You are on page 1of 196

PHT PHP CHO MI NGI

Nhiu Tc Gi Diu Ng - M Thanh & Diu Lin - L Thu Linh dch Nh Xut Bn Vn Ho Si Gn 2009

---o0o--Ngun http://thuvienhoasen.org Chuyn sang ebook 24-7-2009 Ngi thc hin : Nam Thin namthien@gmail.com Link Audio Ti Website http://www.phatphaponline.org Mc Lc
1.LI NGI BIN DCH GIO L CN BN 2. PHT PHP CHO TT C MI NGI Ajaan Lee Dham- madharo 3. PHNG PHP RN LUYN TM 4. NHN S VT NH CHNG THT S L 5.QUAN IM CA C PHT 6. NGI NH THC S CA CHNG TA 7. CHUN B CHO CI CHT PHT GIO NG DNG. 8. MT I SNG C NGHA 9. C KH MI BIT TU 10. LI NI D NGHE 11. LI CH TI A 12. HNH PHC VN HIN HU TRONG CUC SNG HIN I 13. PHNG PHP TH GIN NI LM VIC 14. THI GIAN V TIN BC 15. I TR CC U NHIM DU HC 16. GNG SOI 17. V NHN, NH, T... 18. HY DP B TNH NNG GIN 19. I TR CN GIN

GIA NH & CON CI 21. GIA NH V CON CI 22. HA HP GIA NH 23. TNH THNG YU U I 24. QUAN TM N CON CI 25. LM M V HNH THIN 26. VT QUA TR NGI 27. BN PHN CA CHA M 28. MN QU CA LNG BIT N CC PHNG PHP THIN 29. SA SON BA N 30. THIN V NGH THUT NU N 31. THEO DU CHN THY 32. U PHI BI CUC I 33. DP BN 34. THIN MINH ST TRONG NG DNG 35. PHNG VN THIN S S.N.GOENKA 36. PHNG VN TS. BHANTE GUNARATANA 37. VIPASSANA V KINH DOANH 38. LI KHUYN THIT THC CHO THIN SINH 39. LI KHUYN THIT THC CHO THIN SINH (tip theo)

---o0o---

1.LI NGI BIN DCH


c mt thi ti khng bit Pht php l g? Trong k c tui th ca mnh, Pht php l nhng quyn sch vng, vn vn nhng ch ti khng c c, hoc c c c vn l nhng m t b n, xa l. Ti khng h c hng th tm hiu v Pht gio cng v nhng l . Nhng ri do duyn lnh, ti c nhng o hu quen v khng quen gii thiu nhng quyn sch c c v Pht php. Nhng quyn sch khai tm cho ti, dn ti nhng bc chp chng n vi kho tng Pht php. Ti hiu ra rng, c Pht c n hng vn php cho mi ngi ty theo cn c ca mi ngi. Gn y mt ngi bn tr mun tng li ti mt b sch v Pht gio m c c ngi khc tng. Ti hi v sao c khng gi li c. C bn nh tr li mt cch rt ng thng rng sch qu cao siu, khng thc t. Khng hiu sao ngi bn tr lm ti bun qu, ti bit c y cng nh ti ngy xa, khng bc ti than con ng pha trc qu di. Khng hiu sao cu ni ca c bn tr y, nh git nc lm trn ly, li thi thc ti

mun tng hp nhng bi php ngn m chng ti dch trong thi gian qua. Nhng bi php thoi c nhng ti rt gn gi vi cuc sng i thng ca mi ngi. Ti mun coi y l mn qu tinh thn ring dnh cho c bn nh , v cho tt c nhng ai cha tng mun c g v Pht gio. Quyn sch l tp hp ca nhng bi dch vi cc ti v gia nh, v cuc sng, v ngh nghip, v nhng gio l cn bn ca c Pht, s ng dng ca li Pht dy trong cuc sng cng nh nhng ti v thin nh. Ln na ti xin cm n s hp tc ca chu M Thanh, cho php ti c s dng nhng bi dch ca chu v cc ti nh i Tr Sn Hn, Thin Vipassana, v.v Cm n o hu Nguyn Tn Nam - mt ngi bn do duyn lnh trong Pht php dn n- lun rt sn lng c bn tho ca chng ti. Chng ti khng o tng rng vi quyn sch nh ny, chng ti c th thay i quan nim, thnh kin ca bt c mt ai, nhng chng ti c quyn hy vng rng bit u ngi bn tr , v n tnh ti chng m c ht quyn sch ny, v bit u c y, cng nh nhiu bn c khc, s tm c nim vui trong Pht php. c th chng ti trn y lng bit n v hnh phc. Xin chn thnh cm n tt c qu o hu chung tay ng gp quyn sch c n tay nhiu ngi di dng n tng. Du c gng, nhng quyn sch chc chn cng khng trnh c sai st. Ngng mong qu n s, qu o hu ch dn nhng ln in sau c hon chnh hn. Nguyn cu ch Pht gia h cho chng con lun c sng trong nh snh ca Pht php, trong kip ny v mi mi. Xin hi hng cng c ny n cu huyn tht t, n cha m trong hin kip, v n tt c chng sanh. Nguyn cho tt c lun thm nhun o php. Diu Lin L Thu Linh (5/2009) Ltl3107@yahoo.com ---o0o---

GIO L CN BN
2. PHT PHP CHO TT C MI NGI Ajaan Lee Dham- madharo Phra Ajaan Lee Dhammadharo (1907-1961) l mt trong nhng v t kheo theo truyn thng tu kh hnh trong rng ca Thi Lan bc nht. Cuc i Ngi ngn ngi nhng y bin ng. Ni ting l v thy o hnh v c kh nng thn thng, Ngi l ngi u tin em truyn thng tu kh hnh ra khi nhng cnh rng thuc lu vc sng M-kng, ha nhp vo x hi hin i ngay trung tm Thi Lan. Mt nm trc khi mt, Ngi phi nm vin hai thng v bnh tim. Nhn c hi ny, Ngi c cho t ghi chp li cuc i Ngi. ___________ Bi Php ny nhc nh cc bn v mt s iu Pht dy, nh mt cch sch tn, khuyn khch cc bn chm ch thc hnh ng theo li Pht dy. Nhng li dy c gi l Php. Php tn trang cho tm. Php cng l phng tin pht trin cc chc nng ca tm. Bi Php ny da trn Patimokkha (Gii Lut T kheo), ni v nhng bn phn m cc v tng s xut gia theo Pht phi tun gi, nhng chng cng p dng cho hng c s. C s ti gia c th tu tp, gn gi cc gii lut ny rn luyn thnh ngi tt hn, c th tr thnh tai, mt, chn, tay, trong vic gn gi o php, gip o php c pht trin. Nhng gii lut ny, p dng cho tt c mi ngi, c th chia lm cc phn chnh nh sau: Th nht: Anupavado. ng tm li ngi khc. C ngha l ng ni xu v ngi khc, ng xuyn tc, ng ni iu g gy chia r. ng ni sai tri v ngi khc, hay khuyn khch ngi khc lm iu . ng trch mc, la mng nhau. Thay v tm li ngi, ta hy t thy li mnh. l gii lut. Du l hng tu s hay c s u c th gn gi theo gii lut ny bt c ni u, bt c lc no. Th hai: Anupaghato: ng ght b ln nhau. Thng khi chung sng, khng phi mi ngi u c x ging nhau. C ngi bit cch c x kho lo, ngi khc li c x th l - ch khng phi l do c , hy nh iu . V th cht cng th, c ngi sing nng, y sinh lc; k khc th yu

ui, hay bnh hon. V li ni th c ngi kho lo, ngi khng. Ngi ni nhiu, k li rt kim li; k th ba hoa chuyn trn tri di t, ngi ch thch bn chuyn Pht php; k th thng ni sai, ngi hay ni ng. c coi l s khng tng ng. Khi iu ny xy ra, tt nhin s c mu thun, xung t mt mc no . Nu c nhng iu ny xy ra trong chng, khi chng ta cng sng trong Php, chng ta khng nn tm. Chng ta cn tha th cho nhau, cn ra sch nhng t vt khi tm ta. V sao? V nu khng, ta s tr thnh ganh t, soi mi, th hn nhau. Hnh ng tha th c coi l qu tng ca tm t. N khin ta khng chp gi iu chi, khng canh cnh bn lng iu g, khng b th chi gy phin no l nhng ngi khng mang lng hn th. Du i khi c sai tri, c lm li, chng ta vn tha th ln nhau. Chng ta cn nn c lng thng yu, t t, cm thng vi tt c mi ngi quanh ta, cng nhiu cng tt. c gi l anupaghato. l mt phn trong qu trnh tu tp lm ngi Pht t, du ti gia hay chn thin mn. Th ba: Patimokkha samvara: Hnh ng nh th no gip ta n gn ca vo Nit Bn hn. Ca vo Nit Bn l g? Patimokkha. Mukha c ngha l ca vo. Mokkha ngha l gii thot. Hy ngi gn n ming ta c n. ng ngi xa qu, ta s kh n c. Ngi gn s gii thot trong tm tay, ta c th vi ti thc phm. Ni cch khc, bt c hnh ng g gip ta n gn hn vi o php, th ta cn phi hnh ng nh th. Gn vi o php c ngha l i theo con ng o. Ngi c s cng c con ng o ca mnh, ging nh hng xut gia c con ng o ca h. Tuy nhin ngi c s c th thc hnh con ng o ca mnh theo hai cch. Cch u tin l gn gi nm gii: khng git hi; khng trm cp; khng t dm y l iu gip ta sng o c; khng ni di; v khng s dng nhng cht lm say. l mt cch sng a ta n gn vi Nit Bn. Cch sng o th hai i vi ngi c s l gi tm gii lut. Cn i vi cc sa di v cc v t kheo th phi gi mi hay 227 gii lut. Ngoi ra, h cng khng c b qua bt c hnh ng tt lnh no m h c th lm c. c gi l acara-gocara-sampanno. ng i ra ngoi nhng gii lut , lm tn hi chnh bn thn mnh. Ni cch khc, ng thn, li ni, ca mnh phm vo cc gii lut . ng thn cn vi k c, nhng ngi hnh ng khng kim ch. ng nghe theo nhng ngi khng c phm hnh. ng tm vng bn v h. Hy ngh n nhng thin hu, nhng ngi m hnh ng hp vi nhng iu tt p m ta

ang mun pht trin. l con ng o. Bt c ai hnh ng nh th c gi l sng theo Patimokkha, gn ngay ca Nit Bn. Th t Mattauta ca bhattasmim: n ung iu . y chng ta ch ni n thc phm vt cht. C ba cch n ung thng thng. Trc ht l tham n. Du bng no, nhng tm cn i. Ming no, khng th nut tri na, nhng tm vn mun n na. c gi l tham n. ng tnh tham n lm ch bn. Cch th hai l n ung mt cch t ti. Bn nhn lnh nhng g c trong bt ca mnh, v khng n g ngoi bnh bt. Hay bn ch n nhng g c trc mt, trong tm tay. Khng i hi nhng g xa tm tay. Khng biu l bng c ch, bng mt, hay bng nt mt rng bn mun n thm na. Ch n nhng g trong da, hay trong bt ca bn. c gi l n ung mt cch t ti. Cch th ba l n ung tit . l mt cch n ung nn np, tt p trong o v c ngoi i. Mt v d in hnh l i c Sivali. S lun n ung tit . S thng nhn c rt nhiu vt phm cng dng. S c nhiu ca ci. Ca ci c c l nh s tit . i c Sivali lm nh th ny. Khi S c cng dng vi vc, S khng h mc nhng vi vc , m S em tng cho ngi khc. Khi c cng dng thc phm, S cng khng dng chng, cho n khi S c th cng dng li cho ai . Bt c t vt dng no m S c nhn - thc phm, qun o, ch , hay thuc men, khng k t hay nhiu - mt khi thuc s hu ca S, S s khng s dng cho n khi S c th chia s chng vi nhng ngi chung quanh. Khi nhn nhiu, S chia s vi nhiu ngi. Khi nhn t, s vn c gng chia s. Kt qu em n cho S bao iu li ch. Thn hu yu mn s, cc chng qu trng s, n cn vi s. l l do ti sao ngi ta ni rng s rng ri kt ni thn hu, v xa b bn th. l cng c m i c Visali to nn. Khi ngi qua i v c ti sinh trong mt i sng y , sung tc, khng bao gi ngi phi chu i kh. Ngay c khi ngi i n nhng ni hoang vu, ni kh c thc phm, ngi cng khng phi chu ng thiu thn, vt v. Cu chuyn ny dy chng ta rng, bt c chng ta c g, ch nn s dng mt phn ba ca ci , v hy cho i hai phn ba cn li. Nhng g c th cho th vt, ta cho chng, nhng g c th chia s vi ngi, ta dnh cho ngi. Phn m chng ta c th chia s vi bn o, hy cng dng vi tri tim trong sng. l ngha ca vic s dng mt cch tit . Chng ta s

cm thy thn tm nh nhng khi lm c nh th. Khi ti sinh, chng ta s khng phi chu i ngho. Cch sng ny khng ch lm tt p cho o, m i vi x hi ni chung cng th. l phng tin hu hiu nht chng khng b. N gip chng khng b nh th no? Khi ngi ta khng cn ngho kh, ngi ta khng d b khch ng. Nguyn nhn a n khng b l g? Mt phn do ngi ta i ngho, khng ni nng ta, khng ai chm sc. Khi , con ngi d suy ngh rng, Ti kh, th mi ngi khc cng phi kh theo Cch suy ngh l do con ngi cn ngho i v thiu thn. Nhng ti sao h i ngho? V cn c nhng ngi ch bit lo cho bn thn. H khng bit chia s vi m ng. Do s ng ngho kh s ni gin, s tr thnh khng b. Nh th khng b l do lng tham lam, ch k, khng bit chia s nhng g ta c. Nu c mi ng, chng ta c th cho chn, v ch n nhng g m ng tin cn li c th mua. c th, ta s c bit bao bn b. S c tnh thng, ha bnh v pht trin. Ti sao? V khi con ngi c n, c ni tr ng, c th an tm th ti sao h li phi dn thn vo nhng lp trng chnh tr phc tp? l l do ti sao c Pht dy chng ta rng tit trong s hng th l vic tt lnh, cao thng, ng trn qu. Khi chng ta thc hnh c nh th l chng ta sng ng theo tinh thn ca mattauta ca bhattasmim. l chng ta tu ng, thc hnh ng, em li li ch cho bn thn v cho ngi khc. Th nm, Pantaca sayanasanam: ng lm ngi lng xng. Bt c bn sng u, hy sng tnh lng, an bnh. ng gy chuyn hay, ha theo vi nhng ngi khc trong nhm. ng dy vo nhng vn phi tranh ci, tr khi l vic chng ng ng. Khi bn tu tp, hiu c bn phn ca mnh ri, th hy tm ni vng v, yn tnh sng, hnh thin. Nu sng trong chng, th hy thn cn vi cc chng thch tnh lng. Khi sng mt mnh, ni vng v, hy l ngi trm lng. Khi sng trong chng, hy l ngi tnh lng. Ch thu nhn nhng g tt p, an lnh m chng bn o c th mang n cho bn. Khi sng mt mnh, ng lng xng, bn rn. Hy trm lng trong hnh ng, li ni v tm . Khi sng vi nhm - d hai hay ba ngi - ng dy vo nhng vic tranh ci, v

u c tranh ci, khng c an tnh. Hnh ng ca bn lc y kh th t ti, v bn phi no ng. Li ni ca bn s khng c m du. Tm ca bn - y nhng ngh gin hn, on trch - th khng th an bnh. V iu s l nguyn nhn dn ta n bao nghip xu. Khi bn sng trong mt cng ng - khong t 4 n 99 ngi tr ln - bn phi bit chc l mt cng ng ha hp, khng c tranh chp, ci v, khng ai mun lm tn thng hay gy au n cho ai. Cng ng phi ha hp tu tp gii lut v Pht php. Mt cng ng c k lut, vn minh, nhm n vic pht trin cho tt c mi thnh vin. l bn phn ca ngi con Pht, phi sng theo li Pht dy. c gi l pataca sayanasanam: to ra ni thanh vng sng, thn tm c an lc. Th su, Adhicitte ca ayogo: ng d dui. Hy tinh tn trong vic hnh thin t c nh. Hy thng xuyn nh tm, hnh thin, lm gng tt cho chng noi theo. Khi tham vn o, hy tm nhng li dy lm th no pht trin ch thin qun. Hy trao i v nhng li ch ca vic hnh thin. Thc tp ty sch nhng u nhim trong tm. Lm c nh th, l bn ang i trn con ng tin ti trng thi tm cao thng. Su xa hn na l khi tm c gii thot khi mi chng ngi, vo c nh, khng cn dao ng ln xung. Tm n nh, kin c, mnh m, khng cn g c th lm u nhim n. c gi l adhicitte ca ayogo, nguyn t c tm gii thot. V th ng d dui. Hy lun tu hnh min mt. Etam buddhanasasanam: Khi bn lm c nhng iu ny, l bn sng theo li Pht dy. y l nhng li Pht dy, t kim khu Pht. V th tt c chng ta u phi c gng thc hnh nhng li y ni bn thn. Nu bn thm nhun nhng li dy ny, bng tm chn tht, trn lnh, th d bn cha th gii thot tm hon ton khi kh au, th t nht bn cng ang t vun trng, pht trin tm theo ng hng. Nhng hnh ng bt thin ca bn s ngy cng bt, v nhng tnh thin m bn cha c c s pht khi thay vo . Trong khi cc tnh thin bn c, s ngy cng tng trng, n hoa. Gi bn c nghe bi Php ny, hy chim nghim v thc hnh. Hy rn luyn bn thn sng ng theo li Pht dy. Lm c nh th ri, th bn s c hnh phc, thnh vng, tm bn ngy cng tng trng trong li Pht dy.

Thanissaro Bhikkhu (Chuyn ng t ting Thi) (http://www.accesstoinsight.org/lib/thai/lee/everyone.html) 4/2009 ---o0o--3. PHNG PHP RN LUYN TM Leonard Bullen Leonard A. Bullen l mt trong nhng nh tin phong v hot ng Pht gio ti c. ng l ch tch u tin ca Hi Pht Hc Victoria, c thnh lp vo nm 1953, v ng l ngi u tin trong Ban iu Hnh ca Hi on Pht gio c. ng cng l ph ch bt ca t Pht gio Metta. ng mt vo nm 1984, hng th 76 tui. Nhng sch bo ca ng c Buddhist Publication Society xut bn: K thut Sng (A Technique of Living Wheel No. 226/230) v Hnh ng & Phn ng trong Pht php -trong Nghip v Qu (Action and Reaction in Buddhist Teaching - in Kamma and Its Fruit - Wheel No. 221/224). _____________

Khi nghe mt iu gi v Pht giao trong bn tin tc hang ngay, ban thng nghi n mt tn giao th nhiu hinh tng to ln, co cac thy tu ao vang, vi khng khi dy c mui khoi nhang. Ban co cam giac tn giao ny khng phai danh cho ban, ngoai tr co th y chi la mt bui trinh din ly ky, hp dn. Tuy nhin, chng l Pht giao chi co th thi? Cac tn nhip anh gia khng chup c cac anh tht s v Pht giao hay sao? Bao chi trinh bay cho ban thy nhng hao nhoang cua tn giao o, hay chi la ci dng ve b ngoai? Chung ta hay nhin ro xem Pht giao tht s la gi, Pht giao c trinh bay ranh re tn gc r, vi Pht giao vn hin hu ngay ca di cc trang sc bn ngoai. Mc du Pht giao, thng thng c xem la mt tn giao, cn ban cua Pht giao la trau di, ren luyn tm. Tht s thi vi truyn thng ca tu

vin va nhng yu t v mt ao c, Pht giao s hu nhiu c im vi ngoi hnh ma ngi u My thng cho la thuc v tn giao. Tuy vy, Pht giao khng tin vao mt ng thng , vi Pht giao cho rng vu tru c hinh thanh va chuyn vn bng nhng inh lut khng co chu th, vu tru khng phai la sang tao cua mt ng tri nao; Pht giao khng chu trng cu xin, vi c Pht la mt v thy, khng phai la thng , va Pht giao xem vic th cung khng phai la mt iu lut bt buc, nhng la cach bay to s bit n i vi c Pht va la phng thc trau di, phat trin thn tm. Vi th, vi nhng nhn xet nh ni y, Pht giao khng phai la mt tn giao. Lai na, Pht giao hiu rng nim tin khng th chi gi gn trong s tin tng vao li chi day cua c Pht. Mt ngi Pht t khng c tin vao bt c iu gi chi vi iu y c c Pht noi ra, hoc vi o la iu c ghi trong sach c, hoc vi iu y c truyn xung t nhng bc cha ng, hoc vi co nhiu ngi tin vao iu y. Pht t co th xem li day cua c Pht nh mt gia thuyt, va truy cu v iu y, nu ung thi Pht t hay tin tng; ngi Pht t khng nn chp nhn bt c iu gi nu nh thy n khng ung ly le. iu ny khng co nghia la moi th u phai c trinh bay mt cach hp ly, vi co nhng nhn thc nm xa khung kinh tri thc va chi co th nhn bit bi s phat trin v mt tm linh. Nhng yu t chanh vn la khng nn mu quang tin v moi iu trong li day cua c Pht. Pht giao la cach sng da trn vic ren luyn tm. Muc ich cao nht la i trn con ng giai thoat khoi au kh, va at n Nit Ban, mt trang thai xa hn cp bc cua mt tm tri thng thng, cha c ren luyn. Muc tiu tc thi la anh ngay vao nhng gc r cua au kh trong cuc sng hang ngay. Moi hoat ng cua con ngi c chi dn, ngay o hay xa hn, tin n hanh phuc bng cach ny hay cach khac; hoc gia bay to mt vic bng nhng ch tiu cc, tt ca hoat ng cua con ngi c chi dn at giai thoat, vt qua nhng vic bt nh y, khng hai long. Bt nh y, co th c xem nh khi im cua hoat ng con ngi, va hanh phuc la muc ich cao c nht. Bt man hay bt nh y, khi im hoat ng con ngi, la im xut phat trong Pht giao; va im ny c bay to bng cng thc cua Bn Cu Cn Ban, yu t cua s bt man c chi ro, nguyn nhn, cch cha, va phng thc cha .

Cu Cn Ban Th Nht nh sau: Trong i Sng con ngi khng th tranh c s bt man. Ngun gc y nghia cua cu ny, ch bt man thng c dich la au kh, bao gm y nghia khng chi la ni au, bun phin, va bt man, nhng moi th u la khng nh y, t ni au n th xac va s kh no v tm bnh, cho n mt moi chut it, chan nan hay chi mt chut tht vong. i khi li chi cho s bt man hoc bt nh y; trong vai bai php co th nhng t ny c dng mt cch chinh xac, v lc khac t au kh lai c s dung. Vi le ny, chung ti se dung ca hai t au kh va bt man hay bt nh y tuy vao ni dung cua bai php thoi. Trong vai bai dich t ban gc, thi sanh la kh, bnh la kh, gia la kh, va sung sng la kh. Trong ban ting Anh, cu cui cung khng co nghia gi; nhng nu chung ta sa lai la s tha mn khng c nh y thi co le d hiu hn, vi moi tha mn u v thng, va mt trai cua s sung sng, tha mn thng la au kh, va t nhn thc ny, ch khng c nh y co le ung l hn. By gi c Pht day rng s bt man hoc au kh la vic khng th tranh khoi, trong i sng con ngi co cai nga; va i sng co cai nga cn c giai thich. Tom lai, kinh in day rng bn nga c xem la mt linh hn c inh, bt bin, y la mt iu khng c thc. Trung tm ct loi cua mi sinh vt khng phai la mt linh hn bt bin, ma la dong sng cuc sng, mt ngun nng lng lun thay i, va phut giy k tip khng bao gi ging nh phut giy va tri qua. Cai nga, c xem nh mt linh hn bt dit, va y la ao tng cua bn nga, ni au kh nht bt ngun t ni y. Cui cung khi cai ao tng v Ti c chuyn hoa thi y la s giac ng, trang thai ny cao nht, va nm xa hn ci vu tru tng i ma chung ta bit. Ni trang thai cao nht ny, au kh bi dp tt; khi bt c mt cai gi v nga con tn tai, cho du chi la mt ao tng nho, au kh vn cn hin din. Vi vy, chung ta phai hiu rng Cu Cn Ban Th Nht khng co nghia la au kh khng th tranh c; no chi co nghia la trong cuc sng ni cai nga ng tri, ta khng th tranh khoi au kh, va nu nh ao tng cai nga con, thi au kh vn tip din.

By gi chung ta noi n Cu Cn Ban Th hai, nh sau: Nguyn nhn cua au kh (bt nh ) la ham mun. Nu ban trt te trn san nha trn t va bi bm minh, ban noi nguyn nhn cai au ma ban ang phai chiu ng la v san nha trn trt. iu ny ung, va nu noi vt bm cua ban la do ham mun ma ra thi chc la khng ung ri. Nhng cu hai khng noi n trng hp ca nhn, hoc nguyn nhn tc thi. Cu hai mun noi n sc manh hp nht gn gi ngun sng la s ham mun cho chinh ban thn; vi ngun sng ny ao tng v cai nga cha ng nhng iu kin cho au kh, trong khi san nha trn trt chi la mt c hi cho au kh xut hin. Vi ban cht cua th gii ma chung ta ang sng, tht la iu khng tng khi mun cha au kh bng cach loai bo ht nhng c hi co th mang lai au kh; cung nh khng th anh vao nguyn nhn hay c s chanh cua ci kh. Vi th Cu Ba cn ban la: Giai thoat se at c bng cach tiu dit ham mun. S ham mun cua cai nga l gi cht ly i sng; dong sng thc hin hu ma chung ta goi la nga; va chi vi cai si m cua nga ma s bt nh y va au kh xut hin. Khi dit tr c s nm gi si m v nga, gc r cua au kh cung bi tiu dit. Muc ich cao nht cua thc tp trong Pht giao la tiu dit bn nga. Chinh ngay ni ny s hiu lm xut hin, va o la iu t nhin; nhng mt khi nhn thy rng tiu dit cai nga la huy dit si m thi s hiu lm ny se bin mt. Khi si m c ty tr, thc tai xut hin; nh vy tiu dit si m la thc tai hin hin. Khi si m v cai nga vn tip tuc che ti thc tai thi ta khng tai nao tim thy no. Gi y khi si m bi tiu dit thi thc tai ny la gi. Thc tai cao tt la Khng Duyn Khi, cung c goi la Khng Sanh, Khng Ci Ngun, Khng Pha Ln. Vi cach thc din t khng y u, khng chinh xac, chung ta co th tm din ta no nh mt trang thai kha quan tich cc. o la ni co hanh phuc va t do, hoan toan thot khoi au kh va no rt khac bit vi trang thai hin hu tm thng va khng th no c din ta bng li ni. Trang thai Khng Duyn Khi co th c chi dn t n im cao tt chi bng cach noi v nhng iu ma trang thai o khng co.

Trong cac bai phap Pht giao, Khng Duyn Khi thng c giai thich la tm khng con tham, sn, si. y cung noi n s hoan hao cua cac ca tnh i nghich, vi tha, t bi, va tri tu. at n trang thai Khng Duyn Khi la muc ich cao tt cua tt ca thc tp ni Pht giao, va cung tng ng nh s giai thoat rt rao khoi au kh va s bt nh y. S vic ny a chung ta n vi cu cui cung cua bn Cu Noi Cn Ban. ---o0o--Cu Cn Ban Th T: Con ng gii thot l Bt Chnh o. Con ng c tm yu t sau y: Hiu bit ng, s hiu bit v bn cht chn tht ca hin hu Suy ngh ng, ngh khng cn vng vo nhc dc, s xu xa, v c c. Ni li chn tht, khng ba t, ni xu, ni li cc cn th l, v khng ni nhm. Hnh ng chn chnh, trnh vic st hi, trm cp, v t dm. Cuc sng chn chnh, ngh nghip khng lm hi n cc chng sinh. C gng chn chnh, hoc c gng tiu dit kit s ni tm thc v nui dng nhng phm cht tt p. Tm thc chn chnh, s hon ho ca chnh nim. T duy chn chnh, nui dng tm thc qua vic thin nh. By gi bn thy trong Con ng Bt Chnh o, quan trng l n khng c tnh cht tn gio; n ging nh khoa tm l o c. Nhng con ngi phng ng cng nh phng Ty, ni chung, ging nh s i hi phin din bng cch ny hay cch khc t nht mt bn ngoi nhng ci khng quan trng li c xem l cn thit. Trong khi nhng c im phin din trong thc tp Pht gio cn c thay i ty vo hon cnh xung quanh, nhng c tnh quan trng, khng thay

i ca thc tp c tm tt trong bng ch dn ca Bt Chnh o, c Pht dy v Trung o, con ng trung dung gia nhng trng thi cc oan. Mc d tht bt tin khi ni v nhng kha cnh khc ca Bt Chnh o nh l tm cp bc, khng nn xem l nhng cp bc ring bit, phi lm tng chng. Ngc li, mi cp bc phi c thc tp cng lc vi nhng cp bc khc, v c l s tt hn nu ta nhn n nh tm ln ranh ca mt con ng hn l tm cp bc ni tip nhau. Bc th nht ca con ng, hiu bit ng, quan trng nht l thy mi vic nh n l hoc t nht, th lm mi vic vi tnh cch khng trn trnh, hoc t la di. Ngha l, hiu bit ng bt u bng s yu thch tr tu, yu bn cht t nhin ca s hin hu, v nh th y c coi nh l bc u ca con ng thc tp; nhng khi n cui con ng, s t c tnh thng v tr tu. Trong khi Chnh Kin c th c xem nh s thu hiu hon ho ni Pht Php, n da vo s hiu bit ba c im chnh yu trong th gii tng i ca v tr, thi gian, hnh th v vt cht. Ba c im ny c th tm tt nh sau: 1. V thng: Tt c mi th trong th gii tng i ny lun thay i lin tc. 2. Bt nh : Trong mt mc no ca au kh v bt nh dnh lin vi cuc sng c bn ng, hoc lin h ti nhng gii hn kinh nghim c nhn trong th gii tng i. 3. V ng: Khng c thc th - khng l con ngi hay bt c chng sanh no - khng s hu mt linh hn hay bn ng thng hng, khng thay i. Mi mt chng sanh c mt dng sinh lc lun thay i, s thay i ty thuc vo hin tng tinh thn v vt cht, ging nh mt dng sng lun tri chy v khng bao gi ng yn mt ch d ch trong tch tc. Nh vy, bn ng, khng phi l mt thc th tnh lng m l mt dng thay i lin tc. Khi nim nng ng v s hin hu l mt ngh su xa tiu biu trong Pht gio; trong cuc sng khng c bt c vt g l tnh lng, cuc sng l mt dng tri chy lin tc m ta cn phi hc bit cch bi theo dng.

Mt khi nim khc ca Chnh kin l nhn thc rng v tr c tin trnh ca n vi nn tng nhn v qu, vi hnh ng v s phn khng, lin tc khng c nh v n u ging nhau trong th gii o c, tinh thn v vt cht. Ty vo hnh ng tt m ngi to tc c lc hng c s sung sng, v c lc v hnh ng xu c m k to tc phi chu au kh. Cc nh hng tt hay xu ngha l, hnh phc v au kh l kt qu ca nhng hnh ng to tc thng thng kt qu khng theo lin sau nhn to tc; thng c s chm tr trong vn thi gian, kt qu ca hnh phc v au kh ch xut hin khi nhn duyn y . Kt qu c th khng xut hin trong hin ti. V nh vy, ci cht thng thng l mt s thng bng v mt hng phc, nu nh qu tt cha xut hin kp thi; v ng thi cng l mt s thng bng v mt chu kh, nu nh au kh l kt qu khng th trnh khi. Sau khi cht, thn th tan hoi, d nhin, dng sinh lc vn cn tip tc, khng phi trong dng ca mt linh hn bt bin, m l trong dng ca dng nng lc lun thay i. Tc thi sau khi cht, mt chng sinh mi bt u cuc sng trong dng i; nhng chng sinh ny khng nht thit phi l mt ngi, v trong tch tc s u thai c th xy ra mt tng hin hu khc. Tuy vy, chng sinh mi hin hu vn phi chu ng mt nh hng trc tip t chng sinh va mi qua i. Nh vy, chng sinh mi ny hin hu l s tip tc khng ngng ngh ca chng sinh kia, m dng i va t on. Chng sinh mi tha hng phn phc c cn li ca chng sinh cht, v nh vy, phn phc s mang li cho chng sinh mi ny s sung sng trong tng lai. ng thi, chng sinh ny cng phi chu lun phn c bo cn li ca k kia, v nh vy, s phi chu ng s au kh no trong tng lai. Tm li, trong ngha ca s lin tc, chng sinh mi ging nh chng sinh cht. Cng nh vy ch trong ngha ca s lin tc mt ng gi khng khc vi cu thanh nin lc tr, cu thanh nin khng khc vi a b con lc trc, v a b con khng khc vi a b mi sanh khi xa . C tnh ca ng gi vi cu thanh nin, vi a b con, v a tr s sanh, ch l mt s lin tc ; khng c c tnh no khc. Tt c mi vt trong v tr thay i ngy ny sang ngy khc, t pht ny ti pht khc, nh vy mt chng sinh lc ny ch khc vi chng sinh lc sau cht xu thi ; C tnh duy nht l s lin tc. Cng nh vy, mt chng

sinh c ti sinh th khc vi chng sinh va cht kia; nhng do s lin tc m c tnh hm nay vn khng khc c tnh lc trc. Nhng li ging dy ny l iu cn bn ca pht php bn cht tht v bn ng l mt o gic, quy lut nhn qu trong phm vi o c, v s ti sinh ca nhng nng lng trong i sng nhng khng cn mi ngi phi chp nhn bt c iu g nu cm thy khng ng l vi bn thn. Chp nhn bt c li ging dy no cng khng quan trng; quan trng l s c gng khng ngng ngh nhn thy mi vt nh n l, khng trn trnh, khng t la di. Dn bi ngn gn ca bi php coi nh kh y vi Chnh kin dn u. Bc k tip, suy ngh hoc mc ch chn chnh, gii thot cc kh nng tri thc khi nhng yu t xc cm c hi, nh tham dc, c , v hnh ng bo tn, lm bt li cho nhng quyt nh sng sut, khng thin v. Chnh ng, Chnh mng, v Chnh nghip to nn mt phn ca con ng o c, chng gip cho nhng nhim ca tm thc b nm di s iu khin v khng cho n tri ln to thnh nhng hnh ng c hi. Tuy vy, nhng nhim ny khng th b tiu dit hon ton ch nh vo s o c, v nh vy nhng bc khc ca con ng cn c p dng ty ra nhng nhim ca tm thc mt cch sch s hon ton. By gi bc k tip Chnh tinh tin chng ta bc vo phm vi ca tm l thc tin, Chnh tinh tin trong bi ny ngha l s c gng ca ch. Cng c ngha l, bc th su trn con ng trau di bn thn, luyn tp ch phng nga v khc phc nhng trng thi tm thc c th lm cn tr s pht trin tm linh, v bi dng cng nh khuyn khch nhng trng thi tm thc c th mang li s pht trin v tinh thn. Bc th by trn ng cng l mn tm l thc tin; bc ny gi l Chnh nim, v n bao gm s pht trin ti a ni kh nng bnh thng ca s ch tm. S pht trin v mt ch tm s hiu bit lan rng v mnh m -- tm thc dn d c th phn bit mi vt v thy r mi vt nh n l. Hot ng c bn ca bc th by, Chnh nim, l pht trin s ch tm v bn cht khng thc ca bn ng. Tuy vy, cn phi lin tc ci thin kh nng ch tm bnh thng, v nh vy, tm thc c trang b tt hn i din vi nhng vn cng thng trong sinh hot hng ngy ni th gian.

Phng cch ca c Pht, s ch tm bao gm s pht trin v kh nng tp trung, to nn chnh nim lin tc trong tt c nhng ngh cht xut hin, tt c nhng ch c tht ra, tt c nhng hnh ng lm, vi ci nhn bung x, khng tham m, khng thin v, v khng m lm. Chnh nim c nhiu cch p dng trong sinh hot hng ngy. Th d, chnh nim c th c s dng c mt ci nhn thu o, s hiu bit r rng, ca nhng ng lc nm sau cc hot ng, v s hiu bit r rng v ng lc ny l mt iu tht quan trng. Chnh nh, bc cui cng trong tm cp bc, trau di tm thc nhng trng thi cao hn n lc hp th mi th trong chnh nim nhng trng thi tm thc cao tt ny c s dng thng nht, thanh tnh ho, v lm mnh m tm thc t n s gii thot, sng sut. Khi t c gii thot th o gic v bn ng, vi nhng tham m, au kh cng c chuyn ho v b dp tt hon ton. S hiu bit xuyn sut l mc ch ti hu ca tt c cc thc tp Pht gio, v vi s sng sut , s hiu bit v bn cht thc ca i sng cng s hin din, tt bc ca s hiu bit v Khng Duyn Khi. Khng Duyn Khi l s dp tt bn ng, khng hn l khng hin hu hoc hy dit, bi v s tiu dit bn ng ch l s tiu dit si m. Mi s miu t v Khng Duyn Khi u tht bi, bi v n nm xa hn th gii ch ngha, v ngh; v cch duy nht bit v Khng Duyn Khi l thc hnh Bt Chnh o t u n cui. Nh vy, y l nguyn gc ca Pht gio; y l Pht gio ca Bt Chnh o, ca con ng a n gii thot, thot khi bn ng v t n s hiu bit thu o v thc ti. M Thanh (Theo Buddhist Publication Society (BPS) Bodhi Leaves BL 42) ---o0o--4. NHN S VT NH CHNG THT S L Ajahn Chah

Ajahn Chah (1919-1992) l v thin s ngi Thi rt c tin knh. Cc bi thuyt php ca Ngi rt thng thong, r rng, dt khot - s dt khot ca v chng thc c gio l ca c Pht. Ngi l ngi c nhiu nh hng su m i vi nhiu thin s ngi M.
_______________

c Pht dy chng ta nhn bt c iu g xut hin trc mt cng phi nhn bit rng: s vt khng trng tn. sinh, chng s dit. Dit ri, chng s sinh tr li. Sinh tr li ri, chng s mt i. Nhng mt ngi v minh, khng c hng dn, khng mun nhn s vt nh th. Khi hnh thin, c nh, chng ta mun c nh th mi, khng mun c g quy ph, lm gin on. Nhng suy ngh nh vy l thiu thc t. c Pht mun chng ta trc ht nhn vo s vt v bit rng nhng th ny l gi to; ri chng ta mi tht s c c s an bnh. Khi khng bit nh th, chng ta tr thnh ngi s hu ca chng v ci by ca ng tng s xut hin. V th chng ta phi tr li t gc ngn, tm hiu xem chng xy ra nh th no. Chng ta phi hiu cc s vt tht s nh chng l, cch s vt tc ng n tm v tm phn ng nh th no; c th chng ta mi c c bnh an. l nhng g chng ta cn phi qun st. Nu chng ta khng mun s vt xy ra theo cch ca chng, th chng ta khng c c s bnh an. Du chng ta c c gng lm khc i, nhng s vt vn xy ra nh th; th l bn cht ca chng. Ni mt cch n gin, l chn l. V thng, kh v v ng l bn cht ca s vt. Chng khng c g khc hn th, nhng chng ta to cho s vt nhiu ngha hn chng tht s l. Tht s khng kh pht trin tr tu. N c ngha l qun st ngun gc v tm hiu bn cht ca s vt. Khi tm xao ng, bn cn phi nhn ra rng: iu ny khng ko di mi. N v thng! Khi tm an tnh, ng bt u ngh, i, tht l an lc! V iu cng khng chc chn. Khi c ai hi, Bn thch n th g nht? ng qu bn tm tr li cu hi . Nu bn tr li rng, bn tht s thch mn g , th c g quan trng u? Th suy ngh xem - nu bn n mn mi ngy, bn c cn thch n nhiu nh vy khng? C l s c lc bn phi ku ln rng i, li mn ny na! Bn c hiu iu khng? C th cui cng bn s pht chn v chnh ci th m bn thch. bi v l s vt i thay, v y l iu bn cn phi

bit. Khoi lc khng trng tn. Bt hnh cng khng trng tn. Tnh yu khng bn chc. Thanh tnh cng khng chc chn. Lo u khng chc chn. Tt c mi th, tuyt i l khng chc chn. V th nu c bt c iu g xy ra, chng ta u hiu nh th, th chng ta s khng b chng ch ng. Tt c mi vic u khng chc chn, khng c g l ngoi l, v v thng l bn cht ca chng. V thng c ngha l s vt khng c nh hay trng tn, v ni mt cch n gin, chn l ny chnh l Pht php. Anica, v thng, l chn l. Chn l c mt chng ta nhn chn ra n, nhng chng ta thng khng nhn k, nhn r n. c Pht ni: Nhng ai thy Php l thy Ta. Nu chng ta nhn ra v thng, tnh cht khng chc chn, trong tt c cc php, th tm nhm chn, bung x s pht sinh: i, th cng ch c th! , ra vy! Tht s cng chng c g quan trng qu, cng ch c vy! Tm tr nn rt chc chn v iu : N ch c chng y! Sau khi nhn thc c nh th, chng ta khng cn phi lm iu g qu kh khn trong cng phu thin qun ca mnh. Bt c iu g chng ta i mt, tm s ni: Ch c th! v tm dng li. Chm dt mi chuyn. Chng ta s nhn ra rng tt c cc hin tng u gi to; khng c g chc chn hay thng hng, m ng ra tt c mi th khng ngng thay i v c c tnh ca v thng, kh v v ng. N ging nh mt tri banh st c nung trong l la. Phn no ca tri banh st khng nng? Hy th s n i, nu bn mun. S pha trn, n nng. S pha di, cng nng. S hai bn, cng nng. Ti sao n nng? V nguyn tri banh st nng khp ni. Hiu c nh th, chng ta s khng s n. Khi tm bn khi ngh: Ci ny tht tt! Ti rt thch! c g ti c n! th ng dnh cho nhng t tng mt s tin cy no; ng coi chng quan trng qu. N l mt tri banh st nng y. Nu bn s vo phn no ca tri banh, nu bn c cm n ln, bn s chu nhiu au n, da ca bn s phng rp, chy mu. Chng ta cn phi lun qun tng v iu ny: i, ng, nm, ngi. Ngay c khi chng ta ang trong nh v sinh, hay ang i u , khi chng ta ang n hay ang bi tit cc cht thi t n, chng ta cn phi nhn thy rng tt c nhng g ta tri nghim u khng chc chn, u v thng m cng l kh v v ng. S vt khng c nh, v thng th khng chc chn v khng tht. Tt c u l th, khng c ngoi l no - cng ging nh tri banh st nng - u c ni no ta s vo m khng b phng. Tt c mi thnh phn ca n u nng, v th chng ta khng tm cch s vo n.

y khng phi l iu g kh khn m khng luyn tp c. Th d cha m thng dy con khng c chi vi la: ng n gn la! Rt nguy him! Con s b phng! a tr c th khng tin hay khng hiu cha m mun ni g. Nhng nu em chm vo la ch mt ln v b phng, sau cha m khng cn cn phi gii thch iu g hay c gng kim ch em na. Khng cn bit l tm b cun ht, b ch ng bi iu g n mc no, bn cn phi lun nhc nh n. iu y khng trng tn! iu y khng bn chc! Th d, bn c mt ci ly, v ngh rng n rt p. Chic ly ny p lm sao! Ti phi ct k i, khng c n b. Lc bn phi t nhc nh mnh, Nhng n khng bn chc. Bn c th dng n ung nc, ly xung, ri l tay ng n b i. Du chic ly khng b hm nay, th ngy mai, n cng s b. Nu n khng b ngy mai, th ngy hm sau na. Bn khng nn t lng tin ca mnh vo nhng vt d b. V thng l chnh Php. S vt khng vng bn hay thc c. Khng c g v chng l tht, ch c chn l ny l tht. Bn c ng khng? iu chc chn nht l: c sinh ra, bn phi gi, phi bnh v cht. Thc t l chc chn, thng hng, v s tht thng hng da trn chn l v v thng. Qun st s vt tht thu o bng con mt ca khng thng hng, khng chc chn, mt s chuyn ha s xy ra thnh thng hng, v chc chn, lc ta khng cn phi bn tm v s vt na. Cc v t ca c Pht thc tnh nh chn l v v thng. T s thc tnh , h tr nn nhm chn, bung x i vi s vt, hay nibbida. S nhm chn ny khng phi l do c mu thun, bt mn. Nu c s bt mn, th thc s khng phi l nhm chn, khng th a n con ng o. Nibbida khng phi ging nh s chn i theo th gian thng tnh. Th d, sng trong gia nh, khi khng c thun tho vi nhau, chng ta c th bt u ngh l mnh ang tr nn nhm chn mi th ging nh gio php dy. Tuy nhin khng phi th; ch l do cc phin no, u nhim ca ta ang ln mnh, lm tri tim ta au n. Ti tht chn ngn ti s r b tt c! l s nhm chn do phin no, u nhim to ra. Khi s phin no, tht vng i vi nhng vic xy ra khng theo ta mun tr nn qu sc chu ng ca ta. Ging nh cch ta suy ngh v metta, tm t. Ta ngh rng ta phi c tm t i vi tt c chng sanh. V th ta t nh mnh, Ti khng c c lng

sn hn i vi ai. Ti phi c lng bi mn. Tht vy, tt c mi chng sanh u ng thng. Ri bn bt u thng yu tt c, v kt cc l a n tham m, dnh mc. Hy cn thn v iu ! khng phi l th tnh yu thng ta vn thng ni n. khng phi l lng t bi trong chnh php. l tm t pha ln vi lng ch k. Chng ta i hi, mong i mt s p tr, m li gi l t bi. S chn i thng thng ca chng ta cng th, i, ti tht chn ngn tt c, ti mun trn khi ni ny! ch l tm u nhim nng n. khng phi l s nhm chn hay x b; ch l ta dng cng mt tn gi chng. khng phi l con ng o ca c Pht. ng ra th s nhm chn khng c mu thun, xung t, khng c c n bt c ai. Bn khng than phin hay li m bn nhn mi th u trng khng. C ngha l lc tm bn rng rang. N khng cn bm vu vo iu g. iu khng c ngha l th gii ny khng cn c ngi, c vt, khng c g c. Vn cn c ngi, c s vt, c tm rng rang. Nhng tm ta nhn chng vi thc rng, chng khng bn chc. Vn php c tip nhn nh chng l, thun theo dng chy t nhin ca sinh dit. Th d, bn c th c mt chic bnh. Bn c th thy rng n p, nhng t chnh n, n ch c mt mt cch t nhin. N khng c g ni; ch c bn l ngi c tnh cm v n, l ngi s sng hay cht v n. Nu bn thch hay khng thch n, n cng khng b nh hng. l chuyn ca bn. N nh nh, nhng bn l ngi c tnh cm thch hay khng thch, ri bm vu vo chng. Chng ta so snh tt xu v th ny, th n. Tt lm tm xao ng. Xu cng xao ng tm. C hai u l u nhim. Chng ta khng cn phi chy i u c; chng ta ch cn suy gm, qun tng iu ny. l cch tm vn hnh. Khi chng ta khng thch g, i tng ca s khng a thch khng b nh hng g c; n cng vn ch l n. Khi chng ta a thch g, n cng khng b nh hng bi s a thch , m cng vn l n. Tt c ch l chng ta t lm kh mnh thi. Bn cho l iu g tt, iu khc v i hn, nhng ch l do bn t suy ngh ra. Nu bn c chnh nim, bn s thc c rng tt c vn php u bnh ng. Mt th d d hiu l vi n. Chng ta thng cm thy rng loi n ny hay loi n kia rt ngon. Khi chng ta nhn thy nhng a n ny trn bn, trng chng rt hp dn; nhng mt khi mi th vo bao t, th

li l chuyn khc. Chng ta nhn cc da n v ni, Ci ny l cho ti. Ci kia l cho anh. Ci n l ca c ta. Nhng sau khi chng ta n ri, v bi tit ra, c l khng c ai i tranh ginh nhng th v ni: y l ca ti. l ca anh. C ng vy khng? Lc bn c cn mun s hu hay tham m chng khng? l ni mt cch vn tt v n gin. Nu bn thy r rng nh th vi tm kin nh, th vn php u bnh ng. Khi chng ta cn ham mun v suy ngh theo cch ca ti v ca anh, th chng ta s i n xung t. Khi chng ta nhn mi th bnh ng, nh nhau, th chng ta khng coi chng thuc v ai chng ch l cc duyn hin hu nh chng l. Khi chng ta nhn thc rng vn vt l mt php, tt c u c cng bn cht, chng ta s khng cn bm vu, s bung b chng xung. Chng ta nhn thy chng trng khng v chng ta khng thng hay ght chng; chng ta c thanh tnh. C li ni rng, Nit bn l hnh phc ti thng; nit bn l ci khng ti thng. Hy lng nghe k iu ny. Hnh phc th gian khng phi l hnh phc ti thng, tuyt i. Nhng g chng ta coi nh trng khng, khng phi l s trng khng ti thng. Nu n l s trng khng ti thng, th s chm dt mi ham mun v bm vu. Nu n l hnh phc ti thng th s c c an bnh. Nhng th an bnh chng ta c bit th vn l cha ti thng. Th hnh phc chng ta bit th cng cha l ti thng. Khi chng ta t n Nit bn, th lc s trng khng l ti thng. Hnh phc l ti thng. c s chuyn ha. Tnh cch ca hnh phc c chuyn ha thnh an bnh. C hnh phc nhng chng ta khng gn cho n mt ngha c bit g. Cng c c kh au. Nhng khi nhng iu ny xy ra, ta coi chng nh nhau. Gi tr ca chng nh nhau. Nhng tnh cm yu hay ght cng ging nhau. Nhng khi chng pht khi trong ta, ta khng coi chng l ging nhau. Nu iu g d chu, ta thc s hnh phc vi n. Nu kh chu, ta mun trn trnh n. Nn i vi chng ta, chng khng ging nhau, nhng s tht l chng thc s ging nhau. Chng ta phi luyn tp nh th ny: chng ging nhau v chng khng bn chc v v thng. Ging nh th d v n. Chng ta cho rng loi n ny ngon, loi kia tuyt vi, loi n d. Nhng khi chng ta n, ri bi tit ra, chng u

ging nhau. Lc bn khng nghe ai than phin rng, Sao ti c t qu! Lc tm ta khng b chng li cun. Nu ta khng thc s chng nghim chn l v v thng, kh au v v ng, th khng th chm dt c kh au. Nu c chnh nim, ta c th chng nghim chn l ny trong tng giy pht. Chng hin hu ni thn v tm, v ta c th nhn ra chng. l lc ta c th tm c s bnh an. (Trch dch theo Vn Php Sinh Dit Everything Arises, Everything Falls Away, NXB Shambhala 2005.) ---o0o--5.QUAN IM CA C PHT Sokei Shigetsu Sasaki Ngi Sokei Shigetsu Sakaki, mt trong nhng thin s Nht Bn n truyn o t rt sm M, v hin c cuc i mnh gii thiu v Thin n ng (Sudden Awakening Zen) cho ngi M. Thin s bt u thuyt ging Manhattan t nhng nm 1930. Khi thin s Sokei chun b sang M hong php, mt ngi bn hi ng,Lm sao ng gio hun c nhng k khng bit g ? Ngi Sokei tr li: Ti gio hun h bng s Im lng. Thin s mt vo thng 5 nm 1945. Bi ny trch trong The Zen Eye (Con Mt Thin) l tng hp cc bi ging v Thin ca Thin s. Trong Dighannikaya (Trng B Kinh), c knh lu i nht ca Pht gio, c ni v quan im ca c Pht nim tin ca chnh Ngi. c Pht trong nhng ngy cui i, khong 80 tui, i v thnh Kusinara, ni Pht s nhp Nit Bn. mnh t kh cn , Ngi khng th gi c 1250 t li vi Ngi, v th Ngi khuyn h gii tn v t i kim sng. Sau Ngi i n vng cy sala Kusinara vi Ananda, v t trung thnh ca Ngi. Ngi Ananda bn hi c Pht, Bch Th Tn, Th Tn sp nhp Nit Bn, sao Th Tn khng t hp cc t li ging cho h nghe bi Php cui cng?. c Pht tr li: Ta ni cho h nghe tt c Php ca ta, v ni cho h

nghe tt c nhng kinh nghim ta tri qua. Nhng nu h khng c kinh nghim t thn, th h khng th nghe ng li ca ta. Ta Gic Ng, ta t o. H cng phi lm nh ta. Ta khng mun ni vi h v nhng kinh nghim ca ring ta h gi mi bn mnh, cho li ch ca ring ta. C ln ta ni vi h v kinh nghim ca mnh v th l . Sao phi t hi h li lm mt i thi gian tu tp t Gic Ng ca h? Nhng li ta ni h hiu, ta ni sao phi lp li ln na? Nu bn kinh nghim v vn g , th khi ngi khc ni v kinh nghim ca h, bn s hiu ngay. Nhng nu bn cha tng kinh qua mt iu g , th du ngi khc c ni bao nhiu li, bn cng s kh thu hiu. Trong Pht gio, hnh gi phi t mnh tu tp, t mnh thc hnh khai sng tr tu, t gii p cho mnh nhng thc mc v cuc i, thin nhin, v tr. Cn u th gi ni v k khc. V th, ngi ta cho rng Pht gio c thi ch k, ch lo tu cho ring mnh - khng n nhng au kh ca ngi khc. V kt ti cc nh s lun sng n dt trong cc ni rng ni ho lnh, khng n cuc sng th gii bn ngoi. Ngy nay, Nht mt s tu s Pht gio cng bt chc theo Thin Cha gio dy kinh in cho tr con vo ngy Ch Nht. S khc vn duy tr truyn thng c - khng c nhng hot ng bn ngoi x hi. Tng phi ca ti, Thin tng, rt th ng. Chng ti bn rn vi vic tu hc gic ng mnh trc, ri nu cn th gi sau , chng ti mi gip ngi khc nh mt cch bo n c Pht Thch Ca Mu Ni. Chng ti coi vic tu truyn Pht gio nh l mt cch bo n v c ung ngun sa ca Php. Ging nh a b ang i, hnh gi c ung ngun sa o lut t v Thy ca mnh. Hnh gi t nui dng thn tm mnh nhu th, v t m mt ra nhn thy c nhng lut chn tht ca v tr, thin nhin v con ngi. Nh th khi bc chn vo i, hnh gi khng cm thy s hi, bi ri, khng thy nghi ngi cuc i mnh ang sng. Hnh gi y t tin. i vi hnh gi hnh nh th gii bn ngoi khng c bng ti v th gii bn trong th r rng, phn minh. Chng ta mang n Thy, v Thy Gic Ng c Pht Ca Mu Ni, v th hnh gi phi lm g bo n Thy. Truyn php cho ngi khc cng l mt cch bo n -khng phi v

nhng mc ch khc nh tin bc, danh li - hnh gi ch bo n trong kh nng ca mnh. Nu khng c nhn duyn bo n, hnh gi cng ch ch chng n. V th, nu c ai n vi ti, ti s da vo nhn duyn m bo n cho Pht. Chng ta hy vng c th truyn tha nhng iu Pht dy c lu di - qua nhng kip ngi v cn xa hn na trong tng lai. Nhng chng ta khng th to ra s gic ng cho ngi khc. Ti khng th n gim cho bn. i khi chng ta bn khon khng bit phi lm g, truyn dy iu g, ku gi Pht t nh th no - nhng tt c nhng s lo u u l v ch. Hnh gi ch cn qun tng v thc hnh, v nu c th gi th hnh gi bo n thm cht na. Nu khng c nhn duyn th ch vic ch i. mi chnh l quan nim ca cc bc thy cng nh ca ngi tu hc chn chnh. Khng cn thit phi lm g hn th na. Khng cn thit phi qung co v s Gic ng ca chnh mnh, ca qu thy. Khng cn phi ch trch ai hay ch bai ch ny, ch kia. Hnh gi ch cn gi tm mnh cho sng. Nu v thy c c lng tin ng n v c kh nng gip bn hiu c o mt cch chn chnh, l tt c nhng g bn cn - ri bn s i n ch thi. (Trch Dch theo The Zen Eye, NXB Weatherhill) ---o0o--6. NGI NH THC S CA CHNG TA Ajahn Chah Subatto Ajahn Chah Subatto (1918-1992) a tu theo dng thin Theravada. Thin s sng mt cuc i n gin trong rng Thi Lan hn 70 nm. Ngay chnh c Pht, vi bao cng c tch t t v lng kip, cng khng trnh khi ci cht. Cui i, Ngi t b thn ny, thot khi gnh nng xc thn. Ta cng nn t bng lng vi bao nhiu nm nng da vo thn mnh. Ta cn thy . Ta c th so snh thn mnh vi vt dng trong nh m ta xi bao nhiu nm - ly, chn, mung, na, v.v... Khi mi c sm v chng sch bng, nhng gi, sau khi c s dng qu lu, chng bt u h hao. C ci st m, ci lc mt, nhng ci cn li th c k; khng gi nguyn hnh th ban u, v l c tnh ca chng. Thn th ca ta cng th. N lun lun

bin i k t lc ta cho i, ri ln ln, trng thnh, v gi i. Ta phi chp nhn iu . c Pht bo mi duyn hp, d l duyn hp bn trong, thn, hay ngoi, tt c u khng phi l ng - c tnh ca chng l v thng, lun bin i. Hy qun chiu t duy ny cho n khi ta tht r rng. Cc b phn trong c th ta ang b hoi dit, l saccadhamma. S tht v thn th l saccadhamma, v l gio l bt bin ca c Pht. c Pht dy ta phi chm sc cho thn th, sng ho hp vi n, trong bt c hon cnh no. c Pht dy rng d thn ta c b giam cm, nhng ng tm hn ta cng b tri buc theo n. Gi y khi c th ca ta bt u suy yu, hoi dit vi tui tc, hy chp nhn iu , nhng ch tm ta cng b hy hoi, suy yu theo. Hy tch bit thn v tm. Hy tng thm sc mnh cho tm bng cch nhn ra tnh cch v thng ca mi vt. c Th Tn dy l bn cht ca thn. Khng th lm g khc hn. Sinh ra, ln ln, gi, bnh ri cht. l s tht tuyt i m ta phi chp nhn. Hy qun chiu thn ny vi tr tu v nhn chn s tht. Ta khng nn lo u, v y khng phi l cn nh tht s ca ta. y ch l mt ch tm tr. Tt c mi th trong cn nh ny s bin mt. Nu ta nhn bit iu , tm ta s c an lc. Ta sng mt thi gian di. Mt c nhn bao nhiu cnh vt, mu sc, tai nghe c bao m thanh, v ta c bao nhiu l kinh nghim sng. Vng, tt c tm li cng ch l th - ch l kinh nghim. Ta thng thc bao nhiu ming ngon, v ming ngon cng ch l ming ngon, khng c g hn. Ming d, cng ch l ming d. Tt c ch c th. Nu mt c nhn bao cnh p, th cnh p cng ch l cnh p, cng nh ngc li. Tai nghe bao iu nhc du dng, th cng ch th. M ting ng chi tai th cng ch c th. c Pht dy rng, giu, ngho, gi, tr, con ngi hay ng vt, khng c g trn th gian ny c th gi nguyn hnh th ca mnh trong mt thi gian di; mi vt u thay i v bin hoi. l mt kha cnh cuc i m ta khng th lm g thay i c. Tuy nhin c Pht cng dy iu chng ta c th lm c l qun chiu thn v tm nhn ra tnh v ng ca chng, thy rng khng phi thn cng chng phi tm l ci ti hay ci ca ti. Chng ch l phng tin vt cht. Ging nh ngi nh ny: trn danh xng l ca ta, nhng ta khng th mang n i theo u c.

