. Ngy nay bn chin u thot khi kh au bng phng cch trn th. Nhng l trn thua. S ch c tht bi. Tuy nhin nu bn c gng qut sch kh au bng cch pht trin kha cnh tinh thn trong i bn, bn c th tm thy an lc thc s. l Nit Bn. ---o0o--Lc Th Trn Tc Chng ta bit c nhiu ngi trong th gii ny, c n ngi Pht T, khng chun b tu tp t Nit Bn. V l do , mt s m t Nit Bn nh thin ng, ni con ngi c th vui hng lc th v tn. S m t ny li cun nhng ngi km hiu bit v i sng v s vic trn th v nhng ai m mnh vo tham i, luyn chp trong i sng v lc th trn tc. H khng hiu rng quan nim v Nit Bn nh vy ch l mng. Tuy nhin ngi trn tc lun ngh v cu nguyn loi Nit Bn y. Mt khc c nhng ngi ngh rng tt hn l c trn th gii ny mc d loi kh au vui hng i sng. H khng hiu rng do tham dc v luyn chp pht trin ni h, h khng th cm thy hnh phc ti thng ca Nit Bn.

Nhng iu trn tc khc m h coi l hnh phc khng th gii thot h khi ci au kh vt cht v tinh thn. Theo c Pht, v v minh m con ngi tham cuc sng trong vng lun hi sinh t - trong khi au kh v mi m chy theo o tng trong s tm cu iu nhm tha mn gic quan. H phi nn hc cch lm du gic quan thay v xoa du chng bng nung chiu ph du. ---o0o--H Thng Th Gii V Tn Mt s ngi ngh rng nu tt c chng ta u t Nit Bn th th gii ny s l mt ni trng rng v s khng c ai lm vic cho s tin b ca th gii. l kin nng cn xut hin trong tm ca nhng ngi thi hiu bit kin thc thc s v cuc sng. H phi hiu rng th gii ny khng bao gi trng rng v ch c mt s t ngi tr c th t c Nit Bn. Trong chng mc m h thng th gii cn lin quan n th khng c gii hn no i vi chng c. Khng c s vic nh bt u hay chm dt h thng th gii hay v tr. Cc h thng trn th bao gi cng hin ra v mt i. Khi mt h thng th gii ny mt i, nhiu h thng khc vn cn li. Trong khi nhng h thng th gii ri rc ti xut hin do s phi hp ca cc phn t v nng lng. Chng sanh xut pht t nhng h thng th gii khc xut hin do s phi hp ca cc thnh phn ny, vt cht, nng lng v khuynh hng tinh thn. Ta khng nn ngh rng ch c mt s chng sinh gii hn i loanh quanh trong v tr ny. Chng sanh l v gii hn v v cng tn. ---o0o--Tin B v Nhim Thc ra chng ta c lm vic cho s tin b ca th gii ny khng? Chng ta ngh rng chng ta lm vic cho s tin b ca th gii ny, nhng thc ra chng ta hin nay lm tn thng th gii ny. Chng ta khm ph ra nhiu my mc ci tin ph hoi th gii. Thin nhin sn xut qu nhiu th. t mc ch, chng ta lm hi th gii bng o bi, cht ph, san lp v ph hoi ci p t nhin ca tri t. Chng ta nhim bu khng kh, sng ngi v bin c. Chng ta ph hoi i sng cy ci v i sng nhng con vt ng thng. Chng ta khng bao gi ngh rng

ni i sng ca mi cy c gi tr thc phm hay gi tr dc tnh. Mi chng sanh phi ng gp phn ca mnh trong vic bo tr mi sinh. Chng ta khng nn cho rng ch c con ngi mi c c quyn c li ca cc c dn c quyn sng trn tri t ny. Mi v bt c chng sanh no u c quyn bnh ng sng ni y. Nhng chng ta tc i quyn li ca cc chng sanh khc. Khng nhng th, ngay trong cng ng nhn loi, chng tc ny c gng ph hoi chng tc khc, cn tr s tin b v khng cho chng tc khc c sng trong ha bnh. H tuyn b chin tranh v chm git ln nhau di danh ngha i quc. Chng no m con ngi cn c tm nhim th khng th c ha bnh trn th gii ny. Do s tn ti ca nhng chng sanh nh vy nn trn tri t ny tr thnh mt ni ri lon. Ngy nay chng ta thy s chm git khp ni trn th gii. Ngi ny mu toan la o ngi kia. T tng ch k chim u th? trong tm h. Ngi ny khng th tin ni ngi kia. H nhn ngi khc vi nghi k trong tim h. Ngi ny khng th hiu c tnh cht thc s hay ng c ca ngi khc. Mc d con ngi c th trnh thot con vt, nhng rt kh khn trnh thot ni chnh con ngi. ---o0o--Con Ngi Chu Trch Nhim Con ngi lun lun ni v s bt n ca tnh hnh th gii. Ai l ngi chu trch nhim v tnh trng bt hnh ny? C ai khc hn l con ngi c gi l ngi ti tr? Lm sao ta c th mong mi mt th gii tt p hn v ha bnh nu con ngi c x xu xa hn con vt? Sao ta c th vui hng cuc i trong ci th gii khng th tin tng c ny? Cc nh khoa hc theo ui cuc chinh phc thin nhin v mc ch vt cht. Trit hc ng phng mong mun sng ha hp vi thin nhin v tm an lc v thnh tu tinh thn. Bn khng th thay i iu kin trn th theo li mong c ca bn nhng bn c th thay i tm bn pht trin s mn nguyn nhm tm thy hnh phc. Mt ngi ch ch trng tm cu tha mn trn tc, s khng bao gi t c kin thc cao hn, v kin thc ny khng th tm thy m khng c vic tm kim tch cc. Ch ngha duy vt h con ngi xung hng sc vt trong khi tn gio nng con ngi ln hng thn thnh hay cao qu. Trong ch nng v vt cht, con ngi tr thnh n l cho gic quan. T nhin a s ngi khng thch nhn thy s thc ca i sng. H mun ru ng chnh h vo s yn n ca gic mng huyn o, vo tng tng v ly bng lm tht. Thi ca c Pht v quyn uy trn th v

lc th tnh dc nh sau: "Tt hn c quyn ti cao tuyt i trn tri t ny, tt hn v thin ng, tt hn c n quyn lc trn tt c nhng th gii, l thnh qu ca ngi t thng li: giai on u ca s ton ho". Bng cch b c cuc i vo tin b vt cht trn th hu tha mn tham dc khng th cho con ngi nhn thy cu cnh ca ci bt toi nguyn trong i sng. Theo c Pht, th gii ny t nn tng trn mu thun, bt ng hay bt toi nguyn. Bng cch nhn thc c bn cht thc s ca hon cnh trn th, c Pht cng ni Ngi khng tn dng th gii v n bt toi nguyn v v thng. Ngi ni phng cch i ti li lc trn trn th l mt vic v phng cch i ti mc tiu cui cng - Nit Bn- l mt vic khc. ---o0o--Con Ngi v Mt Ngt Di y l mt cu chuyn ng ngn chng ta suy ngm v bn cht ca i sng v lc th trn tc. Mt ngi i lc vo rng dm ton l gai gc v lm chm. Ngi y chm trn mt con voi to ln bt u ui hn. Hn bt u chy thot mng. Khi ang chy hn nhn thy mt ci ging, hn ngh y l ni tt hn c th trnh thot con voi. Nhng bt hnh thay, di y ging li c mt con rn c. Tuy nhin trong lc v k kh thi hn liu mnh bm vo mt cy leo thng lng xung ging. Trong khi hn bm vo cy leo ny, hn nhn thy mt con chut trng v mt con chut en ang cn cy leo m hn ang nu vo. Hn cng thy mt t ong bn cnh lu lu li r mt git mt. Trong khi ng u vi ci cht trong ba ng nguy him, hn vn cn tham nm git mt rt xung t t ong. Nhn thy tnh cnh lm ly ca ca con ngi khn kh ny, mt ngi ho hip i qua, tnh nguyn dang tay cu vt i hn. Nhng con ngi tham lam v kh di ny t chi v v ngt ca mt ong m hn ang vui hng. V ngt ca mt ong u c hn khin hn qun i ci nguy him m hn ang phi ng u. Ni y trong cu truyn ng ngn ny, con ng gai gc trong rng tng ng vi lun hi - bnh xe sinh t lun hi. Con ng gai gc lun hi l mt con ng bt n v kh khn. Khng d dng g cho mt ngi tip tc i mnh qua ci rng gai gc kh khn ca lun hi. Con voi tng trng cho ci cht. Ci cht lun lun theo ta, lm cho chng ta bt hnh phc, tui gi ca chng ta cng to bt hnh phc v bt an trong tm ta.

Cy leo tng trng cho sanh. Ging nh cy leo, cy leo cng ln cng qun vo cy khc, cng nh vy do sanh, dng i chy tri tch ly, nm gi, bm vu vo nhiu th trn th gii. Hai con chut tng trng cho ngy v m. Ngay t ngy sanh ra trong th gii ny, ngy m tri qua ct bt v thu ngn dng i. Nhng git mt l nhng lc th ph du trn th quyn r con ngi li trong th gii v thng v bt trc ny. Ngi thin n dang tay ra gip ch cho hn con ng chnh ng thot khi tnh trng nguy him l c Pht. Mt ngi ngh rng s l tt hn sng trn ci i nhm hng th khng cn c gng t Nit Bn, ging nh ngi t chi thot ra khi tnh trng nguy khn trong i sng ch nm mt cht mt ngt. Mc ch ca cuc i l t gii thot khi gnh nng vt cht v tinh thn. ---o0o--14 - I SNG MONG MANH, CHT L IU CHC CHN Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda "i sng mong manh, cht l iu chc chn" l cu chm ngn ni ting trong Pht Gio. Bit r Cht mong manh v l mt hin tng t nhin m mi ngi phi ng u, chng ta khng nn s ci cht. Nhng tt c chng ta u s cht v khng ngh v iu khng trnh c. Chng ta thch bm vu vo i sng, vo xc thn v pht trin qu nhiu tham dc v luyn i. Mt a tr ra i em nim vui v hnh phc cho nhng ngi gn gi v thn thit. D ngi m au n cng cc lc sanh nhng vn vui mng v thch th. Ngi m cm thy c n b xng ng sau nhiu kh khn v au n. Tuy nhin, a tr lt lng ra khc hnh nh n mun ni ra n cng phi chu au kh ca kip lm ngi. a tr ln ln thnh mt thanh nin ri trng thnh, to hng lot hnh vi thin v bt thin. Ri n tr nn gi nua v cui cng t gi ci i ny b li bn b v thn quyn bun au: cuc sng ca mt con ngi l th y. Con ngi c gng trnh thot nanh vut ca t thn nhng khng mt ai c th thot khi. n lc cht gn k, u c lin tng n ca ci tch ly, v lo s qu ng v nhng a con thn yu thn cn, v cui cng, nhng khng km phn quan trng, con ngi lo lng qu sc v xc thn ca chnh mnh mc d chm sc chu o v cn trng nhng nay suy nhc, kit qu v tan r. Tht au n

khi phi xa la xc thn. Khng th chu ng c nhng khng th trnh ni. l tm trng ca mi ngi khi t gi ci i ny vi than van v rn r. S au n v ci cht tht khng khip, l mt thi pht xut bi v minh. ---o0o--S Cht Con ngi b lo u khng phi v ngoi cnh m v nim tin v tng tng v i sng v mi th ca mnh. Ci cht, chng hn, t n khng khng khip: Khip s v kinh hi ch do tm tr chng ta tng tng m ra. Vi nhng k khng dm i u vi thc ti, kh au tht s khng khip v khng th chp nhn c. Nhng nu chng ta bit ng u vi s tht, n s lm du bt hay loi tr ci khng khip ca s s hi. i sng v nh vin n lao thng ti mc tiu tc ci cht. Nhn thc c nh vy, chng ta phi can m trc din vi hin tng t nhin ny. Mun c t do trong i sng, chng ta phi khng s cht. Hy nh li khoa hc dy ta th no v tin trnh ca ci cht? N ch l s xi mn sinh l ca c th con ngi. Chng ta ng s hi v tng tng hay tin on v nhng s khng khip khng bao gi n c. Mt thy thuc ni ting Sir William Oslet ni nh sau: "Trong kinh nghim hnh ngh lu nm ca ti, ti thy hu ht nhng ngi cht thc s khng au n v s hi" Mt tr y lo thnh cho bit: "Hnh nh thm kch ln nht i vi ti l mi ngi sut i b ni s cht m nh. Khi cht n, ta thy n cng t nhin nh bn cht cuc sng. Ch c rt t ngi s cht khi sng trn cuc i. Trong tt c kinh nghim ti tri qua, ti ch thy c mt ngi c v s hi - mt ph n lm iu d cho ngi ch nay qu tr hi ci". "Mt iu l lng v p s n d l nam hay n khi h sng trn i. Tt c mi s hi, hi hng u bin mt. Ti thng ngm tia sng bnh minh hnh phc trong nh mt h khi h nhn thc iu l s tht. l tt c n hu ca To Ha." V tham sng nn s s cht c hnh thnh mt cch thiu t nhin. N to lo u mnh m trong i sng n ni lm con ngi khng bao gi dm mo him lm iu g d l l phi. Ngi sng trong s hi lo lng v bnh tt v cc tai nn c th xy ra cp mt mng sng qu gi ca mnh. Nhn thc c ci cht l iu khng trnh ni, k yu i trn th s m trong nhit thnh cu nguyn vi nim hy vng linh hn s c ln thin

ng. Khng mt ai c th hnh phc gia cn lc ca s hi thp hn lo lng nh vy. Nhng tht kh c th coi thng hay khng lu n nhng bc pht t nhin ca bn nng t bo v. Tuy nhin c mt phng php vt qua s s hi ny. Hy qun i quan nim v ci 'ti'; hy em tnh thng phc v nhn loi v t tnh thng vi ngi khc. Say m phc v tha nhn, chng bao lu bn s t mnh thot khi ci t k luyn i nng n, m c, kiu cng, v t tn. ---o0o--Bnh v Cht Bnh v cht c hai u l vic xy ra t nhin trong i sng ca chng ta, v chng ta phi chp nhn iu vi s hiu bit. Theo thuyt tm l hin i, nguyn nhn tinh thn cng thng qu mc l do khng dm ng u v chp nhn thc ti cuc i. Nu khng vt qua hay khut phc c s cng thng s gy nn bnh trm trng. Trong khi bnh hon m qu lo lng hay tht vng ch lm cho bnh tng ln. V ci cht, i vi nhng ngi c tm hn v hnh ng trong sch, cht chng c g ng s c. Chng ta chng l g c m ch l s kt hp ca tm tr v th xc, do vy tm tr v th xc khng cht ring. Nghip bo do nhng hnh ng xu ca chng ta gy nn trong i trc theo chng ta vo lc ti sanh khin chng ta phi chu nhng kh au trong i ny. S kin nh vy c th trnh c nu chng ta ht sc n lc to cng c bng cch sng mt cuc i o hnh v lm nhng hnh vi o c bt k u v vo bt c lc no. Lm nh th chng ta c th ng u vi ci cht mt cch can m v thc t ph hp vi Pht php. Khng c v 'cu tinh' no c th lnh gnh nng v cu vt chng ta khi hu qu cc hnh vi sai tri ca chng ta. Chng ta lun lun t mnh nh ti li c Pht khuyn: "Hy tin v nng ta vo chnh mnh, hy gng sc v chuyn cn". Ngi Pht T khng su thm bi thng trc ci cht ca mt ngi thn hay bn hu. Khng c g c th ngn cn c bnh xe nhn qu. Khi mt ngi cht, nghip do h to nn s theo h n cuc i mi. Ngi cn li phi chu ng s mt mt vi bnh tnh v hiu bit. Cht l mt tin trnh khng trnh c trn th gian ny. l mt iu chc chn trong v tr ny. Khu rng c th tr thnh th v th c th tr? thnh bi ct. Ni c th bin thnh h. iu khng chc chn c th xy ra khp mi ni nhng ci cht l iu khng thay i. Tt c mi th ch l tm b. Chng ta c cha ng, cha ng ca chng ta cng c cha ng nhng by gi h u! H u qua i.

ng nghe k ngy bin cho rng chng ti ang trnh by mt quan nim ym th bi quan. l quan im thc t nht trong tt c ch ngha. Ti sao chng ta li khng thc t m m qung trc s kin thc t ? C phi ci cht khng thiu t m?i thc? N thiu mi th. Nhng ng qun iu ny: Vai tr ca ci cht l lm cho mi ngi thc c s phn ca mnh; d cho cao sang n u, d cho k thut v y khoa tin b n mc no i na, ci cht vn nh nhau: hoc trong quan ti hay tr thnh mt nm tro tn. Vy ta c nn mc o tang than khc i sng tr thnh tro tn khng? Khng, khng phi l mc ch cuc i m cng chng phi l mc ch ci cht. Tin trnh ca sinh l mt tin trnh lin tc cho n khi chng ta tr nn ton ho. ---o0o--nh Hng Vn Cn c Pht ni: "Thn xc con ngi tuy thnh tro bi, nhng tn tui v nh hng vn cn". nh hng ca tin kip i khi su rng, mnh hn nh hng ca xc thn ang sng vi mt s kh nng hn hp. i khi chng ta hnh ng theo t tng ca nhng nhn vt m xc thn thnh tro bi. Nhng t tng nh vy ng mt vai tr quan trng trong nhng hnh ng ca chng ta. Mi ngi sng c cho l hn hp ca mt phn thn xc t tin khut. Trong ngha y, chng ta c th ni rng nhng anh hng trong qa kh, nhng i trit gia, nhng hin nhn, thi nhn v nhc s ca mi dn tc vn ang sng vi chng ta. V chng ta kt ni vi nhng lit s v nhng nh t tng trong qu kh, chng ta c th chia s nhng t tng khn ngoan, nhng l tng cao thng v c n m nhc bt h ca nhiu thi i. D rng thn xc ca h cht, nhng nh hng ca h vn cn. Xc thn chng l g c m ch l s tng hp tru tng sn sinh ra mt hn hp thay i khng ngng cc thnh phn ha cht. Con ngi hiu rng i sng ca mnh ch l mt git nc trn con sng ang chy v nn vui v ng gp mt phn ca mnh cho dng sng cuc sng. Ngi khng bit bn cht ca i sng, s b chm m trong bn ly ca th gian ny. Ngi khc than, rn r, v i khi cng mm ci ri li khc than. Nhng khi bit c thc cht ca mnh, ngi s t b tt c nhng ci tm b v tm cu Vnh Cu. Trc khi t c Vnh Cu, ngi phi ng u vi ht ci cht ny n ci cht khc. V ci cht khng th chu ng ni, con ngi c nn c gng khc phc s tip din khng ngng ci vng sanh t hay khng?

Theo Pht Gio, y khng phi l kip sng u v kip sng cui cng ca chng ta trn th gian ny. Nu bn lm iu thin vi lng tin tng, bn s c i sng tt p hn kip sau. Mt khc nu bn cm thy bn khng mun ti sanh mi mi, bn phi c gng pht trin tm tr v loi b tt c tinh thn trc. ---o0o--Trit L Pht Gio Cc bc thnh cao thng t c bc cao nht ca ton thin khng khc than trc s ra i ca nhng ngi thn gn gi v cc ngi loi b hon ton c cm xc thng tnh. c Anurudha, t qu v A La Hn, khng khc khi c Pht nhp dit. Tuy nhin c A Nan lc ch l Tu Hon mi t qu v th nht trong cc bc thnh, khng km gi c khc than. Cc t kheo khc than phi nh ti quan nim ca c Pht v nhng hon cnh c bn cht nh vy: "ng A Nan, c phi c Pht tng dy chng ta rng nhng g sanh ra, nhng g hin hu, v nhng g duyn hp u i n tan r? l tnh cht ca duyn hp. Khi duyn hp xut hin chng phi mt i - V khi nhng duyn hp ht, Tch Tnh hin tin". Nhng li dy trn y m t nn mng m da vo cu trc ca Trit L Pht Gio c xy dng. ---o0o--Nguyn Nhn Ca Kh au Nguyn nhn ca cc bun phin v kh au l do Luyn i (Tanha) di mi dng thc. Nu chng ta mun vt kh au, chng ta phi b luyn i khng phi ch luyn i ngi m luyn i ca ci na. l s tht - chn l l bi hc m ci Cht cho bit. Luyn i cung cp cho chng ta nhiu th tha mn cm xc, v dn ta vo con ng trn tc. Nhng cui cng luyn i y tr thnh nguyn nhn tt c au kh ca chng ta. Nu khng hc bi hc ny, ci cht c th tn cng v khng b chng ta. S vic ny c c Pht soi sng r rng. Ngi dy: "Ci cht s mang con ngi i khi d ngi c bm ly con ci v ca ci, ging nh mt trn lt ln cun sch c ngi lng ang ng". Li dy ny ng l nu ngi lng tnh thc v cnh gic th c th trnh khi s tn ph ca l lt.

---o0o--Ai Cng Phi Cht Chng ta hy nghin cu vic c Pht gii quyt vn cho hai ngi v luyn i m ci cht lm cho au kh. Mt ngi l B Kisagatomi. a con duy nht ca b ta b rn cn cht. B ta bng a con trai cht n cu cu c Pht. c Pht bo b hy em n cho c Pht mt vi ht ging ci ca mt gia nh khng c ai cht, c Pht s cha cho. Nhng B ta khng th tm thy mt gia nh no nh th . Tt c cc gia nh m B n th khng nh no l khng khc than hay khc than v ci cht ca mt ngi thn vo lc no . B hiu s thc ng cay: ai cng phi cht. Ci cht ging xung tt c mi ngi v khng cha ai c. Bun au l di sn i vi mi ngi. Mt ngi khc c c Pht dy l Patacara. Trng hp ca B ny bi thm hn. Ch trong mt thi gian ngn, B mt hai a con, chng, anh em, cha m v tt c ca ci. Bun au n mt tr, B la l chy nh in nh di trn ng ph cho n khi gp c Pht. c Pht gip B tr li bnh thng bng cch ging gii cho B nghe ci cht l mt hin tng t nhin ca tt c mi ngi. "Con au kh nhiu ln nh th ny, ch khng phi ln ny thi, Patacara; con au kh nhiu ln trong nhng tin kip ca con. lu, con au kh v ci cht ca cha, m, con ci v nhng ngi thn ca con. Trong khi au kh nh vy, nc mt ca con tht nhiu hn nc bin c". Cui cng, Patacara nhn thc c ci bt trc ca i sng. Patacara v Kisagotami c hai hiu r ci kh v u cm nhn c s au kh v ci cht do kinh nghim bi thm. Bng cch hiu su sc Chn L Cao Qu Th Nht ca T Diu v kh th ba Chn L Cao Qu cn li cng hiu c. Ngi ni: "Ny cc T Kheo, hiu c kh, y l kh, cng hiu c nguyn nhn ca kh, y l dit kh, v con ng dn n chm dt kh". ---o0o--Nm Un

Trong Kinh Pht, cht c nh ngha l s tan r ca Un. Nhng un ny l nm un: th, tng hnh, thc, v sc hay vt cht. Bn un u thuc v tinh thn hay nama, hp thnh n v ca thc. Un th nm, rupa l vt cht hay vt l un. S phi hp ca tm vt l theo quy c c gi l c nhn, con ngi hay ci Ti. Cho nn nhng c th hin hu nh th khng phi l c nhn no m l hai thnh phn cu to c bn ca tinh thn v vt cht, thnh phn ny l nhng hin tng him. Chng ta khng coi nm un ny l nhng hin tng m l mt thc th v l do ci tm t la di chng ta, do ham mun bm sinh ca chng ta cho nhng th ni trn l ca ta tha mn ci Ng quan trng ca chng ta. Chng ta s thy c b mt tht ca s vt nu chng ta chu nhn ni v c ch. Nu chng ta quay vo ni tm v qun chiu b su ca tm khm, ch tm v nhn xt mt cch khch quan, khng h lin tng n bn ng v ri th trau di vic thc hnh ny trong mt thi gian nh c Pht dy trong Kinh Sati Patthana, chng ta s thy nm un khng phi l mt thc th m l mt lot cc tin trnh vt cht v tinh thn. Ri chng ta s khng nhm ci b ngoi vi ci thc. Chng ta s nhn thy nm un ny pht sinh v bin i lin tc nhanh chng. Chng lun lun bin i tng pht tng giy, khng bao gi tnh m ng, khng bao gi l thc th m lun lun Bin Hin. ---o0o--Ti Sanh Bn un tinh thn, hay thc v ba nhm ca yu t tinh thn khc to thnh Nama hay n v ca thc, bin chuyn khng ngng, ni ln ri li bin i nhng khng cng mt khung cnh v khung cnh cng bin ha lun. Chng phi lp li ngay mt nn tng t nhin mi (Sc), mt lp vt cht ti mi nh trc hot ng iu ha. Nghip lut v mi quan h lm cng vic ny v ngay lp tc s ti sp xp cc un xy ra v chng ta gi l ti sanh. Nhng phi hiu rng, theo nim tin Pht Gio, khng c s u thai ca mt linh hn hay mt cht no t mt thn xc ny n mt xc thn kia. Theo trit l Pht Gio ci thc s xy ra l Javana hay tin trnh t tng ch ng ca ngi sp cht phng ra mt s lc thay i ty theo s thanh tnh ca nm chp t tng trong lot ny (Nm thay v by chp t tng nh thng l).

Nhng lc ny c gi l Karma Vega hay nng lng nghip t n li cun vo lp vt cht to ra bi cha m trong d con ngi m. Un vt cht trong hp cht phi thai phi c nhng c tnh kh d c th tip nhn loi nng lng nghip c bit ny. S li cun theo cch thc ny ca nhng loi un vt cht khc nhau to ra bi cha m xut hin do hot ng ca ci cht v em li s ti sinh thun li cho ngi sp cht . Mt t tng bt thin s a n mt ti sanh khng thun li. ---o0o--Mt Cm Yu T v Nng Lng Tm li, s phi hp ca nm un gi l sanh. S hin hu ca nhng un thnh mt cm c gi l i sng. S tan r ca chng gi l cht (t), v s ti phi hp ca nhng un y gi l ti sanh. Tuy nhin, mt ngi bnh thng khng d dng g hiu c ti sao nhng ci gi l un li c th ti phi hp. Hiu r bn cht ca cc yu t, nng lng tinh thn v nghip cng vi s song hnh ca nng lng v tr rt quan trng trn phng din ny. Mt s ngi cho rng bin c n gin v t nhin - ci cht l s tan r ca nm un, v sau chng cn g tn ti na. C ngi li cho rng cht c ngha l s chuyn tip linh hn t mt thn xc ny n mt thn xc khc; v vi mt s khc na, cht l s km gi vnh vin mt linh hn ch i ngy xt x. Vi ngi Pht T, cht chng l g c m ch l tm chm dt mt hin tng tm thi. Cht cha phi l mt s hy dit hon ton ca ci c gi l chng sanh. ---o0o--Nguyn Nhn Ci Cht Theo Pht Gio, cht xy ra trong bn nguyn nhn sau y: 1. Mng cn (hay th mng) n nh ca chng sanh mi loi ht. Ci cht ny gi l mng trit (Ayukkhaya) 2. Nng lng Nghip gy nn s sanh ca ngi cht kit. Ci cht ny gi l Kamma-kkhya (Nghip d) 3. S chm dt cng mt lc ca hai nguyn nhn trn. (Ubbayakkhaya)

4. Cui cng c th do nhng hon cnh bn ngoi nh tai nn, bin c bt ng, hin tng thin nhin hay Nghip qu t kip trc khng cp ti iu 2. Ci cht ny gi l Upachedake. C mt s tng ng rt ng gii ngha bn trng hp cht trn y . N tng t chic n du. nh sng n du c th tt v mt trong nhng nguyn nhn: 1. Bc trong ngn n chy ht. iu ny ging nh ci cht v thi gian cho mt kip ht. 2. Du cn ging nh nghip lc ht 3. Du v bc chy ht cng mt lc ging nh ci cht do c hai nguyn nhn phi hp cp ti 1 v 2. 4. Hu qu ca nhng yu t bn ngoi nh gi thi lm n tt - ging nh cht do nguyn nhn ngoi cnh. Cho nn, Nghip khng phi l nguyn nhn duy nht ca ci cht. Cng c nhng nguyn nhn bn ngoi gy ra ci cht. Gio l ca c Pht minh nh r rng Nghip khng th gii thch tt c nhng vic xy ra. ---o0o--ng u Vi Thc T Lm sao ta c th ng u vi cc s vic khng th trnh c ny mt cch tt nht? Nn tin liu v suy ngh l ci cht trc sau cng phi n. iu ny khng c ngha l ngi Pht T quan nim cuc i l m m. Cht l mt s thc v ta phi ng u - v Pht Gio l mt tn gio ca l tr hun luyn cc tn trc din vi cc s kin, d cc s kin ny lm ta khng hi lng. Trng Gio Nanak (v khai sng ra o Sikh) ni: "Th gian s cht, vi ti, cht em nim vui". Tht r rng nhng v nhn v nhng ngi cao thng khng s cht v sn sng chp nhn n. Nhiu v nhn hy sinh mng sng ca mnh cho phc li v hnh phc ca nhn loi. Tn tui ca cc v ny c lu truyn trn bng vng lch s cho hu th. Saul Alynksy, mt ngi M qu vng ni: "iu n gin quan trng nht m ti hc c l ti sp c cht. V mt khi chp nhn ci cht, t nhin bn s thy t do trong cuc sng. Bn khng cn phi lo lng ngoi tr cuc sng ca bn c th s dng mt cch khn kho - thc

y mt s nghip m bn tin vo". l ng li ra sao m cc nh t tng ln ngh nh th no v quan nim cht. ---o0o--Ci Cht Khng Trnh c Tht l mt nghch l khi chng ta thy ci cht cp i bit bao sinh mng ca nhn loi nhng chng ta t khi ngh n ci tng l chng ta cng th, trc sau cng tr thnh nn nhn ca t thn. V qu luyn i cuc i, chng ta khng mun mang trong lng t tng yu ui, nhng thc t ci cht l mt s thc hin nhin. Chng ta mun t ngh khip s cng xa cng tt v t la di mnh rng cht l mt iu xa vi, mt iu khng cn phi lo lng. Chng ta phi c can m ng u vi s tht y. Chng ta phi sn sng trc din vi s thc ny. Cht l iu c tht. Cht l mt s thc. Nu chng ta nhn thc c nh vy, v bit rng ci cht khng trnh khi, chng ta hy coi n nh mt s bnh thng ch khng phi l mt bin c khip m, khi n n, chng ta s c th ng u vi n mt cch bnh tnh, can m v t tin. ---o0o--Bn Phn v Trch Nhim Bit rng mt ngy no , ci cht s cp mng sng ca chng ta, chng ta phi bnh tnh, can m v t tin lm trn nhim v v trch nhim vi gia nh. Chng ta khng nn chn ch. Nhng vic g c th lm c hm nay, ng n ngy mai. Chng ta khng nn ph phm th gi v nn sng mt cch hu ch. Nhng bn phn i vi v, chng, v con ci phi c thi hnh ng lc. trnh gy kh khn v phc tp cho gia nh do s cu th, chng ta ng ch i n lc cui cng mi vit di chc. Ci cht c th n vi chng ta bt c lc no - n khng ch i ai c. Chng ta nn trc din vi ci cng tt ny vi can m v trm tnh. ---o0o--i Dc v V Minh C th ch ng c ci cht khng? Cu tr li l: C ci cht tn ti v c ci sanh. C hai khu lin h trong chu trnh cuc sng, c gi l -

Paticca Samuppada (L Nhn Duyn). Tng cng c tt c l mi hai khu trong chu trnh ny, mt s trong l Klesas hay bt tnh. Mt s nghip (kammas) hay hnh ng a n vipakas hay kt qu (trong chu trnh ti sanh), v c tip din. S tip din khng k sit ca sanh t c gi l lun hi. Nu chu trnh cuc sng c th b ngng li c, n ch c th kt liu giai on bt tnh tc Avijja (V Minh) v Tanha (i) Chng l gc r ca vng sanh cn phi c tiu dit. Cho nn nu chng ta ct Tham i v V minh - s ch ng c sanh, vt qua c lun hi, v s t Nit Bn. Chng ta phi c gng hiu rng mi vic trong v tr ny u mong manh. Cuc sng ch l o gic hay o tng. Khi ta phn tch mi th bng khoa hc hay trit l, khng ham mun v k, cui cng chng ta khng thy g c m ch l h khng. ---o0o--(IV) - PHNG PHP GII QUYT PHT GIO TRC CC KH KHN 15 - BN L NGI CHU TRCH NHIM Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda Bn c th ngh rng phin no v kh cc l do tai ha gia nh truyn li t ht th h ny n th h khc. V c th chng pht xut t nhng ti li gy nn bi t tin lu i nay quay v t nm m hnh h bn. Hay bn c th cho rng cc phin no to ra bi Thng hay Qu Thn. Nhng c mt lc no bn coi nguyn nhn y thc s do chnh Bn khng! ng, chnh bn . Bn l nguyn nhn ca s tht bi, ca gian kh v bt hnh ca chnh bn. Thay v thy chnh mnh l ngi chu trch nhim, nhng iu tht l bt tin - "bn cht con ngi" bn c th ni li cho ngi khc hn l chnh bn l ngi chu trch nhim v nhng nguyn nhn y? "Thng thng mt ngi b bt buc nhn ra nhc im ca mnh, ngi trnh n v thay v thy nhc im li nhng b trc s t la di mnh. Ngi tm trong u c mt ci c bo cha, thm ch c n ngi ui l nht cng bo cha bin minh hnh ng ca mnh. Ngi

y c th thnh cng. i khi ngi y rt thnh cng trong vic la di ngi khc, v i c n la di chnh mnh vi ma qu c to ra trong u c ngi . Mt ngi c th la gt mt s ngi no vo thi im no , nhng khng th lc no cng la gt c tt c mi ngi. "Ngi ngc, theo c Pht, khng nhn mnh ngc qu l mt ngi thc s ngc. V ngi ngc bit mnh ngc, l mt ngi khn ngoan ti mc ". Nu bn li lm, bn nhn mnh c li. Bn cn phi c can m chp nhn bn l nn nhn v chp nhn d s kh chu n mc no i na. Bn cng cn phi c tr tu nhn thy li lm ca chnh bn. c Pht ni: "Tht d dng nhn thy li lm ca ngi khc, nhng qu l kh khn nhn thy li lm ca chnh mnh". Bn khng th lng trnh c trch nhim ca bn v nhng hnh ng ca chnh bn bng cch ti cho hon cnh. Trong thi im kh khn v th thch, hy vui v lm vic thay v chng ra b mt cu knh. Hy can m thay i nu s thay i cn thit; hy trm tnh chp nhn iu bn khng thay i c, v phi khn ngoan bit s d bit. ng ngh rng bn khng may mn, hay l mt nn nhn khng may do s phn. Trc din vi nhc im, bn phi hiu rng tm bn to ra hon cnh ny sinh kh s v kh khn m bn ang chu ng. Ch khi bn thc s nhn nh c s vic y v khng gc ng trc s t di mnh, bn mi c th to c hon cnh cn thit cho hnh phc ca bn. ---o0o--Nguyn Nhn Cc Kh Khn Ca Bn Theo c Pht con ngi to s phn ca chnh mnh. Khng nn trch c ai c v nhng kh khn ca mnh, v chnh con ngi chu trch nhim v i sng ca chnh mnh tt p hn hay xu hn. Con ngi to mi th - tt c nhng bun au v bt hnh cng nh hnh phc v thnh cng ca mnh. Nhng ngi khc c th s dng nh hng v cuc sng ca h, nhng chnh con ngi y nay to ra nghip ca mnh (do nhng phn ng c ) . Cho nn ngi chu trch nhim v nhng hu qu. Nhn nhn di nh sng ny, khng mt chng sanh hay ch thin no c th ch huy hay kim sot s chng c gii thot ti thng cng

nh s suy sp ca mt ngi. Hnh ng vi con tim v tm tr thanh tnh trong sng, tt c nhng li ni v hnh ng u tr thnh thanh tnh trong sng. Tuy nhin hnh ng vi tm tr nhim, ngi tip tc to nhng hnh ng ti li rp khun cho tnh nt v s phn. Bn c th l mt ngi thin khng hi ai do bn cht, nhng bn vn b ngi khc trch c. Bn c phn ca bn v nhng kh khn v tht vng c n khi bn gip ngi khc khng cht v k. Ri bn hi rng: "Nu lm tt c tt, lm xu phi chu xu, ti sao ti phi chu au kh khi ti hon ton v ti? Ti sao ti phi chu qu nhiu au kh v tht vng nh vy? Ti sao ti b trch c mc d ti lm vic thin? Cu tr li n gin l: bn khng bit bn ang phi i u vi nghip xu trong qu kh n nay chn mi. Hy tip tc vi cng vic thin, chng bao lu bn s thot c nhng kh khn nh vy. Bn to nhng tht vng cho chnh bn, v ch c mnh bn mi khc phc c chng bng cch thc hnh hnh ng thin ca chnh bn- Nghip nh c Pht dy. Nhng xo trn v kh khn ca bn thc s t sinh ra. Chng pht xut t nhng hnh ng c ngun gc l tham, sn v si. Thc ra, au kh l ci gi m bn phi tr v tham sng v lc th tnh dc. Tr gi bng au n th xc v tinh thn thng kh l gi cao. N cng ging nh tr tin thu nh hay tr thu v ci nh bn . "Thu nh" l ci au th xc v tinh thn thng kh bn phi chu ng, trong khi "ci nh" l xc thn nm tri lc th trn tc ca gic quan. Bn phi tr gi v s vui hng: Khng c g l khng phi tr tin, bt hnh thay. Chng no m bn cn b vng mc vo gng km st ca tham i, bn cn au n v thng kh. Tuy nhin, nu bn mun gim thiu hay loi b ci au n y, bn phi nn, v c n t b, ci tham i mnh m v lc th tnh dc. Bn ng truc s chn la: mun hng lc th tnh dc, bn phi sn sng chu ng kh au, hoc t b tham i vui hng hnh phc tinh thn. Khng c con ng no khc v vic . ---o0o--Ai L Ngi Chu Trch Nhim? Mt cu chm ngn thu xa ni: "Ngi v hc thc lc no cng li cho ngi khc, ngi hc thc bc trung th t trch mnh, v ngi c hc

thc y khng trch ai c". Bn phi hc hi trc din v x l nhng kh khn ging nh ngi hc thc y trong li trch dn trn. ng c tm ci bung xung thun tin m ti, nh nhiu thng lm. Nhiu ngi tm bung xung ni mt ngi hay ni mt nhm ngi d n ni khin h khng thy li lm rnh rnh chnh ni h. "c ri", bn c th ni nh vy: "Ti khng li cho ai c. Ti ch li cho chnh ti". Khng, bn cng phi khng c li cho chnh bn na. Nhm vo ngi khc hay chnh bn l mt thi tiu cc v khng a bn ti gn gii php cho vn . Hy vic tm li qua mt bn. Thay vo bn nn c can m v hiu bit. S trau di tm trng tch cc s gip bn gii quyt nhiu kh khn ca bn, v cng lm th gii thnh mt ni tt p hn sng cho mi ngi. Nu bn c th trnh li cho c chnh bn v ngi khc, ri ra bn s nhn nh rng bn nay l mt vi th gii. Bn l mt phn v b phn khng kht ca tt c s vt khng th tch ri t th gii. Cho nn, th gii tt p nu bn tt p, v xu nu bn xu. Bn khng nn c gng o thot trc nhng kh khn ca bn bng cch trch c th gii, bng cch ni rng th gii sai trong khi bn mi ng. Khi bn bt u nhn thy s vt ng chng l vy v khng phi chng c v l vy, bn s hiu c khng c ai ta trch c c. Nhng trong ngha cao tt, phi c tr tu nhn nh rng bn l ngi chu trch nhim v mi th. Phng Cch Gim Thiu Kh Khn Ca Bn T mc ny tr i, bn s tm thy mt s li khuyn hu ch lm sao khc phc kh khn v tm c s ha hp, an lc v hnh phc vi chnh bn v ngi khc. ---o0o--1. ng u vi cc kh khn: Bt c lc no kh khn v cc vn pht sinh, mt ngi nn c gng tm hiu chng trong bi cnh ca bn cht cuc sng. Ngi khng th hy vng mi s u ton ho, hon cnh thch hp, v lc no k hoch cng tri chy; l nhng iu m ngi y bm vu. S tht li l ngi cng ham mun mi vic khng thay i, thch hp v ton ho, th ngi y

li cng gp phi tht vng to ln khi tnh th o ngc. Ging nh mt trng khi trn khi khuyt, mi s vt u thay i, khng bao gi theo ng hng mong mun. Tnh trng thay i lin tc ca vn may, hon cnh v tm, tng trng cho iu kin trn th. c Pht ni v tm iu kin trn tc lm au bun tt c ngi trn th: c v thua, danh d v mt danh d, khen v ch, hnh phc v phin no. Bn cht ca th gii l nh vy nn ta khng th mong ch hon cnh lc no cng tt. Khi hon cnh khng thun li, vo lc y bn c th cm ngh rng bn n ng cng, v tt c th gii chng li bn. Nhng trc khi mi th chung quanh bn suy sp, hy so snh mc au n ca bn vi nhng ngi khc cn km may mn hn bn. Nu bn nn lng lc mt mt ci v tin, hy ngh n s au kh ca ngi b mt nh ca, ca ci dnh dm sut i trong lc nh chy hay lt li. Nu bn cm thy tht vng sanh ra khng c b mt p trai, hy ngh n nhiu ngi sanh ra b m, ic, d dng, tn tt v tt nguyn. Hy so snh vi nhng kh khn ca ngi khc, bn thy kh khn ca bn khng ngha l g. Ni mt cch khc nu bn thay i thi cng nh bn k n phc lnh ca bn thay v nhng kh khn, bn thy bn hn nhiu ngi khc. Mt cu chm ngn c ca ngi Trung Hoa ni: "Nu bn gp kh khn ln, hy gim thiu n thnh mt kh khn nh. Nu bn gp kh khn nh, hy gim thiu n thnh khng kh khn". Bn s ngc nhin thy bao nhiu phin mun bin i khi nhng kh khn c nhn theo ng vin cnh ca n. Bn c th nh li kinh nghim trc y ca bn v vic lm sao bn khc phc c nhng kh khn m lc u bn ngh rng khng th vt qua c. Bng cch lm nh vy, bn s khng b ln t bi nhng kh khn, v bn c th gii quyt nhng kh khn y bng ti nguyn tinh thn v vt cht ca bn. Hy ngh ngay rng kh khn m bn ang gp phi khng t lm, khng bng nhng kh khn to ln m bn tng gp phi trc y. Ri bn ng u vi n mt cch cng quyt, v s dng tinh thn dng cm ca bn vt qua, trc tip, gin tip hay xuyn qua vn . Nhiu kh khn ca bn s tan vo khng kh nu bn c nhng gii php nh vy. C n khi kh khn tr thnh qu xu m bn khng ng ti bn vn vt qua c v lng t tin ca bn s tng trng vi s hiu bit l bn thc s mnh hn nh bn ngh trc y.

Ai cng phi trc din vi kh khn, tuy mi ngi phn ng v iu chnh khc nhau. Cng mt s kh khn ging nhau, ngi coi nh, dng nh cn khe mnh trng kin. K nhn cc kh khn y nh th thch thc y h s dng ht nng lc tinh thn v vt cht. Mt khc, c k b suy sp hay b ln t v b hon ton bt lc bi nhng xo trn. Kh khn lc no cng y. im then cht ca vn khng qu nhiu m l lm sao thot khi tt c nhng xo trn m l lm sao bn c th x l chng m khng to ra nhng kh khn khc. ---o0o--2. Trch Nhim V An Lc Ni Tm S bnh tnh v thanh bnh trong phm vi tm ca con ngi khng th ko di hay b tiu tan ty thuc vo thi tinh thn. An lc ni tm c th duy tr vi s t t b v qung i ci cao ngo. Nu c bm vo ci ta gi tm v gi thi tiu cc, kt qu s lm tm xo trn v bt an. Trong c gng pht trin mc tiu ch k v li ch hp hi, ngi s lm cho ngi khc khng chu ng ni, v lm hi chnh mnh. Mt khc, d ngoi cnh c ra sao i na, con ngi vn c th c hnh phc do duy tr c tm qun bnh v thi tch cc. V tnh trng hnh phc ch c th mt i khi ngi ngoi cnh xo trn. Chng hn, hy gi nh rng bn b ngi ta cng kch bn hay cng vic ca bn. Rt thng thng, trong trng hp nh vy bn cm thy b s nhc. Ci ta ca bn b tn thng. Nhng trc khi t tng y pht xut, hy quan st li cng kch y mt cch khch quan. Mt mt, nu li cng kch y c c s vng chc v c tt, bn nn chp nhn li cng kch trong nim tin tng s dng n mt cch xy dng cho s cu tin. Mt khc, nu n bt cng, khng cn c vng chc, a ra vi dng xu, bn vn khng tc gin v tr th, m ch cn khng tm vo li cng kch y v n khng ng v bn khng c bn phn no chp nhn n. Bn s c thi nh trn vi mi ch trch - xy dng hoc tiu cc. Nu bn hnh ng vi ng c thnh tht v cc hnh ng ca bn c tn dng bi ngi tr, bn khng nn nn lng m khng thi hnh nhng vic tt v ging li ni xu. Hy an nhin bng cch theo ng Php (Chn l), Php s che ch bn. c Pht ni: "K no lm hi ngi ngay lnh, trong sch v v ti, qu d s di tr li k cung di , nh tung ct bi ngc

chiu gi'. Bn s cm thy khng au n tr phi bn cho ngi khc thnh cng trong vic lm y. Hn na, thi tinh thn ca bn i vi ngi khc c th quyt nh thi bn s nhn c t ngi khc tr v vi bn. Nu bn biu l tnh thng v lng ho tm vi ngi khc, bn s nhn c tnh thng v lng ho tm ca h i vi bn. Nu bn biu l hn th, hn th s quay v vi bn. ng bao gi c vng nhn c tnh thng quay tr v khi t hn th, nhn t khi t ch k, v cm tnh khi t khinh bc. Bn chu trch nhim to v pht trin mi tng quan tt p vi ngi khc cho nn an lc hn l xo trn s chim u th. ---o0o--3. Cao Hn, Ngang Nhau, v Km Hn Bn c th trnh nhng lo u v phin no v b nu bn km gi khng so snh mnh vi ngi khc. Hnh ng so snh t n khng phi l iu sai tri nu n gi cho bn tr nn khn ngoan hn trong t tng v cao thng hn trong hnh ng. Nhng rt thng thng, vic so snh bn vi ngi khc xem ai cao hn dn n t cao t i v lo u khng cn thit. Nu bn ngh rng bn ngang vi ngi khc, bn s tr nn t mn v tr tr. Nu bn ngh rng bn thp hn ngi khc, bn c th tr nn nht nht v khng t lc c. Cho nn mun trnh nhng tnh trng tinh thn tiu cc nh vy, hy kim ch khng so snh. Rt hu ch nh rng ci cao hn, ngang bng v thp km y l nhng trng thi tng i lun lun thay i theo thi gian, ni chn v hon cnh. Trong vng v tn ca bin i sinh t (lun hi), chng ta tt c cao hn, bng hay thp hn ngi ny n khc nhau nhiu thi im khc nhau. c ln bn l ngi n xin, nhng cng c ln bn l triu ph. ---o0o--4. Khng Mong c G Th Bn Khng Th Tht Vng Ai cng hy vng mt ngy no nhng c mun s uc thnh tu. l hy vng khin mt ngi tranh u khng ngng ngh trc nhng kh khn v tht bi c th tin ti nh cao hn. S mong c gic m thnh tu trong tng lai xa xm no lm ngi rng r vi lc quan.

Tuy nhin, khi mt ngi vt qua hy vng thng thng v c vng nhng iu xy ra ng vi li mong c, s b tht vng. Ngi lm thin v mong c tng thng hay c n b. V nu tng thng khng n, ngi y tr nn v vng vi vic lm iu thin. Nu bn lm iu thin, v lm thin v mc ch phc v chng sanh, hnh phc s pht sinh trong tm cng vi vic thi hnh nhng hnh vi ny chnh n l phn thng ln lao. Mun c sung sng bn nn siu vit khng mng ti s ham thch c bit n ca ngi khc v mi hnh vi c thc hin. Trong bt c x hi no, bit n l c hnh him. l l do ti sao bn nn nh ti s t t v gip ca ngi khc i vi bn. c Pht coi bit n l mt phc lnh v i, mt c tnh tch cc pht trin. Nhng khi bn gip ngi khc, c gng ng mong c n n khi phi thy vng. Nu bn lm vic thin, ri bn trng ch nim hnh phc ca bn vo ngi khc m nhiu ngi li c khuynh hng qun n. Nu h khng by t lng bit n, bn hy hc hi chp nhn s qun n y vi tinh thn cao. Nu h nh ti s t t ca bn, hy coi nh mn tin thng thm vo c hi bn c phc v ngi khc. Nu bn lm c nh vy, bn s c hnh phc d hnh vi ca bn c c nh hay khng nh ti. ---o0o--5. Khoan Dung, Nhn Ni v Hiu Bit i khi ngi ta sng mt cuc i tt p v an lc li phn nn h l nn nhn ca la o v mu ca ngi khc. H khng gy kh khn cho ai, th m h b hi khng do li ca h. Trong nhng hon cnh nh vy, nn nhn v ti phi nhn thc v hiu rng th gian ny gm c nhiu hng ngi vi nhiu t cht: ngi tt, ngi khng tt lm, ngi xu, v ngi khng xu lm. Cho nn nn nhn v ti y c th t an i l mnh thuc hng tt, cn k gy ri lon thuc hng xu. i khi ngi phi chu ng nhng tc hi do ngi xu gy ra. Ging nh trng hp mt ngi li xe gii, cn thn v mt ngi li xe d, u. Ngi li xe gii v cn thn li xe rt thn trng trnh tai nn.