Cng th i vi ca ci, s hu, ngi thn ca ta - tt c l ca ta cng ch trn danh xng, chng khng thc s thuc v ta, chng thuc v thin nhin. S tht khng ch dnh ring cho ta, m cho tt c mi ngi, ngay c ng Gic Ng v cc t ca Ngi cng th. H ch khc chng ta ch bit chp nhn s vt nh chng l nh th. H nhn bit rng khng th c cch no khc hn. c Pht dy ta phi qun st li thn ny t gt chn ln ti tn nh u, ri tr li gt chn. Hy qun st thn. Ta thy c nhng g? C g thc s sch s trong khng? C g lu bn khng? C thn ta ang thoi ha dn v c Pht dy ta phi nhn bit rng n khng thuc v ta. Thn phi hoi, l iu t nhin v tt c mi th do duyn hp u phi thay i. u c th khc hn. Tht ra khng c g sai khi thn bin i nh th. Tht ra khng phi thn to ra phin no cho ta, m chnh l nhng s suy ngh sai lm, u m ca ta lm ta phin no. Khi ta nhn ci ng ra sai, th chc chn phi c s o ln. S ch tm ca ta cng kin nh c th i u vi nhng cm gic au n dy khi, ta cng thy mt nhoi. Khi bt u cm thy mi mt, hy dng mi suy ngh, tm c th nh tnh, v chuyn s ch tm vo hi th. Hy thm nim: Nam m - Nam m. Hy bung b ngoi cnh. ng ngh tng n con ci, ngi thn ta, ng ngh ti g ht. Hy bung b. Hy iu tm v mt ch, v tm nh tnh tr ng vo hi th. Hy hi th l i tng duy nht ca tri thc. Hy tp trung cho n khi tm dn tr nn tnh lng, cho n khi mi cm th u khng cn l tr ngi, v ni tm tr nn sng sut, y tnh thc. Khi cc cm gic au n kh chu c dy khi th chng cng t tan lng. S tht l ta khng th tm ra t Ng u. Ch c cc cm th dy khi, ri qua i, ri dy khi, theo bn cht ca chng. l bn cht ca vn vt, nhng ta c bt chng phi thng hng. Tht l kh di. Hy bung x, hy bung b mi th- tr tr tu. Trong khi thin nh, nu trong tm ta dy ln nhng ci thy, nhng ci nghe, th ng chng dn dt ta theo chng. Hy bung b chng. ng bm vu vo g c. Ch tr trong s tnh thc trong tinh thn bt nh nguyn. ng lo lng v qu kh hay cho tng lai. Hy ngi yn v ta s n c ni khng c s tin ti, hay thoi lui, khng c s ngng ngh, khng c g bm vu, nm bt. Ti sao? Bi v khng cn c ci ng, khng c ci ti hay ci ca ti na. Tt c u lng.

c Pht dy chng ta phi bung x ht mi th bng cch , khng mang theo th g vi chng ta. Mun t o, hy bung x. Hnh php l con ng a ta thot khi vng lun hi sinh t, l vic ta phi t mnh thc hin. V th hy c gng bung b v hc hi php. Hy dc mi tm lc vo vic tu tp thin nh. ng lo u v ngi thn ca ta. Hin ti h l h, trong tng lai h s ging nh ta thi. Khng c ai trn th gii ny thot ra khi s phn . c Pht dy chng ta bung b mi vt c tnh cch v thng. Nu bung b c chng, ta s thy c s tht. Nu khng, ta s mi b u minh che m. Ch c nh th v i vi ai cng th. V th ng nn lo u v ng bm vu g. l cng vic ta phi t gnh vc, khng ai c th lm thay cho ta. Trch nhim duy nht ca ta hin thi l qun st tm v mang li an bnh cho tm. Hy mi th khc cho ngi khc lo. Hnh th, m thanh, hng thm, mi v - hy chng cho ngi khc quan tm. Hy b chng li ng sau v lo thc hin cng vic ca ta, lm trn trch v ca ta. Bt c vng tng no dy khi trong tm ta - d l lng s au n, s cht, lo lng cho ngi thn hay g i na - hy ni vi chng, ng quy ph ti. Cc ngi khng cn l mi quan tm ca ti na. Hy tip tc t nh nh th khi ta thy cc vng tng pht sinh. c mun c sng tht lu lm ta au kh. Nhng c rng ta c cht ngay hay cht nhanh chng cng khng phi l ng. Cc duyn nghip khng ty theo chng ta, chng c lut l ring ca chng. Ta c th t im, lm sch p cho thn trong mt khong thi gian ngn, nh c gi tr t son, nh mng tay, nhng khi tui gi n, mi ngi c khc g nhau. l bn cht ca thn, ta khng th lm khc c. Nhng ci chng ta c th lm l pht trin tm, thanh tnh ha tm. Ngay khi va c sinh ra, chng ta cht. Sinh v t ch l mt. Ging nh mt thn cy: khi c r, phi c cc cnh non. Khi c cc cnh non, phi c r. Ta khng th c th ny, m khng c th kia. Tht bun ci khi chng kin cnh con ngi au kh tt cng, s hi, tht thn, bun thm khi c ngi thn cht v mng vui, hnh phc lc h c sinh ra. Tht ra theo ti ngh, nu cn khc ta khc lc sinh ra i. V sinh thc ra l t, v t l sinh, r l cnh l, cnh l l r, nu cn khc hy khc t lc bt r, khc lc mi cho i. Hy nhn cho r: khng c sinh, khng c t, chng ta c th hiu iu khng?

Ta khng cn phi lo u v bt c iu g, v y khng phi l cn nh thc s ca ta, n ch l mt chn tm dng. Du mun, du khng, ta c mt trong ci i, vy hy qun chiu v bn cht ca cuc i. Tt c mi vt hin hu y pht hin ti, u s bin mt, hy dit. Hy qun st thn ta. C b phn no cn gi nguyn hnh th lc ban u? Da ta c ging nh xa khng? V tc? i thay ri phi khng? Nhng ci xa c, bin i u? l lut t nhin, l bn cht ca s vt. Khi duyn hp tan, chng bin mt. Khng c g trn th gii ny ng ta da vo - l mt vng lun hi khng dt ca phin no, kh au, sung sng v au n. Khng bao gi c s bnh an. (Theo Our Real Home, Tricycle 1997) ---o0o--7. CHUN B CHO CI CHT Sri Swami Rama Swami Rama (1925 1996): c sinh ra min Bc n trong mt gia nh ngi B La Mn, mt ngi lng nh c tn l Toli, trong vng Hy M Lp Sn. T nh Ngi c gio dc theo truyn thng Himalayas, l t ca Ngi Madhavanada Saraswati. Di s hng dn ca S ph, Ngi i du hnh t tu vin ny n tu vin khc v c th gio vi nhiu v thnh, minh s, k c v i s ca Ngi, ngi sng trong mt vng ho lnh ca Ty Tng. Sau nhiu nm tu tp trong cc hang ng Hy M Lp Sn, theo li khuyn ca s ph mnh, Ngi n cc nc Ty phng hong php, c bit l M v u chu. Ci cht cng t nhin nh s sng, cng y mu nhim v huyn diu nh s sng. Chng ta cn hiu v ci Cht bit Sng, ngc li ta phi thng sut v s Sng, hiu v ci Cht. Cht khng phi l s co chung ca cuc i, n ch l s gin on ca mt dng chy. Ci Cht ging nh l mt bn , mt trm dng, mt ni chng ta xung tu chun b cho mt chuyn i khc. Ni th khng phi lm gim ngha ca vn sinh t. Chng ta sng nh th no, ni cch khc i l s chn la chuyn tu chng ta bc chn ln, s quyt nh tm trng ca chng ta khi ti bn, s l hnh

trang cho chuyn i sp ti ca chng ta. C th chng ta chn mt con tu bn thu, c k, thay v mt con tu sch bng, ti tn. C th chng ta chn mt chuyn tu y th vui cm d, vi cc c gi nhy, cc tr chi, vi bao mi mc ca tin ti v danh vng. Chng ta s au kh bit bao khi phi ri chuyn tu , nu nh ta b dnh mc vo cc th vui hng th sc dc. Mt khc c th chng ta chn mt chuyn tu ch ta qua bao nhiu cnh thin nhin p bn ng, mt chuyn tu m khi bn, chng ta khoan khoi ng dy t gi n khng quyn luyn. ---o0o--ng dnh mc Ch c thn xc, ci o che cho tm thc chng ta khi sng i, l b hy hoi. Tm thc ta khng h b hy hoi. Lm sao khng bun khi chng ta phi mt i nhng g mnh yu thch ci i. Khi ngi thn ta mt, hy thng xt, nhng ng nhng au kh v s mt mt ko di n sut cuc i. Qu au kh l u m. V s mt mt, ci cht l iu khng th trnh khi. V th, nhiu tn gio, nhiu tp qun vn ha ra thi gian dnh cho tang ch. Th d, ngi Do Thi t lng thng tic ngi cht bng cch trong nh sut by ngy, h khng ra ng tr khi c vic khn cp. H khng co ru, khng ct tc hay mc mi. H cn khng c ngi trn gh hay mang giy. Trong by ngy ny, h chim nghim v s au kh ca mnh. Chng ta au kh v s ra i ca ngi thn v lo s cho chnh ci cht ca mnh. Kip con ngi l mt vng lun hi ca n v i, ca sinh v t. S mt mt thn xc khng phi l tt c. Tm vn tn ti, v th au kh ko di qu hn nh l u m. Nu ta qu coi trng s mt mt, th ci cht l mt ni m nh ln lao, khng khip i vi ta. V ta ngh ci Cht l s tn cng ca tt c. L ni kh au khn t. Nhng nu chng ta bit bung b nhng g qua, mt, du l ca ci vt cht, hay thn bng, quyn thuc, v ch ch trng vo s trng tn ca Tm thc th ci Cht khng cn ng s na. ch l mt ng r, mt s thay o. Hy thng xt, nhng ch ko di qu lu ni au kh. Li khuyn ny c th p dng cho tt c mi th mt mt khc: tnh yu, hnh phc gia nh, cng vic lm, bn b, nh ca... Hy au kh, nhng ri bc ti. S cht, ni au kh v cht chc gy ra do ta bm vu vo nhng th bn ngoi chng ta nh thn xc, danh vng. Ta lun tm cch s hu ca ci,

tnh cm... trong i nh mt cch ph nhn ci Cht, trn trnh phi i mt vi thc ti l cuc i ny ch tm b. S dnh mc, ci ngh l chng ta khng th sng thiu nhng th cng lm cho ci Cht tr nn thm khng khip. Trong khi tnh cch v thng sn c trong vn vt, trong mi tng quan tnh cm cng lm cho s thay i, mt mt l iu khng th trnh khi. S thay i, s hy hoi, mt mt... khng lm con ngi thc tnh, tri li cn lm h thm s. H s s mt mt ca thn xc, t tng, ca ci, tng quan tnh cm. Cha kha gii thot khi nhng kh au ny l bung b mi dnh mc. Thuyt T Diu ca c Pht dy chng ta rng chnh lng ham mun khin chng ta s hi, kh au, ngi khng ham mun s khng au kh, bt s hi. ---o0o--Bm Vu Vo Ngoi Cnh T khi cn nh, chng ta c hun tp l Hnh phc c o lng bng nhng ca ci, nhng tng quan tnh cm m ta c th s hu c. Nn khi vt cht b nh mt, lin h tnh cm thay i, con ngi tr nn kh au. Chng ta gn cht mnh vi nhng hnh nh, tnh cm no , nn chng ta au kh khi mt chng. Chng ta ngh thn xc ny l ta nn ta au n khi n bnh hon, gi nua hoc khi nhn ngi khc bnh hon, gi nua, chng ta cng thy au kh. au kh l du hiu ca s mt thng bng trong i sng. S au kh khi mt mt ca ci vt cht, thay i tnh cm, h hoi c th, ni vi ta iu g? C th n gin l bn cht ca cuc i. Chng ta c mt ci i, u tranh, ginh git t c nhng g ta ngh l ta cn c, v au kh trn con ng tm kim chng. Ht chuyn. Nhng tht v ngha nu cuc i ch c th. Nu bn cm thy au chn, ci au bo cho bn bit chn bn b nhim trng, bn c ch rng vai ri ni: ", i l vy m. C chn, th phi au". Nu th, s nhim trng s lan trn c th, lm chng ta mt mng sng. Nh th tht v l. Con ngi s bit ci au bo hiu mt b phn no b thng tn, cn c cha tr. Con ngi s bit ci au l mt vn cn c gii quyt. Cng th, nhng au kh trong cuc i c l l du hiu cnh bo vi chng ta rng cch chng ta cm nhn v ca ci vt cht, lin h tnh cm, t duy, thn th... khng ng.

Chng ta b l thuc vo ca ci vt cht, con ngi, tnh cm, thn th. Chng ta tng chng chnh l ta, v bm vu vo chng. Khi chng b h hoi, hay mt mt, chng ta cm thy au kh. Chnh s bm vu ny, cng vi u m, l nguyn do a n s s cht. Cng bm vu, ta cng s cht. Ai bit bung x - bit rng khng c g thuc v mnh, bit rng thn chng ta ch l mt phng tin - ngi y c gii thot khi s s hi. Th no l s bm vu hay ng ha ta vi iu g ? Bm vu c ngha l chng ta ngh rng chng ta cn c iu g hin hu. l s chp ng. Ni cch khc l ta ngh, "Ti l ngi quan trng, nn ti cn c chic xe ny. Chic xe ny l ca ti, lm ch chic xe ny chng t l ti giu c, thnh cng i, chic xe ny gip ti xc nh bn ng ca mnh". Hay "Ti cn ngi ph n/ngi n ng ny bn ti. Khng c ngi , ti s khng th c hnh phc vi ai khc. Nu ngi b ti, ti s cht mt, cuc i ti s mt ht ngha". Ngi ta cn bm vu vo c mt t duy no . Th d, trong vn ha M, t nh ngi ta gio dc con ci l phi c th ny, th kia mi l c mt cuc sng xng ng, mt cuc sng thnh cng. Mu cuc i l sinh ra, ln ln c mt gia nh hnh phc, sng trong nhng ngi nh gch trng, bao bc bi nhng vng ro bng hoa, c nhng a con thnh t. c vng ca mi ngi l lm sao tu c nhng cn nh rng ln, c c hai chic xe, c c cn nh th hai, th ba nhng ni ngh dng (resort), v c hu tr sm. Nhng c vng ny c x hi mm cho h, gy mm trong h, v khi h khng t c nhng iu ny, h tr nn rt khn kh. H ngh l cuc i bc i h. l do chng ta ng ha mnh vi ngoi vt. Ta t v ra mnh, t ng ha mnh vi nhng mu ngi sng trong cc ngi nh sch s, sang trng v c mt cuc sng hon ho. Ta ngh mi chnh l ta. Nhng s tht khng phi th. ng bm vu vo cc hnh nh ny. Hy sng nh cuc i dn dt, a y chng ta vi nhng thng trm ca n. Cng th, khi sn si, chng ta ngh, "Ti gin". Ni rng, "Ti gin" l t ng ha mnh vi tnh cm gin, l ngh rng tnh cm l chng ta. Tnh cm khng phi l chng ta. L con ngi, chng ta c kh nng gin d, c cm th gin nhng tt c cc cm th khng phi l chng ta. Cng th, thn chng ta khng phi l chng ta. Chng ta c thn. Chng ch l phng tin. Ta ni: Ti cao thc su. Tc en. Da trng". Nhng khng phi l chng ta. Vy m c ai ch g v dng v b ngoi ca ta, th ta thy au kh. Chng ta hang s khi nhn ra c th ca chng ta tr nn

gi nua, chm chp. Hu ht chng ta u bm vu vo thn, ng ha thn ny vi ta. Do ta tr nn s hi khi ngh n mt thn, tc l mt i c th v s hin hu ca mnh. Bao gi cn cha thc tnh, chng ta cn s hi ci cht. Chng ta cn l n l ca s s hi. Cng th, ai cng bm vu vo ca ci vt cht, nh ca, qun o, n trang, tin bc, ngi cng s mt chng. V h t ng ha vi chng, ngh rng chng mang n cho h s hnh din, ngha trong cuc sng. Li c ngi bm vu vo ngi khc. H ng ha tnh cm gn b vi h. H s ci cht s cp mt i tnh cm . H s ci cht ca ngi h thng cng v l do . gii thot khi nhng kh au, ta ng bm vu vo thn, ca ci vt cht hay ngi khc. Ta cn phi nh r iu ny. Vic gim bt dn, ri i n ch dt b hn nhng bm vu , khng c ngha l chng ta phi quay lng li vi cuc i, t b ht nhng nim vui trong cuc sng, lm cho cuc i chng ta ngho nn, mt ngha sng. Tri li l khc. Khi khng vng mc, bm vu vo th g, cuc i ta s thm ngha, s hnh phc hn. Ta s bit cho, bit nhn v ci m hn vi tt c. Bm vu c ngha l nm cht, gi ly, khng bung th. Nn khi ci Cht n, tt c nhng s nm gi s b ging ra khi tay ta. Cng nm cht, s ging co, x ri cng d di. Ni au cng bi phn. Nu chng ta i qua cuc i vi hai bn tay m rng, khng nm gi, th du ci Cht c n, chng ta cng s ung dung t ti, khng luyn tic, nu ko g. Tuy nhin, khng phi t dng mt bui sng thc dy l chng ta c th bung x ht mi vng mc. Cn phi tu tp c i. Cn phi thc tnh tng giy pht mi lm c vic v c bit bao quyn r, cm d trong cuc i chng ta li ri vo s dnh mc. ---o0o--Ng Vo i Cht c phi l s tn cng ca cuc i? C phi t thn l ma vng np trong bng ti, rnh m bt chp ph chp chng ta khng bo trc? Theo trit l ng phng, Cht khng phi l s tn cng ca i sng. C th ta ngng hot ng, cc duyn hp (trong khng gian v thi gian) tan r. Nhng tm thc khng mt. Hiu nh th th ci Cht khng qu en ti, khng khip. Ci Cht cng t nhin nh s Sng, cng diu k v tt p

nh nhau. T cng nh Sinh u dn n s sng, s pht trin. Nhn di kha cnh , con ngi do duyn hp (trong khng gian v thi gian) v mt nhn duyn no . Ging nh khi trng trt ngoi ng, phi i ng lc, ng ni gieo mm, cy ht. Nhng khi xong vic ri, khng c l do g nn n ngoi rung. Ri n giai on ch i cho ht ny mm, ln ln. Lc la chn, cy cao, ta li ra ng v mt mc ch khc, mt thi im khc. Cuc i con ngi cng th. Chng ta sinh ra sa son, bn phn cho mt mnh t vo mt thi im no , ri li ra i, ch khi n ma gt hi li tr v. Ngi ta c th ni v cuc i con ngi nh mt cn duyn, mt nng lc, mt kt hp ca khng gian, thi gian. Ngun nng lc khng th b hy dit, n ch c th c lun chuyn. Con ngi n mt khong thi gian, khng gian no , ri li ra i, n mt ni khc. Trit l phng ng cho rng nghip lc ca con ngi dn dt h i t ni ny n ni khc, v mc ch ny hay mc ch khc, trong khong thi gian ny hay khong thi gian khc. D t, d nhiu, Cht vn l mi e da ca chng ta. Giy pht t gi cuc i l giy pht trng i, khi con ngi chiu ri li tt c nhng g xy ra trong cuc i mnh trong giy pht cui: tt c tnh cm, k nim, vic lm ca c mt i ngi c c ng li, to thnh mt lc dn dt ta i. Nng lc mnh m n ni n c th to hnh cho cuc i mi ca ta. Chng ta sng nh th no cho ti gi trc khi ra i rt quan trng. Th so snh ci cht v gic ng. Sut ngy ta lm g s tc ng n gic ng ca ta. Nu ta ln ging ng vi bao hi tic, s hi, bt mn... th gic ng ca ta s bt n, v chc chn chng s nh hng n c ngy hm sau. Nhng c vng cha c tha mn ca ngy hm trc s m nh ngy k tip. Hay ng hn mt ngy mi b nh mt v nhng hi tng ca ngy va qua. Tri li nu ta i vo gic ng vi mt tm lng thoi mi, t ti, th ngy hm sau s l mt ngy mi n ch chng ta. Hy sng trn vn cho ngy hm nay v ng vng mc. Ngy mai l chuyn ca ngy mai. Mi ngy c nhim v v mc ch ring ca n. Cng vy, con ngi sng mt cuc i nh th no th s nh hng n giy pht lm chung ca h th y. Nu cuc i mt ngi ch ton sng bng s hi, m nh th giy pht lm chung s s hi cn tng gp vn ln. Mt ngi sng cuc sng v l li, th ci cht cng n mt cch v l li. Mt ngi khng lm ch i

mnh, sng khng c mc ch th ci cht cng khng th lng trc c. Tri li, mt ngi sng cuc i n np, k lut, khng bm vu vo g, s ra i mt cch thong th. Nh mt ngi khch bit n lc phi chia tay. Mc ch ca cuc i h t. H thn nhin ra i, bit rng thc ti bn trong h vnh hng, khng h b nh hng hay dao ng bi ngi khc, bi vt cht ca cuc i m h sp gi t. Sng hay Cht cng nm trn vng chuyn ca bnh xe lun hi. Ht vng ny li n vng kia, ni tip nhau, khng ngng... (Trch dch t SACRED JOURNEY: LIVING PURPOSEFULLY AND DYING GRACEFULLY) ---o0o---

PHT GIO NG DNG.


8. MT I SNG C NGHA Lama Zopa Rinpoche Lama Zopa Rinpoche sinh nm 1946 Thami, trong vng ni Everest ca Nepal, khng xa hang Lawudo, l ni m bc tin bi ca Ngi, Lama Thubten Yeshe, thin nh trong sut 20 nm cui i. Lama Zopa Rinpoche l v lnh o tm linh ca T Chc Bo Tn Truyn Thng i Tha (Foundation for the Preservation of the Mahayana Tradition) v coi sc mi hot ng ni . Lama Zopa Rinpoche l mt v thy kh knh dy v con ng gii thot cho hng ngn ngi, v c trn trm ngi tr thnh tu s. Mi ngy hy tu tp hnh B tt. Ngi i khng th nhn thy c tm bn, ci h c th thy c l s th hin ca hnh ng v li ni ni thn bn. Hy canh gi chng nh th bn l ngi gc ca, ngi bo v, hay nh th bn l cha m chm sc cho con, hoc l ngi thy v tm bn chnh l t ca mnh. Lama Zopa Rinpoche Mt iu rt quan trng m chng ta trong lc c thn ngi nn rng thc hnh, l: rng tu tp c an bnh trong tm tr

iu hin nhin l hnh phc khng ty thuc vo nhng iu kin bn ngoi. Chng ta c th trc nghim c iu ny ngay trong cuc sng hin ti. Hnh phc ca chng ta ty thuc khng nhng t nhng iu kin bn ngoi m cn cn n nhng iu kin bn trong. Nu nhng iu kin bn ngoi c th cho chng ta mt hnh phc min vin, th nhng ngi giu c chc hn c nhiu an lc; v nhng ai khng giu s khng sung sng hay hnh phc. Nhng cuc sng cho thy rng: c bao ngi sng rt hnh phc nhng chng giu; trong khi bao k giu sang li au kh. Chng hn n , c rt nhiu nh thng thi, nhiu o s cao thm, v bao Pht t sng mt cuc i rt khim nhng nhng y an lc. Lc m h hnh phc nht l lc m h t b s chy theo ci tm lng xng ln xn. S t b ng mn, gin d, si m, bm vu, v...v... Cng xa lnh nhng th ny th trong tm h cng an lc. Nhng o s ni ting nh Naropa ca n v Milarapa ca Ty Tng, chng c g ht nhng tm hn h trn y an lc. H t b ci tm lng xng, nguyn nhn ca nhng au kh. Chnh s gii thot, gic ng em hnh phc li cho h. Nh Milarapa, c lc nhn n c nhiu ngy, sng trong hang , nhng vn c xem l ngi hnh phc nht trn gian. Bi v ng t b ba th c: tham, sn, si; v do c an lc, hnh phc. Khi m ci tm lng xng ln xn khng cn na, th hnh phc, an lc hin hu. Nu hnh phc ty thuc vo nhng iu kin bn ngoi th nhng nc giu c nh M chc hnh phc lm lm. Bao ngi c gng bt chc M quc v ngh rng giu nh th mi hnh phc. Ring ti nhn thy rng ti tm c an lc ni nhng quc gia thin v tm linh nh n v Nepal. nhng quc gia ny, ngi ta d tm c an lc. V n l mt nc tm linh, nn ta d tm c s bnh an ni tinh thn. Khi m bn nhn thy nhng x hi vt cht v nhng ngi sng trong x hi , tinh thn bn rt d b dao ng. Khi m vt cht bnh trng th con ngi cng lc cng bn rn v nhiu vn bt u xut hin. Con ngi khng cn thi gian ngh ngi, ngi ta bn rn, lo lng, v bt an. Nu hnh phc hon ton ty thuc vo nhng yu t bn ngoi, th nhng t nc d n d mc nh Thy S hay M thc s c an lc, hnh phc; h khng ci nhau,

nh nhau, v khng c bo ng. Nhng s thc khng phi vy. Nh th c ngha l c iu g thiu st. Chng t rng h s st trong vic tm kim hnh phc. V phng din vt cht, nhng nc u, M l hng u th gii, nhng c bit bao l vn ang tip tc hy hoi s an lnh v hnh phc ca h. H thiu st ci g? Tha, l s trau di bn tm. H lo chy theo nhng th bn ngoi v qun mt bn tm, qun trau di mt tinh thn. Nhng nc Ty phng tin trin rt nhanh v mt vt cht; nhng v mi lo bn ngoi m h qun hn s pht trin v mt tm linh. S pht trin vt cht t n khng phi l khng tt, nhng s pht trin v tm linh cn quan trng gp my ln. Hn na s pht trin v mt bn tm c hiu qu kin to hnh phc lu di hn ht. Bn khng th no tm c an lc khi m bn tm bn b b qun. Khi m lng t c tng trng th bn d tm c s an bnh trong tm hn. Lm sao c th so snh c s giu c vt cht vi lng t bi bc i, s yu thng, nhn ni, s dit tr bo ng, v s t b ci tm lng xng ln xn. Cho d bn c mt ni kim cng cng khng th no so snh c vi s bnh an trong tm hn. K s hu nhiu chu bu vn b chi phi bi sn hn, tham lam... Nu c ai mng h, tc th h ni gin v mun chi li hay nh li. Mt ngi bit tu tp th khng phn ng nh th. H s t ni: "K kia mng mnh lm mnh bun kh, v nu mnh mng li h th h cng s bun, s kh nh mnh. V bit tu tp t tm, nn khng mng chi li." Nu bit ngh nh th th s khng lm ai au kh. Khi m bn b ca ti ni hay lm iu g m ti khng thch, s kh chu v bc bi bt u ni ln trong lng, ti mun ni li lm cho h au; nhng ti t ch li v t ngm, "Ti v h u mun trnh au kh v mong hnh phc. Th th ti khng nn ni hay lm nhng iu gy bun phin cho h. l ti tu." Nh ngh nh th, cn gin lin tan bin nh bt nc bong bng. Ban u bong bng ta nh l mt khi rn chc, nhng thnh lnh n tan bin. Lc u ta nh l chng ta khng th thay i c quan nim, nhng nu bit p dng phng php ng cch, th cn gin tc khc tan bin nh bt bong bng nc. u cn iu g m tc gin na. Bn nn tp kin nhn, ng cho cn gin bc ln, nh rng cn gin lm cho tm tr bt an, hy hoi s thanh bnh ca chnh bn v lun c nhng ngi chung quanh cng b v ly. Cn gin lm mt chng ta xu i.

Khng cn bit bn p nh th no, mt khi cn gin xut hin th cho d c im trang kho n u, bn cng khng th che giu c s xu x, hn hc trn gng mt. Bn c th nhn din c s gin d trn khun mt mi ngi. Bn s s hi khi m phi i din vi mt k ang sn hn. Khun mt h l v d tn, l phn nh ca s tc gin t bn trong. l mt nng lng c nhng rung ng rt xu, chng ta nn t b n. V sn hn lm cho mi ngi bt an v mt hnh phc. S thc hnh ng chnh php, s thin nh em li li ch cho mi ngi. S thin nh gip cho chng ta v mi ngi chung quanh c an lc. Mt hnh ng ng theo chnh php lm li ch cho mnh, cho ngi. Nh ti ni trn, s nhn ni qu gi gp triu ln ni kim cng. Lm sao c c s bnh an ca tm hn nu ch lo gp nht kim cng? Bn cn c th b nguy him n tnh mng nu c qu nhiu kim cng. Khng th no chng ta c th so snh c s tt lnh ca bn tm vi s sung mn v vt cht. Mi ngi trong chng ta u mun an vui, hnh phc; do chng ta phi thc hnh chnh php. Thc hnh chnh php cho ng ngha khng phi l tng kinh nhiu, l ly lun lun v mc o trng. Thc hnh chnh php l lm tng trng tm hn, lm cho ci tm c trong sch hn... Chng ta c rt nhiu nhng nhn t xu bn trong nh: tm lng xng ln xn, si m, ngu dt, sn hn... v nhng nhn t tt bn trong nh: tnh thng, lng bc i, v.v... Chng ta ai ai cng c sn nhng nhn t tt cng nh xu. Thc hnh chnh php l lm tng trng nhng ci tt, dit tr nhng ci xu. y l mt cch thc hnh chnh php m ta nn tu tp. C rt nhiu cp bc au kh, v vy chng ta cn s bo v ti a cho chnh mnh. Chnh php nh l mt si dy thng c qung ra cho ai ang sp ri vo vc thm. Chnh php bo v v gi gn mt ngi, khng cho h ri vo nhng th gii au kh - th gii ca a ngc, ng qu v sc sanh. Hn na, chnh php bo gip chng ta khng ri vo ba ng c khi chng ta cn trong vng sinh t lun hi. Chnh php gip chng ta phn bit c chnh t v bo v chng ta cho n lc chng ta t gii thot, c gic ng thnh Pht; v s an lc ti thng l y. Ci cht c tip ni mt giai on gi l "trung m" (Bardo-Ty Tng), sau giai on ny chng ta thc sanh mt trong su th gii - Th sanh, sng, cht, giai on trung m, v u thai. y l mt chu k khng ngng ngh, chng ta chy quanh, lp i lp li nhng kinh nghim bun vui ln ln, v nhn thc sai lm. Khi chng ta thc hnh chnh php, chnh php bo v v dn dt chng ta khi nhng lm ln tai hi khi ta cn trong vng sinh t. Chnh php c nhiu trnh , v lun dn dt, bo v nhng ai thc hnh nghim chnh. C

th v tm tr ca chng ta lun lm chng ta au kh. Ti sao nh vy? Bi v tm tr chng ta cha c gii thot khi v minh. V khi cn v minh th tm tr v c th u chu nh hng ln nhau. C th chng ta "kh" khi b nng qu, lnh qu, i kht, sanh, bnh, gi, cht, v.v... Cn c thn, th chng ta cn cha thot c nhng ni kh ny. Nhng ht ging au kh nm sn trong mi chng ta. S lun hi sinh t ca chng ta l do ni thn ny, tm ny. Thn v Tm ny lun lm chng ta lo lng v khng bao gi cho chng ta yn tnh. Thn v Tm cng thm V Minh, v bt u t l Nghip c to ra, ri Nghip li dn dt chng ta i trong vng lun hi. Lun hi l mt vng trn nh bnh xe. N quay nh th no? Nhng hp th, thn v tm, tip tc t kip sng ny sang kip sng khc. Nhng kt tp ca kip trc v kip sau lin tc, khng gin on. Chng to ra mt vng trn tip ni, ging nh l ngi i xe p vy. Bn ng cng th. N dt chng ta chy quanh t kip sng ny sang kip sng k tip; u thai tr li theo nghip lc gieo. Ci nghip m ta to ra ni thn v tm. Da vo nhng d kin hun tp m ta th thai ni ci ngi, sc vt, tri hay a ngc... Nhng hp th a dn chng ta i chng khc no con nga ch ngi ci n. T v th n nay, tri qua bao nhiu kip sng, chng ta khng tu tp t gii thot khi nhng phin no, nghip lc. Do , thn v tm chng ta lc no cng trong vng au kh, lun lp i lp li nhng li lm vp phi. Nu chng ta thot c phin no th khng khi no chng ta li lp li nhng au kh tri qua. Mt khi m gii thot c khi vng sinh t, tc l kh au chm dt. Khi khng phi tr li mang thn sinh t th u cn phi c nh ca, qun o, thc n, v nhng nhu cu cn thit khc. u c l do g lo lng, sm sa, gp nht ca ci, chy theo danh li c c trm b qun o, mc vo nhng dp khc nhau, c c trm i giy, lm vic u tt mt ti v...v... Khng c thn th u c nhng vn ny. Nhng v c thn ny m phi lao tm, lao lc sut cuc i, t lc "mang thn" cho n lc "b thn"; cng ch lo c by nhiu.

Lt ma Tsong Khapa, mt o s Ty Tng, c tn sng nh B tt Vn Th S Li (Manjushri), v B tt ca Tr Tu, trn bc ng tu tp c vit nh sau: "Nu mt ngi khng bao gi ngh n s tin ha trong vng lun hi, th khng khi no h c th ct t c gc r ca sinh t." V nh mt ngi hay bnh v n nhng thc n khng hp vi th tng ca h; nu anh ta khng chu trnh, m c n hn tp th cho d c ung bao nhiu thuc cng s khng khi bnh. Cng nh vy, nu chng ta khng chu tm hiu ng i nc bc ca vng lun hi, th lm sao chng ta c th t c Nit Bn. Mun chng t Nit Bn phi ct gc sinh t. Mun thnh cng trong vic ct gc sinh t th phi bit tu tp theo chnh php. C ngha l chng ta phi nhn din c s vn hnh ca vng lun hi, nhng nguyn nhn no a chng ta vo vng sinh t. Nh hiu r ngn ngnh, chng ta c th thc hin c nhng iu cn thit thot vng sinh t. Lt ma Tsong Khapa tm tt nh sau: "Ti l mt o s thc tp nh vy c gii thot; v ti yu cu tt c nhng ai ang trn ng gii thot nn thc tp y nh vy." V o s ny gii thot v khuyn chng ta nn thc tp nh ngi. iu quan trng trc tin l chng ta phi c c mun c thot khi lun hi; k n l nhn din lut tin ha trong vng sinh t v cui cng th ct gc sinh t. hiu r v s tin ha ca chu trnh sinh t, chng ta phi hiu cn k v mi hai mt xch, v nhng cn nguyn ca chng ph thuc ln nhau. Mi hai mt xch ny l nguyn nhn dn chng ta chy quanh vng sinh t. Trong qu kh, v V Minh che y, chng ta tch ly Nghip ri th sanh ra thn ny. Trong cn hp hi, mt tch tc trc khi la i, chng ta cn bm vu, khng mun b ci thn, khng mun cht ... Khi sang qua thn trung m, v k n l vo bo thai m. Trng ln dn v nhng cm gic bt u tng trng. Sau , l s xc chm, phn ng ca nhng cm th xut hin. Th l s u thai bt u... cho n lc chng ta gi... v nhng g cn li ch l kinh nghim ca ci cht. Trong cuc sng hin ti khng c an lnh; t lc sanh ra cho n lc cht, chng ta lun lun phi chu au kh: au n lc cho i, khng hi lng

vi hon cnh, gp cnh tri ngang, c nhiu lo lng, s phi xa la ngi thn, s mt ca, s bnh hon, s tui gi v s cht. Tt c nhng vn ny l u t ni nghip lc m ra. Nghip c c l t v minh. Bi th ci gc r ca vng sinh t u bt u t V Minh. S v minh bt u bng ci "TA. Ci bn ng ny khng c tht. Nhng v v minh, chng ta xem n l tht, l tht hin hu. V Minh l nguyn nhn ca tt c kh au. Chng ta ch c Nit Bn khi m ph b c V Minh gc r ca sinh t. Nu khng nh c gc V Minh, th s khng c Nit bn. Mun c Nit Bn phi nh gc sinh t, do chng ta phi thc hnh theo Chnh php. Mt khi gc sinh t c ct t th Nit Bn hin tin. Nhng m mt khi t c gii thot, ta phi ngh n nhng chng sinh khc, trong c cha m, anh ch em trong nhiu i nhiu kip ca chng ta. Khng c mt chng sanh no khng t t vi chng ta d trong kip ny hay kip khc. Ngay trong hin ti, t nhiu hnh phc ca chng ta u ty thuc vo s t t ca nhng ngi chung quanh. Khng hn ch c loi ngi, m cn c nhng chng sanh khc b git v chng ta, v mt s cn lm vic cc nhc cho chng ta c sung sng. Chng hn mun c la go, mt s cn trng b git, mt s ngi phi lm vic di nh nng gay gt, v...v... Do s sung sng hng ngy ca chng ta lun ty thuc vo s t t ca cc chng sanh khc. c lm ngi, y l c hi chng ta tr nhng n . Nhng con vt th ngu dt v khng hiu chnh php. Chng ta lm ngi c c c hi hc tp v khi t gic ng th chng ta gip nhng chng sanh ny c gii thot. Chng ta nn suy ngm nh sau: "Ti nn rng tu tp t o gii thot lm li ch cho chng sanh. Chng sanh t t vi ti, v gip ti rt nhiu. Nhng chng sanh ny ang au kh, trong bit u li chng c cha m nhiu i nhiu kip ca ti. L con, ti phi c bn phn gip ... Con ng chnh php l tm t. V tm t rng ln l tm B Tt, vi ngh mun thnh Pht chng sanh thot kh. V y l tm t m chng ta nn pht trin. M Thanh dch (Bi ging ny c Nicholas Ribush v Glenn H. Mullin ghi li Tushita vo ngy 4, thng 7, nm 1979). ---o0o---

9. C KH MI BIT TU Upasika Kee Nanayon C s Upasika Kee Nanayon, sinh nm 1901, l mt trong nhng v n ging s ni ting Thi thi hin i. B xy mt trung tm tu tp cho n tu/c s trn mt ngn i tnh Rajburi, pha ty Bangkok, ni b sng cho n lc mt vo nm 1978. Cc bi ging ca b c i c Thanissaro dch ra ting Anh, trong quyn Thanh Tnh V Gin n (Pure and Simple, NXB Wisdom Publications). Nhng ngi nm bnh tht may mn v h c c hi khng phi lm g ngoi vic qun st ci au, ni bt rt. Tm h khng vng bn g khc, khng cn phi i u, lm g. H c c hi lun qun st ci au - v lun bung ci au . Qun st s thay i, s bt rt v v ng tng (trong Pht gio, l ba du n ca s hin hu - anicca, dukkha v anatta - thng c bit nh l v thng, kh v v ng) khi chng k cn bn bn khi bn ang nm bnh y, l rt hu ch. Ch cn nh ng ngh bn l ci au. Ch cn nhn cc hin tng t nhin ca cc s kin sinh tm l khi chng khi ln ri qua i. Chng khng phi l bn. Chng cng khng thc l ca bn. Thc s, bn u c quyn kim sot i vi chng. Hy qun st chng! Tht ra bn kim sot c chng ti u? Bt k thn bn ang c bnh g, iu khng quan trng. Quan trng l ci bnh trong tm. Thng thng ta khng n s kin l ta c bnh trong tm cc cn bnh ca u nhim, tham luyn. Chng ta thng ch n nhng cn bnh ni thn, lo s tt c mi chuyn khng khip c th xy n cho thn. Cc loi thuc ta dng cha bnh cho thn ch c th tm thi tr hon bn n t hnh ca ta. Ngay chnh nhng ngi trong qu kh khng c bnh hon g cng khng cn vi chng ta na. Cui cng th tt c mi ngi u phi b thn ny. Khi tip tc qun tng nh th, bn s thy s tht ca v thng, kh v v ng mt cch trung thc ngay ni bn thn, v bn s tr nn ngy cng nhm chn vi mi th, tng bc tng bc. Bn phi qun st ci au ca mnh tht k lng thy rng tht ra khng phi bn l ci au. Cn bnh khng phi ca bn. l cn bnh ca thn, cn bnh ca mt hnh th vt l. Hnh th vt l v s kin tm linh phi thay i, bn phi ch tm vo chng khi chng xut hin, qun st, theo di tng b phn nh nht ca chng. Mt s hiu bit tng tn v

c tnh ca cc hnh th vt l v din bin tm linh s gii thot bn khi nhng kh au, cng thng. C nhng ngi, khi h ang khe mnh, an nhin, bng t ngt qua i m khng bit iu g xy ra cho h. Tm h hon ton m mt v chuyn g ang xy ra. iu cn t hn ngi nm bnh trn ging c th dng ci au ca h nh l mt phng tin tu tp v pht trin tm nhm chn, khng bm vu. Bn khng cn phi s hi ci au. Nu n ang , c n -nhng ng tm phi au n theo n. V th khi au bnh, bn hy t coi mnh may mn. Nm , i mt vi cn bnh, bn c c hi thc tp thin minh st trong tng pht giy. Khng quan trng l bn ang nh hay nm vin. ng tm bn phi quan tm n vic bn ang u. Bn khng phi gn mnh vo mt ni chn no. Ch cn nm ly c hi qun st cc hin tng n ri i. Ta khng th ngn cn ni au hay nim vui, ta khng th cm tm phn on s vic, hnh thnh t duy, nhng ta c th s dng chng theo mt hng khc. Nu tm dn nhn cho ci au v ni, Ti au, ta phi xem xt s gn p k lng, qun st n cho n khi bn nhn ra c ci sai ca n: ci au khng tht s l ta. N ch l mt cm gic pht khi ri qua i, ch c th. Qun st bt c nhng g pht khi - mt cm gic, mt cm xc, mt t tng - v ri hy n qua i m khng chp, khng bm vu vo . Bt u bng cch thc tp kim ch tm, ch tm ghi nhn, qun st nhng biu hin ca s cng thng, n au. Tip tc thc tp cho n khi tm c th duy tr thi trong trng thi trng khng r rng ca tm. Nu bn c th thc hnh vin mn iu , th s gii thot cui cng ca ci au s xy ra ngay ti , ngay ti ni ci tm trng rng. Hy gi chnh nim v ci au ngay ni m trng thi ch l mt cm gic trong thn. N c th l ci au thn, nhng khng cn thit phi l ci au ca tm. Trc ht hy bo v tm, hy bung b mi th, ri hng vo bn trong tm ci phn su thm, tn cng nht ca chnh nim v tr ngay ti . Ta khng cn phi lin can n ci au bn ngoi, ngay nu nh chng dng nh qu sc chu ng ca ta. Hy tm cho c nhng kha cnh su thm ca tm, lc ta c th mi th khc qua mt bn.

Nu ci au l loi bn c th qun st, th hy c gng qun st n. Tm s trng thi trung tnh bnh thng, an tnh vi tnh khng bn trong n, qun st ci au khi n chuyn i, ri qua i. Nu qu sc au n, th quay li, tr vo bn trong, v nu bn khng th kim sot cn au, th tham s khi dy chen ngay vo, vi mun xua ui ci au tm s d chu. V n c chng cht, ni tip nhau, khin tm trong trng thi hong lon cng cc. Nu ci au t ngt, cao , lp tc quay tr li, tp trung s ch vo tm. Ta khng mun dy da vi thn v ci au. Tp trung tr vo im su thm ca chnh nim. t n ch bn c th thy c trng thi tm thanh tnh, khng au n theo ci au thn, v duy tr trng thi tm lun sng sut. Mt khi tm lun sng sut, th du thn ang au n bao nhiu, cng ch l cc hin tng tm sinh l. Tuy nhin tm khng lin can. N mi th sang mt bn. N bung x. Bn phi tip tc thc tp nh th khng ngng ngh. Khi no ci au khi ln, khng k mc au, ng gn p cho n l g hay dnh cho n mt ngha no. Ngay nu nh c s d chu pht khi, cng ng bm vo s d chu . C tip tc bung n i, th tm cng c nh nhng thot khi mi bm vu hay chp vo ng trong tng pht giy. Bn phi lun dn ht sc chnh nim v nng lc vo s thc tp ny. Bn phi coi nh mnh may mn c nm bnh y, qun st v ci au, v bn c c hi pht trin n con ng hon ton tnh thc, t c tri kin v bung x tt c. Khng ai c c hi tt hn nhng g bn hin ang c. Mt ngi nm bnh trn ging c c hi pht trin tri kin vi tng hi th vo ra. iu chng t bn khng ung ph kip ngi ca mnh, bn bit th, v bn ang thc hnh nhng li dy ca c Pht cho n bn c th t c s hiu bit r rng v bn cht chn thc ca s vt. Ngi ta thung suy gm v s chng qua ca cuc i khi n lin h n ngi khc, khi ai b bnh, hay cht, nhng h rt t khi suy gm v s chng qua ca cuc i chnh mnh. Hoc nu c, th vic cng ch xy ra trong thong chc, sau h qun ngay tt c, li hon ton nh mt mnh trong nhng vn khc. H khng em nhng s tht ny vo bn trong suy gm v nhng s v thng ang xy ra vi chnh h trong tng pht giy.

Thin qun khng phi l mt vic m bn c th ly mt hay hai thng ngh d mt kha tu chuyn su. khng phi l s thc hnh ng. N khng th so snh vi nhng g bn ang lm hin gi, qun st ci au c ngy mi ngy v c m, tr lc ng. Khi ci au tht trm trng, n cng tt hn cho s hnh thin ca bn v n cho bn c hi bit mt ln cho tt c v thng l g, cng thng, kh au l nh th no, s bt lc ca bn ra lm sao. Thin qun khng phi l vic bn i n lc cht hay sp cht mi bt u. l vic bn ch phi tip tc thc hnh, tip tc minh st. Khi cn bnh thuyn gim, bn cng phi minh st n. Khi n tr nng, bn cng minh st n. Bn c tip tc pht trin tri kin nh th, tm s ch ng c s tm ti, v minh ca n. Ni cch khc, nhng th nh tham dc, u nhim s khng cn dm phin rn n tm nh chng vn thng lm trong qu kh. Khi tm tr nn thc tnh vi mi th, bc k tip l qun st tm mt cch kho lo xem n tr nn trng rng nh th no, xuyn sut cho n khi khng cn t tng no by tr g, khng c sinh, khng c dit, khng c bin i g c. V th hy ch tm vo, qun st ngay ni y, ngay ni tm, ngay ni thc, v hy ch c ci bit ca vic bung b ci bit (the knowing that lets go of knowing). iu ny c ngha l bn s bung b cho n ch tm thc khng cn t tn, dn nhn hiu cho chnh n. S khng cn phn bit tt, xu hay bt c th g. Tnh nh nguyn cng khng cn nh hng g. Nhng v iu ny nm mt mc su hn, bn cn phi chc rng s nhn thc ca bn tht sc bn, tinh xo. Phi chc chn rng s nhn thc bn nhy ny c duy tr lin tc. Bn s nhn ra rng bn khng cn bm vu vo cc nhn hiu, cc ngha; cc suy ngh v tt hay xu u ngng li. Do c Pht dy chng ta nn xem vn php nh khng, nh trng rng, l cch chng ta nn nhn s vt. Php bo ngay y, trong thn v tm ca ta, ch l ta khng nhn ra c hay nhn mt cch sai lc. Nu chng ta nhn s vt vi con mt ca chnh nim v tr tu, th cn g c th khin ta kh au? Ti sao li phi s au, s cht? Nu ta c th hiu rng chnh s bm vu khin ta kh au, th tt c vic ta cn lm l bung b, v ta s thy c s gii thot khi kh au s xy ra nh th no ngay trc mt ta.

(Dch theo Tough Teachings To Ease The Mind, Tricycle Spring 2005) ---o0o--10. LI NI D NGHE Allan Lokos Allan Lokos l mt gio s a tn gio, mt ngi dy thin v mt tc gi. ng l ngi ng sng lp v l gim c ca Cng ng Ha bnh V Tn Gio, ng thi cng l ngi sng lp v l thy iu hnh ca Trung Tm Thin Cng ng thnh ph New York. Thc hnh gii lut v li ni ca ngi c s, chng ta c th bit ni ng thi, ng vic. Nhiu nm v trc, khi mi bt u tin theo Pht gio, ti rt ngc nhin l vic thc hnh i ng, ni li d nghe, rt c coi trng. c Pht xem vic chng ta tip xc, trao i, ni nng vi nhau rt quan trng n ni Ngi t chng ngang tm vi nhng yu t quan trng khc nh chnh kin, chnh t duy, chnh mng, chnh nim, l nhng tr ct trong Bt Chnh o. c Pht thy rng chng ta lun phi tham gia vo cc mi tng quan, bt u bng mi tng quan quan trng nht: l mi tng quan vi chnh bn thn. Khi ngi thin, chng ta c th nhn ra cch chng ta t ni vi mnh nh th no i khi vi lng t bi, i khi y phn xt hay thiu kin nhn. Li ni ca chng ta l mt phng tin y sc mnh, qua chng ta c th mang n hnh phc hay to ra kh au. Chnh ng bt u bng vic kim ch khng ni di, khng ni li xuyn tc, th tc hay cc cn. Chng ta khng nn dng li ni xc phm, chng i, khim nh hay thm c, m cng khng nn tham gia vo nhng cu chuyn phim, mng lung hay ngi l i mch. Thc hnh c nh th, ta ch cn nhng li chn tht, t t, nh nhng, hu ch v c ngha. Li ni ca chng ta s lm cho ngi nghe cm thy c an i, khuyn khch, phn chn, v chng ta s l nim vui i vi mi ngi chung quanh. Ct li ca chnh ng l ni li chn tht, ngha l ta cn trnh c nhng li ni di m ta ngh l v hi. Chng ta cn nhn ra tnh cht gi di qua

nhng hnh thc nh phng i, v cn c, hay t thi phng mnh. Cc loi t ng ny thng pht khi t ni lo s rng t bn thn chng ta cha tt l iu khng bao gi ng. S chn tht phi bt u t ni bn thn chng ta, v th thc hnh chnh ng phi bt u bng vic chn tht vi chnh mnh. c Pht khuyn chng ta khng nn ngi l i mch (gossip), v Ngi bit rt r nhng hu qu tai hi m t ng ny c th mang n. Chuyn k c mt ngi sau khi thy nhng tai hi ca vic mnh ngi l i mch chuyn ngi hng xm, n cu cu mt v o s. V o s bo ngi ra ch mua mt con g mang v cho ng, nhng khi i trn ng hy nh b ht cc lng g. Khi ngi n tr v vi con g tri lng, v o s bo ng ta i nht li nhng lng m ng th bay i. Ngi tr li rng iu kh th thc hin v hin gi c l m lng g bay khp xm lng. V o s gt g ng , v ngi kia hiu ra rng: chng ta kh th ly li li mnh ni. Nh thi s Thin Basho vit: Chung cha lng, M ting ngn cn vang khp i hoa. Ngi l i mch (m tiu) l ni v mt ngi ang vng mt. Khng k l ni xu hay tt. Nu chng ta cn ni v mt ngi khng c mt, hy ni v h nh th h ang c mt. Mt hay hai ln trong nm, ti thng dnh ra mt khong thi gian nht nh - mt tun hay mt thng - ti thc hnh khng ni v bt c ai khng c mt. Ti nhn thy l mnh mt hn, v cng thy tht phn chn. Mi ln nh th, ti nhn thy rng hiu qu ca vic thc hnh chnh nim ny cn mi trong ti nhiu tun l, hay i khi nhiu thng sau . Khi ti bt u mun ni v ai , hnh nh c mt ting ci bo ng trong tm: ng ni chuyn ngi. Mt li khuyn v li tru chc Ch nn lm! Vic tru chc (teasing) lc no cng l nhm vo mt ai , v thng gy tn thng cho ngi nhiu hn ta tng. Ni ngn gn l vic tru chc, a ct gy ra au kh. Chng ta nn dng nng lc m ta ph phm vo vic chc gho to ra mt li khen chn thnh. Chnh ng thng i km vi mt k nng giao tip khc l s lng nghe. Du li ni c vng v n u, ngi ni vn c gng chuyn t mt iu g . Con ght cha lm!, cu ni ca mt a tr ang trong cn gin d, thc s c ngha g? T ngy bn c i, bn khng cn thi gian

dnh cho ti na, cu ni ca mt ngi bn c hm g? Nhng li hn gin nhm chuyn ti mt c mun c quan tm n nhiu hn. Khi chng ta thc tp lng nghe, hy dnh thi gian th, nh th chng ta c th trnh khng phn ng theo hon cnh khin kh au pht sinh, thay vo hy phn ng vi lng bi mn i vi nhng g cha ng bn trong nhng li cc cn . Chng ta c th v v a tr bng tnh thng ca mnh hay khng nh vi bn ta rng anh/ch y vn quan trng i vi ta v ta s dnh nhiu thi gian cho h hn. Nhiu lc chnh s im lng thanh cao (noble silence) l li ni tt p nht. Vi nm trc ti c hng dn mt o trng hng tun. Mt quy c ca o trng l khng ai c c kin v nhng iu m mt thnh vin khc trong o trng ni trong lc tho lun. Ngay c nhng li by t s ng , hay ng cm nh Ti ng vi anh X, hay Em ti cng c hon cnh nh th. Tt c nhng g chng ti cn lm l lng nghe. Vi thi gian, chng ti nhn ra tm mnh thng bn rn chun b phn ng trong khi chng ti ng rng mnh ang lng nghe. Khi bit rng chng ta khng phi phn ng thay i cch m chng ti lng nghe. C ln, mt ph n tr gia nhp o trng ca chng ti, v trong lc tho lun, c tm s rng chng c va mt do bnh ung th khi ch mi 37 tui. Nhng tun l tip theo, khi c ni c vn cn st si. i khi chng ti cng mun khc khi lng nghe c, nhng khng th ni li no. Phi chng kin mt ngi tri tt c lng ra tm s v thy rng ngi y ang rt au kh, nhng khng c by t phn ng g, l mt cm gic tht l lng. Nhng mt ngy kia, c gi cho chng ti bit c gia nhp o trng v c tm thy ni nhm chng ti iu m c khng tm c nhng nhm bn khc. Chng ti c tri nghim v by t ni n au ca mnh m khng phn on hay a ra nhng gii php tm thi. Chng ti c mt v c, lm chng nhn cho ni bun kh ca c, bao bc c bng s cm thng m thm. Tht s s c mt ca ta cho mt ai l mn qu ln nht m ta c th trao tng cho h. i khi ngi ta cn by t tnh cm bun b, v s im lng thanh cao c th thc s rt qu gi. Ngy nay khi ni n chnh ng, chng ta cng phi ngh n mt kha cnh m thi c Pht khng hin hu l: th in t (email). Khi in thoi tr nn ph bin, hu ht chng ta tr thnh nhng ngi b thi quen vit th. Nhng ngi m t lu b qun thi quen vit nhng l th su lng,

gi li c trang b vi kh nng k thut tun ra bao l th in t. V th hy chnh nim khi vit. Bc quan trng nht pht trin chnh ng l suy ngh trc khi ni (hay vit). l chnh nim v li ni. Mt s iu khc cng c th lm tt hn nhng mi lin h ca chng ta bn cnh s pht trin ca chnh ng. S im lng thanh cao mang n cho ta, v nhng ngi quanh ta, khong khng gian m chng ta cn c th ni li d nghe. Khi chng ta c th ni nng kho lo, cn trng hn, th bn ng ci ng y t bi, y tnh thng ca ta - s d dng hin l. V th trc khi ni, hy dng li, th, v th ngh xem iu mnh ni c tt hn l s im lng. (Dch theo Skillful Speech, tp ch Tricycle, Winter 2008) ---o0o--11. LI CH TI A Danai Chanchaochai Danai Chanchaochai, ngi Thi, mt doanh nhn thnh t, ng thi cng l tc gi, dch gi ca nhiu u sch ni ting. ng c mi tham gia vit cc chuyn mc ca t Bangkok Post v nhiu t bo uy tn khc. Danai cng thng c thnh ging cc t chc trong nc v quc t. Bn cnh nhng thnh cng k trn, Danai cn dn cc chng trnh giao lu trn i pht thanh v qun l, th trng v pht trin bn thn theo tinh thn Pht gio, l ti m ng rt am tng. Trn tt c, ng nguyn tun v thc hnh theo gio l ca c Pht trong thin nh v trong i sng hng ngy. ng c cng nhn rng ri l mt v i s Pht gio. i vi Danai, mi thi khc trong cuc i l mi thi khc sng theo Php. ___________________ c Pht ban em cho chng ta nhng li khuyn v kinh t rt thit thc trong gio l ca Ngi.

Dng nh mi ngy chng ta u b tn cng bi bao thng tin v kinh t. Mi t bo u c nhng trang dnh cho ch . Tt c cc i pht thanh v truyn hnh u c cc chuyn mc v kinh doanh thng mi, ni m nhng s pht trin kinh t mi nht trn th gii c nghin cu, tho lun. m chm vi nhng lo toan trong i sng hng ngy, phn ng chng ta t mun ni n vic cn bng chi tiu, lm pht, gi c sinh hot hay nhng th i loi nh th. C th chng ta tin chc rng cc thng tin kinh t khng lin quan g n ta, hoc cn tin c rng, l Pht t, chng ta khng nn quan tm n nhng iu , v ta xem c th gii kinh doanh thng mi nh l bt thin - mt iu g cn phi trnh xa. D nhin thc t l chng ta khng th trn trnh n. Bt c chng ta lm g, du ta sng n gin n u, mi chng ta l mt b phn khng th tch ri ca ton h thng. Nu chng ta khng th thot khi cc hu qu bao trm ca ci m hin nay c coi nh l khoa hc kinh t, th chng ta c th chp nhn cc quy lut ca n phn nh cc quan nim Pht gio ca chng ta khng? Thc ra c th c, mt th c coi nh l kinh t Pht gio (Buddhist Economics) khng? Nu ta chp nhn rng kinh t tht ra l mt khoa hc, th n c th khng gi mt vai tr quan trng trong vic mang li li ch cho nhn loi, gip to nn nhng x hi phn thnh, ha hp, mang n s bnh n, v mt mc sng c th chp nhn c cho tt c mi ngi sao? Cu tr li r rng l c, n cn phi nh th, nhng chng ta cng c th thy r rng khng km l n tht bi, n khng th thc hin c nhng iu . Tht ra, nhiu quc gia trn th gii, nhng s qun l kinh t ti t em li ngho i, cng vi cc hu qu x hi bt an v xo trn. Cc nn kinh t th trng thng tht bi v mc tiu ca chng hn hp v khng mng n cc gi tr o c. i vi mt nh kinh t th trng, mt chai ru whisky v mt quyn sch ni v s p dng cc nguyn tc Pht gio trong thng mi, c hai u c cng mt gi tr kinh t. Nhng hu qu tai hi tim tng trong ru c th mang n cho c nhn v x hi hoc nhng ch li ca cc nguyn tc thng mi da trn Pht gio, c rt t nh hng hoc khng nh hng g n vic quyt nh m mt tim ru hay mt tim sch ca h.

Theo quan im Pht gio, kinh t khng c xem nh mt phm tr hiu bit c bit. ng hn, n cn phi c xem nh l mt trong s nhng nguyn tc tng quan ha hp vi nhau tin ti mt mc ch chung l m bo an ton cho c nhn, x hi, v mi trng. Rt lu trc khi kinh t c coi nh l mt khoa hc, c Pht ra nhng nguyn tc cho vic thc hnh kinh t bn vng, v ngay chnh trong th gii hin i vi nhng cng ty lin doanh a quc gia v vi nn kinh t v m, chng vn cn ng, v c th c p dng c cho cc cng ty ln hay cho cc c nhn. c Pht dy rng iu tin quyt trong cc nguyn tc ny l khi chng ta lm vic c c ti sn, chng ta phi thc hin n mt cch o c, khng li dng ngi khc hoc tham gia vo nhng cng vic hay cc th kinh doanh khng Chnh mnh (Right Livelihood), ni mt cch khc l bt thin (unwholesome). Th d, trong danh sch ny phi k n vic bun bn v kh, bun bn n l, bn th vt cn sng cho cc l git m, bun bn ru v nhng cht gy nghin khc, v kim sng bng vic cho vay ly li. Danh sch ny cn c th ko di thm na, nhng chng ta cng khng cn phi c nhc nh rng ngy nay, phn ln cc quc gia trn th gii, tt c cc loi kinh doanh thng mi ny ng mt vai tr quan trng trong vic pht trin nn kinh t ca cc quc gia y. Cc nh lnh o cng ng thng khuyn khch mi ngi phi gp tay vo vic gip chin u vi s e da ca ma ty. l mt thng ip nhm thng n nhng ngi ang phi chu au kh nht v chng ngi tiu dng. Khng c kinh doanh no c th trng tn nu khng c khch hng. c bit l nhng ngi tr, cn c khuyn khch tun theo Bt Chnh o v sng cuc i ca h theo ng gii. Ch ring hnh ng n gin ny cng bo m rng s khng cn c khch hng no cho nhng k bun bn ma ty. Nguyn tc kinh t th hai ca c Pht ni n s quan trng ca vic cn thn tch tr tin bc v ca ci m chng ta kim c. l s khn ngoan bit dnh tin cho nhng ngy ma bo, nhng lc kh khn ca vic tiu dng ng tin mt cch khn ngoan ch khng phi cho mt cuc sng b tha, phung ph.

Sng trong gii hn ca mnh l trng tm ca nguyn tc th ba. Ngy nay, khi c qu nhiu ngi tr t lm mnh b vng vo n nn v tiu xi th tn dng qu mc, li dy c bn ny c bit quan trng. Li khuyn thit thc th t ca c Pht l to ra nhng ngi bn tt trong i. c Pht nhn mnh n s quan trng ca c tnh ny, c bit trong phm vi kinh t, bng cch dy rng ch lo thu gom, tch tr v s dng ca ci th cha tt. Chng ta cn phi tm kim, o to nhng ngi tt lm vic chung, trc khi ta c th s dng ti sn ca mnh. c Pht cng khuyn trong khi kim sng, chng ta cn trnh giao tip vi nhng ngi phm gii. Li khuyn ca c Pht i vi nhng vn lin quan n kinh t thc tin mt cch ng ngc nhin, n mc c c nhng li khuyn ta nn phn chia v qun l ngn sch gia nh nh th no. Mt phn cn c dnh cho nhu cu sinh hot gia nh, mt phn gip bn b, mt phn dnh cho nhng ngy kh khn hay trng hp khn cp, mt phn cho t thin, v mt phn cng dng qu tng ni. Nhng bn c th ni, c ngi gn nh kim khng sng, lm sao h c th ngh n vic dnh? C ngi cn b y n vic trm cp hay phm cc loi hnh s khc ch nui nng con ci. Bn cm thy ti nghip cho h, ri bn trch chnh ph, tha cho lng bng thp ging nh cc vin chc cnh st tham nhng m ta c mi ngy trn bo. Hy ngh k li xem bn c thc s tin rng vic trm cp, vic i hi v nhn hi l c th c chp nhn n gin v ngi ham mun nhiu hn kh nng c th c ca h? May mn thay vn cn c nhng cu chuyn cho ta thy mt mt khc ca ng tin. l cu chuyn ca nhng bc cha m chu thng, chu kh, lm bt c nhng cng vic tay chn vt v g v sng trong nhng hon cnh ngho kh phi tranh u mi ngy nui nng, chm sc, v gio dc con ci, m trng cho con h nhng c tnh ca lng chn tht, ngay thng - ca Chnh mng. H qun l nhng ng tin m h c mt cch khn ngoan v i khi cn c th gip ngi khc. S qun l kinh t ca h da trn nhng nguyn tc thit thc, bn vng, nhng nguyn tc ca nn kinh t Pht gio.

(Trch dch theo Dhamma Moments, NXB Third Printing International Ediition) ---o0o--12. HNH PHC VN HIN HU TRONG CUC SNG HIN I TT. Horowpothane Sathindriya Thera Thng Ta Horowpothane Sathindriya Thera hin tr ti Trung tm Thin nh Pht gio (Samadhi Buddhist Meditation Centre), Campbellfield, Victoria, c. Tt c mi ngi trong x hi u kim tm hnh phc. Ha bnh, an lc, thanh tnh, th gin, t ti v hnh phc l nhng iu chng ti mun ni n y. Tuy nhin, ngy nay nn vn ha hin i da trn thng mi, tiu dng, vt cht, ma ty, s phn bit chng tc, nhng xung t gia nh, nhng xo trn chnh tr, v kh ht nhn v sng n ang cng ngy cng trn lan khp th gii. Hin ti x hi chng ta trn y bao xung t. Mi th u bin chuyn. Khoa hc v k thut ang tn cng chng ta, nn kinh t quc gia v vn ha dn tc b e da bi s ton cu ha ca vn ha M. Tnh nhn bn, nhng gi tr x hi, o c, lun l v tp qun ang b mai mt v lng qun. Nhng nt vn ha c th ca chng ta v nhng k cng o c tng c tn trng ang b nn vn ha bo lc hy dit. Khng chi ci l vi ton cu ha, chng ta ang cng ng hnh n mt im chung, nhng so snh vi ba mi nm v trc, th nhng gi tr, cht lng sng, cch sng ca con ngi hon ton thay i. N o ln mt cch nghim trng. Ngi ta phi i mt, phi chu ng bao vn v sc khe. Nhiu ngi phi tri qua nhng au n tt cng ni thn v tm. Khng hong tm l, trm cm, cng thng, bc xc, u lo, s hi v bao iu tiu cc khc ang gia tng tc trong x hi loi ngi chng ta. Do , s ngi t t, hip dm, nhng ca ly d, xung t trong gia nh, hn lon ngoi x hi v bo lc ang ngy cng tng trng vi cp s nhn. Mc d

khoa hc v k thut tn tin pht trin vt bc, chng ta cng khng tm c thuc cha nhng au n, ung ty ni tm hn chng ta. Nim hnh phc, s t ti v hnh phc ni tm khng hin hu bn ngoi, m chng bn trong chng ta. Nu ta mun tm c hnh phc ch thc, ta phi vun trng v pht trin nhng t tng tch cc, hng thin to ra s an bnh trong ta. Chng ta cn qun st ni tm ca mnh, ging nh ngi gc cng hay ngi bo v canh gi, trng chng k ra ngi vo. T thi th u, chng ta tch ly bao t tng bt thin nh ham mun, sn hn, ght b, ganh t, t i, him th, cng kch, v.v... R rng l nhng tnh cm ny to nn bao vn , bao ni kt trong ta. Sng n gin, bit l cch thc hnh quan trng nht i vi nhng ai ang sng trong nn vn ha tiu th tinh vi, lun khuyn d ta sng trong th gii o tng. Nu c th tha mn nhng nhu cu cn bn, th ta cng nn thy , hn l mun c c thm nhiu, nhiu vt cht hn na. Hn th na, ta cn thn cn vi nhng thin hu tri thc, nhng ngi bit coi trng nhng gi tr ni tm ca con ngi. T Chnh Cn l mt yu t quan trng cn c vung trng v thc tp ty u nhng tm nhim ca chng ta. Nu ta p dng c cc c tnh vo cuc sng hng ngy, ta s t c nhng li ch ca chn hnh phc v tm an bnh. T Chnh Cn l: 1. Ngn cn nhng t tng bt thin v tiu cc khng chng pht khi. 2. Bung b nhng t tng bt thin v tiu cc khi chng pht sinh. 3. m mm v vung trng nhng t tng thin v tch cc khi chng cha pht khi. 4. Duy tr v pht trin nhng t tng thin v tch cc khi chng pht sinh. Khng c g c th nh hng n tm ta, ngoi tr nhng t tng bt thin v tiu cc, chng dy v tm ta khng th tng c. Hiu c iu ny,

ta phi quyt tm khng bt c t tng bt thin, tiu cc no n vi tm ta. Thng tm ta ging nh mt ch kh hoang, lang thang y , nhy t cy ny sang cy khc, chuyn t cnh n sang cnh kia vi y lng i dc trong mt cnh rng rng ln. Tm kh to ra bao bin ng trong tm ta. Tm cha c iu phc, mt thng bng s dn a ta n mt cuc sng y tai ng, khin ta tng chng mnh ang sng trong a ngc, du cha la khi ci i ny. a s chng ta thng cm thy on hn v t him vi tha nhn. Nhiu ngi khng th chu ng ni khi thy k khc thnh cng, giu c hn mnh. H khng th hoan h v chia s s tin b, hnh phc, thnh t v may mn ca ngi khc. l mt cn bnh to ra nhng xung t tm sinh l v nhng trng thi tm khng hong ni con ngi. Nhng con vi-rt tm u nhim ny khin tm ta tm ti, v minh, khin ta khng th bit l tm ta su sc n dng no. l l do ti sao c Pht, v o s tuyt vi, dy bo, khuyn khch ta thc hnh, iu phc tm mnh, ta c th ty u v gii thot tm khi nhng kh au, nhng iu bt nh . Chng ta khng th trch ai c. Chng ta phi t mang n hnh phc cho tm v bung b mi tiu cc khin tm cm thy bt hnh. Chng ta c th ni gin v b ai dng li s nhc, khch bc, hay hnh ng y c v khiu khch. Chng ta c th au lng bi nhng li m tiu hay nhng iu thu dt bi nhng ngi gian c, thm c. Nhng ngay khi iu xy ra, hy c gng ht sc quay vo bn trong v qun st cht ch ni tm mnh, xem ta ang cm gic, suy ngh g. Nu l tnh cm sn hn, th hy nh nhng v khn kho bung b n. V sn hn ch lm m m, u c tm ta, khin ta au n v hon ton bt hnh. Hy cng rn. Hy c gng ht sc mnh m ngn chn, khng mt ngh u nhim no c th trong tm, khin tm au kh. t c hnh phc ni tm chn thc, th CHNH NIM l yu t quan trng v ch lc gip ta rn luyn tm v qun st, gn gi vi n lc v s quyt tm mnh m.

Chng ta cn phi rn luyn bung b mi lo u, bao gnh nng, khin ta khng th c c hnh phc v ni tm an tnh. Nh c Pht dy: Tm rt kh nhn bit; n rt mng manh v vi t; n n v i ty . Ngi khn cn kim gi tm mnh, v bit gn gi tm s mang n cho ta hnh phc. (Dch Theo Happiness Exists in Busy Life, ngun: Buddha Dharma Education Association, c). ---o0o--13. PHNG PHP TH GIN NI LM VIC Norm De Plume Norme De Plume l mt doanh nhn ngnh ngn hng. ng vn lun thc tp phng php th trong lc lm vic Wall Street, trung tm th trng chng khon ni ting M. Di y l nhng chia s t kinh nghim bn thn ca ng. Th hnh dung mt ngy lm vic bnh thng: Vai bn p cht ng in thoi vo tai, chm ch nghe, mt dn vo mn nh my vi tnh, trong khi i tay lt nh bay trn phm ch. Bn khng h bit rng, lc , hi th bn khng u m gp rt, tim bn p nhanh, sc lc bn tiu hao. Bn khng h v cc bin i ny qu vi t. Hn na bn l con ngi ca thi i mi, quen vi nhp cng thng, va li xe va ni in thoi, hay va li xe va n, v n nh hay trc khi i lm li phi m my xem th in t - vi vi, vng vng, lc no cng vi vng. Vic lc no cng t cng vic ln trn ht mang n cho chng ta nhng ca ci v tin nghi vt cht, nhng vi mt ci gi nh th no? Chng ta ang tr gi bng sc khe, bng cuc sng vi n v tin t chnh l hi th ca ta. Th l mt hnh ng n gin, khng cn thc nn phn ng chng ta khng n n. Nhng chng ta ch c mng sng khi cn hi th v cch chng ta th nh th no l mt trong nhng yu t quyt nh cht lng i sng. Ngc li cch sng ca ta cng nh hng su sc n cch th ca ta. Khi ta vi vng, cng thng, hi th ca ta tr nn cn nh. Ta khng ht th su vo trong lng ngc, v hi th vo thng di hn hi th ra. l cch th sai phng php, d lm ta mt. Cch th khin

cho kh c tn ng, khin ta d sinh ra lo lng, trm cm v lm ri lon hot ng ca h thng no b. H thng no b - iu khin tim, phi, h thng h hp v cc tuyn tng hot ng ngoi s thc, iu khin ca ta. Khi b p lc hay c nhng t tng lo u, cng thng, ht vo di v th ra ngn, lm ri lon c th khin cho tim p nhanh, mu ln cao, cc c cng cng. Th xc v tinh thn cng cng thng, ta cng tip tc ht vo su hn th ra, lm ri lon h thn kinh, c nh th nh mt vng trn t hoi. Chng l g khi sau mt ngy lm vic cng thng s, bn tr v nh mt mi nhng chng h bit vic c lin quan g n cch th sai nhp ca mnh. Nhng bn bit t kinh nghim dy dn ca mnh l sau mt ngy kh vt v - ngy m bn cm thy b u t sng sm n chiu ti - bn s thy qu i mi mt lm bt c vic g khc khi tr v nh, ngoi vic ngi chong mt xem TV. Nhng c ch li g khi nhc nh vi bn nhng iu ? Tc nhanh n chng mt l tc ca thi i ny m. Ngay nu nh bn bit cch sng chm li, cha chc g bn thc hnh c cn phi tranh ginh cc bng lc, ni rng thm cc s hu, phi dnh tin hu nhiu hn na, n nn phi thanh ton, a v cn phi t c. Vy th gii php ca vn nm u? Gii php nm vic ch tm ti hi th. Thay i cch bn th v c th gii thay i theo bn. Hy hun tp thi quen th su v u, th ra hoc bng hoc di hn lc ht vo, ri bn s thy rng bn khng cn phn ng y xc cm i vi nhng g xy ra quanh bn. Nu nh cch th cn ct, khng u l do cc hon cnh cng thng gy ra, khin bn cm thy khng an n, nng ny th cch th nh nhng, th thi s ging nh chic v bao bc bn khi cc cng thng, lo u, gip bn lm ch hnh ng mnh hn l phn ng theo cm tnh. Nhng v hi th l mt hnh ng v thc, nht l khi bn b vic n, vic kia li cun, bn cn thi gian, s kin nhn thay i cch th ca mnh. C th bn c qu nhiu vic i hi thi gian, s ch tm ca bn, v th bc u tin l phi t thuyt phc mnh dnh thi gian cho cng tc ny. Trc ht cn nn nh rng, nu bn c thi quen vi v, th tm bn cng th. Lc bt u, t tng ca bn s i nhanh hn hi th, nht l nu bn c thc tp vo nhng lc ang bn rn, nh trc gi vo phng hp. Lc bn s thy hi th ca mnh qu sc chm chp so vi cc ngh trong

u bn, khin bn cm thy s thc tp ny tn thi gi v ch. Nhng nu bn c cng li mun ng dy b i, th ch sau vi pht l tm bn s bt theo nhp ca hi th. Bc k tip lm ch h thng no b ca bn l thc tp phng php th 2-1 ngha l bn th ra di gp i ht vo. Bng cch , bn to ra cho mnh nhng phn ng th gin, do cch th 2-1 l mt phng cch rt tt lm gim cng thng, gip bn lng du trc nhng cng thng dn nn trong ngy. Phng php th ny cn c nhng ch li khc nh: tng cc kh c, nhim, carbon dioxide ra khi phi, khin bung phi trng tri tip n vo khng kh trong lnh theo hi th vo. Khi thun thc, bn c th thc hnh khi ang ngi lm vic, ang trong phng hp, ang nghe in thoi hay bt c lc no m h no b ca bn sp cng ln, v bn cn bnh tnh, ch ng hn. Thc tp ti nh ngy hai ln, mi ln nm pht cho n khi thun thc. Sau c th em p dng vo ni lm vic gip tinh thn bt cng thng. Hun tp phng php th ny s gip bn b c thi quen v thc khi ht vo, khi bn khng h ti, v mt khi b c thi quen , cui ngy, bn s thy rng nng lc ca bn khng bay i ht c. Khi hi th su hn, di hn, v chm ri, th cuc i bn cng ging th. t nht l nh th . C th bn vn phi tr li nhiu c in thoi giao tip vi cc i tc, d cc bui hp, i u vi nhiu gin on, nhng bn s thy bnh tnh hn, t tin hn. Tm li, khi bn c th kim sot hi th ca mnh, bn s nhn ra rng lm ch cuc i bn cng d bit bao. (Trch dch theo Caught On The Fast Track?, tp ch Yoga International 1998). ---o0o--14. THI GIAN V TIN BC Bernard Glassman Rich Fields Bernard Glassman, vin trng ca Cng ng Thin New York v Trung tm Thin Los Angeles. Tt nghip tin s Ton ng dng, trc y ng l k s khng gian cho hng McDonnell - Douglas, trong chng trnh gi ngi ln Mar nhng nm 1970.

Rick Fields nguyn l tng bin tp ca tp ch Yoga Journal v cng tc bin tp cho tp ch Tricycle. ng l tc gi ca nhiu quyn sch gi tr v Pht gio phng Ty. ng mt thng 6 nm 1999 v cn bnh ung th. Thi gian v tin bc l hai thc phm chnh trong ba n cuc i. Nhng nguyn liu khng th thiu, khng ai c th sinh tn m khng c chng. Thi gian v tin bc cng ging nhau im l: ai cng than h khng c thi gian v tin bc. V tin, chng ta mi ngi c th lm ch mt s lng khc nhau, nhng tt c chng ta u c cng s lng thi gian. Mi ngi u c 24 ting mi ngy. Tuy nhin a s chng ta u than khng c thi gian lm tt c nhng vic ta cn lm. ng th, nhng vic ta mun lm th v hn. V th nu bn ngh rng bn c th thc hnh c tt c mi d nh ca mnh, hoc bn qu lo lng v nhng vic bn khng th thc hin c th lc no bn cng s thy mnh khng thi gian. Trong nhng trng hp , thi gian lm ch bn. V thi gian c hn, ta cn phi bit vic g cn lm trc, vic g sau v dng thi gian ta c th hon tt cc cng vic trong ngy. Lc ta phi lm ch thi gian ch khng phi chy ui theo thi gian. Thi gian khng h thiu. Ti c th c t thi gian, nhng iu khng cm ti phi b ba n. C th ti khng c thi gian sa son mt ba thnh son, nhng vi vi cng rau, ti cng c th lm thnh mt ni sp. Khng sao c. iu quan trng l bn cn phi bit s dng nhng g bn c trong tm tay. ng ch v bn ngh l mnh khng c thi gian, khng lm g ht. Lc no bn cng c th lm g . V lm ci g , bt u ci g , hay ch l hng n mt iu g cng lm thi gian ca ta nh nhiu thm ra. Cng hon tt c nhiu vic, bn cng c thm nhiu thi gian. Tri li, nu bn cm thy mt bnh tnh trc bao nhiu vic phi lm, cui cng bn s ph thi gian ngi lo s mnh khng c thi gian lm g c. Lc tm trng bn lun nhc mi mt ip khc: Ti khng c thi gian! Ti khng th lm g c!

Nu bn cm thy nh mt phng hng trc qu nhiu cng vic, th gii php l hy i tng bc mt. Bn ch cn dng li v t hi mnh: Ti s s dng th gi nh th no cho hu hiu trong mt ting ng h sp ti? iu khng c g kh. Mi ngy trc khi bt tay vo vic s hay nh, ti thng ghi xung vic g cn lm ngay trong ngy, v xp theo th t quan trng ca chng. Nhng ti cng khng qu chp cht vo danh sch . Nu c vic khc quan trng hn bt ng xy ra th ti s lo chu ton vic trc. Cn bn l lc no cng phi sng sut, bit vic g trc, vic g sau. Lm sao thc hin iu ? Cc thin sinh mi ngy u dnh t th gi cho cc hot ng tm linh, nh l ngi thin, l hot ng s gip ta pht trin s sng sut, tr tu. Mt v thin s Ty Tng, Ngi Dilgo Khyentse Rinpoche, va mi mt Bhutan, 84 tui. Ngi khng bao gi ng hn 3 ting mi ngy, v dng tt c thi gian cn li phc v tha nhn. Ngi dy Thin, lo qun l mt thin vin ln ng thi cng l trng hp cho tr em Ty Tng, v tham gia cc chng trnh khc. Nhng ngi ny khng phi l siu nhn. H cng ch l ngi nh chng ta. Vy m bng cch no lc no h cng c thi gi chm lo cho ngi khc. Lm c nh th, bn nh c tt c thi gian bn cn. ng l khi chng ta dnh thi gian cho ngi khc, hnh nh ta c nhiu thi gian hn. B quyt l mi lc ch nn lm mt cng vic. Ging nh v thy dy Thin ca ti. Ngi Maezumi ni khi ti mi bt u tu thin: Khi con i th ch lo i. n gin m hiu qu. Nh vi thi gian, ta cng thng ngh l ta khng c tin bc. Nhng c bao nhiu th mi gi l ? Thc s ta cn c bao nhiu tin bc? c Pht khng cho cc t ca Ngi tch ly ca ci vt cht. Khng c t lnh cha thc phm, khng c ngn hng tit kim. Mi sng cc v tu s phi i n cc lng ln cn kht thc. S sng cn ca h ty thuc vo vic h lm trong ngy. Mi ngy h u phi bt u tr li kim sng. H dng nhng g c t vo bt h vi tt c lng bit n. Sng nh th gip ta thy mi ngy u quan trng, gip ta thc s sinh

ng, gip ta b c thi quen t mn, v hnh ng m khng b kim ch bi p lc no. Theo ti, ngho m nh th l cch sng sung tc nht. Nhng iu khc hn vi ci sng i ngho. Khi ta sng trong s ngho kh, ta lun i kht - ta cm thy khng n, khng o mc, khng c nh ca. Ngc li, nu bn sng trong xa hoa, bn cm thy qu tha ma, nh mt ngi bi thc. Ngi tu thin trnh c hai cch sng cc oan ny, m theo con ng trung o ca c Pht. Ni v tin bc, cch sng trung o gip chng ta trnh khi cnh i ngho hay qu xa hoa, phung ph. N gip ta thy va . Nu ta ch cn c , ta s khng gt b, nn cc nhu cu ca mnh, m cng khng tr nn qu tham lam. Chng ta s ch to ra hay mua va tiu dng - khng t hn, khng nhiu hn. Chng ta mua sm qun o mc, ch khng phi dnh trong t o. Mua thc phm tiu th ch khng phi h thi trong t lnh. V chng ta b p li nhng g ta tiu hao. iu cng c th p dng vo kinh doanh. Th d nh khi mt doanh nghip ng gp vo x hi, n s gip x hi tr nn pht trin. Kt qu l ta s c t ngi tht nghip hn v nhiu khch hng hn. Cng ty ca bn cng nh cc cng ty khc trong vng u pht trin. Ngc li, cc doanh nghip ch bit lm tiu hao ngun nguyn liu, mi trng m khng c b p s chng cn khch hng, v dn dn phi ng ca. Tin bc l nguyn liu ti cn khng th thiu sa son ba n cuc i, nhng khi n tr thnh ng lc, ngun sng ca chng ta, khi bn ch chm chm lo tch tr n, th chng ta bin n thnh ch ta, lm cho ba n cuc i ca chng ta km ngon. Cuc i tr nn chua cht. Tri li nu bn ch c gng lo cho ngi khc, bn cng s ri vo ci by khc. Lc no bn cng lo lm vic thin. Ba n x hi li c qu nhiu v ngt. Khi nhng iu xy ra, ngi u bp thin phi bit thm mt th nguyn liu khc, l tr tu. Trong mt mc no , i khi thiu thn tin bc li l iu tt cho bn. V vn khng phi l bn c bao nhiu tin bc. Khi khng c nguyn liu, ngi ta vn c th sa son mt ba n ngon. Ngc li khi c nhiu qu, ngi ta c khuynh hng ht tt c mi th vo vi nhau - tht,

khoai, rau cng vi tt c ng v hng. Phng php cng khng tt. Qu nhiu nguyn liu, mn n ca bn s thiu mt mi v ring bit. (Trch dch theo Time v Money, NXB Harmony) ---o0o--15. I TR CC U NHIM DU HC Upasika Kee Nanayon C s Upasika Kee Nanayon (1901-1978) l mt trong nhng n ging s ni ting ca Thi Lan th k 20 ny. B cng l tc gi ca nhiu tp th ni ting. Nm 1945, b thnh lp mt trung tm Thin nh trong vng ni ngoi Bangkok. Pht t t khp ni trn t nc Thi Lan t v nghe b ging php, cho n khi b mt nm 1978. Bi ging ny c trch dch t quyn An Entangled Knowing: The Teaching of a Thai Buddhist Lay Woman. Bi ny do T kheo Thanissaro dch t ting Thi sang ting Anh. Du bit tu tp, ta vn thng b sa ng v cc cm th ca mnh. Xt di nhiu kha cnh, cc cm th ch l o tng. Chng v thng, khng xc thc. Thay v mang n cho ta s t ti, chng ch khin ta thm cng thng - vy m ta vn bm vu vo chng. Hy suy gm cho thu o v s bm vu vo th m ny ca chng ta. i khi chng ta phi tri nghim vi nhng kh au dng nh vt qu sc chu ng ca mnh. Khi cc cm gic au n, kh chu dy khi, tm ta s phn ng ngay v n khng thch s au n, kh chu. Nhng khi s au n bin thnh d chu th tm chp nhn, a thch iu . V th tm tip tc chy tm cc cm th thoi mi, d chu, du nh ta bit, cm th lun bin i, gy cng thng, v khng tht s l ca ta. Nhng tm khng bit c iu , n ch bit n s d chu ca cc cm th, v n i hi c c thm. Hy qun st thm xem cc cm th dy khi trong lng ta bao ham mun. V ta mun lun c c cc lc th, nn lng ham mun lun li cun, rt bn tai nhng li khuyn khch. Nhng nu ta c th dit tr c lng ham mun cc cm th, th chnh l con ng dn ti Nit bn. c Pht bo u minh ging nh mt cn l ln, c th cun phng ta i. Nhng c Pht dy ta nhng phng tin, cch thc hnh vt qua c cn l , n gin l on dit c lng ham mun trong mi hnh

ng. Ngay chnh trong cc cm th, ta cng cn phi thc tp bung b lng ham mun. Hy thc tp ngay trong ta. Khi tm c c cm gic yn tnh, bnh an, l mt cm th d chu hay s bung x. Hy c quan st xem cm th d chu v thng nh th no, ti sao n khng phi l ta hay ca ta. Khi ta c th ngng li ngay ni , ngay lc tm ang th hng nhng g lc th ang mang n, v pht khi lng bm vu. l l do ti sao tm ta cn lun tnh thc, quan st chnh n v nhng g xy ra quanh n - trong s ch tm nhn thy cm th ch l trng khng. Vic ta thch hay khng thch mt cm th l mt cn bnh kh khm ph, v ni say m ca ta vi cc cm th qu mnh m. Ngay c khi tm ta trng vng hay bnh lng, chng ta vn trn ngp cc cm gic. Nhng cm gic th lu - mnh m, cng thng do v minh gy ra - c th c nhn bit r rng, nhng khi tm bnh lng - sng sut, thoi mi, khng dao ng, vn vn - chng ta vn bm cht vo cc cm th ny. Ta mun c c nhng cm th d chu tn hng chng. Ngay chnh khi trong trng thi ch tm mnh m hay thin nh, ta cng bm vu vo cm th. Lng ham mun nh c sc ht nam chm gn cht mi th li vi nhau. S gn b ny ta kh nhn bit v lng ham mun lun thm th bn trong ta Ti khng ham mun g hn l nhng cm gic d chu. Nhn ra c iu rt quan trng, v chnh nhng con vi trng ca ham mun a chng ta i mi trong vng lun hi sinh t. Chng ta gn b vi cm th nh mt con kh b dnh du hc. Khi tay ny b dnh du hc, kh a tay kia g, th tay cng dnh lun, ri n chn n ming n cng b dnh. Hy suy gm v nhng iu sau y: bt c chng ta lm g, cui cng ta cng b dnh vo vi cm th v lng ham mun, Ta khng th tho g chng ra, khng th ty gt. Nu ta khng cn thn vi lng ham mun, ta cng ging nh con kh b dnh du hc. Cng lc cng b dnh cht thm. V th nu ta quyt tm i theo bc chn ca cc v gic ng, cc bc Ala-hn, ta phi ch tm chnh nim vo cc cm th cho n lc ta hon ton thot khi s ba vy ca chng. Ngay vi cc kh th, ta cng phi hun tp - v nu ta s cc kh th, lun mun bin n thnh lc th, th ta cng tr nn v minh hn trc na. l l do ti sao ta phi can m trong vic i mt vi cc kh th ni thn tm. Khi kh th dy khi ngn ngt nh mt cn nh y la, ta c

th bung n khng? Ta phi nhn c hai mt ca n nh th no? V khi n m i, d chu, ta phi nhn xuyn sut n nh l c hai (lc v kh) lm sao? Ta phi c gng ch tm vo c hai mt , qun cho n khi no ta bit phi lm th no bung b chng. Nu khng ta chng bit g c, v lc no ta cng ch mun ci phn d chu, m i ca lc th. Nit bn l s on dit ca lng ham mun. Nh th nu ta c mun bm vo ham mun mi, th lm sao ta c th i c n u? Ta s y trong th gii ny, trong kh au, bt rt, v lng ham mun ging nh mt loi du hc dnh cht. Nu khng c lng ham mun, th khng c th g khc: khng c cng thng, kh au, khng ti sinh. Tri li, th n l m cy, l du hc, l mu nhum kh c th ty git. m cnh ca nhn c vo ni tm ta khng phi d, nhng cng c th lm c, nu ta bit cch hun luyn mnh. Nu ta c chnh nim t soi xt mnh, t bit mnh th mi vic s d dng hn. Khi , du lng ham mun c ngy trang nh th no, ta cng s nhn ra n, bit n on dit, bung b n. giai on bt u ta ch cn quan st s vt, ch cn tnh thc. Nu nn nng, ta s lm hng ht mi vic, khin ta khng cn c th nhn s vt mt cch r rng. Ta ch dng li ch nhn bit v khng th i xa hn na. V l do , ta phi luyn tm, ch tm n ta c th nhn bit s vic mt cch r rng, coi nh chng l cc i tng m ta lun phi quan st. (Trch Dch theo A Glob of Tar, Pure and Simple, NXB Wisdom, 2005) ---o0o--16. GNG SOI Dr. Akong Tulku Rinpoche Bc s Akong Tulku Rinpoche l mt thin s o hnh ca dng Karma Kagyu, Pht gio Ty Tng. Ngi n phng Ty vo 1963, v cng vi Chogyam Trungpa Rinpoche, thnh lp nn Trung tm Thin Ty Tng Kagyu Samye Ling Scotland (T Cch Lan), mt trung tm Thin Ty Tng lu i nht phng Ty. Ngi hng dn vic tu tp Samye Ling, v l ngi sng lp ra cc trung tm tu hc khc u, v Phi chu. Ngi cng l mt bc s tt nghip v y hc dn tc Ty Tng, v l nh lnh o ca nhiu t chc t thin.

Khi chng ta i tm hnh phc bn ngoi, l mt sai lm. Ta c th tm n bao iu mi l lm giu thm kinh nghim sng ca mnh, ngay c i du lch khp ni trn th gii, nhng ri ta vn nhn mi vic bng con mt c ca mnh. Chnh t duy v cm th ca chng ta to nn ci nhn v th gii ta ang sng. Khi ta c gng thay i th gii theo ci nhn hay s mong mi ca ring mnh, th chc chn l ta s tht bi. Nu tri ang ma, ta khng th bt tri nng ch bng ao c; nhng iu ta c th lm c l nhn li mnh, xem ci g trong ta khin ta cm thy kh chu v ma. iu khng c ngha l ta phi thay i c tnh ca mnh - chng ta c c tnh ri. Ni mt cch chnh xc, ci chng ta cn l mt tm gng, soi cho ta bit ta thc s l ai, v ta c th sa i nh th no c tt hn. Lu nay, chng ta c khuynh hng to cho mnh nhiu khun mt (mt n). Mi khun mt cho mt hon cnh khc nhau, nhng chng ta cha bao gi t soi gng mt tht ca mnh, c th v qu cn nh th kh nhn cho r. Ngc li chng ta hay nhn ngi chung quanh, v khi nhn thy mt gng mt p no , ta hnh dung ra mnh cng nh th. Tuy nhin, mt n ca ta cng c lc b ri xung, hay ta qun mang n ln, lc ta mi thong thy hnh dng thc s ca n ra sao. Thng th s tht qu au lng n ni ta khng th chu ng c. Ta vi v che y n li. V chng ta quen thay i mi th n ni ta khng th chp nhn chnh bn thn. Trong lc , di tm mt n, gng mt tht ca ta ang thi ra v thiu khng kh, nh sng, v chng ta khng bao gi ngh n vic lau chi n cho sch s. B ngoi ta c v nh l mt ngi tt, nhng chnh con ngi bn di chic mt n mi cn c thanh tnh ha. Nu tht s tm ta trong sng, th tht tt cho nhng ngi quanh ta. Tuy nhin, gi b tt bn ngoi, m bn trong xu xa, th khng ch li g cho bn thn ta v cho k khc. ng sau tm mt n l con ngi m ta cn phi hiu v tu sa. Tt c chng ta u mang mt tn gi l Ti nhng tht ra ta khng hiu mnh l ai. Khi ta cho ai mt th g, du l mt mu bnh m nh, l ta ngh mnh qu tt, qu hu ch, n ni ta c nh mi n hnh ng mt thi gian di. Ngc li, nu ta lm iu g xu, ch k, ta c gng qun n ngay lp tc. Chng ta c khuynh hng to nn mt hnh nh gi to v con ngi

mnh t an i bn thn. Hnh ng t la di mnh rt kh kim sot - l l do ti sao ta cn n ci gng soi. Ty Tng, c mt v i s rt ni ting, Ngi Lodro Thaye Jamgon Kongtrul Rinpoche, ni v vn ny nh sau: "Khi ti nhn cc v truyn gio, ti thy bn ngoi h c th n mc lch s, ni nng hot bt, nhng khi ti nhn vo tm h, h ging nh nhng con rn c. Mi khi h gp hon cnh kh khn, hay tr ngi, lc tm thc s ca h mi hin ra. Ging nh cc con rn c s cn, du bn ngoi ta thy n rt im tnh, h cng s hnh ng nh th nu c iu g cn tr, e da h". iu , d nhin khng c ngha, h rn l xu; rn c kh nng tr thnh xu hay tt, nhng v lng s hi, ghen ght hay u m, n c th tr nn nguy him khi n cm thy b e da. Cng th, khi chng ta nhn thy ci xu trong ta, do v minh to nn, chng ta c th v phi sa i n thnh tr tu. Khi chng ta c th quay vo bn trong t soi tm mnh, v thanh tnh ha tm, l ta tm c con ng o, v tt c mi hon cnh bn ngoi t nhin tr thnh d dng ta ng ph bng nhng phng cch tch cc v hu hiu. iu quan trng l ta phi c thi minh bch i vi nhng g ta nhn thy trong gng. Ch nhn thy nhng mt xu th cng tai hi v v ch nh ch nhn thy nhng mt tt p ca ta. Ch nghing v nhng mt tiu cc ca c tnh c th dn n trng thi trm cm, tuyt vng nng n. Chng ta c th quan st mnh trong gng m khng kt n nhng g ta thy hay mun p v c gng soi. Ngc li, ng l hay che giu nhng mt xu ca ta, ch lm cho chng thm sc mnh, dn n nhng dn nn bn trong, ri mt ngy no n v tung. Ngy nay phn ln nhn loi u phn n trc v kh ht nhn, trong khi c mt loi v kh ht nhn khc lc no cng hin hu trong tm ta. Mi ngy, bn ng ta to nn t i, ganh t, sn hn, ham mun, cm hn, dn n s hi v xung t mi mt, lm hi cho bn thn v cho c tha nhn. v hiu ha v kh ht nhn hay cc phn ng ca n, khng th ch vic em chn giu n v c mun n s bin mt i. Cng th, dp tt nhng ng lc xu xa trong ta, ta phi tho g, lm tiu tr chng vi s cn trng v kho lo, bng nhng phng tin ca lng t v tnh thng. Cng vic kh khn ny cn c lm vi lng kin nhn v thi khng bm vu.

Nhng g chng ta hc c bng cch nhn vo gng c th rt hu ch trn con ng tu o, nhng trc ht chng ta phi bin chng thnh mt phn trong kinh nghim sng ca ta, ch khng phi l mt ci g ring r. V nu ta khng thc s ha nhp trong tr tu v tnh thng yu va c khi dy, th cng ging nh chng ta va mang mt chic mt n mi. Nn nh, tt c nhng khm ph ca chng ta phi c p dng vo thc t. Khng ch li chi nu ta b ra mt ting ng h ngi suy gm v vic bung b lng ghen ght, nhng khi va ht gi ngi thin, th ta li b li ko vo nhng tnh cm ghen ght th tht hoi cng. Nhng g ta suy gm phi c p dng vo i sng hng ngy, vo nhng hon cnh ta phi i mt trong cuc i. Thm na cho du ta c th hc hi, su tm rt nhiu Php, vi tt c lng chn thnh, nhng nu chng khng lin h hay c th ng dng c trong hon cnh ring ca ta th cng v ch. Gio dc trng lp v cc kh nng tri thc c th phn no gip ta hiu v ng u vi nhiu hon cnh trong i; nhng c c mt tm rng m th quan trng hn. Du tt c chng ta, ai cng u c kh nng thng cm v yu thng, nhng nu ta khng pht trin nhng c tnh ny cng nh khng em chng p dng vo cuc sng, th cng bng nh khng c. Mt k giu m khng bit s dng ng tin ca mnh, cng khng bng ngi ngho m bit cch dng tin mt cch hu ch. V th ta cn c chnh nim, s dng nhng g ta c mt cch hu hiu. Th d, ch bit n tnh cm ghen ght bn trong ta, cha ; ta cn cn phi c s c gng v kho lo iu phc, hon chuyn n. Bng cch , lng t tin v sc mnh ca ta c tng trng; cm gic hp hi v v ch s bin mt, nhng ch cho mt tm hn ci m, mt tm lng t trng. Nu ta tip tc s dng chic gng soi, dn dn ta s nhn r c s tin b ca mnh, chng t ta c s pht trin tm linh, v nhng au kh chng ta phi chu ng trc s dn dn bin mt. Tng bc, tng bc mt, ta s c th xc nh v lm v hiu ha nhng c t ni tm, nhng trng thi tiu cc ca tm khin cho cuc i cng thm kh sng. Khng ai c th lm ch c th gii bn ngoi, nhng chng ta c th nh bi sn hn, t i, ham mun, lng cm ght v ganh t trong lng ta. Nhng chng ngi ny khin chng ta thm xa cch vi cuc sng. Khi khut phc c chng, lc ta s khng cn

cm thy cuc sng i nghch vi ta. Chng ta s thy t ti vi chnh mnh, vi th gii quanh ta, v ta s c th gip ngi khc na. Tt c mi ngi, mi vic u tr nn thun li, hu ch i vi chng ta, cng nh ngc li. Sng vi mt chic gng soi lun trc mt, khng phi l chuyn d, nhng hiu v gii quyt nhng vn ca chng ta trong cuc sng, ta cn phi chu ng mt s kh chu, bc bi. Sc mnh ca thi quen khin chng ta d phn on v c sa i ngi khc, v th vic phi i mt vi chnh li ca mnh sa i chng c th lm chng ta cm thy e s. Cng l iu t nhin khi ta s iu ta cha bit; hng gii quyt l phi tm hiu v lm bn vi chnh mnh, ging nh ngi luyn tp th, trc ht phi ly c lng tin ca con vt. Phng php tu sa bn thn ny khng th l nhng li ni d di u mi, n phi c xut pht t trong thm tm mt cch chn thnh, quyt lit. Vy chng ta hy bt tay vo vic phn loi nhng vn ca mnh. Chng ta phi ch ng tm v rn luyn chnh mnh. Nu khng, ta s tip tc thy cuc i kh sng, tip tc li cho ngi v hon cnh khi c vic khin ta phin h, bc bi. Lc ta li phi phn loi hng triu ngi i ph, ch khng phi mt. V th thay v c gng thay i ngi khc, ta hy nhn vo gng soi, v sa i chnh mnh. (Theo The Mirror, TAMING THE TIGER, NXB Inner Tradition, 1995) ---o0o--17. V NHN, NH, T... Barbara Brodsky V nhn, nh, t, thit, thn, V sc, thanh, hng, v, xc, php . . . Kinh Bt Nh Ba La Mt Barbara Brodsky hnh thin t nm 1970. B hng dn cc kha thin Vipassana v To ng khp ni trn th gii. B cng l v thy hng dn Trung Tm Deep Spring, ni thng t chc cc lp hnh thin v cc kha an c. B b khim thnh nng t hn hai mi lm nm nay. Vic phi sng vi s im lng nh hng nhiu n cuc sng cng nh

phng php ging dy ca b. B cng c nhiu nm tham gia tch cc vo cc phong tro chuyn ha x hi vi tinh thn bt bo ng. B cn l nh iu khc, nh vn. V nh; v thanh; khng c m thanh. Vo nm 1972, ti nh mt kh nng nghe, v tt c cc dy thn kinh trong tai cng b h hoi lm nh hng n s cn bng ca c th. S mt mt ny l ni au kh ln nht trong i ti, ng thi cng l mt qu tng qu bu nht. Ti phi i mt vi s mt mt ny cng nh vi nhng tr ngi khc, ngha l phi em ht tm sc ra tranh u chp nhn, thch ng vi tt bnh ca mnh, v khng cho php mnh c than khc, t thng hi mnh. Ti cn l m ca nhng a tr, nn d cm thy au n, chn nn, ti khng th qun c bn phn phi nui dng con. Chp nhn c s mt mt ca mnh gip ti cm thy t ch, d rng ti khng th hon ton lm ch c c th mnh. Ti khng th nghe; khng th ng, i, c hay ch tm nhn vo mt im no. Ti nm trn ging bnh nhng c th gii nh quay cung o ln vi nhng cn nn ma n chng mt. Ti c cm tng nh mnh b bc trong mt qu bng khng l n tt c mi m thanh t th gii bn ngoi khng th no vi ti ti. Khong mt thng sau tai nn, ti bt u phi b nh mt a tr, u gi ti sng phng trn nn g. Nhng t t ti gng ng ln trn hai chn, t nhng bc i u tin, ri ng sng soi gia khong khng gian tng chng v tn gia t qun o n ca phng, ri ca phng n t sch khi c gng gi thng bng trc mt. Cui cng du ti cha th on c ch trn mi ngi, ti c th tp trung mt nhn lu mt ch c th c sch c. c Pht dy rng ta phi qu thn ny, nhng ti vt b thn ti nh mt tm gi rch. Ti b mc ting ku au n ca c th, khng cn bit n s gii hn ca n, ti t ng ln chp nhn ni bt hnh ny. Ngoi mt coi nh ti thng c s phn. Ti may mn c c mt gia nh m m, bn b tt v cng vic ca mt nh iu khc, ng thi l gio s i hc, cng em li cho ti nhiu an i. Ti c gng y li lng sn hn, ni s hi lun e da cuc sng yn lnh ca ti. Khng l g khi cng ngy ti cng cm thy xa cch mi ngi chung quanh. Khi lin h trc tip vi ai, ti khng c vn , nhng khi gia m ng, khi quanh ti mt vi ngi bt u ni, ti li c cm tng

mnh ang ng ngoi ca s lnh lo. Nhn vo mt m ng ang chuyn tr bn nhng bn tic m cng, ti ch c th ngi bn ngoi lnh lo, nhn h vi bao thm mun. Lc no nh cng c mt tm gng thinh lng gia chng ti. D nhin l bn b c gng gip ti rt nhiu. H tp ni chm hn. Nhiu ngi cn hc c 'ngn ng im lng' bng cch ra du tay. H 'dch' cho ti khi ngi khc ni. Dn dn ti nhn ra rng khng phi s v tm ca h lm ti au kh, m chnh l lng ao c, ni sn hn trong lng hnh h ti. Khm ph cng chng ch li g, v ti li bt u t trch mnh khng bit mang n lng t t ca nhng ngi quanh ti. R rng l ti cn phi suy gm, qun chiu v cm gic b c lp ca mnh. Ni au kh trin min buc ti phi tm li ra. Nhng bng cch no? Ti hy cn tr, lc ti cha c bit n Pht php. Du rng lng tin vo tn ngng ca ti (o Quaker) trong bao nhiu nm cng phn no nng ti, nhng n khng dy cho ti phng cch no lun c mt hin ti. Hi th lun c mt vi chng ta. Ti bt u ch n hi th vo, hi th ra khi lm vic. Ch n cch ti cm cy hn x, cch bn tay ti di chuyn. Ri ti bng nhn thy tt c hnh nh ha vo nhau - bn tay, c ng, cy hn x, nh la. Ti cm thy mt nim vui trn ngp nh th ti v tt c ang ha chung mt nhp iu. Ti hiu rng s t thng hi hay t trch mnh u khng gii quyt c iu g. Tri li khi ti ha nhp vo cng vic ca mnh, ch tm n hi th, n tng chuyn ng ca thn, tm ti khng cn phi t duy em li an bnh cho ti. Ti c mt . Phi tri qua nhiu thi gian trc khi ti hiu c tnh cht ca s mt mt ca mnh, v lu hn na trc khi ti c th hiu, lm lnh c vt thng b lm ngi khim thnh. Sut nhng nm thng , sut ngy ti ch thc hnh th khi sng to, th khi mi da, hn x, th v hin hu. Ti b rt nhiu gi mi ngy, thng ny qua thng khc, thc tp nh th hn mi nm. Trong nhng nm thng , s hnh thin ca ti dn thay i v su lng hn. Ni au kh ca ti vn hin din, nhng gim mc . S thc hnh gip ti suy gm v trng thi ca kh au, hiu n pht

sinh do cm thy mnh khc bit vi mi ngi chung quanh, dn n cm gic c n cng cc. Ngy nay ti khng cn thy mnh 'ic' na, ch l ti nghe mt mc khc: Ti nghe s lng thinh! l mt kh nng thin ph! Vng, ti vn cn cm nhn c ni bun trong ting ci ca cc con ti, vn thm c nghe nhng m thanh tuyt vi . Nhng ti khng cn cm thy kh au trm trng na. Ci ti mt mt ni thnh gic nhc nh ti hy rng m tri tim n mun ngn nim vui cng nh ni bun ca tt c chng sanh. (Trch dch t No Eye, Ear, Nose, Shambhala Sun) Rev. 4.2009 ---o0o--18. HY DP B TNH NNG GIN Chagdud Tulku Rinpoche H.E. Chagdud Tulku Rinpoche (1930-2002) l v i thin s chng c cao, dng Nyingmapa, thuc Pht gio Kim Cng Ty Tng. Ngi c th lnh gio php thm su, rt ro ca Pht gio Ty Tng, hon tt hai kha an c di hn; mi kha ba nm, c th gio vi cc bc thy Mt tng li lc lc by gi. Ngi rt ni ting v rt c knh trng phng Ty v ti thuyt php, ging c tng trm bng, kh nng tr bnh, cng nh ti ngh ca mt nh iu khc, v ha s. Ngi hng dn tm linh cho hng ngn t trn khp th gii. Nm 1979, do li thnh cu ca mt s t ngi M, Ngi t chn n M. T , qua Hi Chagdud Gonpa, Ngi thnh lp hn 20 Trung tm khc M, Canada, v Brazil. (Theo Wikipedia) Tham v sn l hai mt ca mt ng tin. V u minh, ta sinh tm phn bit, bm vu th ny, xua ui th kia. Khi khng c c th ta mun, hoc b ngi khc cn tr ta t c mc ch ca mnh, hoc s vic xy ra khng theo ta mun, th ta sinh lng sn hn, gin d, on th. Phn ng bng nhng thi khng em li li ch g. Chng ch em li tai hi. V tham, sn v si, ba th c ca tm, ta khng ngng to ra nghip chng, phin no.