Tuy nhin ngi i khi gp tai nn khng do li ca mnh m do ngi li xe d v u. Cho nn ngi tt, i khi phi chu au kh v nhng ngi xu t nh nhng ngi li xe d. Sau khi ni ht nhng iu trn, rt hu ch cho ta nh rng ngi thc s li xe gii c th trnh tai nn v hnh ng khn ngoan trn ng l v lng trc c ng nhng hnh ng ca nhng ngi li xe khc. Khng c g khc bit ni ngn chn nhng kh khn tim tng i vi nhng k ph ri v nhng k gy ti li. Mt phng cch r rng l khng nn giao du vi chng v cng xa chng cng tt nht l bn khng trong a v c th thay i ng li ca h. Bn c th khng c sc mnh chng li s nhn chm vo cn xoy nc ca ganh ght v th hn. Nhng bn mnh chng li nh hng ti li ca chng, ri bn nn c gng ht sc sa cha chng thay v c lp ha hay b mc chng. H cng l nhng chng sanh c th tr thnh tn . Con ng nh hng nhng k c tr thnh tt l thng qua nhng thc thi khn ngoan v khoan dung, nhn ni v hiu bit. Hiu bit l ci khin che ch bn khi nhng mu chc, v t bi l ngn la lm mi lng nhng con tim. Mt ngi thng lm iu tri v v minh hay hiu lm chnh mnh, lng ham thch t hnh phc v ng li t hnh phc. Nu iu ny l nh vy, th trong thi gian ngi y lm li, bn phi hnh ng ph hp vi hc vn v o l bn c rn luyn. Ch trong nhng ln th thch nh vy, sc mnh v tnh kh, tr tu v t bi mi c th pht hin. Khi ngi khc lm sai quy vi bn, h cho bn c hi cnh gic trc v c hnh , vi s hiu bit, bn c th khai thc hng ti s loi b nhng trc v cng c nhng c hnh. Khoan dung, nhn ni v hiu bit l ba c tnh v i gip bn thc hnh trong nhng ln gp ngi hnh ng v v minh. Nhng c tnh y gip bn thot khi ngho kh, au kh v gnh nng cuc i. Mt s ngi s li dng lng tt ca bn khi bn thc hnh cc c tnh tt. Nhng bn khng nn cm thy b e da nu bn hnh ng khn ngoan, v nhng c tnh y c kh nng lm cc ngi sai quy nhn thc c lm ln ca h, v bin h thnh nhng ngi tt. ---o0o--6. Hy Tha Th v Qun i

Tr th nhng k gy ri ch to thm kh khn v rc ri cho mi ngi. Nui dng tr th, bn bt ngn la hn th trong tim bn v thm du vo o tng cho n pht trin. Ngn la y s lan rng ra thm ch n c th thiu hy mi th trn ng i ca n, trc tin l chnh bn v sau mi n ngi khc. Hn th ging nh thuc c, n c chch vo mch mu ca chnh bn trc khi c trch vo k th ca bn. N cng ging nh bn nm phn b vo ngi khc, trc tin tay bn b d trc khi ngi khc b d. Khi mt ngi ni sn hn, ngi y khng khc g k c, i tng ca nng gin. Mang sn hn, ngi y khng cn t kim sot c chnh mnh khin khng th tin ti gn gii php ca vn . Ngi y tr thnh k thua cuc. Khi mt ngi nng gin c gng xi by ngi khc nhng ch nhn c n ci khy ca ngi ny khin ngi nng gin thng mt tinh thn bi cm ngh tht vng. Ngi y cm thy chn nn v khng th lm ngi kia bi ri v gin d. Ngi y b thua v i tng khng hp tc nhm lm mt tinh thn hay tham gia vo s bi xu. c Pht ni: "Hnh phc thay cho chng ta sng khng hn th gia nhng k hn th, gia nhng k hn th, chng ta khng th hn". Bn hnh ng khn ngoan ging nh ngi c hc thc bng cch khng sn hn hay tr a k ph ri. Bn phi hiu rng mt lc no k ph ri c th b u c bi tham, sn, ganh ght v v minh. K khng khc g nhng chng sanh khc, b u c vo nhng lc khc. S hiu bit nh th s n vi bn qua s tu tp ch tm. Mt ngi thc hnh ch tm, hiu su sc v ng c, ham mun, yu im v sc mnh ca mnh. S gic tnh ny gip cho ngi y loi b c nhng t tng bt thin v tng trng t tng thin. Khi ngi t mnh hiu mnh nhiu hn, nhn thc c nhng chng sanh khc cng b vng mc trong tnh trng kh khn tng t. Ngi nhn thy ng loi b mc by trong li o tng ca chnh mnh, m qung bi v minh, tranh u v ch tha mn tham dc. T v minh v tham dc, pht sinh s thc hin cc hnh vi m vic em bt hnh phc cho ngi khc v chnh mnh. Mc du nhng gii hn y v yu im y, h vn c tim lc chng nghim pht trin tinh thn. Nhn thc iu ny, ngi nh vy c th pht trin lng t bi cho tt c chng sanh, tha th nhng kh khn m h to ra, v hc hi bit tha th v qun i.

c Pht dy: "K c bn tnh khng xu. Nhiu ngi lm c v ngu mui. V h ngu mui, chng ta khng nn nguyn ra hay kt ti h mi. Chng ta nn c gng sa cha h v ging gii cho h bit nhng lm ln ca h". T bi v s hiu bit nh vy c dy bi c Pht gip ta i x vi k c ging nh ta i x vi mt bnh nhn au kh v bnh tt. Thay v kt ti h v bnh hon, bn nn c gng loi tr nguyn nhn ca bnh tt khin h tr nn kh hn v hnh phc. Bng cch tri tm t bi v lng t i n mt ngi, bn cho ngi y c hi nhn thc c ci di kh ca h v cho h c hi t b c thi xu. T bi v t i c sc mnh bin i k ph ri thnh mt ngi nhn t, k th thnh ngi bn. c Pht ni: "Sn hn khng th dp tt c sn hn; duy c tnh thng mi dp tt c sn hn. l nh lut trng cu". Nu mt ngi tip tc lm sai cho bn, v phn bn, ln no bn cng nn sa cha ngi y. C gng theo gng c Pht bao gi cng ly n tr on. c Pht ni: "Cng nhiu tai ng n vi ti, ti cng t thin ch". Mt s ngi ngh rng ly n tr on l khng thc t. Ly on tr on, on s chng cht, lm trm trng tnh trng nguy him. Cn nh chnh cho chnh bn, bn hy c gng ly n tr on. Khi chng ta ni "ly n tr on" khng nht thit ch c ngha v mt vt cht m thi. D nhin quan trng hn l pht trin tinh thn ni lng t i c tri ti chng sanh sng trong ci trn gian. Hy pht trin thin ch lc no bn cng ngh tt n mi ngi, d bn b ngi ta lm au hay b hm hi n mc no i na. Ngay c khi bn thy vo lc ny bn kh thc hin, bn vn phc v to ln cho chnh bn v cho ngi khc bng cch khng ly on tr on. ---o0o--16 - TR TU NGI XA V NHNG KH KHN HIN I Francis Story Lch s con ngi chinh phc mi trng chung quanh t thu s khai, l chuyn thch nghi vi s thay i qua ti tr ngy cng tng v k thut sng. hon cnh tt nht, n l cuc chinh phc cc b; nhng d bit v cch thc sng khng nht thit i i vi s thay i v cch suy t hay quan im mong i. Con ngi, bn di bn ngoi, vn cn l mt con

th thu ban s; bn nng ca con ngi pht trin trong mt m hnh vn minh phc tp hn, v phn ng ca con ngi trc cc tnh th khc xa vi nhng p ng ca cha ng, tuy nhin chnh bn nng th khng khc. V cn bn chng vn khng thay i cn c vo thi gian ca nhng t liu c nht cn li n ngy nay. Nhng bin c v tnh th pht sinh do sc mnh tinh thn, cn bn nng gy ra chng vn khng thay i, tnh hnh v cc vn v c bn cng ging nh vy, d chng xut hin trang phc khc. Do s gii thch sai lm v thuyt tin ha, tnh lc quan d di hu k Darwin tin rng nhn loi ang vng bc tin ln b loi b. Kin thc, tuy c tin b, khng th gii thot tinh thn con ngi, d c th gii thot mt s rng buc tinh thn, m thc ra ch l s thay th chng bng nhng rng buc khc. Lng ch k, tham i v tham sng l nhng yu t vn chim u th, do kin thc, khng c s b p ca tr tu, hn l cn b l thuc. Nhn thong qua nhng bn kinh Nguyn Thy sm nht cng cho thy nhng kh khn ngy nay ging ht nh n 2500 nm trc. S thi thc sng v s ham sng ni tt c chng sanh ny n t tham i, v c Pht, lc Ngi t Gic Ng, tuyn b: "Ta lang thang v ch bao nhiu ln sanh, tm cch xy dng cn nh; ta au kh trong nhiu ln sanh ti din. Nay, hi ngi xy dng cn nh, nay tm ra c ri, ngi s khng cn phi xy dng nh na". Cn nh l hnh thc c th, ngi xy l tham i, bn nng kin tr bm vo i sng, cho thy ti sao nhng kh khn ng u bi nhn loi ngy nay cn bn vn ging nh vy, khng c nh t bnh minh lch s; chng ch hon chuyn thnh mt loi cha kha khc, c ng khi qut thay v mt t c nhn gii hn hay b lc. Trong i sng ngy nay, tn gio, mt thi l yu t chnh trong lch s th gii, ng mt phn tng i khng quan trng. Thi ca con ngi hin i, tm ha hp vi ci khc v r rng l nhng cng chuyn cn ngay v thc tin hn, c quyt nh bi tn gio ch trong phm vi hun luyn ban u gy n tng trn mt s hiu bit mm do, cn li vi con ngi l ch nhum mu phong cnh tinh thn. Gia nhng khu rng ln ca con ngi trn th gii, tn gio chnh khng cn nh hng, nhng hnh ng c cn nhc v phn xt khng bng tiu chun tn gio hay o c, m l thng hay bi t quan im hon ton trn th. Chng khng cn l "phi" hay "tri", v tr thnh n gin l thc tin hay khng

thc tin. c tnh c hi c thit lp thay th ci huyn b trc y nh nguyn tc iu hnh trong cch i x ca con ngi, do kt qu ca s suy thoi nim tin vo kip sau vi s vic sau cng vi c trng ca mt nn cng l trng pht. Theo ngha , iu ny c th c chp nhn nh mt bc tin hng v duy l lun; nhng v nhn t thc y ng sau hnh-ng-c-hi vn nm trong bn nng ca con ngi man r, phn ng gp bi l tr ch l ph thuc. L tr c dng phc v nhng ng c ch yu l khng hp l. Trong mt bi thuyt ging ni ting trong Kinh Brahmajala ca B Trng A Hm, c Pht nu ln 62 h thng tn gio-trit l thi by gi, t ch ngha l tng siu nghim n duy vt cao, Ngi bc b tt c. Kh nng ti tnh v siu hnh ca ngi n cha c u Chu bit vo thi cc nh trit hc kinh vinTrung C, nhiu thuyt c B La Mn bin mt, ch li tn nhng hc thuyt i khng v nhng hc thuyt c ni nhiu n c chng ta khm ph, mt s hc thuyt ny gi trang nh nhng pht trin mi nht v t tng con ngi. Trong mt bi thuyt ging khc, trong Kinh Apannaka ca Trung B Kinh, c Pht cp n mt trong nhng hc thuyt vi nhng li nh sau: "C mt s nh tu kh hnh v B La Mn nht nh cho rng, khng c g c cho, hy sinh hay dng hin, khng c qu chn ca hnh ng thin c, khng c th gii ny m cng khng c th gii khc, khng c cha, cng khng c m, hay chng sanh xut hin, trong th gii khng c nh tu kh hnh m cng khng c B La Mn qu vng v theo chnh o, ngi trong s chnh h hiu c th? gii vi kin thc cao hn v tuyn b iu ... Trong trng hp ny, hon ton bnh thng l nhng nh tu kh hnh v B La Mn nht nh cho rng khng c qu chn ca hnh ng thin c, khng c th gii khc, ngi dn s b ba iu thin, c x thin trong hnh ng, li ni v t tng, v s gi v thc hnh ba iu c, c x ti li trong hnh ng, trong li ni v trong t tng. Ti sao li nh vy? V h khng nhn thy s nguy him, in r v sa a ca iu c, v cng chng nhn thy phc lnh ca s t b trn tc v s thanh tnh ca iu thin. D qu thc c th gii khc, quan im ca h l khng c, l mt quan nim sai lm. Mc d c th gii khc, h quyt nh khng c, do h gii quyt sai. Mc d ng nhin c th gii khc, h khng nh khng c, l li tuyn b sai. Mc d ng nhin c th gii khc, h ni khng c, v hnh ng ngc li vi cc bc A la hn hiu bit v th gii khc. Mc d ng nhin c th gii khc, h dy ngi khc khng c, l li dy hc thuyt sai. Vi s gio dc ca hc thuyt sai, h tng

bc h v mit th ngi khc. Nh vy c hnh trc y ca h b tiu dit v v lun pht xut, a n kt qu quan nim sai, gii quyt sai, li ni sai, gio dc hc thuyt sai chng li vi hc thuyt cao thng, t tng bc mnh v mit th ngi khc. C nhiu iu bt thin cng pht xut do quan nim sai lm. "Trong trng hp ny, ngi ch h, thng minh suy ngh nh sau: Nu khng c th gii khc, xc thn b tiu hy s c an ton (bi s hy dit), nhng nu c th gii khc, c nhn y vi s tiu hy ca xc thn sau khi cht s ti sanh vo mt cnh gii bt hnh au kh. Nu bn thch, hy gi s khng c th gii khc hay gi s nhng li ni ca nhng nh tu kh hnh v B La Mn l ng. Nhng c nhn y b qu trch bi ngi tr ngay trong lc sng ny v nm quan nim sai v l mt chng sanh theo ch ngha h v. Nhng nu thc s c th gii khc, c nhn y trong ng cp bt hnh trong c hai trng hp, v b qu trch ngay trong lc sng bi ngi tr v nm gi quan nim sai, v vi xc thn b tiu hy sau khi cht s ti sanh vo cnh gii bt hnh. Nh vy theo v m p hc thuyt c bit ny ht sc sai lm; ngi c chp mt chiu, v t b a v tt lnh". "Trong trng hp iu c th xy ra l nhng nh tu kh hnh v B La Mn xc nhn v cho l c qu chn t hnh ng thin c, c mt th gii khc, h s b ba iu c, b c x ti li trong hnh ng, li ni v t tng, v s nghe theo v thc hnh ba iu thin, c x thin trong hnh ng, li ni v t tng. Ti sao vy? V h nhn thy ci nguy him, in r v sa a ca iu c, v nhn thy nhng phc lnh ca s t b trn tc v s thanh tnh ca iu thin. Nh vy, iu ti li trc y ca h b tiu dit v c hnh c to ra, v a n chnh kin, gii quyt ng, chnh ng, gio dc trong hc thuyt ng ny khng ngc li vi hc thuyt cao qu, trnh c t cao t i v mit th ngi khc. C rt nhiu iu thin cng pht sinh t chnh kin ca h". Thuyt ging v hc thuyt ca Nghip, nh lut khoa hc v hnh ng v phn ng cho mt sinh vin B La Mn tn Subbha, c Pht cp n mt vn ht sc ni bt trong t tng ny, l s bnh ng ca con ngi: S biu l bt bnh ng gia chng sanh lc no cng l nt c bit trong i sng con ngi, v do Pht Gio gii thch ci dng nh bt bnh ng m con ngi phi chu ng t lc sanh ra. Hc thuyt v Nghip a ra i sng v v tr di nh sng ca mt nh lut hp l v v t, hn

th na mt nh lut ng theo nguyn tc khoa hc v nguyn nhn v hu qu. Khi c hi v phc li ca quc gia v cng ng, c Pht c bit nhc n nhng ngi Vajjians, mt b lc b e da bi nhng b lc ln bang. Ngi ni: "Ny A Nan, chng no ngi Vajjians thng t tp li ng on kt, chng h phn thnh, v khng suy tn. Chng no ngi Vajjians tp hp trong ha hp, v gii tn trong ha hp, chng no h phc v trong ha hp, chng no h ban hnh ng cch bt c o lut ci cch no, hay hy b mt o lut c thit lp, vi lut c ca ngi Vajjians ban hnh m h vn trn trng, h qu mn v knh trng nhng ngi gi, coi nhng ngi gi ng gi v vng li h, chng no nhng ngi ph n v nhng trinh n sng ha hp khng b p buc hay bt cc, bao lu ngi Vajjians vn tn trng, tn sng, qu mn v th phng n th, bn trong cng nh bn ngoi, chng no h khng cho php tp tc dng hin, c a ra v thc hin v ch; chng no h gi tp tc quan st trng nom cc v A la hn c duy tr tt p, th h t do vo hay vo cnh gii sung sng; ny A Nan chng no h gi c nhng nguyn tc y th ngi Vajjians sng trong thnh vng v khng sng trong suy tn". Cch mng thay nhng li Pht dy trong ngha thay th lut l o c, v thit lp nguyn tc hnh kim thay v nghi thc chnh thc ca ngi B La Mn ng thi- im c trng ni bt r rng v trc sau nh mt qua nhng bi thuyt ging ca Ngi- hin nhin trong nhng vn th tc, Ngi tn thnh vic gn gi tt c nhng tp tc mang li ch vo lc , v ch ln n nhng tp tc no ngn chn s tin b x hi, chng hn nh ch ng cp, tinh thn ti tm, nh tm quan trng ca thy tu trong l hin t v kh hnh cc oan m trong Pht Gio coi nh "d oan". V vn ng cp, nh chng ta thy, c Pht tha nhn nt c bit l khng th tch ri khi c t s hnh hot ca Nghip, iu m c Pht bc b gio l ca B La Mn cho ng cp l t ngun thn thnh, v bc b quan nim vt linh cho bn ng cp chnh trong x hi n bt ngun t nhng b phn khc nhau trn c th con ngi B La Mn. iu ny c trnh by ngn gn trong nhng cu k trong Kinh Dhammapada (Php C) ni rng B La Mn l B La Mn khng phi do sanh ra l B La Mn m bi s thanh tnh ca t tng, li ni v hnh ng. "Chng phi v nm tc, chng bng sanh, m mt ngi tr nn B La Mn, nhng ai hiu bit chn tht, v chnh Php, k l mt ngi thanh tnh, k mi l B La Mn". (Kinh Php C, Cu 393). iu ng ghi nhn l cp v cu hi t

mt gc thun ty x hi, c Pht t Giai Cp Khattiya (cao thng) l ng cp cao nht. S phn bit ch c bnh din trn th, nhng vi nhng ai t b trn tc, khng c s phn bit, gi tr ca ngi thnh thin ch o lng c bi c hnh ca ngi y. Nguyn tc ny c p dng rng ri hn v nhng vn chng tc v quc gia ngy nay. Trong Pht Gio khng c vn tn sng chng tc thng ng hay th ch. Mi ngi u c gi tr c nhn ring ca mnh, khng k n chng tc hay kin thc vn ha. Vn nhn quyn rng buc cht ch vi trch nhim c nhn. Trong mi bn tm hin nay vi quyn ca cng ng v c nhn, c mt khuynh hng khng ch ti thc t l khi nim v quyn cng hm n khi nim v bn phn v nhim v. Cng cng trong thi gian c Pht thuyt ging ti n, c Khng T Trung Hoa tuyn b chn l ny trong hc thuyt duy l v nhn loi ca Ngi. Trong khi c Khng T vch ra quan nim v nh cm quyn l tng, nhn t, cng bng v lo lng cho phc li ngi dn ca Ngi, th c Pht thay i hng t tng ca cc t ra khi l tng c xa vi nhim v p t trong tn gio ch l thc hnh nghi l thnh l tng cao c trong bn phn ngi c s, cng trch nhim i vi ngi khc. Trong Kinh Sigalovada, Ngi thuyt ging cho mt ngi B La Mn tr tui theo li dy bo ca ngi cha l ly su hng, ng, ty nam bc, bn trn v bn di vi qun o v tc m nc v an tay vo nhau a ln cao. " Ny ngi tr tui kia trong tn gio ca ngi Aria, khng phi l su hng l nh vy". Ri c Pht bt u ging cho ngi tr tui, Ngi gii thch l su hng phi c hiu trong ngha o c. Th nht l s m t chung theo th t nhng th cn phi trnh v dn n tan nt v danh, m dn n c hnh phi trau di em hnh phc v thnh vng. Bi thuyt ging tip tc". "Ny ngi tr tui, t Ariyan vinh danh v bo v su hng nh th no? Sau y l su hng phi nhn vo: Cha m v Phng ng, Thy hc v Phng Nam, V v con v Phng Ty, b bn v ngi ng hnh v Phng Bc, y t v ngi lm cng v pha Di, o s v cc bc thnh v pha Trn". Theo sau l li gii thch chi tit bn phn ca mt ngi i vi mi hng ngi ny v h ng trong tng quan vi chnh mnh, tng qut ca bi ging v o c x hi khng g so snh c v s phng khong v cao thng v quan nim, cng nh v s kh thi ph thng. Hai th d sau y chng t tng v s nhn nhng ra sao trong bn phn c nhn mnh.

"Mt thnh vin th tc nn gip bn b v cng s theo nm phng cch nh mt cch knh ngng Hng Bc, do l nn rng lng, lch s v nhn t, i x vi h nh chnh i vi mnh, v chn tht trong li ni. Trong nm ng ny Hng Bc c s gip nh th, bn b v cng s vin s yu mn ngi y; h bao che ngi y khi ngi y khng phng, bo v ti sn ca ngi y; h tr thnh ni nng ta khi nguy him, h khng b ri lc kh khn, v h quan tm n gia nh ngi y. Phng Bc l nh th bi ngi y c che ch v an ton". Mt ch nhn Ariyan nn gip ti t v ngi lm cng theo nm phng cch nh mt cch knh ngng Phng H, l nn sai khin h lm vic va vi sc h, cung cp h thc phm v tin lng, gip h khi au yu, chia s vi h v nhng v kh x bt thng v ban cho h gii tr thch hp. Trong nhng phng cch ny, c gip bi ch nhn, ngi y t v ngi lm cng thng yu ng ch bng nm phng cch: H dy sm trc ch, h i nm ngh sau ch, h mn nguyn vi nhng g ch cho, h lm vic gii, v h lan truyn li ca ngi v danh thm cho ng ch. Phng H l nh th, che ch ch nhn v lm cho ch nhn c an ton". Cch i x ca c Pht vi ch ny l ng li in hnh m c Pht thng dng nim tin tn gio hin hu v a vo mt tinh thn hay ngha o c cao hn. Ngi truyn t chn l cao c ca Ngi qua s chit trung ca truyn thng ng thi. Phi nh rng c Pht khng dy Php mi. Ngi thuyt ging "Chn L C Xa" ca nhng c Pht trc Ngi. Mc d Gio L ca Ngi cht trong k c ca con ngi hay ch cn tn ti di hnh thc bn ngoi cn ngha bn trong mt, nhng Php hon v khng thay i vn hy cn, v cn mi nguyn tc cn bn v nguyn nhn v hu qu chi phi hin tng cuc sng. Nhng g ca c Pht c th ni l Ngi xut hin chu ton Php, tuyn b r rng php trong tinh thn ngha cao nht. Chng ta hin ng trc bc ngot ca lch s, s la chn ni chng ta nn hay khng chn con ng dn n tin b hay chn con ng dn n tiu dit. t nht nhn loi c kinh nghim cho thy kin thc khoa hc v quyn lm ch v tr vt cht khng phi l cng mt iu trong vn minh tin b. Mt chng ta phi quay v hng mi nu chng ta nh tm dng ra khi th b tc. Nhng, chng ta gii hn bi ng vng ca khng gian - thi gian vt l, cho nn chng ta b bao vy bi phm vi ca cc khi nim lin quan. Ci mi nht l ci c v cng tn; Php bt dit,

Chn L i i vt qua ci th gii nh b vt cht. Chng ta phi quay v, trong khim nhng v hy vng, v bnh c phi tm thuc c tr. Nhng trong lnh vc chn l, khng c ci g c v cng khng c ci g mi. Mt tri ln bui chiu Phng Ty s mc bui sng Phng ng. ---o0o--17 - LM SAO C TH KHC PHC C KH KHN? Ha Thng Tin S K.Sri Dhammananda Bn c lo lng khng? Bn c au kh khng? Bi vit ny tng cho nhng ai lo lng qu ng. Lo lng v kh au ta nh cp song sanh ti li i lin vi nhau. Chng ng hin hu trn th gii ny. Nu bn cm thy lo lng, bn kh s! Nu bn kh s, bn lo lng. Chng ta phi i u vi s tht. Mc d chng ta khng th chy trn khi chng, chng ta khng cp song sanh ti li lo lng v kh s ny thng chng ta. Chng ta phi khc phc chng. Chng ta c th lm c do c gng ca chnh con ngi, c hng dn ng cch vi quyt tm v nhn ni. Vi s thu trit v p dng cn thn tr thng minh, chng ta c th khut phc cm xc v gt b lo lng v kh s. Lo lng ca chng ta l t chng ta to nn. Chng ta to chng trong tm, do s bt lc hay tht bi khng hiu bit ci nguy him ca cm ngh ch k v nhng gi tr khoa trng lm lc m ta em gn chng vo mi s. Gi m chng ta c th nhn s vt theo vin cnh ca n, trong ci khng c g trng cu trong th gii ny, v ci ng ch k ca ta l c tng tng man di lm no lon tm tr khng hun luyn ca ta, chng ta s phi i theo con ng di tm ra phng thuc loi b lo lng v kh au. Chng ta phi trau di tm tr v con tim qun i ci ng phc v nhn loi. iu ny l mt trong nhng phng cch m ta c th tm c ha bnh v hnh phc thc s. Nhiu ngi c mong mi ao c s hi v phin mun m khng bit l tng ha thng hoa v h thn khng dm tha nhn chng ngay c vi chnh mnh. Nhng nhng cm xc bt thin ny c mt sc mnh. D chng ta c gng nn chng li bng cch no i na, chng cng tm cch thot khi bng cch tc ng n b my c th dn n cn bnh thm cn

c . Tt c nhng th ny c th y lui bng nhng phng php chnh xc ca thin nh hay tu tp tinh thn, v tm khng c hun luyn l nguyn nhn chnh ca cc lo u y. Bt c lc no c lo u trong tm, bn ng chng b mt sung sa ca bn vi bt c ngi no m bn gp. Bn ch nn th l cho ngi thc tm mun gip bn. p lm sao bn vn c th duy tr c v mt ci d rng bn ang ng u vi nhiu kh khn. Khng kh lm u nu bn thc s mun hy th xem. Nhiu thanh thiu nin lo lng qu i khi b tnh ph bi ngi yu. H c th c mun t t, thc p bi cnh ng mng v v tht vng. Mt s phi vo iu tr nh thng in. Nhiu thanh nin vi tim tan nt nh vy sng mt cuc i kh s. Tt c nhng bin c bt hnh y xy ra do s thiu hiu bit bn cht thc s ca i sng. D bng cch ny hay cch khc, s ra i hay chia ly khng th trnh c. Vic ny c th xy ra i khi ngay lc bt u vo i, i khi khong gia, i khi cui; l iu chc chn khng trnh c. Khi nhng vic ny xy ra, ta phi tm ra nguyn nhn v u. Tuy nhin, nu chia ly vt trn s ch ng ta phi c can m chu ng bng cch nhn thc c bn cht ca cuc i. Nhng mt khc, nu thc s mun, khng kh khn g tm c bn mi lp vo ch trng. "D s hi pht sinh u, th n cng cng ch pht sinh ni ngi kh di, khng ni ngi khn ngoan". l li Pht dy. S hi ch l mt trng thi ca tm. Trng thi tm cn phi c ki?m sot v hng dn; cch suy ngh tiu cc to s hi, tch cc em li hy vng v l tng, trong nhng trng hp , s chn la hon ton ni chng ta. Mi con ngi c kh nng kim sot tm tr mnh. To ha ph cho con ngi quyn kim sot tuyt i tr mt iu, l t tng. S vic ny, i i vi mt vic na l tt c mi th to ra bt ngun t cu trc t tng, dn ta n gn nht nguyn l trn p c s hi. Mt nh c th hc Anh ni ting c ln c mt sinh vin hi v phng cch hu hiu nht cha tr bnh s hi, tr li: "Hy c gng lm mt iu g cho mt ngi no ". Ngi sinh vin ht sc ngc nhin v cu tr li ny nn yu cu ging thm cho sng t vn , v c v gio s ny gii thch: "Bn khng th no c hai t tng chng i nhau cng mt lc trong u c. T tng ny n s loi t tng kia i. Chng hn, nu tm tr bn hon ton

bn bu vi nim mong c khng v k gip mt ngi no, bn khng th cha chp nim s hi trong cng mt lc ". "Lo u lm cn kh mu nhanh hn l tui gi". S hi, lo u v phin mun phi chng l bn nng bo v t nhin. Nhng s hi trin min v lo u ko di l k th tn nhn ca c th con ngi. Chng lm tr ngi cho s hot ng bnh thng ca c th. Nu bn hc hi lm sao lm va lng ngi khc, bao gi bn cng trong tm trng vui v. l v tm bn khng cho lo u nhim vo. ---o0o--Ting Ni Ca Thin Nhin V ca ci vt cht ngi hin i khng lng nghe ting ni ca thin nhin. Hot ng tinh thn ca ngi qu bn bu vi hnh phc tng lai nn chnh mng khng lu n s cn thit ca xc thn vt cht v qun hn hin ti n ng gi cho ci g. Thi tri vi t nhin ca con ngi hin i l kt qu trc tip ca quan nim sai lm v Trt T Th Gii, v i sng con ngi v mc ch ti hu ca cuc i. l nguyn nhn ca tt c cc mi tht vng, lo u, s hi, v bt an trong hin ti. Ngi thc s mun c ha bnh khng nn ph ri t do ca ngi khc. Tht l sai tri tm hnh phc bng cch ph ri hay la gt ngi khc. Nu con ngi c c v tn bo, lc no cng sng tri vi qui lut thin nhin v v tr, do hnh ng, li ni v t tng, ngi nhim bu kh quyn. V kt qu ca nhng hnh vi sai v t tng nh vy, thin nhin c th khng cung cp nhu cu cn thit cho i sng con ngi m tri li, con ngi c th gp bnh truyn nhim v nhiu thin tai thm ha. Nu, mt khc, con ngi sng ha hp vi qui lut t nhin, c li sng chnh ng, lm trong sch bu kh quyn qua nhng cng c ca c hnh, em lng thn i n chng sanh, ngi c th thay i bu kh quyn mang kt qu tt hn v hnh phc cho con ngi. Bn c th l mt ngi hin i ht sc bn bu, nhng ?ng qun b t pht trong mt ngy c sch c gi tr. Thi quen ny gip bn rt nhiu, gip cho bn qun i lo lng v m mang tm tr. ng thi bn nh rng bn cn c tn gio na. Tn gio em li lc cho bn. Cho nn bn

phn ca bn phi ngh ?n tn gio v phi dnh t pht trong mt ngy chu ton nhim v o gio. ---o0o--Bnh Tinh Thn V Khuynh Hng Ti c Lin quan n sc khe, khng phi l bnh AIDS, hay ung th, m l mi him ha khc hi ca bnh thi i. Nhng bnh (AIDS v Ung Th) nay c ch ng v rt c hy vng s cha khi s tm thy trong mt ngy gn y. Hin nay, ng bo ng nht l s lan trn v gia tng ca cc bnh ri lon tinh thn. Chng ta buc phi xy ngy cng nhiu bnh vin, nh thng cho nhng ngi bnh tm thn v thn kinh loi. C nhiu n ni c ngi bnh khng c cha tr m h rt cn phi c cha tr. C th hi ti sao? Yu t gy ti c trong phm vi x hi c ghi nhn l do nhng ngi mc bnh tm thn. Mt trong nhng kt qu tch cc v c nh hng su rng bt ngun t cng trnh kho cu ca Freud, l s xc nhn k gy ti c v phm ti cng l nhng ngi b bnh thn kinh, nhng ngi ny cn c cha tr hn l b trng pht. V vn ny l c s ca tt c ci cch x hi "tin b" m ng cho s ci to gic ng hn l tr th. ---o0o--Bit Ngi Lng Ging Ca Bn Chng ta cha bao gi bit ngi khc sng ra sao; thm ch chng ta khng bit g v i sng ca nhng ngi thuc cc tng lp x hi khc nhau, khc chng ta, ngho hn hay giu c hn. Nu ta mnh khe ta khng bit ngi m au ra sao, v nu chng ta l ngi tn tt, chng ta khng th hiu sc lc ca ngi khe. Thiu kinh nghim to ra tnh khng khoan dung, v khoan dung l do hiu bit sinh ra v khng c kinh nghim th khng th c hiu bit. Vy th iu tt cho chng ta l cng c nhiu kinh nghim cng tt v mi kha cnh ca cuc i, nht l trong khi i du lch, v chc chn l khng phi bao gi cng du lch hng sang! ---o0o---

S Bt Hnh Ca Con Ngi c Pht dy tt c s bt hnh ca con ngi l do ham mun nhng th khc thng, nhng lc th m tin bc c th mua, quyn th hn ngi khc, v quan trng hn tt c l mun sng mi mi, sau khi cht! Ham mun nhng dc vng trn lm con ngi ch k, cho nn nhng ngi ny ch ngh n mnh, mun mi th cho mnh, khng lu n nhng g xy ra cho ngi khc. Con ng duy nht trnh s ray rt bt an y l qut sch lng ham mun v n l nguyn nhn gy ra bt an. Vic tht kh khn nhng khi t c, ngi y s tin ti trng thi ton ho v bnh thn. Chng ta khng vui hng lc th nhng chnh chng ta b mn mi bi lc th (tc bi lo u khng sit k tm lc th, tt c nng lc ca ta b hao mn). Chng ta au kh nhiu hon l vui hng trong vic tm cu lc th trong th gii c tnh cch hin tng ny. ---o0o--Thi Gian S Hn Gn Cc Vt Thng Phin mun tri qua i. iu lm cho bn phi bt khc hm nay, ri cng s qun i; Bn nh li bn khc nhng khng chc bit ti sao bn phi khc nh vy nh! Chng ta ln ln qua dng i, nu chng ta nh li chng ta s thy ngc nhin ti sao ang m chng ta sc tnh suy ngh min man n nhng iu xy ra ban ngy lm cho chng ta bc mnh hay lm sao chng ta cn nui dng lng on hn mt ngi no , v ti sao nhng tng nh vy cn vng vn trong u c chng ta, sao chng ta nh da vo chng i ngi hm hi chng ta. Chng ta c th ni cn thnh n v mt iu g , v sau ny t hi ci g lm ta nng gin n nh vy. V nu chng ta nh li, chng ta nhn thc c ci lm cho ta ung ph th gi v nng lc vo y, lm sao chng ta mc nhin sng kh s khi chng ta c th chm dt c iu v bt u ngh ti iu g khc hn. D phin mun n u, au kh n nh th no, thi gian s hn gn nhng vt thng ca bn. Nhng chc chn phi c mt iu g chng ta c th lm ngn chn khng b bun au ngay t lc ban u. Ti sao chng ta li cho ngi khc hay phin mun tiu hao nng lc ca chng ta v lm chng ta mt hnh phc? Cu tr li l khng phi cc nguyn do u, chnh l t chng ta lm chng ta khng hnh phc m thi.

C th l bn gp mt vi iu kh khn ti s hay ni lm vic ca bn, nhng bn khng nn mang hay li ko nhng kh khn y v nh to ra bu khng kh xu cho nhng ngi thn v ti ca bn. Bn phi hiu rng c mt cch cha tr hay cch chm dt nhng kh khn v phin mun y. iu ny c th lm c bng cch thot ra khi nhng ham mun v k v bng cch loi tr tt c cc dng thc nhm ln v ngu mui. Mi khi tht bi trong vic tm ra gii php cho vn , chng ta c khuynh hng tm ra mt bung xung, mt k gi u chu bng, ngi m ta c th trt bc dc. Chng ta khng sn lng tha nhn nhng nhc im chnh mnh. Chng ta cm thy d dng li cho ngi khc v nui dng bc dc vi mt ngi no . Thc ra, c mt s chng ta thch lm nh vy. l mt thi hon ton sai lm. Chng ta khng c t ra bc bi hay gin hn vi ngi khc. Chng ta nn ht sc mnh, chp nhn kh au, v bnh tnh gii quyt cc kh khn ca chng ta. Chng ta phi chun b i u vi bt c nhng kh khn no n vi chng ta. ---o0o--Hnh Phc v Duy Vt Ch Ngha Nhiu ngi tin rng gi m h c tin bc l h c th gii quyt c tt c mi vn , h khng hiu rng tin bc cng t n cng c nhng vn kh khn km theo. Tin bc khng thi khng th gii quyt mi chuyn. Nhiu ngi khng bao gi bit rng vic ny v tt c sut cuc i h dng ht nng lc c gng thu thp nhiu " dng" hn na, v khi c chng, h cng vn thy khng va lng m li ngh rng h phi c 'nhng th khc v nhiu dng hn na". Thc ra, h cng c nhiu bao nhiu, h cng ham mun by nhiu, h khng bao gi c hnh phc hay mn nguyn. Ch ngha vt cht l vn to ln nht m x hi phi ng u ngy nay. Li khuyn sau y cho chng ta nim an i ln lao khi chng ta mt mt ci g: "ng nn ni ci l ca bn v ci l ca ti, Ch nn ni ci n vi bn v ci n vi ti,

V vy chng ta chng nn hi tic ci bng m, Ca tt c nhng g huy hong nhng khng cn na". Ca ci chng phi l th bn xung mt ni no ri tham mun n. Ca ci ch cho bn s dng cho bn v ngi khc c an vui. Nu bn mang tt c th gi ca bn ch bm nu vo ti sn m khng lm bn phn i vi x s, dn tc v tn gio, bn s thy khi n lc bn phi t gi ci i ny, bn s b phin no vi lo u. Bn s khng c li ch g t nhng ca ci m bn kh nhc bit bao nhiu tch ly. Hy vng giu c v li lc, ca ci qua c bc chng khc no trng ch vo mt m my lang thang che khut mt tri c ch trnh nng, nhng tri li hy vng tin b v thnh vng bng lao ng chuyn cn th chng khc g xy dng mt ta nh trng cu trnh nng ma. "Ti sn ca bn s li khi bn cht. Bn b v thn quyn s tin a bn ra ti huyt. Nhng ch c hnh ng tt hay xu do bn lm trong cuc sng l theo bn xung tn di m". Nhiu iu chng ta hy vng s cho nim vui nhng ri th ha ra tri li. B ngoi c v nh sung sng c c nhiu tin, nhng khi chng ta c tin, chng ta s thy rng, tin mang cho chng ta lo u nh quyt nh lm sao s dng n, lm sao gi n, hoc c th tin dn chng ta n hnh ng in r. Ngi giu c lo lng khng bit bn mnh nh gi ni mnh hay ni tin bc ca mnh, v iu ny l mt dng thc khc ca bun au tinh th?n. Lun lun c s s hi b mt ci m ta c, d l ca ci hay ngi thn yu. Cho nn khi chng ta thnh tht nhn k vo ci m chng ta gi l "hnh phc" chng ta thy n ch l mt loi o tng trong tm khng bao gi hiu y , khng bao gi hon ton, hay ng hn l b m nh v s mt. Ca ci ch c th trang hong cn nh ca bn ch khng lm bn p c. Ch c c hnh mi c th lm bn p. Qun o ch t im xc thn bn nhng khng lm bn p c. Ch c phm hnh ca bn mi lm cho bn p. Phng php m ta nn p dng t hnh phc phi l phng php khng gy tc hi. Khng c ngha g nu vui hng hnh phc m gy au kh cho ngi khc hay bt c chng sanh no khc. c Pht dy:

"Hnh phc thay cho nhng ai kim sng m khng lm hi n ngi khc". "Hnh phc l hng thm m bn khng th rt vo ngi khc m li khng lm vng vi git trn chnh ngi bn". Bn khng th thay i th gii theo nh c nguyn ca bn, nhng bn c th thay i tm tr bn tm hnh phc. Ch khi no bn chu au kh v lm vic thin bn mi c th t hnh phc to ln hn ngi khc. "Nu mun tm hnh phc, chng ta hy chm dt s suy ngh v vic bit n hay bi n v ly s b th lm nim vui ni tm. Bi n rt thng tnh nh c di. Bit n nh a hoa hng. a hoa ny phi c chm sc, ti nc, nui dng, yu du v che ch. (D. Carnegie). ---o0o--Kim Sot Tm Ca Bn Tm tr ca con ngi nh hng su m n c th. Nu tm ta hot ng ti li v nui dng t tng bt thin, tm c th gy ra thm ha, c th git mt chng sanh nhng tm cng c th cha khi thn bnh. Khi tm tr c tp trung v nhng t tng lnh mnh vi c gng v hiu bit chnh ng, hiu qu m n c th sinh ra rt rng ln. Tm tr vi t tng trong sng v lnh mnh thc s a n mt cuc sng khe mnh, thoi mi. c Pht dy: "Khng c k th no lm hi chng ta bng t tng tham dc, k, ganh ght vn vn..." Mt ngi khng bit iu chnh tm mnh cho thch hp vi hon cnh th chng khc g thy ma trong quan ti. Hy nhn vo ni tm v c gng tm thy lc th trong lng, v bn s thy mt sui ngun v tn lc th trong ni tm sn sng cho bn vui hng. Ch khi tm tr c kim ch v gi ng trn con ng chnh ng ca s tin b nhp nhng th t th n tr nn hu ch cho s hu ch v cho x hi. Tm phng tng ba bi s l mi nguy c cho c mnh ln ngi. Tt c s tn ph gieo rc trn th gii ny l do s to thnh loi ngi m tm tr khng c hun luyn, kim ch, cn nhc v thng bng.

Bnh tnh khng phi l yu ui. Mt thi bnh tnh lun lun thy ni con ngi c vn ha. Chng kh khn g cho mt ngi gi c bnh tnh trc nhng s thun li, nhng gi c thi bnh tnh khi gp vic bt n th thc s l kh, v chnh ci c tnh kh khn y mi ng t cho c, bng s bnh tnh v t ch, con ngi xy dng c sc mnh ngh lc. Hon ton sai khi cho rng nhng ngi khe v mnh m l ngi n o, ba hoa v nhng nh lng xng. ---o0o--Hnh ng Khn Ngoan Con ngi phi bit s dng tui thanh xun, ca ci, sc mnh, nng lc v kin thc ng lc, ng ch v ng cch v li ch cho chnh mnh v cho k khc. Nu ngi s dng sai c quyn ca mnh, hu qu s a ngi n tht bi. "Con ngi phi mnh bit mnh yu ch no, can m i ph vi s hi, t ho v khng qu ly trong tht bi chnh ng, khim nhng v nh nhn lc thng". Mt s ngi ngu nhin may mn c mt s tin ln hay ti sn, hay c th hng c mt phn ln gia ti ca cha m. Nhng trong s nhng ngi ny, ch c mt s rt t bit gn gi v duy tr ti sn mi c y.Thng thng ti sn t c d dng khng phi gng sc v cc nhc, khng c gi tr thc s. Cho nn h bt u tiu xi vo nhng th khng cn thit, v chng bao lu, ton b ti sn b phung ph. Ta phi bit cch gn gi ti sn khng ph phm n, mun vy h cn phi c mt cht lng tri. ---o0o--Chng Ta Hy T iu Chnh Chng ta ang sng trong mt th gii lun lun thay i. Nhng rt t ngi nhn thc c s vic y. Ta khng nn bm nu vo truyn thng, tp tc, cung cch, thi quen, tn ngng truyn li bi ngi xa hay t tin ngh rng ta nn theo nhng truyn thng y mi mi v mi mi. Nu ngi y c mt tm tr hp hi nh vy, x hi ca chng ta s khng c tin b. Cng c mt s tp tc tt trong s ny nhng ta phi xt xem c phi tt c cc tp tc truyn li t thi xa u thch hp vi x hi hin i khng. Mt khc, cha m v ngi ln tui mu thun vi th h tr. H mun con ci theo nhng tp tc v truyn thng c nh h. Tuy nhin, vic ny khng

phi l mt thi tht tt p dng. Cho php nhng a tr c cp nht ha vi thi i nu v hi. Bc cha m ch cn nh li, trc y khi chnh cc c thn sinh phn i mt s li sng hin i ang thnh hnh nh th no khi h cn tr. S mu thun gia nhng ngi bo th v th h tr khng phi l mt thi lnh mnh cho s tin b ca x hi. ng nhin, nu con ci i lc ng do s hng dn sai lm ca x hi hin i, th bc cha m phi c vn v hng dn chng. Bn phi hc hi cch khoan dung quan nim ca ngi khc cng cc tp tc ca h d rng bn khng thch chng. Khoan dung khng c ngha l bn phi theo phng php ca ngi y, m l tm hiu ti sao ngi y li thc hnh nh vy. Mi con ngi l mt phn ca th gii loi ngi, phi chu trch nhim iu xy ra trong th gii y. Con ngi phi quan tm n chuyn x hi c tr nn cng nhn o hn khng. Con ngi phi hi iu m chnh mnh lm c mang trt t tt p hn cho cc s vic khng. l quan nim o c bi vy m i sng gnh vc mt kha cnh quan trng v c trao cho s khuyn khch. Mt i sng nh vy qu l mt i sng thc s hnh phc. Ri chng ta c th tr nn khng va lng vi trt t hin thi ca s vt trong tinh thn xy dng, v vui v hnh ng mt iu g v vic y. ---o0o--Bu Khng Kh Lnh Mnh Tuy nhng li a ct v ph bnh cay ng nhm vo bn bi ngi khc, hnh s nh ngi tr, bn phi tr li h bng mt li ni a khc m khng to nn bu khng kh khng lnh mnh. Khi bn chi trong mt cuc u, khng nn ni nng nu bn ang thua cuc, bn ni nng khng nhng lm mt thch th ca ngi khc m cui cng chnh bn l ngi thua cuc. Bn khng th sa i mi ngi hay mi ngi trong th gii ny t ha bnh cng nh bn khng th dp ht v gai gc trn th gii ny c th bc i thong dong. Mt ngi mun i m trn mt t ngi phi mang giy. Ging nh vy, ngi mun c an lc trong tm, phi bit cch canh phng cc gic quan ca chnh mnh.