Khng c g c hi hn l lng sn hn, v bn cht ca n l ph hoi. N l k th ca ta. Khng c th hnh phc no c th n t lng sn hn, v bn cht tiu cc ca n. Gin d v tranh chp c th mang n bo ng. Khi b xc phm, phn ng chng ta cm thy phi n thua, tr a li cho bng c. l phn ng t nhin ca con ngi. Nu ai th l vi ti, ti s p li bng s cc cn. Nu ai nh ti, ti s nh tr li cho cng bng. Hay hn th na, N l k th ca ti, nu git c n, ti mi va lng! Chng ta khng nhn ra rng khi ta c khuynh hng nng ny, hay gy th chuc on, th k th hnh nh c mt khp mi ni. Cng ngy ta cng thy kh thn thin vi mt ai, v d ght mi ngi. Ngi ta bt u trnh mt chng ta, khin ta cng thm l loi, c c. Khi nng gin, i khi ta tun ra nhng li thm t, chi ra ngi khc. Ngi Ty Tng c cu, Li ni khng mang gm gio, nhng c th lm thng tn tri tim. Li ni ca ta i khi rt nguy him, khng nhng v chng c th lm tn thng ngi khc, m cn khch ng s nng gin trong ta thm ln. Thng thng chng ta hay i trong vng lun qun: ngi ny cm thy khng va lng vi ngi kia, nn tht ln nhng li gy ng chm; ngi kia bn phn ng li cng bng nhng li khng t t. Th l c hai bt u nng ln v mt cuc khu chin li xy ra. Trong mt quc gia hay nhiu quc gia trn th gii cng th. Cng c nhm ny gy hn vi phe phi kia, quc gia ny gy chin vi quc gia khc. Khi bn s nng ny, gin d lm ch mnh, th cng ging nh khi bn mun th tiu ai bng cch vt h xung sng, nhng hai tay bn li m cht ly h, nh th th cui cng c hai u chm. Ngha l khi bn mun tiu dit k th ca mnh, th bn cng ang t hy dit mnh. Tt hn ht l nn dp tt nhm la sn trc khi n kp pht thnh mt m chy, bng thi bnh tnh. Khi hiu r trch nhim ca mnh vi bn thn, ta s d hnh ng nh th hn. Khi gp phi mt ngi i vi ta khng tt, lm ta bc bi, ta thng coi nh th t nhin h hnh ng, ng x nh th. Ta u bit rng c th trong nhng kip trc , ta ni li th l vi h, nh mng h, hay c nhng t tng th on h. Do thay v li ngi khc, trch mc hon cnh hay con ngi lm ta phin no, ta phi i mt vi k th tht s ca ta. K th m, trc mt lm cho ta mt s

bnh an, hnh phc v lu di hn li cn tr ta t c s gii thot. K th chnh l s sn hn, c chp ca bn thn chng ta. Hiu c nh th th ta khng cn g chng i. Khng cn ci v, khng cn nhn ngi khc nh k th, khi k th thc s bin mt. Mt phn thng ln lao cho cht cng sc nh mn c phi khng? V lu, v di, bn v tha nhn cng trnh c s lp i lp li nhng hon cnh tng t khin s xung t c th xy ra. Nh th c hai ngi u cng c li. Ta c thi quen l lun tm cch tr a ngi khc, lm cho bng h. Nu ai xc phm ta, ta thng chp cht vo , ri t hnh h mnh bng nhng cu hi: Ti sao n li ni vi ti nh th? Vn vn. Ging nh khi ngi ta bn mt mi tn v pha ta nhng khng trng, v khi ta c c chp v nhng li ni, hnh ng ca ngi th ging nh ta i nht mi tn ln v gm cht n vo mnh, t gy thng tch bng nhng suy ngh nh: N ni nhng li tht qu ng, ti khng th tin l n c th ni nh th vi ti. Tuy nhin ta c th dng phng php ny qun tng theo mt cch khc, hu thay i cc phn ng gin d theo thi quen ca ta. Lc u ta s kh thc hnh trong nhng lc ang nng gin, u c khng c sng sut, nhng ta s bt u thc hnh khi nh mt mnh. Hy tng tng ra nhng xung t v cc phn ng thng thng ca ta. Th d, tng tng ra ai nh p, s nhc hay xc phm bn. Bn t ngh: Ti phi lm g? Ti phi bo v ti ch - ti s chng tr li. Ti s ui c hn ra khi nh. Gi th th mt cch ng x khc. Hy t nh mnh, K ny ang chc gin ta, nhng sn hn l g? N l mt trong nhng mn c hi cho tm, dn ti to ra c nghip, dn ti au kh thm. Tr a li vi ngi lm ta tc gin cng ging nh nhn thy mt ngi in sp nhy xung vc thm. Ta c cn hnh ng ging nh th khng? Hnh ng r rng l in r, nhng cng in hn, nu ta cng lm ging nh ngi . Hy nh rng nhng ngi tn cng, i x khng tt vi bn, ch t chuc ly kh au, to ra cc c nghip ch v u minh. H ngh rng h ang hnh ng v li ch ca bn thn, ang sa cha nhng iu sai tri, hay ngn cn nhng iu tai hi c th xy ra. Nhng s tht l hnh ng ca h khng mang li li ch g. H c nhiu im ging vi mt k au u, nhng li dng ba p vo u mnh gim au. V ri, h li cho ngi khc v ni au ca mnh, ngi khc li gin d, chng i tr li

lm cho s vic cng thm ti t. Khi ngh v nhng bt hnh ca h, ta nhn ra rng h ng cho chng ta thng hn l trch mc, gin hn. Lc ta s c thm ng lc lm mi cch bo v h khi phi au kh thm, nh ta vn lm vi a tr cng u, c chy ra ng, nhng khi ta c dn n vo th n nh m, co cu ta. Thay v b mc nhng k t hy mnh nh th, ta cn phi nhn ra rng chnh h cng ang i tm hnh phc nhng khng bit phi lm sao. Hn na k th ca ta hm nay cha hn s l mi mi. K gy phin no cho ta hm nay, sau ny c th tr thnh bn tt ca ta. Hay trong mt tin kip no , h c th l ngi sinh ra, nui nng v thng yu ta. Thc hnh qun tng nh th mi, ta s bit cch phn ng li vi nhng xung t bng lng t bi, tr li s gin d bng lng t t ca mnh. Mt phng cch khc c th s dng na l pht trin chnh nim v tnh khng thc ca sn v mc tiu ca sn. Th d c ngi ni vi ta rng: Anh l k xu xa. Hy t hi mnh rng: iu ngi ta ni c lm mnh tr thnh ngi xu khng? Hay ngc li nu mnh xu, m h bo mnh tt, th c lm mnh tt hn khng? Nu c ai bo rng than l vng, c lm cho than tr thnh vng khng? Hoc h bo rng vng l than, c lm cho vng tr thnh than khng? S vt khng thay i theo li ni th ny, th n ca ngi i. Ti sao ta phi qu bn tm v nhng li ni ? Hy ngi trc tm gng, nhn nt mt ca bn, ri ni: Bn xu lm, bn ti lm. Hay ni ngc li: Bn tt lm, bn ng yu lm. Du bn ni g, hnh nh trong gng vn khng thay i. Khen tng hay ph bng t chng khng c thc, ging nh mt ting vng, mt chic bng, mt phn chiu. Chng khng c quyn lc g lm ta tt hay xu i. Khi thc hnh bng cch , ta bt u nhn ra rng s vt khng c thc th, ging nh mt gic mng, mt o tng. Do , ta pht trin c tm rng ln tm khng c chp, khi sn ni ln, thay v phn ng theo thi quen, ta c th dng li, qun st tm, t hi: Ci g y? Ci g c th khin ta mt, run tay? N u n th ny? Ta s thy l khng th thy c hnh tng ca sn hn, khng c g tm. Mt khi ta khng th tm ra ci gin, ta c th tm t ti. Ta khng nn sn, khng xua ui n, cng khng lm theo n sai khin. Ta c tm dng li trng thi , ri ta s thy l sn hn cng nh tham i, tht ra

khng ging nh ta tng. Ta bt u nhn ra c khong cch tht ca n, ch l hnh nh phn chiu qua tm gng. C l nhng iu ny ni d hn lm. Sn c sc mnh khuy ng tm ta hn, v ta phng theo n bng cch ny hay cch khc. Chng ta phng tm n phn on, n phn ng, n th ny hoc th kia, ngp ln trong nhng iu lm ta thm mt bnh tnh. Thi quen chng tr li c hn su, thnh np do c lp li nhiu ln, kip ny qua kip khc. Ch qua thc hnh, p dng nhng phng php ny, hng ngy, hng thng, hng nm, ta mi mong b c nhng thi quen . Qu trnh ny c th phi lu di, nhng ri ta s thay i c. Ta rt d dng thay i mt cch tiu cc. Khi ta ang hnh phc, vui v, ch cn ai ni n iu g, lm iu g khng va l ta tr nn bc bi, nhng thay i tt hn, mt cch tch cc hn i hi phi c k lut, cng sc, v kin nhn. Chng ta khng cn mt nh tin tri bit tng lai mnh ra sao ta ch cn nhn ngay tm mnh. Nu nh chng ta c tri tim nhn hu, sn sng gip ngi khc th ta s tip tc c hnh phc. Tri li, nu tm ta ch cha y nhng t tng sn hn, mun hi ngi, ta s gp ton nhng chuyn khng may. Nu ta lun kim sot tm, tip tc cha tr cc chng bnh ca tm, dn dn ta s thy c s i thay. Ch c ta mi bit c nhng g xy ra trong tm ta. Chng ta c th di gt ngi khc. Chng ta c th phnh ph bo mt ci ti da phnh to l ng ca bu, nhng khi ngi ta ngi ln trn , ngi ta s khm ph ra n trng rng. Tng t ta c th ngi trong t th ta thin hng gi nhng nu lc trong u ta ch ton t tng c hi, th ta ch t di gt mnh. Tt hn ht l phi thnh tht vi chnh mnh, chu trch nhim v nhng g ta thy trong tm ta - hn l phn on chng v iu tr chng ng thuc ta c th lnh bnh. (Lc Dch theo Putting Down The Arrow, Tricycle 1998) ---o0o--19. I TR CN GIN Lama Surya Das

Vo m trc ngy chin tranh Trung ng bng n, hng v ngt ngo ca ha bnh cn phng pht trong khng kh cng vi mi l ca ma thu. Ti ngh rng chng ta cn phi nhn vo ni tm v tm thc ca chng ta thy rng ta c th lm mt iu g cho nhng vn ny, v lm th no ta c th gp phn tm gii php cui cng cho cc vn . C phi tn gio h tr cho ha bnh v ha hp hn l gp phn cho s k th, m qung, bo ng v chin tranh? Bt bo ng l gii u tin trong Pht gio, v l gio l c bn ca mt s tn gio trn th gii; nhng hy nhn li nhng g ang xy ra trn th gii, va ri l Trung ng v Bosnia v Tch Lan (Sri Lanka) xuyn qua chiu di lch s. Ngay ti t nc ny, M quc, sng ni trng hc v gia nh tip tc gy hi cho chng ta. Trong khi , lc ny l Thng Nhn Din Bo ng trong Gia nh, mt vn ang tn cng gn n gia nh ca chng ta mt vn m, ti ngh rng, s sng lu hn c a s chng ta. Bo ng ang dn u trong thi i ny v l mt ti quan trng cn phi quan tm, nhng chng ta khng tin b my trong vic ngn nga hoc i din vi n. Martin Luther King ni chng ta c hai la chn: cng sng chung ha bnh, hoc l t hy dit. Anh c bit c bao nhiu t nc trn th gii ang tri nghim chin tranh hin nay khng? C chc t nc y! Tuy nhin, M quc chng ta khng cm nhn c chin tranh c th nh khi chng ta cm nhn rt nhiu chin tranh trong th k 20. Chin tranh khng bt u ni no khc, trn chin trng, dc theo bin gii ang b tranh chp, hoc trong phng hp i s, hoc cc bui hp kinh t cao cp; chin tranh bt u vi tnh tham lam, ganh ght, thnh kin, k th, ngu si v tn c trong tm ca con ngi. Bi v chin trng tht s nm ngay trong tm ca con ngi, nh Dostoevsky ni. Nu chng ta mun ha bnh trn th gii v ti tin chc rng tt c chng ta u mong mun nh vy chng ta cn nhn vo s kin v hc lm th no tr nn du dng hn v nn t b v kh ni tm tng, cng nh c nhng phn ng i vi s tc b v kh nguyn t v lm th no cho c ha bnh trong thi i ca chng ta. Chng ta cn suy ngh mt cch ton cu v hnh ng theo cc b, bt u vi chnh bn thn chng ta v i vi thnh vin trong nh, trong gia nh, cng nh ni lm vic v trong x hi, v lan rng dn, vn ra xa hn, m ly tt c vng trn tp th bao gm trch nhim v bo dng. Trong Pht gio, B tt Avalokisteshvara l hin thn ca tm Pht v tnh yu v lng t bi, t t, thng xt, tha th, chp nhn v vui v. V y l hnh tng tm linh chnh c nhn cch ha vi nhng phm cht ni

trn, hin ang n mnh trong tt c chng ta, ang i chng ta pht trin, nui dng, v hin thc ha n. l ngha tr nn gic ng v tr nn mt v Pht, mt iu m bt c ai cng c th lm c nu nh h i theo con ng tm linh ti mc cui cng; c ngha l nhn din v hin thc ha nhng g ang trong tm chng ta. l Pht tnh, l Pht sn c trong tm khng phi v thy lch s n , m l s tnh thc tht s t mt v tri, t ni tr tu v t bi trong lng, trong tm thc ca chng ta. Thnh Pht ngha l nh thc pht tnh, nhn din c n mt cch xuyn sut, v sng trn vn vi pht tnh ngay ni th gii ny bng cch thing ling ha cuc sng ca chng ta mt cch ton vn. m nay chng ta ngi thin chung vi nhau, v ri chng ta nim cu thn ch Ty Tng v tnh thng yu v lng bi mn, thn ch ca c B Tt Avalokisteshvara OM MANI PEDME HUNG (OM MANI PADME HUM), cu thn ch ca ngi Dalai Lama v l cu thn ch rt ph thng Ty Tng. Chng ti nim cu y trong lc lin tng n nhng nh sng v hn pht xut t lun xa ni tim, vn ra xa v chm n tt c chng sinh, nh thc h, lm cho h sng r vi nhng li chc tt p v vi tnh thng tt lnh. Chng ta nui dng T V Lng Tm: t, bi, h, x. Pht Avalokita ni mt cch k thut l mt v i B Tt, t chi khng bc vo ci tch lc ca Nit Bn c th tip tc nhim v gii thot cho tt c chng sinh Ty Tng, ngi cn c gi l Chenrezi, Trung Quc ngi c gi l Kuan Yin (Qun m), Nht Bn, ngi c gi l Kannon; mt ngi c th nhn thy hnh tng ca B-tt mi ni trong ngh thut Pht gio v thin vin, cha chin a s cc nc. Thin nh v lng thng yu v t bi l mt trong nhng thin nh quan trng bc nht trong Pht gio, v rt ph thng trong cc trng Pht gio. Cc yu t chnh trong vic nh thc tm linh xuyn qua nhiu con ng truyn thng, l s thc tp bt bo ng, tha th, v t bi; iu thit yu bao gm s hc tp i din vi cn gin v s ganh ght bng cch thanh tnh ha bn thn chng ta, dit tn gc r ca sn hn t ni tm thc. Mt trong nhng gio iu lun l ca Pht gio, cng nh trong tm linh su thm, l s bt bo ng, khng st hi v bo th hn, l gip tn tnh v yu thng tha nhn, nu nh anh c th lm c. Ti ngh t ra l phi nh vy. V y chnh l s thc tp, khng phi ch l l tng sung; nhng phm hnh tt lnh ny khng phi ch c ngi Dalai Lama hoc Mahatma Gandhi v ng Albert Schweitzer, M Teresa, Cha Jesus v c

Pht mi lm c, nhng l iu chng ta c th thc tp trong cuc sng hng ngy, bng cch ny hay cch khc, vic ln cng nh vic nh, tht khng k xit. Chng ta u quan tm v c l hot ng rt nhiu cho ha bnh trn th gii, trong cng ng v gia nh ca chng ta, v k c ha bnh ni tm chng ta, cng nh i vi nhng ngi khc. Tuy nhin chin tranh, bo ng v gy hn m chng ta ang i din nhiu cp bc khc nhau, tt c u xut pht t ni sn hn, th ght, tham lam v ngu si trong tm thc ca chng ta. l ci r, v l ci r duy nht ca tt c nhng iu xu c. Do , hy bt u vi nhng cm xc tiu cc, n dn dt chng ta lm iu sai tri vi nhng kt qu khng nh . Klesha (Kit s) l mt t pht hc c dng ni v nhng cm xc tiu cc. Kit s i lc cng c dch ra nhng tnh cm mnh m mang li u phin, hoc nhng cm xc gy tr ngi. Nhng ch ny u khng chnh xc din t kit s. Nhng t ny d lm cho chng ta hiu lm, phn on mt cch qu nhanh chng, v ngh rng chng ta cn phi dp b tt c cc cm gic, cm xc, v s nhy cm thng thng, t c nhng th c gi l s thanh thn l tng v s v t v tm linh. Mc ch ca chng ta y, kit s (kleshas) lm ri lon cc thi quen suy ngh ch k, v cc cm gic mu thun, lm cho chng ta c nhng phn ng, hnh ng v thc, vng v, xu c. Cc kit s (kleshas) m chng ta ang bn y l: ni v ci ti v cc cm xc mnh m, s p o c sc tn ph, nh gin d, th hn, ganh ght, ham mun, thm kht qu sc tng tng, ham li, v..v.. Chng ta khng ni n nhng cm xc tch cc hoc nhng cm xc ch li nh tnh thng yu, s du dng v lng bi mn. i tr vi cc cm xc tiu cc kh khn, gin d l mt iu quan trng m chng ta cn bn n. Lm th no chng ta c th i tr vi nng lng mnh m ? Nhng bi ging Pht gio cho rng ngay trung tm ca vng lun hi sanh t qui c, bnh xe hnh thnh ba c, ba gc r kit s: tham lam, sn hn v si m. Kit s lm nhin liu cho s i lp hon ton v mi bm vu, v c cm lm cho chng ta ngu mui, si m v ri lon. T si m a n tham lam. Tham lam, ham li, ham mun, thm kht v tt c nhng th khc. Cng t si m a n gin d, cng kch, c c v bo ng. Tt c hai th c l sc mnh i lp cn bn trong chng ta, l: bm vu v ganh ght. N bt ngun t si m, v n khng khc g: i khi ni

y v ti mun, n rt ging nhau, nh ko ti v y lui; v lm cho cn gin xut hin. S gin d c nu ra nh mt th kit s c sc hy dit to tt nht, bi v s gin d d dng thoi ha tr thnh gy hn v bo ng. Tuy nhin, cn gin d dng b hiu lm, ngay c trong thc tp ca Pht gio, lm cho chng ta phi nn n v lm cho chng ta bnh, kh chu v mt thng bng. Ti ngh y l lc cn suy ngh v iu ny. Phng php cha bnh tm l cng rt ch li. i lc cn gin l mt th rt ng s khi chng ta tht lng phi i din vi n. Lm th no chng ta c th i tr vi nhng cm xc kh chu nh s s hi v cn thnh n khi n xut hin, n nh l sng thn hoc ni la? Ti ngh rng tt nht u tin chng ta nn bt u bng cch xt nghim mt hon cnh t cng thng, bt u vi nhng trng hp nh, khi cm xc kh chu xut hin, ging nh trong lc thin nh. Khi chng ta thc tp mt mnh, hoc ni Thin Vin, phng tp du gi hoc kha thin ni m tt c mi th u c sp xp hon chnh cho bn vi s bo v an ton, v tin nghi thch ng cn gin s kh m khut phc chng ta. Nhng vn cn cht no kh chu, nh my con mui bay qua bay li gn ni tai hoc ting n o ca xe c bn ngoi. C th c ngi v s dm ln chn anh trong khi xp hng n tra, hoc ngi ngi k bn anh ng ngi khng yn v ho s s; hoc c th thy gio ni g m anh nghe khng lt tai? Lm th no chng ta i tr vi nhng vic ny khi cn gin, ganh ght v ch trch va le ln? C phi chng ta cn rng v dn n xung, lm ln rng s thanh thn gi to nh ny l s thanh tnh, bung b v thanh thn trong khi tht s n l s bo ng, chng i li vi bn cht chn tht ca anh: bo ng di dng nn, dn xung, v trn trnh? Kiu trn trnh v nn hin nhin ny rt ging vi s ganh ght biu hin ra c ch hu y lui nhng ci khng ng . C vi ngi c v rt t ch, im tnh, an nhin, nhng m bn trong chc h ang dao ng v trong chng ta cng c vi ngi nh vy! C th l nanh vut ca chng ta cha ging ra, cha thng ti k khc, nh trong trng hp nhng ngi qu nng ny; nhng v kh bn nhn c l ang cha vo bn trong chng ta, nh trng hp nhng ngi b mt t tin, t chn ght, v t cm th, tt c u nm trong cn bnh suy nhc tinh thn. S t b l mt trong nhng con sng to ln nht chy qua t tim ca

chng ta. Chng ta coi nh thc hnh tt khi cho rng nhng bc pht nh t lng t nh cm phn v ganh ght, cng vi nhng gin hn thnh thong xut hin, v lm b nh chng khng c mt . Nu chng ta nm v tr kh hn i tr, thy rng ht ging gin hn u nm sn trong lng tt c chng ta. Shantideva, v Thy Cao Qu, vit mt quyn sch c in Bc vo Con ng B-Tt (Nhp B Hnh Kinh - Bodhicharyavatara) cch y mt ngn hai trm nm trc, c ni: Gin hn l ci xu c nht; kin nhn chu ng l tu kh hnh cao nht. C phi l qu l th hay khng? Cn gin c coi nh l tnh cht tiu cc to tt nht, ging nh st hi l ti li to ln nht. Kin nhn v tha th c xem l phm hnh cao nht, mt thc tp tu kh hnh kh khn nht. Thng thng chng ta ngh rng thc tp kh hnh nh nhn n hoc nhn ng, thc khuya tng kinh, hnh hng, hoc nh cc v thy kh hnh ca n ng trn nhng ging chng hoc khng bao gi ngi, khng bao gi nm. Tuy vy, ngi Shantideva c ni s nhn ni, kham nhn, l tnh cht kh hnh cao nht; khng hn ch l nhng thng trm vt l. C phi ng kinh ngc hay khng? Ti sao cn gin li l vic xu c nht? Ngi Shantideva gii thch, ch cn mt pht l cn gin c th thiu ri c ni cng c v nghip tt. Th d, anh c th b m qung v cn gin che mt l tr, v anh lm vic g m sau ny phi hi hn c i. Trong pht giy nng gin ti mt y, hoc gi anh say ru m , anh li li xe, v nh vy anh c th hy dit mng sng ca chnh mnh Chic xe lc y tr nn mt v kh git ngi, ch trong mt pht. V vy chng ta cn phi ch tm v cn thn. V l , ngi Shantideva cnh bo vi chng ta l cn gin c sc hy dit rt ln, ch mt pht v , bt cn nh l ling tn thuc ra khi xe, v tn thuc c th bt la thiu ri c mt khu rng. Shantideva ni, cn gin l ci xu c nht, nhn ni v tha th l phm hnh cao nht. K c nh th ca th k th 18, ng Alexander Pope c mnh danh l nh ph bnh x hi c a nht cng nhn nhn trong cu ni ca ng, Lm li l con ngi, tha th c mi l siu phm. Chng ta c th vn ti s siu phm ni ti bng cch thc hnh hnh bung x, tha th, nm sn trong tim chng ta ; v chng ta c chu chn la thc tp kh nng tha th ang tim n ni chng ta hay khng? Chng ta u bit rng cuc sng lun lun khng n gin, v rt kh khn m thc hnh kham nhn cng nh tha th khi i din vi s bt

cng, hoc him nguy, c ng th khng ? D nh vy, chng ta cng phi c gng, nu chng ta mun bc i trn con ng cn bn ca bt bo ng, theo cc gng ca nhng v i trc nh Thnh Gandhi, c Dalai Lama. Ti ngh rng chng ta s lm c, nu chng ta c quyt tm. Chng ta c th thc tp t ngoi vo trong cng nh t trong ra ngoi, tr thnh ngi tt hn v nui dng tm lng thanh cao. Tht vy, chng ta cn hot ng bn ngoi c c ha bnh cho th gii, cho cc t nc t b v kh, v chng li s bt bnh ng, k th chng tc, v ti dit chng; bi v S cng bnh l qu tng cao qu hn tt c cc qu tng khc, theo li ca c Pht trong Kinh Php C (Dhammapada). Tuy vy, chng ta cng phi thc tp t bn trong ra n bn ngoi, t b v kh ni tm chng ta, hy th gin, hy du dng hn, hy vn mn tm ti cho tri tim hin du ca chng ta. Tm lng tt, v Tiu Pht, trong lng mi chng ta, nm bn di nhng my mc t v kh tm thy, di nhng iu x hi ha m chng ta hc qua ci v rn chc m chng ta s dng nh l mt ci o gip i ph vi nhng nhu cu cp bch ca cuc sng. Ngha l ni cn bn, hy tm thy tri tim hin du ca chng ta, hy bung b s t v, th gin, v lm v v bc cng rn m chng ta khi ln ln t bao bc chung quanh mnh bo v ly bn thn. Hy t b v kh khng ch c ngha v mt chin tranh v v kh. M n mun ni n s sng cn, s s hi v yu im. a s s gy hn bt ngun t ni lo s, s ch k khi i din vi nguy him. Khi ti cm thy tc gin, ti thng hay nhn li xem ti lo s iu g. Hoc ti t hi, ni u v lm th no m ti b thng tch? Ngay giy pht ny gip cho ti i din vi vic ang xy ra, hn l li cho ai khc hoc phn ng qu khch. Sau khi ni lo s du xung, nhn c s hng dn ca n trn, ti hay t hi: Trong trng hp ny, c Pht s lm g? Tnh thng s lm g by gi, ni y? Vic ny lm du i cm xc mnh m ca ti; gip cho ti c sng to hn v c phn ng lanh li, tt hn l phn ng trong cn gin d; cm gic khng lo s, nhng du dng, v thoi mi; cm nhn thm s v u, v chuyn ha vic trch nhim sang k khc, vi lng ganh ght v cay ng. y l nhng manh mi cho s gin d: bt ngun t rt nhiu lo u v s hi, v trong cn bn l phn ng tranh u hoc tho chy. Ha bnh bt ngun t s trau di tm thc ca chng ta, bung b v kh ni tm, khng cn phi c lut l an ton cho sng ng hoc ngng bn. Thc tp Pht gio lun nhn mnh vic nui dng lng t t v t bi, s tha th, chp nhn v thng st, cng

nh s khng bm vu v bt ham mun, l nh gc r tham lam, v iu ny mang li hiu qu l thng, n s xoa du tm thc ri lon, bt mn ca chng ta. V n s ca ti, Ngi Lt-ma Dilgo Khyentse Rinpoche, c vit mt quyn sch tuyt vi v B tm (bodhicitta), lm th no nh thc tm Pht v gic ng, quyn sch c tn Kho Tng Tm ca Nhng Bc Gic Ng (The Heart Treasure of the Enlightened Ones). Khyentse Rinpoche l v thy Dzogchen ca ngi Dalai Lama, v l v Lt-ma ca v s nhng v Lt-ma khc, bao gm Chogyam Trungpa Rinpoche, Sogyal Rinpoche v Tsoknyi Rinpoche. Ngi Dalai Lama c mt quyn sch gi l Tr Gin D, Nng lng ca Nhn ni v Chu ng t Quan im Pht gio (Healing Anger, the Power of Patience and Forbearance from a Buddhist Perspective). Robin Casarjian, mt bc s cha bnh Boston tng lm vic trng hc v trong khm ng, c vit mt quyn sch hay, c tn Tha th: Ting Ni Dng Cm cho Tri Tim An Lc. Bn ca ti, b Sharon Salzberg, mt trong nhng v gio th chuyn dy v Thin Sng Sut, l tc gi ca quyn sch Lng t bi: Ngh thut cch mng Hnh Phc, v quyn Tri tim rng ln nh Th gii. C rt nhiu iu ng cho chng ta hc hi. Chng ta khng nn qu s hi, chn nn hoc tht vng, bi v tt c chng ta u c s gin d trong lng, l mt phn ca bn tnh con ngi. Ngi Dalai Lama nhn nhn rng ngi c tc gin; tuy nhin ngi bit mnh phi lm g i vi s tc gin . Thy Thch Nht Hnh cng tc gin, cng nh b Aung San Suu Kyi v nhng v lnh t ca phong tro Pht gio. V nhng v lnh t ny c rt nhiu l do m tc gin, c ng th khng, xt v nhng g m cc v tri qua trong cuc sng, v nhng g v ang xy ra cho dn tc v t nc ca h, nh Ty Tng, Vit Nam v Min in trong nhng thp nin va qua. Tuy nhin, s tc gin khng hy dit c s thanh thn v an lc ca tm thc, bi v h thanh tnh ha bn thn v c th dn dt nng lng nng bng v chuyn ha n mt cch ch li hn. H bit cch chuyn ha, qua thc tp ca Chuyn Ha Thi theo i Tha (lojong). Tc gi Pht t Ani Thubten Chodron c vit: Khoa hc cho rng tt c cc cm xc l t nhin v tt, v khi cc cm xc c kh nng hy dit ch khi no n c by t mt cch khng chnh ng hoc khng ng lc hoc khng ng ngi hoc khng ng mc Php cha bnh nhm mnh vo s thay i cch by t, biu l ca cc cm xc hn l tri nghim ni ti v n. Pht gio, ni cch khc, tin rng nhng cm xc c

sc hy dit l nhng chng ngi v cn phi dit b mi t c hnh phc. Trong pht giy cn gin xut hin ni tm thc, lin h n thn tm, lc u ch l mt nng lng, mt cm gic, mt tia sng le li ca tri nghim; n cha trt vo s bo ng v gy hn. Chng ta c th hc tp i ph vi n, xuyn qua chnh nim, cng vi s nhn ni, t quan st v khm ph ni tm. Cc cm xc tai hi, c sc hy dit hoc tiu cc cn c gii c mt cch kho lo, bng cch trau di nhng cm xc tch cc, nh nhn ni, t bi, t t, v.v Mt liu thuc gii c c bit cho cn gin khi n xut hin ni anh, l anh hy nui dng s nhn nhn, lng t bi v sc kham nhn. Khi cm thy hn th, hy nui dng lng tha th v bnh thn, c gng thu cm vi ngi khc thy cc cm xc ny t u ti: nu nh anh c th, hy nhn mi vt qua cp mt ca h trong mt lc. Nu b khch ng gy hn, hy ht th, th gin, lm cho tm thc ang lay ng tr nn yn lng, v du xung, v c gng km ch, iu , hy ghi nh rng nhng ngi khc cng nh anh u mong mun hnh phc v trnh au kh, nguy him. Hy xem s bo ng v cn gin d, l cm xc gin d ni ti c biu l ra ngoi mt cch qu ng, iu thit yu cn phi lm l hng dn v iu kin ha n li. Thc tp n gin nht p dng trong pht giy cn gin xut hin l: 1. NI: Ti bit l ti ang gin. (Hoc in vo ch trng: . Lo s. bun b ham mun) 2. Ht th tht su, v trong khi th ra, vi hi th ra, NI: Ti gi lng t bi n vi cm gic / nng lng c bit. Trong thc tp ny, hy nim ch , hoc thay i mt t cu ch ; vic ny nh mt php l s lm gin on phn ng thiu suy ngh, v ngn nga c hnh ng xu. Ngay lc y, thc tp ny c th cung cp cho ta mt pht giy tnh to c chnh nim. N gip cho ta sn sc bn thn tt hn, hn l lm ta xu h; v ct b thi tiu cc khi ta bit rng ta khng th lm nh vy, bi v nhng phn ng qu khch khng mang li li ch g cho ta trong qu kh. y l: Nm bc Chnh Nim i ph vi Cn gin trong Hin ti

1. cm gic ca anh, v cm nhn n ang phn no ca c th. 2. Hy m ly n vi chnh nim, ng phn xt, chi b hay nn n. 3. Suy ngh v cm nhn ca anh, v ti sao, v xem cm gic l nguyn nhn t ngi khc hay l t ni ni tm ca anh. 4. Dn dt iu khin nng lng mt cch c li ch hn. 5. Chuyn ha v bung th nng lng va xut hin, nhn nhn nng lng l trng khng, tm thi, nh mt cn m. Trong thc tp v tm thc ca php i tha (Lojong), chng ta tm thy cu ni thng tht ca ngi Shantideva: K th/ k chng i l v thy tt nht. Ngi Dalai Lama cng thng lp li cu ny chng ta suy ngh khi b cng kch hoc b hi bi k khc, nh vy ta c th trng thnh vi sc mnh ni ti, bit nhn nhn v chu ng, v pht trin lng t bi i vi nhng k hm hi k c khi k hm hi ta khng ai khc hn l chnh bn thn ! Chng ta c th c iu ny trong phn cui quyn sch mi ca ti nh thc Tri Tim Pht t (Awakening the Buddhist Heart), trong chng mi, Thut gi kim Tm Linh: Hy m ly Bi hc Cuc sng (Spiritual Alchemy: Embracing Lifes Lessons); v chng mi mt, Hc Thng yu Ci m Anh Khng Thch (Learning to Love What You Dont Like.) Anh c th c bn dch ca ti v thc tp tm thc theo phng php C xa Ty Tng, v bi chuyn ha thi (lojong) di dng ph lc ca quyn sch, c tn, Ba mi by Thc Tp ca cc V B Tt (The Thirty Seven Practices of the Bodhisattvas), nhn mnh v s khng ch k, lng t bi v t t; v b tm (bodhicitta), tri tim sng r ca Pht Php. Thc tp kiu Tonglen nm trong quyn sch , cc trang 208 217. V thin s Vit Nam, thi s v l ngi lnh o phong tro Pht gio dn thn, thy Thch Nht Hnh ni, Thi ca chng ta l chm sc cn gin. Chng ta khng nn hoc ght b n, hoc chy trn n. Chng ta ch ht th nh nhng v ru cn gin trong tay vi s du dng tt Ngi Dalai Lama thng ni, Tn gio ca ti l Lng t t. Ci quan trng nht trong cuc sng l tnh ngi m p ng c gng thay i tn gio ca ai, hy cng hin sc khe v hnh phc cho mi ngi. Ti cho rng y l tnh cht tm linh tt nht, vt xa ht cc loi ch ngha v ly gio. Trong quyn sch, Con ng a n Thanh bnh (The Path to Tranquility), ngi Dalai Lama vit: Khi con ngi tc gin, h mt ht cm

gic hnh phc. K c khi bnh thng h xinh p v an lc, lc gin khun mt h tr nn xm xt v xu x. Cn gin lm ri lon sc khe v lm nhiu lon tt c; n lm cho ta n mt ngon v lm cho ta gi trc tui. Hnh phc, an lc v gic ng s trnh xa h, v h khng cn cm thy bit n nhng ngi gip h, v khng xng ng c tin tng hay mang n. Robert F. Kennedy ba mi nm trc c ni Chnh tr l mt ngh thanh cao, v chng ai ci. T lu, ti suy ngh v s lnh o thiu o c trong chnh tr, thng mi v hc ng, v khi c quyn sch Ngh thut lnh o c o c, mt quyn sch mi ca Robert Coles, y kin v mang li nhiu hng khi. Ti gii thiu vi cc bn trang 190 ca quyn sch, ni v phm cht lnh o c o c m trong mi chng ta u c th thc hnh v pht trin. Va ri, ti c vi bi ging ca Desmond Tutu, m ti cho rng ng l mt th d in hnh v s lnh o c o c hin nay. ng tham d ta n, v ni rng trong phin ta di x l nhng ti c c lin quan n vic tch bit chng tc Nam Phi, mc du nhng hnh vi c c khng khip xy n cho dn tc ca ng c a ra nh sng, ng li c mt kt lun tht khng tin ni, y l Con ngi tht l p. Khi ti c n y, vi bn nng, ti cm nhn ngay ng l mt v B Tt Thin Cha Gio, thc tp mt cch rt ro li dy ca Cha Jesus, chuyn ha nhng cay ng tr thnh hin thc tm linh sng chi, nh phng hong c ti sanh t trong tro bi. Nhng ngi nh Hng Y Tutu, ngi Dalai Lama, v thy Thch Nht Hnh hc cch iu khin v i din vi cn gin, tt c nhng cm gic, cm xc, tnh trng tinh thn chc chn xut hin ni con ngi. Trong phm vi no th gian, h c th m lng ra i din vi kha cnh kh khn ca cuc sng v mt o c khng nn cn gin hoc ni cm phn, nhng bng cch hon ton tri nghim n, v bit phi lm th no chuyn ha n mt cch c li ch hoc bung b, nh vo sc mnh tm linh ni ti. Tr tu Pht gio dy chng ta lm th no tm thy s an lc ni ti v gii thot khi nhng cm xc i lp bng cch thc tp thin v ch tm nui dng chnh nim. Chng ta s dng s ch tm v chnh nim trong sch tri nghim tnh a cm v cc o tng trong gi pht hin ti. Loi thc tp ch tm ny gip tm tr thm sng sut v cn bng khi nhn din r rng khng cht nghi ng v bn cht mong manh, tm b, ta gic m ca tm thc, nhn xuyn sut mi tng thy rng thc cht ca chng l rng khng.

Bng cch ny, chng ta nhn thy ngn n mt cch r rng, khng cn nhn thy ci chp n bao quanh na. Chng ta hc bng cch tri nghim ch khng phi ch l khi nim, ng ng ha mnh vi nhng g xut hin tm thc, v nhn din khng ch l cn gin CA TI, nh vy chng ta khng tc gin thm v vic , ng chm du vo la. (Khi chng ta t ni vi mnh, Ti l mt ngi d tc gin, tri i; khi no cn gin ny mi chm dt! Bng cch ch cn cm nhn cn gin hoc bt c cm xc mnh m no xut hin v trc tip tri nghim ngay cng ca n, sc nng ca n, v s tn ph ca n c th anh cm nhn trong bng sc nng, hoc nh s rung ng, mt nng lng, v c th l mt cht run ry Bng cch c chnh nim v thng bng tri nghim vic ny, khng nht thit phi c thi kh chu. Nh vy, ti ngh rng chng ta c th xem cn gin ngay giy pht nh l mt nng lng, nh bt c kit s hoc cm xc no ang xut hin. N khng l g ht, ch l mt nng lng xut hin trong pht giy. Chng ta khng nn phn xt hp tp, nn hoc nhn chm n; nh chng ta bit, n s mang li nhng kt qu tiu cc, khng thin xo, bt ton, c nh hng xu n sc khe v th cht cng nh tinh thn. Nng lc cm xc, nh cn gin, ging bong bng cng phng, nu nh chng ta n mt ch xung, th ch khc li cng phng ln. Sc p khng c li thot, cho n khi chng ta bit bung x n. Nh vy, khi chng ta nn hay nhn chm cn gin, n s lm cho chng ta bnh hon. C l cn gin phng ln trong ni tng ca chng ta, lm cho chng ta b lot bao t, au u kinh nin, p huyt cao, ung th hoc thn c sn. Chnh v vy, quan trng l khng nn nn n khi n xut hin, nhng phi sng sut v chnh nim xem nh mi vic ang xy ra. Cc cm xc xut hin rt nhanh; tm trng th ko di. Nhng trng thi tm thi ca tm thc b iu kin ha, v nh vy, ta c kh nng thnh cng iu kin ha n ln na. Xuyn qua s tu tp, qu trnh chuyn i thi v cc tnh cch tiu cc ni ti c chuyn ha tr thnh tch cc v nh vy t c s t ch, v gii thot. Trong giy pht tri nghim ban u , khi cn gin xut hin, n ch l mt nng lng; cha tr thnh bo ng hay gy hn. Chng ta khng cn phi s hi n. Cn gin ch l mt nng lng, mt cm gic, trong t ng Pht gio l mt kit s ca cm xc (ni gin, s bao ph u). Cn gin l mt nng lng c th c li v c hi.

Cm xc ca cn gin c s thng minh ca n. Cn gin gip chng ta thy r vic sai tri ang xy ra; th d, n c th gip chng ta nhn thy s bt cng v sa sai. C th gip chng ta hnh ng mnh m hn nh trong trng hp gp phi s vi phm trng trn v o c. Bi v vy, trong Mt Tng v Dzogchen cc bi php huyn b v Kim Cng Tha (Vajrayana) khng c mu thun, con ng kim cng ca Pht gio Ty Tng chng ta ni rng bn cht ni ti ca cn gin, l bn cht tht, l s sng sut v chnh nim bit suy xt, phn on. Cn gin n nhanh v t ngt; n c th ct ngang xuyn sut, bt buc chng ta khng c l l vi n. V vy cn gin c th c xem l ch li; n khng c tnh cch hy dit. Tt c u da vo cch anh x s. Nguyn tc c bn tm linh t xa xa cho rng khng phi vic xy ra cho chng ta c th nh ngha c tnh, s tri nghim v nh mnh ca chng ta; m l chng ta x s ra sao khi vic xy n vi chng ta, y l iu quan trng nht. y l bnh li nm trong tay chng ta. K n p c th b t hoc st hi thn ti, nhng khng th ng ti tm thc v tm linh ca ti. c Pht c ni: Hy nhn thy bn thn anh ni k khc, v k khc ni anh; v nh vy anh c th hi ai, anh c th bc lt ai? Nh vy, mt trong nhng cch tt nht t b v kh ni tm l s lin kt, nhn thy mi ngi ni chnh ta, v ta ni mi ngi, v nhn nhn s lin kt cht ch, s tng tc ca tt c chng ta. Chng ta thc tp nhn thy k khc ni bn thn, v bn thn ta ni k khc, tm ly mt nn tng chung, v lin kt mt cch c ngha xuyn qua nhng giao thip khc nhau, trong mi lin h hng ngy. iu ny s thay i rt ln trong cuc sng ca chng ta. Cch thc tp ny c th chuyn i sinh hot hng ngy ca chng ta; thy ta ni ngi, v ngi ni ta, xuyn qua nhng lin h thn thit, gia nh v bng hu, ng nghip v nhng ngi quen bit, k c gia sc tm ly nn cn bn chung cho ta v ngi, v nhn thy chng ta c nhng im tng ng v u c nhng mong mun chung. ---o0o--GIA NH & CON CI 21. GIA NH V CON CI Thubten Chodron

Thubten Chodron l mt n tu s Pht gio M. Ni s tu hc n , Nepal v n nhiu ni trn th gii hong php cng nh hng dn tu Thin. Ni s tng dy Trung tm Pht gio Amitabha Singapore, trc khi tr v Seattle, M, trng coi Hi Php Hu (Dharma Friendship Foundation). Sau y l trch dch nhng cu hi thng c cc Pht t t ra vi Ni s Thubten Chodron v gia nh v con ci. ---o0o--Pht gio c th gip c g trong i sng gia nh ca ngi c s? S ha thun trong gia nh rt quan trng. Mt gia nh xo xo, tan v gy kh au cho cha m cng nh con ci. Nu nhng ngi yu nhau tin ti hn nhn vi ngh l hn nhn s mang n cho h bao lc th hay nim vui th h s tht vng, ri i n tan v. V khi h khng tm c nim vui, lc th nh h mong i, h s tht vng, kh au, a n bt ha, l mm mng v. C nhiu ngi li tip tc i tm i tng mi, ri cng li tht vng. y l mt th d in hnh v vic bm vu, theo ui hnh phc c nhn ch mang li kh au cho chnh c nhn v nhng ngi chung quanh. Tt hn l trong mi quan h gia hai ngi khc phi, nn t trng tm vo Pht Php. C ngha l c hai ngi u quyt tm sng o c v pht trin lng t bi i vi mi chng sinh. Nu hai ngi trao i, cam kt vi nhau r rng nh th, h s c th gip nhau trn nhiu phng din: Khi mt thnh vin tr nn chn li, b tr trong vic tu tp, h c th ngi li vi nhau bn phng cch sa i. Nu c con ci, h s gip nhau c th gi tnh tm hay th gi dnh cho con ci. Nn nh, con ci khng phi l mt chng ngi trn ng tu ca chng ta. Cha m c th hc c rt nhiu iu t con ci v cha m c th gip nhau vt qua nhng kh khn trong vai tr lm cha m da trn cc gi tr ca Pht gio. B nh hng ca cc nh tm l hc hin i, nhiu ngi c thi quen ngh rng tt c mi vn trong i sng ca h u bt ngun t thi th u ca h. Tuy nhin nu vic c thc hin vi thi trch mc: "Ti c vn ny n, v cha m ti lm iu ny, iu n hay khng lm iu n, iu kia - th chnh nhng ngi li thng mc cm ti li, lo s rng h s lp li nhng li lm vi con ci h khi h c gia nh ring. Thi hoang mang, lo lng ny kh th dn n cc cch dy d con ci

tt, hoc khin h c lng thng cm i vi chnh bn thn. Nu ta coi thi th u ca mnh nh mt th m nh cn xua ui, th thi ny to nh hng xu cho chnh ta v c con ci ta. D chng ta khng chi b rng tui th u c th li nhng nh hng khng tt cho ta, nhng ta cng cn phi nh n nhng s t t, nhng ch li m gia nh mang n cho ta. Du ln ln trong bt c hon cnh sng no, chc chn l ta phi mang n ca bao ngi c sng n ngy hm nay. Bit suy ngh nh th, gip ta c lng bit n i vi mi ngi. Qua ta c th truyn cho con ta lng t t, bao dung m ta nhn c t bao ngi khc. ---o0o--Pht Php c ch li g cho tr con? Lm sao gio dc chng v nhng iu Pht dy? Cn bn nhng iu Pht dy l khng lm hi n ngi khc, v c gng gip mi ngi cng nhiu cng tt. y l nhng gi tr o c m cha m no, d l Pht t hay khng, cng mun truyn dy cho con mnh, gip chng sng ha thun vi mi ngi. Tr con thng noi theo gng ca ngi ln, v th cch hu hiu nht dy d con ci v nhng gi tr o c ca Pht gio l chnh cha m phi sng ng theo . D nhin khng phi d thc hnh nhng iu ta ni. Nhng nu cha m c c gng thc hnh, th cng nh hng tt n con ci. Nu trong gia nh c th hnh tng c Pht, iu ny cng gip ch cho con ci ca ta. Ta c th giao cho chng vic lau chi bn th, dng cng phm vt. Bn ti v a con ba tui ca c y u ly Pht mi sng. Sau a tr dng cng Pht bnh tri. Tr con rt thch m nhc, v nhng m thanh t li kinh ting k, cng nh cc bi ca Pht gio c th dng thay th cho cc iu nhc th gian. Ti bit mt s gia nh dng cc bi tng ru con ng hay d khi chng quy khc, rt c hiu qu. Mt s gia nh khc th c k trc ba n, v thng con ci h lm nhim v xng l. y ch l mt s cch n gin gip cha m v con ci chia s, nui dng i sng tm linh vi nhau. Cc gia nh Pht t cng c th hp li hng tun hay hng thng tu tp chung vi nhau. Thay v ch dt con n cha chng sinh hot vi cc tr khc, cha m v con ci nn bn nhau, thc tp chung vi nhau, s l

khong thi gian him hoi, qu bu khi c gia nh c th cng nhau chia s nhng gi pht thing ling trong cuc sng vn lun bn rn ny. Sinh hot ny cng gn b cc gia nh Pht t vi nhau, gip nhau khi hon nn. Ngoi ra c cc sch v Pht gio dnh cho tui thiu nhi hay xem cc video Pht gio, cng l nhng sinh hot m cha m c th chia s vi con ci. Ging gii cho con ci v nhng khi nim nh lun hi, nghip, t bi vi sc vt, v.v cng l nhng vic lm hu ch. ---o0o--Nu con ci khng thit tha tm hiu v Pht gio, chng ta phi lm sao? Khng nn p buc ai trong vn chn la tn gio. Nu con ci chng ta khng cm thy thit tha vi Pht gio, hy chng t do. Tuy nhin, nhn vo tm gng, cch sng ca cha m, chng vn c th hc sng t t vi mi ngi. Ngay nu nh chng mun tham gia cc sinh hot tn gio khc nh i nh th, cng ng ngn cm. Nhng phi dy cho chng bit rng mi ngi c th chn la tn gio ring cho mnh, nhng ng thi cng phi tn trng, chp nhn tn gio ca ngi khc. ---o0o--Bng cch no chng ta c th gip con ci lm quen vi Thin? Khi cha m hnh thin mi ngy nh, chc chn s khin con ci t m, mun tm hiu. Ta c th nhn dy cho cc con phng php thin n gin bng cch theo di hi th. Tr con thch c ngi cn k cha m trong s im lng trong khong thi gian ngn chng nm hay mi pht. Sau , chng c th sang chi ch khc cha m tip tc hnh thin. Tr con cng c th hc thin bng tr tng tng. Bn cht tr con l thch tng tng ra nhiu vic. Cha m c th dy con ci tng tng ra c Pht bng nhng lung nh sng. Tng tng nh sng t c Pht ta n chng, n mi ngi chung quanh. Nu ngi thn, bn b hay th vt trong nh b au m, bnh tt, a tr c th ngh n ngi , v tng tng nh sng ca c Pht cng ta sng n h, th hin lng t bi. ---o0o---

Lm sao s lin h gia cha m v con ci c tt, nht l tui thiu nin? C c s lin h tt vi con ci khi chng ang tui thiu nin l iu quan trng, v phn no ty thuc vo s lin h ca ta vi chng khi chng cn b. Nhng vic li ty thuc vo thi gian ta dnh cho con ci, cng nh thi thng yu, hiu bit ca ta i vi chng. Cc bc cha m lun bn rn, thng coi con ci l gnh nng cho h. Con ci h s cm nhn c iu , khin cho lin h gia m cha v con ci sau ny khng c tt. Mun to c mi lin h tt vi con ci, cha m cn phi t li u tin ca mnh. C th l h phi chp nhn mt cng vic t lng nhng b li c c nhiu th gi dnh cho gia nh, con ci; hay phi t chi mt c hi ngh nghip du n em li nhiu tin hn, nhiu quyn hn hn, nhng cng mang n nhiu cng thng hn, khin ta t c thi gian dnh cho gia nh hn. i vi con tr, tnh thng quan trng hn l ca ci vt cht. Nu cha m chn gii php kim ra nhiu tin, bt chp hnh phc gia nh b e da, th c th sau ny h s phi dng chnh nhng ng tin y vo vic cha tr hay t vn tm l cho c cha m v con ci! ---o0o--Tr con c cn k lut khng? Ta phi k lut chng nh th no m khng c thi nng gin? Con ci thng l c hi tt nht - v kh nht - cc bc cha m thc tp tnh kin nhn. Tuy nhin, kin nhn khng c ngha l con ci mun lm g th lm. Kiu t do tht tai hi cho con ci sau ny. Chng s c nhng thi quen xu, khin ngi khc khng th gn gi chng. Con ci cn phi c hng dn bit u l gii hn; chng cn c gio dc v hu qu hnh ng ca chng, cng nh phn bit tt xu bit iu g cn trnh, iu g cn tip thu, hc hi. Mt trong nhng gio l c bn ca Pht gio l s bng lng, bit . Lm th no ta dy cho con ci nhng iu ny? Ti ngh mt trong nhng nguyn nhn dn n s kh khn ny l chng ta cho con ci c qu nhiu la chn tha mn cc ham mun ca chng. Ngay t nh, chng c hi: "Con ung nc da hay nc cam? Con mun xem chng trnh truyn hnh no? Con thch xe p loi ny hay loi kia? Con mun chi mu hay mu xanh?..." Do thay v c rn luyn bng lng vi ci mnh c, con ci gn nh lun b p buc phi

chn la, ri khi ln ln, chng s t hi: "Ci g s em li cho ti hnh phc nht? Ti cn cn c thm g na c hnh phc?" iu lm cho con ci kh x cng nh tp cho chng tnh tham. Ngc li, cha m cng khng nn qu c on, khng cho con ci c c kin hay i hi g khc. Tm li l cha m khng nn t nng vn phi tha mn nhng i hi ca dc vng. Tt c s ty thuc vo thi ca cha m i vi vic tha mn cc ham mun vt cht ca ring mnh. Nu cha m lun t ra bng lng vi ci mnh c, th con ci cng s d dng noi theo gng . (Theo Family and Children, NXB Snow Lion) ---o0o--22. HA HP GIA NH Dharmacharya Shantum Seth Shantum Seth l mt hc gi, mt tu s theo dng Thin ca Thin s Thch Nht Hnh. ng thuyt php n , v tng hng dn cc on hnh hng Theo Du Chn Pht t nm 1988. ng ln ln n v s dnglu lot nhiu ngn ng ca nhng vng ng t chn n. ng cng sng Anh, M, v Php trong mi bn nm. Shantum Seth hin sng cng cha m, v v hai con gi ti Noida, gn Delhi. m tn hn ca ti, m v ti ni vi v chng ti rng. . . Trong hn nhn, mi ngy ngi ta u c l do chia tay nhau. iu cc con cn lm l ch tm vo vic gi vng hn nhn. B lm ti nh n Thy ti, mt v tu s Pht gio, Thin s Thch Nht Hnh khuyn chng ti nn ch tm n vic hn gn v sng lnh mnh vi nhau; bng cch ta s c nui dng, v ln mnh chp nhn v chuyn ha nhng s xung t v kh au. Thy lp li nhng li dy u tin ca c Pht trong Vn Nai Sarnarth, n . Bng lng v hnh phc vi chnh bn thn l cch thc hnh Pht php. tm c cm gic an lnh v y gia hai iu ny cng l mt th thch. V c gng thc hin iu khi cn phi nui dy con ci cng l mt th thch, v tm c an lc v ha hp trong gia nh tng thn

rng ln hn, l mt cch thc hnh tuyt vi; cch m gio l c Pht trc tip ni n. Thc hnh an lc ni tm bao gm mt s gii hnh: tu tp an lc ni tm, th v thn, t c th nhn thy r rng hn nhng vn quanh ta v bn trong ta. iu gip ta pht trin mt tr tu khng phn bit, mt ci nhn gip ta c th c gii thot trong tng giy pht. iu m t ngi c th gii thch l lm cch no p dng Pht php trong cuc sng ca ngi c s v trong cuc sng gia nh. D nhin gia nh l mt thnh vin ca x hi, v chng ta c th qun st gia nh di nhiu kha cnh: tinh thn, giai cp, b tc, quc gia, khu vc hay ngay c ton cu. y ti s ni n gia nh di ba kha cnh ph qut nht; vi nhng ngi sng chung do lin h huyt thng hay do kt hn. Ti cng ngh rng vic thc hnh ca mt tng thn trong gia nh ch c th thc s c kim chng khi cc thnh vin sng chung vi nhau. Khi chng ti ci nhau n , khng ch l hai c nhn kt hn, m l s kt hp gia hai gia nh, hai h tc, hai nghip cn. Chng ta thng ni n vic kt hn vi cng mt ngi trong 7 kip ngi! T l hai ngi, chng ta tr thnh mt v l mt c hi tt ta thc hnh s khng bm vu vo ngh ca ci ti. Mi ngy chng ti cng thy r l hnh phc hay kh au ca ngi ny cng l hnh phc hay kh au ca ngi kia, v iu cng lan truyn n tt c mi thnh vin khc trong gia nh. Trong nghi l kt hn theo Pht gio, khi Gitanjali v ti kt hn lng Mai, chng ti cng nhau chia s nm iu chnh nim. l ct li ca bui l, Gitanjali v ti u lp li nghi thc ny vo mi ngy rm k t khi chng ti lp gia nh vo khong u nm 1996. Nu khng c mt bn nhau cng mt thi im, chng ti li thc hin qua in thoi. Ti mun nhn mnh thm rng s thc hnh ny cng c pht trin thm ln k t khi chng ti c thm hai con nh. mi iu chnh nim chng ti dng li qun tng v ti mun chia s mt s chng nghim ca mnh, rng cch thc hnh ny gip gii quyt c bao xung t v to nn s ha hp trong gia nh. . . n gip chng ti nh th no trong vic nhn li v ch tm vo vic gi vng gia nh ch khng phi chia tay nhau. Chng ti thc rng tt c th h ca t tin v tt c th h con chu u c mt trong chng ti.

Chng ti thc c nhng k vng ca t tin, ca con chu ni chng ti. Chng ti thc rng nim vui, hnh phc, t do v ha hp ca chng ti l nim vui, hnh phc, t do v ha hp ca t tin, ca con chu chng ti. Chng ti thc rng s thng cm chnh l nn tng ca tnh thng yu. Chng ti thc rng s li v tranh ci khng ch li g c m ch khin chng ti cng xa cch nhau hn; rng ch c s thng cm, tin tng v thng yu l c th gip chng ti chuyn ha v trng thnh. iu quan trng khng ch l nhn ra c s truyn tha sinh hc t th h ny sang th h khc m cn phi nhn ra n trong tnh cch, nng lc thi quen, t duy, vn vn. n , ni hn 99% cuc hn nhn l do cha m xp t, khi chng ti n ving nh c du hay ch r tng lai, chng ti thng ch xem tnh cch cha m ngi y nh th no. D nhin l cn phi ci m trong i thoi, c th thng cm vi nhng k vng hay lo u ca tng thnh vin trong gia nh. Hy dnh thi gian v khng gian cho nhng cuc hp mt gia nh chia s tm t, nguyn vng. Thc hnh phng php Bt u Lm Mi Li (Tip Hin - Beginning Anew) l mt phng cch hu hiu nht cho vic ny. l cch thc hnh m chng ti c hc khi sng nh mt gia nh trong cng ng tng thn lng Mai, di s du dt ca Thy Thch Nht Hnh v Ni s Chn Khng. chng ti ti hoa cho ngi khc, (ND: lm hay ni nhng iu tt p vi ngi), chia s nhng ni n hn v hon cnh ca tng c nhn, trc khi c th chia s bt c kh khn g trong tinh thn t bi v hiu bit. Chng ti sng vi nhau trong ha hp v l iu ct li. Nu c kh khn g pht sinh, chng ti bit l mnh phi c gng ti to li s hiu bit, tnh thng v ha hp, trc khi s i thoi tr nn cng thng khin chng ti qun i mc ch ca s c mt bn nhau ny. Suy cho cng, c th gii ny u l gia nh ca chng ta, nhng vn l chng ta coi mt s t ngi l quan trng hn nhng ngi cn li. Qua s t ngi ny, chng ta c th pht trin tnh thng yu, bi mn khng iu kin i vi bn thn v tha nhn, thc hnh ngha su xa ca v thng, v ng v kh. D nhin cc thnh vin trong gia nh ny chnh l tm gng soi qua chng ta c th nhn c con ngi tht ca mnh, m

vn nhn c s h tr v iu kin t c trng thi cao c nht m con ngi c th t c, l Nit bn. (Dch Theo Peace in The Family) ---o0o--23. TNH THNG YU U I Bhante Wimala Bhante Wimala l mt tu s Pht gio Nguyn thy, ngi Tch Lan. S dnh nhiu thi gian i khp ni, truyn dy Pht php theo tinh thn ca cc t kheo thi c Pht cn ti th. Bao nm qua, S hong php cho nhiu ngi trn th gii, thuc mi tng lp x hi. Kinh nghim v tnh thng yu u i, khi ta nhp vo cuc hnh trnh trn tri t ny, l tnh thng yu gia nh. Tnh thng bt u bng s gn b c tnh cch bn nng gia cha m v con ci. S quan tm, c ch u ym v nhng tnh cm khc vun bi cho si dy thm bn cht. Ri tnh thng pht trin ln thm bao trm c tnh thng anh ch em, ngi thn thch, b con rut tht ca mnh. Ti ln ln Sri Lanka, ni con tr lun c yu thng, bo bc. Tnh thng cng khng h thay i ngay c khi ti trng thnh. Kh ai nhn ra s thay i no trong tnh thn thit , v n c ko di cho n ngy nay. l phong tc Pht gio ca dn tc ti. Ti nhn thy trong cc nc pht trin nh Ty phng th hon ton tri ngc li. ngi ta cho rng khi con ci tui trng thnh, con ci phi t lp, phi t lo cho bn thn. Do lin h gia nh thng b gii hn n ch cn l nhng cuc thm ving thi thong hay t hn, nhng c in thoi. Mt iu d thy na l cc lp con chu khi ln ln khng c s knh trng i vi th h cha ng. Cch hnh thnh x hi ca h khng cho php h lm khc hn. S khc bit gia cc x hi Ty phng v x hi ni ti trng thnh cng r nt hn khi c ln ti c c mt trong mt lp hc vi cc thiu nin M.

Khi cn nh, ti thng qu xung ci cho cha m trc khi vo ging. Cc anh ch em ti cng lm th. V chng ti c l do lm th. Chng ti ngh rng cha m l ngi lo cho ta tht chu ton t tm b. H nui nng, cho n, cho mc, chm sc tnh cm chng ta, dnh cho chng ta nhng tnh cm nng m, v lun nng ta. Khi chng ta vui chi hay hc hnh, h phi lm vic c ngy vt v nui dng chng ta. Khi ti ni n chuyn ny trong lp hc , rng ti ly cho cha m mi ngy, mt thiu nin ng dy hi ti rng, c nn ci ly cha m khng, nu cha m khng tt. Khi ti tr li c, anh ta rt ngc nhin, v bo rng cha m phi c x tt mi ng c con ci knh trng, rng nhiu bc cha m chng xng ng c knh trng. Ln ny th n lt ti l ngi ngc nhin, v ti c dy rng con ci khng c quyn ph phn cha m. Ti gii thch rng tnh thng yu knh trng cha m ca ti da trn lng bit n su xa. Trc ht l m ti cu mang ti chn thng trong bng, ri cn phi chu au n khi sinh ti ra, ri cng sc ca cha v m, mi ngy vt v nui ti ln ln. Theo ti ngh, khng c cha m tt hay xu. Ch l h ch c th lm c n th, d c gng ht sc mnh trong hon cnh ca h. Ngc li iu cng ng i vi con ci. Chng ta thng kt ti ngi khc da trn nhng thc mc ca s hon ho. Mi gia nh u c nhng hon cnh ring, cng nh nhn loi trn th gii c ai ging ai u. Khng c gia nh no l ton ho, cng nh khng c c nhn no l hon ton. Gia nhng thng trm ca cuc sng, ta phi chp nhn nhng thiu st thi. i vi gia nh ti cng th. Ti sng trong k lut rt kht khe ca cha m, c lc ti ngh l ti khng chu ni, v th ght n thm t, nhng sau ny ti nhn ra chnh nhng k lut gip ti tr nn mt ngi hu dng hn. Gia nh, yu t quan trng nht i ti, lc no ti cng phi t trn ht mi th v khng c g lay chuyn c, ng nh lut l x hi ni ti ln ln k vng. Gia nh cho ti sc mnh, bo bc, chu ton mi nhu cu ca ti. Nhng cng nh tt c mi th khc trn i, ta khng th i hi gia nh mnh phi hon ton, ta cn phi bit n cho d gia nh ch gip ta nhng nhu cu ti thiu sinh tn trong mt th gii m ch cn sinh tn cng khng phi l iu d thc hin. V th, hy bt u bng cch chp nhn chnh chng ta, vi nhng g chng ta c, v cng chp nhn nhng ngi thn quanh ta nh th. Nu c nhng

hiu lm, bun phin trong gia nh vi cha m, anh ch em, hy tha th cho h, tha th cho ta, hy t ra hiu bit hn, hy c tm t i vi h. Ri th bc ti, hy chuyn ca qu kh qua mt bn. Cha m cng nh con ci ng mnh tr thnh nn nhn ca nhng chuyn qua, ca nhng qu kh au kh. i vi vn ny, Pht gio khuyn tt c nhng ngi con Pht rng: " y, ngay lc ny", c ngha l, sng ngay trong gi pht hin ti, ngay thc ti ny. Tt c mi th khc, qu kh hay tng lai, ch l nhng mnh chp v ca vng tng. Bc ti trc, v hy t nhc nh mnh v nhng mt mt mnh phi chu vi mt cuc sng thiu tnh thng yu. Tri li, nu chng ta bit yu thng nhau v iu kin, th th gii ny s hnh phc, tuyt vi bit bao! (Trch dch To Love is To Be Free) ---o0o--24. QUAN TM N CON CI Sarah Napthali Sarah Napthali l mt ngi m vi hai con nh. B bit n Pht gio nm 21 tui, khi n Indonesia sng dy ting Anh. B cm thy gio l ca c Pht gip b rt nhiu trong vic nui nng v dy d con ci. Trong quyn Buddhism For Mothers (Pht gio Cho Cc B M), Sarah Napthali chia s nhng tri nghim tm linh ny. Ngoi ti l ngi c tnh hay lo. M Ngoi cng l nhiu th khc na i vi chng ti: l ngun ti chnh, l ngi hy sinh nhiu nht cho gia nh. Sut thi th u ca chng ti, Ngoi lun bn rn chm sc hai ch ti, k chuyn c tch cho chng ti nghe, kin nhn xem chng ti din kch, lng nghe khng mi mt nhng cu chuyn tr con ca chng ti. Khi khng dnh thi gian lo cho chng ti th Ngoi li bn rn dn dp nh ca, khng nh c cht bi no. Ngoi khng giao tip vi ai bn ngoi gia nh, hnh nh Ngoi sng ch phc v chng ti. Mi ln gi in n thm Ngoi khng bao gi ni di na ting. Trong sut lch s ca gia nh Ngoi cha bao gi l ngi gc my trc. Nhng ngi khng thch Ngoi s ni rng, Ngoi l ngi t em lo lng n cho mnh, rng nu khng c lo lng n cht th Ngoi s khng

sng hnh phc. Ngoi bin s lo lng thnh mt ngh thut n ni tt c chng ti u ng rng khng bao gi nn ni cho Ngoi nghe bt c iu g c th khin cho Ngoi m ra tng tng v iu hnh nh hn ch rt ln s tip xc ca chng ti vi Ngoi. Hai ngi con ca Ngoi, m ti v cu, trnh ni cho Ngoi bit khi h i du lch ra nc ngoi, i bnh vin hay khi h phi i mt vi bt c kh khn no. Ngoi rt d thng v ng qu trng, nhng bun thay, v tnh hay lo lng m Ngoi khng c bit n nhiu iu xy ra trong cuc sng ca chng ti. Ngoi khng th l ngi bit lng nghe, khuyn nh hay da vo khi ngi thn ca Ngoi ang gp kh khn. l chuyn thng xy ra trong nhiu gia nh: con ci che giu cc vn ca mnh v khng mun lm cha m lo u. Tuy nhin l nhng bc cha m lm sao chng ta gip c con ci nu chng khng tm s vi chng ta. Lm sao chng ta c th l ch da ca chng khi chng phi i mt vi nhng vn nh b h hip, ma ty, trm cm, hay ngay c ngh t t? gip con ci i mt vi nhng th thch ny, chng ta cn lun c mt. Trong mt chng, cha m phi lun t ra mnh m, khn ngoan v hiu bit. Chng ta phi c can m, ng bao gi t v lo s qu ng i vi s an ton ca chng. M ti l mt ngi c c nhng c tnh . Ch em ti khng bao gi ngi ngng tm s, chia s nhng quan tm ca chng ti vi b, v chng bao gi trong u c tr th ca chng ti c suy ngh rng chng ti c th lm cho b lo lng. Mt trong nhng k c khng th qun ca ti l, nm ti hai mi, ti tri qua mt giai on kh khn, y tuyt vng, chn nn. Mt ln, ti tm s vi m v nhng iu ny ri ra v. Gia ng, cht nh ra mnh b qun nh m, nn ti quay xe tr li. Bc vo nh, ti thy gng mt m m nc mt. Nhng m khng nh khng phi v nhng iu ti ni vi m. Trn ng v, trong ti trn y lng bit n. Ti nhn ra rng m ti lun c gng t ra mnh m trc mt chng ti, nhng c l m ging Ngoi hn chng ti ngh: m cng khng th chu ng ni khi thy con ci mnh kh no. mt mc no , s quan tm, lo lng c th gip chng ta c phng n i ph, la chn trc khi hnh ng. Tuy nhin chng ta thng c khuynh hng lo lng thi qu, du ta bit iu khng ch li g.

---o0o--CHP NHN KH AU Vi nhng tin b khoa hc, chng ta sng trong mt thi i ca nhng gii php tc th, nhng sa cha chng vnh, v nhng phng tin tit kim sc lao ng. Vi s h tr ca hng triu qung co, tt c chng ta b huyn hoc rng con ngi khng cn phi chu ng bt c kh au, s khng thoi mi no, v th chng ta chng i, trnh n tt c nhng g khin ta khng c thoi mi. Ta qun Diu th nht ni rng c kh, rng bn cht ca cuc sng l s khng toi . Ngy nay, du mc sng ca chng ta c cao hn, du nhng li qung co c ha hn iu, cng khng th gip chng ta thot khi nhng kh au v tht vng, v kh l bn cht ca s hin hu. iu khin cho chng ta, nhng ngi sng thi i mi ny au kh hn v ta tin rng ta khng cn phi kh au, rng ta khng th chu ng bt c s bt nh no v phi xa b n bng mi gi. Chng ta i hi cuc i phi khc hn nh n l, ri bm vu vo o tng rng n phi nh th ny, th kia, v cm thy v cng bc xc khi s hoi vng ca chng ta khng thnh. Tuy nhin chng ta lo u, s hi v mt hon cnh no th t m chnh v nhng phn ng ca chng ta i vi hon cnh th nhiu hn. Do , thay v c gng kim ch cc yu t bn ngoi, tt hn l chng ta nn dnh cng sc qun st cc phn ng tm l ca chng ta. c th l mt cch hu hiu hn gim bt kh nng au kh. Khi chng ta khng th tch ri nhng g khin ta lo lng ra khi cuc sng, th thay v lo lng, tt hn ht l thc hnh kin nhn, chp nhn v bung x. Tip tc tranh u chng li nhng g khng th trnh c ch lm tng thm kh au v bt hnh cho chng ta. ---o0o--I PH VI TM LO LNG Ngc li vi nhng g chng ta thng ngh, lo lng khng phi n t bn ngoi, m chnh trong tm ta. Nu chng ta c th phn no kim ch c tm, th ta c th nh hng n cht lng ca cuc sng ca mnh nhiu hn.

Lo u c th l sn phm ca s ch tm khng ng cch chng ta chn nhn ch mt phn nh nht ca thc ti, ri phng i v tr vo , c ngha l ta cho php s suy tng ca mnh, giam cm bn thn mt cch hu hiu. ---o0o--Chng Ta Bm Vu Vo G? Chng ta cn khm ph ra bt c nh kin sai lm no c th khin ta lo lng. Tt c nhng nguyn do khin ta lo lng l v nhng g ta mong i v thc t khng ging nhau. Chng ta ngh rng s vt phi nh th ny m chng th nh th kia. V th ta cn nh gi li nhng g khin ta lo u. C th ta tin rng con ci ta phi lun c hnh phc, tht khng khip nu chng phi kh au. Khi nhn thc c mnh c mt nim tin nh vy, ta phi t qun chiu xem iu c hp l khng v bung b nu n khng hp l. Con ci chng ta cng phi hc hi t nhng iu bt toi v cng phi chu kh au nh chng ta thi. Cc nh tm l hc cho rng nhng tr ngi trong thi th u c th l mt cch chun b tt nht cho tui trng thnh v rng mt thi th u qu hon m c th to nn mt ngi ln vng v. Lun c che ch khi nhng va chm trong cuc i, con ci chng ta khng bao gi c hc tp tr nn khn ngoan, bi mn, hay tinh t hn. c vua, cha ca Thi t Siddhartha, chua xt nhn rng a v, th lc v ca ci ca ng khng th che ch cho thi t Siddhartha khi nhng kh au trong cuc i. Du ng c gng to ra mt thi th u hon ho thi t khng thiu th chi. Nhng thi t vn mun c t do nhn cuc i nh n thc s l. V th, cng ging nh thi t Siddhartha, cng ging nh tt c mi chng sanh khc, con ci chng ta cng phi nm tri kh au. Du chng ta c thng yu chng n u, c c gng gip chng vt qua kh au, ta cng cn phi bo v tm mnh khi nhng bo t ca lng lo lng khng dng, v thiu thc t. Nu c th qun st s lo lng ca mnh, ta s khm ph ra rng nhng iu ta mong i, i hi trong cuc sng, hay ni theo thut ng Pht gio, nhng s bm vu khin ta lo lng, kh au. Chng ta cng i hi, mong i th kh nng lo lng cng tng. C th no chng ta chuyn ha nhng s i hi mt cch c chp sang nhng iu nh nhng hn? Th d thay v Con phi lun l hc sinh xut sc, con ng lm cha m tht vng, ta ni,

Nu con c gng hc gii th tt hn, cha m vn thng con du c th no. R rng, thi th hai s khin cho mi thnh vin trong gia nh u thoi mi. Trong nhiu trng hp nhng i hi chng ta t ra cho con ci th hin khng phi tnh thng m l s c chp. Nu ta nht quyt i hi con ci phi lm cho ta thy t ho hay sng theo khun mu ca ta t ra, th l c chp. D nhin, chng ta c nhng yu cu i vi con ci, hon ton cng ch v ta mun chng c tt hn, nhng cng quyt buc chng phi t ra mnh m hn, vt trn kh nng ca chng th l c chp, l con ng a n lo lng. Con ci chng ta cn c yu thng, chp nhn mt cch v iu kin, ch khng ty thuc vo thnh tch chng t c trng. Trong mi trng hc cnh tranh gay gt nh ngy nay, iu cng kh thc hin, nhng chng ta cn bit chp nhn thc ti nh n l v khen ngi s n lc ht mnh ca con. ---o0o--Thin Qun Liu thuc tt nht i tr lo lng l thin qun, ch t iu cng to iu kin cho tm c ngh ngi. Ging nh khi my tnh c vn , ta thng tt my khi ng li, cng th chng ta mun khi ng li cuc sng mt cch bnh tnh hn vi mt mn hnh tm mi m hn. Khi tm lo lng pht khi, chng ta cn c gng gi tm trong gi pht hin ti, v ta ch c th kim sot hin ti qun nim da trn hi th l cch tt nht thc hnh ch tm vo ngay by gi v ti y. Tm lo lng khin cho th gii ca ta dng nh tr nn nh hp v thin qun l cch to ra khng gian, kt ni ta vi th gii rng ln hn. Chng ta nhn thc c rng cuc sng cn nhiu th hn l vn trc mt ca ta. Chng ta rt d b vng trong ci nhn hn hp ca vn . Chng ta tr nn ch bit suy ngh, o tng v vn ca chng ta m qun nhn vn mt cch rt ro tm cch i ph vi n. Hn na, chng ta cn lm cho vn thm phc tp bng cch b thm vo qu nhiu nhng xc cm khng cn thit n ni ta khng th nhn ht cc d kin. Thin qun gip to ra khng gian chng ta c th nhn vn mt cch su xa bng mt tm bnh lng v nh tnh. Mt phn ca ci nhn su sc ny l tra vn tt c cc nim tin v suy ngh ca chng ta v vn hn l chp nhn chng mt cch d di.

---o0o--Hy Mm Ci Hy mm ci cng nhiu cng tt, nht l khi ta cm thy lo u. Mt s thin sinh thc tp mm ci nh c Pht khi h thin qun. S khc li nhc nh bn thn lun gi n ci trn mi. Hy th t mm ci vi mnh, ngay by gi, bn s thy n nh hng n thn, tm mnh nh th no. C gng mm ci nhiu hn khi giao tip vi ngi, bn s thy d chu hn nhiu. ---o0o--LNG NGHE CON CI Lng nghe c th cng l mt hnh thc ca thin, v n i hi s ch tm, kim ch v mt mc im lng no . S dng phng cch ch tm m khng ph phn m chng ta vn thc tp trong cc kha tu thin, ta s gi khng nhng suy ngh, kin ca mnh xen vo trong lc lng nghe, hon ton ch tm vo ci thc ti ca ngi ni. Khi con ci chng ta biu l nhng tnh cm nh l bun b, hay tc gin, l chng to c hi ta c th tr thnh mt ngi m chng tin cy, mt c hi ta dy cho con ci bit rng cc xc cm l bnh thng v c nhng cch i ph vi cc tnh cm tiu cc ny mt cch khn ngoan. Sau ny khi con ci n tui v thnh nin, chng phi i mt vi nhng th thch nng n hn, lc chng ta s d dng tr thnh nhng ngi ng minh ng tin cy ca chng. Mt Pht t ni rng vic chm ch lng nghe hai con ca b l cch tu tp tt nht cho b. Tm c thi gian lng nghe con ci vi chnh nim, cng l mt vn . Ngoi ra c th lng nghe mt cch hu hiu, ta cn to ra mt mi trng yn tnh thch hp, cng nh s ci m v kin nhn. Du cng vic ny c v i hi nhiu n lc t cha m, nhng n s em li nhng kt qu lu di. Khi cha m to iu kin cho con ci c biu l nhng cm xc tm l y , chng s c th pht trin bnh thng m khng phi nn cm xc, l iu c th khin chng tr thnh khp kn, lnh lng. ---o0o--Lng nghe m khng ph phn

i khi c nhng vic i vi con ci chng ta l vn , nhng i vi ngi ln chng ta, l rt bun ci. Nhng cho d l mt con ma trong t, mt a tr hng xm hay bt nt, hoc mt cy vit b nh cp, cng l vn rt quan trng i vi a tr. Chng ta phi tm dng ci nhn ngi ln ca mnh v xem xt vn t ci nhn ca a tr, i vo th gii ca chng, hiu mc nghim trng ca vn . Khi ta ni, ng tr con nh th, hay ng nhy cm nh tr con, l ta coi thng s quan tm ca chng, a tr cm thy nh l thc ti ca n khng quan trng hay khng r rng. ---o0o--Hy chng ni Khi con bn bc tc, hy dnh cho chng c hi trt bu tm s. Hy ni t v khuyn khch chng bng nhng cu Ni tip i, h hay l c th gi im lng. Rt kh trnh c thi quen mun nhy ngay vo vn vi mt gii php hay ngt ngang cu chuyn ca con bn, a tr cn c cm gic c lng nghe. Hy khoan a kin hay kinh nghim ca bn thn bn vo Con ni lm ba/ m nh li lc v gi s ch tm vo vn ca a tr: nhiu a tr khng mun tm s vi cha m, v chng khng c lng nghe. Hy con bn cm thy c cm thng Thay v tra vn con ci vi qu nhiu cu hi, hy lp li nhng g chng ni tm tt ca chng m khng thm li ph phn. Th d: Con: Cy vt ca con m my a bn khng cho con chi. Cha/M: Vy l ti phin (lt) con m bn con khng cho con vo chi. a tr s cm thy c thng cm v mun tip tc cu chuyn hn l tr li cc cu hi. Hy con bn t gii quyt vn Hy con bn quyt nh s gii quyt vn ca chng nh th no, du chng ta khuyn chng phi lm g c v d dng hn. Tuy chng ta c mt hng dn chng v a ra nhng li khuyn, hy cho chng c nhiu kim sot trong qu trnh gii quyt vn , theo kh nng ca chng. iu ny s khin con bn tr nn t tin, s bit gii quyt vn tt hn khi khng c bn bn cnh. Hy hi con bn:

- Con ngh con phi lm g? - Con s lm g nu cch gii quyt khng thnh cng? - Con th gii quyt nh th no ri? Hy kim tra li s la chn ca con bn, da trn cc gi tr o c ca gia nh bn: Cch gii quyt c cng bng khng? C tn trng s tht khng? C quan tm n ngi khc khng? C lm cho ai b tn thng khng? Tuy nhin, hy nh rng, vn ch c gii quyt sau khi bn chm ch lng nghe con bn v phn tch su sc cc cm xc ca chng. Khi c ai mun gii quyt vn cho chng ta trc khi ta c c hi gii thch cn k l mt iu rt kh chu. Hy thc hnh chnh nim. Hy qun st cm xc, phn ng ca bn thn bn v t hi, Ti cn phi lm g trong hon cnh ny? Ti c nn by t kin hay gi im lng? Chng ta cn phi thn trng, rt ro trong s suy ngh ca mnh, v sn lng hc hi t nhng sai lm ca mnh. Sau , bn nn qun tng li nhng g xy ra gia bn v con bn trong qu trnh gii quyt vn . Ti c to p lc cho con khng? Ti c dnh c hi cho con by t quan im ca n khng? Ti c t a ra cch gii quyt theo mnh khng? ---o0o--AU KH L NG THY TT Con ng tm linh c v kh d dng khi cuc sng ca chng ta din tin tt p. Nhng khi chng ta t phin no, c nhiu nim vui trong cuc sng, th ta cm thy thoi mi v cng phu tu tp ca ta c th tin trin mt cch d dng. Ch nhng khi ta kh au, i mt vi nhng iu bt nh , th chng ta mi bit mnh thc s tin b n u trn con ng tm linh. Chnh nhng lc kh khn, mi l c hi tt nht ta t xt v mnh v pht trin tri gic. V khng c th thch no tt hn l khi phi chng kin s kh au ca con ci. Vi nhng i hi, bn phn trong i sng ti gia, chng ta thng than th khng c th gi tu tp mt cch nghim tc. Tuy nhin, ng qun rng chnh cuc sng ti gia, nu chng ta bit tn dng n, l mi trng tt nht tu tp.

(Lc dch theo Worrying About Our Children/ Buddhism For Mothers, NXB Griffin Press, Australia 2003) ---o0o--25. LM M V HNH THIN Jacqueline Mandell Jacqueline Mandell, dy thin v hng dn v kh nng lnh o Portland, Oregon. i khi ngi ta hi ti, Gi ch lm m, ch cn hnh thin na khng? Cu hi ph nhn vic lm m cng l mt cch hnh thin. Chng ta thng ngh rng vic hnh thin ch c th xy ra trong cc thin ng, cc trung tm thin, rng chng ta ch c th tnh thc khi ngi trn gi thin, mt ni yn tnh no . Thin khng ch l s thc tp theo bi bn. Th thch cam go khng ch l khi ta ta thin, m l lm th no mang tm chnh nim vo cuc sng hng ngy ca chng ta. Tm hon ton tnh thc khng c nim phn bit, khng c nim v ng. N khng lin h g n ci nhn nh nguyn; ch c giy pht khng phn tm, giy pht hin ti trc mt. Ti khng h d tnh s c hai con nh. Ti ch nh c mt a, lo cho n v tip tc tu tp. Nhng cui cng ti sinh i. Hai nm u tin rt cc kh, ging nh l cch tu kh hnh ca dng thin Rinzai. Tht vy, phi cho a ny b mm, ri sang a kia, lm ti thm bn rn. Nhiu sng, ti cn khng c th gi ra mt hay i v sinh. Ting cc con ti khc l nhng hi chung v thay t cho chng l cu tr li ca ti i vi mt cng n. Chng ti v ti thay mi hai ngn tm t, ging nh nhng ht chui mala. Tun l u sau khi chng ti mang cc con v nh, mt ngi bn li xe n thm v ni, Ti n phc v bn y. C li ng mt tun nu n, dn dp v chm sc hai a b khi ti c vic ra ngoi. Vic ny c gi l chm sc b m v ti rt mun gii thiu n vo danh sch cc dch v x hi. Pht gio lm rt nhiu iu tuyt vi: cho ha bnh, cho bnh nhn AIDS, cho mi trng, nhng Pht gio c quan tm n cc

b m khng, c dch v chm sc cc b m, chm sc tr cho cc b m khng? Nu c, th Pht gio cng phc v chng sanh nhiu hn na. Trong khi Pht gio cao i sng xut gia, tu tp cc tu vin, th vic ti chn la tr thnh m cng i hi nhiu suy t. i vi ti, c lm m l mt iu tuyt vi, gia cha m v con ci c mt mi lin h thm thit. Khi cc con ti c sinh ra, ti bit rng chng l nhng a tr c tm linh, thng minh, kho mnh. Ti ch cn dy thm cho chng tnh thng v s chn tht. l mc ch v cng quan trng ca cc bc cha m. Khi phi nh nui con, ti cng rt bc xc, cm thy nh mnh v dng. Ti ngh, Mnh ang lm g y? X hi u c quan tm g n cc b m? C ai tr lng hay khen thng g cc b m u? Tuy nhin ti hc hi c rt nhiu t cc con ti. Ti cm thy hnh din v iu . Khi ta vun trng tnh thng yu cho tr, th vic cho v nhn l ci m chng ta lun phi thc hnh. Mt s bn b v ti quyt nh thnh lp mt nhm tu thin dnh cho cc b m, h c th hnh thin vi c con ci. Chng ti cng gp g c i ba ln, v mi ln gp th u khc nhau. Lc u chng ti quyt nh hnh thin mt phng, cc con mt phng khc, nhng my a tr khc la khng chu ni. V th chng ti quyt nh sa i, nhng nu ch c hai b m th hi kh. Ti phi mt b t chi mt mnh, cn ti th hnh thin vi a cn li trn i mnh. Ti ngh l khng kt qu my. Nhng mt ngy kia, ti thy con gi mnh xp tt c cc con th bng thnh hng v bo rng tt c ang hnh thin. Ti cng dy cc con khng lm hi cc sinh vt khc, khng sn hn, khng o tng. Ti dy chng tnh thng yu ngay c trc khi chng bit ni. Chng ti sng trong mt vng c nhiu cn trng nh nhn, b cp, rt v i khi c c rn. Khi thy chng, chng ti thng bt b vo mt ci ly, ri mang th ra bn ngoi. Ngay c mt con ong hay mt con rui bay vo nh, chng ti cng gip chng tm ng ra. Khi no thy mt con cn trng no , cc con ti cng gi m mang ly ra em cn trng i ni khc. Chng thc s hc c lng thng yu cn trng v bit phn bit cc loi khc nhau. l mt cch dy con ci tnh thng yu chng sanh, khng lm hi n sinh vt no d nh nhoi nh cn trng.

Ti cng dy chng khng c lng tham m. Khi n cc tim chi, chng c th cm chi, ri li m khng i cha m phi mua. Khi ni n i mua sm, i vi cc con ti ch c ngha l i mua thc phm cn thit. Ti dy chng cch quyt nh nhng khng bm vu vo s vt, v c nhng quyt nh khn ngoan m khng s hi. Trc khi tr thnh m, ti dy thin mt thi gian. Ti nh rng s ph ca ti, b Dipa Ma, ch sng trong mt cn phng Calcutta m cng c th dy thin nh. V th mt ngy kia, ti ngh, ng vy, ti cng c th dy nh. Chng ti mang my a con ra ngoi, v ti bin phng khch thnh mt ni c th hnh thin. Nh th, ti khng phi tch bit cng vic v con ci nh. i khi ngi ta hi ti lm th no cn bng gia tnh thng yu con ci m khng bm vu vo chng. Tht s, cng phu tu tp ca ti by lu nay l pht trin tm khng bm vu, v s ra i ca cc con cng l mt qu trnh rn luyn cho ti tm bung x. Ngay trc khi cc con c hai tui, ti bt u nh ngi gi chng ti c th i dy hai lp thin mi tun. May mn l ti tm c mt v bo mu rt c trch nhim, n cn, thng yu, chm sc cc con ti ht lng. Cc con ti c c kinh nghim sng mt khung cnh gia nh khc, ging nh tr em cc quc gia khc thng c ng b, d cu, c ch, chm sc ngay t nh. Mi thng, ti u cc con ti nh mt mnh vi b bo mu. Va ri, ln u tin ti i d mt kha thin di bn ngy. Qu trnh ny l mt kinh nghim rt tt cho c cc con ti v ti. Lc u ti cng do d khi phi cc con nh, nhng cc bn ti khuyn khch ti tr li cng vic dy thin, sau khi ti l m. Cng rt tt khi cc con ti c c mt ngun yu thng khc, v thi im ti ang cai sa cho chng. Ti nhn thy rng con ci cng c nghip ring ca chng; chng ta khng th lun dt chng theo bn cnh mnh v lun to ra nhng mi trng l tng cho chng. Nghip lc c s vn hnh ring ca n v s a y ta n mt s quyt nh ty theo duyn nghip. i khi ti dn cc con n nhng ni ti dy v chng c ngy . Chng nhn ra c hnh tng c Pht v thng xin n chui, to, l v nhng th cng trn bn Pht. Chng cng c nhng s hiu bit v lin h ring. Bt c khi no thy hnh Pht, chng u chp tay li vi cho. Ngay c khi ti dy hay hng dn cc kho thin di ngy cc trung tm thin, chng vn c th gi ti khi chng cn. Nhng ti bt u t hi liu lm th c tt khng, chng c tr thnh ph thuc vo ti khng. Nu a tr cm thy lng t tin v t trng, th c hai pha (cha m v con ci) c

th bt u bung x. Trong mi thng u tin, cc con ng chung vi ti. Ti c mt khi chng cn, nhu cu ca chng lun c tha p, nhng cc con ti cng hiu khi ti phi i xa. Chng khng khc khi a tin ti ra sn bay. D nhin mi cha m c mt cch dy d khc nhau. C ngi c phng tin nh chm sc con, nhng cng c ngi khng lm c nh th. Ti nhn thy rng bn phn lm cha m l to cho con c lng t trng v tp cho chng t lp khng phi sut i lo lng cho con. C mt cu ni rt hay, Con ci khng th ri xa gia nh, tr khi chng c ln ln t trong gia nh. T khi tr thnh m, ti nhn li gn nh tt c qu trnh tu tp ca mnh. S khc bit by gi l ti nhn mnh vo s tnh thc mt cch th gin th gin nhng thc rt r rng. Qu trnh tu tp ca ti l tnh thc v chnh nim, da trn an ch nh. nh c th lm cho ti thy rt tuyt vi, nhng n cng v thng. Ngi bm vu vo cm gic diu k ny s tht vng khi h khng th mang n vo trong i sng hng ngy. Hin ti ti khuyn cc thin sinh ca mnh th gin trong tng pht giy, hn l c gng qu sc, iu khin cho vic tu tp tr nn d dng hn. Sau mi kha tu tp, h khng cn phn ng nh th mi va c gii thot khi t ngc. Pht php cn phi uyn chuyn v khng loi tr mt ai. Nu Pht php ch dnh cho ngi tu, cho nhng ngi c thn, hay c gia nh nhng khng vng bn, c kh nng gi con nh tr hay con ci ln, th tht nguy hi. Tn gio ch c hnh thc. Du c bao ngi n gic ng trc chng ta, du c bao v c nhc n trong cc kinh in, bao nhiu v c knh trng, nhng tr khi gio l c th p dng vo trong x hi, nu khng n cng tr thnh v ch. (Trch dch t Mothering & Meditation, Buddhism Through American Womens Eyes, NXB Snow Lion, 1995) ---o0o--26. VT QUA TR NGI Linda Ruth Cutts

Linda R. Cutts l ging s v Thin, hng dn vic tu Thin Green Gulch Farm, California. B tu theo dng Thin ca Thin S Shynryu Suzuki. Khi ti bt u tu tp, khong hai mi tm nm v trc, ti ang trong trng thi trm ut, au n, tng nh khng c g cu c ti. C lc ti ng trc cnh cng m vng, chm tr cng phu ca Ghiberti (ND: Ghiberti Lorenzo, nh iu khc ni ting ca ), Florence, c gi l The Gates Of Haven (Cng Thin ng). Trong cc lp hc v M thut, ti c nghe nhiu v chng, m c c nhn thy tn mt. Vy m gi chng ang trc mt ti, nhng hon ton khng gy c cm xc g trong ti. Ti nh t trch mnh: "Ngc qu, y l mt tc phm ngh thut v i. Hy quan st! Hy ngm nhn!" Nhng khng ch c ci u ca ti ng bng m c con ngi ti dng nh cng t di. c lc trong cuc sng, ti phi sng nh mt tng bng t cu ly mnh. Ti quyt nh khin cc cm gic ti ng lnh trc nhng ni au kh ca mnh. Ti sp tinh thn l do phn ng ca gia nh khi bit ti mang thai vo nm u tin bc chn vo i hc. l nm 1966, v l mt tn thm kch cho c ti v gia nh ti. Ti t vn tt mi cm gic, khng cn ai c th lm cho ti au n thm. Ti khng khc na trc mt nhng ngi thn ca ti. Chnh s chuyn i trong c th ti - mt cch b mt v nhc nh - lm ti au n. Khng cn ci c vy, chic qun trt tuyt ca ti pht rch khi ti khom ngi. V s nn i. Khng cn g l tt p na. Th gii khng cn l ch dung thn an ton, mt mi nh cho ti na. V thn th xinh p ca ti cng bin mt. Ci thn th tng c ngi thn ca ti thng yu, v v, gi li l mc tiu ca s ch bai, ght b. M dn ti i mua mc bu tn New York, tht xa cc ca hng quen thuc thnh ph ti , ln trnh mt gp g tnh c no vi nhng ngi quen bit. Ri ti c gi i n mt ni rt xa, qua bao min t nc, n t tc vi mt cp v chng chu cha chp nhng c gi Do Thi cha hoang. M ti ra v sau khi nhn lt qua ngi nh ni ti s trong su thng. Vy l ti ch c mt mnh ni xa l ny. M khng k g vi ti v kinh nghim sinh n ca b.

Mc bao kh khn, mi thng qua, ti cng cm thy gn b su m hn vi a con trong bng mnh. Khi n bt u my m, ti cm thy hnh phc bng ln nh mt ngn la trong ci lnh ca kh au. Ti t chun b bng cch c sch. C mt th vin nh gn nh, v mi tun vi chuyn ti li n mn hng ng sch v sinh sn. Nm ngy sau khi sinh, ngi ta mang con ti i cho. Ngay bui ti ti tr v gia nh, khng ai nhc n chuyn y na. Ti tr v nh sau khi sinh con v b tc i quyn lm m, nhng cu u tin cha m ti ni l: "Con nh chn mn g trong kha ti?" Ti tr li hc ng, nhng cm thy mnh gi dn so vi cc bn gi quanh ti. C th ti i thay; ti c nhng vt rn nt. tui mi ln , ln u ti bit v tnh cch v thng ca thn. Trong tnh trng , ti c bit v thin. Ti s khng bao gi qun n nhng ngi thy dy cho ti bit Php. S tu tp i vi ti nh mt s tnh thc. Chnh nim l tnh thc. Nh mt ngi ng qun, ti c lay dy, c ch ng tnh li. Nhng iu rt n gin nh: gi thng sng lng, m hi th, ngi nh nhng... Bng nhng iu thc tp nh nht nh th, ti bt u tnh thc. Ln u tin bc chn n trung tm Thin, ti rt lo u. Sau ba n, ti c giao nhim v ct dp mui m. Ngi ta bo: "N, lm ci ny i. Em s thch ". C my ci t ng mui m vi nhng ci mung nh xu xiu, mt bn chi cng c bit nh v mt h to ng mui m. Bn phn ca ti l dng nhng ci mung nh xc mui m trong t b tr vo h ln, dng bn chi qut trong lng t cho sch, ri xp t chng ln nhau, tng ci mt. Tht hnh phc c lm cng vic nh mn . Khng c g i hi phi suy ngh, ch cn xc tng mung, qut, qut, ri xung. Ti c cm tng nh mnh ang lm nhng cng vic ny vi tt c s cn trng, nh th ang chm sc tng hnh ng ca ti, v nh th cng c ngha l ti ang chm sc chnh ti. i vi ti c lm cng vic nh mn vi tt c lng chn thnh l mt liu php gip ti tr v vi cuc sng. bao nhiu nm nay, ti ch hnh ng c khen thng, c chp nhn, thu nh mnh li trnh b : tng l th gii ca ti. l ngy 2 thng 1, nm 1971. Ti s khng bao gi qun ngy . Ti c yu cu lm mt vic vn ton, khng c iu kin, ti coi l mt hnh ng t bi. Ngi bo ti lm

vic hn nhn thy ni au ca ti v ni: "y - em s yu thch vic ny". Thc tp chnh nim gip ta b c tm phn on, ph bnh. Chnh nim gip ta ch tm vo i tng, lun vi n, trong khi th gii chung quanh ta, vn vt vn xoay vn. Ta c th tr hin ti, m vn thc c s chuyn i, v thng ca vn vt. thi im trong cuc i, ti rt may mn c hc thin, ta thin, thc tp chnh nim, ch tm n hi th, ng ngi trong s tnh thc. Vi thi gian, nhng nm thng ng lnh dng nh bc hi, s t di trong tm hn ti bin mt. Sc sng nh nhng si dy leo xuyn mnh qua bc tng tr ngi cho n khi n r ra tng chm l xanh. Nhng qu trnh tr v vi thn khng phi l bng phng. Nhng nm sng Thin vin Tassajara trn ni, ti khng th ngi yn khi ta thin. Trong thin ng, ti nhch bn ny, bn kia b on khng ngng, n ni ti phi bm cht ly b on, nh th ang ngi trn chic chiu thn l lng, trong khi mi ngi chung quanh u ngi yn tnh. May m ting chung nh ln, ti ng dy sa li ta c, i ra ngoi, lm cng vic ca mnh th mi vic dng nh bnh thng tr li. Nhng c h bc vo thin ng, ti nh mt m n b ln cn in. Khng kim ch c ti ng ngi ny, ngi kia, ln qua ln ranh. Ri ding, ci ly i ra, v tr li bnh thng. Ti sao vy? Cu hi l cng n ca ti trong sut mi nm. Trong mi nm, ti ngi vi nhng c ng khng cng ch c. Lc u chng phng tng t tc, nhng dn dn cc c ng thu hp li, bt li dn cho n ngy ti c th ngi yn. By gi ti hiu mi nm l thi gian c th ng cng ca ti cn c v ra. Nhng c ng khng kim ch l biu hin ca nhng kh th ti bng bt, chn kn trong lng. Nhng ni au ni thn tm i hi ti phi ch tm n chng, v quy ph ti cho n lc ti phi nhn din chng. Dn dn ti tm n chng, chp nhn s c mt ca chng trong ti; cc kh th i xuyn qua ti, ph v bc tng ng cng. Hu truyn: Vi nm trc y ti nhn c mt c in thoi t mt cn s x hi Philadelphia. Ti bng hong - iu ny ch c th l.... nhiu nm qua, ti c cng tm a con trai tht lc ca ti, v li a ch, in thoi khi cn ngi ta s lin lc vi ti. Ngi cn s x hi, sau khi chc chn ti l ngi b mun tm, ni: "Con trai ca b hin c mt

trong vn phng ti, n trng thnh!" Ri b chuyn in thoi li cho con ti. "C tht l con khng? Con tn l g?", ti hi. Hai chng ti ni chuyn gn ting ng h, v ri hn ngy gp mt. Tht vui mng v sung sng khi bit rng con ti sng st v c nui dng nn ngi. Con ti cn sng! Vt thng ti vn mang trong lng lnh ming. Mt ln na, ti thc s c sng! (Lc dch theo Breaking Through The Concrete) ---o0o--27. BN PHN CA CHA M Bhikkhu Basnagoda Rahula T Kheo Basnagoda Rahula, sinh qun ti Tch Lan. Thu nh xut gia ti Cha Hong Gia Attanagalla, Tch Lan. Sau khi th i gii v ra trng vi bng C nhn v Trit hc Pht gio, ngi di c sang M nm 1990. T kheo Rahula ra trng vi bng Thc s Vn Chng ti i hc Houston-Clear Lake v bng Tin s Anh Vn ti i hc Cng Ngh Texax Lubbock, bang Texas. Hin nay Ngi l ch tch Trung Tm Thin Vipassana Willis, Texas, ng thi dy ting Anh ti i hc HoustonDowntown. ng Sinh Thnh, l cch ta gi m cha. Ngi du dt ban u, bc ng tn knh, cng l nhng t ng c dng ch cho cha m. Nhng danh t ny u ng khi ni v cha m, v h sinh chng ta ra i, gip chng ta bit bao nhiu iu, chm sc, nui dng, v du dt ta i trn con ng o c. Tng Chi B Kinh III: Devaduta Vagga: Sabrahmaka Sutta Ngi ta thng hi c Pht v bn phn lm cha m. Bc lm cha m mun bit cc phng cch hu hiu nht nui dy con ci, bn phn lm cha m v cch gn gi, duy tr mi lin h tt p vi con ci. Mt s ngi tha vi c Pht: Bch Th tn, chng con, nhng c s ti gia vi i

sng gia nh, knh xin Th Tn ch cho chng con phi lm sao c ch li nht? Ngi khc th than phin v nhng hnh ng ng nghch, thiu l ca con ci. H xin c Pht gip h cch dy d con ci h, ti lp li s lin h tt p gia cha m v con ci nh trc kia. Lng nghe nhng li khn thit, cng nh than trch ca h mt chm ch, c Pht sau cho h nhng li hng dn gip h tr thnh nhng bc cha m ng tn knh, nhng bc cha m thnh cng trong vic gio dc con ci. ---o0o--Yu Thng, Chm Sc Con Ci Theo c Pht, yu thng, chm sc con ci l iu kin tin quyt hon thnh trch nhim lm cha m. Tuy nhin, ch nui dng, che ch con ci thi, cha bin ngi cha hay m thnh bc cha m gng mu cho con noi theo. ch l nhng bc cn thit tin trn con ng chn chnh - mt s thc hnh nht thit phi c ca nhng con ngi t trng, ng tn knh. c Pht dy rng ngi c s bit s dng tt ca ci ca mnh l phi bao gm vic dnh tin to dng hnh phc v s sung tc cho con ci ca h. Cha m no khng lm iu ny c coi l ngi c c (asappurisa) . Nhng li dy ny cho ta thy rng vic nui dng v chm sc con ci l bn phn ti thiu ca cc bc lm cha m, khng phi l l do chnh ng h t coi mnh l nhng bc cha m hon ton, gng mu. Trong li khuyn ca c Pht i vi Sigala, Ngi dy rng trong khi bn phn lm cha m c ngha l phi p ng nhu cu c chm sc, nui dng ca con ci, th lm tt hn vai tr , cha m phi quan tm n nhiu iu hn na. Trong kinh Mangala, Ngi cho rng vic chm sc con ci (putta sangaha) l mt n sng trong i sng c s , nh du cho s pht trin tng lai ca c cha m v con ci. D nhin, ta phi hiu l s chm sc ny, vt ln trn s chm sc, quan tm v vt cht. i vi c Pht, nui dng mt a tr c ngha l gip cho a tr tr nn mt chng sinh ton vn. Cha m phi coi l mc ch gip con ci h c c s tin b ni tm, c tri kin, c kh nng v thnh cng trong i. N lc hon thnh c nhng iu ny l thc hin c bn phn lm cha m mt cch vin mn nht. ---o0o---

Nm Bn phn Ca Cha M o su thm v s lin h gia cha m v con ci, c Pht cho rng cha m c nm ngha v . Hon thnh c cc nhim v ny khng ch gip cha m thit lp c mi lin h bn vng vi con ci, m cn khin cho h cm thy rt t ho v bn thn. 1. Gip con ci kim ch, trnh xa nhng hnh ng bt thin Cha m l nhng v thy u i ca con ci. c Pht dng thut ng papa nivarenti ni n bn phn ca cha m l phi can ngn con ci khi nhng hnh ng bt thin. Papa c ngha l bt c hnh ng bt thin no c th hin qua li ni, hnh ng v ngh. Nivarenti mun ni n n lc trnh xa hnh ng bt thin ny. Gip con ci trnh xa nhng hnh ng xu c l mt phn trong vic gio dc con ci ca cha m. Cha m c nhng bin php no ngn cn nhng hon cnh c th li ko con ci h vo nhng hnh ng bt thin? c Pht khng tin rng mt phng php mnh, nh trng pht, nh p s gip cho cc bc cha m t c mc ch ny. c Pht tng ni, Tt c mi ngi u b s trng pht e da, m nh, v Ngi bc b bt c hnh thc trng pht no . Khng th tm thy trong b tng kinh Pitaka, bt c iu g chng t rng s trng pht l mt phng cch hu hiu rn luyn nhn cch cho tr. Tri vi s suy ngh rng khng nh th con h, c Pht t bi ngh nhng phng cch tt hn gip rn luyn nhn cch cho tr nhng phng cch ny s c ni n sau y. c Pht khng bao gi khuyn khch vic s dng nhng li chi mng nh l mt phng cch hu hiu gip con tr loi b nhng hnh vi bt thin. c Pht dy rng mt phn ng gin d chc chn a ti kt qu ca vic s dng nhng li ni nng n, xc phm. Trong mt on kinh, c Pht ni nhng li cc cn, th l, ch c th a n s bc tc, kh au cho ngi ni. Da trn quan im ny, ta thy rng vic chi mng, tha m cng ging nh vic trng pht con ci bng cch nh p, s khng gip ch g cho cha m trong vic khuyn bo con ci h trnh xa nhng hnh ng bt thin. Khuyn nh l mt phng cch hu hiu gip con ci khng i theo nhng cch sng tai hi. Nhng trc ht, chnh cha m phi l nhng ngi gng mu: Trc khi gio hun ai, phi t xt li mnh. C th ngi ni mi khng phm sai lm. Mun cho con ci nghe li mnh, trc

ht cha m phi thc hnh nhng li dy ca chnh mnh. Khi chnh cha m cng kim ch khng lm nhng hnh ng xu c, th h s d dng thuyt phc con ci mnh trnh xa khi nhng iu tng t. Gip tr trnh xa nhng ngi bn khng c o c hay xu c, theo c Pht, l mt phng cch khc gip con ci trnh thi quen c nhng hnh ng bt thin. Nhng li khuyn ca c Pht i vi Sigala -mt a tr va mt cha, v ang trong mt trng thi tm bi ri, phi i mt vi bao tr ngi pha trc -cho ta thy rng Ngi s khuyn cc bc cha m phi dn dt con ci h nh th. c Pht khuyn Sigala, quan trng nht l khng nn giao lu thn thit vi nhng k khng c o c, v nhng mi lin h s lm hng tng lai ca ngi trai tr. Khuyn con trnh xa ngi xu c, s gip con khng coi thng nhng hnh vi xu c. Tm li, theo c Pht, c nhng phng cch gip con ci khng tr thnh xu c, v o c, l mt bn phn tin quyt ca cc bc lm cha m. Thay v giao bn phn cho cc thy c gio, hay cc nh tn gio, chnh cha m cng phi cho con ci thy s quan tm ca h v c bn phn gip con ci h khng hc theo nhng thi quen xu ca c nhn hay x hi. ---o0o--2. Dy Con Hnh ng Thin Bn cnh vic c nhng phng php gip con ci trnh xa cc hnh ng bt thin, bn phn ca cha m cn bao gm c vic dn dt con ci hng n nhng hnh ng thin. c Pht dng thut ng Pali, kalyane nivesenti, ni v iu . Kalyane c ngha l nhng hnh ng tt p, d thng v o c. Nivesenti c ngha l thit lp, hay l nguyn nhn ca. Hnh vi thin ch nhng li ni, hnh ng v ngh xut pht t lng t bi, bc i v tr tu. Do cc yu t ca hnh vi o c l s thc hnh b th (dana), gn gi gii lut (sila), v pht trin tm tr (bhavana). c Pht khuyn khch cha m m trng nhng t tng v hnh ng ny cho con ci h. Vi s tn tm dy bo ca cha m, con ci s c th c c nhng c tnh ny.