C nhiu phng cch sa cha mt ngi nu ngi y sai. Bng cch ph bnh, qu mng v la li ngi y cng khai, bn khng th sa cha ngi y c, bn phi bit cch sa cha ngi y m khng lm ngi y b mt. a s lm nhiu ngi tr nn th ch v ph bnh h. Nu bn c th khuyn bo t t mt ngi, vi nh sa cha ngi y, ngi c th nghe bn, v mt ngy no ngi s cm n bn v s du dt v ho tm ca bn. Bt c lc no bn by t quan im ca bn v vn g , bao gi cng c gng dng li ni khng lm thng tn cm ngh ca ngi khc. C nhiu phng cch by t quan im ca bn hoc t tn hoc l hay x giao na. Bn khng nn ni nng khi nhng sai lm ca bn c vch ra. Bn c th ngh rng ni cn thnh n v la li ngi khc, bn c th lp lim hay khc phc nhng nhc im ca bn. l p dng mt thi sai tri v lm ln. Bn nn khng bao gi tit l b mt ring t ca ngi bn c tm tnh vi bn d ngi bn khng cn thn thin vi bn na. Nu bn tit l, nhng ngi khc s coi thng bn v h s khng bao gi chp nhn bn l mt ngi thnh thc. ---o0o--Hy V T Bn khng nn i n mt quyt nh vi vng no i vi bt c vn g khi bn ang trong mt tm trng bt an, hay b khiu khch m ngay c trong lc bn thoi mi nh hng bi cm xc, v trong lc tm trng ca bn b cm xc nn bt c mt quyt nh no hay kt lun no trong thi gian y c th lm cho bn hi tic mt ngy no . Hy cho u c bn trc nht thanh thn ri mi suy ngh th vic phn xt ca bn s khng thiu v t. Trau di lng: lng gip bn trnh nhng phn xt vi vng, thng cm vi nhng kh khn ca ngi khc, trnh ph bnh ngy bin, nhn thc rng c n ngi ti ba nht cng khng th khng sai lm; nhc im bn tm thy ni ngi li xm c th tm thy ni chnh bn. ---o0o---

Khim Tn Khim nhng l ci thc o ca ngi tr hiu bit s khc bit gia ci hin ti v ci s n. "Chnh c Pht bt u s mng hong php ca Ngi bng mt hnh ng t khim cung: loi b tt c ci kiu hnh ca mt v hong t. Ngi t c thnh qu ngay trong i sng ca Ngi nhng chng bao gi Ngi mt ci hn nhin, v chng bao gi biu l ci k c hn ngi. Nhng li bnh lun v ng ngn ca Ngi chng bao gi hoa m ph trng. Ngi vn c th gi tip xc vi ngi hn km nht. Ngi chng bao gi mt i tnh hi hc." ---o0o--ng Ph Phm Th Gi Ph phm i sng ca mnh lo lng cho tng lai, luyn tic v qu kh, bing nhc v v tm, chng t thiu kh nng gi a v? cao qu dnh cho con ngi, khin nghip xu em mnh xung ni tng ng vi s v gi tr ca mnh. Nh iu trong tm v lm iu thin trong lc cn sng. Ph phm th gi bn khng nhng lm tn thng chnh bn m cn lm hi n ngi khc, v th gi ca bn cng l th gi ca ngi khc, v th gi ca ngi khc cng chnh l th gi ca bn. ---o0o--Nhn Ni v Khoan Dung Hy kin nhn vi tt c mi chuyn. Nng gin a n rng rm khng li thot. Trong khi nng gin lm bc bi v lm ngi khc kh chu, v cng lm thng tn chnh mnh, lm yu th cht v ri lon tm. Mt li ni cc cn ging nh mt mi tn t cy cung bn ra khng bao gi c th ly li c d cho bn c xin li n c ngn ln. Mt s sinh vt khng th nhn thy ban ngy trong lc mt s sinh vt khc khng nhn thy ban m. Nhng ngi nng gin n cc khng nhn thy g ht c ban ngy ln ban m. Vi ai v vi ci g bn tranh u khi bn nng gin? Bn tranh u vi chnh bn, chnh bn l k th t hi nht ca bn. Tr c bn l ngi bn tt nht nhng cng l k ch nguy hi. Bn phi c gng tiu dit nhng

am m ca tham, sn si, tim n trong tm bng cc phng tin ca gii, tp trung (t tng), v tr hu. Mt s bnh tim, phong thp, v bnh ngoi da truy nguyn ra do lng phn ut, sn hn v ganh ght kinh nin. Nhng cm ngh ph hoi u c con tim. Chng nui dng khuynh hng bnh tim n pht trin, v em bnh tt. ---o0o--Ly n Tr On Nu bn khng mun c k th, trc tin l bn phi git k th ln nht chnh ni bn - l s nng gin ca bn. Mt khc nu bn b xo trn khi nghe tin v k th ca bn, c ngha l bn lm ng nhng c vng ca h, v tnh bn sa vo by ca k th. Bn khng nn ngh rng bn ch hc hi c t nhng ngi tn dng, gip v thn cn gn gi bn. C nhiu iu bn c th hc hi c t k th; bn khng nn ngh rng h hon ton sai v h l k th ca bn. Nhng k th bn cng c mt s c tnh tt. Bn khng th loi b k th bng cch ly c dit c. Nu bn lm nh vy th bn s to thm k th m thi. Phng php tt v ng nht chng li k th l mang lng thng yu n h. Bn c th ngh rng iu khng th lm c hay v l. Nhng phng php c ngi c hc thc nh gi cao. Khi bn bt u bit mt ngi no rt gin gi vi bn, trc nht bn hy gng tm nguyn nhn chnh ca s th hn ; nu do lm li ca bn, bn nn tha nhn v khng ngn ngi g xin li ngi . Nu v nhng s hiu lm no xy ra gia hai ngi, th bn nn gii by tm s v c gng lm sng t cho ngi . Nu v ganh ght hay cm ngh xc ng no , hy em lng t i n cho ngi y bn c th nh hng ngi bng nng lng tinh thn. Bn c th khng hiu n tc ng nh th no, nhng kinh nghim ca nhiu ngi cho thy l mt phng php mnh, khn ngoan v d dng nht c c bit cao em p dng trong Pht Gio. L ng nhin, mun lm vy, bn phi t tin v kin nhn chnh ni bn. Lm nh th, bn c th lm cho k th hiu c chnh h sai; ngoi ra bn cng c li lc trong nhiu chiu hng v khng cn k th trong tm bn na.

Nu khng th ly n tr on th cng khng ly on tr on. ---o0o--Lng T i Chng no cn c mt ng loi m bn c th an i bng nhng li du dng ca bn, m bn c th lm cho ngi phn khi v hng th bi s hin din ca bn, hoc bn c th gip bng ca ci trn th ca bn th d vic bc i ny nh nhoi n th no na bn vn l mt ti sn qu bu ca nhn loi v bn khng nn bao gi ng lng v phin mun. C th c ln khi nhng ngi m bn thng mn hnh nh khng lu g n bn, lm tm bn nng tru u phin. Nhng khng phi l do chnh ng lm bn tht vng. C g quan trng khng nu nhng ngi khc khng bit n bn hay khng quan tm n bn, min l bn bit rng bn trn y nhit tm thng yu vi ngi khc, trn y t tm cho ngi ng loi? ng hnh phc ring t ca mnh ty thuc vo ngi khc. Ngi no trng ch vo ngi khc c s tha mn trong i th cn t hi hn l ngi n xin qu gi ku khc xin ming n hng ngy. ---o0o--Khng Dng Cc Cht Say c Pht bo chng ta khng nn dng cht say - l mt trong nhng gii cm. C hng h sa s l do ti sao ta phi gi gii lut ny. Mt thi s ni ting nu l do ti sao ta phi trnh xa cc cht say trong bi th ca ng. Nhng l do l: Ngi say: Chi b l phi Mt tr nh Bin th khi c Suy yu sc lc Lm vim mch mu Gy nn cc vt ni v ngoi thng bt tr L m ph thy ca c th L con qu ca tr c L k trm ti tin

L k n xin gh tm L tai ng ca ngi v L au bun ca con ci L hnh nh mt con vt L k t git mnh Ung sc khe ca ngi khc V cp ot sc khe ca chnh mnh. Kt qu cui cng ca n chng bao gi thnh c g c m ch biu hin s sa a th cht v tinh thn con ngi. ---o0o--Him Ha Ma Ty Ru c m t l mt trong nhng nguyn chnh ca s sa a th cht v tinh thn con ngi. Hin nay, mt dng thc xu xa v ti li hn na l cc loi ma ty c hi v nguy him cha trong cht heroin, cn sa v nhiu dng thc khc, l nguyn hnh gh tm, gy ra nhiu kh khn nghim trng cho x hi v phc li ca nhn loi. Vn ny lan rng khp th gii. Hu qu ca n cn nghim trng v nguy hi hn nghin ru na. Trm cp, cp bc, bo dm v la o tm mc ln lao, xy ra do nh hng c hi ca ma ty. c nhng v git ngi v nhiu gia nh b tiu hao nng n v ghin ma ty. Ngi ghin ma ty tr thnh nn nhn ca bnh AIDS. Cc chnh ph trn th gii chi tiu hng triu triu La kim c t lao ng nhc nhn vo vic cha tr nhng ngi ghin ma ty vi thi xu ti li ny, cho h cai nghin, nhng bnh nghin in r ny vn dai dng. Bn phn bt buc ca chng ta, l mt cng dn c bn phn, phi gip vi bt c phng tin g m ta c qua cc t chc tn gio v x hi c th nh tn r t nn khng khip gh tm ny v ngn nga con ci chng ta n gn. i sng ca mt ngi ghin ma ty l mt i sng b hnh h kh s, mt a ngc trn gian, sm a ti nh m. L con ngi, chng ta phi c s bnh tnh phn bit thin c. Hy trnh xa him ha ma ty v gip ngi khc cng lm nh vy. l cch phc v v i nht cho nhn loi. ---o0o--Bn To Thin ng v a Ngc Ni y

Nu bn mun sng ha bnh v hnh phc trn th gii ny, bn cng phi nhng ngi khc sng ha bnh v hnh phc, nh th bn c th lm cho i sng ny c ngha cho th gii m bn sng. Tr phi cho n lc no bn cha t iu chnh sng theo nhng nguyn l cao thng y th bn khng th c hnh phc v ha bnh. Bn khng th ch i hnh phc v ha bnh n t trn tri ch bng li cu nguyn sung. Nu bn hnh ng theo ng nguyn tc lun l, bn to thin ng ca bn ngay ti y, th gii ny. Nu khng, bn cng c th thy ha ngc chnh trn tri t ny. Khng bit sng th no cho ph hp vi qui lut t nhin v v tr, chng ta lun cu knh khi ng u vi cc kh khn. Nu mi ngi c gng t iu chnh khng cu knh v cng kch ngi khc, chng ta thc s c th vui hng hnh phc thin ng hn l th hnh phc m mt s ngi m tng hin hu xa xm. Khng cn thit phi to dng thin ng ni no thng cho c hnh hay to mt a ngc trng pht ti li; c hnh v ti li c nhng phn ng khng th trnh c trong chnh th gii ny. l phng cch cao nht m bn c th gip cho phc li ca x hi v x s. Ngy nay, x hi loi ngi pht trin n mc ny v s hiu bit v ha hp ca mt s ngi c cm tnh v khoan dung i vi hnh phc v s tin b ca ngi khc. Mt khc, bn phi hiu rng gip tinh thn ngi khc chnh l bn gup chnh bn, v bng cch gip tinh thn chnh bn, bn cng gip ngi khc. ---o0o--Hnh Phc La i i vi mt hn nhn ng n, ngi n ng v ngi ph n thng ngh n ngi hn phi hn l ngh n chnh mnh. V li ch cho c hai, cng nhau chia s phc cng hng, ha cng chu. Cm ngh an n v thoi mi n t s c gng h tng. Hu ht nhng kh khn v lo u xy ra gia chng v v, cha m v con ci, ngi thn v bn b, l do s hiu nhm v thiu nhn ni. Ngi chng khng nn coi ngi v nh ngi y t ca mnh. Tuy ngi chng c bn phn kim tin nui gia nh, nhng cng c bn phn ph gip v trong cc cng vic ni tr lt vt. Mt khc ngi v cng khng nn ry la v gt gng vi ngi chng khi gia nh thiu thn. Ngi v khng nn nghi k chng. Nu ngi chng thc s c nhng nhc im, ngi v c th sa cha bng cch tho lun vn mt cch t t. Ngi v phi tha th nhiu iu cho chng, khng phin h chng. Ngi chng cng phi

hnh ng khn ngoan khng c x bng ci cch lm ngi v c th nghi ng v ghen tung. Hn nhn l mt hnh phc nhng nhiu ngi bin i cuc sng la i thnh tai ha do thiu hiu bit, khoan dung v nhn ni. Ngho tng khng phi l mt nguyn nhn chnh ca i sng la i mt hnh phc. C chng ln v phi bit chia s vui bun mi vic trong i sng hng ngy. Hiu nhau l b quyt ca hnh phc gia nh. ---o0o--Chp Nhn Li Ch Trch Mt ngt cht rui, thuc ng gi tt. Tn dng nh mt ngot, tn dng qu ng sinh bnh. V ch trch ging nh vin thuc ng hay mt mi chch au n cha lnh bnh. Chng ta phi c can m hoan nghnh li ch trch v khng s n. "Ci xu xa m chng ta nhn thy ni ngi khc l phn nh ci xu xa bn tnh ca chnh mnh" i sng c nhn ca con ngi, hon cnh v th gii l phn nh ca t tng v nim tin ca chnh con ngi. Tt c con ngi u l tm gng phn chiu theo b mt ca chnh mnh. ---o0o--Hy Chm Lo Vic Ca Mnh Tt p l nhng no, nu bn c th lo vic ring ca bn m khng cn nhiu s gip ca ngi khc. y l li khuyn ca c Pht: "Ta khng nn dm ng li lm ca ngi khc, vic ny ngi y lm, vic kia ngi y cha lm, m hy xt nhng vic lm s st ca chnh mnh" c Pht cn dy: "Ngi m lc no cng dm ng li lm ca ngi khc v hay cu knh, th trc ca chnh mnh cng ngy cng tng trng. Ngi kh c th on dit c trc".

Ngi dy: "Thy li ngi khc th d, nhng li ca mnh th qu tht kh thy. Li ca ngi th ta sng sy quan st, nhng ca ta th du kn nh ngi i by chim ngy trang n trn". "Ngi cao thng khng i chch con ng chnh ng, d cho vic g xy ra, ngi khng cn tham dc theo th vui trn tc. Ngi tr lc no cng bnh tnh v kin nh trong u c lc vui cng nh lc bun" Khng ai c th sng trn th gii ny khng b ch trch hay ph bnh. c Pht dy: "Lng thinh cng b ch trch. Ni t, ni nhiu cng b ch trch. Cho nn khng mt ai trn i ny m khng b ch trch". Ngi cng dy: "Cha bao gi, s khng bao gi, v ngay by gi c mt ai hon ton ng trch hay hon ton ng khen" Khng phi tt c nhng ngi ph bnh bn l nhng k th ca bn. Bn c th dng c hi ny tm ra nhng yu im m chnh bn khng th nhn thy. Bn khng nn b vic tt ang lm ch v ph bnh. Nu bn c can m tip tc vic tt bt k n li ph bnh, l ng nhin bn l ngi tuyt vi, c th thnh cng mi lnh vc. ---o0o--Khng Lo Lng B quyt ca i sng hnh phc v thnh cng l phi lm nhng g cn lm ngay by gi, v ng lo lng v qu kh cng nh tng lai. Chng ta khng th tr li ti to c qu kh v cng khng th tin liu mi th c th xy ra cho tng lai. Ch c khong thi gian m chng ta c th phn no kim sot c, l hin ti. Nhiu ngi lo lng ngh n tng lai. Nhng ngi ny cn phi hc hi thch nghi vi hon cnh i sng hng ngy, khng c l do no cho h phi lo lng. D ci lu i no m h xy trong khng kh ra sao, d gic m trong u c ca h ra sao, h phi lun lun nh l h ang sng trong ci th gian khng ngng thay i ny.

---o0o--Ct Tr Ca Thnh Cng Tht bi chnh l m ca thnh cng. Hc hi t tht bi ca chng ta a n thnh cng. Khng bao gi c bi th cng chng bao gi c thng. Nu chng ta khng tri qua tht bi v sc mnh km theo ca n, chng ta khng bao gi thc c ci chin thng mc y . N ch tr thnh khc ngot ca nhng bin c nh nhoi khng ng k i vi chng ta. Tht bi khng nhng gip chng ta thnh cng, m lm chng ta t t, d mn, hiu bit v giu kinh nghim. ---o0o--V p Chn Chnh Nu mt ngi sinh ra xu x, d cho mt mi ngi y xu x ?n th no i na, nu ngi y trau di tnh thng, tnh thng ny s cho ngi y ci duyn dng ni tm bt dit ta ra ngoi v trn ngp ton thn ngi y vi v p siu nhin khin ngi y tr thnh hp dn v ci duyn dng l ci p chn chnh v khng phi l hnh dng, ln nh hay mu da ca b mt. Chng ta hy xem mt ngi trng ht sc l p. i khi ngi ta khng b li cun bi ngi y v v p ca ngi ph n ny b bin dng bi tnh t ph hay kiu ngo v sc p ca mnh. Hy xem mt ngi tuy xu nhng trn ngp vi lng t i v bin, ni nng lch s v l php, i x vi ngi khc t t, bn s thy ngi y hp dn vi mi ngi nh th no. Tham sng trn tri t ny kch thch ni s hi bt thng v khng lnh mnh v ci cht. N to thnh bnh tng lun lun nghi ng, ngi khng dm lm vic g d iu l chnh ng. Ngi y sng trong s hi bnh tt hay tai nn s lm tiu tan i sng nh nhoi v ngha ni y. Nhn thc thy ci cht khng trnh c, s khip s phi l v ci khng trnh c s chn ng k tham sng thnh mt am m mun sng ni thin ng. Khng ai c th hnh phc trong bo t nh vy ca s hi v hy vng. Qu l kh coi thng v khng quan tm n nhng bc pht theo bn nng t bo v. Tuy nhin c mt phng php php chc chn c th khc phc n. l ta hy qun ci ng trong khi phc v ngi khc, l ta i hng tnh thng t ni tm ra bn ngoi. Bn cng phc v

ngi khc, bn s qun ci luyn i v k khng lnh mnh, c vng, cao ngo v t tn. Ai cng mun c mt ci cht m sau khi lm trn nhim v v bn phn trong cuc i. Nhng c bao nhiu ngi chun b y cho bin c y? C bao nhiu ngi chp nhn kh khn lm trn nhim v vi gia nh, thn quyn, b bn, x s, tn gio v quc gia? Nu mt ngi cht m khng lm trn mt nhim v no trong , chc chn tt cng kh cho ngi y c th c mt ci cht m . Nhiu ngi s xc cht. Nhng ngi sng cn nguy him hn nhiu ngi (xc thn) cht. Nhiu ngi b tht bi v khip m bi ngi sng hn l ngi (xc thn) cht. Nu bn t gi th gii ny m khng lm trn nhim v ca bn, s ra i ca bn khng li lc g cho chnh bn v cho th gii ny. Cho nn hy thi hnh nhng nhim v ca bn, v bn s i u vi ci cht mt cch can m v bnh thn. V mt ngy no bn s t c trng thi bt t, ni bn c th c hnh phc bt dit. ---o0o--18 - PHT GIO TRONG I SNG HIN I Tin S Ananda Guruge ti ni trn y gm c nhng phn: Th no l i sng hin i? Pht Gio l g? V vi tr ca Pht Gio trong i sng hin i? i sng hin i chnh t n rt kh nh ngha. Ta c th ni i sng hin i c c im ni bt bi thc ra th gii cng ngy cng nh hn, con ngi c quyn hay phng tin n vi nhau, bc tng ngn cch v truyn thng khng cn, ch trong khonh khc ta c th bit c tin tc xy ra bt c ni no trn th gii, ta c th tham gia vo i sng rng ln tiu biu ca th gii m ta khng bao gi tng tng c. l mt kha cnh ca i sng hin i. Lin quan n i sng hin i phi k n nhng lnh vc khoa hc v k thut. Con ngi trong hoi bo chinh phc thin nhin, bnh tt, nhng chng ngi thin nhin, hon thnh mt s k cng v k thut phc tp lm tm git mnh kinh s. l mt kha cnh khc ca i sng hin i. im th ba c l l kha cnh xo trn

nhiu ca i sng hin i: th gii cng gn nhau hn, bc tng chng ngi truyn thng b ph v, tin b v khoa hc v k thut tin nhanh, chng ta phi ng u vi mt s kh khn v kinh t v chnh tr i lp, nhim, bng n dn s, ti nguyn him hoi, v s s dng ba bi ti nguyn khng th thay th c. Vi nhng kh khn trn, xut hin hng lot cc vn khc c gn thng cnh l "sinh tn". ---o0o--Vn Minh Hin i C Th Sng St Khng? V vn ny, ta cng c th thm vo kha cnh lun l - mt cu hi v o c- v hi: "n mt mc no, trong tin trnh hin i ha v chinh phc thin nhin, chng ta i trch kh nng chinh phc chnh mnh? C phi s tranh u sinh tn c ngha l con ngi hin i phi tr thnh n l cho ch k, rng buc bi tham dc v thc bc ng ca chnh mnh? C phi chng ta mt i tt c nhng th v gi tr c bit ca con ngi nh vic tng quan gia c nhn, s lo lng chm sc cho hnh phc, tinh thn v tha i vi ngi khc? c phi chng ta mt nhng iu ? Vy th khi ngh n i sng hin i, ta c th ngh vi mt mc lc quan cao , v ng thi, mt mc bi quan tng ng. Ta c th ht sc vui sng l chng ta c th sng ngy nay mt thi i hu nh khng c g l con ngi khng chinh phc c. C l, vn cn mt s bnh tt l mi thch thc con ngi. C th, vn cn mt s ni chn trong v tr m con ngi mun n, v con ngi vn cha pht trin c k thut n y. Nhng hnh nh tt c nhng th u trong tm tay ca con ngi. Vi s lc quan v kh nng ca con ngi, th v pha bi quan, chng ta, trong tin trnh , mt mt mt ci g . Hy c hai vic ny trong tm. ---o0o--Pht Gio Vy th chng ta hy nhn vo Pht gio xem Pht Gio l g. Chng ta hiu Pht Gio nh th no? C th c nhiu th i vi nhiu ngi khc nhau. C ngi cho rng ch l i sng ca c Pht, tm gng ca c Pht v nhng ngi t gn gi nht ca Ngi t ra - l k cng quang vinh ca mt ngi, mt ngi ng trc cng chng tuyn b con

ng gii thot. l mt loi Pht Gio. Vi s ngi khc, Pht Gio c ngha l hc thuyt qun chng nh ghi trong vn hc Pht Gio ng nhin gm nhiu tp v gm vi nghn trang ghi cc li ca c Pht. V trong miu t mt trit l cao qu, su sc, phc tp v uyn bc v cuc i. Ri cn c vo li dy ca c Pht, vo s tu tp trong thi k c Pht ti th, ny sanh mt nn vn ha xc tch, mt nn vn ha lan rng khp Chu t 2500 nm qua, v cc dn tc t nhng tng lp x hi khc nhau c nn tng xut thn khc nhau nhng quc gia y ng gp vo s trng tn ca Pht Gio. Mt s ln gio phi v trng phi, hay h thng trit l, pht trin, v tt c, ng hn hot ng di danh hiu Pht Gio. Ri n mt nh ngha khc v Pht Gio: l mt loi nghi thc pht sanh chung quanh hc thuyt ca c Pht do gio l v cch sng c thuyt ging bi c Pht, tr thnh mt tn gio. D c Pht mun hay khng mun, gio l ca Ngi thnh tn gio, mt tn gio m ngi dn chp nhn nguyn trung thnh c nghi thc ring, c t chc, ng li hay tiu chun quyt nh ci g lm ng v ci g lm sai. Nay li c mt loi Pht Gio khc. Nu ta ly mt trong nhng kha cnh ring r, v th kho st tc ng ca ci gi l Pht Gio trong i sng hin i, th chc chn qu l mt cng vic ln lao. Vi ti, Pht Gio l tt c nhng th ny. l c Pht v i sng ca Ngi, hc thuyt, vn ha pht trin quanh n v d phn ng gp, v nghi l lin quan. Mt khi ta ly vic ny em so snh vi mt khi ln kinh nghim ca con ngi, em lc k cng thnh mt dng thc tinh ty nht v em trnh by cho chng ta th mi chng ta c th chn phn thch hp, phn li cun chng ta s thy ci c o phi thng ca Pht Gio. Lc ti th, chnh c Pht thng nhn mnh im ny. Khng cn thit phi l mt hc gi mi bit mi th. Pht Gio khng ging mt mn hc nh ton m bn phi hc cc nh l v cc phng php gii p nhng loi tnh. Nu bn bit nn mng, cn bn th s nghin cu chi tit uyn thm khng phi l mt im bo trc quan trng tu tp. Cho nn ngoi th ny, vn ha, tn gio hay vn chng rng ln Pht Gio, hay mt khi ln kinh nghim n vi chng ta l Pht Gio, mi trong chng ta s thy iu g thch ng cho i sng, cho loi kh khn ca chng ta. ---o0o--Mt Hc Thuyt V Tn

Ti thng bn khon khng hiu sao Pht Gio c gi l "Akalika" c ngha l "v tn" - lc no cng tn ti. Ti cng thy s thay i trong vn ha Pht Gio hay o Pht, ti cng thy phi lm sao tip tc thch ng vi nhu cu mi lnh vc, dn s, c nhn, ti cng thy bc thng ip ca c Pht truyn t lc no cng c gi tr bt dit. Cho nn nu Pht Gio c s p dng ngy nay, v nu Pht Gio c mt v th trong i sng hin i th l v s lin quan thch ng v tn, bt ngun t mt tp hp cc gi tr bt dit. Ni v c im bt dit l mt cch ht sc nghch l trong vic trnh by hay miu t mt tn gio c nguyn l hc thuyt v thng ngn ngun. Ci c tnh v tn bt ngun t thc t c hiu l mi th u tip din khng ngng, nhng tip tc trong mt lung, trong mt tin trnh thay i v tin ha khng ngng. Vy nn Pht Gio c th thch nghi vi mi thi gian v mi nn vn minh. Cho nn chng ta c th, khng mt ngn ngi, tip cn vi bt c mt kha cnh no ca Pht Gio nh mt iu g thch hp v c th p dng vi chng ta ngy nay. Nhng vn g khin Pht Gio v tn? Xin ti ly mt vi iu. iu trc nht l s tha nhn trch nhim ca mt c nhn. c Pht l mt trong cc v o s phi thng gii phng con ngi khi tt c nhng rng buc - nhng rng buc ca mi quan h siu nhn, mt Thng , s sng to, ti li hay bt c mt c im t mt ngi no (ngoi iu chnh bn lm). Cho nn, c Pht ni mi ngi l v ch t ca chnh mnh, ngi ban hnh ra nguyn tc m s p dng tr nn mnh m hn v con ngi bt u cng thy tin tng hn trong vic kim sot chnh mnh v mi trng chung quanh. Vy, nu ngy nay vi s pht trin ca khoa hc v k thut, con ngi cm thy i n im m tr thng minh ca mnh lm cho mnh cao hn bt c ai khc, v cho php mnh gii quyt bt c kh khn no hin c, liu vt cht hay o c, hay chnh tr, hay bt c g i na, s khng phi l nguyn tc con ngi l v ch t ca chnh mnh m con ngi phi chu trch nhim trc chnh mnh v bt c g mnh lm ra mnh tha hng - tr thnh mt trong nhng cch thc quan trng nht xem xt chnh mnh? Vy nn cch gii quyt cn bn lm con ngi thot khi tt c nhng xing xch, tinh thn v cc mt khc, l mt trong nhng hc thuyt rt quan trng ca Pht Gio ng gp vo tnh v tn ca tn gio ny. Chng ta cng tin b, con ngi cng c nhiu tin b, th vic cn thit ca con ngi l phi xc nhn chnh mnh l v ch t ca mnh. Con ngi cng xc quyt chnh mnh l v ch t ca mnh, li cng phi nh li li c Pht dy: "Atta hi attano natho".

---o0o--T Do T Tng Ri n mt hc thuyt khc khng km phn quan trng: Hc thuyt v tm m rng- t do t tng. Pht Gio khng nhng gii thot chng ta khi Thng hay s rng buc siu nhin m cn gii thot chng ta khi tn iu. Chng ta hy mng tng thi gian c Pht thuyt ging. l mt thi gian m nhiu gio l ca cc tn gio khc ang thnh hnh v n vo th k th 6 trc Ty Nguyn l mt ni c ch trng nht v cuc sng. Cc o s tn gio a ra nhiu loi hc thuyt ganh ua vi nhau c nhiu ngi theo o ca mnh. Ngoi nhng gio l mi, cn c nhng h thng o l thm cn c . Trong tt c nhng h thng tn gio ny, l thuyt ru rao l: "Chng ti tm ra con ng". "Con ng ny l con ng chnh ng". "Bn n y, bn s c cu ". Vo gia lc ny, c Pht xut hin v ni: "ng tin vo sch v ni. ng tin vo nhng g cc bc thy dy ni. ng tin vo truyn thng ni. ng tin vo iu g ch v iu l ca quyn th hay ca mt ngi no . Hy t mnh kinh nghim iu . Bn phi t suy ngh. Hy t mnh nhn thy ng hay sai. Mt khi nhn thc thy ng hy lm theo." Chnh iu ny l mt phng cch rt mnh: con ngi c hon ton t do, iu m con ngi tranh u c, t do t duy. Nu di ch phong kin, trc khi cc tin b hin nay t c, chng ta khng c quyn c t suy ngh, khi cc tin b ngy nay ang din ra, chng ta cng xc quyt quyn (t do suy ngh) cng nhiu hn na. Chng ta s cm thy tin theo sau nhng cuc iu tra nghin cu ca chnh chng ta, v sau khi chng ta c th xem xt t m nhng nguyn tc, nhng thc t, nhng iu thun v nghch. iu ny chng ta coi nh mt quyn bt kh xm phm. l mt hc thuyt th hai c th p dng vo thi hin i, v tng lai phi tip tc. ---o0o--Vai Tr Ca Pht Gio n mt cu hi quan trng nht - Ngoi phn h tr ci m con ngi mun khng nh v bn thn trong hin ti v tng lai, Pht Gio s tip tc c mt vai tr sa sai khng? Vi cu hi ny thy c mt kha cnh quan trng nht m tt c chng ta phi lu tm ngy nay. Trong khi con ngi c nhng tin b ny, chng ta cng thy p lc ca i sng hin i

- s cnh tranh sng cn, s cnh tranh nhm lm tt hn ngi khc, s ham thch sng cuc i ganh ua v kinh t, chnh tr, vn ha, hoc bt c hnh thc no - mang n cng thng. gim bt nhng cng thng ny, con ngi li cng pht trin nhiu hnh thc vui chi gii tr v ngh ngi. Kt qu b ngoi c v c cht t th gin ngh ngi gim bt cng thng, nhng hnh nh h cng ngy cng sa vo vng ti li. V cng thng, ta li tham m vo mt lot hot ng thot ly thc t, v v nhng hot ng o thot ny mt qu nhiu th gi, ta li phi bt cho kp tin trnh sng cn nn cng sa vo giai on cng thng trm trng hn. Kinh t cng tin b ln mnh bao nhiu, chnh tr cng sng t by nhiu, ta li cng phi cn n thuc gim au v thuc an thn lm nhim v bnh thng. Bn phi ung mt vin thuc thc, mt vin ng, mt vin th gin v vn vn... Kiu hin i ha ny thnh mt ch no cng thng con ngi ln ti ch thy rng tt c nhng g m con ngi t c l khng cn dng c, l trong mt tnh trng nghim trng. Thm vo nhng p lc ny, ny sanh mt kha cnh khc trong vi thi gian rnh rang di do m con ngi t c ngy nay do thot khi s lm vic cc nhc, li phi ng u vi mt kh khn khc - l s chn chng. Cho nn vi mt bn l p lc cng thng, bn kia th chn chng, xut hin mt lot tnh trng phc tp lm con ngi thc s khng hnh phc. Ngy nay ngi ta c th hi: Phi chng con ngi ang sng thc s hnh phc, hay trong tnh trng m t nht nhn thc thy rng mc d t c mi th, h mt mt ci g di hnh thc ca nhng kha cnh cn bn ca i sng? Ai l ngi b trch c? Phi chng chng ta trch khoa hc? Chng ta trch k thut? Chng ta trch h thng chnh tr? chng ta trch h thng kinh t do ta tha hng hay do ta pht trin? Hay chng ta trch c chnh chng ta? ---o0o--Bn L V Ch T Ca Chnh Bn Quay v li nhn ca c Pht vo vn , bn s ni, bn nm phng tin cuc sng trong tay bn. Bi l bt c g sai, bn u phi chu trch nhim, bn l v ch t ca chnh bn. Bn n chy nh vy - cho php n thot khi s kim ch trong tay bn. Qu l d dng trch c mt ngi: "Bn c hi tri qua, bn mt c hi t tay bn". Nhng ci c gip ch khng? Ci v i ca Pht Gio nm trong s vic ny, n khng dng li sau khi t trch nhim cho bn v khng ni: By gi l nh th. Nay

chng ta tm thy th phm. "Tin ti giai on k tip ni rng: "Ni y c mt t th c th lm c". Nu mt ngi c loay hoay nhn vo loi bin php tn gio, tm thn, tm l lin can cu ngi hay cha chy trng thi cng thng ny v chn chng bn kia, bn s thy c rt nhiu bin php nhng khng mt bin php no li khng tn km, thc tin nh nhng hng dn n gin ca Pht gio tin dn. Ta c th t cu hi: "C phi mt ngi khi tr thnh Pht T th s khng cn b cng thng hay chn chng trong i sng hin i na phi khng? Tr li cu hi ny rt kh v khng ai tr thnh mt Pht T. Khng c ai mang ci nhn hiu Pht T. V Pht Gio khng phi l mt trong nhng trit l y hay li sng hay tn gio - Ti dng t "tn gio" v khng c mt hng no khc c sp vo cho ngang bng - trong cn c mt nhn hiu. Khi c Pht cn ti th, dn chng tm n Ngi, nghe Ngi v nu h thy va lng vi Ngi h ni: "Ti nng ta ni Ngi, ni Gio Php ca Ngi, v nng ta ni on th Tng Gi, cng ng, nhng t theo cch sng y". C n ngy nay tt c th cn thit cho bt c ai t gi mnh l Pht T. V tin theo iu m c Pht dy thch hp vi kh khn ca i sng, ta cm thy l li sng c th theo ui v c li ch, bng cch nng ta ni Pht, Php v Tng Gi. Vi lng tin vng chc trong tm ny, ngi y tr thnh ngi Pht T khng cn phi nghi l, nghi thc ca mt loi no, ghi danh, hay nhng i hi php lut no khc. l iu m F.I. Woodword, mt trong nhng dch gi ti gii v chuyn ng nhng li ca c Pht gi l "mttn-gio -do-chnh-bn-lm-ra". Ngy nay c ngha g khi c c hng nghn ngi cha bao gi t chn ti mt ngi cha Pht, cha bao gi tham gia nghi thc pht trin trong cc quc gia Pht Gio, nhng ai l ngi m tm ca mnh nhn thy gi tr bc thng ip ca c Pht v ai l nhng ngi sng mt cuc i theo ng gio l ca Pht Gio. Thc ra, chng ta thy a s dn c trn th gii nguyn trung thnh vi c Pht v l do ny hay l do khc. l mt trong nhng iu phi thng m ta c th coi hu nh l mt vi diu. ---o0o--Li Sng Li sng do c Pht thuyt ging rt l n gin. i vi ngi c s n gm c nm gii n gin: khng git, khng trm cp, khng t dm,

khng ni di, v khng dng cc cht say - qu l mt cm gii rt n gin. Nhng li sng Pht Gio m c Pht miu t cha chm dt vi loi gii ny. n gin ha trong mt phng cch khin bt c ai cng c th hiu c, c ba iu m mi ngi c gng lm c gi trong ting Pali l Dana (B Th), Sila (Tr Gii), v Bhavana (Thin nh). Dana (B Th) c ngha l ho phng, rng ri - hnh ng cho. Rt quan trng Pht Gio bt u vi B Th nh mt hnh ng o hnh th nht m ta phi thi hnh nhm a mnh vo con ng chnh ng, v b th l mt hnh ng hy sinh. c th cho mt ci g, tm bn phi sn sng t b ci m bn c , ci m bn qu trng, ci m bn luyn i. Cho nn bn phi ng u vi nguyn nhn ln nht ca tt c cc kh khn trong ting Pali c gi l Lobha (tham) hay tham dc hay tham lam. Tht l th c thy li sng c trnh by cho chng ta trong ci cch tng bc mt chng ta c th loi tr c nhng nhc im v c im ca con ngi chnh n gy cng thng v chn chng ang lm ta bc dc ngy nay. Ho phng l chng li tham dc, lng tham, bn cht bm nu. Gii lin quan cht ch ti mt s gii lut, o c hay hnh lun l. c Pht bit r ngi ta khng th t ra iu l v quy tc cho mi ngi trong cng mt ng li. Cho nn c mt s lut l cho ngi c s. Thm mt s lut l na cho nhng ai mun sng mt cuc i o hnh, v nhiu hn na cho nhng thy tu t nguyn dn thn vo con ng nghim ngt v k lut v thanh tnh. Cho nn Gii l mt th tng trng dn dn, mi ngi lm quen ci c th theo c trong hin ti. Trong gii hay hnh lun l, hay gio l o c ca c Pht, chng ta quay v vi hc thuyt u tin: chng khng phi l iu rn, chng khng phi lnh truyn t trn, chng khng phi lnh ban b bi c Pht, nhng mnh lnh phi tun theo. Mi mt gii lut m chng ta, ngi Pht T gi l li chnh mnh t ha hon ton t nguyn. V cch m cc gii y ni l: 'Ti t nguyn gi k lut khng st sanh, trm cp" vn vn..., v ti l ch t ca s phn ca ti, v chnh ti quyt nh cuc sng m ti nn theo. c Pht nh mt ngi dn ng cho thy mt s nhc im cn bn hay nhng lm ln m ta cn phi trnh. Nguyn nhn th hai trong hu ht cc vn m chng ta c l hn th ca chng ta, hay on hn ngi khc. Ting Pali c gi l Dosa. Sila (gii) l mt trong nhng thuc gii c cho nguyn nhn th hai ny v tt c cc nhc im ca chng ta. Khi chng ta gi gii, chng ta kim sot hay ng hn l chng ta hon ton loi b nguyn nhn ca hn th. c Pht l mt trong nhng ngi rt bit

v nhng hu qu ca hn th. Ngi nhn thy nhng ngi t hy hoi do hn th. iu m khin Ngi khng nh sn hn khng dp tt c sn hn, cng sn hn bao nhiu th khn kh by nhiu. Bn ght ti, ti ght bn: Ti ght bn nhiu hn, bn ght ti nhiu hn v sn hn c th tng n im c hai bn v ti u t b thiu t trong mi sn hn ln nhau, v theo c Pht cch duy nht l mt trong hai ngi phi ngng. V l khng c mt bn hay tt hn c hai bn u c gng u chin thng sn hn bng tnh hu ngh, chin thng bng khng sn hn, s lin tc ca sn hn, sn hn ni tip s khng bao gi chm dt. Phng cch i ph ny cn c vo ton b hc thuyt v cuc sng o c trong Pht Gio. V l i o hnh nh ph nguyn nhn yu km th hai ca chng ta c gi l sn hn, trong Pht Gio chng ta c hc thuyt rt li ch v v tn v lng t i. Lng t i l nn tng ca Pht Gio, (nn mng trn hc thuyt ca Pht Gio c xy dng) khng phi c Pht ch coi iu nh mt nguyn tc o c n gin. Ngi l gii nguyn tc ca lng t i trong cuc sng cao thng. Ri n lng t bi - Karuna. Lng trc n pht sanh d dng hn. Bn thy ngi no gp kh khn, bn thy ai cn n s gip ca bn, tim bn, tnh yu thng ca bn hng ti ngi v bn vi v gip ngi y. c tnh vi vng gip ngi- cm thy y ny v ngi khc au kh, l mt kha cnh khc ca lng t i. Ri n kha cnh th ba, mt kha cnh kh khn hn thc hnh, kha cnh ny i hi tnh thng v chu au kh ln lao c gi l Mudita lng hoan h, l chia s hnh phc ca ngi khc - qut sch trong tm tt c nhng du vt ca ganh ght v thm mun, bn c th vui vi hnh phc ca ngi khc, ca ngi lng ging v ngay c ca k th. Cui cng l kha cnh th t ca lng t i v l s thanh thn hon ton, tm x ly, Upekkha. Bn khng cn bn, khng cn th, khng ai hn, khng ai km. Bn tuyt i khng cn phn bit ngi ny vi ngi kia, v bn hon ton ha ng vo ci tnh thng nht vi tt c chng sinh, tt c s vt, tt c hon cnh. Cho nn mt khi bn c th sng mt cuc i vi bn c im ny chi phi hnh ng ca bn th khng cn ch cho sn hn, khng c ch cho hn thua, khng c ch cho tranh ua. Cho nn nguyn tc th hai ca gii s chu trch nhim v chui kh khn m chng ta s c th c.

iu ngha l nht sau cng, iu m bn sn sng tin hnh ngay, l Bhavana - thin nh. Thin nh c ngha l hun luyn tm. Ting ny theo t nguyn hc t n c ngha l m mang- s pht trin ca tm. c Pht tin, v l mt ngi tuyn b sm nht l mi th bt ngun t tm con ngi (nht thit do tm to). T chc m ti miu t c li m u trong Hin Php: "V chin tranh khi i t tm con ngi, th chnh ni tm con ngi c th kin to c ha bnh". iu ny phn nh dng u ca cu k th nht trong Kinh Php C. Tm thanh tnh, tm c hun luyn, tm m mang, tm c kim sot theo mun, tm bung lung dn n nhng iu cng thng v chn chng, nhng tm bit cnh gic, bit t pht trin, t khm ph, v trong lng n b n ca i sng, kh khn ca cuc i v s thc ca i sng, l kho tng v i ca con ngi. Ti khng ngc nhin ngy nay c s say m b phn th gii c s pht trin k thut cao v tt c cc loi thin nh. Khng c g l quan trng v chuyn ai thuyt ging ci g hay trit l no, hay k thut no em ng dng. Nhng s thc vn l ngi ta bt u nhn nh c lc tnh lng tp trung, lc suy ngh thm su, lc chc nng ca tm c kim sot ng cch, l mt yu t cn thit cho hnh phc ca con ngi. T 2500 nm qua, c Pht dy ng li ny.v khng c g khc cn cho con ngi ngy nay th con ngi cn an lc trong tm. Con ngi mun thot khi cng thng v chin u chng li chn chng. V ti nhn thy cu tr li trong Pht Gio, nht l ba php B Th, Tr Gii v Thin nh. Hy nhn vo nguyn tc ring ca c Pht nh cn bn hay s khi u cuc i o l ca Ngi. Chng ta bit nhiu ngi ngho tr thnh giu, nhng ni y trng hp ngi giu tr thnh ngho, i tm kim, nh chng ta c th ni, an lc trong tm - l phc bu v i nht. Kt qu ngi y nhn vo chnh mnh, ri dy ngi khc s cn tr ln, ngun gc ca tt c kh khn, l s luyn chp. Cho nn, nu hm nay c mt ngi no n ni rng: "Ti c th a bn thng n Nit Bn ch trong mt pht" Ti ngh rng hu ht chng ta u c lng tha th. Ngi no s ni: "Ti c th ch n khi con gi ti ly chng khng?" Mt ngi khc li ni: "Ti c th ch i n i Hi Thin Hu Pht Gio Th Gii chm dt khng?" Ti khng th i n khi hon thnh nhim v Bangkok?" Chng ta u c lc thch hn khi mc tiu ti hu n.

D quyt nh ca bn ra sao tin ti mc tiu, c mt im m chng ta khng thot khi. Chng ta khng th chi b s thc tt c nhng pht trin hin i khng c g tin dn m bt an, tranh ginh cng nh cng thng v chn chng kt lin vi chng. Pht Gio a ra mt s t phng php n gin hu hiu chin u vi chng. Vi iu ny ti cm thy Pht Gio c mt vai tr trong i sng, mt vai tr m trong cc nc Pht Gio gi mt phn quan trng. Trch nhim ca chng ta l chia s t duy, kin thc v kinh nghim ca chng ta cng nhiu cng tt cui cng chng ta u nhn thy thng ip ca c Pht, bc thng ip em li ch cho nhn loi, khng ngng tin ti nhn loi khp thn cng xm vng, khp mi ni trn th gii. ---o0o--(V) - TU HNH PHT GIO 19 - CU NGUYN V TH CNG Tin S G.P. Malalasekera Ngi ta thng hi: "Ngi Pht T c cu nguyn khng?" "Ngi Pht T n Cha lm g?" v " Thi ca Ngi Pht T i vi cu nguyn nh th no?" Cu nguyn v th cng thc ra hnh thnh mt phn trn vn ca nhiu tn gio. Trong Pht Gio, cu nguyn c nhiu ngha. Trong tn gio hu thn tin vo Thng ton nng c quyn v hn l ng Sng to th gii, l cha ca tt c sinh vt, cu nguyn c ngha chnh l cu khn Thng , yu cu Ngi, xin Ngi hng dn v che ch, ban sc khe v hnh phc v tha th cc ti li. Phi ni rng ngay t u ngi Pht T khng tin vo mt Thng nh vy v cng khng cu nguyn theo ngha y. Ngi Pht T tin vo Nghip lut ni hnh phc hay bt hnh phc l kt qu v hnh ng ca chnh mnh. Thnh vng hay ngc li c to ra cho mi c nhn bi hnh vi, li ni v t tng ca c nhn y. Nghip lut v t, khng c tc nhn no sau n, ch huy hay qun tr n. V t, n khng nhn t m cng khng tha th. Ti li ch c th chuc bng cch lm iu thin, iu thin s khc phc c hu qu ca hnh ng ti li. Ti li theo ngha Pht Gio khng phi l vi phm hay khng tun theo lut t ra c tnh cch c

on ca thng bt chng sanh phi theo m l hnh ng sai lm ca thn, khu, n lm hng tnh nt v cn tr s pht trin nhn cch. Vy nn trong Pht Gio khng c cu nguyn c chp nhn theo ngha thng thng ca t ny trn trn th. Con ngi t mnh chu trch nhim v iu thin v ti li, sung sng v ngho kh v khng chu trch nhim cho ai c. Th gii khng ty thuc vo s tin b hay thnh vng da vo bt c mt ngi bn ngoi no v n khng c xy dng bi mt ai bn ngoi c. Ngi Pht T lm g khi n thm cha? H lm nhiu iu. Khng c mt ngy c bit thm ving cha chin tuy c ngy trng trn, ngy trng mi mc l nhng ngy rt ph thng trong s nhiu ngi Pht T. Vo nhng ngy nhng ngi m o tu bt quan trai gii, mc trng, trng tng trng s n gin, thanh tnh, v khim nhng. Nhng ngi m o ny mang theo hoa, du, hng v i khi bt g n hng v long no. Ti Cha, h ra chn tay v thanh tnh thn xc v tm t c c Pht ca ngi. Trong cha c nhiu bn th v nhiu ch dng cng. Ch bn th chnh c gi l Vihara (Chnh in) c ngha l tnh x ni Pht c ng. T Vihara khi u dng c ngha l ch ca c Pht. Sau ny n cng c dng ch ch ca cc thy tu. Trong ngha y n tng ng vi t tu vin. Vihara cng bao hm hnh nh ca c Pht, gi ci g ng gi v ng ch . Vi ngi Pht T, hnh nh t n khng phi l mt i tng th phng, n ch l biu tng v tng trng c Pht. Hnh nh gip cho ngi m o nh li nhng c hnh v i ca ng Gic Ng. V mc ch ca s th phng, tht ra l khng quan trng d c hnh nh hay khng hnh nh nhng hnh nh gip cho hnh gi tp trung t tng. Trong vic l ly mt hnh nh, ngi Pht T khng phi l mt ngi sng bi thn tng g, t st, hay bng , v s buc ti ngi Pht T sng bi thn tng l do ngu mui hoc c xuyn tc. C mt im ng lu na l dng t Vihara ch ta nh cha ng nhng vt tng trng cho c Pht. Nh ni trc y, t c ngha l mt tnh x, cho nn vi ngi Pht T, Vihara l ni c Pht sng, khng nhng trong qu kh m ngay by gi trong hin ti. S th cng c Pht khng phi l cho mt ngi no cht, ra i v khng cn na m l i vi mt ngi no vn sng v hin din trc mt mnh. iu khng c ngha l ngi Pht T tin tng c Pht nhp dit

trc y ti Cu Thi Na by gi vn sng ti mt ni c bit no v ang thc s hot ng trn i. Nhng ngi Pht T, vinh danh c Pht, ging nh hi tng trong tm i sng hin tin ca c Gio Ch hnh ng th cng ca mnh sng ng v c ngha l. c Pht qua i nhng nh hng ca Ngi vn cn ta trn th gii nh hng thm m mi ngo ngt vn tip tc bay ta d cht liu to ra khng cn. Cm ngh ca ngi Pht T l nhng dng cng ca mnh cho mt ngi vn cn sng, cho Php Pht vn cn, v k c v c tnh rc r ca Ngi vn mi mi xanh ti. iu ny gii thch ti sao mt s Pht T dng cng n v ung ti cc bn th. Nhng l vt nh th duy nht tng trng sinh kh v nim tin v s thnh tm ca h; khng mt ai, c n ngi Pht t ngu mui nht tin l c Pht hin nay li n v ung cc l vt y. l cch thc Pht Gio by t mt hnh thc l tng quan nim ca chng ta v c Pht nh mt nh hng sng ng trong cuc sng hng ngy ca chng ta. Dng hoa v hng l mt s dng l th phng, mt hnh ng vinh danh, tn th v tri n d l vt ny khng c gi tr thc cht. Cng ging nh chng ta dng mt vng hoa hay mt b hoa cho mt ngi no vi c vng gii by lng tn knh, knh trng, cm tnh v lng tri n ca chng ta. Dng cng hoa v hng c theo sau bi li tng cu k nhc nh trong tm n nhng c hnh tuyt vi ca c Pht. Nh Ngi Ha Thng Nanamoli ni: "c Pht qu l mt ng Ban Phc Lnh chm dt tt c phin no v kh au, Ngi l ngi ton bch, ng c vinh danh, Ngi t c tr tu ti thng v gic ng, Ngi ch dn con ng ca kin thc chnh ng, t cch o c, Ngi tm ra ha bnh v hnh phc, nhn thc ra chn l v th gii, nh mt nh hng o v mt ngi bn khng ai c th b kp cho nhng ai mun tm n s hng dn ca Ngi, Ngi l thy ca tri v ngi." Phi ch rng khng c yu cu c u i, khng c van ni c che ch, m l nh v din tp li c hnh ca mt v nhn, i vi ngi Pht T l con ngi v i nht t trc ti nay. Sau y trong mt bi k khc ngi m o tuyn b chp nhn c Pht l v o S, l ngi ch o chng no mnh cn sng, v bng c hnh ca s kin ny hnh phc s n vi mnh. l s xc nhn nim tin ca ngi y vo c Pht v chp nhn li sng do Ngi vch ra. Quan trng

hn na l ngi m o by t lng cng quyt t thng mnh nhm t an lc Nit Bn m c Pht t c do s tu tp c hnh v chng c tr tu. Ngi m o nh trong tm l trong hng lot sanh tip din, trong mt thi gian di, c Pht (c bit trc y l v B Tt hay ngi tm cu gic ng hon ton) trau di nhng c tnh y dn chng sanh n ton ho v gic ng ti thng. Trn con ng tu tp, V B Tt hay Pht-sp-thnh, coi s c gng khng qu kh khn, khng c s hy sinh qu ln. Khng ch trong mt ln sinh m trong nhiu ln sinh, Ngi hy sinh mng sng theo nguyn tc m Ngi nh gi cao phc v ngi khc. Tt c mi ngi u c th tr thnh Pht, nu h quyt tm v c thin ch theo con ng Pht o. c Pht khng t ci v i m nhng ngi khc khng th t c. Li sng ca c Pht gi l Php v ngi m o nh li bng cu k, c tnh v nhng c c im v c tnh ni bt ca gio l. Vy nn Pht Php c ni n r rng khng huyn b hay b mt ng sau m hon ton m rng nh mt bn tay m ra m s hu hiu c biu hin l r rng v v hin nhin c bng chng, Pht Php bt dit v v tn, lc no cng tt p khp mi ni mi lc, chp nhn th thch, mi iu tra v nghin c, Pht Php khng cht du gim, khng nm trn tin ngng m trn s tin chc, khng m h m xc thc trong mc tiu vch ra, m chn l v hnh phc c th t c bi c nhn v n lc tch cc khng ty thuc vo ai khc m hng mnh xit bao . Ngi m o cng nh li s khuyn khch v m mang tinh thn ca chnh mnh ang c, v thng l c, nhng ngi t hin dng cho s nhn thc ton vn Php, con ng gii thot, tranh u nghim chnh tin ti mc tiu ca s tm kim - loi b tham, sn v si. H l nhng tm gng ca i sng lng ho, hnh kim tt, chnh trc, khng c g ng trch trong c x, ng c vinh danh v tn knh, ng c mi ngi bit. Nhng ngi cao thng ny c bit l Tng Gi hay cng ng ca nhng t gic ng lm trong sch th gii bng iu thin v tnh cht thing ling ca i h, trnh ti li, thc y iu lnh, v trn y v tr vi t tng hu ngh, thin ch v ha bnh. Ngi m o cng dng cho nhng ngi thot ly gia nh thc hnh hnh b th v rng lng. Nh n nhng ngi cao thng ny trong nim hiu tho, ngi Pht T tu tp gi gii v trn ngp tm t vi t tng cao c, ngi dn mnh vo s tu tp mc cao hn - thin nh hay trau di tm (bhavana). ---o0o---

20 - C PHI NGI PHT T SNG BI THN TNG KHNG? Tin S K. Sri Dhammananda i Tng Ca S Tn Knh. Trong mi tn gio, c mt s i tng hay biu tng v mc ch tn knh. Trong Pht Gio c ba i tng tn gio chnh v mc ch ny: * Saririka (X Li) hay di vt (tro ct) xc thn c Pht; * Uddesika hay biu tng tn gio nh hnh nh c Pht, Tnh X hay Cha; * Paribhogika hay nhng vt dng c nhn c Pht s dng. Truyn thng ca ngi Pht T trn khp th gii by t lng tn knh vi nhng vt th ny. Cng c mt truyn thng Pht Gio l xy dng hnh nh ca c Pht, Tnh X, hay Cha, trng cy B ti mi Cha dng lm i tng tn gio tn knh. Nhiu ngi c cm tng ngi Pht T cu nguyn thn tng. iu ny l do s thiu hiu bit gio l ca c Pht, thiu kin thc v tp tc v truyn thng Pht Gio. Thn tng c ngha l xy dng hnh nh mt s thn hay n thn di nhiu hnh thc bi ngi m o cu nguyn, c ban phc che ch, sc khe, ca ci, thnh vng, mt s thc hnh thy c trong mt s tn gio hu thn. Mt s cu xin vi thn tng ban cho mt s u i c nhn thm ch mc phm cc hnh vi bt thin. H cng xin c tha th nhng ti li h vi phm. S th cng Pht l mt kha cnh khc hn. Thm ch t "th cng" hon ton khng thch ng theo quan im Pht Gio. By t lng tn knh mi tht ng. Ngi Pht T thng khng cu nguyn hnh nh v thn tng; iu h lm l by t lng tn knh vi v i o s ng c tn vinh. Nhng hnh nh c to dng biu hin s knh trng v cm kch trc s t c gic ng cao v ton ho nht ca mt o s phi thng. Vi ngi Pht T, hnh nh ch l mt biu hin, mt biu tng, mt tng trng gip cho h nh n hay tng nh c Pht.

Ngi Pht T qu trc hnh nh v t lng tn knh ci m hnh nh y tng trng. H khng tm cu n hu trn tc t hnh nh y. H suy ngm v thin nh c s cm hng t c tnh cao thng ca Ngi. H c gng tch cc kin ton bng cch theo gio l cao thng ca Ngi. Ngi Pht T knh trng c hnh v i v tnh cch thing ling ca v o s nh hnh nh tng trng. Thc ra tn ca mi tn gio to nhng hnh nh ca cc o s tn gio ca h hoc trong dng thc th gic hay dng hnh nh tinh thn tn th; cho nn khng hn ng hay chnh ng khi ph bnh ngi Pht T th cng thn tng. Hnh ng by t tn knh c Pht, khng phi l mt hnh ng cn c vo s hi, hay mt hnh ng van xin ca ci trn tc. Ngi Pht T tin l mt hnh ng ng khen v mt phc c nu h tn vinh v knh trng nhng c hnh v i ca ngi thy thng thi ca h. Ngi Pht T cng tin tng chnh h chu trch nhim s gii thot ca h v khng nn ty thuc vo bn th ba. Tuy nhin c nhng ngi khc tin tng h c th t gii thot qua nh hng ca mt hnh nh v y chnh l nhng ngi to cm tng cho nhng ngi khc nhn xt chm bim h thp ngi Pht T cho rng h tn th thn tng, cu nguyn mt ngi cht v ra i t lu. Xc thn ca mt ngi c th tan r v v ha tan vo bn yu t (t, nc, gi, la) nhng c hnh ca ngi y vn cn mi mi. Ngi Pht T nh gi cao v tn trng nhng c hnh . Cho nn, lun iu chng li ngi Pht T qu l ng tic, hon ton sai v khng ng. T gio l, chng ta bit c Pht l mt v thy ch con ng chnh ng gii thot nhng vic ny ty thuc tn c sng mt cuc i o l v thanh tnh tm tr hay khng t c tnh trng y m khng ty thuc vo bc o s. Theo c Pht, khng c Thng hay mt o s no khc c th a ngi ln thin ng hay xung a ngc. Con ngi to thin ng hay a ngc cho chnh mnh do t tng, li ni v hnh ng ca mnh. Cho nn cu nguyn bn th ba c gii thot m khng loi b nhng t tng ti li trong tm cng chng ch li g. Tuy nhin c nhng ngi ngay c nhng ngi Pht T, trong khi cu nguyn theo truyn thng trc hnh nh, em nhng kh khn, bt hnh v tr ngi cu xin c Pht gip h thot khi vn . Mc d khng phi l mt s tu tp thc s Pht gio, nhng nhng hnh ng m o nh vy cng t c mt tm trng khuy kha v cm hng cho ngi cu xin khin h c can m v quyt tm gii quyt kh khn.

Vic ny cng l mt l thng nhiu tn gio khc. Nhng vi nhng ngi c th hiu bit nguyn nhn cn bn ca vn , h khng cn cu n nhng s thc hnh nh vy. Khi ngi Pht T t by lng tn knh c Pht, h tn vinh Ngi bng cch tng mt s cu k dn gii nhng c hnh thu xa ca Ngi. Nhng cu k ny khng phi l li cu nguyn trong ngha cu Thng hay thn thnh ra sch ti li cho h. Nhng cu k ny c ngha n gin l t by lng tn vinh bc o s v i t gic ng v gii phng nhn loi i ti mt li sng c bit v li ch ca ton th nhn loi. Ngi Pht T tn knh v o s ca h by t lng tri n trong khi nhng ngi khc cu nguyn v van vi v li lc v ca ci. c Pht khuyn chng ta "hy vinh danh nhng ngi ng tn knh". Cho nn ngi Pht T knh v vinh danh bt c v o s no ng c tn knh. Thay v cu nguyn, ngi Pht T tu tp thin nh hun luyn tm v k lut t gic. V mc ch ca thin nh, i tng rt cn thit; khng c i tng khng d dng g c th tp trung c. i khi ngi Pht T dng hnh nh c Pht nh mt i tng c th tp trung hu hun luyn tm. Trong nhng i tng v thin nh, i tng th gic c mt tc ng tt hn cho tm. Trong nm gic quan, i tng ?c hiu qua nhn thc c nh hng ln vo tm hn nhng i tng c hiu qua cc gic quan khc. Cho nn i tng c hiu qua c quan mt gip thnh tu tt hn v tp trung d dng hn. Hnh nh l ting ni ca tim thc. Cho nn nu hnh nh ca ng Gic Ng c phn nh trong tm nh hin thn ca ngi ton ho, phn nh nh vy s i su vo tim thc v nu n mnh s hnh hot nh ci thng (phanh) t ng chng li nhng thi thc ti li. Hnh nh ca c Pht l mt i tng th gic c mt tc ng mnh vo tm: s nh li nhng thnh qu ca c Pht to nim vui, lm cho tm hng hi khin con ngi thot khi tnh trng bn chn, cng thng v tht vng. Mt trong nhng mun ca Nh Lai Thin v c Pht l to mt cm ngh thnh sng bi v tin tng ni c Pht bng nhn thc v cm nhn s v i ca Ngi. Cho nn, th cng hnh nh c Pht l tp trung v

khng nn coi l sng bi thn tng m l mt hnh thc l tng ca th cng. ---o0o--Knh Cho Mt vi cu k m ngi Pht T tng tng nh n v i o s ca h t nim cung knh tri n, tn thn c Pht nh sau: Namo Tassa Bhagavato Arahato Samma Sambudhassa "Vinh Danh Ngi, ng Thin Th, ng Th Tn, ng i Gic" Thm na h tng mt vi cu k gii thch nhng c tnh v c hnh v i ca c Pht nh: "Iti pi so Bhagava Araham Samma Sambuddho Vijjacarana-sampanno Sugato Lokavidu Anuttara Purisa Damma-sarathi Sattha Deva Manussanam Buddho Bhavaga ti" Nhng cu tng ny bng ting Pali, bn c th tng bng bt c ngn ng no m bn c th hiu c. Chuyn ng sang Vit Vn c ngha l: "Nh vy, ng nhin Nh Lai l ng Thin Th, ng Cng, Chnh Bin Tri, Minh Hnh Tc, Th Gian Gii, V Thng S, iu Ng Trng Phu, Thin Nhn S, Pht, Th Tn". ---o0o--Mt Cu Chuyn Pht Gio y l mt cu chuyn gip chng ta hiu ti sao hnh nh c Pht li quan trng gy cm hng v hi tng c Pht trong tm . Cu chuyn ny c tm thy trong ti liu Pht Gio nhng khng phi trong Tam Tng Kinh in. Vi trm nm sau khi c Pht nhp dit, c mt thy tu sng o ti n tn l Upagupta. Ngi l mt nh thuyt ging rt ni ting thi by gi. Bt c lc no Ngi thuyt php, hng ngn ngi t tp n nghe Ngi ging.

Mt ngy n, Mara, ma vng ganh ght v s ni ting ca Ha Thng Upargupta. Mara bit Upagupta ni ting trong vic hong dng gio l ca c Pht. Mara khng vui khi thy li dy ca c Pht trn ngp trong lng v tm tr ca mi ngi. Cho nn Mara dng mt phng php xo quyt nhm nh hng ngi nghe. Ma vung lp k hoch khng cho ngi dn n nghe Ngi Upagupta thuyt php. Mt hm, khi Ngi Upagupta bt u thuyt php, Mara t chc din kch ngay k ch Ngi Upagupta thuyt php. Mt sn khu p ?c dng ln. C nhng v n rt p v nhng nhc s chi nhc sng. Nhng ngi nghe thuyt php khng bao lu qun nhng li ging v chy sang ch trnh din thng ngon. Upagupta thy m ng tan r. Ngi quyt nh theo m ngi ny. Sau Ngi quyt nh dy Mara mt bi hc. Khi cuc trnh din chm dt, Upagupta tng Mara mt vng hoa. "Upagupta ni: "ng t chc mt bui trnh din tuyt vi. ng nhin, Mara rt sung sng v hnh din v thnh qu ca mnh. Mara nhn vng hoa do Upagupta trao tng v kiu cng ngng cao u. t nhin vic xy ra: vng hoa bin thnh mt cun dy nh con rn cun trn. T t cun dy ny qun ly c Ma Vng v sit cht. B sit cht c, ma vng au qu mun g ci dy ra. D ht sc c gng, nhng hn khng lm sao tho c dy ra. Hn quyt nh tm n Sakka, Vua ca cc thn nh tho ci dy ra. Sakka cng khng ly c cun dy ra khi c hn. Sakka ni: "Ta khng th ly ra c ngi hy tm n Maha Brahma, mt ngi c sc mnh nht". Mara bn tm n Maha Brahma v xin gip nhng Maha Brahma cng khng th lm g c. Maha Brahma khuyn Mara: "Ta cng khng th ly cun dy y ra c, ch c ngi t cun dy ny vo c ngi, ngi y mi ly ra c." Mara nh quay tr v tm gp Ngi Upagupta. Mara van xin: "Xin Ngi lm n g cun dy ny ra cho ti, ti au n qu "

"Upagupta tr li: "c ta s ci cun dy cho ngi nhng vi hai iu kin " iu kin th nht l ngi phi ha t nay khng c quy nhiu nhng ngi Pht T sng o na. iu kin th hai l ngi phi ch cho ta coi hnh nh thc s ca c Pht. V l ta bit ngi c nhiu ln c nhn thy c Pht, nhng ta cha bao gi c thy Ngi. Ta mun nhn thy hnh nh thc s ca c Pht ng ging y nh Ngi vi 32 v p" Mara vui mng v ng vi Upagupta. Mara ni: "Nhng c mt iu, nu ti bin thnh c Pht, Ngi phi ha vi ti l Ngi ng ly ti, v ti khng phi l ngi thnh thin, ti cng ging nh Ngi thi." Upagupta ha: "Ta s khng l ly ngi". t nhin Mara bin thnh y nh c Pht. Khi Upagupta nhn thy hnh nh c Pht, tim Ngi trn y cm hng phn khch, lng thnh knh su xa pht xut t con tim. Ngi chp tay li v ly hnh nh c Pht. Mara la ln: "ng khng gi li ha" ng ha ng khng l ti by gi ng li l ti?" Upagupta tr li: "Ta khng l ngi, ngi phi hiu, ta l c Pht y ch". T cu chuyn ny, chng ta c th hiu c hnh nh ca c Pht quan trng nh th no ? chng ta cm hng v hi tng c Pht ti thng trong tm tn th. Nhng ngi Pht T chng ta khng l ly biu tng hay hnh thi vt cht tng trng c Pht. Chng ta by t lng tn knh vi c Pht. ---o0o--Cm Hng T Hnh nh c Pht c Pht nhp dit v nhp Nit Bn. Ngi khng cn th cng v l vt, tuy kt qu ca s th cng s ng hnh v ngi ta c li lc khi theo gng Ngi v suy ngh v s hy sinh cao c v nhng c tnh v i ca Ngi. Ngi Pht T khng dng cng cc con vt hin t di danh ngha c Pht.

Khi ngi Pht T nhn thy hnh nh ca c Pht, lng m o v nim vui xut hin trong tm. Lng m o ny v nim vui ny to t tng ng khen trong tm ngi Pht T thun thnh. Hnh nh ca c Pht gip ngi ta qun i lo u, tht vng v kh khn khin ngi ta c th kim sot c tm mnh. Mt s cc trit gia, s gia v hc gi ni ting trn th gii thng gi hnh nh ca c Pht trn bn lm vic trong phng c sch c cm hng v cuc sng v t tng cao c. Nhiu nhng ngi khng phi l Pht T. Nhiu ngi vinh danh cha m qu c, thy gio, anh hng v i, vua v cc n hong, nhng nh lnh o quc gia v chnh tr, v cc ngi thn yu bng cch gi gi hnh nh ca cc ngi y p nhng k nim ca h. H t nhng vng hoa by t cm ngh thng yu, bit n, tn knh, cm nhn lng thnh knh. H nh li nhng c tnh v i ca nhng ngi y v hi tng vi nim kiu hnh v nhng s hy sinh, phc v bi nhng ngi y khi cn sng. Ngi ta cng xy cc tng i k nim mt s cc nh lnh o chnh tr git hng triu ngi v ti. Do s c c v tham dc t uy quyn h xm chim nhng quc gia ngho kh v to au kh, tn bo v lm than khng k sit bng l qun cp bc ca h. Th m h c coi nh nhng anh hng v i; v nhng l k nim c t chc vinh danh h, nhng vng hoa uc dng hin trn nhng huyt m hay nm m ca h. Nu nhng vic lm nh vy c chng minh l ng, ti sao mt s ngi li nho bng nhng tn ca Pht l sng bi c Pht nh thn tng khi nhng ngi ny by t lng tn knh vi v i o s phc v nhn loi, khng hi ai, chinh phc ton th th gii bng tnh thng, t bi v tr tu. C th no mt ngi no , theo ng ca h ni l hnh ng by t lng tn knh vi hnh nh c Pht l khng vn ha, v lun hay mt hnh ng tc hi ph ri ha bnh v hnh phc ca ngi dn khng? Nu hnh nh khng quan trng g cho mt ngi tu tp tn gio th mt s biu tng tn gio v nhng ni th cng cng khng cn thit. Ngi Pht T b nho bng bi mt s ngi l th cng cc . Nhng cho d li tuyn b m qung l ng, th cng cc v hi v cn c knh trng hn l nm vo nhng tn ca tn gio khc. ---o0o---

Tm Quan Trng Ca Vic Tu Tp Thc hnh gio l ca c Pht khng phi l p buc i vi ngi by t lng tn knh hnh nh c Pht. Ngi Pht T c th tu tp tn gio ca h khng cn n hnh nh ca c Pht, h c th lm c iu v c Pht khng khuyn khch ngi ta ty thuc vo bt c mt c nhn no. Theo nh li Pht dy, ngi Pht T khng nn ty thuc vo ngi khc, c n chnh c Pht na - c gii thot. Trong thi k c Pht ti th, c mt thy tu tn Wakkali. Thy tu ny thng ngi ngay trc mt c Pht ngm ngha v p hnh hi ca c Pht. Thy tu ny ni rng ng ta tm thy nim vui v nhiu cm hng khi ngm v p ca c Pht. c Pht p li bng cu: "ng khng th nhn thy c Pht tht s bng cch ngm ngha xc thn vt cht. Ai nhn thy gio l ca ta mi tht nhn thy ta". Kha cnh quan trng nht trong Pht Gio l em thc hnh li khuyn dy ca c Pht. Trong phng din ny, khng c g khc bit ngi Pht T by t lng tn knh hay khng by t lng tn knh vi c Pht. Nhng i vi nhng ngi m o, l mt hnh ng quan trng. Tuy nhin, c Pht khng ni l Ngi ang ch i c knh cho . ---o0o--Ngun Gc Ca Hnh nh c Pht Hnh nh ca c Pht bt ngun nh th no? Rt kh khn tm ra tng ny phi hay khng phi ca c Pht. Khng c ch no trong kinh in Pht Gio ni hnh nh ca Ngi phi c lm. Tuy nhin, c Pht c cho php gn gi x li ca Ngi. c A Nan c ln mun bit c c php xy dng mt ngi cha k nim c Pht nh mt cch by t lng tn knh vi Ngi. c A Nan hi Ngi: "Bch c Th Tn, xy dng mt ngi cha trong khi Ngi cn ti th c ng khng? c Pht tr li: "Khng, khng ng khi ta cn sng. ng c th xy dng ngi cha th phng ch sau khi ta nhp dit ". Trong bi thuyt ging cui cng trong Kinh i Bt Nit Bn, c Pht khuyn cc t nu h mong mun by t lng tn knh vi Ngi, sau khi

Ngi nhp dit, h c th xy dng Cha th x li ca Ngi. Li khuyn ny ph hp vi tp tc thi by gi ti n : tp tc xy dng Cha lu gi x li ca cc bc thnh thin. X li c lu gi tng nh n bc thnh thin. ng thi c Pht cng khng khuyn khch hay khuyn khch to mt hnh nh cho chnh Ngi sau khi Ngi nhp dit. tng to mt hnh nh c Pht l do ni cc tn mun tn th v lnh o knh yu ca h v t c cm hng o l t mt tnh cch thanh thn. H cng thng trn trng ct gi mt s x li ca c Pht khi nhng hnh nh ang c xy dng. Ngi Ph Hin (Trung Hoa), thm ving n vo cui th k th t c ghi trong h s ca Ngi hnh nh u tin ca c Pht c to dng nh th no. Tuy nhin, kinh in Pht Gio khng ni g n thng tin thu thp c ca c Ph Hin. Tuy th, huyn thoi c ghi nhn nh sau: Mt ln c Pht ba thng trn thin cnh thuyt Vi Diu Php, hc thuyt cao hn. Trong lc vng Ngi, nhng ngi n Cha khng vui v khng nhn thy Pht. H bt u phn nn. Ngi X Li Pht, T s ng u ca Ngi i gp Pht v trnh by tnh hnh vi c Pht. c Pht khuyn Ngi X Li Pht tm mt ngi no c th to nn mt bc nh ging nh Ngi th dn chng s sung sng khi nhn bc hnh ny. Ngi X Li Pht quay tr v v n gp nh Vua xin nh Vua n hu tm mt ngi no c th to hnh ca c Pht. t lu sau ngi d c tm thy. ng ny khc hnh Pht trn g n hng. Sau bc hnh ny c em t ti cha, dn chng ht sc vui mng. T tr i, theo Ngi Ph Hin, ngi dn bt u phng theo hnh c Pht. Nhng rt kh khn tm ra chng tch trong ti liu v lch s Pht Gio chng minh s tn ti cc hnh nh ca c Pht ti n cho n gn 500 nm sau Ngi nhp dit. Vo thi , ngi m o thng ch by t lng tn knh c Pht bng cch gi mt a hoa sen hay bc hnh chn ca c Pht. C th l lc u mt s Pht T khng ng xy dng hnh nh c Pht, v rt c th nt c bit ni bt ca c Pht khng chnh xc. Nhiu s gia cho rng hnh nh ca c Pht ln u tin c to dng ti n trong khong thi gian Hy Lp xm chim. Ngi Hy Lp gip v khuyn khch ngi n trong ngh thut to hnh nh ca c Pht. T , dn chng ti nhiu quc gia bt u to dng hnh nh c Pht. Hnh nh ti cc nc c iu khc theo kiu cch v n tng ngh thut hin thn nhng nt c bit theo con ngi ca x y. Trong phm vi ca mi x

Pht Gio, kiu hnh nh ca c Pht tin trin thnh nhiu hnh thc khc nhau v kiu cch thch hp trong tng giai on khc nhau ca lch s. ---o0o--Cc Nh Tr Thc Ni G V Hnh nh c Pht. Pandit Nehru, cu th tng n , nhn xt nh sau v hnh nh c Pht: "Mt Ngi nhm, nhng sc mnh tinh thn tot ra v nng lc sng ng trn ngp chung quanh. Thi i ca Ngi tri qua, nhng dng nh c Pht khng cch xa chng ta lm; ging ni ca Ngi vn th thm bn tai v ni vi chng ta hy ng chy khi cuc tranh u, m hy ng u vi n bng con mt bnh tnh, v thy trong cuc sng c hi ln pht trin v tin b. ng cng ni: "Khi ti trong t, ti thng ngh n bc tng ca Ngi, bc tng ny l mt ngun sui cm hng to ln vi ti". Trong Th Chin Th Hai, Tng Ian Hamilton tm thy hnh Pht trong mt ngi cha nt ti Min in. Tng ny gi bc hnh c Pht cho Winston Churchill lc l Th Tng Anh Quc vi bc th: "Khi ng lo lng ng ch cn nhn vo thi thanh thn ny v ci ni lo lng ca ng". B Tc Keyserling, mt trit gia c, ni: "Ti khng thy g v i hn hnh nh ca c Pht; l mt s biu hin tuyt vi ca tinh thn trong a ht c th trng thy c. Mt hc gi khc ni: "Hnh nh c Pht m ta nhn thy l nhng biu tng tng trng nhng c tnh. Tn vinh v knh trng c Pht ch l biu tng tn th ci v i v hnh phc tm thy trong gio l ca Ngi." Hnh nh trm lng v thanh thn ca c Pht l quan nim chung v v p l tng. Hnh nh c Pht l ti sn qu bu nht ca vn ha Chu. Khng c hnh nh ca c Pht, chu khng c g hn ch l s din t a d d cho thnh vng ra sao.

Pht T tn knh tng Pht nh mt lu i k nim s v i, khn ngoan nht, ton ho nht v v o s t bi nht tng sng trn th gii ny. Hnh nh rt cn thit tng nh n c Pht cng nhng c tnh v i ca Ngi gy cm hng cho hng triu triu ngi ht th h ny n th h khc khp tt c th gii vn minh. Hnh nh gip cho h tp trung vo c Pht. H cm thy trong tm s hin din thc s ca v gio ch khin hnh ng th cng ca h sng ng v c ngha. L mt Pht T, rt thch ng bn nn c hoc mt hnh nh ca c Pht hay bc tranh ca c Pht ti nh. Gi hnh nh hay bc tranh khng phi l mt th trang hong nh ca m l mt i tng chim ngng, gy cm hng v tn th. B mt thanh thn ca Ngi, mt biu tng ta chiu lng t i, thanh tnh v ton bch, cung cp mt ngun an i v cm hng gip bn khc phc kh khn, lo u m bn phi i u trong hot ng hng ngy trn th gii hn lon ny. Khi bn tn th c Pht, bn s c tng thng nhiu nu bn tham thin mt lc bng cch tp trung tm bn vo nhng c tnh v i v cao thng ca c Pht; Nu bn ngh n c i o S bn s ton thin chnh bn qua s hng dn ca Ngi. Vy cho nn, khng c g l siu nhin lng tn knh ny c by t trong mt s tc phm v iu khc p v thm m nht m th gii tng bit n. Mt nh vn ni ting khc trong ngn ng trit l ca ng v ngha thc s ca vic by t lng tn knh vi c Pht nh sau: "Chng ta cng cn hnh ng tn vinh thng qua s tn knh nhm vo khng phi v mt ngi - v ng l tt c nhn cch l mt gic m - m vo l tng ca tm can chng ta. Nh vy chng ta tng tm thy sc mnh ti mi v xy dng mt ni th cng cho cuc sng ca chng ta, ty sch tm ta cho n khi tm ta xng ng mang hnh nh ny trong ni thing ling su thm ca tnh thng. Trn ci bn th tt c chng ta u cn dng l vt khng phi bng ngn n tn, hoa ho v ph du, m l hnh vi ca tnh thng, hy sinh, v v tha ti tt c nhng ai xung quanh chng ta". Anatole France, trong bi t thut ca ng, vit: "Vo ngy u thng Nm 1890. mt c duyn dn ti n thm vin Bo Tng ti Ba L. Ni y, cc tng thn thnh Chu ngi trong gin d v thm lng, mt ti hng v bc tng ca c Pht vy tay ra hiu ci au kh ca nhn loi nh nh thm cn phi pht trin s hiu bit v t bi. Nu c mt thng no

bc i trn tri t ny, ti cm thy phi l Ngi. Ti cm thy nh qu xung chn Ngi v cu nguyn vi Ngi nh mt Thng ". ng Ouspensky, mt trit gia ty phng by t cm ngh ca ng v hnh nh c Pht m ng thy ti Sri Lanka. ng ni: "Bc tng Pht ny l mt cng trnh ngh thut him c. Ti khng thy mt cng trnh ngh thut no c th c gi tr ngang hng vi bc tng ny vi mt bng ngc xanh saphia, phi ni ti khng bit c mt tc phm no c th t n din t c hon ton t tng tn gio nh v mt ca c Pht din t t tng ca Pht Gio. Hiu c v mt ny th hiu c o Pht". ng cn ni: "Khng cn phi c nhiu tc phm Pht Gio, hay cng i vi gio s nghin cu tn gio Chu hay vi cc thy T Kheo c hc. Ta phi li y, ng trc Bc Tng Pht ny ri hy cho nhng nh mt xanh thm nhp vo i ta, ta s hiu c Pht Gio l g". Cng trnh m thut to dng hnh nh v to cc bc tranh sn trn tng v nhiu chuyn Pht Gio do s cm hng tuyt vi lm phong ph ngh thut v vn ha ca hu ht cc quc gia Chu t trn 2000 nm qua. Ci g lm cho bc thng ip ca c Pht ht sc li cun nhng ngi trau di tr tu? C l cu tr li c th thy c v thanh thot trn bc hnh ca c Pht. Khng phi l mu sc hay nt v m ngi ta by t nim tin ni c Pht, m l ci v thanh lch ni gio l ca Ngi. Nhng bn tay con ngi rn c t st to nn tng Pht l mt trong nhng sng to v i do thin ti con ngi. Nu ngi Pht T thc tnh mong mun gn gi c Pht trong tt c huy hong p v lng ly s c mt l tng ca Ngi, h phi chuyn li dy ca Ngi vo tnh trng thc tin v hnh ng trong i sng hng ngy. Thc hnh li Pht dy h c th tin ti gn Pht v cm thy nh ho quang rc r ca tr tu v lng t bi bt t ca Ngi. Ch tn knh hnh nh m khng tu tp li dy ti thng ca Ngi khng phi l con ng tm cu gii thot. Cuc i p , mt tri tim trong sng v t t, tm tr su xa v gic ng, mt nhn cch gy cm hng v v tha - cuc i ton bch nh vy, mt tri tim t bi nh vy, mt tm tr trm tnh nh vy, mt nhn cch thanh thn nh vy qu tht ng c knh trng, ng c vinh danh, v ng c

cng dng. c Pht l bc ton thin cao nht ca nhn loi, v l a hoa ca loi ngi. Sir Edwin Arnold gii thch bn cht Pht tnh trong thi phm "nh Sng Chu" nh sau: "y hoa n trn cy nhn loi bng n qua nhiu vn k Lm th gii chan ha hng thm tr tu V mt ngt tnh thng". ---o0o--21 - TI SAO HNH THIN? Bhikkhu Piyananda Con ngi khng ngng tm phng cch gia tng hnh phc, an lc ni tm v ha hp. Theo cng lun, hnh phc t c do ca ci, uy quyn, a v x hi, hay do dng kem nh rng, kem thoa mt, hay li mt loi xe no - t nht nh ci m qung co ni. H tm gii php cho vn qua gia nh, cng vic, bn hng, bn b vn vn... H c gng thay i nhng iu kin bn ngoi v vt cht, x hi, mi trng chnh tr theo cch ny hay cch khc, v h tin rng khi th gii cui cng tr nn ton ho, h s hnh phc v an lc. Nhng h qun rng nhng hon cnh y lun lun thay i, khng bao gi ngng. Va mi hon thnh c iu m c, th s vt li thay i v li ha hnh phc li m i nh trong sung m bui sng lc rng ng. Ta cng c gng bao nhiu tin ti hnh phc, th hnh phc li cng xa lnh nh nh con bm ang v cnh bay rt gn m khng sao bt c. ui bt m a s p dng l phng php sai lm tm ha bnh v ha hp. H tm cu bn ngoi, th gii bn ngoi thay v tm cu ni chnh mnh. Nhiu ngi khm ph ra sui ngun thc s hnh phc v nhng tr ngi: tm. V quay s ch v con ngi vo bn trong, tm, hnh thin l con ng . Ngy nay, thin li cun nhiu ngi thuc cc tng lp x hi v trong cc chng tc tn gio khc nhau. Ti sao? V tm hnh hot bt k ngi thuc ni ging hay tn gio no. Nhim v ca thin l hiu bn cht

ca tm v s dng n hu hiu hng ngy. Tm l cha kha ca hnh phc, v cng l cha kha ca ngho i. hiu tm v s dng n hu hiu l nhim v vt qua chng ngi v ni ging, vn ha v tn gio. ng nhin thin c th tu tp bi bt c ai bt k n nhn hiu tn gio ca ngi y. ---o0o--Li ch Ca Thin Con ngi qu bn trong vic tm kim nhng phng thc t dc lc trong cuc tranh ua quyt lit ngy nay. Thin c li g? Li ch ca thin nh sau: * Nu bn l ngi bn bu, thin gip bn qut sch cng thng v tm thy th gin. * Nu bn l ngi lo lng, thin gip bn bnh tnh v gip bn tm thy thanh bnh lu di hay tm thi. *Nu bn l ngi c qu nhiu vn , thin gip bn c can m v sc mnh ng u v khc phc cc vn y. * Nu bn thiu t tin, thin s gip bn ly li t tin m bn cn. Lng t tin l b quyt ca thnh cng. * Nu bn s hi trong tim, thin c th gip bn hiu r bn cht thc s ca i tng lm bn s hi - ri bn c th khc phc c s hi trong tm bn. * Nu bn lc no cng bt mn vi mi th - khng c th g trn i ny c va - thin s cho bn c hi pht trin v duy tr tha mn ni tm. * Nu bn hoi nghi v khng lu tm n tn gio, thin s gip bn vt qua tnh hoi nghi ca bn v nhn thy gi tr thc tin trong s hng dn o l. *Nu bn tht vng v tht tnh do s thiu hiu bit bn cht v i sng v th gii, thin thc s hng dn bn v gip bn hiu iu lm xo trn bn bi nhng th khng cn thit.

* Nu bn l mt ngi giu c, thin s gip bn nhn thc c bn cht ca ca ci ca bn v cch s dng ca ci ca bn cho hnh phc ca bn cng nhng ngi khc. * Nu bn l ngi ngho, thin s gip bn t s mn khng nui dng ganh t vi nhng ngi c nhiu hn bn. * Nu bn l ngi tr ng trc ng t ca cuc i, bn khng bit phi i ng no, thin s gip bn hiu bit con ng no phi i tin ti mc tiu ng ca bn. * Nu bn l ngi gi yu chn chng cuc sng, thin s mang li cho bn s hiu bit su xa hn v cuc i; s hiu bit ny s gim thiu ni au n ca cuc sng v lm tng s vui sng. * Nu bn l ngi nng ny, bn c th pht trin sc mnh khc phc nhc im nng gin, hn th v bt mn. * Nu bn ghen ght, bn c th hiu c ci nguy him ca s ganh ght ca bn. * Nu bn l ngi n l cho nm gic quan, bn c th hc hi cch tr nn ch t ca nhng gic quan-tham dc ca bn. * Nu bn ghin ru hay ma ty, bn c th nhn thc c cch vt qua c thi quen nguy him lm bn thnh n l. * Nu bn l ngi ngu mui, thin ny s cho bn c hi trau di kin thc hu dng v li ch cho c bn ln bn b v gia nh. * Nu bn thc s mun tu tp thin nh ny, cm xc ca bn s khng bao gi c c hi bin bn thnh ngi ngc nghch na. * Nu bn l ngi tr, thin ny s mang bn ti gic ng ti thng. Ri bn s nhn thy s vt chng ng nh th no v khng phi chng c v l nh th. * Nu bn l ngi tm t suy nhc, thin ny s lm tng sc mnh cho tm bn pht trin sc mnh ch hu khc phc c nhng nhc im ca bn.

Trn y l mt s cc li ch thc tin khi tu tp thin nh. Nhng li ch ny khng c bn ti bt c mt tim no hay mt siu th no. Tin bc khng th mua chng c. Chng l ca bn khi bn tu tp thin nh. lc ban u, loi ch tm ny thc s l mt tm "lo lng" ang canh phng "cc tm vng tng" khc (tt c trong pham vi tinh thn ca mnh lun thay i). Bng cch , ta c th pht trin kh nng nhn vo tm v xem n i u. ---o0o--Chun B Thin Tp ---o0o--Chn a im Khi bn mi bt u tp thin, iu khuyn bn l nn c mt ni yn tnh bn c th tu tp. C gng tm ni xa ch n o no nhit ca mt cuc sng bn rn. a im c th l mt cn phng, mt mnh vn, phng ng - bt c ch no bn c th tm thy. Khi tm c ch, gn b vi n. Khng nn di chuyn ch tp thin. Khi bn c tin b, bn c th tu tp ngay ch bn lm vic hng ngy. Khng cn thit phi vo ni n dt. Nh rng khi bn pht trin tu tp thin nh, ch no cng l ch bn c th thin c. ---o0o--Chn Gi Gic Gi hnh thin l do bn quyt nh. Bt c th gi no bn chn th th gi y phi dnh cho thin. Trong thi gian ny bn phi nht quyt qun mi th, mi hot ng hng ngy, lo u v nhng th i loi nh vy. Nht quyt khng mt vic g trn tc xen vo vic tu tp ca bn. Cng nht nh dnh th gi thng l vo vic thc tp hng ngy. Nh rng khi bn pht trin c hnh thin th bt c lc no cng l lc bn hnh thin. Nu bn tin ti giai on y, thin l mt phn ca cuc sng hng ngy. ---o0o--Thy Dy Thin

C l bn cm thy cn mt ngi no gip , hng dn v ch dy bn. Khng my d dng tm c mt thin s thch hp v kh nng. Nu bn c ngi bn no hnh thin, hy ni chuyn vi h; h c th l thy dy ca bn. Nu bn gp cun sch no hay bi bo no ni v thin, hy c chng; chng c th l thy dy bn. Nu bn c th tm uc mt thin s, nh rng v thin s cng ch l ngi bn v ngi hng dn. Thin s ny khng hnh thin cho bn c. ng khng th thc hnh cho bn. Nu bn bit cch pht trin s tp trung v ch tm c sung mn, trong sng v kin tr, s tnh thc tp trung l v thy, v thy ngay trong phm vi ca bn. ---o0o--Cch Ngi V cch ngi thin, bn c th ngi theo li bn gi hay kit gi. Nu cch ngi kh khn, bn c th ngi ngay trn mt ci gh. chn thng xung t, chn khng cng thng. Ngi ngay ngn lng thng ng, thn khng ng v pha trc hay ng v pha sau, bn c th b bun ng. Gi thn cho cn i trong v th thng cho nn bn c th ngi vng vng khng cng hay cng nhc. Nu c v xng sng khng gi c thng, bn s cm thy au sau mt vi pht. ---o0o--Thin L G? Thin n gin l tp trung tnh thc. Nu bn quan tm n hnh thin, bn phi hc lm sao pht trin tp trung qua thin Samatha (trng thi tm vng lng, an nh) v Vipassana (tu minh st ) thin. Mt khc sau khi hc lm sao pht trin s tnh thc, hay s ch tm, bn c th thc hnh tu minh st thin hay tu gic thin. Nu bn thch s dng tm vng lng (samatha) thin trong cuc sng hng ngy, bn hc hi cch p dng s tp trung trong cuc sng hng ngy. Nu bn mun s dng tu minh st thin, bn hc cch p dng tnh thc trong cuc sng hng ngy. Sng-thin n gin l pht trin v s dng tnh thc tp trung trong nhng kinh nghim thng thng v bin c ca cuc sng hng ngy. ---o0o--Samatha: An Ch Thin

Samatha (Trng thi tm vng lng) l mt phng php hun luyn tm cho nhng ai mun pht trin s tp trung. Thin Samatha lin quan vi vic gom tm vo mt im. Nht im tr l trng thi tp trung m tt c nhng kh nng v sc mnh tinh thn u nhm vo v iu khin bi sc mnh ch hng v mt im hay mt i tng. Nht im tm l mt tm c tp trung v hp nht. Nht im tm l s i nghch ca tm bung lung hay tn lon. Bnh thng trng thi tinh thn ca chng ta chy i mi hng nhng nu s tp trung c dn vo mt i tng, bn bt u bit bn cht thc s ca i tng y. Tin trnh ca tp trung ln ln thay i trng thi tinh thn cho n khi ton b nng lng tinh thn ng quy vo mt im. Mc ch pht trin nht ca nht im tm l g? Nu bn hun luyn tm theo ng li y, bn s mang li bnh tnh v s tnh lng cho tm v bn s c th gom s ch vo mt im cng nh c th ngng nhng vng tng ca tm v nhng ph phm nng lng hu dng. Tm bnh tnh khng phi l mc ch. S bnh tnh ca tm ch l cn thit pht trin tu gic. Ni mt cch khc, mt tm bnh tnh cn thit nu bn mun c mt ci nhn su vo chnh bn v c c s hiu bit su xa v chnh mnh v th gii. Thin Samatha hun luyn tm vi nhiu giai on khc nhau ca s tp trung tinh thn. giai on cao ca s tp trung tinh thn (c bit l jhana - c thin-na), sc mnh tm linh c pht trin. Tuy nhin giai on cao v tp trung khng cn thit hay thc tin cho hu ht mi ngi sng trong nhp cung nhit ca i sng hin i. Vi hu ht mi ngi, tm nhy t qu kh ti hin ti, ti v lai v t ch ny n ch khc. Nhng ngi nh vy ph phm mt khi lng nng lc tinh thn to ln. Nu bn c th hun luyn tm bn duy tr s tp trung ch n mi nhim v tng chp mt th qu tha ! Khi bn c, tn b, ngh ngi, tr chuyn - bt c g bn lm trong cuc sng hng ngy, hy hot ng vi mt tm bnh tnh, l ch tm n mi v mi hnh ng. Hy hc cch nhm tm vo mi nhim v. ---o0o--Sng Ngay By Gi!

Nu bn mun pht trin s tp trung, nhim v trc nht l bn phi tm mt i tng thch hp m bn c th pht trin tp trung c tm. Trong thin Pht Gio, c 40 i tng (khng phi l phng cch hay phng php) bn c th s dng pht trin tp trung. Bn khng cn thit phi s dng c 40 i tng m ch chn mt trong s thch hp vi tnh kh v tm tnh ca bn. Nu bn khng c thy chn cho bn i tng thch hp, bn phi th nghim v t la chn. Di y l mt vi hng dn t tm ra i tng thch hp cho vic tp trung: * i tng phi trung tnh; nu n gi ln bt c cm ngh mnh m v tham, sn vn vn.. bn khng th lm tm bnh tnh m cn b bn chn v khch ng. *i tng c th trong hay ngoi. i tng trong l bn trong bn. Th d i tng trong nh hi th, lng t i, t bi vn vn.. i tng bn ngoi c ngha i tng bn ngoi bn. Th d i tng bn ngoi nh: hnh c Pht, mt a hoa, ngn ni, vng nh sng, mt ngn la nn vn vn.. * i tng phi va , tm c th chp nhn c; nu tm lun lun bc b i tng, s tp trung s b yu i. * Nh rng i tng c lc thch hp vi bn nhng rt c th khng c tm chp nhn vo lc khc. Th d, sau mt cn thnh n, rt kh khn cho bn s dng lng t i nh mt i tng tp trung. Vo nhng lc nh th, cm xc nng gin t n c th dng l mt i tng tt tp trung. Mt khi chn la i tng, nhim v ca bn ch n gin l gi tm bn ct vo i tng nh bn ct mt con vt vo cc. Cha kha thc hin tp trung l gi tm vo mt i tng, khng vo i tng no khc. Bng cch t tm vo i tng, tm dn dn tr nn bnh tnh v th dn. y mt s bi to rn luyn s tp trung m bn c th pht trin nh mt loi thin chnh thc hay mt phn trong hot ng hng ngy ca bn. - Tp v sc khe: trong khi i i li li, hy gi ba tng ny trong tm: "sung sng, mnh v khe". Hy nhc i nhc li nhng li y, tp trung tm vo nhng li y cho n khi cm thy nhng li y thm nhp vo thn theo qui lut t nhin.

- Tp v suy ngh: Trong khi ngh v mt ti, ch tm vo ti y. T tm vo ti y m suy xt. Khng nui dng t tng xa l hay khng thch hp no. - Thc tp thng l hng ngy: khi c sch, gi mt v tm vo cun sch. - Khi qut nh, ch tm vo vic qut nh. - Khi c cho ngi khc vit mt l th, ch tm vo vic c ch khng phi ngi th k. - Hc cch tp trung vo vic bn lm tng lc mt. l sng trong hin ti. Sng ngay by gi! ---o0o--Vipassana: Minh St Thin Tu minh st thin l s hiu thu bn cht bn trong s vt; Vipassana l nhn s vt chng ng la vy. Con ng dn n hiu thu bn trong hay nhn thc l tnh thc hay ch tm. Phng php pht trin s ch tm cn c vo bi ging ni ting ca c Pht. Trong bi thuyt ging ny, c Pht gii thch cch pht trin v trau di tm. Tn ca bi thuyt php ny l Kinh Satipatthana (Nim X). Trong kinh ny, c Pht a ra bn i tng thin cn nhc: thn, cm ngh, t tng v trng thi tm. Nn tng ca vic tp Minh St Thin l s dng bn i tng cho vic pht trin s tp trung, ch tm, v tu gic hay hiu thu chnh mnh v th gii chung quanh mnh. Satipatthana trnh by phng php n gin, trc tip v hu hiu cho vic hun luyn tm p ng nhim v v nhng vn hng ngy hu t c mc tiu ti thng: gii thot. Satipatthana an ton cho tt c loi tnh nt, v l phung cch v hi hun luyn tm. Bn c th dng c phng php ny bt k lc no v bt k u, trong phng s bn bu hay trong bu khng kh yn tnh ca mt m thanh bnh. Nhim v pht trin s tnh thc l ch tm (sati). Tnh thc rt n gin, rt thng thng, v rt quen thuc vi trng thi ca tm. Trong giai on s khi, tnh thc tc ht sc ch tm vo mt i tng. C ngha l bn ch quan st i tng m khng c suy xt hay suy ngh v n. Tnh thc n gin l quan st hay em ch tm m khng c mt phn xt hay suy ngh no. ---o0o---

Thn L Mt i Tng Ca Thin Mc ch ca nhng bi thin tp ny l nhn thc bn cht ca thn v khng luyn chp vo thn, khng b li cun hay c tuyt bi tm. Thng a s ngi t nhn dng mnh bng thn. Tuy nhin, mt giai on thanh tnh tm thn v tu gic, bn s khng cn ch ngh mnh l mt thn, bn khng cn ng nht ha vi thn. Bn s bt u nhn thn ng nh n l th . Bi Tp 1: Ch Tm v Hi Th (anapanasati) chn xong th gi v a im, v p dng t th thch hp nht, bn sn sng bt u. Th lng l v t nhin, trong khi th hon ton nhn thc hi th ca bn. Nhn thc hnh ng th khng ng nht ha bn vi hi th y. Tha nhn tin trnh y nh sau: "Ht vo" "Th ra". Nu nhiu tng hay vng tng pht sinh v quy ry s tp trung ca bn, bn c th m hi th: Ht vo 1, 2, 3 - "Th ra 1, 2, 3.." Khi tp trung tng trng, khng cn m na v nhn thc mnh ang th. C gng ch n im trn l mi, ch hi th chm vi thn. Hi th c th tr nn su hay nng, chm hay nhanh, theo khuynh hng t nhin. Gi thn thng thn v bt ng trong khi tinh thn tnh to, hy theo di st v cng gi bt ng cng tt. Khi bn thnh tho vi bi tp ny, thn tr nn thoi mi va hi th iu ha. Bn s thy rt an lc v khng b phin nhiu bi nhng bin c trong tm hay bn ngoi. Trong khi thc hnh bi tp ny, bn nn qun i cng vic loi hng ngy, v khng nn thc c v chnh bn na. Ch cn nhn bit tin trnh hi th, ht vo bit ht vo, th ra bit th ra. Sng sm l lc rt tt cho bi thc tp ny. ---o0o--Bi Tp 2: Ch Tm Lc Kinh Hnh Thc tp i kinh hnh bt u bng ng ti ch. T th ng vi thn thng, gt chn chm vo nhau. Mt nhn thng pha trc, khng nhn ln v cng khng nhn xung. Gi t th nh vy sut lc tp i kinh hnh. ng theo nhng chuyn ng bng mt m bng s ch tm. Trong khi ng, nhn thc mnh ng, nhn

bit bn ang ng bng cch ni trong tm "ang ng, ang ng, ang ng" By gi bt u i, trc ht ch n gt chn bn chn phi. Nhn bit nhc chn phi bng cch ni trong tm, "nhc". Bc ti v nhn thc,"bc" . H thp chn xung v trn mt t, nhn thc bng tinh thn. "i". Tp kinh hnh gm c ba giai on: "nhc", "bc", v "i". Nhn bit mi giai on khi bn i ch tm tp trung vo nhng ng tc ca phng php i cho n khi bn tin ti cui ng. Bn ngng li, hai chm chm nhau trong t th ng thng, ni trong tm:: "ang ng, ang ng, ang ng". Khi bn quay li bng gt chn, nhn bit mi giai on ca s chuyn ng quay li: quay gt ca mt chn v nhc chn ln ri t chn xung t ca chn kia. Nhn bit bng cch ni "quay". Khi quay xong, nhn bit t th ng:ang ng, ang ng, ang ng". Ri bt u bc ti: "Nhc, bc, i". Vic thc tp ny phi c lm chm ri cng ch tm cng tt. Nu bt c cm ngh, t tng, ting ng, xo trn vn vn pht xut, bn phi nhn bit khi chng n. Nu bn nghe thy mt ting ng, bn t nh "Nghe, nghe, nghe" Nu mt vi t tng xm nhp tm, nhn bit v ni "suy ngh, suy ngh, suy ngh" Sau khi nhn bit, quay s ch v thc tp kinh hnh. ---o0o--Bi Tp 3: Ch Tm V Thn Trong i Sng Hng Ngy Mt khi bn pht trin s tp trung tnh thc vi thn nh mt i tng ca thin, bn phi c gng hiu r rng bn ang lm g vi thn mi lc trong ngy lm vic. Trong khi i b, ch n ng tc i b, vi nhiu chi tit m bn c th quan st c. T bn cng nhn thc khi thn ngi, ng, ta. Quan st c ng ca thn d trong hnh ng nhn vo, hay nhn chung quanh, d ci xung hay dui ra, d mc qun o, ra, n, nhai ko cao xu, hay p ng vic i, tiu tin. Mc ch l gi vng vng s ch vo mi bin chuyn trong khi n hin hu m khng theo nhng bin chuyn y vi tng tng l chng khng hin hu. Mc ch b mt nu thn lm mt ng m tm ngh mt no. Bt c lc no bn c th gi rnh trong ngy, hy s dng thn nh mt i tng ca s tp trung tnh thc.