Hn na, cha m phi tun gi chnh mng, ngha l kim sng mt cch chnh ng cho con ci h c th chn la mt con ng tng t. K tip, h phi quan tm n ai l nhng ngi bn thn thit ca con h. c Pht lun nhn mnh rng vic giao tip vi thin tri thc (pandita), s b sung thm cho c tnh ca ta; do cha m cn phi thuyt phc con ci h kt bn vi nhng ngi bn nh th. Ln na, c Pht nhn mnh n vic dng i ng, nh l mt phng cch hu hiu nhng ngi c trch nhim gieo trng cc hnh vi thin cho ngi khc. Cc bc cha m mun gio hun, hng dn con n ci thin, cng phi lm nh th. Tuy nhin, c Pht cng thy rng khng phi lc no chng ta cng c th em li hnh phc tc th cho ngi m ta ang c gng du dt h hng n cc hnh ng thin. Nht l cc bc cha m, h s cm thy kh lm va lng con ci vi nhng li khuyn nh, dy d chn chnh. Con ci th thch lm bt c iu g em li cho chng nhng s tha mn tc th hn l nhng ch li di lu. Chng c th cm thy rt bc bi khi nghe nhng li cha m khuyn dy, khng ging vi nhng iu chng mun lm. Vo nhng trng hp nh th, c Pht khuyn cha m phi cng rn bo v nhng gi tr ca li mnh dy, ch khng nn chiu con. Khi cha m bit rng mnh ang s dng nhng phng cch chnh ng v s pht trin nhn cch ca con ci, h phi cng quyt i n cng ch khng th chn bc. Thi t Abhaya, ngi ang bng con trong tay, hi c Pht rng ng c nn dng nhng li l cng rn rn luyn cch c x ca ai khng. tr li, c Pht ni rng Ngi s ch dng nhng li du dng, vo thi im thch hp. Tuy nhin c Pht cng ni rng khi Ngi bit mt phng php g l ng, th Ngi chng bao gi do d khi phi thc hin n. c Pht tip, Gi d nu c vt g dnh mc trong c a b, th ngi s lm g? Thi t Abhaya tr li rng, ng s ly n ra. Nh th s lm cho a b chy mu v au n th sao?, c Pht hi. Thi t Abhaya tha rng ng s khng quan tm, v iu cn gii quyt ngay trc mt l phi cu sng a tr. Theo c Pht, c nhng bin php, hnh ng m cc bc cha m phi chn la, nu mun dn dt con ci h i theo con ng chn chnh, mc du nhng hnh ng trc mt c th khng lm con ci h vui lng. Theo gi d trn, ta thy rng, trong n lc hng dn con ci n nhng hnh ng thin, cha m c th phi s dng nhng

li ni nghim khc, ch khng phi th l, cc cn, v phi c nhng bin php cng rn, mc du con ci h khng vui lng nghe theo. Chnh cuc i ca c Pht cho chng ta mt trong nhng th d hon ho nht v vic ngi cha phi lm th no vun trng tnh thin trong tm hn mt a tr. Rahula, con trai c Pht, mi ch by tui khi c Pht ha vi con rng s cho con mt mn qu tt p nht ca mt ngi cha. c Pht cho php Rahula c gia nhp tng on, v ht lng dy d gip Rahula pht trin nhn cch ton vn. Trong kinh tng (Pitaka) c nhiu on cho ta thy c Pht rt quan tm n vic Rahula c c nhng c tnh thin v s pht trin nhn cch hay khng. Thay v ra lnh, c Pht thng khu gi tr phn on ca con. Rahula, mc ch ca ci gng l lm g? c Pht c ln hi a con trai nh ca mnh nh th. D, nhn thy s phn chiu ca mnh, Rahula tr li. Cng th Rahula, tm ca ta l phn chiu hnh ng ca chng ta, c Pht tip li. Con cn phi nh gi hnh ng ca mnh da trn nhng hu qu ca chng. Bt c iu g mang n hu qu xu cho bn thn v cho ngi khc, th con nn trnh lm nhng iu . Nu chng em n nhng kt qu tt, th con c th thc hin chng . y l mt th d v nhng phng cch hu hiu m bc cha m c th p dng vun trng phm hnh trong tm a tr. S dy d, du dt ca c Pht qu ton ho n ni Rahula c danh hiu l ngi lun sn sng hc hi, tu sa. Bng li ni v hnh ng, c Pht gi gm thng ip rng cha m cn hng dn con ci n nhng iu thin m. Bn phn ca cha m l khuyn khch con ci h ni, lm v suy ngh nhng iu thin. S dy d, du dt ny phi l mc ch chnh ca cha m, khng phi l mt vn ph thuc. ---o0o--3. Gio Dc Hng Nghip Cho Con Ci Bn phn k tip ca cha m, theo kinh Sigalovada, l to iu kin con c gio dc hng n mt ngh nghip thch hp. Nhu cu ny c gi l sippam sikkhapeti. Sippa c ngha l tri thc v kh nng cn thit cho mt ngh nghip; sikkbapeti c ngha l dy d, rn luyn. V iu ny, cha m c th trc tip dy con ci h, m cng c th nh n s gip ca nhng ngi c kh nng.

Bn phn ny cho ta thy rng cha m cn c nhng phng cch lm cho cuc sng ca con ci c tt hn, bn cnh vic gip con ci h pht trin nhn cch. Trong kinh Mangala, c Pht dy, c tri thc rng, c k nng, k lut v i ng l nhng n sng . K lut v i ng thuc v s pht trin nhn cch; tri thc rng v kh nng, l nhng chun mc trong ngh nghip. Con ci cn s gip ca cha m trong c hai lnh vc ny. Cha m trong thi c Pht cn ti th khng c nhiu la chn trong vic chun b cho con ci h c mt ngh nghip. H c th trc tip trao truyn li cho con ci s hiu bit ring ca mnh hoc h c th gi con ci n hc vi nhng ngi c kh nng. Cc gia nh kh gi gi con n nhng ni nh l Taxila, th ca Gandhara, ni c trng i hc ni ting u tin trn th gii. Tri li, ngy nay cha m c nhiu la chn hn trong vic gip con ci trong lnh vc gio dc. Gi con ci i hc cc trng, theo di, v lo gip chi ph hc hnh, l mt s cch cha m lm chun b cho con ci c mt ngh nghip. Ba bn phn ca cha m va c k trn cho thy rng mc tiu ca ngi lm cha m l hng dn con ci tr nn mt ngi hon thin. Chuyn ha nhn cch, tri thc v s pht trin kh nng, l biu hin ca s hon ho. C th hn, lnh xa nhng hnh ng bt thin, v hc tp nhng c tnh cao thng lm tt hn s pht trin ni tm ca a tr. Sau o su thm v tri thc v kh nng gip cho a tr tr nn l mt ngi c kh nng ngh nghip. c Pht khuyn cc bc cha m phi c mt s t nguyn n lc hng con ci n mc ch . ---o0o--4. Gip Con Ci Chn Bn i Trong thi c Pht, s tham gia ca cha m vo vic tm ngi phi ngu cho con ci mnh c v rt thch hp. Mt phn v trc y n khng c mt h thng gio dc cho tt c, th h tr khng c s la chn ngi phi ngu mt cch khn ngoan. Mt khc, v khng c nhng lut l v hn nhn c nh, nhiu ngi sau khi lp gia nh thng b nhau m khng c nhng bn phn i vi con ci hay ngi h b ri. Trong hon cnh x hi , c Pht khuyn cha m nn gip con ci h chn la nhng ngi bn phi ngu thch hp.

Ngy nay, chng ta c th l lun rng bn phn ny ca cha m khng cn quan trng, rng cha m cn phi cho con ci t chn ngi bn i ca mnh. Tuy nhin, s hng dn ca cha m vn c th l mt ng gp ch li cho con ci trong vic chn la bn i. V khng tng tri, nhng ngi tr tui c th vi vng kt lun rng, v b ngoi quyn r ca mt ai c th l tiu chun duy nht chn la lm ngi phi ngu. Nhng chng lu sau h c th nhn ra rng h m qung nh th no. Lc h mi bit c nhng yu t khc quan trng hn, nh l cch c x, s trng thnh trong tnh cm, do h cn c s chn la k cng trc khi quyt nh ci nhau. S hng dn ca cha m c th gip nhng ngi tr tui chn la bn i mt cch khn ngoan, do gim bt nhng xung t trong mi lin h v chng. i sng gia nh ca chnh cc bc cha m cng c th dy cho con ci ca h nhng bi hc quan trng. H bit rng s trng thnh trong nhn cch ca mi thnh vin ng mt vai tr quan trng trong vic gip cho mi lin h ca h c tt p. Cha m c th truyn cho con ci s hiu bit quan trng ny. Khng cn phi la chn bn i cho con, nhng cha m vn c th gip con hiu r hn v mt s chn la ng n. Hn nhn l bc quan trng nht trong cuc i ca mt ngi bn tr. S hng dn ca cha m c th lm phong ph thm s hiu bit ca con ci v vic chn la mt ngi bn i thch hp. Nh th cha m c l do hnh din khi h c th gip con ci bc ngot quan trng ny v li khuyn ca c Pht dng nh vn rt thc t, ngay c thi i by gi. ---o0o--5. Trao Ca Tha T Cho Con ng Thi im Cui cng c Pht khuyn cha m nn giao li ti sn gia nh cho con ci. D nhin c Pht khng bo cha m phi giao ht tt c ti sn gia nh cho con ci h, tr thnh ngi v gia c vo lc cui i. Thay vo , c Pht khuyn h nn chuyn giao mt phn ti sn gia nh cho con ci mt thi im thch hp. Hy qun nim nhng li dy ca c Pht, chng ta s hiu r hn iu ny. c Pht dng thut ng dayajjam ch phn ti sn gia nh m ngi con c quyn c hng. Dayajjam c ngha l mt phn ti sn c coi nh l mn qu ca cha m dnh cho con ci. Mt t ng khc samaye c ngha l thi im thch hp.

y l iu cui cng m bc cha m phi lm hon thnh trch nhim ca mnh. l mt ngun hng dn phong ph i vi s pht trin nhn cch v s thnh cng v vt cht ca con ci, cha m gi c th c coi nh l hon thnh ngha v ca h mt cch vin mn. H giao li ti sn cho con ci vi mt s lng thch hp. Sau khi vit xong di chc cui cng, cc bc cha m c th sng mt cuc sng thoi mi, t ti v ngh rng. Chng ta lm y bn phn v t c thnh cng tt p trong vai tr lm cha m ca mnh. ---o0o--Tm Tt c Pht hng dn cc c s ti gia h c th tr thnh nhng bc cha m hnh phc v t ti ca nhng a con y nhn cch. H dy d chng pht trin nhn cch v gio dc. H b sung s hiu bit ca con ci v hn nhn v i sng gia nh. Cui cng h trao mt phn ti sn gia nh cho con ci thi im thch hp. Khi ngh v s thnh cng ca mnh trong vai tr lm cha m, ngi ta c quyn c hnh din v iu . Nhng ngha v ny gp phn tht cht thm mi lin h gia cha m v con ci. c Pht nhc nh con ci cn by t lng bit n i vi cha m khi cha m hon thnh ngha v ca h. Kt qu tch cc ny cho ta thy bn phn ca ngi lm cha m c ngha tht ln lao. (Dch t Being Proud Parents, trch trong The Buddhas Teachings on Prosperity, NXB Wisdom) Tng Chi B VIII: Gotami Vagga: Vyagghapajja Sutta. Tng ng B Kinh I: Brahmana Samyutta: Mahasala Sutta. Tng ng B Kinh I: Kosala; 182-183. Kinh Nipata: Culla Vagga. Trng B Kinh III: 31: Sigalovada; 451-469. Php C: Cu 129 Php C: Cu 133. Php C: Cu 158. Trng B Kinh III:31:Sigalovada, 461-469 Trung B Kinh II: 58: Abhaya Rajakumara: 498-501 Trung B Kinh II:61: Ambalatthika Rahulovada; 523-526.

Kinh Nipata: Culla Vagga. ---o0o--28. MN QU CA LNG BIT N Ajahn Sumedho Thin s Ajahn Sumedho l tr tr ca Trung Tm Pht gio Amaravati Anh quc v l v t Ty phng k cu nht ca i lo thin s qu c Ajahn Chah ngi Thi Lan. y thin s Ajahn Sumedho ghi li nim hoan h ca ng khi cm nhn c cng n ca cha m v thy t. Nu mt bn vai cng m, ny cc T-kheo, nu mt bn vai cng cha, lm vy sut trm nm, cho n trm tui; . . . Hn na, ny cc T-kheo, nu c an tr cha m vo quc vi ti thng uy lc, trn qu t ln vi by bu ny, nh vy, ny cc T-kheo, cng cha lm hay tr n m v cha. V c sao? V rng, ny cc T-kheo, cha m lm nhiu cho con ci, h nui dng chng, cho chng cm o, sinh chng ra i. Nhng ny cc T-kheo, ai i vi cha m khng c lng tin, khuyn khch, hng dn an tr cc v y vo lng tin; i vi m cha theo c gii, khuyn khch, hng dn, an tr cc v y vo thin gii; i vi m cha xan tham, khuyn khch, hng dn, an tr cc v y vo b th; i vi m cha theo c tr tu, khuyn khch, hng dn, an tr cc v y vo tr tu. Cho n nh vy, ny cc T-kheo, l lm v tr n m v cha. (Tng Chi B Kinh, HT Thch Minh Chu, Chng 2, Phm Tm Thng Bng). Cha ti mt su nm trc y. Lc ng chn mi tui. ng cha h by t tnh thng hay tnh cm t t no i vi ti. V th t thi th u ti c cm gic rng ng khng h thng ti. Ti mang cm gic ny i gn sut cuc i mnh. Ti cng cha bao gi c tnh cm yu thng, hay bt c lin h thn thit no vi cha ti. Lc no ng cng my mc, Cho con, rt vui c gp con. Hnh nh ng cm thy thoi mi vi s c mt ca ti. Ti nh, mi khi ti tr v nh vi t cch l ngi tu s Pht gio, ng thng ni, Hy nh, y l nh ca cha, con phi lm theo cha. l

cu cho ca ng khi ti gn nm mi tui u! Ti khng bit ng ngh l ti s lm g. Trc thi kinh t khng hong, cha ti l mt ngh s c nhiu trin vng. Cuc khng hong tc i tt c mi th m cha m ti c, v th cha ti phi i bn giy lo cho chng ti. Ri chin tranh th gii th hai bng n, cha ti qu tui gia nhp qun i. Nhng ng rt mun ng h cuc chin bng cch ny hay cch khc, nn ng tr thnh mt cng nhn ng tu Seattle. ng khng thch cng vic , nhng l cch tt nht m ng c th lm ng h cuc chin tranh . Sau th chin, ng tr v vi cng vic bn giy v tr thnh qun l ca mt ca hng bn s cc loi giy. ng cng khng tht s yu thch cng vic , nhng ng cm thy mnh khng cn tr c th tm c mt vic lm no khc. ng khng mng n cc s thch ca mnh lo cho s sng ca m, ch ti v ti. Khi ti ln i hc, vo nhng nm 1950, mn hc thi thng lc by gi l trit hc. Lc nhng ngi tr tui u c xu hng li cho ngi m v tt c nhng tht bi, bt nh trong cuc i ca h. Ngi m l i tng b nhm vo, b gn l nguyn nhn ca mi kh au ca con ci h. Lc ti cha th nhn thc c rng ni kh l iu khng th trnh trong cuc sng. D nhin m ti cng khng phi l ngi hon ton, nn hin nhin l c nhiu iu b lm khng tht tt. Nhng ni chung, s hy sinh, tn ty, ht lng thng yu, lo lng - khng c g thiu st - ca m ti, tt c u l nhm lm cho cuc sng ca cha ti, ch ti v ti c nhiu hnh phc trong kh nng m b c th mang n. M ti khng i hi g ring cho bn thn, v nhng khi ti hi tng li nhng iu ny, th katannu (Pali), ch cho lng hm n i vi cha m, li pht khi trong tm ti. c Pht khuyn chng ta nn nh ngh n nhng iu tt p m cha m, cc v thy, thn hu, hay bt c ai, lm cho ta; v phi ch tm lm iu ny, vun trng n, thay v ch n xy n mt cch tnh c, ngu nhin. Nhiu t ca ti, nhng ngi y lng on hn i vi cha m h, hi ti h phi lm th no pht trin lng bit n i vi cha m. Dy v lng t bi, hay metta, mt cch qu cc oan c th phn tc dng, khin h thm sn hn. Ti nh c mt ph n, d mt trong cc kha tu ca ti, mi ln ni n vic phi ri tm t n cho cha m th b li ni gin. Sau b li cm thy rt n hn. Mi ln ngh v m mnh l b ch cm thy on

hn. l v b ch s dng l tr ca mnh; b mun thc hnh t bi, nhng trong lng khng c cht tnh cm t bi no. iu quan trng l ta nhn ra c s xung t gia tnh cm v l tr. L tr bo rng chng ta cn tha th cho k th, hay thng yu cha m mnh, nhng trong lng chng ta li ngh: Ti khng th tha th cho h v nhng g h gy ra cho ti. V th, chng ta ch cm thy on gin, hn trch, hoc chng ta li t trch: Ti thit l ngi ti t v ti khng th tha th cho ngi. Chc c g khng n i vi ti. Khi iu xy ra, ti thy vic s dng thin tm t i vi chnh cc cm xc ca mnh, rt hu ch. Nu trong lng chng ta ngh rng cha m khng thng yu, t t vi mnh, th ta nn c tm t i vi tnh cm ; ta c th nhn, vi tm khng phn on, rng thc s l nhng tnh cm ang xy ra trong lng, chp nhn tnh cm vi lng kin nhn. Mt khi ti bt u chp nhn s i khng ca ti i vi cha, hn l nn n, ti c th dn dn gii ta iu . Khi chng ta gii quyt vn g vi tm chnh nim, chng ta c th bung x, v gii thot bn thn ra khi s tri buc ca n. Vic gii ta nhng xung t nh th khin ta cng c nhiu suy gm thm v cuc i. Sng m khng c lng bit n l mt cuc sng v ngha. Nu cuc i ch l mt chui ca nhng li on than v s bt cng, v nhng thua thit m ta gp phi, nhng li khng nh n nhng may mn tng n vi chng ta, th chng ta chc chn s b trm cm - mt cn bnh thng gp trong x hi ngy nay. Chng ta s kh tm c hnh phc trong cuc sng: chng ta s ngh rng ci kh ca mnh l vnh hng. Khi tr thnh mt tu s Pht gio Thi Lan, ti may mn c gp v thy, Luang Por Chah, m nhiu ngi bit n vi tn, Thin s Ajahn Chah, ngi l nguyn nhn ti y lng hm n vi cuc i. Lc ti khong ba mi ba hay ba mi bn tui, v ti phi th nhn rng ti cha h c lng hm n trong cuc i. Ti vn cn chp ng nng n, lc no cng l ti mun g, ti ngh g. Tuy nhin, sau mt thi gian tu tp, khong nm th su trong cuc i tu ca mnh, ti c c mt tri nghim su sc, mt tri nghim c coi nh l katannu katavedia, hay lng bit n i vi cha m mnh. Ti xut gia nhiu nm trc khi c gp ngi Ajahn Chah. Ti rt ngng m v tin tng vo Pht gio, cng nh rt st sng hc v thc

hnh Pht php. Nhng tn su thm vn l ci cm gic ca ng chp, ca ti tu hc, ti thc hnh. Khi xut gia, ti vn cn cu mong: Ti mun c gii thot. Ti mun c gic ng. Ti khng quan tm n ngi khc, n cha m, hay ngay c n thin s Ajahn Chah, l ngi ang gip ti tu hc. Ti cng ngh l ngi rt tt v gip ti, nhng trong lng ti khng c cm gic hm n. Ti ngh rng l chuyn t nhin, rng cuc i phi mang n cho ti nhng th - mt th ng mn kh chp nhn. Khi chng ti ln ln trong s y ca mt gia nh thuc giai cp trung lu, chng ti coi mi th l chuyn ng nhin. Cha m ti lm vic cc kh chng ti c sng thoi mi, nhng ti lun ngh l h cha lm bn phn, v rng ng l ra ti phi c y hn na. Du khng phi l nhng iu ti ni ra, nhng thi ti t r iu , rng ti xng ng c c tt c mi th: ngi khc phi chu cp cho ti tt c; cha m ti phi mang n cho ti mt cuc sng tt nht, v ti mun c nh th. Do , ti ngh bn phn ca thin s Ajahn Chah l phi dy d, du dt ti! Thi Lan, ti sing nng tu tp v quyt ch theo ui cuc sng xut gia ca mnh. Sau khi tham d nm ma an c (vassas), ngi tu s tr khng cn l sa di na, m c t do ri khi tu vin. Ti cm thy c bn thy cng tt, nhng ti cng mun t i con ng ring ca mnh. T min ng bc ti i n trung tm Thi Lan. Sau ma an c, ti hnh hng n n . l vo khong 1974, v ti quyt nh i nh mt tudong mt kht s lang thang t ch ny n ch kia, nh mt hnh thc tu kh hnh trong Pht gio. C ngi gip ti tm v i t Bangkok n Calcutta, ri khi n Calcutta, ti ch c bnh bt, y o, v khng tin, ng theo iu lut ca ngi tu. Thi Lan th d ri, nhng bui ban u n , vi vin nh lang thang y m khng c g, ngoi bnh bt trong tay, l iu kh ng s. Nm thng n ng l mt cuc phiu lu i vi ti, khin ti c nhiu k nim rt th v v ni chn y. Vi cuc sng lm ngi kht s, ti khng gp vn g n . Trong tt c cc quc gia, d nhin l n phi n y, v l ni c Pht sng v hong php. Nhng ti bt u ngh n thin s Ajahn Chah v nhn ra lng t t m ngi dnh cho ti. Ngi chp nhn cho ti lm t, chm lo, truyn dy Pht php, v gip ti bng nhiu cch. Ngi cn l tm gng ti soi vo. Mt v t kheo xng ng phi ging nh ngi Ajahn Chah. Mt ngi ton vn, ngi to cho ti ngun cm hng, ngi m ti rt

mun noi theo v ti phi th nhn rng ti khng c cm gic i vi nhiu ngi khc. Ti khng h n tng vi nhng mu ngi c tn vinh M nh John Wayne, tng thng Eisenhower hay Richard Nixon. Cc ngi sao in nh hay th thao cng c coi trng, nhng khng c ai khin ti phi cm phc. Nhng ti tm c ngi y Thi Lan. Ngi l ngi nh th; ti ng cao vt hn ngi. iu khin ti ngc nhin l khi chng ti bn nhau, s hin din ca ngi nh bao trm chng ti. C iu g ngi khin ngi ta mun c gn gi. V th mi bui chiu, hay bt c khi no c th, ti li t i tm n tht ca ngi; ti khng mun b l c hi no c gn gi bn ngi. C ln ti hi ngi c g li cun ngi ta n vy. Ngi tr li, Ta c nam chm. Ngi dng sc ht li cun ngi ta n ngi c th dy cho h Pht php. l cch ngi s dng c tnh ca mnh: khng phi tha mn t ng, m l gip ngi khc. c Pht, sau khi t c gic ng, lc u ngh rng Pht php qu cao siu chng sanh c th thu t, nn khng th truyn dy cho h. Sau , theo truyn thuyt, mt trong cc v tri n v tha, Bch Th Tn, xin hy v nhng chng sanh c t bi trong mt, m ging Php. Lc c Pht vi tm siu vit ca mnh, qun st xem ai l nhng ngi c th hiu c Php. c Pht ngh n cc v thy c ca mnh, nhng c Pht bit rng c hai qua i. Sau c Pht ngh n nm ngi bn ng tu vi Ngi thu trc, nhng ngi xa lnh ngi. Vi lng t bi, c Pht ln ng i tm nm ngi bn , v ging cho h nghe v thuyt T Diu . iu ny khin ti cm thy katannu katavedita i vi c Th Tn. Tht l diu k: nh ti y, mt k sng th k ny li c duyn lnh c lng nghe Pht php, v Pht php tinh nguyn vn cn lu truyn cho n ngy nay. Vic c c mt v thy ang ti th (ND: ngi Ajahn Chah mt nm 1992) nh thin s Ajahn Chah khng ging nh vic bn tn th mt v tin tri sng cch y hai ngn nm trm nm, m thc s l ti c tha hng s truyn tha t chnh c Th Tn. C l do c n ving nhng thnh tch Pht gio, m lng hm n ca ti bt u tr nn rt mnh lit. Lc , khi ngh n thin s Ajahn Chah Thi Lan, ti nh rng ti ngh: Ta nm nm ri, gi ta phi ra i. Ta s chu du y , thm him vi ni, lm nhng g ta mun, thot khi s quan st ca ng thy gi. Ti nhn ra ng l ti b chy khi ni y.

Khi cm gic hm n ny tro dng trong lng, ti ch mun chy v Thi Lan v ph phc di chn thin s Ajahn Chah. Lm sao bn c th n p n ca mt v thy nh th? Ti khng c tin bc g, m cng khng phi l th Thy ti cn. Sau ti ngh rng cch tt nht ti c th lm thy ti vui l tr thnh mt t kheo chn chnh, v tr v gip thy. Ti s lm bt c iu g thy ti mun. Vi ngh , ti tr v Thi Lan, sau nm thng n , v n nh l thy. l mt s cng dng y hoan h, khng phi l iu b buc, v n xut pht t lng hm n (katannu), lng bit n i vi nhng duyn lnh ti c tip nhn. T , ti nhn thy rng vic hnh thin ca ti bt u c tin b. Lng ch k hp hi bin mt trong ti: vic ti c gng mong cu, c mun c ha hp, c tu tp, c c mt cuc sng yn lnh, gii thot khi mi bn phn. Khi ti bung b tt c nhng ham mun ny, th mi th dng nh li n tho. Nhng g trc y kh khn i vi ti, nh l vic nh tm, tr nn d dng hn, v ti cm thy cuc sng tr nn an lc hn i vi mnh. Ln cui cng khi n thm cha ti, ti quyt nh s to ra mt khng kh m cng gia hai chng ti trc khi ngi ra i. Trong thp nin cui i ca cha ti, ng rt au kh v bnh tt. ng b thp khp nng, nn lun au n, cng thm chng bnh Parkinson. Dn dn, chng ti phi em ng vo vin dng lo. ng khng cn c th c ng c. ng cn c th tr chuyn v chuyn ng mt, nhng cc phn khc ca c th u bt ng. ng rt au kh v nhng g xy ra cho ng, v trc ng l mt ngi khe mnh, khng cn nh v n ai. Khi gp li ng, thy c th ng cn c xoa bp, nn ti ni, con xoa bp chn ba. Khng, con khng cn phi lm th. Ba cn phi c xoa bp, nu khng nm mt ch s b hm da. Con thc s mun lm th m. Cha ti vn c t chi, nhng ti thy ng c v khng cn quyt lit na. Cn phi lm th ba , ti ni. Con thc s mun lm th ? ng hi ti. D phi. Ti bt u xoa bp chn, i, c, vai, tay v mt ng; ng tht s thch th s gn gi ny. l ln u tin ng c chm sc nh th. S xc chm ny y ngha, cng l mt cch biu hin tnh cm. V ti bt u nhn ra rng cha ti thc s rt thng yu ti, nhng ng khng bit lm sao din t iu . Ti cm thy nh nhm v trn y lng bit n.

---o0o--LI DY CA THIN S AJAHN CHAH V CHA M: i khi nhng li dy v sinh, lo, bnh, t, khng c ngi ta sn sng tip nhn. Nht l phng Ty, khi bn bt u ni v nhng iu ny, th ngi ta s ng ln, b i. H khng mun gi. Nn nhng ngi gi thng b b ri. cc nc phng Ty, hnh nh tp tc ca h l, dp b ngi gi qua mt bn ngi tr c th lo cho cuc sng ca ring h. D nhin l nhng ngi tr ny, ri cng gi thi, ri cng n phin h b b ri. Khi cn tr, chng ta cn qun st v suy gm v ngi gi. l nghip, c phi khng? Ti c gng gii thch iu ny vi nhng ngi Ty phng, rng nu h b ri ngi khc, sau ny h cng s b b ri. Khi gi, chng ta nn ngh n ngi tr. V ngi tr nn ngh n ngi gi. Tt c u tng quan nhau, ging nh nhng mt xch trong mt si dy xch. Paul Breiter chuyn ng t ting Thi (Chuyn ng sang ting Vit, theo A Gift of Gratitude, Tricycle Review, Winter 2006). Ajahn Sumedho, th danh l Robert Jackman. ng sanh nm 1934 ti thnh ph Seattle, tiu bang Washington, M v ln ln trong mt gia nh o Tin Lnh cng vi mt ngi ch. T nm 1951 n 1953, ng hc ting Trung Hoa v s hc ti i hc Washington. Sau ng lm cn b y t cho Hi qun M. Lm y t c bn nm, ng quyt nh i hc tr li v tt nghip bng c nhn khoa ng phng hc. Nh ngnh hc ny, ng c lm quen vi o Pht qua sch v; v bn nm lm y t trong B Hi qun M cho ng c hi tip xc vi Gio hi Pht gio Nht Bn. Nm 1966, ng n Thi Lan, tm hiu thm v o Pht, tu thin v sau th gii sa di ti mt ngi cha qu ho lnh thuc tnh Nong Khai, min ng bc Thi Lan. S tu hc thin minh st (Vipassana) vi ngi Ajahn Chah ti tu vin Wat Nong Pah Pong, thuc tnh Ubon trong hn 10 nm. (Theo Tm v o, Qun tng v cuc sng trong o Pht (The Mind and The Way, Buddhist Relections on Life, Susanta Nguyn dch).

---o0o---

CC PHNG PHP THIN


29. SA SON BA N Bernard Glassman Bernard Glassman, Vin trng ca Cng ng Thin New York, v Trung tm Thin Los Angeles. Tt nghip tin s Ton ng Dng, ng l k s khng gian ca hng McDonnell-Douglas, trong chng trnh gi ngi ln Mars nhng nm 1970. Khi ti bt u hc Thin, thy ti cho ti mt cng n, mt cu hi Thin ti tr li: Lm sao i xa hn u ngn c mt trm thc? Ta khng th dng l tr tr li cng n ny hay bt c cu hi Thin no mt cch logic. Ti qun chiu mt thi gian di, ri tha vi thy: Cu tr li l phi sng mt cch trn vn. Bt u nh th l tt. Nhng ch l phn l tr, logic ca cu tr li. Ta cn phi i xa hn th. Ta cn phi th hin cu tr li. Ta cn phi thc t ha cu tr li. Phi chng t cho Thy thy bn sng trn vn trong giy pht ny nh th no. Phi p dng cu tr li vo chnh cuc sng ca ta, vo trong cc lin h hng ngy ca ta, khi ch, chn cng s, vn phng lm vic cng nh trong cc cha, cc thin ng. Khi chng ta sng trn vn, cuc sng ca chng ta tr thnh ci m trong Thin ngi ta gi l mt ba n hon ho. Chng ta sa son cho ba n hon ho ny bng cc vt liu c sn, nu cc mn ngon nht trong kh nng ca mnh v dn ra mi khch. Phn ln cc Pht t tm n, cu hc kh nng ca ti nh l mt ging s Thin, v h cm thy c ci g thiu st trong cuc i. Hay c th ni rng phn ln ngi ta tm n Thin v h thiu mt ci g . C th h thnh cng trong kinh doanh nhng li cm thy rng mnh b qua nhng kha cnh tm linh su xa hn ca cuc i. Nhng ngi ny tm n Thin tm ngha trong cuc sng. Li c ngi qu ch trng n i sng tm linh n ni h qun sng. Nhng ngi ny tm n Thin lp li cn bng trong i sng. C ngi tm n Thin v l do sc khe. H thy rng cc t th ngi v cch th khi ta thin rt hu ch. Th d, thng xuyn hnh thin gip

gim huyt p v gip s tun hon c tt hn. Ngi khc na li n vi Thin tu sa mnh. H n vi Thin v mun lm c ci g hay tr nn mt ngi tt hn. Cui cng, d nhin, l c nhiu ngi hnh thin v nhng l do tm linh. Nhng ngi ny mun t c ng, h c th nhn thy c chnh mnh khng bng con mt thng m bng tt c thn tm. Tt c mi l do u xc ng. Thin c th gip ta tm li thng bng trong cuc sng. Thin gip cho sc kho ta tt hn. V tuy l hnh thin khng th gii quyt mi vn , mi phin no, nhng thin gip cho ta c th nhn vn di nhiu kha cnh khc. Thin em li bnh an cho ta, nn khi nhng bin ng trong cuc sng c x ng ta, ta vn c th ng dy v ly li thng bng nhanh hn. Thin cn c th gip ta v nhiu mt khc na. N c th gip ta tri nghim s bnh an trong ni tm, lm tng thm sc mnh ca s ch tm. N gip ta vt qua nhng nh kin v c chp. N dy ta cch lm vic hu hiu hn. l nhng mt li ch ca Thin nhng cng c th ni, ch l cc phn ng ph. mc su thm hn, Thin hay bt c con ng tm linh no cn mang n cho ta nhiu hn nhng th ta c th lit k ra. Thin l s nhn thc mt cch ton vn v cuc sng di nhiu kha cnh. N khng ch c phn thnh thin, phn tinh thn ca cuc sng; m n l tt c. N l hoa, l sng, ni, sui, con ph, l nhng a tr khng nh. N l bu tri quang ng, l bu tri y my, hay y bi bm. N l cnh hoa hng trong vn, l cnh hoa hng cm trong bnh, l cnh hoa hng thnh rc ri. Thin l cuc sng cuc sng ca chng ta. Mt cuc sng khng c gii hn. Ti hnh thin v tu hc nhiu nm tr thnh mt ngi u bp thin, c th sa son ba n hon ho . Nhng quy lut thin ti hc c quy lut ca ngi u bp Thin c th p dng khp mi ni. Quy lut u tin l chng ta c mi th vt liu mnh cn. Nu qun st k cuc i mnh, ta s thy rng ta c tt c mi th ta cn sa son ba n hon ho . Khi no cn, ta ly ra nhng nguyn liu ta ang c nu nhng mn ngon nht. Khng cn bit l ta c t hay nhiu nguyn liu. Ngi u bp Thin ch cn nhn li xem mnh c nhng g v bt u t . (Lc dch t Preparing The Meal, NXB Harmony Books)

---o0o--30. THIN V NGH THUT NU N Edward Espe Brown Edward Espe Brown, mt thin s ngi M v l tc gi ca nhiu ta sch. ng sng ht Marin, tiu bang California. Nm 1971, ng c thin s Shunryu Suzuki truyn gii, vi Php danh Jusan Kainei (Ni Trng Th, Bin Bnh An), ng hng dn nhiu kha tu thin v Pht hc khp nc M v nhiu nc khc. ng l mt trong nhng ngi sng lp ra Qun Xanh (Greens Restaurant) thnh ph San Francisco, California. Nm 1965, ti bt u hc nu n cng lc vi vic ti bt u hnh thin. Hai cng vic ny qua nhiu nm thc tp lm cuc i ti thm phong ph, n ni ngy nay ti khng cn c th tch bit chng ra. Ti thch pha trn cc nghi thc hnh thin trang nghim vi cc sinh hot i thng. Ti mun mang cc vn tm linh vo n tn nh bp. Nu khng tm ti v cng trng vng, t nht. Nu n khng phi l mt phng tin tn th gi t c mc ch, m chnh l phng thuc, l thin v dinh dng. Thin s Suzuki, thy ti, dy: "Khi vo bp, con khng ch sa son ba n, m con cn sa son cho c tm con v tm ngi". Tht sai lm khi ta qu ch trng vo s gii thot ngay lp tc v s an lc tc thi, m khng hiu rng chnh s lao ng, cng sc ta b vo cng vic lm tm t bi ca ta thm rng ln. Khi sa son ba n, ta cng ng gp, chia s vi ngi khc vic duy tr s sng, em con ngi gn li vi nhau. C hnh v khoai ty, to v ci salad quyn trn vi bu tri v mt t, nc v nh sng mt tri. Cho v nhn ha quyn vo nhau. Sa son mt ba n vi cc vt thc ti ngon cn l cch ta biu l lng chn tht, bit n. Vi s trn trng, ta sa son ba n sao cho s ti ngon ca vt thc c th hin qua cc mn n, ta c th biu l c bn tnh thin ca mnh, ca ngi.

Nhiu vn c nhn hay x hi pht sinh l do s hay phn chia cuc i ra thnh nhiu ngn ring bit. Chng ta lm vic kim sng, nhng cng vic thng khng mang li kt qu nh mong mun a n trng thi chn vic, trnh n cng vic. Vic nu nng, sa son ba n l mt phung php gip ta thy cuc sng ca mnh trn vn hn: ta tm thy nim vui ngay trong cng vic nu nng, ch khng ch sau khi cc mn n hon thnh. Nim vui khi trn bt lm bnh, khi ra tri c, lt rau, thay v nhng nim vui trng rng, v ch. Chng ta thng khng ngh n nhng g nui sng chng ta, v khi ta khng c g lin h vi s vt quanh ta, th cuc i s tr nn ngho nn, kh cn. Tht tm thng nu ch coi thc phm nh mt th nui sng ta. S gic ng hay kin tnh trong thin i khi din dch l t n s ha quyn (attaining intimacy): Thc s nm bt trong tay, hiu thu o, thm nhun v trng thnh. Khng c g ta c th ha quyn c hn l vi thc phm: chng tr thnh ta. Ci c coi l tm linh khng th tch ri ci c coi l vt cht. Mn n tm linh d ngay trc mt, ta cng phi bng ln trong tay, ngi, nm hng v ca chng. Do vic sa son ba n chnh l cuc sng, l s hc hi, l s thc. Hy thc tng ming n ta b vo ming. Hy nm tng ming n vi thc v phc bu to tt ta c c, phc bu c c kh nng nm, cm nhn, kh nng pht trin v nui dng ln nhau. ---o0o--THT BI L M THNH CNG Ti c th cam oan vi cc bn, tht bi l iu khng th trnh c trong qu trnh hc tp nu n, mt iu kin tt yu trong qu trnh trng thnh. Nu bn mun tr thnh u bp, nu bn mun c th t ch trong cuc i, th cc bn s phi nm mi tht bi trn ng i n ch. Gp ma khi t chc m ci ngoi tri, n b chy, ba tic khng ng hn, tnh cm b v, tt c u c th xy ra trong cuc i ny. Thng thng, ai cng o tng rng nu h c x ng theo li hng dn, hnh ng nh c dy bo, th mi th u s xy ra theo mun. Nh trong cc quyn sch dy nu n vn ni: Nu lm ng nh chng ti ch dn, cc bn s c c mt mn n hon ho. Thc t th c bit bao hon cnh c th xy ra hon ton nm ngoi d on ca chng ta.

Nhng s tht bi khin chng ta cm thy nh b bi phn: Ta hi tri: Ti sao vic c th xy ra cho ti ch? Ti sao li l ti ch? Ta li, kt ti ngi khc: C ai khng tun theo li ch dn, khng lm chuyn ng l phi lm hay lm chuyn ng l ra khng nn lm. i khi ta cn t nh s chng bao gi dc tm lm mt iu g na, trnh khi phi i mt vi nhng tht bi dng nh khng th l gii c, khi ta c gng vi ht sc mnh. Tuy nhin kh nng chu ng tht bi s gip ta khm ph ra c nhng kho tng tim n trong ta. Nu s thnh cng n qu d dng th ta u cn phi tn dng ht kh nng ca mnh. Nhng bt trc s lm ni bt tnh nng ng, thng minh, lng v kin nhn ca ta. C th mi vic xy ra khng han ton nh chng ta d nh, nhng c h chi khi chng ta lm vi ht sc ca mnh. Thin s Nan-Chuan ni, "Ti khuyn cc t ti hy t mnh vo thi k cha c Pht trn th gii ny". Nhng khng ch cc thin s, m cc u bp cng cn c nhc nh l khng c con ng no, phng cch no l ng, l duy nht trong vic nu n. Bn cn phi c kh nng chn lc nhng g thch hp vi kinh nghim ca bn thn mnh, vi c tnh ca mnh. ---o0o--VN THC Sau mt tun kh nhc hnh Thin, ln u tin ti c c hi c din kin vi thin s Suzuki hi o. Ti ro rit hnh Thin bng phng cch ti ngh l ng. Ti mun t c iu g phn nh c s c gng ca mnh. C l ti s t c trng thi v tng hay nh tm. C th ti s t c kin tnh. Nhng thnh tch ny cn ng gi hn l lm ra ca ci, c thnh danh hay thnh cng trong cuc i, c phi khng? t nht l ti tin nh th. Vn l ti thy mnh chng tin b hn cht no. D ti c gng tp trung vo hi th, nhng dng nh va ngi xung ta thin l u c ti bt u tnh ton, hi tng, nh gi, xem xt ti ang u, ti cn phi lm g t c mc ch. V th khi n tham vn vi thin s Suzuki, ti chng c g chng t s n lc ca mnh. Ti cm thy xu h, bun bc, thi ch. Thy s ngh

sao v mt thin sinh nh ti? Ti mun c thy quan tm, nhng ti bit chuyn y lm sao c th xy ra? Bc vo phng, ti ci ly theo quy nh, nhng khng hng v Thin s, m hng v chnh in, ni c th tng c Pht vi nhang n. Ti ci mnh, u v hai tay chm sn, ri nhc tay ln, nga hai bn tay. Thin s ni ti ly khng ng cch. Ngi ni: "Khi ng dy, tay con phi p xung nh th con ang nng chn c Pht ln. Vi hai bn tay nga ra, khum khum ging nh con ang hng ci g , biu hin s tham dc". Ging ca Ngi du dng, t nhin. Ti cm thy d chu hn khi thy thin s quan tm ch bo, hng dn ti thc hn v hnh ng ca mnh. Tuy nhin ti vn khng gi c s t nhin, bnh tnh trc mt thin s. Ti ngi trn b on, chn xp bng, lng thng trc mt ngi. Ti khng bit phi lm g, khng bit Thin s mun ti phi lm g, nn nh ngi im lng. Ti khng ngh Thin s my may g n vic ti c t c g hay khng. Thy c v t ti, im lng v chnh nim trong t th ngi ca mnh. Ti bt u cm thy th gin hn. Sau vi pht, cui cng Thin s hi: "Con hnh Thin th no ri?" "Tha thin s, khng c tt lm", ti ni. "Vic g khng c tt lm?" "Tha, con khng th no kim ch suy ngh lung tung", ti than th. "Vy vic con suy ngh c vn g?", Thin s hi, v ngay lc , khi ti nhn thng vo vn , th ti khng th thy vn g. Ti cm thy nh ngi, d chu hn, nhng vn kh th chp nhn rng ti khng c g thc mc. Khng phi l cc v thin s khc vn khuyn ta ch trng vo hi th, v khng c suy tng sao? "Tha, nhng khi ta thin, con khng c suy ngh", ti gii thch. Thin s Suzuki ni: "Suy ngh cng l chuyn bnh thng thi, phi khng?"

Cch Ngi ni tht t nhin, khng c v trch mc, diu ct hay phn on. Ti cng nhn rng suy ngh l chuyn bnh thng, nhng "ng l ra con khng c suy tng phi khng tha Thin s?" "Chc nng ca tm l suy tng", Thin s gii thch. "Vic con phi thc hnh l khng c bm theo chng. Nu con tip tc thc hnh, th dn dn s suy ngh ca con s t nhin thay i. i khi n s dng li. S suy tng s t iu ha, con khng phi lo lng". c li, ti cm thy an tm hn, tip tc ngi im lng, ch i chuyn g s xy ra k tip. Cn phng y tnh lng. Mt lc sau Thin s li ln ting: "Con mong mi iu g hn c?" Mt tng hin ngay ln trong u ti, nhng ti cn nhc. c phi l cu tr li khng? C phi l iu ti tht s mong mun khng? iu tt hay xu? Cui cng ti ni: "S tht". Ti cm thy ngng ngng khi ni nh th, nhng l ni ri. May m s im lng ca Thin s, s tnh lng ca gian phng hnh nh ph lp li ti. C rt nhiu iu c ni trong s im lng . Sau mt lc, Ngi ni: "Hy tip tc vi vic hnh thin ca con". Chng ti vi cho nhau. Bui tham vn chm dt. Ti ra v, lng nh nhm, sung sng, nn nng c tr v vi chiu thin. Cc ba n do ti chun b khng phi lc no cng thnh cng nh ti mun, v ti c th xt nt, t ch trch, nhng ti cng bit khng quan tm lm v s suy ngh ca mnh. Ti c th hi lng vi nhng c gng ca mnh, v li ln x vo bp. c nguyn c nui dng chnh bn thn v tha nhn tr lc cho ti. ---o0o--NUI DNG TM Cng ngi n, chia s ba n vi nhau l mt trong nhng phng cch gip con ngi gn li vi nhau. S lin h gia con ngi vi nhau c thit lp khng ch v ta c mt cng mt ni, cng mt lc, cng chia s cc thc phm, m cn v s phc v, vic dn n, tip n cho nhau.

Ti nhn ra rng vic bng dn thc n thin ng Tassajara l mt phng php tu tp rt hu hiu. Hu hiu v l mt c ch rt thn thin. Thin s Suzuki thng ni rng khi ta ngi thin trong im lng vi nhau, s khc bit gia ngi ny vi k kia rt d l ra. Cng vy, khi tip thc n cho mi ngi, ti cng c c s lo lng, lng tham, s t ti, lng tn trng, sn hn, hay mt mi ni h. Tt c u phi by trc mt ti. Ngc li, c l ngi tip nhn thc n cng thy c ngi dn n s kho lo, vng v, bn chn hay t ti. Tm ca thin s Suzuki c bit ci m, phng khong thay v hp hi, nh mn. Hnh nh Ngi khng c gng to ra mt kt qu no , m cng khng trnh n khi chng xut hin. Phong thi ca Thin s cng bnh thng, khng c g ng ch , nhng lc no Ngi cng y t ch. Khng c v hp tp hay b hi thc, nhng bt ca Ngi bao gi cng ng ch tip nhn thc n, tip nhn ti. Ngy ny qua ngy khc, khi tip thc n cho Thin s, ti u cm thy th. Mt tnh cm nh nhng lun trn dng trong ti: Thin s lun c mt, lun sn sng ch n bt c iu g c th xy ra. Trong mt bui tham vn, c ngi hi Thin s ngh g khi ngi tip thc n cho Ngi. "Ta c cm gic nh con ang dng cho ta tt c tnh thng ca mnh, c con ngi mnh", Ngi tr li. V ti bit l s tht, v ng l iu ti lm khi tip thc n cho Thin s, v ti bit l Ngi tip nhn thc n, tip nhn ti vi tt c tm lng, khng vng mc. Ti lun cm thy an lc mi khi c tip thc n cho Ngi. Tuy nhin tnh cm nhanh chng qua i, khi ti tip tc lm phn s vi cc huynh ca mnh. Tm bnh thng ca ti li xut hin. Ti tr nn vi v, u c lun ph phn n kia. "Ngi g chm chp qu, sao khng bt sn ra y? Tm tr gi u vy?" "Sao m tham n qu?" "Thi ng ch mn n, khen mn kia na". Ai cng c iu ti ch trch tr thin s Suzuki. Chng ti c rn luyn theo thin Nht Bn l phi di chuyn nhanh nhn, phn chn. V th ti c tip thc n tht nhanh cho cng nhiu ngi cng tt, m khng nhn ra hnh ng thiu t nh, lch s. Tht ra ti ngm thi ua vi ngi bn tip thc n dy pha bn kia xem ai l ngi xong trc.

Nhng ngi ti tip thc n hnh nh lc no cng cn tr s nhanh nhn ca ti. H nh c tnh khng tip tay vi ti. Thnh thong ti phi dng li t nh mnh phi c gng tm trong cc chng ngi mt iu g hc tp. Hy chm tay li, ti t nh mnh, ng vi v qu. Nhng tht kh lm sao v ti ngm hnh din khi c lm ngi tip thc n nhanh nht. Ti cng khng sung sng g khi hay vng mc nh th, nhng ti khng bit phi lm sao. Bng mt ngy, ti cht ngh: "Sao ta khng coi mi ngi nh chnh thin s Suzuki vy?" Tht s c s khc bit gia con ngi hay khng? Hay s khc bit ch trong tm ca ti, v ti cho chng l quan trng? Ai cng c quyn c tn trng, c i x cng bng ch? Ti sao ti khng i x vi h nh vi thin s Suzuki, v trong mi ngi cng c mt thin s Sujuki. T , ti quyt nh i x vi mi ngi cng cung cch m ti i x vi thin s Suzuki: tn trng, l , du dng v kin nhn. Ti khng bit c ai n s thay i khng. Nhng chnh ti, ti cm thy nh nhng hn, gn gi hn khng nhng ch vi tha nhn m cn vi chnh thn tm mnh. S tht l khi ti khng cn tnh ch bai, coi thng ngi khc th ti thy nh nhm hn, d chu hn v chnh ti khng cn s ngi khc ch trch mnh. Khi bn tn trng ngi c bn phc v, l bn ang nui dng tm v t tn trng mnh vy. ---o0o--N NGI U BP Khi th lnh thc n, bit rng c bao sc lc, tm tr b vo vic chun b, sa son ba n, ti cm thy mang n mi ngi u bp gn xa. Cm n c nhng ngi ct, gt, ra, nu nng. Cm n ngi trng cy, chm bn, thu hoch. Ti mun tri rng lng bit n n c nhng ngi u bp t bao th h truyn tha cho chng ta bit cy nm no c cng dng lm sao, bit ngm tri chanh, bit xo, bit chin. Bit bao bn tay chu ng nng ma, ng lnh, chai sn, nt n ta c thc n, c thc ung. Khi ngi tnh lng, c th bn s cm thy trong i bn tay mnh, trong thn th mnh, c bao c gng, bao cng sc chng ta c mt y hm nay. Thn tm ny hin hu khng phi do mt s ngu nhin no . N c o to t bao tri tim khng mt mi. Thn th ny khng ch gm c

da, xng, tht, m n cn c to hnh bi s c gng v lng quan tm ca bao th h. Hy trn dng lng bit n n vi mi ngi! (Lc dch theo Tomato Blessings and Radish Teachings, NXB Harmony Books). ---o0o--31. THEO DU CHN THY Jae Woong Kim Ha Thng Jae Woong Kim, tr tr ca Tu Vin Kim Cng Hn Quc, l t ca i S Sung Wook Baek. Ha Thng tu hnh bung x. Bt c khi no c mt ngh hay xc cm pht khi trong tm, hy cng dng ch Pht vi lng thnh knh. Ln u tin ti c gp i S Baek l vo thng t nm 1964. Lc ti va hai mi bn tui. T thi nin thiu, ti ngh rng vn mnh ca mt t nc ty thuc vo trnh hc vn ca dn tc nc . V l do , ti tin rng nu xy dng c mt i hc s phm, chuyn o to c nhng v thy chn chnh, ti ba, th tnh cch, o c ca mi ngi dn s c nng cao, th cc tnh xu, cc ti li s c dit tr. c kinh ph thc hin d n , ti bt u kinh doanh nh. V ti b th gi tm gp nhng ngi m ti cho l thng thi xin kin h. Cng qua d n ny, ti c gp i S Baek. Khi Na Tong-Yong, mt sinh vin cao hc i Hc Dongguk cho ti bit i S Baek ang tr ng ti thnh ph Sosa th trn Puchon, tnh Kyonggi, ti lin ln ng tm gp Ngi. Khi ti n ni, v thng bo mc ch ca mnh, ti c hng dn vo gp i S. Khng kim ch c vui mng, ti bc ln chnh in trang nghim, v lo i s Baek hin ra chan ha trong mt ti. Mt lung kh sng nh bao trm ch i S ngi. V mt trang nghim nhng hin ha, i S nh c c mi iu suy ngh ca ti. Nhn i S ngi ta trc cm l mt ngi chng o, v thy lng thanh thn nh dt c mi duyn trn. Ngay khi ti va ci cho v ngi xung

trc mt Ngi, tt c mi xao xuyn, lng xng trong lng ti nh chn xung, lng ng. Sau mt lc im lng kh lu, ti bt u trnh by mc ch ca mnh, v hi i S c phng cch no gip ti sm hon thnh tng xy dng vin i hc s phm kia. i S nhn ti rt lu, ri cui cng bo rng, ti ch cn lm ng nh li i S dy. Nghe th, ti rt vui mng, vi hi: "Bch i S, con phi lm g?" "Ta s ni, nu nh con ha s tun theo", i S tr li. V ti rt trng li ha ca mnh, ti khng th d dng ha hn m khng suy ngh n o. Ti ngi im suy ngh kh lu. "Con c lm c theo li ta dy khng?" Im lng. Ti vn khng tr li c, v th chng ti ngi trong im lng kh lu. i S kin nhn hi li ti: "Con c lm c theo li ta dy khng?" Im lng. Ln na i S lp li cu hi: "Con c lm c theo li ta dy khng?" ng sau ba cu hi thn trng, kin tr ca i S, ti thy nh bng ln mt nim hy vng. Ti cm thy y l mt cuc mo him y th v cho ti. "Bch i S, con s vng theo". "Tt! Hy v c kinh Kim Cang mi sng, mi chiu, v dp b mi vng tng khi ln trong tm bng cch lun tng Miruk Chon Yorae Pul (Pht Di Lc, v Pht Tng Lai). Lc , ti ngh lm sao ngi ta c th thc hin c mt d n x hi ch bng tng nim, v th ti rt bi ri trc li hng dn ca i S. Tuy nhin, khi ti va but ming ni "Vng", tm ti cht bng sng nh th c mt lung nh sng va a vo. Ti cm thy mt nim hnh phc su lng dng trn trong ti. Ti nh chic thuyn ang m chm trong m ging t bo bng, bng gp c ngn hi ng. Ch sau ny ti mi thc c

ci ngun hnh phc ca mnh: c gp v tu hc theo i S Baek l nguyn ln nht trong kip ny v nhiu kip qu kh ca ti. Sau ln gp g u tin , thnh thong ti n Sosa ving thm v tham vn i S. Ln ln, mi tun ti u n gp i S i S c th xem xt tin trnh tu tp ca ti. Theo li ch dy ca i S, ti dn ht tm tr vo vic tu tp. Ngay khi ti bn kinh doanh v phi sng mt mnh, ti vn c kinh chn ln mt ngy. Khi ti dn dn chuyn i, v cng vic kinh doanh ca ti cng c pht trin, ti nht tm phi thc hin mt cng trnh to ln cho x hi. Sut khong thi gian , i S t ra rt quan tm, lo lng, theo di tng bin chuyn trong qu trnh tu tp ca ti. Lng t bi ca i S nh mt lung gi xun mt m thi qua lng ti, qut tri i bao bi bm ca qu kh en ti ca ti. Thng t, 1966, sau khi ti hon thnh nhim v lo cho em ti n hc, theo s hng dn ca i S, ti gia nhp tu vin Sosa c th dnh trn thi gian tu tp vi i S. Nhng ngay ngy u tin tu vin, ti c cm tng nh b i S b ri hon ton. i S tr nn qu nghim khc v xa l n ni ti t trch mnh sao n y lm g. Mi sau ny ti mi hiu s lnh lng ca i S l cch dy bo y tnh thng i vi ti. Mt ngi dn thn i theo con ng tm linh, cn dn ht c thn tm vo vic tm s gii thot khi vng lun hi, ti cn phi t b tm bm vu vo v thy ca mnh; ti phi t tm ly con ng i cho chnh mnh. Mt ngy tu vin Sosa bt u t ba gi sng, l lc chng ti tr dy bt u thi kha thin bui sng. Bn gi ri sng, i S ging php cho chng ti nghe, sau i S kim xem kt qu tu tp ca chng ti ngy hm trc ra sao. Trong nhng ln tham vn , chng ti trnh vi i S mi d nh, chng ng, nhng gic m, nhng vin cnh xut hin trong tm tr chng ti, nh th chng ti tri by tt c mi ng ngch tm hn vi i S. Sau i S dy cho chng ti rn luyn tm bng cch chuyn ha nhng g cha c tt. Phi i gp i S bui sng, sau mt ngy sng khng chnh nim i vi ti ging nh sp b a i hnh quyt. V phi tit l nhng phin no, nghip chng ca mnh trc mi ngi i vi ti nh b tra tn, du ch bng cch nghip chng mi c tiu tr, v tm mi c th tng trng.

Nhng lc sa li cho chng ti, i S thng bo: "Trc mt S hy by t mi ci xu hn ca mnh, khi ra khi ni y, cc con c th l nhng ngi v i nht". Trong sut bao nm thng , i S cha mt ln b qua bui sng thc tp no. Mi sau ny, ti mi thc c vic lm xit bao kh nhc. C ln, khi ti n tu vin Sosa, i S Baek li c vic tr v Seoul. m , khi tr v tu vin, i S bo rng ngi rt tic phi vng mt khi chng ti cn n ngi. Khi chng ti sng tu vin vi i S, mi ngy my bn, i S u theo di tm chng ti. i S n sch tn nhng ngi tm lay ng, chng minh lc tm chng ti tnh thc trong Php. Mt trong nhng cng vic chng ti phi lm hng ngy tu vin Sosa, ngay t u ngy l vt sa b, c lc s b ln n mi my con. Vic cho b n, tm ra v trng coi chng cng kh vt v. Thm vo , chng ti cn phi trng trt ngoi ng, dn dp nhng mnh t v ch. Thi kha biu ca chng ti y kn nhng vic lao ng kh nhc khng c ngh ngi. Mt kinh nghim vt sa b vo mt ma h tu vin vn cn in m trong k c ti. Lc thi tit nng m n ni, ch ngi yn thi, ti cng t m m hi, hung l phi vt sa b trong mt ngy nh th. Phi p vai, k mt vo bng, vo chn b nng hi hi, l mt vic tng chng khng th chu ng ni. T nht l nhng lc cc ch b ui rui, qut my ci ui y phn ng cng vo ming, vo mt ti. Tht l kinh khng! Tuy nhin, ti tht s cm n nhng ci qut nh cy gy Php , v khi ti nhanh chng dit b c nhng cm gic gh tm, ti cm thy nh n gn hn vi s tnh thc. Nhng lc nh th, ci ui b tr thnh thy ca ti, gip ti gii phng tm mnh. C ln, ti nghe i S bo vi ai , l do i S thnh lp nn nng tri ny l nhng k i tm s gii thot cho tm linh c th gieo trng phc nghip v h c c hi rn luyn tm. Khi lm vic ng ng, v thc hnh theo li dy ca i S, chng ti dn nhn ra rng vic lao ng ngoi ng v vic rn luyn tm khng phi l hai vic khc nhau. Ngoi ra, trong khi rn luyn tm tm nh rng 'lao ng l phc v li ch cho tha nhn', chng ti cng tin rng tt c nhng hnh ng mnh lm t n ung n ht th, l nhng c gng lin tc ca chng ti cng dng ch Pht.

Ta thng bm vu vo thn v ta cho thn c qu sung sng trong vic ng ngh, n ung. S thc tp kh hnh ca chng ti nh ch n hai bui mt ngy, v khng n dm, lin tc gieo trng cng c bng s lao ng vt v, v thc hnh tu tp sut ngy m; tt c u nhm dit tr chp ng, tm bm vu vo thn. Tt c cc u nhim cn c ty tr khi tm ngay khi chng va pht khi; nu khng ta s khng cn c c hi sau . i vi ti, rn luyn tm nh th cng au n nh b tra tn. Ngn roi Php ca i S lun nh trng ch khi chng ti sng thiu chnh nim. Ging nh sen trong bn, bn cng hi hm, mi hng ca hoa sen n cng thanh khit, ngt ngo. S lin tc thc hnh dit b nhng tnh cm chn ght lao ng mt nhc, nhng thi quen ham n, ham ng, ngh ri b tu vin, nghip chng hay ngay c s bm vu vo c Pht cng phi t b tt c khin ti tht s hiu c, n tn xng ty, mc ch ca i S khi ngi thnh lp nn tu vin ny: l to nn cc v Pht tng lai. Tu vin, ni ti tri qua tui thanh xun cao p, ni ti dnh tt c cuc i phng s Pht php, vi tt c lng tin; ni ti dng hin tt c cho vic rn luyn tm trong s cc kh, chu ng khin ti tng chng nh mnh phi i mt vi s sng cht hng ngy -nhng k nim tu vin, cng nh hnh nh ca i S vi n ci thn thng, l mt phn ca qu kh qua, khng bao gi tr li na. Ti kh th che giu ni bun, lng tic thng ca mnh, nhng ti phi nh li i S dy m gt b tt c v Pht php. Mun pht trin tm, ta cn phi tr dt nhng cn bnh ni tm - nhng thi quen xu hn nt trong ta, xui khin ta c nhng hnh ng khng tt. Mi khi cc nghip chng t nhiu i dy khi, ngay giy pht , ta cn phi nh chuyn i tm. Mi khi ti c ht sc mnh dit b cc thi h tt xu t nhiu i qu kh, i S gip ti dit tr chng bng nhng nm m. C ln, ci tt ca i S (hay ci tt ca Php) ng trn mt ti. Nu ci tt lm mt ngi tr nh ti au n th no, th hn n cn khin i S, mt lo s tui tm mi, au n n gp bi. Ti t hi ti sao i S phi nhc cng dy d mt k cng u h hng nh ti? Qu i xc ng v lng t bi rng ln ca i S, ti sp ly di chn i S ba ly, m nghe tim mnh nc n.

(Trch dch theo Studying Under the Master, trong Polishing The Diamond, Enlightening the Mind, NXB Wisdom Pulications) ---o0o--32. U PHI BI CUC I (Bi phng vn Charlotte Joko Beck) Amy Gross thc hin Charlotte Joko Beck, nm 1998, b 81 tui. B bt u tu Thin khi hn 60, sau khi hon thnh nhim v mt mnh nui bn con trng thnh. B trng thnh trong mt gia nh theo o Tin Lnh New Jersey. i hc Oberlin, b theo hc dng cm, v sau biu din chuyn nghip, chuyn m theo b "chng c g ng k". Tuy nhin b kim sng li bng cc ngh dy hc, th k, v cui cng l qun l phng ha hc trng i hc San Diego. Nm 1977, b hu tr, v sng Trung Tm Thin Los Angeles. Vo nm 1983, b thnh lp Trung Tm Thin San Diego, hng dn cc thin sinh. Phng php dy ca b l lun lun ci m, n nhn nhng iu mi m. "Ti s tip nhn tt c nhng g ti xt thy l hu ch. Vn l cch nhn nhn ra nhng g tht s chuyn i cuc sng ca con ngi". Ti sao b bt u tu Thin? Ti c mt i sng t sng gi. Chng ti bnh tm thn, chng ti ly d, nhng ng y rt tt. Cc con ti u ngoan. Ti c mt ngh nghip vng vng. Nhng ti thng thc gic vi cu hi: "Sng ch c th ?" Th ri ti gp c Roshi Maezumi. Mt ln Roshi n ging nh th Unitarian, ti i cng vi ngi bn. Sau chng ti lp thnh nhm tu Thin m bt u ch c hai ngi, ti l ngi th ba. Do u b lp ra Trung Tm Thin? Chng ti chung tin li mua hai ngi nh st lin nhau. Ti cn mt ni , v h cn mt ni n ta Thin. Chng ti chia nhau khng gian y. Khng hon ton l tng, nhng cng nh m ni ny thnh th v. Khng c hon cnh no xy ra hon ton theo mnh, nn chng ti phi tp sng vi ci mnh c, v coi l mt cch tu tp. i khi nhng iu khng nh cng c ch cho ta.

Vic tu tp Trung tm ny ra sao? Thin sinh rt ng, kh m nhn ht c - chng ti phi gii hn con s 50. Kha tu di nht l nm, hay su ngy. Nm ngy l . chun b hnh trang cho h khi hnh. Bui sng chng ti tr dy lc nm gi, lm v sinh c nhn khong mt gi. Sau , tt c thi gi cn li dnh cho vic tu tp cho n mi gi ti. Cc Thin sinh thc tp nh th no? Cn bn l cc Thin sinh mi hc lm quen vi thn tm mnh. Tp thi quen t tn cc vng tng ca h. Khng c ngha l h phi phn tch, m x t tng mnh. Cng gn ging nh Thin Vipassana, nhng thay v ni: "Ngh, ngh", ti yu cu h ni li t tng ca mnh. Nu bn thc tp nh th trong vng ba, bn nm, bn s bit rt r tm bn hot ng ra sao. Lm sao t tn t tng? Th d: "C ngh v Mary... C ngh rng ti khng thch c y... C ngh rng ti khng th chu c cch c y honh h mi ngi". Chng ta c suy ngh nh th phi khng? Vi phng cch - qun st tm, dn dn s suy ngh ca ta s tr nn khch quan hn. Phn ng chng ta thay v dng li ch c ngh n Mary, li i xa hn. "i, ti khng th chu ni c ta, c y lm ti in ln c". V th l h b li cun theo dng t tng . iu ta cn lm l tp nhn mt tng theo ng thc cht ca n - mt tm hnh, ri cm nhn nh hng ca n trn thn: s cng thng thn chng hn. Khi bn ang gin ai, bn thy cng thng, phi khng? V th hy sng vi trng thi . Ngay gi pht , hy qun ci tng i, hy ch l ci gin, s xung t, hay cng thng. Khi lm nh th, c ngha l bn khng c gng chuyn i cn gin ca mnh. Bn hon ton ha nhp vo n. Ri th t n s chuyn i. S chuyn i ny rt khc vi s thay i - mt khc bit quan trng. Tn gio thng c khuynh hng thay i con ngi: H ni "Bn khng tt; bn phi thay i lm ngi tt". Nhng y, trong qu trnh t tn v t kinh nghim, bn tp luyn tr nn bt cm tnh, bt b li cun bi tt c nhng g i qua u mnh. Tnh hay nng gin s gim, s bt sc mnh, cho ti mt lc no bn s nhn thy s chuyn i mnh. C th bn vn phn ng mt cch gin d trc mt vic g , nhng gi bn c th qun st n. V ngi quan st vin ngy cng sc so.

Hnh gi tin n ci Khng nh th no? Ti khng ngh ngi ta c th thy tnh Khng, m ch c th ha nhp vo , mt cch t ti. Tnh Khng n gin ch l s vng mt ca cc phn ng. Trong lin h, khng c ti, c anh, v trong tm chng ta khng c nhng s so snh n kia. Khi tt c nhng th khng cn, th ta t c tnh Khng. Tht kh din t nhng iu y bng li. l mt vn i vi nhiu ngi. H c gng chng nghim c tnh Khng. Nhng tu tp khng phi l c ci g c. Tu tp ch c mc ch l chuyn i c bn thn mnh. V th ti thng ni vi mi ngi: "Bn khng th i tm ci g . Bn phi s chuyn ha t thnh hnh". C ngha l phi tinh tn, kh nhc hun tp mi ngy. Ti khng bao gi mt tng gin hn i qua u m khng qun st n. Khng phi l m x n, m ch l dng n li. Phi c kh nng dng li, nhn li qun st n. Khng phi ni l tt hay xu, m ch l thun quan st xem bng cch no n n vi tm bn. B ngh ti sao ngy nay nhiu ngi tm n vi Thin, vi Pht gio? V ngi ta tin rng Pht gio hay Thin c th gii thot h khi nhng kh au, tht vng. Khi h ni: "Ti s th hnh thin". Nhng tr khi bn hiu r ti sao, thi d ch lm tr ngi thm cho bn. Bn phi hiu s thc tp ca mnh khng phi dp b au kh hay tht vng m l c th sng vi chng. Ngy nay khi b ngi Thin, tm b ngh g? Khng c g nhiu. Vng tng n ri i, chng ngi g - nhim v ca tm l suy tng m. Nhng ti c gng tnh thc cng nhiu cng tt. Ch c th. Ti khng lo lng phi lm sao cho tt hn th na. Tm ti kh yn tnh, nn ti khng b n phin h. C phi trc y b c tnh nng ny? Vng, ti hay ling , chi vo ca s. Ngi tt cng c nhng cn gin gh gm lm. Khng phi lc no ti cng th, nhng ti rt d nng gin. Lm th no vic tu tp c th thay i c b?

Bn phi i mt vi ni s hi ca mnh, thay v chy trn n, hay bin h cho n. Tt c l do lng s hi m ra. Bn phi nhn thng n, tp lm quen vi chnh nhng iu lm bn s. Th d nh gi in thoi xin li mt ngi bn. Khng phi chng t iu g, ch l tip xc trc tip vi ni s th hin qua nhng cm gic ni thn. Lm c nhng iu bn khng mun lm rt hu ch. Cuc i y nhng bi hc cho ta tu tp, nu ta c kin tr. Th d bn thy mnh khng c kin nhn vi ngi no . Ngay lc y, hy t hi: "S bc bi ny l g y? Ti sao ta c thi ny?" Nu bn hay bc mnh, th bt c iu g cng khin bn nng gin. Cn nu bn khng mnh bn tm, th bn s thy mi th trn i u d chu. (Lc dch theo Lifes Not a Problem, Tricyle: Buddhist Review 1998) ---o0o--33. DP BN Bernard Glassman & Rich Fields Bernard Glassman, Vin trng Cng ng Thin New York v Trung tm Thin Los Angeles. Tt nghip tin s Ton ng Dng, trc y ng l k s Khng gian ca hng McDonnell-Douglas, trong chng trnh gi ngi ln hnh tinh Mars trong nhng nm 1970. Rick Fields, nguyn l Tng Bin Tp ca tp ch Yoga Journal v Tr L Bin Tp cho tp ch Pht gio Tricycle. ng l tc gi ca quyn How The SwansCame to the Lake (Lch s ca Pht Gio M), v nhiu ta sch khc. ng mt v bnh ung th gan vo nm 1997. Truyn rng c mt thin sinh n gp thin s Triu Chu v tha rng: "Hy cho con mt cng n". Thin s hi: "Thy dng cm cha?" Trong giai thoi thin c ngha l "Thy t c Gic ng cha?" V thin sinh tha: "D, con dng ba". "Tt", thin s Triu Chu ni. "Vy Thy ra chn i".

Thin s Triu Chu ni "ra chn" ch rng sau khi Gic Ng khng nn li du vt no. ng thi Thin s cng mun ch rng kh th, nu khng mun ni l khng th, ty xa ht mi du vt. Ging nh cu chuyn v con ra trong mt cng n khc. Con ra lun li du chn trn ct. xa du chn, n dng ui. Nhng vy l ui ra li du trn ct! V th hu nh l khng th no xa ht mi cu u. Chng ta c th n sch ht cc n, lau bp, lau k, ra chn, ra ni. Nhng ri ta li phi lau vt x-phng trn b, ty bn ra chn, vy l khn b d, ri nhn k li th nc d cng xung nn nh sch. Cng th, khi chng ta bung b cc chp trc hay cc chng ngi cn tr ta tin ln mt bc, chnh qu trnh li to ra nhng th chp khc, ri iu cng cn phi c bung b. "Ra chn" ca thin s Triu Chu ni v qu trnh ny. Du rng kh lm, chng ta cng phi c gng xa cc du vt ta to ra. V th ta khng nn huynh hoan khp ni "Ti Gic Ng", hay "Ti lm ra sn phm tuyt vi ny". Nu s Gic Ng ca ta l chn chnh, th s gic ng s biu hin qua cc hnh ng ca ta trong cuc sng i thng. Trong cc thin vin, sau khi dng ba, thin sinh ra chn' ca mnh bng nc tr hay nc lnh. Ri ung nc . Nc cn d li trong chn c dng ti cy. Vic xa ht cc "du vt" c ngha tm linh thm su, nhng n cng l mt ng dng mi sinh thit thc. Nu cn li g, ta phi ti s dng, s dng mi cho n khi khng cn g ht. Nu bn l nh sn xut, bn phi ngh n vic g s xy ra sau khi sn phm ca bn c s dng. Bn phi suy ngh xem sn phm ca mnh s tiu hy cch no. Du bn sn xut xe hi, my lnh, hay mt hp bnh, bn cng phi suy ngh ra cch sn phm ca bn c th c ti xut (recycled). Nu bn lm c nh th, nu bn c th dn sch cc vt tch ca chic xe sn xut, hay ca ba n thnh son mnh dng qua, bn s m ra mt khng gian c th tm thy nhng ngun nguyn liu mi. Th nn dn dp cc th cn tha l mt cch ni rng chng ta ang lm sch, lm mi tr li nh lc ban u.

Khng cn li du vt l tinh thn bt nh ca thin. Ch th v c th v. S khc bit gia ngi gip v ngi c gip bin mt, cng nh s khc bit gia ngi cho v k nhn, hay ngi u bp v khch mi. Tuy nhin theo thuyt ca Dogen, chng ta khng nn nu ht cc mn n ri mi dn dp lc cui cng. Ngi khuyn cn phi dn dp ngay trong qu trnh nu nng - khng ai bit chng ta lm g. V th phi dn dp ngay khi ang cn nu nng. Phi xa ht cc vt chn khi ang i. V ri khu cui cng, cng phi c dn dp ging nh lc ban u. Mc du chng ta to ra mi trng trong sch, du ta s bt u li tt c - chng ta vn bt u bng s ty ra, du nu nh, khi va bc chn vo , ta nhn thy mi th u sch. Du cho ta cm thy rt an tnh, trong mt trng thi lng nh su thm, ngi tu thin cng phi bt u tp trung v tr li vi ci tm ban u (beginners mind) c th ty ra cu u, v soi ri li mnh. Gi chng ta sn sng bt u tr li. (Theo Clearing The Table, Harmony Books) ---o0o--34. THIN MINH ST TRONG NG DNG Ian Hetherington Thin Minh St rt c nhiu ngi Ty phng tu tp. Trong quyn Realizing Change-Vipassana Meditation in Action (tm dch S Chuyn Ha Chng Thc Thin Minh St Trong ng Dng), Ian Hetherington gii thiu cho c gi mt vi in hnh ca nhng ngi n vi thin Minh St (Vipassana); nhng suy t, qu trnh tu tp ca h; thin minh st thay i cuc i h nh th no, nhng s chuyn ha no h chng nghim c trong cuc sng. Chng ti xin trch dch gii thiu vi bn c. Ian Hetherington l ngi hnh v hng dn tu thin Vipassana. ng l tr ging cho ngi SN Goenka. ng hin sng cng v v mt con trai nh Herefordshire, Anh quc. ** Jenni Parker, Chicago, M

Nm hai mi lm tui khi ti bt u hnh thin, ti tri qua nhng giai on kh khn trong cuc i: s dng cc loi ma ty nh l cn sa, cocaine, v cc loi thuc gy hoang tng khc. Ti b cnh st bt nm ti mi su tui v ti tng tr ma ty, v cha m ti rt kh au khi bit c iu ny. Ti cng tri qua thi gian i n cp trong cc ca tim, hay ca ngi khc; ngi ta c cm gic rng ti c th ly bt c th g quanh ti! Ti b cc ca tim bt nhiu ln v cha m ti cng c thng bo. Cng ng ngc nhin v ti c trng thnh trong mt mi trng rt bn vng v ti chnh v tnh cm. Ti ln ln thnh th; cha ti l mt gio s thnh t. C cha m ti u thng yu nhau v u chm lo cho ti. Ti c c nhng c hi v hc vn, x hi, th thao m nhiu ngi mong mun c hc trng t, c nh khu trt tuyt, nh ngh h cnh b bin; sau gi hc c tham gia vo cc chng trnh v th thao, vn ha ngh thut. Hnh ng m mui nht ca ti l m chm trong nhng cuc tnh ba bi, khng mt mi, n ni n thnh mt thi quen kh b, ngay c sau khi ti bt u hnh thin. ** David Crutcher tham d kha thin ln u tin vo nm 1982 ti San Franciscos Boy Club Camp, M. Anh trai ti d mt kha tu thin Minh St nm trc . Ti l ch mt doanh nghip. Anh y thy cuc sng ca ti qu nhiu cng thng, v th anh khuyn ti nn i d mt kha tu thin c nhiu li ch. Ti ln chng trnh n ngh ngi mt bi bin no Caribbean. l iu ti lun m c. Trong sut hai nm trng, ti lm vic lin tc, gn nh cha c ngy ngh no v rt cn mt k ngh h. V th khi anh ngh ti i hc thin, ti ngh trong u l s khng bao gi lm vic . Ti cn mt th g trong i nh l th gin trn bi bin. Nhng nhng g anh ni vn ln qun trong u ti, rng nu i ngh mt ni no nh l bi bin, ti c th c vi tun ngh ngi; nhng i hc thin, ti c th c mt iu g ch li cho ti c i. V ti bit rng mnh ang trong mt hon cnh rt cng thng, v th cui cng ti b nh i ngh h m mua v my bay n trung tm thin ny. ** Ray Gross, Pht Thanh Vin Th Thao Pennsylvania, M. Nn tng tn gio v gio dc m ti c hp th lun nhn mnh rng ti phi lm ch cuc i mnh. Ni mt cch khc, v tri thc, ti bit mnh phi sng nh th no trong cuc sng, nhng c mt ci g trong ti khng phi lc no cng nghe theo ti. Ti khng th nh t lc no, ti bt u

i tm mt iu g thay i con ngi bn trong. ti c th hnh ng theo lng tm, m khng phi lun dn vt tranh u ni tm khi bung tri theo s d di, s tha mn nht thi. u nm 1988 trong k ngh h cng vi vi v ti bi bin Myrtle, Nam Carolina, ti ro quanh cc tim bn sch c v v tnh cm ln quyn sch Ngh thut sng (The Art of Living) ca William Hart. V l sch c, gi ch $2.95 la, nn ti mua, ngh rng ti s c dp c n. Mt vi thng sau khi c dp c sch, ti cm thy rng ti phi d mt kha thin Minh St 10 ngy. Ngay c trc khi d kha thin, ti bit y chnh l iu m ti lun tm kim. Mt trong nhng iu tht s gy n tng cho ti l tham d kha thin khng phi tr cht l ph no. Tt c u ty theo lng ho tm ca thin sinh sau kha thin. Vi mt kha hc nh th th cn cn n ng lc bn ngoi no na? Ti d kha thin u tin vo thng 3 - 1989 Shelburne Falls, bang Massachusetts v l iu quan trng nht m ti lm c trong i ti. ** Dimitri Topitzes, Wisconsin M, tham d kha thin Minh St u tin vo nm 1996. Mang thai con ngoi gi th trong mt ngi lng nh ven mt b bin Hy Lp vo khong nm 1965, m ti khng th gi v nui ti trong hon cnh vn ha ca thi v ni . V th, ti b a vo mt c nhi vin gn , sau khi c sanh ra trn mt chuyn xe but i ra khi lng. l nhng khi u khng c tt p ca i ti. Tuy nhin lc 6 thng tui, ti li c mt gia nh ngi M gc Hy Lp nhn lm con nui v em v M, n mt thnh ph ln min trung ty. Gia nh cha m nui ht lng chm sc, thng yu ti b p cho nhng bt hnh ca ti trong nhng nm u i. Tuy nhin, nhng vt thng ca vic nhn con nui, i vi gia nh cng nh i vi a con khng bao gi c trao i mt cch thng thn, chng bng kn ri dn dn bung m ra. Ngoi ra cn c mt s xung t l lng trong gia nh ta nh xt thm mui vo vt thng. V ti c cm gic mnh l ngi phi gii m tt c nhng lo lng v thng yu ca gia nh song song vi nhng trn tr, bc xc trong ni tm ti. Thi th u, ti i mt vi s th thch ny ging nh nhiu a tr khc lm, bng cch li m chng vo trong nhng cu chuyn y trit l. Cho n ngy

nay ti vn cn nh chng, m ch xoay quanh s quan tm, thc mc ca ti v ngun gc ca cuc i, s chm dt ca cuc i, v nhng kh au ca con ngi. Sau khi c c mt cn bn gio dc cao cp v mt bng cp thc s v tm linh, ti tr v qu nh v lm vic trong mt nh sch thuc thi i tin b (New Age) a phng c th c tt c nhng g vit v s phn con ngi. Gio dc nh trng khng gip ti gii ta nhng thc mc t nin thiu, nn nh ca ti khi nhn cng vic ny, ngoi vic c mt t tin, l khm ph ra nhng nghch l trong cc iu kin v tr, cng nh trong chnh cu chuyn i ti. Ti c cc sch v nhng phng php hn gn, v xung t gia nh, v con nui, kh au, v nn khoa hc mi v.v Cui cng ti tm n phn sch v Pht gio. V ti c c t mt tc gi rng c bit l chuyn ha kh au, trc ht ngi ta phi chuyn ha cch suy ngh v cch s dng li ni. Lc , ngi ta s t n mt ci nhn nht nguyn, c hai: v p v s in r ca cuc sng bin mt vo trong mt b mt khng th ni thnh li. Theo tc gi ny, ch c v hiu khng thi, khng th gii quyt c iu nghch l ; ch c hnh thin mi c th lm c iu . Vy l ti chn hnh thin, v t ti tip tc tu tp theo con ng vt thot kh au ** Ben Turner, iu dng, c thi gian 5 nm lm vic trong Ban Chm Sc Sc Khe trong mt nh t M. Ngh li l mt may mn khi ti c sinh ra vi tm trng ca mt a tr kh trm cm. Nhng k c xa xa nht ca ti l v cc cm gic c n, b nhng a tr khc xa lnh, xua ui. trng hc, c thi gian ti b cho l khng pht trin bnh thng, hay bi no nh l thut ng c dng trong nhng ngy ny. Khi ln ln, ti cng tr nn khng ha hp vi cuc sng, c rt t bn, phn ln thi gian ch mt mnh, b hc li lp 7. Khi ti bc vo tui thiu nin, trc khi tr thnh ngi ln, mc cm v s yu km, khng ra g ca ti cng tng ln v ngh mun t t thng chim lnh ti. Ti tm s gip qua nhng bui t vn phn tch tm l ca cc nh tm l, cc nh sinh l, cc nh t vn v cc nhn vin x hi. H cng khng gip ti c nhiu. Ti lun thc cm gic b dn nn vo trong mt loi hp ng kn bi mt l thuyt ny hay l thuyt kia,

thng th ti cm thy bn ng ca ngi t vn nh hng nhiu trong qu trnh cha tr n ni ti cm thy mnh b lc vo trong hoc l chnh s ngo mn ca h hay s t nghi ng bn thn ca h. Vo thi im , nhng nm bt u tui hai mi, ti cm thy mnh i n tn cng s tuyt vng. Cc chuyn gia v sc khe tinh thn khng th lm g c th gip ti thy rng ti phi i n tn cng nhng kh au ca mnh, th ti mi c th t tm c cu tr li ca mnh. Ti bt u suy ngh v nhng vn tm linh v tn gio. Suy cho cng, nu c hng t ngi khp trn th gii u quan tm n vn ny, th hn l phi c ch li g, v h c cng nhng kinh nghim g. Ti bt u c t Kito gio, Lo T, Khng T, n thin, Pht gio Ty Tng, phong thy v rt nhiu nhng ti liu v thi i mi (New Age). Dn dn ti th thc hnh mt s. Ti hy vng rng c th qua ti s tm c mt gii php. Hnh nh cng c mt s im chung v nguyn tc. Nhng khi thc hnh, ti khng th tm ra n. Dng nh tt c u n du trong nhng nghi thc, hnh tng, nhng b bi ti chnh v c s v o c ca hc vin hay i khi ca v thy. Tuy nhin ht ging hy vng vn cn trong ti, v ti dn dn pht trin bn iu gip ti tip tc tm kim: 1. Kha tu phi hon ton min ph. Nu c mt phng cch, mt s hiu bit no c th a n hnh phc v gii thot, th bt c ai khi tm c iu , bt c ai ang ging dy nhng iu ny, cng nn chia s vi ngi khc, cng phi nhn thy rng khng nn tm ngun li ring cho mnh, bng cch khng chia s vi nhng ngi khng c kh nng tr l ph. 2. Khng i hi phi c mt bc ngot trong lng tin, khng cn c mt v Thng khut mt no, khng c s tn sng m qung no. Mi bc cn phi r rng v chp nhn c ngay t lc ban u. 3. Khng c loi tr mt ai, v khng c s kt n i vi nhng ngi i con ng khc. 4. V thy phi thc hnh nhng iu mnh ging dy v khng b u nhim v nhng hnh ng bt thin. Nhng iu kin ny c t ra gip ti d dng hn trong vic tm kim chn l ca mnh, nhng chng gn nh loi tr tt c nhng g m ti

tip cn c t trc n lc by gi. Nhng cui cng ti c gp mt ngi tham d mt kha thin Minh St n . Sau khi d kha thin u tin vi ngi Goenka, ti bit rng mnh tm c mt cng c tha mn tt c bn iu kin trn. Ti nhn thy rng, khng c php l no, nhng t kha tu ny sang kha tu khc, t nm ny sang nm khc, dn dn cn bnh trm cm c i ca ti thuyn gim nhiu. Ni ng hn ti tr nn t phn ng li vi nhng au kh vn l bn cht ca cuc i. D nhin, cc trng thi trm cm ca ti vn cn. Nhng chng ging nh khi ta nhn ngm mt m my i ngang qua mt tri hn l cm gic b chn vi di m bn. ** Vanessa Rawlings, New York. C vit bi ny sau khi d kha tu thin Minh St 40 ngy. C cha v m c u d kha thin 10 ngy. Tn ti l Vanessa. Ti hnh thin Minh St c 3 nm. Ti sinh ra trong mt gia nh ngi M gc Phi Chu 42 nm v trc Roanoke, Virginia, M. Ln ln trong mt x hi phn bit mu da nh hng n quan im v ci nhn ca ti mi gc . Ti hc bit sn hn, nghi ng, on ght cng ng ngi da trng. Ti khng bit c ai trong cng ng ngi da mu ca chng ti m khng thm cht cha nhng tnh cm ny, khng cn bit h giai cp no trong x hi. v tr ca mt ngi lun b coi thng l mt gnh nng hng ngy nh ti, ti cn tm mt li thot. Thc ra, ti vn lun tm nhng phng php, tn ngng, trit hc no c th em n cho tm ti s bnh an. Lm sao ti c th thng yu ai, k c bn thn, khi ti bit rng ti ght v s ngi da trng. Ti sng thnh ph New York hn 17 nm qua. may mn thay ti c nghe v thin Minh St t mt ngi bn v ti bit rng ti phi th phng php . Kha tu u tin, ti nh rng ngi Goenka ni v nhng cm th ni thn v chng ta phn ng li vi chng nh th no. Ti nhn ra rng l nhng g ti tng lm v hnh ng ny s tip tc kim gi ti nh l mt k t ti i vi s phn bit chng tc thc s hay do ti tng tng ra. Ngi Goenka ni rng i l kh nhng vn c li thot. Ti khng hiu phng php ny trong nhng kha tu u tin nhng ti tin tng rng thin Minh St s gii phng c nhng mc cm phc tp cm su r trong lng ti.

M nhng kha duy nht m ti d l trung tm Thin Massachusetts. Ti n tng su xa i vi s tnh nguyn v s nhit tm ca nhng thin sinh trong cng ng thin Minh St. Khi ti tip tc d thm nhng kha hc khc v xung phong tnh nguyn nhng ni , ti nhn thy c rt t ngi M gc Phi tham gia. C nhiu ngi cng tham d nhng khng quay tr li, v rt t, nu c ai, tin ln d nhng kha thin lu ngy hn. Ti l ngi da mu duy nht cc trung tm thin; v tr ny, ti c th quan st kh chnh xc cc phn ng ca ti i vi cng ng ngi da trng. Nhng xc cm v suy ngh lu nay c chn giu li hin ra. Tham gia kha thin ny tip theo kha thin khc v lun thc tp thin Minh St, ti nhn thy c s chuyn ha ang thnh hnh trong ti. Ti bt u cm thy c mt tnh cm bi mn su xa i vi nhm ngi da trng m ti tng bit v nhn ra rng h cng kh au v u m nh ti tng l. Lng sn hn, s hi v ganh t ca ti i vi ngi da trng c tho g. Ln u tin trong cuc i, ti tht s c th qun st nhng kinh nghim lin quan n vn k th mu da mt cch khch quan hn v phn ng mt cch cng bng hn. Ti ni li vi nhiu ngi trong cng ng ca ti v thin Minh st. Nhiu ngi rt phn khi v sn sng tham d cc kha thin. ** Susan Craig Winsberg l mt nhc s, mt ngh s thu m v ngi t nhc M. Ti khng th nh ln u tin ti bt u mun cht l lc ti bao nhiu tui. Phn ng ai cng c c mun mt thi im no trong cuc i h, nhng trong gia nh ti chuyn t t gn nh l mt truyn thng. Nhiu quyn thuc ca ti cht bng cch v gn nh tt c mi ngi trong gia nh hin ti ca ti u toan t t. S mt cn bng tm l cng chy trong dng mu gia nh ti, l l do ti sao khng ng ngc nhin khi mun t hy hoi mnh lc no cng sn sng khi ln trong ti. V th i vi ti, trng thi lun trm cm l iu t nhin, v vic t t l mt gii php. Vo khong nm hai mi my tui, cui cng ti tht s tm cch chm dt cuc i mnh. Ti nh rng n c v khng t nhin cht no, khng hp vi sinh l nh th no. ng l ra ti phi tm mi cch sinh tn. Nhng y, ti ang c gng ct vo c tay ca chnh thn th mnh

git n. l mt kinh nghim rt k d, v ti tht s rt mng khi n au qu n ni ti bt tnh v khng thnh cng trong vic t t. Tuy nhin, khng k nhng hnh nh r rng ti c th nh c vo m , i vi vic lm tht di dt lm sao khi mun t kt thc i mnh, ti vn khng c gii php tch cc no hn. Nu c g , th n gn nh l s chn nn rng sao cht kh th. V th ti vn cn coi t t nh l mt gii php khi c vn g xy ra trong tng lai. Ri sau ti bit n thin Minh St. Mt ngi d ca ti l ngi hnh thin Minh St, ni cho ti bit v thi kho biu ca nhng kha tu, nhng khng ch thc y ti phi i d. Cui cng, mt ma h kia, ti thu ht can m i d th. Ti li xe n Mendocino (California) mt mnh vi hy vng rng s khm ph chn l ny s gip ti chng bao gi ngh n s cht nh l mt gii php i vi nhng vn ca cuc sng mt ln na. Thin Minh St thc s chng t l ngi cu tr cho ti. Ti tu tp min mt, y kh nhc trong 10 ngy , v nhng g ti t c lm o ln hon ton u c ti. Ti tm ra chn l v cuc sng, v cuc i mnh v trn tt c l v hnh phc chn tht, khng phi th hnh phc chng qua, c iu kin, nhng l hnh phc thc s; th hnh phc m chng ta l nhng chng sanh c tha hng. Ti c bit v n, v t chng nghim. Ti vn thng c v thin v tt c nhng hiu qu tuyt vi m n c th mang n, v ti sn sng tin tng vo . Nhng ch n khi thc s ngi thin trong sut 10 ngy ti mi c th t chng nghim nhng iu ny. V ch qua s chng nghim chng ni bn thn ti mi c th thay i cuc i mnh khc i. Thnh thong ti vn cn tri qua nhng cn trm cm. Ti ngh rng l mt cn bnh di truyn m ti phi chu ng. Nhng ti khng cn tm n ci cht nh l mt s chy trn. V ti cng khng tm n nhng th thuc gii quyt nh phn ng cc nh tm l thng khuyn ti phi lm. ng hn, ti chng bao gi i gp mt nh tm l no na. Thay vo ti thc hnh thin Minh St. V -phi th tht khng phi lc no ti cng l ngi tu tp c k lut hay thng xuyn. Nhng ti bit rng n c mt v ti vn nh n mang n cho ti nim vui trong tng t bo ca s hin hu ca ti cng nh s hin hu ca mi ngi, mi vt. V n mang n cho ti mt cm gic ca s tnh lng v ha hp. Gi ti bit chn l, v khng c g c th lung lay s hiu bit . Ti khng bao gi ngh n vic t t na k t khi ti thc tp thin Minh St ln u tin, 16 nm v trc. Khng c n mt ln. V vi hon cnh ca ti, iu t n l mt iu diu k.

(Trch dch t Realizing Change, Vipassana Research Publications) 1/2008. ---o0o--35. PHNG VN THIN S S.N.GOENKA Thin s S.N.Goenka ging dy v thin Minh St (Vipassana) hn ba mi mt nm v rt ni ting, c l v nhng kha tu thin tch cc 10 ngy ca thin s, c t chc ti cc trung tm thin khp ni trn th gii hon ton min ph, nh vo s h tr ca cc cu thin sinh. Thin s S.N.Goenka sinh nm 1924 ti Mandalay, Min in, l t ca ngi Thin S Sayagyi U Ba Khin (1899-1971). Sau mi bn nm tu tp, ngi S.N.Goenka quyt nh t b v tr ca mt nh doanh nghip thnh t dc ton lc vo vic dy thin. Ngy nay Thin s coi qun mt t chc vi hn tm mi trung tm thin trn th gii v thnh cng vang di trong vic mang thin Minh St (Vipassana) vo cc tri giam, u tin l n , ri lan rng n nhiu nc trn th gii. T chc ny c tnh c khong hn 10,000 phm nhn, cng nh nhiu thnh vin trong ngnh cnh st v qun i, d cc kha thin 10 ngy ny. B Helen Tworkov, bin tp vin ca tp ch Tricycles phng vn thin s S.N.Goenka nhn dp Thin s n tham d Hi Ngh Thng nh v Ha Bnh Th gii Thin Nin K ti Lin Hip Quc vo ma Thu, nm 2000. Nhn dp Thin s S.N.Goenka sp n Vit Nam t chc hai kha thin Minh St 10 ngy ti Tnh X Ngc Thnh, Th c, chng ti xin trch dch bi phng vn ny gii thiu vi bn c mt s nt v Thin s v phng php tu thin Minh st (Vipassana) ca Ngi. Theo mt s ngi th thin Minh St (Vipassana) l mt phng php thin c bit ca h phi Nguyn Thy; theo mt s khc, th l mt dng thin c lp. Tha theo Thin s th nh th no? l mt dng thin, nhng khng lin quan n mt h phi no. Theo ti, c Pht chng bao gi thit lp ra cc tng phi. Khi ti bi kin ngi Sayagi U Ba Khin, thy ti, ngi ch hi ti vi iu. Ngi hi, l mt ngi n c danh phn, ti c phn i vic gi gii (sila) khng? Lm sao ti li phn i vic gi gn o c, gii lut ch? Nhng lm sao gi c gii lut khi tm ta khng n nh? Ngi bo, ta s dy cho con thc hnh

gi gii vi tm bnh n. Ta s dy con thin nh (samadhi). ng khng? Lm sao c th khng chp nhn thin nh? Ri s ph ti tip, nhng ch n thun c nh cng khng ch li g nh ch c th thanh lc tm con b ni. Su thm bn trong cn c nhng iu phc tp hn, c nhng thi quen hnh ng m thin nh khng th ph v. Ta s dy cho con prajna, tr tu, gip con i su hn vo tm thc, ci ngun, ni pht sinh ca nhng u, bt thin, ri nhn rng, tch ly chng, ta phi ra sc tiu tr. Do khi s ph bo ti: Ta s dy cho con ch ba iu - gii, nh v tu v khng c g hn th na, ti hon ton b thuyt phc. Ti tr li: Xin ngi, hy cho con c th. ---o0o--Lm sao c th gi c gii ch bng cch theo di tm? Khi ti bt u hc thin Minh St (Vipassana), ti i n kt lun rng c Pht khng phi l ngi to dng nn mt tn gio, Ngi l mt nh khoa hc, mt nh khoa hc tm linh siu vit. Khi c Pht dy v Gii, d nhin, mc ch l v chng ta l nhng con ngi, sng trong x hi loi ngi, th chng ta khng nn lm bt c iu g c th xm hi n x hi. iu hon ton ng. Nhng ri - nh mt nh khoa hc - c Pht ni nhng li sau y, khi ta lm hi ngi, khi ta lm nhng iu bt thin, th ta s l nn nhn u tin. Trc tin l ta hi mnh, ri mi hi n ngi. Ngay khi mt t tng u, bt thin pht khi trong tm, th t nhin ta s cm thy bt rt, bt an. Tu minh st dy cho ti bit iu . ---o0o--Nh th nu ngi ta c th thy rng tm bt thin to ra s au kh, bt an cho bn thn, th c phi l s khi u ca gii v tm bi mn? Nu bn c th chuyn ha iu thnh tm bi mn, th lc mt thc ti khc s tr nn r rng. Nu thay v dy khi sn, on th, s hi, ng mn, ti pht khi lng thng yu, bi mn, thin tm, th ri t nhin ti s c p tr. Ti s cm thy rt t ti, bnh an trong ni tm. Tng t, nu tm ti u, bt thin th ti s b trng pht bng cch ny hay cch khc, cng nh khi ti thanh lc tm th ti s c n p bng cch ny hay cch khc.

---o0o--Kha thin Minh St (Vipassana) 10 ngy l g? C qu trnh l mt phn ca s chng nghim hon ton, qu trnh ca s t chng, chn l lin quan n bn thn, do bn thn, t trong bn thn. khng phi l mt tr chi ca l tr, cng khng phi l tr chi ca tnh cm hay lng tn ngng: , c Pht ni rng, v rng Tht qu tuyt vi, ti phi chp nhn chng thi Tri li, n hon ton khoa hc, ti phi tht s hiu iu g ang xy ra bn trong ti. Chn l no bn trong ti? Chng ta bt u bng hi th. C v nh l mt khi nim vt l, hi th vo, ra. ng l th. Nhng mt mc su xa hn, hi th gn kt cht ch vi tm, vi nhng u nhim, bt thin trong tm. Trong khi hnh thin, chng ta theo di hi th, nhng khi tm bt u phng i xa v nhng k nim trong qu kh, nhng vin nh trong tng lai - th lp tc ta nhn thy hi th khng cn bnh thng: hi gp rt, hi nng n. V ngay khi cc u nhim qua i, th hi th tr li bnh thng. iu c ngha l hi th c kt ni vi tm mt cch mnh lit, khng ch vi tm bnh thng, m cn vi cc tm u nhim. Do , chng ta c mt kha thin 10 ngy l tri nghim, khm ph ra nhng g ang xy ra bn trong ta. mt mc su xa hn, ngi ta thy rng tm v thn gn kt nhau qua cc cm xc (sensations). iu ny a n mt s khm ph ln khc rng bn khng phn ng vi mt i tng bn ngoi. Th d ti nghe m thanh v ti nhn ra l li khen hay ting ch ca ai . Ti tr nn hi lng hay gin d. b ni th l bn phn ng li vi m thanh. ng. Bn ang phn ng. Nhng c Pht cho rng chnh l bn ang phn ng li vi cm xc, cm xc ni thn. Rng khi bn cm nhn mt cm xc ni thn, v nu bn v minh, th bn c tip tc lm u nhim tm mnh bng lng ham mun, hay ght b, bng i dc hay sn hn. V bn khng bit iu g ang xy ra. Khi bn nghe li khen hay ting ch, c phi l phn ng c lc qua tm l a n cm xc ni thn, hay c hai xy ra cng mt lc? Vic ny xy ra tip theo vic kia, nhng v chng xy ra qu nhanh n ni bn khng th tch ri chng ra. Qu nhanh! Cho n mt lc no , t ng bn c th bt u nhn thc c rng, Hy xem iu g ang xy ra ny! Ti va khi tm gin. V ngi thin sinh hnh minh st tu s lp

tc ni: , rt nhiu sn hn! Rt nhiu sn hn ni thn, mch ang nhy lin hi i, ti kh s qu. Kh s qu. Nu khng i mt vi nhng cm gic ni thn, th ta ch i ph vi n trn l tr. Bn c th ni, Sn hn l khng tt, hay Tham l khng tt, S hi l khng ... Tt c u l tri thc, nhng o c chng ta c dy t u th. Tuyt vi. Cng ch li. Nhng khi tu tp, bn s hiu ti sao chng khng hon ho. Khng ch l chng ta em li tai hi cho ngi khc, bng cch pht khi nhng u nhim ca tm sn hn hay am m, s hi, hay th on, m ta cng hi chnh bn thn. Thin Minh st qun st s tht. Vi hi th ti ang qun st chn l b ni, trn mt. Nhng t n a ti n nhng tng su, su hn na. Trong ba ngy thc tp rt ro, tm tr nn sc bn, v bn lun thc tp qun st chn l. Khng phi l s tng tng, khng phi l trit l hay t duy. Chn l, hi th, chn l cng nh l hi th, su hay cn. Tm tr nn r rng, sc bn quanh vng mi, bn bt u cm nhn c mt s phn ng sinh ha (biochemical), ngha l mt s cm xc ni thn. Nhng cm xc ny lun c mt khp thn, nhng tm th lu ch c th cm nhn c nhng cm xc mnh m nh au n hay g . Trong khi c bit bao cm xc khc ni thn m tm khng th nhn ra. ---o0o--Tha Thin s c phi phng cch tu tp ny l trng tm ca Pht gio? ng vy. Nu s qun st ng n khng c hng n cc cm gic th chng ta s khng th i vo nhng tng thc su hn trong tm. Tng thc su nht ca tm, theo c Pht, lun kt ni vi cc cm gic ni thn. V bn ch c th khm ph ra iu bng thc hnh. ---o0o--Vai tr ca ngi thy nh Ngi l nh th no? Mt ngi thy v lng bi mn v thng yu, thy rng ai ang au kh nn mun ch cho h con ng. Nhng chnh mi c nhn phi t i trn con ng . Ngi thy khng c php mu g. Chc chn nh th. ng ch l ngi ch ng. l nhim v duy nht ca ngi thy, khng c g hn th na.

---o0o--Thin s to dng nn h thng tu thin ny khp th gii, nhng dng nh Ngi khng c ngi k tha. C qu nhiu ngi theo hc, do chn ra mt ngi no k tha s lm xo trn s thanh tnh. c Pht chng bao gi c ai lm ngi k tha. Vy ti l ai m chn la? Tt c nm hay su trm ngi thy ti hun luyn, h s k tha. Nu ti khng cn c mt, h vn tip tc. Khng phi v h c lng tin vo v thy m h c lng tin vo phng php, vo phng php em n cho h kt qu. l nhng g s cn tn ti. Nu khng, h s ngh rng v thy ta cn nn ta c tt c mi iu li ch khi thy khng cn na, tt c u cng mt. l s sng bi c nhn. Phng php thin Minh st ny rt tuyt vi. N s tn ti. ng lo (ci). Ti rt t tin. N s tn ti. ---o0o--. . . Nhn v chu, thy cc quc gia nh Min in, Sri Lanka, vi nhng s bo ng, au thng trong cc quc gia Pht gio ny chng ta c th s dng s tu tp, thc hnh ca mnh nh th no c th mang li ha bnh, tha Thin s? Qua bao th k, trong lch s ca Pht gio cha tng c mt s kin no trong ngi Pht t nhn danh truyn b o php gy ra mu. Pht gio i ti u, cng mang theo tnh thng yu, lng bi mn. V th truyn thng ni ln rng y l con ng khng c bo ng hay mu. . . Theo gio l ca c Pht, theo khoa hc, khoa hc nhn vn, v thc ti m chng ta ang i mt, chng ta rt mong mun ha bnh trong x hi loi ngi. Chc chn l ai cng mong mun iu . Pht t hay khng Pht t, u mong mun iu . Nhng lm sao c mt x hi ha bnh, nu con ngi sng trong x hi khng c ha bnh, an lc. Nu cc c nhn lun gin d, si sc, th khng th c an lc, th lm sao ta c c x hi ha bnh. Theo ti, l iu khng tng. Khng hp l cht no. ---o0o--Tha Thin s, khng s dng t Pht gio c ch li khng, nh th ai cng c th tip cn vi n, tt c mi ngi?

C hai t ti trnh dng trong sut ba mi mt nm qua. Trong sut ba mi my nm qua k t khi ti bt u ging dy, ti khng dng t Pht gio. Ti cng khng bao gi dng t tn gio ni v gio l ca c Pht. Theo ti, c Pht cha bao gi thit lp ra mt tn gio. c Pht cha bao gi dy v Pht gio. c Pht cha bin ai thnh mt Pht t. Mi ngi cng nhn rng mi tn gio trn th gii u c nhng yu t chung, m ti gi l ct li ni ti ca tn gio o c, lm ch tm, thanh tnh tm, v.v... Ti coi l ct li, ct li thin ca tt c mi tn gio. Ri mi n ci v bn ngoi. Ci v bn ngoi ca mi tn gio c khc nhau. Hy mi ngi t do, bng lng vi cc nghi l, hnh thc tn gio ca h - nhng h khng c qun iu ct li bn trong. Nu h qun iu , m li t xng, ti l ngi theo tn gio ny hay tn gio kia v ti tun theo cc nghi l, cc quy cch, th l h t la di mnh, h ang la di ngi (Trch dch t Superscience: An Interview with S.N.Goenka, Tricycles, Winter 2000). ---o0o--36. PHNG VN TS. BHANTE GUNARATANA Thin S Henepola Gunaratana xut gia nm 12 tui Kandy, Sri Lanka. Tu tp lm sadi trong tm nm, t kheo c by nm, sau S mi ri Sri Lanka vo nm 1954 n n phc v cho nhng ngi thuc giai cp h lu. Nm 1968, S n M v tr thnh v Tng Th K Danh D (Honorary General Secretary) ca Hi Pht gio, mt tu vin Washington D.C. Trong thi gian , S c gng ly bng tin s v trit hc i hc American, ni sau ny S tr thnh v Tuyn Gio Pht gio . S hong php trn khp th gii trong hn 40 nm. Sch ca S gm c Cn Bn Chnh Nim (Mindfulness in Plain English), do nh xut bn Wisdom Publications pht hnh (ND: Hin nay, S xut bn thm 3 quyn na l: Hnh Trnh n Chnh Nim (Journey to Mindfulness); Bt Chnh o: Con ng a n Hnh Phc (Eight Mindful Steps To Happiness) v Con ng Thin Ch & Thin Qun (The Path of Serenity and Insight). Nm 1988, Bhante Gunaratana tr thnh ch tch ca Hi Bhavana High View, pha ty tiu bang Virginia. Trung tm ny khuyn khch vic tu thin Qun (Vipassana) v i sng xut gia.

(ND: C th xem thm v cuc i ca S trong quyn Hnh Trnh n Chnh Nim-T truyn ca S Gunaratana, NXB Phng ng 2007). Cuc phng vn ny c thc hin bi b Helen Tworkov, Bin Tp Vin ca Tp ch Tricycle, ti Hi Bhavana vo thng 11 nm 1994. Bhante trong ting Pali tng ng vi t Thng Ta (Reverend) trong ting Anh. Tricycle: Hin ti, Ty phng, nhiu ngi cho rng s phn bit gia i sng ca ngi tu s v ngi c s nh Chu li thi, khng cn thch hp, khng c v tr no Ty phng. Bhante Gunaratana: Cuc sng ca ngi xut gia tt hn, khng phi v mc ch chnh tr hay cho mt quyn lc no, nhng tt hn cho vic pht trin tm linh. i sng ni tu vin nui dng, h tr tm tu tp. Nu bn mun sng cuc sng th tc, th khng th gi l i sng xut gia, v bn cng khng th hy vng l mnh c th tu tp mt cch tt nht. Ngy nay cuc sng to ra nhiu mi tng quan, khin ngi ta lm vo nhng hon cnh kh khn, phc tp v tnh cm hay iu g . Mi c nhn c qu nhiu bn phn, qu nhiu vic phi lm. Trong khi chng ta cn phi c khng gian trng thnh, ci thin s thc hnh tm linh. l l do ti sao c Pht ni, Hy gim bt cc bn phn. Khi c t bn phn hn, hy gim bt cng vic. Khi c t cng vic phi lm, ta c nhiu thi gian tu tp hn, ta khng phi lun sng trong cng thng, lo u, bc xc, khin sc khe ca ta b nh hng. Tricycle: thi i mi ny, c cch g khuyn khch ngi ta sng theo i sng ca ngi xut gia? Bhante Gunaratana: Mt s truyn thng ni tu vin cng c sa i. Ngi tu s khng cn phi hon ton tch ri khi x hi m h ang sng. Ngay chnh trong tu vin, cng c mt s iu c th thay i lm cho cuc sng ni sinh ng hn. Thi trc, cuc sng ni tu vin c v rt tm ti, y kh hnh. Cc v tu s ngi di gc cy hay trong hang ng hnh thin sut ngy. Mt trong nhng iu m y chng ti thng b mt s tu vin qu nghim khc ph bnh, l chng ti qu thong. Khng phi l chng ti qun cuc sng tu vin phi nh th no, nhng chng ti c gng lm cho n hin i bng cch to ra mt s sa i. Tricycle : Th d nh l?