---o0o--Cm Ngh Nh Nhng i Tng Ca Thin Nhim v y l tinh thn phi nhn thc mi cm nhn lc cm nhn y pht sinh. Bn c rt nhiu vic phi lm nu bn mun gii quyt vi nhng cm ngh. Bn phi hiu thu nhng loi cm ngh phi hay khng phi chng em thch th, khng thch th hay trung tnh. Bn phi hiu lm sao chng tr thnh, lm sao chng pht trin sau khi pht sinh, v lm sao chng bin i. Cm nhn ny sanh bt c lc no c s tip xc gia nhng gic quan (mt, tai, mi, li, v thn) v nhng i tng bn ngoi. Cm nhn phi c nhn thc v hiu r ng chng nh th no. ---o0o--Bi Tp 1: Ch tm vo nhng gic quan cn bn Bn phi tnh thc v nhng c quan ca gic quan (mt, tai, mi, li v thn) v s tip xc ca chng vi th gii bn ngoi. Bn phi tnh thc v nhng cm ngh pht sinh do kt qu ca nhng s tip xc y. Th d: tai tip xc vi ting ng (Nh tr em la li v ci) bn ngoi ch bn thin. Cm ngh khng thch th ny sanh hay thn tip xc vi b mt cng (ci gh m bn ngi ln). Khng thch; khng khng thch th. Cm nhn nh nga trong mi; cm nhn khng thch th; mun gi. Nhn bit cm nhn v bn ging nh ngi gc ca lun lun phi canh chng ngi vo ra. S dng cm ngh nh i tng tp trung tnh thc. Ri bn s hiu bn cht ca cm ngh v bn c th thc tp kim sot chng tt hn. ---o0o--Bi Tp 2: Ch tm v nhng cm ngh trong i sng hng ngy C gng t t thit lp s kim sot v nhng cm ngh bng cch iu trong n ung, bng cch trnh ng nhiu. C gng nhn thy nhng cm ngh khi chng pht sinh trong tin trnh i sng hng ngy. y mt vi th d nh khi ch i ti trm xe but, quan st," "s bt mn ny sanh trong tm". Trong khi vui hng thc n trong nh hng n, quan st "Li tip xc vi nhng vt ngon. Tham n ny sanh. "Khi bn gp ngi bn tt m t lu khng c gp, quan st, " tm tip xc vi i tng v tnh bn. cm ngh tt, sung sng ny sanh".

---o0o--Cc Trng Thi Tinh Thn Nh Nhng i Tng Ca Thin Bn khng th chy trn khi tm. Vi thin bn c th hun luyn cho tm bnh tnh v thot khi nhng xo trn bn trong hay bn ngoi. p dng tp trung tnh thc vi nhng hn lon bn trong v mu thun tinh thn, quan st, hay ch tm n tt c nhng trng thi thay i ca tm. Khi tm c pht trin ng cch, n mang nim vui v hnh phc nht. Nu tm b sao lng n mang li cho bn tr ngi v kh khn khng k sit. Tm k lut rt mnh m v hu hiu, trong khi tm do d th yu v khng hu hiu. Ngi tr hun luyn tm h nh ngi luyn nga hun luyn nga. ---o0o--Bi Tp 1: Quan St Tm Ngi mt mnh v quan st nhng trng thi thay i ca tm. Nhim v ch l vn quan st s thay i cc trng thi. Khng tranh u vi tm, hay ln trnh tm, hoc c gng kim sot n. n gin nhn vo tm v c gng thy n nh th no. Khi tm trong trng thi tham dc, phi tnh thc bit n tham dc. Quan st khi tm trong trng thi sn hn hay khi n thot khi sn hn. Quan st tm tp trung hay tm mung lung. Quan st nhng hon cnh thay i ny m khng ng nht ha vi chng. Nhim v l khng ch tm n th gii m nhm vo chnh tm bn: Tm quan st tm khm ph ra bn cht ca chnh n. Qu l mt nhim v hon ton khng d, nhng c th lm c. ---o0o--Bi Tp 2: Quan St Tm trong i sng hng ngy Trong tt c mi tnh trng, bn phi quan st s hnh hot ca tm m khng ng nht vi hay bo cha cho t tng ca bn, khng xy bc mn ca thnh kin, khng mong ch tng thng hay tha mn. Khi bn ang quan st, cm gic ham mun, sn hn, ganh ght, v nhiu trng thi bt thin khc chc chn pht sanh v lm o ln qun bnh ca tm. l lc bn phi thin kim sot nhng yu t c hi y. Nhng th d nh: nhn bit, " tm lo lng v ti l chuyn xe but. S lo lng khng phi l xe but, s lo lng l tm". Nhn bit " Sn hn trong tm v ti khng thch

n ny. S sn hn khng phi trong n, l trong tm. Ti phi cn thn quan st sn hn ny trong tm". ---o0o--T Tng Nh Nhng i Tng Ca Thin Trong Kinh Satipatthana ni n s tnh thc v con ng gic ng do c Pht trnh by. Ni y nhiu kha cnh ca Php hay Gio L ca c Pht - i tng tinh thn- c ch tm thm tra v quan st khi chng pht sinh trong tm. Vi nhng ngi mi bt u hnh thin v khng thc n nhng kha cnh ny ca Gio L ca c Pht, nhng i tng ny c th l nhng t tng v quan nim pht sinh trong tm. Nhim v ni y l tnh thc v nhng t tng sinh ri dit trong tm. Bn s t t hiu bn cht ca nhng t tng . Bn phi hiu cch lm sao s dng nhng t tng thin v trnh ci nguy him ca nhng t tng c hi. T tng ca bn lc no cng cn c quan st nn tm phi c thanh tnh ha. ---o0o--Bi Tp 1: Ch tm v nhng t tng Ngi mt mnh ri tp trung tm vo nhng t tng. Quan st nhng t tng thin v thy chng nh hng tinh thn bn ra sao. Quan st nhng t tng c hi v thy chng xo trn tinh thn bn ra sao. n gin l quan st t tng mt cch v t v to c hi vt qua chng. S chuyn ng vt qua t tng v kin thc mang an lc, ha hp, v hnh phc. Ging nh bn quan st ngi ra vo phng bn. Bng cch tnh thc v nhng t tng, bn t t c th gim thiu nhng t tng: mi t tng c gim thiu mang thm an lc v sc mnh cho tm. Nu bn chin u vi t tng bn s c mt nhim v rt khng thch th. n gin hy quan st chng. T t bn s hiu c cch kim sot nhng t tng ti li v khuyn khch cc t tng thin. ---o0o--Bi Tp 2: Ch tm v i tng tinh thn

Thng nht trong ngy lm vic, c gng quan st tin trnh suy ngh ca bn. Khng ng nht ha vi tin trnh y, n gin quan st n. Nhn bit, " By gi s suy ngh ca ti sai, ti ang toan nh la ngi ny". Nhn bit, tm suy ngh rt tiu cc by gi. Bt c g ti suy ngh, ti u suy ngh tiu cc. Ti sao li nh vy? Nhn bit " l mt tng tt va mi xut hin trong tm. Ti phi a kin ny cho ng X. s dng". ---o0o--Tin Trin Trong Thin Xin nh hnh thin i hi nhn ni, bn b, v c gng v mt thi gian di hon thnh. Khng c con ng tt. Khng c cng thc thn diu. Tin trnh thin i hi lm vic tch cc: nh li ngc dng. Bn s b tht vng nu bn mong mun c kt qu tc khc hay nhanh chng t vic hnh thin ca bn. Nu bn l ngi bn rn vi nhng tham vng trn tc, bn khng th tc khc v tnh nguyn an tm bn n mc dp ht c tt c t tng; bn khng th tc khc kinh qua c s tp trung tnh thc mnh m v lin tc. Nu bn hy vng tin b v thin, bn phi t mnh vo mt s lut l rn luyn. Lut l rn luyn rt quan trng i vi th lc ca mt lc s mun chim gii v ch. Cng th lut l rn luyn rt quan trng cho vic sung sc ca mt thin gi mun t c tin b lu di. Thit lp k lut t gic, phi ging nh dy ca cy n lc huyn cm khng cng qu m cng khng trng qu: ng mt s ha hp. Sc khe v tinh thn v th lc tt rt cn thit cho s tin b ca bn. Bn phi duy tr v to ra nng lng tinh thn v th xc y . Mt thn xc hay mt tm yu ui v suy nhc l mt tr ngi ln cho vic hnh thin. Bn phi cho thn v tm ngh ngi, thc tp v c ch n ung ng cch. Lm sao bn c th phn xt tin b thc s ca bn v hnh thin? Khng my d dng cho mt ngi c lng s tin b tinh thn ca mnh. Khng nn xt on s tin b qua trng thi phn ph chc lt, nhn thc bin i, tnh trng bt thng ca thc, thn thng huyn b. Sau y l mt lut l kht khe bn o lng s tin b thc s ca bn: nu bn t s gia tng

v trng thi hnh phc, an lc v tch tnh, v bn thy gim thiu tnh trng bun b, tht vng, lo lng, bn khoan, bn c s tin b thc s. ---o0o--Hnh Thin Trong i Sng Hng Ngy Trng thi tp trung tnh thc c th c pht trin nh mt loi thin chnh thc. Tuy nhin trng thi ny phi c dn dn chuyn vo i sng hng ngy. Vic ny cn phi c thi gian, c gng v nhn ni nhng bn c th p dng thin trong sut cuc i. Nu bn mun nh vy, bn c th lun lun to nhng c hi pht trin mt s dng thc tp trung tnh thc trong i sng hng ngy. Trong i sng hin i, c qu nhiu bn phn phi thi hnh, qu nhiu nhng hnh ng vi vng, nhng lc cng thng, v nhng tnh trng lo lng to thnh s lng ph ln nng lng tinh thn. Gia ci no ng ca cuc i, hy b ra t pht trong mt ngy thin dnh lng l hu lm sung mn tm bn. l ti sn cho cng vic hng ngy ca bn v cho s tin b. Bng cch quan st t tng v cm ngh ca nhng ngi khc khi chng pht sinh trong l thi hng ngy, bn cng c th t t thm d vo ngha bn trong ca s vt. Bn c th tm thy sc mnh v an lc bn trong. Nu bn c th tu tp thin trong i sng hng ngy, bn hon ton sng v ang sng trong hin ti. Bn hon ton tnh thc v iu xy ra bn trong v chung quanh bn. Trong ci th gii chao o ny, bn sng vi ni tm an lc v bnh thn. ---o0o--22 - GII HNH (SILA) Ha Thng Phra Sasana Sobbana - Thi Lan Gii hay hnh kim o c nguyn tc c x ca con ngi to cuc sng c trt t v ha bnh trong cng ng. Lut l ca hnh kim lun l tm thy mi tn gio. Nhng lut l ny c th ging nhau v tiu chun hnh kim mc nhiu hoc t ty theo chng bt ngun t v thy hay h thng tn gio no. Thng thng nhng lut l ny bao gm nhng bn lit k nhng hnh ng phi tit ch, ng nhng hnh ng no khng nm trong s cm on l c php. Mt th d l nm gii ca

ngi Pht T, l khng git chng sinh, khng c ly bt c th g nu th y khng c cho bi ch nhn, khng t dm, khng ni di hay ni li ti li, khng dng nhng cht say, nguyn nhn u tin gy ra s xut . Nm gii ny l nguyn tc cn bn ca Pht Gio hu ht mi ngi u bit n. Theo thng l nhng gii ny c ging cho h trong hu ht cc cuc l h t tuyn b chnh thc nh gi cc gii ny. Ngi dn trong cc quc gia Pht Gio nhn thy hay nghe cc thy tu ni ra nhng gii ny t khi h cn nh v cha hiu nhng gii ny. Bi vy cho nn, l iu li ch khi xt qui m m a s nhn thc c s quan trng ca gii v iu m h ngh v gii, nht l hu ht cc gii n nh tiu chun o c khc bit ln vi ci l thi thng ngy ca con ngi. Mt s ngi ng h gii trong khi mt s ngi khc khng ng h, mt s ngi tu tp gi nhng gii nh sau: Gii Th Nht: S cm ly i mng sng khng nhng ch cho loi ngi m cho tt c cc sinh vt thuc mi loi, c ln ln b, t con su con kin. Mi ngy, mt s ln sc vt b git lm thc phm, ngi n tht nhiu, trong khi nhng ngi n chay li t. Trong lnh vc khoa hc, nhiu con vt c dng trong nhiu cng cuc kho cu v th nghim. Trong lnh vc hnh php, v kh c s dng dit ti phm. Nhng c quan bo v lut php trng pht k phm php. Nhng k hiu chin s dng v kh git hi ln nhau. Nhng hnh ng k ra trn y l nhng th d khng b coi l bt hp php hay i ngc li l li hng ngy trn th gii. Thc ra, ngi ta cn c th cho l sai khi cm lm nhng hnh ng , nh trng hp cnh st hay qun nhn khng lm trn nhim v cnh st hay qun s. Ngy nay, nhiu ng vt b cy nhng vi trng, v nh nhng vi trng, nhng mm bnh, v nhiu loi vi trng c khm ph. Hu ht mi th u cha vi trng - ngay c n nc ung. Tuy c mt phn ln nhng bt tnh c ngn li bi my lc, vi trng vn qua c. Cho nn v s vi trng vo trong cung hng ta vi mi ngm nc. Cng ging nh vy vi thuc men, bt c lc no thuc men c dng n, v s vi trng b git. Nhng vi trng c c coi nh chng sinh (trong ngha ca gii th nht ) hay khng phi l chng sinh? Nu nh vy, khng ai c th hon ton tun theo gii ny c. Ngoi ra mt s ngi c quan nim l ngi khng git mng sng con vt cng nn khng n tht, v n khuyn khch ngi git v ngi n, ti cng khng km g ngi git. Gii Th Hai: Ly bt c th g m khng c cho bi ch nhn hay trm cp cng sai ngay c v mt php l. Tuy nhin, chng hn c ngoi l v ti sn ca k ch trong trng hp chin tranh.

Gii Th Ba: Gian dm l sai. Ngi phm ti gian dm khng cn c knh n v khng c ai tin cy. T dm dnh lu ti nhng ngi m mi lin h v chng phi trnh theo tp tc, hay vi nhng ngi cm bi php lut, hay bi Php, l sai. Cho nn p buc bng phng tin v lc hay ti chnh mt ngi c gia nh hay ngi cha c gia nh ng thun l t dm. Mc ch ca gii th ba l gn gi s knh trng gia nh v mi ngi lin h bo v tnh cch thing ling bt kh xm phm. Ngoi ra, knh trng ngi, ni n chn , v ti sn phi l mt tp qun hnh x, nh ghi trong sch: "o c ca ngi lng thin", chng hn nh sau: "Khng c vo nh khi khng c mi. Khng c nhn trm vo phng ngi ta t bn ngoi". Rt thch ng cho chng ta p dng cung cch ly t nhng gii hay lut l lun l, tt c nhng lut l y nhm vo khuyn khch hnh x lng thin v ngn chn tnh cch lng lo v k lut. Gii Th T: Ni di thng c coi l sai. Tuy nhin, ngi ta rt t khi ni thc vi nhau v li ni ca h kh m c th tin c. i khi h khng th ni c s tht, chng hn, h phi ni di thot khi b hi, v bc s ni di gip tinh thn bnh nhn. Ni di vo nhng trng hp nh vy c th l tri ngc vi Gii, nhng khng hn l tri ngc v mc ch. Gii ny mc ch l em li ch h tng bng cch gn vo s tht v trnh s xc phm bng li ni. Ging nh vy, li pht biu lm hi hnh phc ngi khc, chng hn li ni him c, s nhc, hay ph bng nhm nho bng ngi khc v khoe khoang mnh l ngi ng tin, c th l s thc nhng nhng li nh vy b coi l sai v chng tri vi Gii. c bit chnh c Pht ni iu tin cy l iu hu ch v em li lc. Ngi t ra Gii chng li ni di, lm nn li ni him c, khng ng n v v ch. Gii Th Nm: Mc du lut cm dng cc cht say, s tiu th cht say khng gim v nhng nh my ct ru vn hot ng mnh m. Nhng tim ru vn c m c m ngy. Ti cc cuc tip tn, hi ch vn vn.. ngi ta vn ung ru kch thch cuc vui nu khng h s chn nn v t ngi n. Ru tr thnh li nhun tc mang li mt s doanh thu to ln mi nm. Thc hnh c coi nh ng vi ngi ny li sai vi ngi khc; c th c hai ngc li vi gii, nh trnh by ci v d trc y. Tt c nhng iu ny cho thy ta cng ngy cng khng hiu gii, khng cng nhn s quan trng ca gii v khng cm nhn ngha ca gii cho mt cuc sng

trn th gian ny. Cho nn l l do ti sao quan im sai v ng sau y u c nhng ngi bin h: 1. Nhng nguyn tc ca gii nn c sa i cho ph hp vi nhng ngi c ngh nghip trong cuc sng bnh thng. Chng hn, mt s ngi cm thy Gii Th Nht phi thay i cho php git theo lut nh, ngha l ch khi git m khng c lut cho php th mi b cm m thi. Hn na, Gii Th T, theo h ngh, nn c linh ng v ni di c cho php khi ni di bo v mnh v ngi khc. Cng vy vi Gii Th Nm ung cht say c cho php vo nhng dp no v khng c thi qu. 2. Nguyn tc ca Gii phi nguyn vn nhng khng ai cn thit phi n gii. Nu nhng ai hnh ng tn trng lut php h c coi nh nhng ngi va . Xt cho cng lut l mt loi gii. Lut c t ra bo m ha bnh v hnh phc cng ng, tuy rng n khng hon ton cn c trn nguyn tc tm l v lun l hu l nhng iu l nn mng ca Gii, mt im m ta bn n sau ny. 3. Nguyn tc ca gii phi nn nguyn bt kh xm phm, nhng c lu v gi tng lc mt ty theo hon cnh c th. a s ngi Pht T thuc loi ngi hnh ng theo ung li ny. H khng thay i nguyn tc ca gii lut v h tin tng hon ton vo gii v gi gii ty tng dp. Chng hn, mt s Pht T khng ung ru trong mt thi gian no , nhng ri h li bt u ung tr li. Nu h l dn chi li, bun c, h khng gi Gii Th Nht, v nu gi gii ny, h khng th nh c hay bn c, nhng h c th khng git hi con vt khc. Nu h l nhng sinh vin y khoa, h khng th gi hon ton Gii Th Nht, nu h gi gii ny, h khng th s dng ng vt trong cng cuc kho cu v th nghim, nhng h vn gi gii ny bt c lc no c th thi hnh c, c ngha l khi gi gii khng tr ngi n ngh nghip v vic thi hnh bn phn ca h. 4. Nguyn tc ca Gii nn c gi khng thay i v phi trit thi hnh. Rt t ngi gi quan im ny. Nguyn tc ny c mt s hoi nghi v vi trng, v nhng ai khng trit tun theo Gii c th c s nghi ng hoc do t m hoc cho rng Gii khng th thi hnh c. quyt ?nh vi trng phi hay khng phi l mt chng sinh (trong ngha ca Gii ), ta nn xt n cuc i c Pht. Bt c lc no c Pht lm bnh, Ngi cho php Bc S Jivaka Komarabhacca p dng cha tr bn ngoi hay cho Ngi ung thuc. Nhng thy tu cng c php dng hay p dng cch cha tr

cha bnh. Cho nn, chng ta c th kt lun Gii Th Nht khng p dng v vi trng. Nu p dng, chng ta khng th n hay ung g c, ngay c th na. Gii phi l nhng lut l v hnh kim m bt c ai cng c th theo c trong mt cch thc bnh thung thc tin v khng cn n dng c nh knh hin vi. Vic s dng nhng dng c ny dnh ring cho nhng ngi lm ngh y khoa hay khoa hc. V vic tiu th tht nh thc phm, chnh cc Pht T cng chia thnh hai phi. Mt phi cho rng n tht th cng khng km ti li nh hnh ng ca ngi git. H cho rng nu tht khng c dng lm thc phm, th khng c nguyn nhn phi git chc sc vt, cho nn tiu th tht chu trch nhim trc tip v vic git, v vy n tht l sai. Gii Lut hay k lut cho php cc thy tu n tht trong ba trng hp, l: nu h khng thy v khng nghe thy ting ku ca con vt b git, v khng c l do no nghi ng l git cho h n cng nh chng li s git hi em bn. (Cng c lut l cm thy tu n tht sng hay mi loi tht b cm trong do c tht h v tht voi). Theo phi ny, nh s thuc trng phi Pht Gio Nguyn Thy, khng c la chn v t do n tht. H c th dng rau v tht cung cp khng phm vo ba trng hp ghi trn c tun hnh v tht khng phi l mt loi b cm. Cc thy nhn bt c th g dng cho qu thy, d l rau hay tht ng loi. iu ny khng tri vi Gii, v l tm lng nhn hu ca nhng ngi Pht T nh vy, nht l cc thy tu trn ngp vi lng lng ho v t bi v b bn i vi loi vt. Khng bao gi h l nguyn nhn sc vt b git. Hn th na, i lp vi quan im rng n tht l sai, h a ra lp lun nh sau: Nu tiu th tht sai v mt o c th vic dng da, xng, sng cng phi cm. Vic s dng ny phi coi nh sai. C hai phi vn cn mu thun v vn ny, v mt s thnh vin ca h vn cn c cc lp lun. Nhng c mt s ngi khng l lun, ton b vn ty thuc lng tm ca c nhn. Ta khng nn bt ngi khc phi chp nhn quan nim ring ca mnh. Lm nh vy gy nhim tinh thn, cho nn phi trnh. Cu hi c nu ln l v mc ch m c Pht hy vng phc v nhn loi bng cch t ra Gii n nh s tit ch khng tha hip m ch c mt s t ngi c th tun hnh, phi chp nhn l khng ai cho l c th bit c thm ca Ngi. nh ng ca Ngi l lm nh vy; tuy nhin ta c th thu thp l do t nhiu nguyn tc nu trong Php. c Pht dy chng ta so snh ta v ngi khc bng cch ni: "Tt c chng sinh u s hi trng pht v ci cht. Mng sng qu gi vi tt c chng sanh (cng nh vi chng ta). Hy t chng ta vo ch ca chng, chng ta hiu rng

chng ta, c nhn, khng nn git m cng khng nn khin ngi khc git". Trn nguyn tc ca Php, c Pht mun chng ta hiu, thm nhp cm ngh ca ngi khc l tt c chng sinh qu i sng cng nh chng ta qu v u s hi cng khng km g nhau v ci cht. l l do ti sao, nh mt vn cng l n gin, c Pht t ra Gii Th Nht. Gii Th Hai c hnh thnh l khuyn khch tn trng ln nhau v quyn s hu ca mi ngi. Gii Th Ba khuyn khch s tng knh gia nh ca nhau. Gii Th T bo v quyn li h tng bng s tht. Gii Th Nm gip chng ta trnh bt cn v sao lng. Nu chng ta mun gi gn cn thn ca ci, gia nh, tn ngng, chng ta khng nn xm phm quyn ca ngi khc. Tt c nhng Gii v lut l hnh kim u cn c duy nht vo nguyn tc ca mt nn cng l ton ho. Chng cho thy s knh trng i sng, nhn quyn, ti sn, vn vn... ca Pht Gio vi mi ngi. l s tht th gian hay quy c. Nu c Pht thit lp Gii linh ng v c th p dng theo li mong c ca ?i chng, th gii y khng ph hp vi bn cht ca mt nn cng l ton ho. Chnh c cng cho thy chnh Ngi thiu t bi vi nhng con vt m vic git chng c cho php. iu ny khng ph hp vi c tnh ca c Pht trn y t tm vi tt c chng sinh. Mt l do khc ni phn u l Gii khuyn khch "mt li ch c bit". c ngha l hu qu ti thng ca s tn trng gii l gii thot khi tt cc trc. Gii l bc u tin ti mc ch y. Gi c tt c gii, d rng ch c nm gii, c th tin ti mt mc cao hn m li ch "rt c bit" t c. iu c l quan trng c bit v gii l khm ph ra ti sao ngi ta ch hay khng ch n vic gi gii. Mt s l do y nh sau: ---o0o--1. Do s kht khe ca Gii: Th d cm ly i mng sng ca mt chng sinh. Gi s nhng lut l hnh kim t ra trong ng li thch nghi hn, khoan dung mt s vi phm chng ta bn, th nh vy gii c nhiu ngi hay t ngi tun theo? R rng, khng ai dm bo m s xy ra ra sao v l ta c cm tng chung l lut l tinh thn, c bit nhng lut lin quan n nhng iu theo ngha th gian hoc ngha php l b coi l sai, li lun lun b vi phm d l gii th nht hay bt c gii no khc. iu ny chng t s gi gii khng phi l do s kht khe. Thng thng, khuynh hng t nhin ca ta l theo tt c nhng hnh ng em tin nghi v thun li cho chnh mnh.

Mi quc gia u c lut l ca quc gia y v mi tn gio u c gii lut ca tn gio y. C n mt s lut rt linh ng v d thch nghi, vn c th ch c mt s t dn chng vi phm lut l y. Cho nn l do vi phm nm trong chnh c nhn y; a s c khuynh hng t nhin khng lu hay thay i lut cho ph hp thun li cho h v c kh nng lm nh vy. ---o0o--2. Do chnh nhng c nhn. Ri ti sao c nhn vi phm lut, d vic ny thng c coi l sai theo lut php? Nguyn nhn ca s c x nh vy bao gm chnh trong c nhn con ngi v chc chn l do tham, sn v si, sinh ra t trong tm nh nhng trc v n lt li vng bng s xu h v kinh s ti li. Cho nn khi thay i cn thit, thay i khng phi l ni nguyn tc ca gii m l s thay i ca tm c ngha l gim thiu trc hn l lm tng chng ln trong ng li bit xu h v s ti li - bit xu h v kinh s gy ti li pht hin trong tm. Bng cch hnh x nh vy, kh nng gi gii ca chng ta s tr nn to ln hn. Gi gii tt hn khng c ngha l tit ch mi th bt phi lm theo. Tit ch t iu uc coi nh sai theo quan nim trn tc hay theo php l chnh n l hnh kim c th chp nhn c. ---o0o--3. Do S Cn Thit: Nh nhng trng hp sau y: Vi phm Gii Th Nht bo v ti sn ca mnh, i sng, quc gia, tn gio, vua cha, nh xy ra ti chin a hay khi ta phi gii quyt vi ti phm hay k ch. Vi phm Gii Th Hai gi mng sng ca mnh v i hay thc s ngho kh. Dng nh khng c l do no vi phm Gii Th ba v gi gii ny chc chn khng git ai c. Vi phm Gii Th T v hnh phc ca chnh mnh. Nhiu trng hp ni trn c th k l trng hp cn thit, th d, nu mt ngi lm ngh nh c hay mt sinh vin y khoa. Khi ta t hi, chng hn, liu c cn thc s git hay trm cp, ta hiu rng trng hp ny rt him. Kt qu l c n nh khng vi phm gii, n chng mc ngoi tr khi khng th lm g khc c, v phi tn trng

s cn thit cho php khin chng ta hiu nm gii c th gi c, n mt mc rng ln khng kh khn v mt mt mi li trn th no c. ---o0o--4. Do S Thiu H Tr V B Sung Php. Thiu s b sung Php vo mi gii cng c th l nguyn nhn ca s vi phm. Tm t hay lng t i phi c trau di nh mt kha cnh b sung ca Php cho Gii Th Nht. Samma-avija hay Chnh Mng phi c thc hnh nh kha cnh b sung ca Php cho Gii Th Hai. Santutthita hay s mn nguyn vi mt ngi hn phi l mt kha cnh ca Php phi c pht trin b sung cho Gii Th Ba. Tnh tin cy l mt kha cnh ca Php phi c tun hnh b sung cho Gii Th T. Lu v Thn trng phi c gn b nh mt kha cnh b sung Gii Th Nm. Gii thch mt s b sung ca Php nh sau: Chng hn, tm t b sung Gii Th Nht, tm t hin hu ni mi chng sinh, xua ui tt c mun lm hi. Khng ni g n tm t hay lng t i bc l bi cha m cho con ci, tm t i vi gia sc nh ch v mo cng mang n s chm sc to ln cho chng. Khng c tm t nhng thay vo bng sn hn v ganh ght, nhng gia sc ny d dng b tiu dit. Chnh Mng b sung Gii Th Hai c th gii thch nh sau . Nu mt ngi li bing trong vic lm hay p dng mt cch sng sai lm cho cuc sng ca mnh, ngi kh c th gi c Gii th hai. V chng ta hng ngy phi n, mi ngi chng ta phi c thc phm cho mnh, cho nn phi c mt phng tin sng, mt phng tin chnh ng cho vic ny. ---o0o--5. Do S Vng Mt Ca Ngi Lnh o gi Gii. y l mt cu chuyn minh ha, c mt phng ngn trong Kinh Jataka c th tm tt li nh sau: "Khi mt on tru b di chuyn, nu con u n i lc, c on tru b b lc. Cng nh vy vi con ngi. Nu ngi lnh o c ch nh thc hnh khng ng Php hay khng chnh ng, qun chng cng thc hnh nh vy. C quc gia au kh nu ngi lnh o khng tn trng Php. Khi c on tru b di chuyn, nu con u n i ng ng, c on tru b cng i ng ng. Nu ngi lnh o c ch nh tn trng Php, qun chng cng lm nh vy. C quc gia s va lng nu ngi lnh o gi Php. Cu ni ca Pht Gio rt r rng. Cch

hnh x ca ngi lnh o l mt hu qu to ln cho qun chng v h khng trnh khi theo gng ca ngi y. Nhng l do trn v vic liu c mun hay khng mun gi gii, mi l do c th c ngha vi gii. Tm li, d Gii c gi hay khng c gi bi nhng c nhn trong x hi, ty thuc vo vic gi gii c mang li s tha mn ph hp vi tng bc x hi ca h hay khng. Trong phng din y, mt s ni ln kin rng Gii c th coi nh nguyn tc cn bn p dng trong mt ng li thch hp s ph hp vi tnh trng ca ring mi ngi. iu c coi nh thch hp tc ph hp ng vi mc ch ca gii ch khi n c p dng khng c thnh kin ca ngi khc v khng phi u tin cho mnh, v mc ch ca gii l trnh lm hi ngi khc. Ngoi ra, chng l nhng bc u tin n tp trung (nh) v tu gic. V gi gii khng phi l c gi gii n thun m phi ph hp vi mc ch, n s khc bit theo mt cch no ty theo tnh trng hay ngh nghip ca mi c nhn. Chng hn, ngi bnh thng gi gii mong c ha bnh v em mn cho tt c gia nh v quc gia, c hnh thc ny, vi cc nh s mong c t bnh din cao ca Php li l mt dng thc khc. Tuy nhin c hai dng thc dn n mc tiu m v n vic gi gii c thit lp. Hn na, Gii hay lut l hnh kim lun l cng l yu t chnh ca s pht trin quc gia, sc mnh mang nn phn thnh kinh t v s mn thng thng. Khng c gii, nng sut ca c nhn s c khuynh hng b loi b v t tiu dit. Ni m nng sut ca mt c nhn cao nhng c hi cho ngi khc, khng gip g thm cho cng ng. ng hn l hiu sut ca cng ng gim thiu v qu l rt kh khn trong vic pht trin tin b v thnh vng chung. C n t quan nim ny, c th nhn thy nhiu ngi gi gii theo ng li thch hp vi tnh trng ring ca h, vi hiu rng Gii c th mang phn thnh cho cng ng. Thng thng, ngi dn trong cc x Pht Gio bit lm sao gi gii hay lut l tinh thn. H cng bit nm gii khng phi l cn tr thnh vng ca mt c nhn hay x s. Nguyn nhn lo lng khng nm trong thc t l nhiu ngi trit gi gii, m l trong thc t qu nhiu ngi vi phm gii. Vic ny i xa n ni nhng hnh ng y phi nn trnh v chng thng b coi nh c hi theo php lut li vn rt ph thng. iu quan trng cn phi lm li cho ng l ni c nhn hay hon cnh nh c cp ti. Nu mi ngi hnh x trong ng li gim thiu nhng trc v sn sinh "bit xu h - kinh s ti li" trong tm, v nu ng

thi c nhng hon cnh to mn v thoi mi, nh t do thc thi chnh mng ca mt ngi trong bu khng kh ha bnh v an ninh, v kh nng nui sng y cho mnh v gia nh, th khng c nguyn nhn vi phm gii v ngi ta s ch gi gii v Php b sung, nh trau di tm t (lng t i) i vi ngi khc v chuyn cn theo ui chnh mng (li sng chnh ng). Nu nhng nh lnh o v gii chc hnh chnh mi cp bc u cng ch n gii, nu h chun b tn trng gii v khng thi hnh nhim v ca h trong mt ng li c hi, m trong ng li mang li ch cho hnh phc ngi dn, nu mi khu vc ca cng ng u cng duy tr hnh x tt nh vy, tiu chun ca lun l chc chn s ci thin, v cn bn tm ca mi c nhn u mong c c tt p, cho nn ngi dn thc s nhn thy li ch ca Gii. Nu sinh nhai ca mt ngi tr nn kh khn hay nguy him, nhng gii php trong nhng trng hp bt ng ny phi l u tin s mt. Trong Pht Gio, c Pht dy li ch hin ti cn phi c lu u tin, chng hn bng cch chuyn cn v lm vic kim sng. Ri sau , Ngi khuyn dng thi ngh n li ch tng lai, chng hn, bng cch c nim tin v tn trng Gii. Khi c mt s phn i kch lit v tnh trng suy i bt ngun t s khng tn knh gi tr tinh thn, thanh nin cng nh ngi ln tui ku go phi gn gi cc gi tr y nh ang xy ra trong hin ti. Nhng l do trnh by trong nhng chng ny phi c ghi nh bi tt c chng ta, nm tay nhau cng ci thin tnh hnh bng cch gii quyt nguyn nhn thc s. Nhng o s tn gio ch c th ch ng. Nhim v ny khng th lm bi mt nhm ngi. Tt c mi khu vc ca cng ng phi cng nhau hp tc ph hp vi nhim v ca mnh. Tt c mi ngi trong chng ta phi thi hnh nhim v ca chng ta vi lng thnh tht. Mi ngi phi xt cch hnh x ca mnh v c gng loi b hnh kim bt thin bng cch gi Gii. Lc y tn trong lut l hnh kim lun l khng kh, vic ny c th lm c nh mt thy tu truyn Gii hay t mnh gi Gii khng cn phi qua cc nh s. iu quan trng l s quyt tm tn trng Gii, l tit ch mt s hnh ng. Tuy s tit ch ny c th khng y trong ngha gi gii ton vn, v c th p dng i vi nhng hnh ng coi l sai v bt thin trong ngha trn th v php lut, tuy nhin cn tt hn l khng tit ch g c. Gii lut hon ho c truyn th y trong mi phng din l s th tr khng c ngha phi hon ton ng ngay t lc bt u. Khng ai c th thc hin c nh th. S thc hnh gi gii phi t t, tng bc mt, t giai on thp nht n giai on cao. Cho nn ti sao nhng li sau y

c s dng: "Ti cam kt thi hnh lut l rn luyn gi mnh khi phm vo hnh kim th ny th n". Thc cht l ng rn luyn v Gii hay lut l lun l. N cng c ngha l s gi Gii vn cha c ton ho. N cng ging nh s nghin cu bt c mt ngnh hc no. Nu ta cn hc mt ti, c ngha l ta cha bit ti ti ch ton bch. Bt c ai bit c trn vn th khng cn phi hun luyn na. Mt ngi ang hc khng phi chu trch nhim v ci ngu mui ca iu m ngi y cha hc. ---o0o--(VI) - TNG QUT 23 - CON NG PHT GIO I N N NH KINH T Ha Thng Pannasha Maha Nayaka Thera Ch "Manussa", con ngi, c nhiu ngha khc nhau theo t nguyn hc t ra bi nhng hc gi ng phng trong qu kh. Trong khi theo i chng v truyn thng tng qut ca ngi n truy nguyn t ch "Manu" tc huyn thoi t tin ca loi ngi, trong kinh in Pht Gio tm thy ngun gc t 'mannasa-ussannataya-manussa' - con ngi v l do s pht trin cao ca tm (so vi tnh trng tinh thn km m mang, th s v thp km ca loi vt). Theo t tng Pht Gio con ngi c xp hng l chng sinh cao nht do tim nng rng ln ca tm con ngi. Kautilya's Arthasastra v Brhaspati's Arthasastra - hai chuyn lun ni ting v kinh t - c hai u c vit sau i c Pht. C hai u c nt c bit chung - v l - di nhan 'Arthasastra', c hai tc gi u vit v chnh tr v kinh t, b qua yu t quan trng nht ca o c v m mang tinh thn ca chnh con ngi. Theo ngn ng Pali, 'attha' (Sanskrit: 'artha') - c nhiu hn mt ngha theo Pht Gio, t ny c ngha thnh cng c dng trong hai mc khc nhau, c ngha l attha' ngha thnh cng, v uttammastha' c ngha thnh cng siu phm. Ngha sau lin quan n s pht trin tr tu v tinh thn ca con ngi do kt qu nhn thc r kin thc siu trn ca T Diu trong vic chinh phc ci ng v t mc tinh thn ton ho A La Hn. Ni chung, t 'Attha' l thnh cng lin quan n nhiu kha cnh ca s pht trin x hi-kinh t ca con ngi nh kinh t, chnh tr, gio dc, sc

khe, lut l v lun l trong x hi. N cng ni n s tin b x hi do s thng nht ha hp ca tt c cc yu t trn, ng gp cho s thnh vng v s chung sng ha bnh ca mt dn tc. Ngoi tr trng hp qun tr hp php ca on Th Tng Gi, khng c bi ging no ca c Pht cp ch trn t nhng yu t v s tin b x hi. Tuy nhin c qua mt s bi ging (hay Kinh) c th trin khai quan im hon ton ph hp v y lp trng ca c Pht v mi ch trn ly ra t nhiu bi thuyt ging ca Ngi. Mt h thng kinh t x hi cn c vo nguyn tc v thc hnh Pht Gio rt d dng hnh thnh ph hp vi x hi tin b hin i ngy nay. Trong thi gian gn y, nhiu sch c vit v ti kinh t v l thuyt kinh t, tt c u t quan im T Bn hay X Hi ch ngha. Khng c mt h thng no lu n hay xt n s pht trin ni tm ca con ngi, mt yu t quan trng trong s pht trin x hi. Vy nn c s hy dit nhanh chng gi tr con ngi v tiu chun hnh x ca tt c tng lp trong x hi. Khoa hc v k thut t nhng bc tin khng l em ngi ln cung trng, v chng bao lu na s tin ti em con ngi ving thm nhng hnh tinh khc. Nhng nhng ni lo s l nu ci thoi ha ca tinh thn tip tc th khng bao lu khng c th phn bit hnh ng ca con ngi vi hnh ng ca con vt. S s hi ny khng phi v cn c. Qu tht l mt thm kch ln nu con ngi quay v th tnh, d ch mt trong nhng kha cnh ca cch hnh x thuc v nhng con vt thp km. Nh vy, iu th gii ngy nay cn l mt h thng kinh t x hi vng vng mang li v tr cao nht cho vic pht trin tinh thn con ngi v vic trau di gi tr nhn loi. c Pht sng trong mt x hi hn n v ri rm bi 62 quan im bt ng v 108 loi tham dc. C hng trm ngi i tm li thot khi nhng quan im rri rm ny. Mt dp, c Pht nhn c cu hi sau: (Kinh Jataka) "Bn trong ri rm v bn ngoi ri rm Th gii ny ri rm trong mt m ri, Ai l ngi thnh cng g c m ri ny?" c Pht gii thch tt c nhng ri rm ny u c tm nh ngi i trc bo hiu: "Khi ngi tr, gy dng tt trong c hnh, Pht trin thc v hiu bit,

Khi mt t kheo hng hi v khn ngoan. Ngi nh vy thnh cng trong vic g ri ny." Nhn thc c s quan trng ca nhng yu t bn ngoi trong n lc ca con ngi v vic t mnh g ri t m ri ni tm, c Pht a ra nhiu bi thuyt ging v nhng phng cch v phng tin khc phc ri rm bn ngoi. Mt s gio l ca Ngi ch c ngha vi cc thy t kheo. Mt s nhng gio l khc ch c ngha vi cc ngi c s. Phn cn li c ngha c vi cc thy t kheo v c s, mc d trong trng hp cui cng, bi ging trc tip nhm vo cc t kheo. Trong mt bi ging, Ngi chp thun cho cc t kheo c nhn bn mn vt dng cn thit, l y o, thc phm ni ngh v thuc men. Con ngi c th sng khng c nhng my mc hin i nga thai, nhng i sng tip tc, bn th cn dng ny rt thit yu. Ti sn cho mt ngi c bn th tt yu v t c nhng nhu cu khc. Con ng Cao Qu Bt Chnh o c sp xp vo gi tr chnh ng, hnh ng chnh ng, gip con ngi t cu cnh cao nht. V n nh kinh t v hnh phc, h thng Pht Gio nhn mnh n ba yu t trong kinh Vyaggapajja: 1. Uthana Sampada - To dng ca ci do kho lo v n lc nghim tc. 2. Arakkha Sampada - Bo v ca ci v tit kim 3. Samajivikata - Sng trong phm vi kh nng ca mnh. ---o0o--1. Utthana Sampada Khi khuyn khch to dng ca ci, c Pht nhc nh n su cng vic thnh hnh lc by gi: 1. Nng nghip 2. Thng mi 3. Chn nui tru b 4. Quc phng 5. Cng chc 6. Dch v n l mt x nng nghip chim u th. Cho nn trong cc bi thuyt ging ni n nng nghip. Chng hn trong Kinh Sadapunnappava-ddhana,

c ghi cung cp phng tin d dng tin dn thy nhp in lun c cng c. Trong Kinh Samyutta Nikaya ghi nhn ti sn v i nht cho nng nghip l tru b, trong khi Kinh Nipatta, tru b cho con ngi sa, b lng, sa ng c, b v sa nc, nhiu dinh dng gi tr, c m t nh nhng ngi bn tt nht ca x s. Trong nhng nc ang pht trin, nc v nng lng ly ra do tru b cung cp l nhng nhu cu cn bn cho nng nghip. Trong bi thuyt ging v hnh phc cho ngi c s (gia nh v x hi) (Gahapati Sukha), trc nht ghi s tha mn ca ngi c s bt ngun t s s hu ca ci bng cc phng tin chnh ng (atthi sukha). Tuy nhin, c Pht cnh co con ngi ng nn c khuynh hng tr nn n l trong vic tch ly ca ci v li ch cho ring mnh. Vic ny s dn n kh au vt cht v tinh thn sau ny. Phng tin cho cuc sng ca mnh v gia dnh, gip thn quyn v bn b, v phn pht cho nhng ngi thiu thn v nhng ngi ng c gip , s dn n s mn v tha mn ni tm. Vic lm ny a n kt qu m mang tr tu v tinh thn cho con ngi. Trong kinh 'Kutadanta' c Pht cho thy ha bnh, thnh vng, khng c ti c n vi mt x s ra sao, do s phn pht ng u ca ci cho dn chng. Ngi ni: 'Ny cc B La Mn, xa kia c mt v Vua tn l Vua Vng Quc Rng Ln (Maha Vijita), hng mnh vi ca ci v i v ti sn rt nhiu vng bc y kho, cn thn vui v, hng ha v ng cc, kho bu v kho va y p. Nh Vua ngi mt mnh suy ngh v tr nn lo lng vi ngh: "Ta c mi th m con ngi c th vui hng. Tt c ci vng trn rng ln ca tri t ny l ca ta, ca ci do ta chin thng. Vy th nu ta chu mt s hy sinh to ln em dng hin, t hn bo m cho ta nim sung sng v hnh phc di lu"'. Th ri ng cho gi v gio s ngi B La mn v ni vi v gio s ny tt c nhng g ng ngh. ng ni: "Ny ng B La Mn, ta nh phi hy sinh ln hin dng - vy gio s hy ch cho ta phi lm sao - c th gi ca ci v hnh phc ca ta lu di". Ngi B La Mn ny, tc v gio s lin tha vi v hong : "Tha Ngi, nc ca Ngi b quy ph v cp bc. C nhng gic cp c v trang t ngoi nc n cp ph lng mc v thnh th, gy mt an ninh trn cc

con ng. Th m by lu, Hong thng vn nguyn, li cn nh thu mi, qu thc Hong thng hnh ng sai. Nhng c l Hong thng nn ngh nh th ny: Ta s chm dt nhng tr chi ca cc k v li ny bng cch lm suy gim v xua ui chng, bng pht v, gng cm v t hnh! Nhng s phng tng ca chng u c c tha mn lm nh vy. Nhng a cn li cha b trng pht vn c th e da vng quc. Nay c mt phng php c th p dng chm dt s ln xn ny. Bt c ai trong vng quc ca Ngi t tn ty gi tru b v nng tri, Hong cho h thc phm v ht ging ng cc. Bt c ai trong vng quc ca Ngi, t tn ty trong ngh bun bn, hong hy cp cho h tin bc v thc phm. Nhng ngi y c th theo ui ngh nghip, h s khng cn e da vng quc ca Ngi na; thu thp ca nh vua s tng trng; nc s thanh bnh v an lc, v dn chng, ngi ngi u vui v vi nhau v hnh phc, b con trong tay m ma ht, sng trong nh ca m toang. Ny ng B la mn, nh Vua Vng Quc Rng Ln, chp nhn li ca V Gio S v lm ng nh v gio s y ni. Nhng ngi y theo ui ngh nghip ca mnh, khng cn quy ry vng quc. Thu thp ca nh vua tng trng. x s tr nn thanh bnh v an lc. V dn chng, ngi ngi vui v vi nhau sung sng, b con trong tay ma ht, h vui sng trong nh ca m toang. Cho nn nh Vua Vng Quc Rng Ln cho gi gio s v ni: "S ln xn nay chm dt. Nc nay trong an lc! (- i Thoi ca c PhtPhn 1, trang 175 & 176). ---o0o--2. Arakha Samapada iu ny c ngha l hnh phc trn th bt ngun t s bo v lin tc ca ci (t c chnh ng) khi trm cp, chy, lt vn vn... Bi c Pht tn dng c hnh cn kim, yu t ny c th c xem xt trong phn ny. Vay mn thnh hnh trong thi c Pht. Nhng ngi nh Anathapindika (Cp C c) l ch ngn hng thi by gi. Kinh in Pht Gio nhc n ng ta cho nh nc vay cng nh cho thng dn vay. Tuy nhin, Pht Gio khng chp thun cho vay qu mc nh mt phng ngn ni: "Vay mn lm cn li dao ca nng nghip"- c Pht tn thnh mt i sng khng n nn (anana sukha) dn n hnh phc ca ngi c s.

Trong Kinh Samanaphala, c Pht so snh Samanaphala (hay kt qu ca i sng n dt) vi hnh phc ni mt ngi mang n thot khi n nn, v gip gia nh con ci bng tin dnh dm ca mnh. S quan trng ca vic dnh tin kim c c nhn mnh trong ng li ny. Ni chung Ngi hng dn chi tit v cch s dng tin kim c. Nhng trong Kinh Sigalovada, Ngi c bit khuyn nh Sigala, mt trm t bn ln, hy chia tin kim c ra lm bn phn v tiu mt phn cho vic chi tiu hng ngy cho mnh v gia nh. Hai phn u t vo vic bun bn, v phn th t dnh mt bn s dng trong lc khn cp. ---o0o--3. Samajivikata iu ny l iu th ba trong ba nguyn tc cn bn trong h thng kinh t Pht Gio. Mt ngi nn tiu va phi theo t l li tc ca mnh, khng nhiu qu m cng khng t qu. Trong bi thuyt ging v hnh phc ca ngi ni tr, tiu pha ng cch v khn ngoan l mt trong bn yu t dn n hnh phc. Trong kinh "Pattakamma" mt ngi nn chi tiu ca ci ca mnh theo chi tit nh sau: 1. Chi tiu v thc phm, qun o v cc nhu cu khc 2. Nui cha m, v con v ngi lm 3. Chi tiu v thuc thang v nhng trng hp khn cp khc 4. Chi tiu v mc ch t thin 5. Chi tiu thi hnh cc vic sau I. i x vi thn quyn II. i x vi khch III. Cng dng tng nh n ngi khut IV. Dng l vt cng dng Ch Thin V. Tr thu v l ph nh nc ng k hn. c Pht tn dng cuc sng n gin, cuc sng n gin dn n vic m mang tm tr con ngi. Mt x hi tin b l do tm ca c nhn pht trin. Qun tr mt x hi nh vy d dng hn, khi lut l v trt t c thit lp tt p. Bit c nh vy, nhng nh vua ti Sri Lanka qung b nhiu v ni dung ca Kinh "Ariyavamsa". Trong kinh ny, c Pht thuyt

ging s li ch cho cc thy t-kheo, cc thy c khuyn khch mn nguyn vi: 1. Y o m cc thy nhn c (d th hay mn mng) 2. cng dng (thc phm) cc thy nhn c (d khng ngon hay ngon) 3. Ni m cc thy nhn c (d n s hay sang trng) 4. Thin (pht trin tm) Mn vi ba iu trn y c th lm gim thiu nn kinh t kh khn, v ng thi in su vo tm khm nhng thi quen v gi tr ca mt cuc sng n gin. Do thin tm con ngi t pht trin c tr tu ln o c, kt qu s lm gim bt nhng ri lon v bt n x hi, nhng t tng ny pht sinh trc tin trong tm con ngi ri tr thnh hnh ng. Ha bnh v tin b ca mt nc nh vy c bo m. Trong th gii hin i mc d tin b rt cao v khoa hc v k thut, vi s m mang nhanh chng v kin thc, nhng pht hin thy nhng s sa a dn gi tr con ngi ang din ra. Ngy nay, chnh tr, kinh t, v h thng gio dc l nhng th quan trng hn trong vic nc. Trong lnh vc ny, iu ng xt l nhng h thng chnh tr, kinh t, gio dc phi c thay i u tin phi l vic pht trin gi tr con ngi. Pht Gio l c hai con ng gii phng v li sng. V li sng Pht Gio tc ng qua li vi kinh t, chnh tr, tn ngng x hi v s tu tp ca ngi dn. By gi l lc ng nht cho th gii bit mt trong nhng kha cnh x hi trong phm vi c cu o c Pht Gio v nguyn tc cn bn ca Pht Gio. S tin b ca mt nc ty thuc ch yu vo s tin b ca tng c nhn. Trn 2500 nm trc y, c Pht sinh ra trong mt x hi phc tp ri rm trong nhiu quan im v i sng v t tng. Nh Pht Gio c th g c s ri rm ny v quan nim v gim thiu s ri lon. Ngy nay cng vy, trong ci x hi hn lon ny, nim tin tng chung l Pht Gio c th chiu sng ng i ti xuyn qua ci tm ti ca s hn lon y. ---o0o--24 - A V CA PH N TRONG PHT GIO Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda

Thi x hi i vi ph n c nh du bi s k th hu thun bi thnh kin v nh hng tn gio. Cho nn, k th ph n chc chn l nt chung ca tt c cc x hi. Thnh kin v tr ngi phi ng u ca ngi ph n u tng t ging nhau ti Phi Chu, Chu, M Chu hay Au Chu. l mt s lm cho bt lc c bit m ngi ph n phi nm tri cn bn ca n l thnh kin tn gio. Khi nim v s bt lc c bn ca ph n bt ngun t tn gio. y, ngi ph n c m t l ngi n b quyn r, v mi ngi lun c cnh co phi phng h trong hu ht cc tn gio trn th gii. Mt s thnh kin x hi cn c vo tn ngng bnh dn. Theo mt s huyn thoi tn gio, ngi n ng c gii thiu l con ca Thng . iu l lng l ngi n b khng bao gi c ban cho a v tng t l con gi ca Thng . Trong nhng nhm tin tng c linh hn, c nhng ngi gi khi nim l linh hn ch hin hu ni ngi n ng m khng ni ph n. Nhng ai cho rng ph n c linh hn li khng c lng tin rng linh hn ca ph n khng bao gi c th tm thy mt ch trn thin ng sau khi cht. l mt s nim tin l lng cho thy r rng bn cht ca s k th ph n lan trn trn th gii ny. Ph n c gn cho nhng c tnh xu nht ca nhn loi. H b coi nh l ngun gc ca ti li trn th gii, thm ch n ni b qu trch v nhng bt hnh m ngi n ng phi ng u trn th gii ny v c th gii bn kia! ---o0o--Nghi Thc v Nghi L Trong mt s gio phi, ph n b cm khng c thi hnh mt s nghi thc v nghi l trn c s v h l n b! C mt thi k h b cm khng cho c kinh! Hnh pht vi nhng ngi khng tun theo l b ct li. Ngoi ra, h cn b lm cho nn tr khng vo cc ni th cng. Ngay c khi h c php tham gia tu tp, s tham gia ch c hn ch ti nh ring, lin quan n cc l nghi trong gia nh. Ngay hin ti, tuy nhiu chng ngi c dp, nhng tr lc v b tc trong vic nng cao nh sng tr tu v tinh thn ph n vn hin hu trong nhiu mc . ---o0o---

Ranh Gii Gia Nam v N Theo lch s, thi x hi i vi ph n c th truy nguyn t thi tin Pht Gio vo thi vn ha V lc s khai chng hn nh Rigveda. C bng chng cho thy danh d v knh trng m ngi ph n trc y c hng trong nh. T gc o gio, ph n c th tip cn kin thc cao nht ca ci tuyt i hay Brahma (Thnh Thin). Tuy nhin, thi phng khong ny thay i vi thi gian. l do nh hng v a v thng tr ca cc thy tu v vic tp tc nghi l nh th on ca cc thy tu ny v vic em hy sinh sc vt. Kinh thnh c gii thch theo cch mi, v n gii c coi nh thp hn nam gii c v tinh thn ln vt cht. Ln ranh gii gia ngi n ng v ngi n b biu hin trong phm vi x hi v gia nh, ni ph n tng i thp hn. Chng hn, ph n b h gi coi nh mt s hu nh mt vt. a v ca ph n l nh, v b iu ng theo s thch v mun nht thi ca ngi chng. Ph n khng nhng phi lm cc vic lt vt trong gia nh m cng cn phi lo toan i gia nh. Th d, mt s B La Mn ly v v sng vi v, nhng li cho rng cc n nu bi ngi v bt tnh khng ng n! T nhng trng hp nh vy, mt huyn thoi c xy dng. Ph n b bu xu l ti li, ngi ta ngh rng ng li duy nht h khi lm iu c l lm cho h lun lun bn bu vi nhim v lm m v nhng bn phn trong gia nh. C mt nim tin l phi c mt a con ni di tng ng thi hnh cc "l nghi cho t tin". Nim tin truyn thng ny cho l ch c con trai mi gnh vc c nhng nghi thc m h ngh rng cn thit hu em an lc v an ninh cho cha ng sau khi cht. Cng c nim tin cho rng ngi cht c th tr v thnh ma qu hm hi gia nh. Cho nn kh nng sinh con trai ht sc l quan trng vi mt ph n thnh gia tht. Mt khc nu ngi n b khng c con, hay khng sanh c con trai, ngi s b thay th bng mt ngi v th hai hay th ba - thm ch phi ra khi nh v nim tin y! Xt t gc tm quan trng lin h n vic sinh con trai vi mt ph n c gia nh, chng ta hiu i sng ca mt ngi c gia nh tht bt trc ty thuc vo vic ngi y c sinh c con trai khng! Tuy nhin iu ny khng c ngha l i sng ph n khng chng t bt trc g hn nhng ngi ch c gia nh ca h. Hn nhn c coi nh mt phc bu thing ling. Nhng mt ngi con gi khng ly chng b khinh mit bi x hi v l mc tiu cho h cng kch.

V tinh thn, trong lnh vc tu tp tn gio, a v m ph n c ln c hng cng b khc t. Theo h, h tin l ph n khng c kh nng ln thin ng d c cng c. Hn na, ph n khng th t mnh th cng. H cng tin rng ph n ch c th ln thin ng khi phc tng tuyt i ngi chng - thm ch nu ngi chng l mt ngi c. n do ngi chng n d cn li thng l n ca ngi v. Nhng th d trn y cho thy mc bt bnh ng gia nam v n gii. ---o0o--a V Ca Ngi Ph N c Tuyn B Bi c Pht Tri ngc vi nhng tp qun m qung cn tr s pht trin tinh thn nh vy, Pht Gio c th c cho l t k th nht trong thi i vi ph n. Khng c cht nghi ng g c c Pht l v o s u tin cho ph n c hi bnh ng, gii phng trong lnh vc pht trin tinh thn. Tuy rng i khi Ngi cng c ni n khuynh hng t nhin v v nhng nhc im ca ph n ni chung. Nhng Ngi cng ngi khen ti nng v kh nng ca n gii. Ngi thc s dn ng cho ph n tin n mt i sng tn gio hon ton. iu ny ng , ph n c th pht trin v thanh tnh tm mnh nh nam gii v t hnh phc Nit Bn nh nam gii. iu ny c chng minh nhiu bi nhng li chng ca cc N Tu S (Ni Gii) trong thi c Pht. Li dy ca c Pht c tc ng ln qut sch nhng nim tin d oan v nhng nghi thc v nghi l v ngha - gm c s hin t sc vt khi tm ca nhiu ngi. Khi c Pht khm ph ra bn cht thc s ca i sng v ci cht, gii thch v hin tng t nhin vn hnh v tr cho nhng ngi ny, h bt u hiu. Kt qu l chm dt v sa cha nhng bt cng v thnh kin ang lan trn trong x hi. Nh vy khin ngi ph n sng cuc i theo ng li ring ca mnh. Mc du c Pht nng cao a v ca Ph n trong x hi, Ngi cng vn vch ra nhng d bit v x hi v tm l hin hu gia nam v n gii. iu ny chng t ng li ca c Pht rt thc t do s quan st ca Ngi. Li khuyn ca Ngi, a ra i lc trong nh sng ca s quan st ca Ngi rt thc tin. Nhiu trng hp ny c miu t r rng trong cc Kinh Anguttara Nikaya v Samyutta Nikaya. c ghi nhn rng bn phn ngi n ng l tm kim kin thc khng bao gi chm dt. Ngi n ng phi ci tin v n nh k nng v ti th cng ngh v chuyn cn

vo cng vic ca mnh. Ngi y cng phi c kh nng tm ra nhng phng tin duy tr v gi vng gia nh. Mt khc, bn phn ca ph n l coi sc nh ca v chng. Kinh Anguttara Nikaya cha ng li khuyn rt c gi tr cho nhng ngi con gi trc khi i ly chng. Nhn thy trc nhng kh khn pht xut vi bn chng, c Pht a ra nhng li khuyn v mi mt i vi cha m chng, phc v cha m chng trong tnh thng yu nh chnh cha m mnh. Ngi v cng phi trn trng v knh n thn quyn v b bn bn chng nh vy bu khng kh thun tho v hnh phc s c to nn trong gia nh khi mi v nh chng. H cng c khuyn dy phi tm hiu bn tnh ngi chng, xc nh hot ng, tnh nt, tm tnh ca chng, v tr nn lun lun hu ch v cng tc khi mi v nh chng. H nn l php, t t v t trong s giao t vi ngi lm. Ngi v phi dnh dm tin kim c ca ngi chng v phi bit s chi tiu trong gia nh cn c tnh ton v duy tr. l li khuyn c gi tr v tn ca c Pht. c Pht cm nhn an lc v ha hi trong gia nh mt mc rng ln l do ngi n b. Ngi cho Ph n li khuyn v vai tr trong i sng la i rt chnh xc v thc tin. Ngi lit k mt s cc c tnh tt hng ngy m ngi ph n nn lm hay khng nn lm. Vo nhiu dp, c Pht khuyn ngi v: * Khng nn nui t tng ti li i vi chng; * Khng nn c c, th bo hay ln t chng; * Khng nn phung ph m nn tn tin sng trong phm vi li tc kim c; * Nn canh chng v gn gi ti sn v ca ci do ngi chng vt v kim c; * Lun lun c hnh v trong sch trong tm v hnh ng; * Phi trung thnh v khng nui t tng hay hnh ng ngoi tnh no; * Phi nn cn trng v li ni v l php trong hnh ng; * Phi nn t t, cn c v sing nng; * Phi nn quan tm v t bi vi chng v thi i x vi chng phi nh ngi m thng yu v bo v a con trai ca mnh; * Phi nn nhn nhn v l ; * Phi nn trm tnh, bnh tnh v hiu bit - phc v khng nhng nh mt ngi v m cng nh ngi bn v ngi c vn cho chng khi cn thit. Trong thi c Pht ti th, cc o s cc tn gio khc cng ni v bn phn v ngha v ca ngi v i vi ngi chng. H nhn mnh n bn

phn c bit ca ngi ph n l phi sinh con cho ngi chng v phc v chng trung thnh, to hnh phc gia nh. iu ny cng tng t quan im ca o Khng. Tuy nhin, bn phn ca ngi v i vi chng t ra bi tiu chun k lut ca c Khng T li khng nhn mnh n bn phn v ngha v ca chng i vi v. Li dy ca c Pht khng thin v v pha ngi chng. Trong Kinh Sigalovada, c Pht ni r rng c bn phn ca ngi chng i vi v v ngc li. V phn ngi chng, ngi chng phi trung thnh, lch s v khng khinh mit. Bn phn ngi chng l trao quyn cho ngi v; v thnh thong cung cp trang sc cho v. Cho nn, chng ta chng kin thi v t biu l bi c Pht i vi c nam ln n gii. c Pht cng ch r nhng iu cn tr v bt li m ngi n b phi chu. Chng hn nh gian nan v kh cc lc phi xa nh vo ngy ci v nh chng v ni thng au phi t mnh gnh chu thch nghi vi mi trng mi y kh khn v tr ngi. Thm vo l ci au n v au tm sinh l m ngi n b phi chu ng trong lc kinh k, mang thai v sanh n. Tt c nhng iu ny tuy l nhng hin tng t nhin ch miu t nhng d bit bt li v hon cnh xy ra gia ngi n ng v ngi n b. Li dy ca c Pht v bn cht thc s ca cuc sng v ci cht - v nghip v v nhng no lun hi- thay i thi i vi ph n trong thi k . iu ny cng c bit nh vy i vi s quan trng ln lao gn vi vic sanh con trai. Pht Gio khng bao gi ng quan im vi quan im B La Mn l con trai cn thit cho ngi cha ln thin ng. c Pht dy theo Nghip Lut, ta phi chu trch nhim v hnh ng v hu qu ca chnh ta. Hnh phc ca cha hay ng khng ty thuc vo hnh ng ca ngi con hay ngi chu. Mi c nhn phi chu trch nhim v hnh ng ca chnh c nhn y. Cho nn khng c nguyn nhn no cho ngi n b lp gia nh phi lo u ch v khng sinh c con trai thi hnh nhng nghi l cho t tin. iu ny cng c ngha con gi cng tt nh con trai. C th rng trong thi k u Pht Gio, con gi khng ly chng, khng b ngc i. Ngi con gi c th nh sn sc y cha m, cc anh em ch em cn nh hn mnh. Ngi con gi c quyn s hu ti sn to ln.

c Pht khng gn s quan trng vo vic sinh con trai. Trong mt dp Hong Kosola ang cng vi c Pht, th c tin bo mt a con gi ca Hong c sinh ra. Mong mi mt con trai, Hong khng vui. Nhn bit nh vy, c Pht ca ngi ph n, nu cao nhng c hnh ca ngi ph n nh sau: "Mt s ph n thc ra cn tt hn nam nhn. Hy nui dng b gi, hi v cha cng . C nhng ph n khn ngoan, c hnh, c ht sc knh n l b m v, l nhng ngi trong trng. T nhng ngi cao thng nh th sanh a con trai dng cm, mt cha t c vng quc, s cai tr c nc ca vua." c Pht m ca cho ph n tham gia vo lnh vc tn gio cho h c nhp vo on th T Kheo Ni, on Th Ni Gii. Vic ny m rng nhng con ng thnh thangca vn ha, x hi v nhng c hi v i sng cng cng cho ph n. N cng dn n cng nhn hon ton tm quan trng ca ph n trong x hi, v lm nh vy nng cao a v ca ngi ph n. Mc d c mt vi bnh lun chm bim c cp trong Tam Tng Kinh in v nhng mu chc v cch i x ca ph n, nhng c Pht cng c ghi trong Kinh Samyutta Nikaya nhiu nt c bit chuc li ca h. c bit rng trong mt s hon cnh, ph n c coi nh khn ngoan v sng sut hn nam gii, v ph n cng c coi nh c kh nng chng c hay t thnh qu sau khi tin bc vo Bt Chnh ao cao qu. Mc d mt s khng va , qua s quan st k lng, chng ta thy nhng g c Pht ni v ph n vn c gi tr ngy nay. Vy nn, trong vic bc l bn cht ca ph n - nh khi c Pht ni n trng hp Hong Kosala sinh con gi thay v con trai - c Pht khng ch nhm vo nhc im m cn vo tim lc ca ph n. c Pht cho thy r rng ph n c kh nng hiu bit gio l ca Ngi v c th tu tp gio l ny t tinh thn mc no . iu ny cho thy r rng do li khuyn ca c Pht cho nhiu ph n vo nhiu dp v hon cnh khc nhau. c Pht dy bi hc v thng cho Khema, ngi p kiu k t c. Khema l v ca Vua Bnh Sa Vng. Lc u b ny khng chu n gp c Pht v b ny nghe thy c Pht thng nhc n sc p bn ngoi bng li l coi thng. Mt hm, b ta gh thm tu vin ch vng cnh. Dn d, B b li cun ti ging ng ni c Pht ang thuyt php. c Pht dng thn thng bit c t tng ca B v to o nh mt ngi mnh ph ngi trc b. Khema ang ngm ngha sc p

ca mnh ph ny th c Pht bin ngi n b ny ang p thnh ngi trung nin ri thnh ngi gi, v cui cng t xung t rng gy, tc bc, v da nhn. S thay i ny khin Hong Hu Khema nhn thc c ci ph phim ca sc p bn ngoi v cm nhn thy ci ph du ca cuc i. B suy ngh: "Mt thn hnh nh vy m tr thnh tn t nh vy sao? Th thn hnh ca ta cng s nh vy ?" Nhn thc c hu qu nh vy, Hong Hu Khema c thnh qu A La Hn, v vi s ng ca Bnh Sa Vng, B gia nhp Ni on T Kheo Ni. Vi cc ph n qu xc ng v au bun v s mt ngi thn yu, c Pht ni v s khng trnh khi ci cht nh din t trong T Diu Cao Qu. Ngi cng trch dn nhiu ng ngn nhn mnh v im ny. Cho nn, vi Visakha, mt mnh ph a su a cm c mt a chu cht, c Pht ni nh sau: "T thng yu sinh su kh, T thng yu sinh s hi, Vi ngi khng cn luyn i, Th khng cn su kh, t s hi" S thit lp on T Kheo Ni -- Ni on -- vo nm hong php th nm ca c Pht, dn ng hon ton t do tn gio cho ph n. S thnh cng vi nhiu ch ni xut sc rt ly lng trong vic nghin cu v tu tp Gio Php. ng v mt th gii, Pht Gio vn cao. Bi thnh ca v Ch Em (Therigatha) gm c 77 bi th tc gi l cc Ni l nim t ho ca nn vn ha Pht Gio. Cc ni khng b gii hn bi c Pht trong vic dy v thuyt ging Gio Php. T Kheo Ni on sn sinh mt s cc nh dn gii Gio Php v thuyt php ly lng nh Sukha, Patacara, Khema, Dhammadinna, v Maha Pajapati (ngi m nui dng Thi T Tt t a). Theo Pht Gio, con trai khng phi l cn thit ngi cha c ln thin ng, con gi cng tt nh con trai, nu c t do sng mt cuc i c lp. Cho ph n c tch cc chia s hot ng vo i sng tn gio, c Pht gip nng cao a v ph n trong i sng th tc. Tuy nhin cho php ph n vo i sng tn gio qu l qu tin b trong thi y. V l bn cht ca s ci tin qu tin b i vi s suy ngh ca thi i y, ngi dn khng th t thch nghi nn gy ra thoi tro. Cho nn T Kheo Ni on ch duy tr c mt thi gian ngn v h khng lm

ch c tnh hnh. Nhng ngi B La Mn vi u tin ca h trong h thng ng cp x hi b e da cng l mt yu t khc lm suy yu Ni on. Nhng ngi B La Mn ny tuyn truyn chng i "thi mi" cho ph n t do tn gio. Ti Sri Lanka, Ni on pht trin cho n nm 1017 Ty Lch i Hong Mahinda IV. Sau Ni on tan r v khng cn ti lp c. Nhng Ni on c gii thiu vo Trung Hoa bi nhng Ni Sinhalese, v vn cn tn ti cho n ngy nay cng ging nh Nht Bn. Tuy nhin theo truyn thng i Tha, ni gii ch ng mt v tr ph thuc khng th bng cc tng c. ---o0o--Tin Ti Bnh ng v T Do S tin ti thi i tin tin ca th k th 19 v 20 khc xa thi c Pht. Gii phng ph n, tm t do v bnh ng t c bc tin di, c bit Ty Phng. Vic ny do kt qu nhng xu hng v t tng hin i, v gio dc tin tin cho ph n tt c a v hc hnh cao cp. Susan B. Anthony, ngi Hoa K tin phong trong vic tranh u bnh ng cho ph n t nm 1848, hn 148 nm qua. T , cc phong tro v tranh u vi mc tiu rng ln hn, tin ln vi nhiu ph n tin phong v nhiu t chc ph n. Nhng ph n ny tin tng l phi n c mt vai tr trong tnh on kt i quc vi phi nam gp phn xy dng mt th gii tt p hn qua mt x hi v mt quc gia tt p hn. T nm 1848, c nhng phong tro bnh dn c t chc i hi gio dc bnh ng, quyn chnh tr bnh ng, v kinh t bnh ng cho phi n. phng Ty, a v ph n c nng cao bi nhng hon cnh pht sanh bi cuc cch mng cng nghip, phong tro nhn o, v phong tro ph n i bnh ng. Nhng, ti Chu v nhng nc khc, cng nghip km pht trin, nhng s thay i c em n do nhng nh ci t c ngun gc tn gio. Trong nm, su chc nm qua, c mt s gia tng u u s ph n tham gia vo kinh t, x hi cng nh i sng chnh tr ti cc nc ca h. S thnh cng nh vy t c bi phi n mi y trong cc lnh vc- khoa hc x hi, kinh doanh, kinh t v c trong lnh vc chnh tr - c m t nh phi thng. Ma mai thay, tuy mt s ph n tin ti tt cng trn v

i chnh tr nh gi chc th tng ti nc ca h, nhng ti mt s nc khc, nhng ph n ng thi li cha c quyn cng dn - quyn bu c! Mc d, hu ht cc nc by gi p dng thi cng bng hn, v to nhng c hi v gio dc v ngh nghip cho ph n, kinh nghim khng va v s k th m h a ln vi nhau cng vi s ganh ua v s hi vn l thi ph bin ngy nay Thc ra nu ni l mt s hnh thc k th vn cn tn ti i vi phi n l ni khng ng s tht. Hnh ng quc t nng cao a v ph n bt u bng mt phng thc nh b vi Hi Quc Lin nay gii tn sau Th Chin Th Nht. Sau ny Hin Chng Lin Hip Quc i xa hn na qui nh nguyn tc bnh ng v t do cho tt c ph n. Mt y Ban v th ch ph n, mt c quan ca Lin Hip Quc iu tra vn k th gii tnh v bn ci v nhng cu hi lin quan n quyn chnh tr ca ph n; bnh dng v lng bng cng nh bnh ng v vic lm, a v ph n trong lut tp tc, quc tch ph n khi ly chng; c hi gio dc v kinh t cho ph n; gip k thut v s tham gia ca ph n. Tuy nhiu vic c hon tt qua cc phong tro ph n i quyn bu c, nhng t chc ph n quc t u tranh cho s tham gia rng ri hn ca ph n vo cc lnh vc x hi, kinh t, v chnh tr, nhng vn thc s t do vn cha gii quyt c. T Do Trong Ngh Pht Gio T do thc s phi l t do hon ton thot khi mi hnh thc ca rng buc. N ch c th t c do s pht trin tinh thn ng cch v thanh tnh tm ca chnh mnh - ty sch tt c nhng du vt ca tham sn si. Khng c bn lun cng khai, biu tnh hay hin chng quc t c th mang li t do hon ton. Nhng vic ny ch c th t c do chuyn cn ca chnh mnh v s ch vo vic tu tp thng xuyn v thin nh c Pht dy. c Pht, trong khi xc tin nguyn nhn v ph n, c coi nh ngi u tin gii phng ph n, v l ngi vn ng cho li sng dn ch. Chnh trong Gio Php Pht Gio, ph n khng b khinh mit v h phm gi m a v cn c nng ln nh phi nam trong phng din tinh thn c gng t tr tu v gii thot. ---o0o---

25 - TN GIO C TH MANG LI HA BNH KHNG? Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda D Bit Trong S Gii Thch Tn Gio v Ha Bnh l hai t c th nh ngha v gii thch bi nhiu ngi khc nhau, ty theo quan nim tn gio v mc hiu bit khc nhau. Cc nh hc gi v trit gia nhn vo tn gio theo nhiu ng li. Mt s nh ngha trong mt ngha ht sc hp v gii hn trong khi nhng ngi khc a ra mt ci nhn tng qut rng ri hn. T in Oxford nh ngha tn gio nh mt h thng tn ngng v th cng, con ngi cng nhn mt Thng c nhn c quyn bt phi vng li, v kt qu ca s cng nhn ny lin quan n hnh kim con ngi. Thomas Paine, mt trit gia ngi Anh ni: "Th gii l qu hng ca ti. Nhn loi l anh em ti, v lm iu lnh l tn gio ca ti". Mt thi nh vy i vi tn gio v th gii rt thit yu mang li ha bnh, ha hp cho th gii m ta sng. H.G. Wells ni: "Tn gio l phn ch yu trong nn gio dc ca chng ta, n quyt nh hnh kim tinh thn ca chng ta". Vi trit gia ngi c ni ting Emmanuel Kant, "Tn Gio l s cng nhn nhng nguyn tc lun l nh lut khng c vi phm". Mt khc Karl Marx li nhn tn gio nh "thuc phin ca con ngi" - cho con ngi xa ri thc t, hy vng o tng v hnh phc trong i sng sau khi cht n b cho nhng ti li thc s ca cuc sng hin ti. Vi Engels, "Tn Gio khng l g c m l phn nh qui d v nhng lc bn ngoi kim sot i sng trong tm con ngi lc s khai". ---o0o--Mc Tiu L Mt D s khc bit v gii thch ra sao i na th tt c cc tn gio u nht tr ng l ha bnh l mt iu thit yu tuyt i v tn gio ng mt vai

tr sng cn trong vic pht trin ha bnh ca c nhn, gia nh, x hi, quc gia v th gii. ---o0o--S Cn Thit Gio Dc V Tn Gio V th gii chuyn cng ngy cng su vo mt thi i ca ri lon vi nhng v kh cng tinh vi v nguy him hn, cng vi tai ng v tinh thn thoi ha, s cn thit gio dc tn gio ngy nay ln lao hn bao gi ht. Lo u v bn khon sinh ra t s bt trc v tng lai cng lm tng thm p lc v cng thng vo tm con ngi. Nhng th ny ch c th khc phc c vi s hiu bit chnh ng bn cht ca tm - mt mn hc b tch khi h thng gio dc c nh hng hc thut v vt cht cung cp bi cc trng hc v cc tam t chc ngy nay. Tn gio lc no cng l ci cha kha duy tr an lc ca tm v cung cp nim an i tinh thn trong lc nguy cp nh trong lc ri lon, hay trong thi gian b k ch xm chim v nhng xo trn khc. Con ngi cn tn gio nh ch th neo khi tu cp bn. Tm con ngi lun lun thay i v xao ng nn cn c mt s hnh thc tr gip cho tm vng vng kin nh c th to cc quyt nh hu theo ui l tng ca mnh trong cuc sng. Vi s chp nhn mt s gio l ca tn gio, ta rng buc tm ta vo cc gio l y gip cho tm c th hng v con ng thng hn nu ta l mt nh t do t tng hay nh mt con si n c. Nh con tu b neo ni bn u c th chu ng gi to bo ln, ging nh tm rng buc vi nguyn tc tn gio, c th ng vng trc nhng cm d v nhng xo trn tm thn khc ca cuc i. Cho nn gio dc tn gio dng lm cho tm c vng vng; pht trin s thng bng tinh thn - trnh tt c nhng dng thc cc oan. N dn n s hiu bit bn cht thc s ca i sng, ci cht, v th gii - bn trong v bn ngoi. Rt cn thit cung cp s hiu bit su xa v tu gic vo bn cht ca nhng gi tr cao ca cuc sng - ni dung tinh thn v o c ca n - gip qut sch tn gio cung tn v thnh kin, dn ng cho s ha hp tn gio. ---o0o--Ngi C o L?

Mt ngi c th c cng nhn l c o l bi tnh nt tinh thn - t tng, li ni v hnh ng. Mt ngi t mnh thanh tnh ha vi t tng thin, li ni hnh vi lng ho l ngi c o l hon ton theo quan im Pht Gio. Rt kh khn coi mt ngi l o l nu ngi y ch i n ch th cng v ch cu li chnh mnh, cho gia nh mnh v khng lu g ti ngi khc c. Hnh ng ca ngi y thi hnh vi tm a hp hi v ng c ch k. Mt khc, c th c mt s ngi khng d cc l nghi tn gio m cng chng cu nguyn ni th phng, nhng li gi mt s nguyn tc tn gio bng cch sng mt cuc i an lc, bng cch khc phc nhc im ca mnh, v c lng thng cm, khoan dung v hiu bit i vi ngi khc. Nhng ngi nh vy c th c coi nh ngi c o l nhiu hn l ngi ni phn trn. L tng cho bt c mt ngi o l no l mt cuc sng n gin v khim tn, mt cuc i khng b vng mc bi bt c mc tiu vt cht no (v cc ng c v sau), v ngi y c th em ht nng lc vo s trau di tinh thn em li ch chnh mnh v cho ngi khc. ---o0o--Gi Tr Ca Tn Gio Ch tu tp b ngoi di danh ngha tn gio th khng th hiu c gi tr ca mt tn gio; vi mt ngi khng c gio dc v khng am tng c th ngi y tu tp mt s truyn thng v ngha v ngh rng iu l ng. Mun hiu r bn cht thc s ca bt c mt tn gio no, rt cn thit phi nghin cu gio l nguyn thy ca v khai sng ra tn gio y bng cch tm hiu t ngun gc cng su cng tt. Gi tr thc s ca tn gio c th c hiu trong phi cnh ng ca n, t nhng li dy hu l v ha hp a ra nhng ch phn thc tin lm sao sa cha mnh v c th gip cho mt ngi sng mt cuc i n gin, khim tn, lun l vi an lc v mn , ni y v ngay by gi. Biu din php l huyn b hay thn thng, ha hn thin ng cc lc sau khi cht v nhng s tu tp d oan ch "u c" tn gio m thi - kch thch tm i chng vi chuyn ly k, phn khch v nim tin m qung. Nhng th ny khng dn n loi b c trc tinh thn- m c l dn

ng cho s say m ln lao quyn uy trn tc, mun ni danh ni ting v khoi lc. Trong mt bi ging cho i chng, Swami Vivekananda ni: "KInh nghim l ngun gc duy nht ca kin thc. Cng cng phng php iu tra nghin cu m ta p dng cho khoa hc v kin thc bn ngoi nn c p dng vo tn gio. Nu tn gio b hy dit bi s iu tra nh th c ngha tn gio khng l g c, m l mt m su tp v ch v khng gi tr nhng nim tin d oan, cng bin mt i sm cng tt. Ti sao tn gio cho rng tn gio khng b rng buc phi tun theo lp trng suy lun m chng ai bit...Tt hn nhn loi nn tr nn v thn bng con ng i theo suy lun hn l m qung tin vo hai trm triu thn thnh theo uy quyn ca bt c ai..." Trong khi trnh ci cc oan ca nim tin m qung v ci hoi nghi tri thc, ngi tm o phi tm Chn L bng suy lun v tr tu. ---o0o--Phng Php Hu L Gii Thiu Tn Gio Thi i ca thuyt huyn b v thn b nhanh nhng li cho con ng ca kin thc khoa hc v iu tra. Mc d nhng phng php gi tng c xa phc v mc ch loi b mt s s hi v bt an v ci khng bit trong tm ca ngi xa ti nhiu ni trn th gii, phng php ny khng cn p dng c vi tm ngi hin i. Nhc n s cn thit cho mt vin cnh hp l hn, c Th Tng n , Shri Jawarharlal Nehru ni rng ta nn trnh ba vn chnh khi gii thiu tn gio. l: Kinh Thnh, tng Thng v th gii k tip. Ngi nhn mnh nu ai gii thiu tn gio m dng bt c mt trong ba iu ny s lm ngi dn c khuynh hng tin vo iu - chp nhn tn gio m khng s dng kh nng suy lun ca chnh mnh. Li khuyn ngi dn tm s thc do kin thc v kinh nguyn vi tm hon ton t do ca chnh mnh. iu ny thc l mt phng php l tng gii thiu tn gio; trnh khi nhiu loi thnh kin v tn gio, nim tin m qung v thiu hiu bit.

Nehru cng ghi rng ta khng nn chp nhn mi th vit trong bt c kinh thnh no di danh ngha tn gio. Ngi cho rng nguyn tc chnh ca tn gio l: "lm tt c tt v lm xu gt xu". Tn thn cch gii quyt hu l ca Pht Gio, trong cun "S Khm Ph ca n ", Nehru vit: "c Pht can m vch ra s bt toi nguyn ca tn gio bnh dn, d oan, l nghi v th on ca cc thy tu. Ngi khng ch trng n vin cnh siu hnh v thn hc, php l, khi huyn, v nhng th siu nhin. Li ku gi ca Ngi l l phi, hp l, v kinh nghim.; s nhn mnh ca Ngi v o c v phng php ca Ngi l mt phng php l gii tm l, khoa tm l khng c linh hn. Ton b cch gii quyt vn ca Ngi ging nh lung gi mt thi t ni xung sau ci khng kh trc ca nhng c on tru tng". Ngi tip tc ni c Pht dy iu v i hn tt c hc thuyt v gio iu v thng ip bt dit ca Ngi lm xc ng nhn loi qua nhiu thi i. C l khng bao gi trong lch s qu kh thng ip ha bnh ca Ngi li cn thit cho nhn loi ang au kh v lm lc nh ngy nay. Albert Einstein, trong khi cp v tn gio ca tng lai, ni: "Tn gio ny phi vt qua mt Thng ring t, trnh gio iu v thn hc. Bao trm c v thin nhin ln tinh thn, tn gio ny phi cn c vo nim o gio pht sinh t nhng thc nghim ca mi vt, t nhin v tinh thn nh mt s thun nht y ngha. Pht Gio p ng c cc iu . Cch gii quyt ca c Pht l c nht v nh trong bin nin s tn gio. Ngi khuyn cc tn khng nn chp nhn Gio Php v sng knh m ch chp nhn sau khi iu tra nghin cu. c Pht khuyn nhiu ngi ng nn vi vng chp nhn gio l ca Ngi m hy suy ngh cn thn xem gio l ca Ngi c thc thc tin vi h khng. Nu h hon ton tin tng phng php ca Ngi, th Ngi mi chp nhn h l nhng tn . Ngay c n khi tr thnh tn ca Ngi, Ngi cng khng ngn cm h h tr nhng o s c ca h. iu ny cho thy Ngi cho tn khong rng t do, khng cht n np mt ghen t no i vi cc tn gio khc. N cng lm sng t thi ha hp ca Ngi i vi cc tn gio khc. T.H. Huxley ghi nhn "Pht Gio trong s thanh tnh nguyn thy khng bit g n nhng li nguyn phc tng v khng bao gi tm s gip ca cnh tay th tc, tuy truyn b trn qu na th gii c vi mt s nhanh

chng tuyt vi v vn ng vng d vi nn mng c i cht pha trn nhng d oan bt buc, nhng tn iu ln t mt phn s ln nhn loi". Theo nhn xt ca Alexander Cunningham, mt nh kho c, "Pht T truyn b o ca h ting ni y tnh thuyt phc, nhiu o khc truyn o bng li gum tn nhn. Con ng m mu ca cc o khc sng rc ln bi ngn la khng khip ca nhng th b thiu ri, s tin b ha bnh ca Pht Gio c sng ln bi nhng b mt hoan h ca nhng ngi au trong bnh vin cc tu vin, bi nhng n ci sung sng ca nhng khch du hnh ngng chn ngh ti nhng qun tr dc ng". Vi c J.T. Sunderland, "Pht Gio dy cc tn nhiu v ha bnh rt hu hiu trong sut lch s ca tn gio ny hn bt c tn ngng v i no m th gii bit n. Dn chng c tm tr cao hn v mt tinh thn, khng ging nh nh duy vt hin nay, h t tm tnh, phng s tnh thng v ha bnh trn danh ting, ca ci, u th v chin tranh, v Pht Gio pht trin rc r vo thi gian ny v Pht Gio l tn gio duy nht khng c mu v bo lc". ---o0o--Tm Gng: Vua A Dc S kin c ghi nhn Asoka (Vua A Dc) ht sc tch cc tn ty cho hnh phc thn dn ca Ngi. Vi mc ch ny, ng o cc ging nc ung, trng cy c bng mt, xy ng x, cng vin, cc vn trng dc tho, v cc bnh vin cho ngi v sc vt. thm nhun tinh thn chnh ng vo cc thn dn m ng yu du nh con ci, ng xy dng cc tr khp trong vng quc, trn cc tr ny c khc thng dip cao qu v cuc sng chnh ng (Chnh mng). Nhng i thn v nhng y vin c ch nh hng dn v gim st s tu dng tinh thn. i Hi Kit Tp Ln Th Ba cng do ng triu tp. Nhng s gi do ng gi i trn khp lnh th xa gn gip trong vic giao tip vn ha du nhp trong lnh vc ha bnh v quan h quc t. Hot ng ca Vua A Dc khng cn g nghi ng chng t ng l mt in hnh nhit thnh ca mt i sng tch cc cho cc hnh vi thin. "S c gng em hnh phc chung v gi tc thi cc s thn thng mi l mt s trong nhng nguyn tc ch o chnh ca ng. Thm nhun thc thc t v nng ng ni bt, Vua A Dc biu l trong cuc i ca ng tinh thn Pht Gio cao , hnh hot ng theo tinh thn thc s ca 'Bahujana

Hitaya, Bahujana Sukhaya"- v phc li cho nhiu ngi, v hnh phc cho nhiu ngi - mt l tng m chnh c Pht dy cho su mi thnh chng t u tin ca Ngi tr thnh nhm truyn gio u tin trong lch s nhn loi. Cm hng t s v i ca Vua A Dc, H.G. Wells, trong cun "i Cng Lch S", tuyn b gia hng ngn tn tui cc vua cha y trn cc ct lch s vi oai nghi, thanh lch, thanh thn, cao k lng ly v nhng c tnh tng t nh vy, tn tui ca Vua A Dc sng chi, chi sng mt mnh, nh mt v tinh t". Vi tt c cm hng t Vua A Dc cho ta, ta phi c gng vn ln qua khi ci ti tm ang bao trm th gii ngy nay. ---o0o--Tn Gio v Ch Ngha Duy Vt Nhiu my en bao ph - nhiu s ri lon v nhng kh khn ton cu - c th c truy nguyn do s suy thoi ca tn gio v s ni ln ch ngha duy vt. Lch s loi ngi cho thy bit bao quc gia suy i va nhiu nn vn minh tn li vi s tan r ca tn gio nh th no. S gia, Edwward Gibbons "Trong cun Lch s Thng Trm ca Quc La M" chng minh s v tn gio thnh v s dng thc l mt trong nhng nguyn nhn gp phn vo s suy thoi v tan r ca Quc La M. Vic xy ra cho La M, ri y cng c th xy ra cho nhng nn vn minh hin i ca chng ta. Nhn thc s nguy him xy ra trc mt, con ngi ngy nay phi c thc lm vic trong s hp tc kim sot v trnh nhng nguyn nhn c th a s thng hoa n s suy thoi v tan v tn gio. Trong khi nhng s bt ha tn gio do s cnh tranh khng lnh mnh li ko tn i o, nn cung tn v "thnh chin" tip tc lm hi vin cnh ha bnh nh tn gio, gio iu v nim tin d oan ph v gi tr ca tn gio di nh sng ca kin thc v cc iu tra nghin cu khoa hc ngy cng tng trng. Nhng iu ny ng nhin dn n vic ni ln ca ch ngha duy vt- ang mang s si mn lun l to ln cho x hi loi ngi.

---o0o--Tin B Vt Cht S say m in cung theo ui lc th trn tc, uy quyn v ca ci dn n tt c nhng dng lun l suy i, k th v thnh kin, thm ch n mc chnh l nguyn nhn gy ra hy dit hng lot nhn loi. Mt s c gi l gii tr hin i trnh din khu gi th tnh v cm xc nhc dc ca khn gi. Di nh hng ca nhng s u c nh vy, khn gi i khi khng kim ch ni gic quan, ni dc vng lm nhng iu tri ngc vi c suy xt tt p ca mnh, vi phm s yn bnh v hnh phc ca ngi v ti tha mn ham m khoi lc. H mt i ng li suy ngh hu l bnh thng, v khng chu nghe ngi khc d h nhn thc rng nhng vic ny s ph hoi i sng ca h v ca ngi khc. Con ngi tham m qu mc vo tha mn ham m khoi lc to thnh mt x hi bnh hon v v vng dn n v lun, v o c, hnh ng ti li l iu nhc cho tinh thn v nhn phm ca con ngi. S say m uy quyn trn tc dn cc quc gia n nhng cuc chy ua v trang. S pht minh v kh git ngi c th tiu dit th gii trong mt giy c thi hnh bng cch tiu pha ngn qu dnh cho ngi i v ngho kh . Chin tranh c coi nh mt xu hng hin i khng th trnh c v mt li cuc sng, tr gi bng sinh mnh qu gi ca hng triu ngi. Nhng cng cuc tm ti xy dng v nhng k hoch d tr nng cao nhn loi ch c hoc coi nh quan trng th yu hay b loi i thay th bng li lc vt cht trc mt. Tr tu truyn tha bi cc gio ch vi tinh thn gic ng chng c ai lng nghe. Nh?ng li khuyn ca cc v ny: sng ha bnh v duy tr tiu chun o c p dng tng qut trn v tr, khng cn c bit n. ---o0o--(Hy Rt Kinh Nghim) Ci V Vn Ca Nero khi La M ang B Chy Nhng quc gia kinh t pht trin n im khng cn thm nhp hn c na di danh ngha tin b vt cht ang phi i din vi nhng kh khn

to ln v nhim mi sinh, khng hong nng lng, tht nghip, lm pht, lun l suy i, v nhng kh khn x hi nh lm dng ma ty, xo trn tm thn nghim trng, ly d, t t, v nhiu dng thc ca bnh tt. Mc d nhng s vic thm thng in cung ny xy ra, vn cn c nhng ci gi l quc gia ang pht trin trn th gii c gng tranh ua vi thin hnh vn trng dng thc pht trin kinh t - bt chc nhiu hn na vn ha vt cht hy vng bin nh ca v x s ca h thnh thin ng vt cht. Ging nh Nero v vn (khng lm g) khi La M ang b chy, nhng ngi nh th tht bi khng bit hc hi t nhng lm ln ca ngi khc. ---o0o--Tnh Trng Nhm Ln ng Kinh Ngc Cng tham gia vo cuc chy ua t lc th nhc dc, uy quyn, danh ting, v 'vinh quang' - li cng gp phi ri tr v xo trn, li cng ng gp vo nhng mu thun; l th gii ngy nay. Mt mt, con ngi s hi chin tranh, mt khc h li dc ton lc sa son chin tranh! H ni nhiu v ha bnh nhng li gieo rc ngho i! Tuy th gii cng ngy cng ng ln mi ngy, con ngi li cm thy cng c n! Cng c nhiu gi rnh ri, li cng bt an by nhiu! Mc d c trang b vi loi kin thc c an ton trn cung trng, nhng khng bit lm sao sng an ton trn tri t! l nhng ri rm v mu thun ca con ngi hin i sng trong thi i khng gian ny. Tuy nhin nhng kh khn ny cha hn l hon ton mi l vi nhn loi. Xo trn pht sinh chng no th vt nh ca si m vn hin hu trong tm con ngi. Cng vi cc trc khc, si m lm con ngi m qung khng cn kh nng nhn thy v hiu bit bn cht thc s ca s vt hay thc t ch yu ca cuc i. ---o0o--Cuc Sng Khng Cn Bng S khng cn bng gia s pht trin vt cht v tinh thn l nguyn nhn ca s bi ri ln lao v nhng tnh trng kh x m th gii hin i phi ng u.

Ca ci khng thi khng th mang ha bnh v hnh phc cho con ngi. Dao ng v tht bi ang ch i tm khng cn bng. Khng tm c phng cch v phng tin tha mn chng li bin ng ca cuc i, con ngi tm n loi ma ty v c dc tm thi xoa du tht bi, khng xoa du ni h quay v t t hay b xo trn thn kinh. Nhng trng hp ghin ma ty cng ngy cng tng, r, c bc vn vn... l nhng triu chng ca cuc sng khng cn bng. Xu hng ru ng ta vo nhng tin nghi ca cuc sng hin i m khng c mt t tng cho tin b tinh thn lm con ngi hn m v bing nhc. Mun khc phc iu ny, ta cn phi c ngh lc, sc mnh, v kin nhn thuc v a ht ca nim tin n su trong tn gio. ---o0o--Ha Bnh Do Tn Gio S tng trng nhanh chng duy vt ch ngha v cuc sng khng cn bng che khut tim lc ha bnh qua tn gio. Tn gio th gii ngy nay pht trin thnh nhng c cu t chc ln, v nhng gio l nguyn thy ca cc nh khai sng nh hng rt t n cc tn trong cc c tnh nh n gin, kim ch, chn tht, v v tha. Mun nhn thc c gi tr thc s ca tn gio, mt s hiu bit tng tn v nhng thng ip nguyn thy ca v khai sng rt cn thit. Cc gi tr ao c v lun l n gin c mt tim lc ln lao cho ha bnh. S tu tp kim ch t tng mang ha bnh v ha hp cho c nhn v s kim ch li ni v hnh ng ca thn em ha bnh cho ngi khc. Do ba lung t tng, li ni v hnh ng ca thn ny m tt c ti li hay nhng hnh ng bt thin c thc thi. Chng l nhng " cnh ca" ca th gii bn trong - ni nhng mu thun bt u. Nu th gii ny c canh chng cn trng, chin tranh v xung t ng nhin b ngn chn. "Bit Mnh" qua tn gio l nguyn tc hng dn n ha bnh n vng quc ca thin ng. Nu ngi ta c th theo nguyn tc tn gio chn chnh lin quan n kim ch v thc thi bn phn v ngha v i vi mi ngi trong x hi, ha bnh v ha hp t nhin s theo sau.

Li khuyn n gin ca c Pht cho cc tn trong Kinh Sigalovada (Thi Ca La Vit), phc ha bn phn v ngha v gia cha m v con ci, thy v tr, chng v v, bn b v bn b, ch v ngi lm, v cc o s v t, bao trm ton b bn phn trong gia nh cng nh ngoi x hi ca mt c s. Bnh lun v Kinh ny, B Rys Davis ni: "Hc thuyt v tnh thng v thin ch gia ngi vi ngi ca c Pht c thit lp trong o c gia nh cng nh x hi vi nhiu chi tit ton din hn bt c ni no khc. V thc ra ngay by gi chng ta c th ni v Gii Lut hay tiu chun k lut y nh th ny: Tht cn bn lm sao cc li ch m con ngi c th c c nh gii lut ny, tht ln mnh v ln lao lm sao ci tr tu hnh dung ra cc gii lut ny, n mc cc li thuy?t ging y ngy nay vn ti ri v thc tin cng nh vn cn nguyn gi tr thc tin nhu thu cc li y c ni ti Rajagaha (Thnh Vng X). " Sung sng thay l dn lng hay nhm ngi bn b sng Hng ni m ngi dn y tnh lng ho v thng cm, tinh thn cao thng ca cng bng c ht th qua nhng li dy mc mc v n gin. C th ni rng: "C th khng km phn hnh phc nh dn lng hay gia nh trn b sng Thames ngy nay bi h c th nghe nhng li ny". Thay v lm tn gio thnh li sng, tn gio c pht trin thnh loi bit ng trit l v tr thnh mt mn hc cho s tp luyn tri thc v tranh lun. Tu tp d oan, qu thut v thuyt huyn b c gii thiu nhm em vinh quang v thng li cho mt tn gio ny hn tn gio kia. Tn gio c dng bo cha nhc im ca con ngi - v tham vng v quyn uy. Bng cch em cc gii php trn tc nh vy vo nh tn gio hu xc tin iu g di danh ngha tn gio, nhng nh o gio ngy nay phi hiu nhng iu y ch lm m i v qut sch ct li thc s ca tn gio v con ng tinh thn ca i sng, v gi tr tht s ca tn gio s cng tr nn ti tm cho hu th. ---o0o--Vn Cn May Mn Liu tn gio cn c th mang ha bnh cho nhn loi ngy nay khng, ng nhin l mt cu hi thch ng, nht l xt di nh sng ca nhng s pht trin mi y ti mt vi ni trn th gii ni m tn gio ng l c em vo chin trng.

Duy vt ch ngha, o c gi, v cung tn ch ngha gi dng di chiu bi tn gio l nhng thm ha to ln trong lch s nhn loi. Ti din nhng lm ln v thm ha trong qu kh, n thi im khi nhng hi ngh quc t v tn gio v ha bnh c triu tp v nhng li tuyn b cho ha bnh th gii, tnh huynh i ng, v ha hp tn gio ch l o c gi hon ton v l iu nhc cho x hi loi ngi. h tr cho nhng hnh ng v lng tm nh vy di danh ngha tn gio qu l chng li chun mc ng x v phm gi ca con ngi. Chin u ngoi chin trng c ha bnh l khng ng, mun c ha bnh phi c kh nng t chin thng ly mnh ch khng phi nh bi ngi. l iu phi nhn thc thu o nh mt im chnh yu ca v tha. Mc d mt s cc nh tn gio chn, v tham vng bc v quyn uy trn tc, chnh h t nhng vo chin tranh tn gio, iu ny khng tiu biu cho ton b lnh vc tn gio. Cho nn hy cho nhng ngi bit t duy, yu chung ha bnh ngy nay phn xt liu nhng thi ca nhng con bun chin tranh nh vy c th chng minh di danh ngha tn gio c khng, hay chin tranh v mu hon ton tch khi tn gio. Nu ngi ta thc s lu n tm kim v xy dng ha bnh v hnh phc cho chnh mnh cng nh cho nhng ngi khc, th cng cha mun - Sau cn ma tri li sng. Nguyn tc tn gio v gio l, rt ng cho con ngi trau di, c kh nng cm thy c v nhn thc c bi chnh con ngi vn hin hu. "M rng cho tt c l cnh ca dn ti gii thot hon ton". "Thng ngn ln, ngn qun ch cha th gi l thng; T thng mnh mi l chin cng oanh lit nht". - (c Pht - Kinh Php C - Cu 103). ---o0o--26 - NGUYN THY - I THA PHT GIO Ha Thng Tin S W. Rahula Hy cho chng ta bn lun v cu hi thng c hi bi nhiu ngi: S khc bit gia i Tha v Nguyn Thy Pht Gio nh th no? Mun nhn s vt theo ng ton cnh, chng ta hy quay v lch s Pht Gio v truy nguyn s hnh thnh v s pht trin ca i Tha v Nguyn Thy Pht Gio.

c Pht sanh vo th k Th 6 trc Cng Nguyn. Sau khi t gic ng vo nm 35 tui cho n khi Ngi Nhp Nit Bn vo nm 80 tui, Ngi thuyt gio v ging dy sut nhng nm thng . Chc chn Ngi l mt trong nhng ngi nhiu ngh lc nht cha tng thy: 45 nm trng Ngi ging dy ngy m, v ch ng khong 2 gi mt ngy. c Pht tip xc vi tt c mi hng ngi, vua v hong t, B La Mn, nng dn, k n xin, ngi hc thc ngi bnh thng. Gio l ca Ngi c thc hin theo kinh nghim, mc hiu bit v kh nng tinh thn ca ngi nghe Php. iu Ngi dy gi l Vicana hay li Pht dy. Khng c ci g gi l Nguyn Thy hay i Tha thi by gi. Sau khi thnh lp on Th Ch Tng v Ch Ni, c Pht t ra mt s lut l gi l Gii Lut hng dn cc on Th ny. Phn cn li gio l ca Ngi gi l Php gm c nhng bi ging, nhng bi thuyt php cho cc tng, cc ni v ngi c s. ---o0o--i Hi Kit Tp Ln Th Nht Sau khi c Pht nhp Nit Bn c ba thng, nhng t thn cn ca Ngi triu tp mt hi ngh ti Rajagaha (Thnh Vng X). Ngi Ma Ha Ca Dip, ngi c trng vng nht m cng l bc trng lo, l ch tch Hi Ngh. Hai nhn vt quan trng chuyn v hai lnh vc khc nhau - Php v Lut - u c mt. Mt ngi l Ngi Ananda (A Nan), ngi t thn cn nht (th gi) ca c Pht trong sut 25 nm. Thin ph vi mt tr nh xut sc, Ngi A Nan c th c li nhng g c Pht ni. Nhn vt kia l Ngi Upali (U B Li) nh c tt c nhng Gii Lut. Ch hai phn - Php v Lut c c li ti i Hi Ln Th Nht. Tuy khng c nhiu kin d bit v Php (khng ni n Vi Diu Php), c mt s tho lun v Lut. Trc khi c Pht nhp Nit Bn, Ngi c ni vi Ngi A Nan nu on Th Tng Gi mun tu chnh hay thay i mt s lut th yu, h c th lm c. Nhng vo lc , Ngi A Nan v qu lo lng v c Pht sp ra i nn khng hi nhng lut th yu y l g. V cc thnh vin trong Hi Ngh khng i n tha thun nhng lut no l lut th yu nn Ngi Ma Ha Ca Dip quyt nh khng c lut l no t ra bi c Pht c thay i, v cng khng lut l mi no c a ra. Khng c l do thc cht no c a ra. Tuy nhin Ngi Ma Ha Ca Dip c ni

mt cu: "Nu ta thay i lut, ngi ta s ni t ca c C m thay i lut l trc khi ngn la thiu Ngi cha tt". Ti Hi Ngh ny, Php c chia ra lm nhiu phn v mi phn c trao cho mt v trng lo cng vi t ca v y ghi nh. Php c truyn khu t thy n tr. Php thng c tng nim hng ngy bi mt nhm ngi thng c phi kim ln nhau bo m khng c s thiu st cng nh khng c g thm vo. Cc s gia u ng truyn thng truyn khu ng tin cy hn vn bn ca mt ngi vit li vi nm sau Hi ngh da theo tr nh ca mnh. ---o0o--i Hi Kit Tp Ln Th Hai Mt trm nm sau, i Hi Kit tp ln th hai bn lun v mt s gii lut. Khng cn thit phi thay i nhng gii lut ba thng sau khi c Pht nhp Nit Bn v l khng c g thay i nhiu v chnh tr, kinh t v x hi trong khong thi gian ngn ny. Nhng 100 nm sau, mt s cc thy tu nhn thy cn phi c s thay i vi mt s gii lut th yu. Nhng nh s chnh thng ni khng c g phi thay i trong khi nhng nh s khc khng khng xin thay i mt s gii lut. Cui cng, mt s nh s b i Hi v thnh lp Mahasanghika - i Chng B. D c gi l Mahasanghika, cng khng phi l Mahayana (i Tha). Trong i Hi Kit Tp ln th hai, ch c nhng vn lin quan n gii lut c em bn ci v khng c g tranh ci v Php nh c ghi nhn. ---o0o--i Hi Kit Tp Ln Th Ba Vo th k th ba trc Cng Nguyn, trong thi Hong A Dc, i Hi Kit Tp ln th ba c triu tp bn tho v nhng kin d bit gia nhng t-kheo ca nhiu phi khc nhau. Ti i Hi ny nhng d bit khng ch hn hp trong Gii Lut m cng lin quan ti Php na. Lc kt thc Hi Ngh, Ngi Moggaliputta Tissa, tng hp vo mt cun sch gi l Kathavatthu bc b nhng quan im v l thuyt d gio v sai lm ca mt s gio phi. Gio l c ph chun v chp thun bi i Hi c bit l Theravada (Nguyn Thy). Vi Diu Php c bao gm trong i Hi ny.

Sau i Hi Kit Tp ln th ba, ngi con Vua A Dc, Ngi Ha Thng Mahinda, mang Tam Tng Kinh in n Sri Lanka, cng vi nhng li bnh lun c c ti i Hi ny. Nhng kinh in c mang v Sri Lanka vn c gn gi cho ti ngy nay khng mt mt trang no. Nhng kinh in ny c vit bng ting Pali cn c vo ngn ng ca Magadhi (x Ma Kit ) l ngn ng ca c Pht. Khng c ci g gi l i Tha vo thi by gi. ---o0o--i Tha Xut Hin Gia th k th nht truc Cng Nguyn v th k th nht sau Cng Nguyn, hai cm t Mahayana (i Tha) v Hinayana (Tiu Tha) xut hin trong Kinh Diu Php Lin Hoa hay Kinh Php Hoa. Vo khong th k th hai sau Cng Nguyn, Mahayana (i Tha) c nh ngha r rng . Ngi Long Th trin khai trit hc tnh "Khng" ca i Tha v chng minh tt c mi th u l "Khng" trong mt b lun ngn gi l Madhyamika-Karika (Trung Qun Lun). Vo khong th k th t, Ngi V Trc v Th Thn vit nhiu tc phm v i Tha. Sau th k th nht sau Cng Nguyn, nhng nh Pht Gio i Tha, gi vng lp trng r rng ny, v ri cm t i Tha v Tiu Tha c ni n. Chng ta khng nn ln ln Hinayana (Tiu Tha) vi Theravada (Nguyn Thy) v nhng t ng ny khng ng ngha. Theravada (Nguyn Thy) Pht Gio nhp vo Sri Lanka vo th k th ba trc Ty Nguyn lc khng c i Tha g c. Phi Tiu Tha pht trin ti n c mt b phn c lp vi dng thc Pht Gio ti Sri Lanka. Ngy nay khng c phi Tiu Tha hin hu ti ni u trn th gii na. Cho nn, vo nm 1950 i Hi Pht Gio Thn Hu Th Gii khai mc ti Colombo, ng nht tr quyt nh b hn t ng Hinayana (Tiu Tha) khi ni n Pht Gio hin hu ti Sri Lanka, Thi Lan, Min in, Cao Min, Lo vn vn... Trn y l s lc lch s Nguyn Thy, i Tha v Tiu Tha. ---o0o--i Tha v Nguyn Thy By gi, s khc bit gia i Tha v Nguyn Thy nh th no?

Ti nghin cu nhiu nm i Tha v cng nghin cu bao nhiu ti li cng thy kh c khc bit gia i Tha v Nguyn Thy khi nhn vo gio l cn bn. * C hai u cng nhn c Pht Thch Ca l Bc o S. * T Diu u ng nh vy vi c hai trng phi. * Bt Chnh o cng y nh nhau hai trng phi. * L Duyn Sinh hay L Duyn Khi cng y nh nhau ti hai trng phi. * C hai u bc b kin v mt ng ti thng sng to v thng tr th gii ny. * C hai u cng nhn V thng, Kh, V Ng, v Gii, nh, v Hu nh nhau khng c g khc bit. Trn y l nhng gio l quan trng nht ca c Pht v u c chp nhn bi c hai trng phi khng thc mc. Cng c mt vi im khc bit. Mt iu d bit y l l tng B Tt. Nhiu ngi ni rng i Tha ch con ng B Tt o n n Thnh Pht (Gic Ng) trong khi Nguyn thy dn n A La Hn. Ti phi nhn mnh l c Pht cng l mt A La Hn. Bch Chi Pht cng l mt A La Hn. Mt t c th tr thnh bc A La Hn. Kinh in i Tha khng bao gi dng cm t Arahant-Yana, C xe A La Hn. Kinh in i Tha dng ba t: Bodhisatvayana (B Tt Tha), Prateka-Buddhayana (Duyn Gic Tha), v Sravakayana (Thinh Vn Tha). Trong truyn thng Nguyn Thy, ba t trn c gi l Bodhis (Gic ng). Mt s ngi ngh rng Nguyn Thy ch k v Nguyn Thy dy ta nn tm kim s gii thot cho chnh mnh. Nhng mt ngi ch k lm sao c th t gic ng? C hai trng phi u chp nhn ba Tha hay Gic Ng nhng coi B Tt l l tng cao nht. i Tha to nhiu B Tt huyn b trong khi Nguyn Thy coi B Tt nh mt ngi nh chng ta nhng hin dng c i mnh t ton thin, ch yu tr thnh mt c Pht gic ng hon ton cho phc li v hnh phc ca th gii. ---o0o--Tam ng Pht C ba ng Pht: Samma Sambuddha (c Chnh ng Chnh Gic) t gic ng hon ton bng n lc ca chnh mnh, Pacceka Buddha (Bch Chi Pht) phn c hnh km hn c Pht Chnh ng Chnh Gic, v Savaka Buddha (Thinh Vn Pht), mn ca A La Hn thnh Pht. t Nit Bn

gia ba ng Pht ny hon ton ging nhau. iu khc bit duy nht l c Pht Chnh ng Chnh Gic c nhiu c Tnh v kh nng hn hai c Pht kia. Mt s ngi ngh rng tnh Khng hay Sunyata bn lun bi Ngi Long Th l gio l hon ton i Tha. N cn c vo t tng v ng hay khng c ci ta, trong L Duyn Sinh hay L Duyn Khi, tm thy trong nhng Kinh in Nguyn Thy bng ting Pali. Mt dp Ngi A Nan hi c Pht: "Ngi ta ni ting Khng, Vy Khng l g, tha c Th Tn?" c Pht tr li "Ny A Nan, khng c ci ta, khng c g ca ta trn th gii ny. Cho nn, th gii rng khng". Ngi Long Th ly kin ny khi Ngi vit tc phm ni ting, b "Trung Qun Lun". Ngoi ra t tng tnh Khng l quan nim "A li gia thc" ca Pht Gio i Tha m mm ging ca n t nhng kinh in Nguyn Thy. Nhng nh i Tha trin khai t tng ny thnh mt tm l v trit l su sc. ---o0o--27 - B TT, L TNG TRONG PHT GIO Ha Thng Tin S W. Rahula C mt nim tin lan trn, nht l phng Ty, l l tng ca Nguyn Thy coi nh ng nht vi Tiu Tha, l tr thnh A La Hn, trong khi l tng ca i Tha l tr thnh B Tt v cui cng t trng thi thnh Pht. Phi ni cho minh bch, nim tin sai. kin ny c truyn b bi nhng nh ng Phng Hc vo thi im khi s nghin cu Pht Gio bt u phi thai Ty phng, v mt s ngi chp nhn m khng mun nhc cng i vo vn bng cch nghin cu kinh in v i sng truyn thng ti cc nc Pht Gio. Nhng s tht l c hai Nguyn Thy v i Tha u nht tr chp nhn l tng B Tt l cao nht. Thut ng Tiu Tha (C Xe Nh) v i Tha (C Xe Ln) khng thy c trong vn hc Nguyn Thy ting Pali. Nhng t ng ny cng khng tm thy trong Tam Tng Kinh in ting Pali hay trong nhng b lun v Tam Tng Kinh in. Cng khng thy c lun trong bin nin s ting Pali ti Ceylon, nhng cun Dipavamsa v Mahavamsa. Bin nin s Dipavamsa (vo khong th k th t sau Cng Nguyn) v nhng b lun bng ting Pali ghi nhn Vitandavadins, mt phi ca nhng Pht T bt ng quan im gi mt vi quan im khng chnh thng v mt s vn trong gio l ca c Pht. Phi Vitandavadin v Nguyn Thy u trch dn ging

nhau t nhng cn c ng tin v t tn nhng kinh trong Tam Tng Kinh in hu h tr cho lp trng ca mnh, s khc bit ch l cch thc gii thch. Bin Nin s Mahavamsa (th k th Nm trc Cng Nguyn) v mt b lun v Vi Diu Php c nhc n Vetulla hay Vetulyavadins (Sanskrit: Vaitulyavadin) thay v Vitandavadin. T bng chng ca kinh in, khng th no nhm ln m coi hai thut ng - Vitanda v Vetulyatng trng cho cng mt trng phi hay cng mt phi. Chng ta bit t cun Abbidhamma-Samuccaya, mt b kinh i Tha ng tin cy (th k th t sau Cng Nguyn) nhng t Vaitulya v Vaipulya ng ngha, v Vaipulya l B Tt Tha. Vy B Tt Tha r rng l i Tha. Cho nn Vaitulya chc chn mang ngha i Tha. Cho nn chng ta c th chc chn t Vitanda v Vetulya dng trong Bin nin s ting Pali v cc b lun ni n i Tha. Nhng nhng t Tiu Tha v i Tha khng c h bit n, hay b l i hay khng c h cng nhn. Ton th cc hc gi chp nhn l nhng t Tiu Tha v i Tha l nhng danh t t ra sau ny. Ni theo lch s, Nguyn Thy hin hu trc khi cc danh t ny ra i. Nguyn Thy c coi nh gio l nguyn thy ca c Pht truyn vo Ceylon v thit lp ti y vo th k th ba trc Cng Nguyn trong thi i Hong A Dc ti n .Vo thi i y khng c g c gi l i Tha. i Tha xut hin sau ny vo khong bt u thi i Ky T Gio. Khng c i Tha th khng th c Tiu Tha. Pht Gio i vo Sri Lanka vi Tam Tng Kinh in v cc B Lun, vo th k th ba trc Cng Nguyn, vn gi nguyn khng thay i l Nguyn Thy, v khng tr thnh mn tranh chp gia Tiu Tha v i Tha c pht trin sau ny ti n . Cho nn dng nh khng hp l khi bao gm Nguyn Thy vo c hai loi ny. i Tha chuyn cp vi B Tt Tha hay c xe ca B Tt nhng cng khng qun hai loi: Thinh Vn Tha v Duyn Gic Tha. Th d, ngi V Trc, ngi sng lp ra h thng Yogacara (Du Gi) trong cun Magnum Opus, Du gi S a Lun, c hai chng ni v Thinh Vn Tha v Duyn Gic Tha tr thnh B Tt Tha cho thy c ba tha u c coi trng trong i Tha. Nhng a v ca Thinh vn hay Duyn gic thp hn B Tt. iu ny cng ph hp vi truyn thng Nguyn Thy vn cho rng mt ngi c th tr nn B Tt v t qu v ca mt c Pht hon ton gic ng, nu khng c, c th t qu v ca mt Bch Chi Pht hay mt

thnh qu Thinh Vn ty theo kh nng. Ba tnh trng ny c coi nh ba c qu trn cng mt con ng. Thc ra, Kinh Sandhinirmoocarana (Gii Thm Mt Kinh - mt b kinh i Tha) ni r rng Thinh Vn Tha v i Tha to thnh mt tha, v chng khng phi l hai khc bit v hai c xe khc nhau. ---o0o--Ba C Nhn By gi, ai l ba c nhn: Thinh Vn, Duyn Gic, v B Tt? Rt ngn gn: Mt Thinh Vn l t ca c Pht. Mt t c th l tng, ni, u b tc hay u b di. Hng vo s gii thot ca mnh, mt Thinh Vn theo v tu tp gio l ca c Pht, v cui cng t Nit Bn. Thinh Vn cng phc v ngi khc, nhng kh nng ch c gii hn. Mt Bch Chi Pht (c Gic Pht) l ngi mt mnh chng c Nit Bn khi khng c c Pht Chnh ng Chnh Gic trn th gii. V Pht ny cng phc v ngi khc nhng trong mt ng li gii hn. V ny khng th khm ph ra Chn L cho ngi khc nh c Pht Chnh ng Chnh Gic, mt c Pht hon ton gic ng lm. Mt B tt l mt ngi (nh s hay c s) trong v tr chng c Nit Bn nh hng Thinh vn hay Bch Chi Pht, nhng v lng t bi rng ln cho th gii, t b tt c v chu kh au trong lun hi cu ngi khc, ton thin chnh mnh trong mt thi gian di khng k sit v chng c Nit Bn v tr thnh mt V Pht Chnh ng Chnh Gic, mt c Pht gic ng hon ton. Kh nng phc v ngi khc v gii hn. nh ngha v ba tha (tn ca ba tha) a ra bi ngi V Trc ht sc li ch cho kin thc v lm sng t mt s im. Theo ngi, mt Thinh Vn (l mt ngi dng xe t) l mt ngi sng theo lut l ca mt t. Bi bn cht c tnh nng mm yu, hng vo s gii thot ca chnh mnh do s trau di khng luyn chp, ty thuc vo Kinh, ngi T, tu tp nhng c tnh ln v nh, dn dn chm dt c kh au. Ngi i xe Duyn Gic Tha l mt ngi sng theo lut l ca mt v Pht c Gic. Bn cht c nng lc trung bnh, hng vo s gii thot ca chnh mnh do s trau di ca khng luyn chp, c t gic ng ch bng s pht trin tinh thn ca chnh mnh, ty thuc vo chnh mnh, tu tp nhng c tnh ln v nh, sinh vo thi khng c Pht trn th gii v dn dn chm dt

c kh au. Ngi theo i Tha (i c xe ln) l ngi sng theo lut l ca B Tt, bi bn cht c nhng tnh nng sc bn, hng vo s gii thot cho tt c chng sanh, ty thuc Kinh B Tt, lm cho cc chng sanh khc hon thin, trau di cnh gii Pht thun ty, nhn c nhng li tin on hay tuyn b th k ca Ch Pht v cui cng chng c Gic Ng y v ton bch. (Samyakasambodhi). T nhng iu ny, chng ta c th thy bt c ai mong mi tr thnh Pht l mt B tt, mt ngi i Tha, d ngi y sng trong mt quc gia hay cng ng m theo ph thng v truyn thng c coi nh Nguyn Thy hay Tiu Tha. Tng t nh vy, mt ngi mong mun t Nit Bn vi t cch mt t l Thinh Vn Tha hay Tiu Tha d ngi sng ti mt qc gia hay cng ng coi nh l i Tha. V vy khi tin khng c B Tt trong nhng quc gia Nguyn Thy v tt c l B tt trong cc quc gia i Tha l sai. Khng th hiu ni nu nhng hng Thinh Vn v B Tt li tp trung ti cc khu vc theo a d ring r. Xa hn na, ngi V Trc ni cui cng khi mt B Tt chng Gic Ng, ngi y tr nn mt A La Hn, mt Nh Lai (c ngha Pht) . Ni y phi hiu r rng khng nhng ch c t Thinh Vn Tha m mt B Tt cng c th tr nn mt A La Hn khi cui cng chng Pht qu. Lp trng ca Nguyn Thy cng ng nh vy: c Pht l mt A La Hn - "Araham Samma-Sambuddha" - A La Hn, c Pht gic ng y hon ton" . i Tha gii thch r rng l mt c Pht, mt Bch Chi Pht v mt thnh qu Thinh Vn, tt c ba u ngang bng, v ging nhau v phng din thanh tnh ha, hay gii thot khi nhng trc v bt tnh (Klesvaranavi-suddhi) . iu ny cng gi l gii thot thn v trong khng c d bit gia c ba. c ngha l khng c ba Nit Bn khc bit cho ba ngi. Nit Bn ging nhau cho c ba. Nhng ch c c Pht mi t c gii thot hon ton khi tt c nhng chng ngi ca s hiu bit hay chng ngi ca kin thc, khng phi l Thinh Vn hay Bch Chi Pht. iu ny cng c gi l Php Thn (Dharma-Kaya) v chnh trong Php Thn v s c tnh, kh nng v ti nng m c Pht tr nn cao hn khng th so snh vi Thinh Vn v Bch Chi Pht. Quan im i Tha ny cng ph hp vi Tam Tng Kinh in Nguyn Thy bng ting Pali. Trong Kinh Samyutta-Nikaya, c Pht ni Nh Lai

v mt t kheo ( t Thinh Vn Tha) gii thot do tr tu bng nhau v phng din gii thot, nhng Nh Lai khc bit t kheo gii thot ch Nh Lai khm ph ra con ng m trc y khng bit. Ba ng cp ca Thinh Vn, Bch Chi Pht v Pht c ghi trong nhng Kinh Nidhikanda v Khuddapatha, cun th nht ca Kinh KhuddakaNikaya (Tiu B), mt trong nm b su tp v Tam Tng Kinh in Nguyn Thy. Kinh ny ni bng cch tu tp cc c hnh nh nhn t, o c, t kim ch vn vn, mt ngi c th t, gia cc vic khc, s ton thin ca mt t, Gic Ng ca mt Bch Chi Pht, v cnh gii Pht. Nhng iu ny khng c gi l tha (c xe). Trong truyn thng Nguyn Thy, nhng iu trn c gi l Bodhis (Gic Ng), khng phi l Yanas (c xe). B lut bng ting Pali Upasakajanalankara vit v o c cho ngi c s vo th k th 12 bi mt Ha Thng tn l Ananda theo truyn thng Nguyn Thy ca Mahavihara ti Anuradhpura, Sri Lanka, c ba gic ng: Gic ng ca hng Thinh Vn, Gic ng ca hng Duyn gic, v Gic ng ca ch Pht. C mt chng ca cun ny bn lun v ba gic ng ny rt chi tit. Chng ny ni khi mt t t gic ng, ngi c gi l SavakaBuddha. ---o0o--B Tt Ging nh i Tha, Nguyn Thy vn coi B Tt c v tr cao nht. Li bnh lun trong Kinh Jataka (Tin Kip ca c Pht), v truyn thng Mahavihara ti Anuradhapura, cung cp mt th d r rng: trong qu kh xa xm, nhiu thi i khng k sit qua, c mt nh tu kh hnh tn Sumedha (tin thn ca c Pht). Vo thi i c mt v Pht tn l Dipankara (Nhin ng). Sumedha n gp v Pht ny xin cu o v di s hng dn ca Ngi, t c kh nng t Nit Bn. Nhng Sumedha t chi v quyt nh, v t bi cho c th gii, Sumedha mun tr thnh mt v Pht nh c Nhin ng cu nhng ngi khc. c Nhin ng tuyn b v tin on nh tu kh hnh v i ny mt ngy no s tr thnh Pht; Ngi cho Sumedha tm nm hoa. Cng lm nh vy, nhng t ca c Nhin ng, nhng v c qu A La Hn dng hoa cho v B Tt (Sumedha). Cu chuyn v Sumedha ny cho thy r rng v tr ca B Tt trong Nguyn Thy.

Mc du Nguyn Thy gi lp trng cho rng bt c ai cng c th tr thnh B tt, khng c ngha l quy nh hay nht nh tt c phi l B Tt, nh vy khng thc tin. Quyt nh l do c nhn ty thch mun chn con ng Thinh Vn, hay Duyn Gic - Bch Chi Pht, hay B Tt Tha (c Pht Chnh ng Chnh Gic). Nhng lc no cng gii thch r rng a v Chnh ng Chnh Gic cng cao hn v hai ng kia thp hn. Nhng khng phi nhng ng ny khng c coi trng. Vo th k th 12 sau Cng Nguyn, Myanmar (mt quc gia thun ty Nguyn Thy) Hong Alaungsithu ti Pagan, sau khi xy Cha Shwegugyi, khc mt bi th bng ting Pali trn mt tm bia ghi li hnh ng sng o ny v ng cng cng khai tuyn b quyt nh mun tr thnh Pht ch khng tr thnh bc Thinh Vn. Ti Sri Lanka, vo th k th Mi, Hong Mahinda T (956-972 sau Cng Nguyn) trn mt tm bia khc li tuyn b: "Khng ai m ch c cc B Tt mi tr thnh Vua ca Sri Lanka (Ceylon)". Nh vy ngi ta tin rng nhng v Vua ca Sri Lanka u l B Tt c. Mt Ha Thng tn Maha-Tipika Culabhaya vit cun Malinda-Tika (vo khong th k 12 sau Cng Nguyn) theo truyn thng Nguyn Thy ca Mahavihara ti Anudhapura, trong phn cui c ghi ng mong mun tr thnh Pht: Buddho Bhaveyam "Ti mun tr thnh Pht" c ngha tc gi l mt v B Tt. Chng ti tnh c thy phn cui ca mt s bi vit tay trn l cy c ti Sri Lanka c ghi tn v trn c mt s bn sao c ghi li nguyn mun tr thnh Pht, v nhng ngi ny t coi mnh nh cc B Tt. Vo cui cc cuc l hay t lng sng o, v t kheo thng a ra li nguyn cu, khuyn nh gio on pht nguyn t Nit Bn bng cch thc hin ba gic ng Thinh Vn - Duyn Gic hay B Tt - nh h nguyn cu ty theo kh nng. Ti Sri Lanka, Myanmar, Thi Lan, Campuchia, nhng nc c coi l Nguyn Thy, rt nhiu Pht T, c tng ni v c s, pht nguyn quyt tm tr thnh Pht cu ngi khc. H thc ra l cc B Tt nhng giai don pht trin khc nhau. V vy c th thy rng ti cc quc gia theo trng phi Tiu Tha, khng phi tt c mi ngi u l Thinh Vn m cn c c B Tt. C s d bit ln c ngha gia Nguyn Thy v i Tha v l tng B Tt. Nguyn Thy, mc du gi lp trng l tng B Tt l cao nht v

cao thng nht, khng cung cp tc phm ring bit no dnh cho ch . Nhng gio l v l tng B tt v hnh ng B Tt tm thy ri rc ti nhiu ni trong kinh sch Pali. i Tha theo nh ngha dng hin cho l tng B Tt, khng nhng ch sng to mt kho tng vn chng xut sc v ch m cn to ra gii B tt huyn b tht hp dn. ---o0o--28 - TN GIO TRONG THI I KHOA HC Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda Ngy nay chng ta sng trong thi i khoa hc, hu ht mi kha cnh ca cuc i u b nh hng bi khoa hc. T cuc cch mng khoa hc vo th k th Mi By, khoa hc tip tc nh hng ln lao n nhng g chng ta ngh v lm. S va chm ca khoa hc c bit mnh m vi nim tin truyn thng tn gio. Nhiu quan tn gio nim cn bn ang b v tan di p lc ca khoa hc hin i v khng cn c chp nhn i vi ngi tr thc v ngi am hiu. Khng cn c th khng nh chn l ch bt ngun do c on thn hc hay cn c va uy th ca kinh thnh bit lp vi nghin cu khoa hc. Th d, nhng khm ph ca nhng nh tm l hin i cho thy tm con ngi, ging nh thn vt cht, hnh ng theo lut nhn qu t nhin khng cn phi c s hin din ca mt linh hn bt bin nh dy bi mt s tn gio. Mt s nh tn gio thch khng m xa n nhng khm ph khoa hc v nhng khm ph ny mu thun vi gio iu ca h. Tp qun tinh thn ngoan c ny ng nhin l mt tr ngi cho s tin b ca loi ngi. V ngi hin i t khc tin tng bt c iu g mt cch m qung v c n iu c truyn thng chp nhn, nhng nh tn gio nh th ch lm tng hng ng nhng ngi khng tin tng tn gio bi l thuyt sai lm ca h. Mt khc, mt s cc nh tn gio li thy cn thit em thch nghi nhng l thuyt khoa hc c chp thun bng cch a ra nhng li gii thch mi vi nim tin tn gio ca h. Mt trng hp ng k l Thuyt Tin Ha ca Darwin. Mt s cc nh tn gio xc nhn con ngi trc tip c to ra bi Thng . Darwin, mt khc, cho l con ngi tin ha t vn

ngi, mt l thuyt o ln hc thuyt sng to thing ling v s xung th ca con ngi. V tt c nhng nh t duy sng sut chp nhn thuyt ca Darwin, cc nh thn hc khng cn g hn chn la ngoi tr a ra mt s gii thch mi v hc thuyt ca h hu ph hp vi l thuyt ny m t lu h chng i. Di nh sng ca nhng khm ph khoa hc hin i, khng kh khn g hiu rng quan im ca nhiu tn gio v v tr v i sng ch thun l nhng t tng qui c v c thay th t lu. Tht ra m ni l tn gio ng gp v i cho s pht trin v tin b ca nhn loi. Tn gio t ra nhng gi tr v tiu chun v hnh thnh nhng nguyn tc hng dn i sng con ngi. Nhng d cho tt c nhng iu thin lm, tn gio khng th tn ti trong thi i khoa hc hin i nu nhng tn c b bng bt s tht trong nhng khun mu v gio iu, khuyn khch nghi thc v mt s li tu tp gn nh mt ht ngha nguyn thy. ---o0o--Pht Gio v Khoa Hc Cho ti u th k va qua, Pht Gio vn cn hn ch ti nhng nc khng dnh lu g n khoa hc hin i. Tuy nhin, ngay t lc khi u, gio l ca c Pht lun lun rng m cho s suy ngh ca khoa hc. Mt l do ti sao gio l ny li c d dng chp nhn bi tinh thn khoa hc l do c Pht khng bao gi khuyn khch nim tin gio iu cng nhc. Ngi khng cho rng cn bn gio l ca Ngi l do tn ngng, nim tin, hay khi huyn nhng cho php c uyn chuyn rng ri v t do t tng. L do th hai l v tinh thn khoa hc c th tm thy trong cch gii quyt ca c Pht v Chn L v tr. Phng php khm ph v th nghim Chn L rt tng t vi phng php ca khoa hc. Khoa hc gia quan st mt cch khch quan th gii bn ngoi, v ch thit lp l thuyt khoa hc sau nhiu ln thc nghim c kt qu. S dng cch gii quyt tng t t 25 th trc y, c Pht quan st th gii bn trong vi tm khng luyn chp, v khuyn khch t khng chp nhn bt c gio l no cho n khi gio l y c iu tra k lng v c t mnh kim chng s tht. Ging nh nh khoa hc hin i khng cho rng s th nghim ca mnh khng th sao chp li bi ngi khc,

c Pht khng cho rng kinh nghim gic ng l c quyn ca Ngi. Vy nn trong vn tm cu Chn L, c Pht lm vic phn tch nh khoa hc gia ngy nay lm. Ngi thit lp mt phng php thc tin, khoa hc tin ti Chn L ti thng v kinh nghim ca Gic Ng. Trong khi Pht Gio i cng ng hng vi tinh thn khoa hc v khng lm st m g b mt ca th gii bn trong con ngi, khoa hc th vn khng ng khi em t Pht Gio ngang hng vi khoa hc. Qu ng l nhng p dng thc tin ca khoa hc gip cho nhn loi sng cuc i tin nghi hn v t c nhng iu k l m trc y ch l iu m c. Khoa hc lm cho con ngi bi nhanh hn c, bay cao hn chim, v i trn cung trng. Tuy nhin phm vi kin thc chp nhn c i vi tr tu khoa hc qui c b gii hn vo bng chng theo li kinh nghim. V chn l khoa hc lcng b thay i khng ngng. Khoa hoc khng th gip con ngi kim sot tm mnh c v cng khng th cho kim sot o c v mc ch cuc i. Mc d c to nhng s k diu, ng nhin khoa hc c nhiu gii hn nhng Pht Gio vt qua nhng gii hn . ---o0o--Gii Hn Ca Khoa Hc Ta thng nghe thy rt nhiu v khoa hc v iu khoa hc c th lm c, v rt t v iu m khoa hc khng lm c. Kin thc khoa hc b gii hn vo d kin nhn c do gic quan. Khoa hc khng cng nhn s thc vt qua d kin gic quan. Chn l khoa hc c xy dng trn s quan st hp l ca gic quan - s kin lun lun thay i. Chn l khoa hc, cho nn, ch tng i ng khng ng vng vi thi gian. V khoa hc gia nhn thc c s kin ny, lc no cng mun loi b mt l thuyt v thay th vo mt l thuyt tt hn. Khoa hc c gng tm hiu th gii bn ngoi v hu nh khng chm n th gii bn trong con ngi. Ngay c n khoa hc tm l cng khng thc s thm d nguyn nhn nm sau tinh thn lo u ca con ngi. Khi mt ngi b dao ng v chn ght cuc sng, v th gii bn trong ca ngi y trn ngp nhng xo trn v bt an, khoa hc ngy ny khng trang b g gip ngi y. Khoa hc x hi phc v cho mi sinh con ngi c th mang li mt mc hnh phc no . Nhng khng ging nh con vt, con ng?i cn nhiu hn khng ch l tin nghi vt cht m cn s gip

ng u c vi dao ng, au kh pht sinh t kinh nghim hng ngy. Ngy nay nhiu ngi b hnh h bi s hi, bn chn v bt an. Nhng khoa hc tht bi khng cu gip c h. Khoa hc khng th dy mt ngi bnh thng kim sot tm, khi b li cun bi bn cht th tnh thiu t trong lng h. C th no khoa hc lm con ngi tt hn khng? Nu c th c, ti sao nhng hnh vi bo ng v v lun y dy ti cc nc rt tin b v khoa hc? Phi cng bng m ni mc du tin b khoa hc t c, v nhng li nhun ban cho con ngi, khoa hc vn khng thay i ni tm con ngi mt cch cn bn; n ch lm tng cng cm ngh li v thiu thn? Thm vo tht bi trong vic em an ninh n cho loi ngi, khoa hc lm mi ngi cm thy bt an bi s e da th gii c th ton b b tiu dit. Khoa hc khng th cung cp mc ch cuc i c ngha. N cng khng th cho con ngi nhng l do r rng v cuc sng. Thc ra, khoa hc rt th tc do bn cht v khng quan tm g n mc tiu tinh thn ca con ngi. Duy vt ch ngha vn gn lin vi t tng khoa hc bc b mc tiu tm linh cao hn s tha mn vt cht. Bi l thuyt chn la v chn l tng i, khoa hc khng n nhng vn thit yu nht v li nhiu cu hi khng c tr li. Chng hn, khi hi ti sao c s bt bnh ng vt cht v tinh thn hin hu gia nhng con ngi, khng c cu gii ngha khoa hc no c th tr li cu hi , cu hi ny vt qua gii hn cht hp ca n. ---o0o--Ngu C Hc Tm siu vit m mang bi c Pht khng b gii hn vo gic quan - d kin v vt qua ci hp l vng mc trong phm vi gii hn ca s nhn thc tng i. Tr thng minh ca con ngi, tri li, hot ng trn c s thng tin, n thu thp v tng tr bt c lnh vc tn gio, trit l, khoa hc hay ngh thut. Thng tin cho tm c thu thp qua gic quan, gic quan ny thp km trong nhiu ng li. Thng tin gii hn nhn c lm s hiu bit ca chng ta v th gii b bp mo. Trong cun sch, Ngu C Hc, mt hc gi ngi Php tn Nicholas ti Cusa nhn nh:

"Tt c kin thc khoc lc ca chng ta cn c trn gic quan qu tht l ngu dt, v kin thc thc s ch c th t c bng cch lt b tt c ht iu ny cho n khi chng ta suy ngh m khng s dng kin gic quan." "Chn l khng l thuc vo nhng vn bn ngoi m chnh trong phm vi chng ta. Chng ta khng th hy vng tm chn l bng th nghim v nhn thc gic quan v c n l lun v l l. C nhng dng c t kin thc nhng khng phi l s tht - Chn l. Chn l phi n t s nhn thc bn trong. Sch v ch c th kch thch t tng v cho bn kin thc. Cn tm kim Chn l bn phi quay vo bn trong, trong phm vi ca bn. Cho nn, s tm kim kin thc l mt vic, v s tm kim Chn l li l mt vic khc." Li ni l sn phm ca tr c c gii hn v tt c kin thc ca tm chng ta ty thuc vo kinh nghim ca gic quan. Nhng gic quan ny i khi khng tin tng c; mt vic xy ra chng kin bi nhiu ngi c th gii thch nhiu cch khc nhau". Mt s ngi hnh din v vic h bit rt nhiu. Thc ra, chng ta cng bit t bao nhiu, chng ta cng chc chn s gii thch ca chng ta by nhiu; chng ta cng bit bao nhiu chng ta cng nhn thc thy gii hn ca chng ta by nhiu. Mt hc gi xut sc vit mt tc phm m ng coi l mt cng trnh tuyt tc. ng cm thy cun sch ca ng cha tt c nhng ht ngc vn chong v trit l. Rt hnh din v thnh qu ca mnh, ng a tc phm cho ngi bn ng nghip ca ng, v ny cng l mt hc gi ly lng nh ng, v yu cu ngi ng nghip hiu nh li cho ng. Thay v kim li, ngi ng nghip yu cu tc gi vit xung giy tt c nhng g ng bit v tt c nhng g ng khng bit. Tc gi ngi xung v bt u suy ngh, nhng sau mt hi lu ng khng th vit c g v nhng iu ng bit. ng bn quay v vi cu hi th hai, v cng vy, ng cng khng th vit g v nhng iu ng khng bit. Cui cng, khi ci ti ca ng h xung, ng u hng, v bit rng tt c nhng g ng bit thc ra ch l ngu xun. V phng din ny, Socrates, nh hin trit Athenian ni ting v thi c, ni nh sau khi c hi v iu ng bit: "Ti ch bit mt iu - l iu ti khng bit". ---o0o---

Vt Qua Khoa Hc Pht Gio vt qua khoa hc hin i trong vic chp nhn lnh vc kin thc rng ln hn kin thc c chp nhn php bi tr tu khoa hc. Pht Gio chp nhn kin thc pht xut t gic quan cng nh t kinh nghim bn thn t c do s rn luyn tinh thn. Bng cch tp luyn v pht trin tm tr tp trung cao , kinh nghim tn gio c th c hiu bit v kim chng. Kinh nghim tn gio khng phi l iu c th hiu c bng cch th nghim trong mt ng nghim hay quan st di knh hin vi. Chn l khm ph ra bi khoa hc ch tng i v l thuc va s thay i, nhng Chn l khm ph ra bi c Pht l khng th thay i c na v tuyt i. Chn l ca Php khng thay i theo thi gian v khng gian. Hn na tri vi l thuyt chn la ca khoa hc, c Pht khuyn ngi tr khng nn bm vu vo l thuyt, khoa hc hay lnh vc no khc. Thay v l thuyt, c Pht khuyn nhn loi lm sao sng mt cuc i chnh ng bng cch lm lng du gic quan, qung i nhng ham mun, c Pht nhn mnh vo phng cch m ta c th t khm ph ra bn cht ca i sng. V mc ch thc s ca i sng c th tm ra c. Tu tp rt quan trng trong Pht Gio. Mt ngi hc nhiu nhng khng thc hnh th chng khc g c c cng thc t mt cun gia chnh to ln m khng c gng nu mt mn no. Ci i ca ngi y khng ht c ch bng kin thc trn sch v. Thc hnh l s tin quyt quan trng cho gic ng trong mt s trng phi Pht Gio, nh Thin (Zen), tu tp phi t trc kin thc. Phng php khoa hc ch hng v bn ngoi, v nhng khoa hc gia hin i khai thc thin nhin v nhng yu t t nhin phc v tin nghi ca h, i khi khng g n nhu cu ha hp vi mi trng, v do lm nhim th gii Tri li, Pht Gio hng vo bn trong, quan tm n s pht trin ni tm. mc thp hn, Pht gio dy mt c nhn lm sao iu chnh v ng u vi nhng bin c v hon cnh trong i sng hng ngy. mc cao hn, Pht Gio tng trng s n lc pht trin vt qua bn thn nh s tu tp trau di tinh thn hay pht trin tm tr. Pht Gio c h thng hun luyn tinh thn y lin quan vi vic t tu gic i vo bn cht ca s vt dn n s chng c hon ton Chn L Ti Thng: Nit Bn. H thng ny va thc tin va khoa hc, n i hi s quan st v t trng thi xc cm v tinh thn. Ging nh mt khoa hc

gia hn l mt quan ta, ngi tu thin quan st th gii bn trong vi s ch tm. ---o0o--Khoa Hc Khng Tn Gio Khng c l tng o c, khoa hc l mi nguy cho nhn loi. Khoa hc lm ra my mc, my mc tr thnh cha t. n v bom l tng phm ca khoa hc. C mt s c quyn uy m s phn ca th gii ty thuc vo. Trong khi phn nhn loi cn li ch i trong thng kh v s hi, khng bit khi no nhng v kh nguyn t, hi c, nhng v kh git ngi - tt c nhng thnh qu nghin cu khoa hc c thit k git chc cho hu hiu - s c s dng vi h. Khoa hc khng th hng dn tinh thn cho nhn loi, khoa hc cn du vo ngn la tham dc ca con ngi. Khoa hc khng o c ch c ngha ph hoi: n tr thnh qui-vt tn bo do con ngi khm ph ra. V bt hnh thay, con qui vt ny cng ngy cng mnh hn chnh con ngi. Tr phi con ngi hc hi cch kim ch v ng tr con qui vt y qua thc hnh lun l tn gio, nu khng con qui vt y s p o con ngi. Khng c hng dn o gio, khoa hc e da tiu dit th gii. Tri li, khoa hc i i vi mt tn gio nh Pht Gio c th thay i th gii ny thnh thin ng ha bnh, an n v hnh phc. Khng lc no bng lc ny, s hp tc gia khoa hc v tn gio li cn thit n th cho li ch v phc v tt nht cho nhn loi. Tn gio khng khoa hc th m qung, trong khi khoa hc khng tn gio th khp khing. ---o0o--Tn Thn Pht Gio Tr tu Pht Gio xy dng trn t bi c mt vai tr sng cn trong vic sa li mc tiu nguy him khoa hc hin i ang hng v. Pht Gio c th cung cp s lnh o tinh thn hng dn nghin cu khoa hc v pht minh ha hn mt tng lai rc r. Pht Gio c th cung cp mc tiu c gi tr cho khoa hc tin b hin ang phi i u vi mt ng ct v vng ca s b b n dch ha bi nhng pht minh.

Albert Einstein tn thn Pht Gio khi ng ni: "Nu c mt tn gio no c th p ng vi nhu cu khoa hc hin i, th tn gio phi l Pht Gio" Pht Gio khng cn phi xt li cp nht ha vi nhng khm ph mi ca khoa hc. Pht Gio khng cn phi u hng quan im cho khoa hc v Pht Gio bao gm c khoa hc cng nh vt qua khoa hc. Pht Gio l cy cu ni t tng o l v t tng khoa hc bng cch khuyn khch con ngi khm ph ra tim nng tim n trong tm v mi trng chung quanh. Pht Gio lc no cng hp thi! ---o0o--29 - TN GIO TRONG MT X HI A TN GIO Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda Gio l v cc thng ip ca cc i o s, cc nh khai sng ra tn gio trn th gii, trc nht nhm vo gim thiu kh au v mang ha bnh v hnh phc cho nhn loi nh s p dng lun l, hnh kim o c v cuc sng chnh ng. Tuy nhin, ngy nay tn gio th gii pht trin thnh nhng c quan t chc ln c tnh cch khch quan vi kt qu l nhng gio l nguyn thy ca nhng v khai sng v tnh gin d, kim ch, chn tht v v tha b si mn hay sao lng nn kh cn nh hng n nhng tn . Ni dung tinh thn ca tn gio v cc gi tr tinh thn vn ng ha bnh ca n b che m bi nhng gi tr vt cht li cun hn. Nhiu tn ca cc tn gio trn th gii khng cn lu v coi nh nhng hun th ca v o s tm quyn uy, danh ting, v li lc vt cht cho s bnh trng ring t. S lm dng ny c xu hng nhim tm nhng nh tn gio hin i v gy nn nhng s cnh tranh khng lnh mnh v nhng bc tng ngn cch gia nhng nhm tn gio khc cng nh trong phm vi cng mt cng ng tn gio. ---o0o--S Khoan Dung Trong Tn Gio Khi ta nghin cu lch s ca mt s tn gio trn th gii v nh hng to ln ca tn gio n con ngi sau mt thi gian di, ta c th hiu c iu lm ln gh gm g phm phi do s bt khoan dung trong tn gio. Nhng t nh 'hnh h', 'd gio', 'ngoi o', 't gio' v nhiu t c ngha

rng tng t khc, thm nhp vo ng vng ca cc sch tn gio m t nhng tn bo, c c, thnh kin v k th di danh ngha tn gio do s bt khoan dung trong tn gio. Nhng s vic bt hnh ny li mt vt nh trong tn gio, nhiu n ni nhiu ngi bit suy ngh c nh quay mt lm ng trc nhng t chc tn gio hay trc chnh t 'tn gio'. Gi tr thc s ca tn gio b tan r nhanh chng v bin mt khi tm tr con ngi, thm ch c n gia nhng ngi mnh danh l ngi c o l. Mun chng li tro lu ny, rt cn n s nghin cu v tm hiu thch hp vic tu tp tn gio tt c nhng ai lin quan hnh tr hu mang li s hiu bit thu o hn cng s nhn thc c gi tr tinh thn tn gio chn chnh trnh c nhng li lm bt hnh trong qu kh. ---o0o--Gio Dc Trong Tn Gio Mun chung sng ha bnh v ha hp trong mt x hi a tn gio, ta nn c mt nn gio dc tn gio mnh m nhn mnh vo gi tr lun l v o c nh l bc tin tch cc th nht n vic hiu bit tt hn v s hp tc h tng gia tt c nhng nh tn gio. Tt c nhng nh tn gio nn on kt v hp tc vi nhau thc y v thnh lp mt nn gio dc tn gio thch hp khng nhng cho mt tn gio c bit no m cho phn ct ty ca tt c cc gio l ca cc tn gio c th soi sng cng nh a tu gic vo bn cht ca mt cuc sng tinh thn cao hn, nht l v gi tr lun l v o c. Mt bc nh vy s l s tr gip r rng lm gim thiu nu khng phi l qut sch ht nhn cung tn tn gio v nhng thnh kin truyn thng l nguyn nhn suy sp ca s xung t gia cc tn gio. Bin php khc gip to s hiu bit tt hn gia cc tn gio v tn trng ln nhau phi l s thnh lp nhng t chc lin tn c nhng cuc thuyt ging thng xuyn, nhng cuc ni chuyn, bn lun, hi tho v din n v tn gio v nhng mn hc cng tnh cht. Lm nh vy, s vn ng lc no cng phi l s tm kim ng li chung c th vn ng ha bnh v ha hp hn l p dng mt thi k c hay ln t ca tn gio ny i vi tn gio kia. ---o0o--Hot ng Phc Li T chc cc hi ngh thn hu, th ch ca cc chng trnh phc v cng ng, hot ng x hi v phc li nh tt c cc nh tn gio hot ng

cht ch vi nhau v s nghip nhn o chung, nng cao s phn cc ngi bt hnh hn trong x hi, l nhng phng tin phc v cho tnh hu ngh chung vt qua nhng d bit tn gio v to ra tinh thn tn trng v nh gi cao ln nhau dn n ha bnh v ha hp gia cc tn gio. ---o0o--T Chc Thiu Nin Mt lnh vc quan trng khc m nhng nh tn gio phi nghin cu l lnh vc t chc thiu nin v nhng hot ng lin quan. Nhng thiu nin ngy nay s l nhng ngi trng thnh ngy mai. Khng c php chng sa vo nhng cm by ca thi i hin nay. Tt c sc lc v ti lc tr phi c khai thc v iu ng thch nghi vo nhng mc tiu xy dng. Chng cn phi bit n tt c nhng gio l cn bn trong vic xy dng mt x hi ha bnh v ha hp v khng b tim nhim bi nc c ca nho bng tn ngng ca ngi ny hay tn ngng ca ngi khc. Nu c hng dn ng n do nhng nguyn tc tn gio, nh kin nhn, khoan dung v hiu bit, gii thanh thiu nin ngy nay l mt ti sn v i trong vic pht trin s ha hp tn gio v cng tc ln lao gia nhng nh tn gio trong nhng ngy ti. ---o0o--Khoan Dung v Knh Trng Khoan dung v knh trng l hai t ch yu phi c ghi nh trong tm trong mt x hi a tn gio. Ta khng nn ch thuyt ging khoan dung, m phi c gng vo tt c cc dp c th c, em thc hnh tinh thn nhn hu v khoan dung s tin xa trong vic to bu khng kh ha bnh v ha hp. Chng ta c th khng hiu hay cm nhn gi tr thc cht ca mt s nghi l v tu tp mi l thi hnh bi mt s cc nh tn gio bn. Tng t nh vy, nhng ngi khc cng c th khng trong hon cnh hiu c v cm nhn nghi l v nhng s tu tp ca chng ta. Nu chng ta khng mun ngi khc ch diu cc hnh ng ca chng ta, th chng ta cng ng ch diu nhng ngi khc. Chng ta nn c gng thm d hay tm hiu s tu tp l i vi chng ta v nh vy s gip to c nim thng cm hn, nh vy lm tng thm tinh thn khoan dung gia nhng tn ca cc gio phi bn.

c bit rng knh trng sinh knh trng. Nu chng ta mong mi nhng nh tn gio bn dnh s knh trng v s tu tp ca chng ta, th n lt chng ta cng khng ngn ngi g biu l lng knh trng vi ngi khc khi h thc hnh s tu tp tn gio ca h. Mt thi nh vy, nht nh ng gp vo mt s tng quan thn hu tt p trong mt x hi a tn gio. Khng c s p dng thc tin tinh thn khoan dung v tn knh vi nhau, nc c xu xa ca k th, nho bng v hn th s xung nh vi nc ph hoi ha bnh, yn n ca x hi v x s chng ta. Thc t l ti mt s quc gia tinh thn khoan dung tn gio v tn trng ln nhau khng tn ti, thay vo git ngi, t nh, ph hoi ti sn c gi tr li xy ra. Hnh ng ngu di nh th, gy thit hi khng th sa cha ni cho nhiu sinh mng qu gi v ti sn s l in hnh m mt cho tt c nhng ai yu qu ha bnh v ha hp. Tt c nhng tn gio bn nn nm tay nhau trong tnh bn b, quan h thn thin, v mt tinh thn thin ch i vi nhau t nim hy vng p ca tt c nhng ngi yu chung ha bnh trong vic xy dng mt x hi ha hp v yn n. ---o0o--Nhng Kha Cnh Tinh Thn Ca Cuc Sng i sng trn th gii ny ngn chng ty gang so vi khong thi gian v tn. Chng ta tham m t vt cht nhng chng ta khng nn chnh mng nhng mt tinh thn ca i sng nh cc bc o s tin bi ca chng ta dy. Chng ta nn lm phong ph i sng bng cch em thc hnh gio l c xa cao thng ca cc o s sng mt cuc i kh knh, ng n v hu ch, lm iu lnh bt c lc no c th c, v lc no cng trnh xa ti li. Thng ip chung do cc o s trn th gii xut l tt c nhn loi sng mt cuc sng nhn o gi vng nhng kha cnh tinh thn ca nhng gio l lin h hu ng gp vo ha bnh v ha hp. ---o0o--Truyn B Tn Gio truyn b mt tn gio c bit no , vic cn thit l kha cnh quan trng nht ca tn gio y phi c xut. ng li rt c trng i bi mt b ngoi hp dn l cn thit thu ht s ch . i nhanh ht sc mnh l mt ngh rt tt m tt c cc nh tn gio u c gng lm nh vy trong khi bn mn hng tn gio ca h, vic lm nh vy

khng thay i. Tuy nhin, trong mt x hi a tn gio c s cnh tranh mnh lit c ngi theo o hoc i o, cho nn phi c mt s hiu bit ln nhau gia nhng nh lnh o tn gio trnh s coi thng, ph bnh hay ni xu nim tin v tu tp ca cc tn gio khc. Rt c l l tt c nhng iu p , hp dn v li lc trong mt tn gio no nn c trnh by bi ngi truyn b, ch khng nn ni xu sau lng sau lng mt nh tn gio khc nhm ru rao tn gio ca mnh l tn gio tt nht v tn gio mnh mi thun ty cn nim tin v tu tp tn gio khc ch l gi mo. Vic p dng mt thi nh vy c khuynh hng to cc cm ngh xu v thm ch th on gia nhng nh cng lm tn gio a n tr th chi ra ln nhau, nht nh khng phi l mc ch ca bt c mt tn gio ng knh no ng c gi l tn gio. S tht l tt c cc tn gio hin hu u phc v cho li ch nhn loi. Tt c nhng o s v i ca tn gio trn th gii thuyt ging ha bnh v ha hp cho tt c nhn loi. Nhng nh lnh o tn gio kh knh vi tr tu mang ti tt c ci thin, nhn c, v o c v s gii thot v gii phng nhn loi. Nhng o s tn gio cao thng khng khin trch hay lm b mt ln nhau to hn lo?n, hiu nhm hay xch mch gia qun chng. Cc ngi u t hnh phc v phc li ca nhn loi trong tm. Mc ch duy nht ca cc ngi l to mt th gii tt p hn cho mi ngi sng trong tnh hu ngh v ha hp. S kin cc nh lnh o tn gio th gii xut hin trn th gii vo nhng thi im v ti nhng a im khc nhau, c xu hng to s a dng r rng v v s nim tin o l v tu tp thnh hnh trong nhng mi trng khc nhau v ti nhng ni khc nhau trn th gii. Mi nh lnh o tn gio u c quan nim ring ca mnh, cch thc v ng li truyn t gio l cn c vo nn vn ha ca tn mc rng. T ci dng nh d bit pht xut nhiu dng thc nim tin o gio v tu tp a dng. ---o0o--Nn Nhn Ca Hon Cnh Nu a tr sinh ra ni mt gia nh Ky t gio, khng c s chn la no c ngoi tr nui dng n theo tn ngung tn gio v truyn thng ca mt gia nh Ky t gio. Tng t nh vy mt a tr sinh ra t mt gia nh Hi Gio, a tr c nui dng theo tn ngng v tu tp ca nim tin Hi Gio, v mt a tr sinh ra t mt gia nh Pht Gio th nht nh

gia nh cng theo li sng ca ngi Pht Gio. Mt a tr sinh ra t mt gia nh n Gio, n s c nui dng nh mt ngi n Gio. Tt c chng ta u b rng buc bi hon cnh, mi sinh, tn gio, chng tc, v vn ha i vi nhng iu y, chng ta khng kim sot c. L a tr trong mt gia nh tn gio c bit, chng ta c nui dng theo mnh lnh v qu trnh tn gio ca cha m. Nim tin o gio ca cha m nht nh tr thnh nim tin ca chng ta v mt qu trnh vn ha cho li sng ca chng ta . Mi nh tn gio nn c gng tm hiu s khc bit mi trng sng, di sn vn ha ca mi chng ta v knh trng mi c nhn, v iu m ngi y tin vo nh mt li sng hn l em tng nim tin ca mnh vo cung hng ngi y, bng cch khoe khoang "Tn gio ca ti mi tht l tn gio bn phi theo tn gio ca ti - tn gio ca bn l mt tn gio sai". Tht i vi ngi ny c th l thuc c i vi ngi kia. Khng p buc, khng cng bch, hay khng p bc phi c thc thi trong mt x hi a tn gio nu chng ta mun sng trong ha bnh v ha hp. ---o0o--Ngi i Bn Do Nhiu ln cc ch nh phn nn s an lc v yn tnh ca nh h b quy ry bi nhng ngi bn do c em bn hng tn gio m ca h, nhng mn hng hu ch hay khng hu ch cho ngi ch nh cht phc. Rao bn vi cng mnh m bi nhng ngi bn rong thiu kinh nghim nhng qu tch cc, c th l mt phin toi cho ngi ch nh. Nhng ngi bn rong khng nghe thy ting 'khng' l php, l cu tr li ca ngi ch nh m c nn n l ai mua hng ca h s bc ln bc thang dn n thin ng. H khng quan tm g n loi tn gio m ngi ch nh theo. H cng khng lo lng liu s bn do ca h c th l mt s s nhc tr thng minh hay cm xc tn gio ca ch nh. Qu l bt hnh mt s loi tn gio gi nhng ngi bn do qu tch cc em bn rong mn hng tn gio. Hnh ng nh vy c khuynh hng lm suy yu hn l lm ni bt tn gio ca h. Khng ai thch ngi khc bo mnh l phi theo mt tn gio c bit no bng cch c mt s sch tn gio ca h bng khng s b a vnh vin ti a ngc. Mi ngi u c quyn c knh trng nh mt ngi bit suy ngh chn chn, c th t quyt nh v gi tr ca mt tn gio c bit no v liu tn gio dn ngi y n thin

ng hay a ngc. l quyn chn la ca mt ngi- s chn la c n nh bi hin php ca quc gia chng ta v t do tn gio. Xt thy trong mt x hi a chng tc v a tn gio, nhng ngi cng lm tn gio khng nn h xung qu thp t lm suy yu chnh mnh bng cch kt ti hay ni xu nhng nh tn gio khc, nhng ngi chp nhn mt tn gio hnh thnh bi nhng nh lnh o tn gio ni ting t nhiu th k qua. Cng tt cho mt nh tn gio ht ca tng mt tn gio c bit no trong mt din n tn gio c bit v trnh bi bn nhng n lc ca nhng nh tn gio khc, nn cho ngi khc quyt nh v tnh cht v loi tn gio h thch theo. Mt ngi phi c hon ton t do trong vic chn la tn gio no m ngi y thch, khng nn c nhng n lc quy ry ca nhng ngi i bn do em bn rong "sn phm" tn gio v nn n ngi ta nn theo tn gio ca h. Mun t ha bnh v ha hp kh khn ny trong mt x hi a tn gio, mi ngi chng ta phi c hon ton t do ca ht tn dng tn gio ca mnh nhng, bng bt c gi no, phi trnh nm bn vo tn gio khc. Bn s trn ra v hu qu s tht tai hi. ---o0o--Chnh Tr v Tn Gio Mt kha cnh khc phi c xt n trong vic i tm ha bnh v an lc trong mt x hi a tn gio l nhng vn chnh tr v chng tc khng nn em nhng vn chnh tr v chng tc vo din n tn gio. Nhn thy chnh tr ngy nay, v c trong qu kh, nhng chnh tr gia thng mun gy nh hng tt c nhng c cu k c nhng c cu tn gio vo mc ch chnh tr ca h. Tt c nhng phng tin u l nhng l bi ca chnh tr gia, nhng tn gio phi trnh n chnh tr v cc chnh tr gia. Din n tinh thn dnh cho nhu cu tinh thn ca ngi c tm o l, k c nhng chnh tr gia, nhng ngi c tm o l, nhng nhng din n ny khng nn m rng cho nhng chnh tr gia, v nhng ngi ny c th ph hoi an lc v thanh bnh ca tn gio ni th phng do lin kt chnh tr. Tn gio lc no cng dang tay - vy nn khng c bc tng ngn cch chng tc no . Mi ngi trong chng ta, trong khi knh trng v gn gi tn gio ca chng ta, khng nn, trong bt c hon cnh no, lm mt gi tr hay coi thng tn gio bn. Chng ta nn c gng nghin cu v hiu cn bn ca

tt c cc tn gio, tm ra u im v im chung v loi b nhng tnh cht c th gy tranh lun. Ni tm li, gn gi tn gio ca mnh, nhng knh trng nim tin ca ngi khc. Nht nh iu ny s gip duy tr ha bnh v ha hp trong mt x hi a tn gio. ---o0o--30 - THI CA PHT GIO I VI CC TN GIO KHC Ha Thng Tin S K. Sri Dhammananda Mc ch ca bi ny l em s hiu bit thu o v tn gio, tnh khoan dung trong tn gio, ngha nn tng su xa ca n t quan im Pht Gio v hiu Pht Gio i vi cc tn gio khc ra sao. ngha su xa ca tn gio tim n l c th gn gi v knh trng tn gio ca mnh m khng trong mt ng li no li khng knh trng hay bt lch s i vi tn gio khc. V mc tiu ny, chng ta phi thit lp mi hiu bit ln nhau, cng nhau hp tc v khoan dung gia tt c nhng nh lm tn gio hu t s ha hp tn gio. Ngi ta thng ni n khoan dung trong tn gio v s quan trng ca n, nhng rt t, nu c, ch ra mt con ng thc tin t c s khoan dung tn gio. Hy vng, c k bi ny, c gi c th c c bc tranh r rng v khoan dung trong tn gio v s n lc vn ng khoan dung tn gio. Chng ta nn c gng loi b ci gi l phc cm t tn u vit hn ngi, nghi k ln nhau, thnh kin tn gio, nhng ng c v k, hy v iu thin tng qut v ng cao tn gio ca mnh. Cho nn s hiu thu tn gio tt hn khoan dung tn gio nhiu. Vy, hiu thu tn gio tt hn khoan dung tn gio nhiu. Tt c cc nh tn gio u lm vic cho s nghip chung gii phng v gic ng con ngi. S tm cu gii phng v gic ng tc s i tm chn l. Bt hnh thay, trong chng ta, c nhiu nim tin v tu tp l lng c miu t hay din t nh Chn L, m thc ra chng khng phi l Chn L. L nhng tn tn gio thc s, chng ta phi c can m v s tin chc chp nhn iu r rng l mt quan nim sai lm v c gng sa cha n cho ph hp vi khoa hc v l phi ng thi ng vi nhng i hi ca Chn L. Nhim v ca chng ta s tht bi nu chng ta c c bm vu vo iu m chng ta bit khng phi l Chn L. Chng ta cng sai lm, nu chng ta

thc hnh khoan dung tn gio m chng ta khoan dung m khng vch ra iu tht bi hay thiu st ca n khng ph hp vi Chn L. Trong lc tm Chn L chng ta phi loi b thi tranh ua v phi on kt tay trong tay t mc tiu cao thng ca s ha hp tn gio cho hnh phc ca nhn loi. Mc du c Pht vch ra rng khng c gi tr o l trong nhiu s tu tp ti n vo thi ca Ngi, Ngi vn lch s khuyn bo cc tn em cng dng hay thc phm n cc B La Mn hay nhng ngi kht s khc v h tr h bt chp h thuc tn gio no. c Pht khuyn cc tn khng nn lm au n hay gy thng tch cho thy tu B La Mn hay mt B La Mn. Ni y Ngi coi nhng nh s v B La Mn l nhng ngi o gio. Li na, c Pht ni nu mt ngi la o mt B La Mn, hay mt nh s hay mt ngi kht s, bng cch ni di, l nguyn nhn ngi y s b e da. Nh vy, khuyn cc tn ca Ngi theo ng li y, c Pht i i vi tt c khng cht k th. Mc ch ca Pht Gio l hng dn mi ngi sng mt cuc i cao thng khng lm hi bt c ai, trau di cc c tnh nhn o nhm duy tr phm gi con ngi, ta chiu lng lng ho rng m khng cht k th, rn luyn tm trnh ti li, thanh tnh ha tm nhm t ha bnh v hnh phc. Pht Gio l mt tn gio dy ngi ta "sng d ha vi qu". Trong lch s th gii, khng c mt bng chng no cho thy nhng ngi Pht T can thip hay gy tn tht cho bt c tn gio no trn bt c ni no trn th gii vi mc ch truyn o. Ngi Pht T khng coi s hin hu ca cc tn gio khc lm tr ngi cho s tin b v ha bnh ca th gii. Thng dip ca c Pht l li mi tt c nm tay nhau trong tnh huynh cng chung mt mc ch lm vic trong sc mnh v ha hp v phc li v hnh phc nhn loi. Ngi khng chn ai, v cng khng coi Ngi l ngi c chn. Nhng nh truyn gio u tin ca c Pht l cc v A La Hn - nhng ngi ton ho v thnh thin. H l nhng con ngi cao thng, do chnh n lc t b trn tc, hun luyn tinh thn h tr thnh bc ton thin. Trc khi gi cc t ca Ngi i, Ngi khuyn h theo ng li sau: "Ny cc v t-kheo, hy tin ln cho s li lc cho nhiu ngi, cho phc li nhiu ngi, t bi cho th gii; em iu thin, li lc, v phc li ca

cho ch thin v ngi. Ny cc t kheo hy tuyn b hc thuyt ti thng, ging dy mt i sng thnh thin, ton ho v thanh tnh." Theo li khuyn trn, c Pht mun ni cho ta bit s khc bit gia thin v c. Ngi mun dy con ngi lm sao dn n li sng chnh ng, hnh phc v an lc. Ngi khng bao gi khuyn cc t ca Ngi i i o ngi ta t o ny sang o n. kin ca Ngi v i o l tin dn ng li sng o l chnh ng v cao thng. c Pht khng ph bnh hay ch trch bt c mt tn gio no, thay vo Ngi soi sng mi ngi bng cch ch cho h ci ph phim khi i vo nhng cc oan ca s t hnh xc, s am m lc th (nhc dc) v trnh nhng d oan v nhng s tu tp v ngha di danh ngha tn gio. ---o0o--Tn Gio Thc S V cu hi th no l mt tn gio thc s, c Pht a ra cu tr li phng khong l bt c ni u gio l v T Diu v Bt Chnh o c thy, v ni no m ta c th tm thy nhng tn thun ty t c s m mang tinh thn, ni l mt tn gio thc s. Ngi khng ni ch c Pht Gio l mt tn gio thc s, nhng Ngi c v con ngi chp thun v knh trng s thc bt k ni u. c ngha l chng ta khng nn l l gio l hu l ca cc tn gio khc. Mt thi nh vy cho thy r c Pht khng bao gi c thnh kin vi cc tn gio khc v cng chng bao gi c c quyn chn l tn gio. Ngi ch mun vch ra mt th - Chn L, v tt c gio l ca Ngi u cn c trn T Diu - l kh hay bt toi nguyn, nguyn nhn ca kh, chm dt kh, v con ng dn n chm dt kh. Bt c lc no khi c Pht khuyn nh cc t ca Ngi hnh ng hay trnh xa th g, Ngi lun lun i hi h lm nh vy khng ch cho phc li v hnh phc cho chnh h m cn cho phc li v hnh phc ca ngi khc. Ngi ni: "Nu iu tt cho bn v cho ngi khc, nn lm, nu iu hi cho bn v hi cho ngi khc, khng nn lm". Nh mt nh ci cch x hi, c Pht tm ra gc r su xa ca au kh nhn loi - tham, sn v si, n su vo tm khm con ngi. Cho nn ch do tm con ngi m s ci cch thc s mi c th c hiu qu. Nhng ci cch t ra trn th gii bn ngoi bng sc mnh ch c th tn ti mt thi

gian ngn, nhng nu chng ny sinh t s thay i trong tm thc con ngi mi lu di hn. Nhng khuynh hng tham sn v si cui cng phi c kh?c phc v thay th bng sc mnh ca rng lng, t i v tr tu. Ch do s thanh tnh tinh thn mi c th t c ha bnh v hnh phc mt cch hu hiu nh vo tn gio. Pht Gio tr thnh on truyn gio u tin m th gii bit n. Gn 2300 nm trc y, nh nhng n lc cao thng ca Hong A Dc tr v n (268 - 305 trc Cng Nguyn) - khi ti nh cao ca quyn uy trn tc, t b li gm bo lc, em ht th gi vo vic nng cao Pht gio v vn ha Pht Gio. Ngi gi cc nh truyn gio, k c ngi con trai v ngi con gi ca Ngi, n khp tt c x s c bit nh th gii thi truyn t thng ip ca c Pht. ng theo truyn thng cao thng ca c Pht, Ngi khng bao gi qun dn d nhng nh truyn gio l khng nn ch trch hay coi thng tn gio khc trong khi thuyt ging v Pht Gio. Li khuyn ny c khc vo bia A Dc bng ch B La Mn - nhng di tch ny vn cn c thy ngy nay ti Sarnath, Benares ti n . Nhng cu sau y trong sc lnh ca nh Vua: "Ta khng nn ch tn vinh tn gio ring ca mnh v ch trch cc tn gio khc. Ta nn knh trng tn gio ca nhng ngi khc v l do ny hay l do n. Lm nh vy, ta gip tn gio ca chnh mnh pht trin v cng l gip ch cc tn gio khc. Hnh ng ngc li ta o huyt cho tn gio ca chnh mnh v cng lm hi tn gio khc. Bt c ai tn vinh tn gio mnh v ch trch tn gio khc, tng rng lm nh vy l sng bi tn gio mnh ngh rng "ta s tn vinh tn gio ca chnh ta". Nhng ngc li, chnh ta lm tn thng nghim trng tn gio ca chnh ta. Nn ha thun th tt hn: Hy lng nghe tt c, v sn sng nghe vi thin ch nhng hc thuyt ging dy bi cc tn gio khc." Cc dn tc Chu hn c nhiu l do tri n v vua v i ny. L nh cm quyn, Ngi lm bn phn hu thun mi tn gio hin hu khng cht k th. ---o0o--Ha Hp Tn Gio

Nguyn tc tn gio dnh cho ton th nhn loi. Nu bt c nhm no trong nhn loi khng theo nhng c hnh v i dy bi tn gio - nh nhn t, kin nhn, khoan dung v hiu bit, qu l kh khn cho ngi khc sng ha bnh. L t nhin ngi xo quyt v ch k li dng bt c loi c hnh no, nhng, hy tt c nhng nh tn gio ngy nay, ghi nh rng nhng k chin u v lm mu di danh ngha tn gio, khng i theo nguyn tc tn gio v khng phc v chnh ngha ca nhn loi. H chin u cho li lc c nhn ring t hay quyn lc di danh ngha tn gio. Nhng ngi thc s tu tp khng c l do g dng v lc, h gii quyt nhng kh khn qua ng li ha bnh. Mt tn gio thc s khng bao gi tn ng bt c mt hnh thc bo ng no trong bt c hon cnh no. ng thi, khng nn gy k th chng tc khi m chng ta tu tp tn gio ca chng ta. Pht t sng v lm vic vi nhng ngi tn gio khc m khng c mt hnh vi th ch. Khng nhng th, ngi Pht T cha bao gi lm mu gia nhng gio phi khc bit hay tn gio khc v li ch tn gio. Ngy nay v nhng hnh ng tn bo c thc thi v ang tip din (n mt mc no ) di danh ngha tn gio, nhiu ngi tr nn v mng khi ni n t ng "tn gio" Duy vt ch ngha, o c gi, v cung tn i lt di chiu bi tn gio, gy nn nhng thm ha to ln trong lch s nhn loi. Gi tr thc s ca tn gio nhanh chng bin mt t tm con ngi v h ang tm cu thuyt huyn b v hoang ng. Nhng tn gio v i c thit lp trn th gian ang phn tn thnh nhiu v s dng thc; v thm ch mt s ngi ra mt ch diu tn gio. Thi im ti cho nhng nh tn gio ngy nay ngi li cng nhau tin dn gi tr o l ng theo ton cnh ca n, thay v ch lp lun v ci v v nhng khc bit trong l tng v thn thoi tn gio . Tn gio khng nn b gii hn ch vo th cng v cu nguyn. Tn gio khng phi ch l mt phng tin trn mi mp m l mt phng tin trung gian thc tin cho con ngi hnh ng v hi, phc v nhn loi, lm iu thin, v t gii thot, ha bnh v hnh phc thc s. Tn gio khc nhau c th c nim tin v quan im khc nhau v s bt u v chm dt cuc i, cng nhng gii thch d bit v s gii thot ti thng. Nhng chng ta khng nn tin ti nhng vn bt ha y to mu thun, i u, xung t, sn hn v hiu nhm.

C qu tha nhng c hnh thng thng thuc lnh vc l thuyt v thc hnh m cc nh tn gio c th gii thiu di danh ngha tn gio ngi dn c mt li sng chnh ng, ha bnh v c vn ha. Chng ta khng cn coi thng hay khin trch tn gio ny tn gio kia. Nu chng ta lm nh vy, chng ta dn ng cho nhng nhm chng tn gio ang ch i ch diu v ch trch tt c nhng tn gio. Chng ta khng nn hnh x nh vy cho thy thi th nghch vi nhng ngi cng lm tn gio. Nu chng ta lm nh vy, ngi ta s ni tn gio khuyn khch nhn loi chia r. Ngi Pht T khng b cm khng c t nim knh trng vi cc o s tn gio khc, h cng khng b hn ch g trong vic i thm cc ni th phng v tham d cc kha l khng phi l Pht Gio. H cho thy h hp tc hon ton trong khi vn gi nguyn tc cn bn Pht Gio. Pht Gio khuyn khch s hp tc v hiu bit gia nhng gio phi. Theo quan im Pht Gio, nhn hiu tn gio khng phi l kha cnh quan trng nht mt ngi c coi l c o l, m l mt ngi sng mt cuc i ng knh khng hi ai mi c th coi l ngi c o l. Nhng ai thy nhng sai lm v ph bnh Pht Gio c th lm nh vy trn mt mc b mt thi. H c th ph bnh nhng tp tc truyn thng, nhng cung cch v tc l, nhng khng th cng kch gio l thit lp bi c Pht, v nhng gio l y lc no cng tt trong tt c mi thi gian. H c th em bt c mt gio l no ra xem xt nu h mun trc nghim. Phng php s dng trnh by gio l ca c Pht rt ha bnh v hu l. c Pht ku gi qua l phi v kinh nghim. Gio l c trnh by trong sng, n gin rt n tng, thot khi s hp hi v cung tn c tnh cht quc gia trong tn gio. Nhng gio l y sn sinh ngi trong sch v im m. Phng php trnh by ny qut sch nghi k v nim tin d oan. Nh vy gio l ca c Pht thuyt phc tm can v u c nhng ngi tha thit tm cu chn l. Thi khoan dung v hiu bit ca Pht gio thuyt phc nhiu nh t tng v i, trit gia, duy l, v nhng nh t do t tng v c n nhng ngi theo thuyt 'khng th bit' u cm nhn Pht Gio l mt li sng ha bnh. Theo c Pht, con ngi t chia r v lng ch k to ln. Khi tnh ch k ny b khut phc, s tng quan lnh mnh ca nhn loi s pht trin. S

tm cu ha bnh v ng li sng ha hp bt u t bn trong ch khng phi bn ngoi. Nu nhng nh tn gio ngy nay khng th cng ngi li vi nhau lm vic trong ha hp, khng k th v th nghch ln nhau, ha bnh m ta ni ch trong gic mng m thi. L nhng ngi lm tn gio chn chnh v chn thnh, xin hy nm tay nhau cng c n lc xa b tt c nhng g mu thun v k th trong gio l ca chng ta v hy c gng n mc ti a a ra nhng gi tr tinh thn chungni tn gio v li ch v hnh phc ca nhn loi bt k n chng tc v tn ngng. Chng ta nn nh rng tn gio hin hu cho li ch ca nhn loi v tn gio khng nn b s dng sai lm mt cch cung tn trong bt c ng li no t li dng c nhn hay vinh quang cho chnh mnh. ---o0o--Hy Cng Nhau on Kt Tt c nhng nh tn gio don kt, khng s dng qun phit tn gio. Xin hy cho h chm dt tt c nhng tn bo v git chc di danh ngha chin tranh. Xin hy cho h on kt cho con ngi t do tm tn gio ty theo nim tin s thch ca ngi . Hy cho h on kt loi i tn gio c quyn. Xin hy cho h on kt khng s dng tn gio ch ch ba i o ngi khc bng cch p dng cc phng php ng nghi ng. Xin cho h on kt knh trng nim tin ca cc o khc v nhng s tu tp chng no m nhng s tu tp v nim tin y v hi v khng la di dn chng. Xin hy cho h on kt qut sch thi thch ca s cnh tranh tn gio khng lnh mnh, xin hy nhng nh tn gio on kt loi b nhng t nn v l thi v lun thng thy trong x hi hin i. Xin cng cho h on kt a ra mt li sng n ha gia nhng tn v khuyn nhng ngi ny ng i n cc oan. Nhng v khai sng ca mi tn gio u c mc tiu cn bn l on kt cho nhn loi - nui dng ha hp, thin ch, v hiu bit gia tt c cc dn tc trn th gii. Theo bc chn cc v khai sng, nhiu nh lnh o tn gio, cng tm cch pht trin lng knh trng su xa i vi nim tin ca ngi khc. Bt hnh thay, tuy nhin, mt s tn ca tn gio, v l do ch k, v do s

bt-khoan-dung v tm a hp hi, chng li ct ty thc s ca Tn Gio v to nn hn lon, quan nim sai lm, k th v bt-khoan-dung. Chng ti tha thit hy vng bng cch nhn thc c nhng s kin ny, nhn loi mt ngy no s on kt trong tnh huynh tn gio cng lm vic cho hnh phc ca tt c. Trong phn tch cui cng, s knh trng tn gio ca ngi khc ny sinh t lng tin tng m ta c trong sc mnh thc cht ca tn gio mnh. ---o0o--31 - S HA HP TRONG TN GIO Teh Thean Choo Theo sau mi quan tm gn y i vi tn gio ti nhiu ni trn th gii, ngi ta ng cmi quan tm c bn i vi tn gio l nim tin vo Thng - mt nim tin c th l cng lnh phc v mc tiu x hi, v ha hp vn ha trong mt x hi a tn gio. Mi v mi ngi trong chng ta thuc mt tn gio c bit no , u c quan nim ring v nim tin ring v ch phc tp ny. Lt qua trong t in chng ti thy s m t Thng l v tri ti thng t hin hu, mt v cha. S m t ny c ng o chp nhn trn th gii ny. Ngi Pht T knh trng nhng ngi cng lm tn gio khc trong quan nim v nim tin tn gio ca h. Pht Gio, l mt tn gio rt khoan dung, khuyn cc tn khng bao gi coi thung nim tin v s tu tp ca ngi co cc tn ngng khc. Mc d Pht Gio khng tn thnh khi nim mt Thng Sng To, Pht Gio cng c cp n cc thng , cha tri v nhng thn thnh l nhng chng sanh siu phm sng mt s cnh gii ring trong v tr v cc chng sanh y c th nh hng bng mt s dng thc trn nhng ngi trn tc trn dng th. Tuy nhin ngi Pht T khng c dy l nn i tm s gip bn ngoi hay mt hnh thc cu khn cc v thng , tri hay thn thnh c gii thot. tm gii thot cho chnh mnh lnh vc tinh thn Pht gio ch trng tin trnh thanh tnh tinh thn qua s phc v v tha v hin dng, qua nhng n lc c nhn trong vic tu tp gii, nh hu. Trong phm vi vn ny, trong x hi a tn gio v a chng tc ca chng ta, nhng ngi Pht t anh em lm vic st cnh vi nhng ngi

cng lm tn gio khc, tranh u cho ha bnh v ha hp cho x s, khng th c mt bt ng vi bt c ngi tin tn ngng khc trong quan nim v vn "Tin vo Thng "- Cng nhn l quan nim v nim tin nh vy nht nh gip vic to tinh thn tnh thc trong tn gio un nn mt c nhn, x hi v cng ng tin n cm ngh nhn o hn i vi nhau v pht sinh tinh thn khoan dung v hiu bit, nh vy thp sng ngn uc, khng phi hn th v k th m l ha bnh v ha hp cho tt c nhn loi vo tt c cc thi i. ---o0o--Khng Phi Trong Cnh Tranh M Trong on Kt Tt c tn gio hin hu v li ch ca nhn loi. Tt c cc tn gio u dy v h ho nhn loi sng v hnh x nh mt con ngi ng n. Phn s ca tt c nhng nh tn gio l phi cng nhau hp qun khng phi trong knh ch m trong on kt, ng lao cng tc v hiu bit vi mc ch lm cho con ngi hiu c gi tr ca cc kha cnh ca i sng, gi tr ca s hin dng, v nhng nguyn tc o l cn bn nh l tng ca chn l, cng bng, phc v ht lng, nhn t, t i v thin ch i vi nhn loi. Nhng quan nim v nguyn tc ny rt ph thng trong tnh cht, v phi c chp nhn vi tt c nhng nh tn gio. ---o0o--T Do Th Cng Mc d Hi Gio l tn gio chnh thc M Lai , t do th cng v nim tin tn gio c bo v trong hin php quc gia ca chng ti. Chng ti c c t do t tng hay theo bt c gio phi no. Chng ti khng b bt buc phc tng mt ng li c bit no v th cng hay nim tin. Chng ti yu du s t do ny. Chng ti hy vng s t do ny ca chng ti c duy tr v gi vng bt c thi i no v s t do ny khng b lm hi hay tiu dit bi nhng hot ng ca bt c mt nhm hay t chc cung tn no. Cung tn, d bt c di hnh thc no hay t bt c t u, u c hi cho ha bnh v ha hp bt c x hi no. Tt c chng ta khng ngng tm cu ha bnh v ha hp. Chng ta mun ha bnh v ha hp cho gia nh. Chng ta mun ha bnh v ha hp trong x hi. Chng ta khng mun s xung t gia cc tn gio, chng ta cng chng mun nhng mu thun v chng tc. Chng ta mun sng v

ngi khc sng. Mun t c nhng iu ny, chng ta phi gn gi tt c nhng g o c. Chng ta phi tu tp kin nhn, khoan dung v hiu bit. Chng ta nn b bn vi nhau, gip ln nhau bt c lc no khi nhu cu cn n. Chng ta phi loi b k th chng tc v k th tn gio. Bt chp chng tc v tn ngng, chng ta phi coi nhau nh anh ch em trong mt gia nh hnh phc, v nh mt cng dn tn trng lut php, tranh u cho ha bnh v ha hp. phi l s quyt tm ca tt c nhng nh cng lm tn gio trong mt x hi a tn gio. ---o0o--Hy Chu o Trong khi dnh gi cao thc t l trong quc gia ny, chng ta c u tin thi hnh cc nghi l tn gio v tu tp khng mt cht tr ngi, sng trong mt x hi a chng tc v a tn gio c ngha l chng ta phi c gng chu o ti tt c cc thi im trong bt c iu g chng ta lm. Chng ta phi khng qun nhng cm ngh ca ngi lng ging theo mt gio phi khc v khng my cm nhn c mt s thc hnh nghi l xa l vi h. Chng ta phi quan tm n h. Chng ta khng nn ch k ch ngh n mnh n nhu cu ca mnh thi. V l trong mt dp c bit no hay vic xy ra ti nh chng ta, dp vui hay bun, chng ta mun thi hnh mt s nghi l v nghi thc tn gio theo qu trnh truyn thng v vn ha; phi cng bng v quan tm bng cch ng lm qu v gy tr ngi v phin toi n xm ging. D s tu tp o gio no i na, nhng s tu tp ny phi c thi hnh trong gii hn va phi v trong phm vi t gia khng gy phin toi g n s bnh an v thanh thn ca li xm. Nu chng ta v on c s dng quyn thi hnh nghi l v nghi thc, n o v gy cn tr, hay lm bc dc ngi khc, khng k n cm ngh ca ngi li xm, nht nh chng ta s gp kh khn nht l trong khu xm a tn gio. S quan tm n hnh phc ca ngi khc l cha kha a n cuc sng ha bnh v ha hp trong mt x hi a tn gio. ---o0o--Nn Tng Chung Ph Thng Chp nhn chng ta c nhng d bit trong quan nim v nim tin, tuy nhin chng ta c mt nn tng chung ph thng rng ln - s loi b cc ti li, s truyn b thin ch gia con ngi, s tm cu ha bnh, hnh phc trng cu v gii thot. l nhng mc tiu chung ca tt c cc tn

gio. Nhiu nguyn tc tn gio thc s c coi l thing ling trong nhiu tn gio cng tng t v tnh cht. Mun on kt, tt c cc nh tn gio cn phi b ci o chong ch k v hm hnh ca mnh v c thc trong tinh thn khoan dung, kin nhn v hiu bit ln nhau. Bn phn ca chng ta l knh trng nim tin tn gio ca ngi khc d nim tin o l ca chng ta th no: khoan dung trong tn gio tuyt i thit yu v cn thit t cuc sng ha hp v bnh an. ---o0o--Ct Li Trong S ng Dng Thay v khin trch v miu t nhng d bit trong mt ng li c tnh cch h thp, s l mt thnh qu tuyt vi nu tt c nhng nh lnh o tn gio v tt c cc nh tn gio lm mt cuc nghin cu tt c nhng nim tin tn gio v nhng s tu tp ri miu t ct li ca s ng dng trong tt c, iu g tt v ng gi cho s cm th ph thng ca tt c nhng ngi c tn gio. Chng ti xin trch dn sau y mt s th d in hnh ca mt s ng dng: Pht Gio ni: "ng lm au ngi khc theo cch m chnh bn cm thy au n." o Lo ni: "Hy coi nhng li lc ca ngi lng ging nh chnh li lc ca bn,v nhng s mt mt ca ngi lng ging nh s mt mt ca chnh bn". Ky T Gio ni: "Tt c nhng g ngi lm cho bn, bn nn lm tr h nh vy." Hi Gio ni: "Lm tt c nhng g nhng ngi khc lm cho bn, v t chi khng lm cho ngi khc nhng iu m chnh bn s t chi cho chnh bn" n Gio ni: "ng cho ai lm iu g cho ngi khc, m iu khng nn lm cho chnh mnh ". ---o0o--Vinh Danh Nhng Nh Khai Sng

L Pht T, chng ta c dy phi knh trng v vinh danh cc ng khai sng, nhng o s ca cc gio phi khc v gio l ca h.Tht cm kch l tt c nhng o s tn gio b c cuc i vo mc ch cho phc li v hnh phc ca nhn loi. H ng c knh trng v vinh danh v s phc v v tha v s tn tm ca h v li ch cho nhn loi. l mt kha cnh quan trng khc v khoan dung tn gio m in hnh l Pht T. Chng ta thc s tin tng rng khoan dung, nht l khoan dung tn gio, l mt c hnh m mi v mi ngi chng ta phi khc su vo ng li sng. Ging nh lm tt c tt, knh trng c knh trng, v khoan dung c khoan dung. ---o0o--Khoan Dung Trong Tn Gio Khng khoan dung, chng ta s tr v vi lut rng r, ni tai ho ng tr, v sc mnh l l phi. khng phi l li ch cho x hi chng ta. khng phi l iu m x s chng ta mun. Tt c chng ta, bt chp chng tc v tn ngng, u mun sng trong ha bnh v ha hp. Chng ta mun cng tn ti vi nhau- v li ch ln nhau. Cho nn, chng ta khng nhng c phn s thuyt ging khoan dung m phi thc hnh khoan dung nht l khoan dung trong tn gio. Chng ti hnh din v sung sng ghi nhn l cho ti nay i vi quc gia chng ti, khoan dung trong tn gio c thc thi v gn gi bi cc nh tn gio mt mc cao. Nhiu du khch n nc chng ti ghi nhn vi s ngc nhin thch th l c s hin hu ca mt nh th Hi Gio, Mt nh th Thin Cha Gio, hay mt Ngi Cha, k cn st nhau trong thnh ph ti M Lai vi nhng ngi m o ca nhiu tn gio l lt ra vo ni th phng ca h khng mt cht tr ngi no c. S khoan dung trong tn gio l th . Nh chc trch lin h cng tch cc vn ng ha hp gia cc tn gio bng cch u nhng bui hi thng xuyn gia cc nh lnh o tn gio v cc gio phi bn lun v nhng gii php tn gio hu bo m thin ch v duy tr ha bnh v tnh hu ngh trong nc. ---o0o--Mt Bc Lm Ln Trong khi chng ti lun lun sng trong thanh bnh v ha hp, th gii ngy nay li sng lun lun trong s hi, nghi k v cng thng. l do s

hin hu cc v kh git ngi c th gy ra s ph hoi khng th tng tng ni hay s hy dit trong phm vi mt thi gian vi pht. Vung ln nhng cng c git ngi khng khip, nhng siu cng quc ang e da v thch thc ln nhau cng vi khoe khoang khng bit xu h l ta c th gy ph hoi v ngho kh trn th gii hn ngi khc. H i theo con ng ca in khng n im, by gi, nu mt bc lm ln i v mt hng no , kt qu chng c g c m l s tiu dit ln nhau vi s ph hoi ton th nhn loi. ---o0o--Thc Cht Ca Nguyn Tc Tn Gio Con ngi, sng trong tnh trng s hi do chnh t mnh to ra, mun tm con ng thot ra, v tm mt s gii php. Rt kh tm ra gii php ngoi tr nh tn gio v s pht trin tinh thn ca con ngi, khai thc nhng nguyn tc tn gio thc cht chng li mc ch ti li ca bn con bun chin tranh. Tt c nhng nh tn gio trn th gii ny u c mt vai tr quan trng. Vai tr ca cc tn gio phi l hp tc ch khng phi l ganh ua. Bc thng ip ca c Pht v bt bo ng v ha bnh, tnh thng v t bi, khoan dung v hiu bit, chn l v tr tu, knh trng v yu mn tt c i sng, khng v k, sn hn v bo ng, pht i t hn 2500 nm trc y vn hu ch vi nhng nguyn tc cn bn cho nhng ngi cng lm tn gio khc, xua tan s hi, nghi k, v cng thng ang lan trn trn th gii ny. D xt di nh sng no th bc thng ip ca c Pht cng khng th b coi nh hp hi v hn ch m ph qut trong tnh cht v ng dng. ---o0o--Ti V Trang Tinh Thn Ha hp trong tn gio v ti v trang tinh thn phi c nui dng nh mt sc mnh tinh thn chng li s in khng ca cuc chy ua v kh ngy nay tn dit nhn loi. Mun thit lp mt nn ha bnh thc s v trng cu, cn phi tm ra cc ng li v phng tin nh tn gc r nguyn nhn ca chin tranh. Con ngi v quc gia phi t b nhng lc th ch k, ci cao ngo ging ni, v tham lam ch k v ca ci v quyn uy. Phi dp i tham sn v si. Duy vt ch ngha khng thi khng th bo m hnh phc. Tn gio mt mnh c th nh hng thay i tinh thn ca

tm tr v mang li s gii tr qun b trong tm - mi tht l s gii tr v kh tht s v trng cu. ---o0o--Thanh Thiu Nin v Tn Gio Ngi ta ghi nhn ti nhiu ni trn th gii, nhiu thanh thiu nin b tn gio. Chng cho rng tn gio khng quan trng cho cuc sng hng ngy v tn gio l mt gnh nng khng cn thit cho nhn loi. Chng coi tn gio l tr ngi cho sc mnh t duy ca con ngi. Nhng thanh thiu nin tr ny b u c bi quan nim hin i ca duy vt ch ngha v tro lu hng th hin i, ngh rng chng c th sng rt tt khng cn tn gio. l tnh trng ng bun, hin nhin miu t s tht bi ca tn gio th gii trong vic hng dn v nh hng gii tr n con ung gii phng tinh thn. n lc nhng nh lnh o tn gio c trch nhim v nhng nh tu tng trn th gii c trch nhim phi on kt xc nh nguyn nhn gc r v s tht bi ca s mnh tn gio - lm cho thiu nin trnh xa nguyn tc tn gio c thi gian tn vinh, cng nhng nim tin v quan nim. N lc cn phi thc hin thuyt phc v lm cho th h tr cm nhn v hiu c vai tr quan trng m tn gio v s gii phng trong tn gio c th v phi thc hin trong i sng hng ngy ca h. Tt c nhng tn gio u c mt mc ch chung: phc v nhn loi v nng cao tinh thn nhn o. Tt c cc tn gio u thuyt ging thin ch v tuyn b tnh huynh ca con ngi. Nhng mc tiu v l tng chung y, v li ch cho nhn loi, phi vt qua tt c nhng d bit no c th hin hu v phng din nim tin, quan nim v tu tp tn gio. Phi thng nht trong s a dng. Chng ta khng nn c gng nho bng mt ngi vi khuyt im ch bng ht bi trong mt, qun i ci x chn tm mt ca chnh chng ta. Tt c nhng nh tn gio nn c gng tm mt cng lnh chung v lm vic trong on kt nng cao tinh thn nhn o hu tn gio c th kin ton bn cht con ngi v lng nhn o cao qu ti ch ton ho ca tn gio. Tt c nhng nh tn gio nn sit cht tay vi cc nh tn gio bn vi cm ngh thun ty ca thin ch, v chn thnh thn i, tnh huynh , vi s knh trng v qu knh ln nhau, tn gio ny vi tn gio kia tranh u cho t c s nghip cao thng chung trong vic nng cao tinh thn ca c nhn v phc li, cng l v ha bnh ca nhn loi. ---o0o---

Nhng c Tnh Siu Phm "iu ch yu vi tn gio l nim tin vo Thng ". Vi lng knh trng su xa, xin cho php chng ti mnh dn ngh rng ngoi quan nim n thun ca "Nim Tin Vo Thng ", ch yu i vi tn gio phi l s tun th v bin thnh s tu tp tt c nhng nguyn tc tn gio thc cht c coi l thing ling mi tn gio trong s tm kim thnh thn hay nhng c tnh siu phm trn ngp trong i sng, trong t tng, li ni v hnh ng ca chng ta. -ooOooHT