Bhante Gunaratana: Chng ti cng li xe nu cn. i khi chng ti cng i ch nu khng c ai khc lm vic . V chng ti cng c nhng v tng v ni sng cng mt tr x. Min l chng ti gn gi gii lut, th nhng s sa i ny l c th chp nhn c. i khi ngi ta ni rng, tt c mi gii lut tn gio, khng ch l gii lut ca ngi xut gia, u li thi mt s ni, hay mt s x hi, o c khng cn l vn quan trng na, v ngi ta khng mun t k lut mnh. H khng mun c trch nhim, khng tn trng s chn cht, tht th. Nhng nhng c tnh ny chng bao gi li thi. Chng ti mun gn gi ci ct li. Sa i khng c ngha l mc cho ai mun lm g th lm. Nhng gii lut do c Pht ra u l v li ch ca chng ta. Tt c nhng gii lut m chng ta gn gi l thanh tnh ha tm. Khng c s thanh tnh ha ca tm, chng ta khng bao gi t c nh, tu, tri thc, v chng bao gi c th tho g c s bc bi, kh chu tm l tim n. Tricycle: Ty phng c mt quan nim tm l chung cho rng cuc sng c thn l khng lnh mnh. Do i sng xut gia thu ht khng phi nhng ngi mun i tm mt li gii cho vn tm linh m l nhng ngi c vn v tnh dc. Bhante Gunaratana: Ngc li, chng ti thy rng nhng ngi lc no cng ngh n tnh dc mi c vn . u cng th. Chy theo nhng i hi ca bn nng v bung xui theo chng th cng khng phi l lnh mnh. Ngi t rn luyn mnh mt cch nghim tc, y chnh nim kim ch bn thn, cng nh t k lut mnh, c th sng mt cuc sng rt lnh mnh. Ngi ta c gng bin minh cho lng tham, sn, si. Nhiu ngi tr nn u m. Tricycle: U m? Bhante Gunaratana: Trong ting Pali l Galibaliso. Gali c ngha l nut, baliso c ngha l ming mi. Khi bn quan nim rng bn khng cn phi t kim ch mnh, rng bt c khi no bn cm thy c s thi thc v tnh dc th bn i tm v giao hp vi bt c ai bn thch. Hay khi gin d, bn c th biu l lng sn hn bng bt c phng cch g bn mun, k c dng bo lc nu bn thch. Nhng quan nim, cch hnh x nh th s a x hi xung dc. S c cm gic rng l nhng g ang xy ra. C gng cao gii lut, lng chn tht, tn ngng tn gio v.v; nhng iu nh th tr thnh ging nh mun ngn chn mt dng nc chy vi mt t giy. Tm chng ta ging nh nc chy. Nc lun chy xung, n chng

bao gi t lc i ln. Tng t, tm d hng n nhng iu sai tri. l l do ti sao c Pht ni rng s thc hnh Php thc s ging nh i ngc dng. Khng phi l mt vic d dng. Tricycle: iu ng i vi ngi xut gia cng nh ngi ti gia phi khng, tha S? Bhante Gunaratana: ng, nhng mc ch duy nht ca i sng xut gia l to c hi cho con ngi t k lut mnh. Tu vin cng ging nh mt phng th nghim. Chng ta khng mun mi ngc ngch u phi c cc phng th nghim, nhng phi c mt s ni, mt s khng gian c kim sot ngi ta c th pht trin, nu ngi thc s mun tu tp ni tm c an lc. Nc M vn cn ging nh mt a tr mi ln, cn v thnh nin, ch lo c gng pht trin, nhng trng thi cha trng thnh v mt tm linh ca n li c coi nh l khun mu cho c th gii noi theo. S khng ngh l mt cch suy ngh ng n. Ch khi no chng ta t c trng thi t do v c trch nhim th lc tt c chng ta mi c bnh ng. Tricycle: Chng ta sanh ra khng bnh ng sao? Bhante Gunaratana: Chng ta sanh ra khng bnh ng. Chng ta khng c to ra mt cch bnh ng. Chng ta c s khc bit do nghip qu. Chng ta sanh ra khc nhau, sng khc nhau v cht khc nhau, v nghip chng ta khc nhau. Nghip phn chng ta thnh ra giu ngho, sang hn, c hc v v hc, p xu, kho lo v vng v, v.v Nhng khi chng ta gia nhp tng on hay ni on, ta bung b s phn bit v tr nn bnh ng. V khi t c gic ng, tt c mi ngi u bnh ng. Khng c s khc bit trong vic t c gic ng. Khi chng ta t c nit bn, tt c chng ta u bnh ng. Tricycle: Pht gio Nguyn thy c mt lch s lu di v s bt bnh ng gia cc gii, ngay chnh trong lnh vc gic ng tm linh. ng ra theo nh ti hiu, th n tu khng c th i gii trong truyn thng Nam tng. Bhante Gunaratana: l mt s sa i m ti mun ngh. Chng ti cng gp nhiu kh khn khi mun a cc v n tu s th i gii vo trong chng. N tr thnh mt vn gy tranh ci v c nhiu ph n mun tu theo Nguyn thy v mun c th i gii, nhng cho n by gi iu vn cha thc hin c.

Tricycle: S chng i l do u? Bhante Gunaratana: L t cc trng phi Pht gio Nguyn Thy. Tricycle: V truyn thng? Bhante Gunaratana: Vng. ng ra truyn thng cho ngi n c th i gii trc kia c, nhng sau ny bin mt. Tricycle: Nh th th nhng n tu s Nguyn thy ngy nay th gii nh th no? Bhante Gunaratana : H khng th i gii, nhng th gii Sadi. Trong mt quc gia m Pht gio vn cn mi m nh M, th vic cho cc n tu c th i gii cn c thit lp. Tricycle : Cc huynh ca S Sri Lanka s ngh th no v quan im ca S trong vic ny? Liu h c ngh rng, , c th l ng y sng qu lu Ty phng? Bhante Gunaratana: (ci) Vng, ng vy. Tuy nhin trong bi kinh Kalama ni ting, c Pht khuyn, ng tin vo truyn thng, ng ch tin vo nhng g c nghe. ng chp nhn bt c iu g ch v chng c ni n trong kinh in. ng chp nhn bt c iu g ch v v thy c v l mt ngi thnh tht, ng tn knh. ng chp nhn bt c iu g v n c v tri thc, l gic hay trit l. ng chp nhn bt c iu g ch v bn thy thch hp. Hy t xt bng chnh kinh nghim ca mnh, qun st, iu tra, tho lun, suy ngh v iu v t cu hi. Ch lc , nu nhng g bn hc c tt cho bn, tt cho ngi, tt cho c hai, th hy chp nhn n. Nu n khng tt cho bn, khng tt cho ngi, khng tt cho c hai, th hy bung b n. V th s t do c tm hiu l iu c Pht lun khuyn khch. Do da trn nhng li dy ny, S a ra ngh . Tricycle: Ti chc rng nhiu ph n Ty phng v chu rt ng h quan im ny. Ngay c trong nhng x hi chp nhn cho n tu s c th i gii, th gii lut dnh cho ni vn nhiu hn gp i cho tng, v ni vn b coi l thp km hn tng. Ngay chnh y (Trung Tm Bhavana), ti quan st thy cc tng s ri thin ng trc cc n tu s, v thc n c mang n phc v h trc.

Bhante Gunaratana: y chng ti khng c cc n tu s th i gii. Tt c nhng ph n y u l n tu. Theo th bc tu vin, th ngi no trong tng on lu nht c coi l trng lo nht, v ngi dn dt tng on, ngi i trc, ngi ngi trc. Cp bc c xp t da trn thi gian tu hnh ca h. Tricycle: Nu vic truyn gii y cho cc ni c thnh hnh, S c ng h vic hon ton bnh ng gia tng v ni? Bhante Gunaratana: S h tr iu . S tn ng iu . Mt v t kheo ni th y cc gii, phi c cng quyn hn nh cc t kheo th i gii khc. l s bnh ng m S ng h. c Pht ch ra thm mt s gii cho cc ch ni, v thi Ngi cn ti th, nu Ngi khng lm nh th, khng to ra thm mt s gii lut cho n tu s, th c s chng i mnh lit, s ni dy t cc v tng khc cng nh t gii c s. trnh nhng tnh hung , c Pht t ra nhng iu lut ny. Nhng trong x hi mi ngy nay, nhng iu c th c chm ch. Tricycle: Nhng s chm ch m S ngh c th p dng chu khng? Bhante Gunaratana: Theo S ngh th chu vic truyn i gii cho ngi n s chng bao gi xy ra v truyn thng, thi quen qu su m. iu ch c th xy ra nhng x hi ging nh x hi ny (M), ni Pht gio vn cn l iu mi m. Mt khi n c thit lp ni ny th c th t t n s c lan truyn sang nhng cng ng Pht gio chu. Tricycle: Th nhng iu g S ngh l khng nn thay i? Bhante Gunaratana: Php c th c chuyn dch sang nhng ngn t mi m, n gin. Nhng ngha ca n khng c thay i ty tin. Mt s hnh thc, nghi l c th thay i, nhng vic mc y o khng nn thay i. Ngay chnh trong thi ca c Pht, y phc ca ngi c s hon ton khc vi y o ca cc v tu s. V ngy nay cng th. Chic y ny che ch cho chng ti. Con ngi chng ti khng phi l hon ton, nn khi chng ti mang y o, n nhc nh chng ti n v tr ca mnh, ngn chn chng ti khng i vo nhng hon cnh xu, lm nhng iu xu. Tricycle: Mt s cng ng Nguyn thy khc sa i mt s truyn thng nh ch tng c bng ting Pali hay khng n sau gi ng; ti sao S li mun duy tr nhng nghi l ny?

Bhante Gunaratana: Nu khng duy tr hnh thc ca Pht gio Nguyn thy, th dn dn ngi ta s khng bit chng nh th no. Tricycle: iu g tht s khc bit gia truyn thng Nguyn thy vi i tha Pht gio? Bhante Gunaratana: Truyn thng Nguyn thy c gng duy tr Pht gio theo nh trong cc kinh in Pali. Pht gio Nguyn thy nhn mnh n s thc hnh gii, nh v tu, y c st sao theo li Pht dy cng nhiu cng tt. L nhng ngi Pht t tu theo truyn thng Nguyn thy, chng ti c gng gn gi ting Pali, s dng ting Pali khi thuyt php, cng nh trong cc nghi l cng tng hng ngy. Tricycle: Duy tr ngn ng ca c Pht c ch li g? Bhante Gunaratana: iu ch li l khi chng ta c bt c mi nghi ng, thc mc g v nhng li Pht dy, bt c lnh vc no cn gy kh hiu, ta lun c th tra xt li trong i tng kinh Pali. Chng ti lun duy tr ting Pali nh mt ngn ng tham kho lm r mt s thut ng trong Pht gio. Nu khng c mt cn bn nh vy, hay tng t nh vy, chng ta phi da vo cc bn dch, m nu ngi dch c phm lm li no, th sai lm s c trao truyn t th h ny sang th h khc. iu xy ra i vi mt s h phi Pht gio khc, v khng thng ngn ng truyn thng, h phi c cc bn dch hay ging gii tam sao, tht bn, khng cn gi c ngha nguyn thy. Gio l nguyn thy c duy tr bng ngn ng Pali truyn thng. Khng th nghi ng g v iu . Tricycle: Nhiu ngi ngh Pht gio Nguyn thy thiu vng hnh nguyn B Tt, hnh nguyn mun cu gip tt c chng sanh v lun t ngi khc trc bn thn, do lm suy gim vai tr ca tm t bi nh chng ta thy trong cc truyn thng khc. S c th ni thm v iu khng? Bhante Gunaratana: Trong khi c gng t c gic ng, chng ta phi gip ngi khc. Khng ai c th lm khc c. Th d, khi ang i trn ng, ta gp ngi cn c gip . Thc phm, nc, ngi bnh, hay g . Chng ta khng th ch ni: , ti ang trn ng i, bn phi i n khi ti hon thnh cuc hnh trnh. Khng ai c th ni nh th. Chng ta phi gip ngi ngay lp tc. o c, tnh ngi bt buc chng ta phi hnh x nh th. l nhng g c Pht lm. Ngi tr thnh hon ho bng cch lm nhng vic Ngi cn phi lm. Ngi tu tp trong x hi loi ngi, vi con ngi. Thuyt php, dy d, gip , phng

s v lm tt c nhng g Ngi phi lm cu gip th gian. V s gip , s tu tp t n mc hon ho. Chng ta khng cn phi i n khi t c gic ng. Tricycle: S c ngh rng mt s ngi Ty phng hiu lm Pht gio Nguyn thy v s thiu vng ca mt hnh nguyn B tt thc s? Bhante Gunaratana: Mc du Pht gio Nguyn thy khng c hnh B tt c bit no, trong thc t chng ta kh c th b qua vic gip ngi khc. M vic gip ngi khc cng khng ch dnh ring cho ngi Pht t. u ch c ngi Pht t mi c tm rng lng, ng khng? ng ra, cng khng ch con ngi mi c th thc hnh tm rng lng. Chng ta cng chng kin th vt chia s n vi nhau. Phi phn bit gia i tha v Tiu tha theo cch nhn th khng thc t cht no. iu th thch chng ta l lm sao ngi ta hiu c nhng gio l cn bn, nh l v thng, v ng, khng nn tin vo mt ng to ha. Kha cnh th nht, v thng th d ri. Nu ta c bt c cun sch g v vt l, ha hc, hay khoa hc, ta s bit tt c v v thng. Nhng v ng v khng tin c mt ng sng to, hai iu nay tht l v cng kh khn truyn t cho ngi. Tricycle: C th no mt x hi nh l mt tng th tr nn t chp ng hn, hay l ch l vn tu tp ca c nhn? Bhante Gunaratana: Tht ra l mt vn tu tp c nhn. Ngay c trong thi c Pht, khi Ngi t c gic ng, th tham, sn, si trong thi cng khng km g thi nay. Mc ch duy nht ca Ngi t c gic ng l phc v chng sanh. Nhng ngay khi t c gic ng, Ngi tr nn qu tht vng. Ngi ngh : Lm sao ta c th truyn php cho nhng ngi ny? H qu v minh, tham, sn, ganh t, s hi, cng thng, lo u, v tham m, lm sao h c th hiu c nhng iu ny? Nhng c Pht v lng t bi, cng bt u ging dy. Ngi chng bao gi c th loi b tt c mi kh au trn i. Khng bao gi. Ngi c th gip mt s ngi dit b c kh au, nhng so vi bao nhiu ngi cn u m trn th gii, th con s ngi t c gic ng khng ng k. Ngy nay vi dn s ngy cng tng, nhiu ca ci vt cht c sn xut bi nhng tin b khoa hc k thut, th cng c nhiu th kch thch s ham mun, lm tng trng lng tham, ch k, s hi, lo u, v cng thng ca ta hn. Thc ra ngy nay thc hnh php thanh tnh cng kh hn. Nhng khng ch l vn ring ca Pht gio. l vn ca tt c mi tn gio. Tn thuc nhiu

tn gio ang c gng vi tt c kh nng ca mnh. Cng lc, trong th gii vt cht, ngi ta cng c gng qung b cc sn phm ca h, lm tng thm lng tham ca con ngi. Ngy cng c nhiu truyn hnh, my vi tnh hn, nhiu ci ny hn, nhiu ci kia hn; v th chng ta phi cnh tranh vi nhng th . Tricycle: Lm sao chng ta c th bo v Php mt cch tt nht trong mi trng ny? Bhante Gunaratana: Ngi no bo v Php s c Php bo v, cng ging nh ngi bo v cy d s c cy d bo v li. bo v Php, chng ta cn lm g? Mi c nhn chng ta phi thc hnh Php. Ai thc hnh Php n mt mc no, th ngi s c Php bo v n mc y. Chng ta khng bao gi c bo v bi mt th g khc hn, du chng ta c mua bao nhiu bo him, cn bao bo v hay c bao nhiu cha kha an ton, . . . khng bao gi. Tricycle: S c mc ch g ring cho bn thn khng? Bhante Gunaratana: S ngh Pht gio ging nh mt thn cy. Cy phi c gc r, l, hoa, cnh con, thn, v cy, phn g cng v mm, v.v Chng ta mun c phn ct li ca Php, cng ging nh ta mun c phn ct li ca cy. Mi th khc u c th che y s tht. C qu nhiu th ph vy chn Php (true Dhamma). V chng ta c th d dng b li ko, hoang mang, lc li bi rt nhiu, rt nhiu hnh thc ca s vt. c Pht dy rt r: Khi vng gi cha xut hin ch th vng tht sng chi. Ngay khi vng gi c mt, khng ai bit ci no l vng tht, ci no l gi . V th S mun ch cho ngi ta thy th vng rng ny, h khng b li cun bi tt c nhng g ho nhong, chi sng. l mc ch ca S (Dch theo tp ch Tricycle, An Interview with Bhante Henepola Gunaratana) 2/2008 ---o0o--37. VIPASSANA V KINH DOANH D.B. Gupta Vipassana l mt mn khoa hc v i, mn khoa hc tm thc hiu bit v hin tng vt cht. y l mt qu trnh thanh tnh tm thc, khng b

b buc bi mn phi, giai cp hay nim tn ngng. Hn na, vipassana hot ng da theo mc kinh nghim, v xuyn qua qu trnh thanh tnh ha tm thc mt cch bn b s mang li mt cuc sng hnh phc. Bit rng phn ln tm thn l tim thc hoc tm thc khng t gic. Thng thng tht l kh khn tip xc vi phn ny, tim thc lun phn ng theo nhng iu kin ca qu kh. Phn tm thc c tnh cht phn ng ny l mt nh kho cha nhng n tng (samkhaaraa) ham mun v chn ght, v n lm cho phn ng ca chng ta i vi nhng s vic xy ra t bn ngoi b chch i, v nh vy thiu tnh khch quan. Vipassana gip chng ta ph b ro cn gia thc v tm thc. Xuyn qua qu trnh quan st, khng phn ng li, tm thc c ty ra bt nhng g tiu cc. Vi phng thc Vipassana, mt ngi i n tn cng su thm ca tm thc, v kinh nghim r nhng cm th ca thn th m khng cn phi phn ng li. Lut thin nhin l bt c hnh ng no ca chng ta cng to nn mt du n ring v c thu nhp vo trong tm thc. S thu lm nhng du n ny (saizkhari 7) khng phi ch trong i sng ny, m lun c nhng i sng trc kia na. Ni lu tr ny l sch ch dn cho nhng phn ng ca chng ta i vi s vic xy ra t bn ngoi. mc kinh nghim, phn ln nhng li ch l: 1. Khi tm thc ngy cng tnh to, mt ngi tr nn bn nhy, c kh nng hiu r nhng tnh trng nhiu mc khc nhau. Trong kinh nghim c nhn, ti gii quyt c nhiu vic kh khn xuyn qua vic thc hnh vipassanan (thin minh st). 2. Nh gim bt c s chn ght v tham m, mt ngi c kh nng i din vi nhng tnh hung trong cuc sng mt cch khch quan hn, v nh vy ci thin c qu trnh gii quyt cc vn . Vipassana (thin minh st) lm gim i tnh trng b chc tc v tht vng. 3. Cc doanh nhn, ty vo mc rc ri ca cng vic, thng phi i din vi kh nhiu cng thng hay lm vic qu sc. Nhng cng thng nh vy s c sc tc ng rt ln v mt sc kho, v nh ni, c hn nm mi phn trm cn bnh lin quan v mt sc kho v tinh thn. Mt tc dng th yu ca thin nh l sc kho c th c ci thin xuyn qua qu trnh thanh tnh ho tm thc.

4. Mt ngi thng tm kim quyn lc v a v trong thng trng, nhng li khng c kh nng hng th nhng th h kim c, v nhng tc dng tiu cc m h to nn qua vic thi phng t ng. T ng chn ng chng ta khng cho chng ta pht trin nhng phm cht ca con ngi nh tnh thng yu, lng t bi, s an lc v thanh thn. Thin Vipassana tht s hu ch cho thng mi, nhng quan trng nht l Vipassana gip chng ta kinh nghim c s an lc chn tht ca tinh thn, v cm nhn c hnh phc xuyn qua vic gim bt t ng. An lc v hnh phc ch xut hin khi chng ta hiu r v tnh cht v thng ca thn v tm. 5. Thc hnh lin tc Vipassana s gia tng s thanh thn v nh vy mt ngi c kh nng sng mt cch hi ho, v khng b nh hng bi nhng p lc ca cuc sng hng ngy. 6. Nhng nh thng mi c quyn lc gh gm trong vn ch huy ti chnh, qun l v k thut. Xuyn qua vic pht trin mt h thng gi tr tt hn, Vipassana khin chng ta lm vic vi mc ch phng s nhn loi. Trong thng trng, Vipassana gip chng ta ci thin phm cht ca sn phm, v cch phc v x hi, khuyn khch mt nh hng phc v quy m hn hu p ng cc nhu cu ca x hi. Mt ngi bt thn c thc y bt u Chng Trnh Lupin ng H Nng Thn (Lupin Rural Support Programme) sau khi hc thin. Chng trnh ny mang n s phn vinh v hnh phc cho khong 200.000 ngi, ni chng ti lm vic, v ln lt vic ny cng mang n hnh phc cho chng ti. Chng ti c thc y pht trin thm nhiu cuc thc nghim phc v nhn loi nh trn, vi cuc thc nghim ang c chng ti tin hnh. Vipassana l mn thanh tnh ho tinh thn, v mt tinh thn sng sut s tm kim hnh phc xuyn qua vic ci thin cch thc phng s x hi. Nghe ni rng Vipassana l mt mn khoa hc lu i ca n . c pht Gotama l ngi pht hin li Vipassana v nh vo Vipassana m c Pht tm ra chn l tt nh, v Ngi truyn dy phng php ny v li ch ca nhn loi. Sau , quc vng Ashoka khuyn khch vic truyn b, ging dy phng php ny cho thn dn ca mnh, theo sc lnh c ghi li trn ct . Chng ti rt bit n ngi Goenkaji mang kin thc xa xa ny n x s ca chng ti.

Bi v Vipassana vt xa ro cn giai cp, gio phi, ch ngha cng ng, v ch ngha dn tc hp hi, Vipassana mang n s ci thin v mt o c, nh vy song song vi s ch li v mt vt cht, cn c nim hnh phc chn tht. Hn na, Vipassana c th l mt cng c hiu lc cho vic cng c mt h thng quc gia hp nht, v tng cng nhng nhn t hiu bit c tnh cch quc t; nhng iu ny rt thch hp vi thi i hin nay. Chn thnh cm n Phramaha Witoon Thacha chp li bi ging ny. M Thanh 10-25-2007 ---o0o--38. LI KHUYN THIT THC CHO THIN SINH Bhikkhu Khantipalo Vipassana l mt mn khoa hc v i, mn khoa hc tm thc hiu bit v hin tng vt cht. y l mt qu trnh thanh tnh tm thc, khng b b buc bi mn phi, giai cp hay nim tn ngng. Hn na, vipassana hot ng da theo mc kinh nghim, v xuyn qua qu trnh thanh tnh ha tm thc mt cch bn b s mang li mt cuc sng hnh phc. Bit rng phn ln tm thn l tim thc hoc tm thc khng t gic. Thng thng tht l kh khn tip xc vi phn ny, tim thc lun phn ng theo nhng iu kin ca qu kh. Phn tm thc c tnh cht phn ng ny l mt nh kho cha nhng n tng (samkhaaraa) ham mun v chn ght, v n lm cho phn ng ca chng ta i vi nhng s vic xy ra t bn ngoi b chch i, v nh vy thiu tnh khch quan. Vipassana gip chng ta ph b ro cn gia thc v tm thc. Xuyn qua qu trnh quan st, khng phn ng li, tm thc c ty ra bt nhng g tiu cc. Vi phng thc Vipassana, mt ngi i n tn cng su thm ca tm thc, v kinh nghim r nhng cm th ca thn th m khng cn phi phn ng li. Lut thin nhin l bt c hnh ng no ca chng ta cng to nn mt du n ring v c thu nhp vo trong tm thc. S thu

lm nhng du n ny (saizkhari 7) khng phi ch trong i sng ny, m lun c nhng i sng trc kia na. Ni lu tr ny l sch ch dn cho nhng phn ng ca chng ta i vi s vic xy ra t bn ngoi. mc kinh nghim, phn ln nhng li ch l: 1. Khi tm thc ngy cng tnh to, mt ngi tr nn bn nhy, c kh nng hiu r nhng tnh trng nhiu mc khc nhau. Trong kinh nghim c nhn, ti gii quyt c nhiu vic kh khn xuyn qua vic thc hnh vipassanan (thin minh st). 2. Nh gim bt c s chn ght v tham m, mt ngi c kh nng i din vi nhng tnh hung trong cuc sng mt cch khch quan hn, v nh vy ci thin c qu trnh gii quyt cc vn . Vipassana (thin minh st) lm gim i tnh trng b chc tc v tht vng. 3. Cc doanh nhn, ty vo mc rc ri ca cng vic, thng phi i din vi kh nhiu cng thng hay lm vic qu sc. Nhng cng thng nh vy s c sc tc ng rt ln v mt sc kho, v nh ni, c hn nm mi phn trm cn bnh lin quan v mt sc kho v tinh thn. Mt tc dng th yu ca thin nh l sc kho c th c ci thin xuyn qua qu trnh thanh tnh ho tm thc. 4. Mt ngi thng tm kim quyn lc v a v trong thng trng, nhng li khng c kh nng hng th nhng th h kim c, v nhng tc dng tiu cc m h to nn qua vic thi phng t ng. T ng chn ng chng ta khng cho chng ta pht trin nhng phm cht ca con ngi nh tnh thng yu, lng t bi, s an lc v thanh thn. Thin Vipassana tht s hu ch cho thng mi, nhng quan trng nht l Vipassana gip chng ta kinh nghim c s an lc chn tht ca tinh thn, v cm nhn c hnh phc xuyn qua vic gim bt t ng. An lc v hnh phc ch xut hin khi chng ta hiu r v tnh cht v thng ca thn v tm. 5. Thc hnh lin tc Vipassana s gia tng s thanh thn v nh vy mt ngi c kh nng sng mt cch hi ho, v khng b nh hng bi nhng p lc ca cuc sng hng ngy.

6. Nhng nh thng mi c quyn lc gh gm trong vn ch huy ti chnh, qun l v k thut. Xuyn qua vic pht trin mt h thng gi tr tt hn, Vipassana khin chng ta lm vic vi mc ch phng s nhn loi. Trong thng trng, Vipassana gip chng ta ci thin phm cht ca sn phm, v cch phc v x hi, khuyn khch mt nh hng phc v quy m hn hu p ng cc nhu cu ca x hi. Mt ngi bt thn c thc y bt u Chng Trnh Lupin ng H Nng Thn (Lupin Rural Support Programme) sau khi hc thin. Chng trnh ny mang n s phn vinh v hnh phc cho khong 200.000 ngi, ni chng ti lm vic, v ln lt vic ny cng mang n hnh phc cho chng ti. Chng ti c thc y pht trin thm nhiu cuc thc nghim phc v nhn loi nh trn, vi cuc thc nghim ang c chng ti tin hnh. Vipassana l mn thanh tnh ho tinh thn, v mt tinh thn sng sut s tm kim hnh phc xuyn qua vic ci thin cch thc phng s x hi. Nghe ni rng Vipassana l mt mn khoa hc lu i ca n . c pht Gotama l ngi pht hin li Vipassana v nh vo Vipassana m c Pht tm ra chn l tt nh, v Ngi truyn dy phng php ny v li ch ca nhn loi. Sau , quc vng Ashoka khuyn khch vic truyn b, ging dy phng php ny cho thn dn ca mnh, theo sc lnh c ghi li trn ct . Chng ti rt bit n ngi Goenkaji mang kin thc xa xa ny n x s ca chng ti. Bi v Vipassana vt xa ro cn giai cp, gio phi, ch ngha cng ng, v ch ngha dn tc hp hi, Vipassana mang n s ci thin v mt o c, nh vy song song vi s ch li v mt vt cht, cn c nim hnh phc chn tht. Hn na, Vipassana c th l mt cng c hiu lc cho vic cng c mt h thng quc gia hp nht, v tng cng nhng nhn t hiu bit c tnh cch quc t; nhng iu ny rt thch hp vi thi i hin nay. Chn thnh cm n Phramaha Witoon Thacha chp li bi ging ny. M Thanh 10-25-2007 ---o0o--Bhikkhu Khantipalo

Khantipalo, th danh Laurence Mills, sinh nm 1932 ti Bc Lun n. Sau khi tt nghip v ngnh trng hoa qu, ng gia nhp qun i vng sa mc ca knh Suez. Trong thi gian ny, ng c c mt quyn sch v Pht gio v ngay sau tr thnh mt Pht t. Sau Khantipalo tr v Anh c vi nm, nhng trong mt kha tu thin, ng quyt nh xut gia, tr thnh mt tu s Pht gio. Tip theo ng n tu hc n ba nm v Thi Lan mi mt nm di s hng dn ca S Sasana Sobhana v tu thin trong cc lm t vin vi S Acharn Maha Boowa v nhiu v thin s khc. Nm 1973, ng cng mt s ngi Thi Pariyattikavee - qua c v h thnh lp nn Wat Buddharangsee nm 1978, thnh ph Sydney. Khantipalo lu li Wat Buddha Dhamma mi bn nm. Nm 1991, ng ri b ni ny v tr li i sng th tc. ng l tc gi ca nhiu u sch Pht gio, trong c Calm and Insight (NXB Curzons) v Banner Of the Arahants (NXB BPS). Khi mun thc tp thin, chng ta phi c nhng l do chnh ng cho s thc tp ny. Thin - mt nh ngha hay hn t Samadhi, l s bnh thn ch l mt khi nim thc tp Pht gio, mt iu cn thit, thnh cng cn phi km theo nhng thc tp khc nh lng qung i, s du dng, khng bo ng, kin nhn, vui v v khim cung. Nu nhng iu tt ny khng c ni mt thin sinh th ng l c iu g khng n, v ch c mt ngi di dt mi rng tip tc thc tp. S bnh thn t ch lun da trn nn tng cn bn o c (sila) v mt ngi khng th no thnh cng nu h khng chu gi gn gii lut. Nhng du hiu ca "s tin b" ni lng t ch khng phi l nhng cnh tng khc thng, nhng cm gic k l (mc d nhng iu ny c th xut hin khi thin sinh c s tin b trong vic thc tp), nhng m l mt s bnh an hi ho trn con ng o. Nu mt ngi thc tp khng c thy th cn phi tht cn thn. Nu khng, mt ngi khng bao gi bit c mnh ang i trn con ng chnh php hay t php. ---o0o--HAI DNG THIN

C hai dng thin Pht gio, cho d trong khi thc tp hai dng thin ny c xem l b tc ln nhau. Rt li ch cho mt s ngi c t tng nng ng, lun b phn tn bi nhng tng lng xng ln xn. T tng l mt chui s kin tinh thn, xut hin v bin mt mt cch nhanh chng. Mi mt s kin l mt t tng y vi nhng yu t tinh thn, cho nn trong lc ban u ci t tng, ci tm tr l "s ch " v n quan st nhng "t tng" khc (tt c ch l mt s tip din khng ngng ni phn tinh thn ca mt ngi). Nh vy mt ngi mi dn pht trin c kh nng quan st tm tr, t tng, xem n i u. i v qu kh, hin ti hay tng lai. C phi n ang ngh n vt cht hay cm gic, hoc ang nhn thc, hay ang ham mun, hoc l n bin mt ni thc? Bng phng thc t cu hi rng N i u? S phn tn ni tinh thn s t t c kim sot cho n lc s ch hay chnh nim tr nn nn tng vng vng cho vic hnh thin tip tc. Tm tr cn c hun luyn v pht trin theo cch thc tp ny, nhng n phi c qun bnh bi s tnh lng thm nhun. Khi tinh thn tr nn yn tnh th mt ngi nn bt u thc tp thin (jhana), v y l bc u cho tr tu xut hin. Phng cch ny gi l "tr tu a n tnh lng. Nhng cch thc tp khc dnh cho nhng ngi m tinh thn t b giao ng, bao gm bn mi ti c in v thin (xem phn ph lc); v nhng ti thin ny cng vi nhng cch thc tp khc pht trin hn, da vo mt i tng lm ti cho s tp trung. C th l thn th ca chng ta, hay mt phn thn th, mu sc ca mt bc tranh, mt ch hay mt cu, v s suy ngm tru tng, v.v v v.v. Tt c nhng phng thc ny km theo s rn luyn v tinh thn mt cch k cng nhng va phi. Lc m t tng chy sang ch khc th phi t tn ko n tr v (bng chnh nim) tip tc tp trung vo vo mc chn. Nhiu ngi lm tng v cho rng thc tp nh th ny th nht nh s c c s tnh lng ngay lp tc. H s ngc nhin khi bt u thc hnh, v h s nhn thy c nhiu tr ngi hn h ngh. Lc u l nh vy, v c bao gi h chu kim sot t tng ca h u. K , lc bt u thc hnh cng ging nh ly mt khc cy khuy nc ng trong ao, hoc khi ng

la tro. T tng nh con voi rng, quen chy rong trong khu rng ham mun, s khng d g b hun luyn, khng d g b ct li. Nhng vi s chuyn cn v ch tm, dn dn ta c th dng dy chnh nim ct voi li, v kt qu l ta s c s tnh lng. Bn mi ti ni trn nm trong cch thc tp th hai, m khi c c s yn tnh nh vo thc tp th tr tu s xut hin. V th c gi l "tnh lng a n tr tu, v cc bi tp ny rt quan trng trong thi bui hin ti in cung ngy nay. hiu r thm, mi ngi nn tm c Path of Purification (Con ng thanh lc Visuddhi-magga, bn dch), cho d quyn sch ny cho ta mt kin thc v i, n cng khng th thay th c s lin h trc tip gia thy v tr. ---o0o--Li Khuyn Hu ch Cho Cc Thin Sinh T quan im tm l n thc hnh, s thin nh dnh cho gii c s c th c chia ra lm hai thnh phn: n lc thc hnh v thc hnh trong sinh hot hng ngy. N lc thc hnh cng c hai phn: ngi thin mi ngy hay i khi n c (retreat). Ngi thin mi ngy Trc ht, chng ta bn v vic n lc thc hnh thin mi ngy. C ngha l ngy no cng ngi thin vo mt gi nht nh. Cn phi cn trng ng nn ngi thin nh mt nghi l, m phi lun t nh v l do no m ta phi thc hnh thin. Nhng kin sau y l nhng gi hu ch. Ni v phn vt cht th ni thc hnh thin cn phi yn tnh. Nu c c mt phng nh dnh cho vic hnh thin th tht l tt. D sao thc hnh thin mt mnh vn hay hn tr khi nhng ngi trong gia nh u cng thc tp. Mt ngi cn chc chn rng tinh thn ca chnh mnh phi trong sch trong lin h vi ngi chung quanh, nh khng tham lam, sn hn, v nhng c cht ny s cp mt kt qu ca s hnh thin. Mun yn tnh, hay nht l nn dy sm hnh thin trc khi nhng ngi khc thc dy. Hn na, lc sng sm l lc tm tr thoi mi nht v c th khng b mt mi. Mt thin sinh ht lng thc tp s lun thc hnh thin vo nhng gi nht nh, v bit rng ch cn gi ng ngh th thn th s thoi mi v tnh to hn.

Sau khi thc dy v lm v sinh xong th nn ngi thin vi b sch v thong th. Cng nn c mt bn th nh vi nhng hnh nh Pht, nhng cng khng cn thit lm. Vi ngi khc th dng hoa cng Pht, thp hng trong s tnh thc cao . Trong nhng nc Pht gio th thin sinh thm nim "Namo tassa bhagavato arahato samma-sambuddhassa", (Nam-m Bc ng cng, chnh bin tri, bc gic ng vin mn) khn nguyn v ba ni nng ta v nhng gii cm. Nu mt ngi thuc nhng li kinh tn thn Pht, Php, Tng bng ting Pali th cng nn nim nhng li ny trong khi hnh thin. Mt iu hu ch khc quan trng cng khng km l s suy ngm v nhng li tng nim, v chng gip ta suy ngm thm v chn l ca php (dhamma). c may mn c thn ngi, ti c hai trch nhim trong php gii: li ch cho chnh bn thn v li ch cho nhng ngi khc. Nhng chng sinh khc d l ngi hay khng phi ngi, c hnh th hay khng c hnh th, ln hay nh, xa hay gn, ti s i x vi tt c chng sinh bng s du dng, t t v mong rng tt c u c an lnh. Mong cho tt c u hnh phc! Ti sn sng gip khi thy h au kh, v sung sng vi h khi thy h hnh phc. Mong sao cho ti pht trin lng bnh ng, khng phn bit, c mt tm tr lun thng bng khng bao gi tc gin! Trong lc lo cho k khc, ti s khng qun s tin trin ca chnh mnh trn con ng gio php. Mong sao cho ti nhn bit c mnh ang b gi nghip no li ko v nhiu ln au kh trin min trong sinh t! Ti cng nn bit rng cuc sng ny l ngn ngi v tm b. Tm tr v thn th lun i thay trong tng giy pht. C tm tr ln thn th ny khng phi ca ti hay l ti. V nhn thy rng tm tr hay b dao ng v nhng kh khn xy ra trong cuc sng ngn ngi ny. V si m v y ham mun, ti cn phi bit rng ci cht l iu khng th trnh khi, gi v bnh l nhng vic t nhin phi n. Ti phi c gng bit rng ci ngi c gi l "Ti", ch l mt tp th ca tinh thn v vt cht v khng c mt thc th no gi l linh hn hay ci ng thc s hin hu.

Mong sao cho ti thu hiu c rt ro ngha ca v thng v v ng. Mong sao cho ti c trong h v! V gic ng c chn l cao tt sau ny c th dn dt c nhng ngi khc! Khi ngi thin, nn gi thn th thng nhng th th. Khng nn cng ngt, b buc, u khng nn gc xung, tht lng phi thng. Thn th phi yn tnh v thng bng. Mc d t th kit gi l tt nht khi thin sinh ngi trn mt gi m nh, c th dng gh cho nhng ngi khng th hoc khng quen ngi kit gi. Ngi kit gi hay bn kit gi s d nu c mt gi cng di bn ta. u gi s ng t v ba im ta vng chc (hai u gi v bn ta) s lm cho vic ngi thin c d dng. Mi ngy, mt ngi nn ngi thin trong mt thi gian nht nh, cho n khi c c s tp trung kha kh, lc y ta nn ko di thm thi gian ngi thin. C ngi t mt nn nhang o thi gian ngi thin. Ngi cho n khi nn nhang tn. hai tay theo t th thin, mt c th nhm hay khp h ty . C nhiu cch thc c s dng tp trung tm tr, v hai cch thin chnh c nhc n nh trn. Nhng cch thc khc nh lp i lp li mt ch hay mt cu v c th dng xu chui. Nu thin sinh ch vo hi th, th c th dng ch "Buddho", hoc "Araham" lm yn tnh tinh thn. Th thm lp li m t u khi ht vo v ch tm vo m t sau khi th ra. Cng nh m hi th (t mt n mi - thng khng m hn s mi, v tm tr s d chy loanh quanh) gi s tp trung. Nhng cc phng cch ny cn c b i khi ta bt u c c s tp trung cao. Khi thc tp vo mt cu th xu chui c s dng nh du mi cu bng mt ht trn chui. S thc tp thin c tin trin tt p khi s tp trung vo mt i tng c gia tng. Nhng cng khng nn cho rng thc tp thin l v ch khi c nhng lc ta b xao lng, lo ra hay bun ng. y l nhng tr ngi cn phi i din. V nu n c nhn din bng s ch tm, khng phi bng s bc bi hay chn nn, th nhng kh khn ny s c khc phc. thnh cng, iu cn thit l ta phi lun c gng kin tr v qun bnh. Khi x thin, ta nn tng mt bi kinh v hi hng cng c cho tt c chng sanh. Trong lc ny, nn tng Kinh T Bi Metta Sutta (Bi kinh v lng t), v bi kinh khng di nn rt d nh.

V c nhiu cch tng, cho nn nu c c mt cun bng ca bi kinh ny c c tng bi cc thy th rt tt. Trong vn tng kinh, vic hu ch l nn bit rng mt vi bi ging ca c Pht c ni ra bng ngn ng c in ca Pht gio. Mt khi tm tr b phn tn th bi kinh tng c th gip mt ngi tr li s ch tm. Vo nhng lc b xao lng, thin sinh khng nn tht vng m nn tip tc ngi v tng nhng bi kinh cho chnh mnh nghe. y l mt cch thc tp ca cc thy ngy hai ln pht trin tinh thn. ng thi cng l cch cng c nim tin v qun bnh tr tu. Mt cch thc tp khc l thin hnh, c th c thc tp ngay trong nh hay trong vn. Chiu di khong hai mi hoc ba mi bc l , v nu khong cch di hn tm tr s chy ni khc, v nu ngn qu th s phn tm s d gia tng. Mt ngi nn i theo nhp i bnh thng ca mnh, hai tay ni nhau thong th trc thn. n cui con ng th nn quay li theo chiu kim ng h. Vi li tm nguyn cng rt cn thit cho vic thc tp. Khng c mt ngi Pht t thnh tm no m khng thc tp thin. tm thc tp thin, ngi phi c nhng l tng Pht gio trong tm. Nh nng ta vo gio php, ngi Pht t s d vt qua nhng tr ngi trong lc thc tp. Bt c mt tr ngi no xy n u b khut phc nh vo s thnh tm ca ngi thc tp. Nu trn bc ng tu tp, thin sinh nhn thy b bt li, s tu tp khng tin b, v ngi ny khng c mt v thy bn cnh. H khng nn chn nn, hay b cuc, m phi ngh rng: "Ti ang nhn ly nhng qu khng tt m ti gieo trong qu kh". V ri ngi ny nn nh li li cui ca c Pht: "Tt c nhng g gi hp u s tan r. Vi chnh nim, cc ngi hy tinh tn". Tt c nhng kh khn cng l nhng gi hp v ri chng s thay i, trong lc ny hy mnh lit, tn tm s dng chnh nim nhn thy s tht ny. Nu mt ngi khng mt lm sau mt ngy lm vic v c c hi vo bui ti, hoc mt lc no rnh ri th nn ngi thin. Du sao i na, nn tp c thi quen ngi thin trc khi i ng. Nn ngh rng: mt khi ta nm xung th chc g ta s li thc dy". V th, mt ngi c th nm xung cht v cch ny l cch hay nht nhc nh ta loi b nhng tnh xu v thc tp tnh thc.

Nu mt ngi thc tp iu ny, nm xung cht, cch ny rt hay tp cho ta sn sng cho ci cht c th n bt c lc no trong tng lai. gip ta dn dn t b, khng bm vu vo nhng g khng thuc v mnh, chng hn, thn v tm ny. Mt cu kinh hay mt ch no trong gio php u c th c s dng, lp i lp li nhiu ln trc khi i vo gic ng. Bng cch ny, mt ngi bt u v kt thc mt ngy bng s thc tp gio php ca c Pht. Ngoi vic thnh tm thc tp c ngy, u c g tt hn na? ---o0o--n c Cch thc tp cao l s n c. Mt thin sinh st sng c th i n c nu nhng tin nghi cho php. phng ty ch c vi ni thc tp. iu quan trng l lm sao nhn c li ch dn trc tip ni mt v thy c kinh nghim (sch ch l bc u, v i lc k c c thy cng vn cha ). Mt khi tm c v thy ri th mt ngi phi ht lng chuyn cn thc tp v th nghim ly nhng g mnh hc c. Nu mt ngi c c mt v thy v c iu kin thc tp th ngi ny l ngi may mn nht. Nhiu ngi s khng c c hi c c mt ngi thy, v vi ngi khc s c gng i n c thc tp thin vi ni yn tnh ca min qu. Ch nn thc hnh vic n c khi m thin sinh t c s ch tm cao. Nu khng th vic n c s khng c li ch, i lc cn c v tng cng nhng trn cu tinh thn. ---o0o--Sinh hot hng ngy c rt nhiu bi vit v nhng cch thc tp thin khc nhau. Sau y l nhng li ch dn. Trc ht, mt ngi khng nn t di mnh khi ni v s ch tm. Khng li ch g khi mnh t di mnh v nhng ngi khc l cuc sng ca mnh l thin trong sinh hot hng ngy - tr khi mt ngi c c s ch tm cao . Ch c nhng ngi tng ngi thin trong nhiu nm v gi gii nh nhng tu s th mi c th ni h sng vi "Thin" trong sinh hot hng ngy; m nu tht s c nh th th thng

thng ngi ny cng khng ni iu ny ra cho ngi khc bit. T chi khng cho s hnh din c c hi lm mo m trng thi ca tm thc, mt ngi nn gi qun bnh v bit chp nhn gii hn ca chnh mnh. V y l mt bc ln tip tc thc tp. Nu mt ngi c s t ngh rng mnh l mt v A-la-hn th iu ny s ngn cn bc tin ca mnh; trong khi mt ngi thnh tht th t ra cng c c s hiu bit tr nn khim tn hn. Nu khng c chnh nim, th kh lng c hy vng sng c vi thin trong sinh hot hng ngy. Nhng vic bnh thng vn c th tr nn nhng ti cho s thc tp thin. Chnh nim l s ch tm, bit mnh ang lm vic g ngay trong hin ti. Chng c g th v ht cho nn cn phi c s c gng lc ban u trnh khng nh mt chnh nim. Thng khi no mun trnh nhng cnh nhm chn hay vic g khng thch hp th chng ta hay hng v nhng th gii khng tng, ngh v qu kh hoc tng lai v trn trnh hin ti. Nhng nu mt ngi tht s mun hiu r v mnh, th nhng vic ni trn khng c li ch g ht, bi v n c tng hp bi nhng o tng, nh s hi, si m. Trong khi chng ta thc hnh thin mt cch nghim ngt th chnh nim c th theo di tt c nhng g ang xy ra trong tm tr; trong cng vic hng ngy, ta nn em chnh nim n vi vic lm ca chng ta. Mt ngi khng nn "gi" tm tr i lng bng, khng n m tng v qu kh hoc tng lai. c Pht ngy xa c ni nh sau: "Qu kh nh mt gic m, tng lai ta o tng, trong khi hin ti nh m my. S so snh ny rt cn thit gi s ch tm, v tm tr hay chy lng xng. S thc tp thin gip cho tm tr nm trong c th, ngha l lun c s ch tm, nhn bit v mt vic g. Ch c ngi thin sinh ht lng mi thy c li ch ca vic thc tp. Bi v s thc tp ny ct t mi hng th i vi bn ngoi, v lm ngng bt s suy ngh vin vng. Ci hay ca chnh nim l gip ta tm thy c s hng th trong cng vic hng ngy. Mi ngy qua a chng ta gn k vi ci cht v cho d vi s ti sinh ta cng khng bit mnh s i v u. Ch c hin ti cho chng ta c hi thc tp gio php thay v sng trong o tng hay chn ght nhng g mnh khng thch (hoc d di vi lng tham ca chnh mnh), vi chnh nim, chng ta c th chuyn hng nhng

thi quen c. Khng phi b km ch bi tham lam hay sn hn, v khng b thng tr bi nhng o tng, ch c chnh nim mi c th a chng ta n con ng gii thot. Trong s thc tp hng ngy, chng ta phi chnh nim c mt lun lun gip chng ta dn dn tch khi s rng buc. Chng ta cng nn khn ngoan li dng nhng c hi nghch nh: ch i xe la hay xe but, trong lc ch i ai, bt c lc no ta mt mnh trong vi pht. Thay v chng ta c bo, ni chuyn in thoi, hay tn dc vi ngi khc, s c li ch hn nu chng ta cho tm mnh c "ngh ngi". Tch ri s ch tm khi nhng vt bn ngoi, tp ht th trong chnh nim, hoc lp li nhng cu trong gio php, hoc nhng ch nh "Buddho" (Pht) hoc "Arahat" (A-la-hn), lm nh vy cho n khi chng ta tr li vi cng vic ca mnh. Tr v bn trong thng thng l mt vic lm ht sc li ch, n gip ta cng c vic ngi thin, v ngi thin gip chng ta vng mnh hn v kh nng quay li bn trong. Ch tm vo hi th l mt cch tp trung rt tt trong lc chng ta i du lch hoc ang ch xe but hay xe la. ---o0o--Ti sao ta phi hp tp v thiu kin nhn? Mt cht thc tp v hi th nn dnh cho nhng lc nh th ny, ch tm vo hi th gip tm tr ta bt lng xng v gip cho c th ta bt dao ng. Mt du khch phi c nhn ra ca s trong lc phi c ang bay! Ti sao ta phi lm n l cho cp mt trong khi mt cht thc tp c th li ch hn. Mt ngi khng cn phi nghe nhng ngi chung quanh tn gu, ti sao li lm n l cho "l tai"? Ngi ta khng th ng hai tai li, nhng ai ai cng c th em s ch tm ca mnh vo vic thc tp chnh nim. Cng chnh l chnh nim gip cho ta tp trung trong lc ngi thin. Chng hn nh ham mun nhc dc c th b tan bin khi ta ngh n s mc ra ca thy ma. Nhan sc c ban tng cho cc c gi xinh xn (hoc anh chng p trai) tr nn l bch khi ta ngh n nhng ng b gi c hp dn ai u. Ch khi no ta nhn thy chnh dc vng s t chy k ham mun, lc y ta mi thy nn t b n.

Cng nh vy, s tham n d ch cht cht cng c th t b c khi ta tp trung s suy ngh v nhng tin trnh ca n. n nhai ri d c by trn a p cch my cng chng thy ngon. i ma cng l nhng thc n nhng u c ai ham. C n phn trn a bng vng cng khng hp dn c ai nhng y li l nhng g cn li ca nhng mn ngon n! Khi mt ngi suy ngm v thc n trong ba giai on k trn, lng tham n s bin mt, v khi mt ngi n, h dng thc n nh l mt phng thuc gi gn thn th ny. Trong lc ang tc gin, chnh nim c trch nhim bit rng ta nn em s ch qua mt ti khc hay mt ngi khc. Chnh chnh nim cnh gic chng ta khi chng ta sp sa tc gin, v chnh chnh nim s gip ta chuyn hng v gi c th qun bnh. Khi ganh t xut hin, chnh nim gip ta thy bng tm tr l "ganh t ang xut hin", v nu ta khng vui mng vi nim vui ca k khc th chnh nim cng cho ta bit r iu gip ta gi th qun bnh hoc gip ta hng s ch ca mnh n nhng ti khc. c Pht tht s ni, "Chnh nim, ta tuyn b, rt l li ch mi ni". Nhng ngi c tng lch lc cho rng Pht gio khuyn khch s thin nh c nhn, cho nn khng lm g li ch cho x hi. H nn hiu rng ngi Pht t tin l x hi c th tt hn, nu mi ngi bit t sa i. Mt x hi l tng theo ngi Pht t, c c Pht ging ni trong nhng bi php dnh cho ngi c s, v c Pht lun nhn mnh s pht trin ca tng c nhn, n quan trng v l mt yu t cn thit. Mt x hi lnh mnh l ni m c nhng ngi dn sng ha bnh vi chnh bn thn mnh. S pht trin v tr tu v t bi ca mt ngi c nh hng n nhng ngi chung quanh, nh l bt ni b vo trong bt bnh. V vy ngi Pht t lun ku gi hy c gng t s an bnh trong tm mnh, mt khi mi ngi c an bnh trong tm h th ha bnh s c mt trn th gii. Nu ch mun c ha bnh m khng t tu tm th khng lm sao c c ha bnh min vin, v gc r tham, sn, si vn cn nm trong tim mi ngi. l khng thc t? N ch dnh cho nhng ngi khng thc tp. Nhng ngi c thc tp lun nhn thy s li ch ca thin; thin gip h gii quyt c mt s vn trong cuc sng.

Cho d c tham gia nhiu ngy thc tp thin, con ng a n Nit bn vn cn nhiu n lc. i lc gp phi tr ngi trn ng, nhng vi chnh nim lm ngn n soi sng, ta hiu c rng mc ch ca mnh l ng gi v huy hong, khng phi ch cho ring ta m cho tt c mi chng sanh. ---o0o--Thin ng (Brahma-vihara) v s hon ho ca n Con ng dn n Nit bn c nhng ni chn gi l "Thin ng, ni ta luyn tp t d tr thnh hay trn con ng tu tp gio php. Nh nhn mnh trn, mc ch l hnh phc cho mnh v cho tt c chng sanh. V th mt ngi phi hnh ng nh th no c c mt kt qu hnh phc. Trong trng hp ny, mt ngi cn phi i x vi nhng ngi khc nh h mun c i x. Bi v mi mt chng sanh u qu trng chnh mnh, v mong c c hnh phc. Mt ngi khng th no c c hnh phc ring r m khng c nguyn nhn ca n, cng khng th c c hnh phc khi m ta i x t vi nhng ngi khc, hay nhng chng sanh khc. Mi chng sanh u tham sng, s cht, y l mt iu rt tht i vi chng ta cng nh i vi cc sinh vt khc. Mt ngi lun lun hnh ng ng v sng mt cuc sng t bi l ngi thc s thng chnh bn thn mnh, v h lm nhng vic c li ch, c hnh phc. Nhng ngi khc, cho d h ngh rng h rt thng bn thn h, nhng tht ra h li l k th t nht ca chnh h v h lm nhng vic khng c li cho h cng nh nhng vic m k th ca h mun lm cho h. Phm hnh tt da trn s thun thc ca tm tr, mt khi tm tr c gii thot khi s km kp ca tham, sn, si. i x vi ngi lng ging nh i x vi chnh mnh, ni th d nhng lm th kh. Nhng bi ging ca c Pht c mt gi tr c bit l ch cho ta thy lm th no mt phng cch c dch ging bng kinh nghim, vi phng cch thc tp v thin ng ni tinh thn. Khi chng ta ni n tinh thn, ch ny khng nn

c hiu trong mt ngha nh hp ca nhng tin trnh c tnh cch tri thc, nhng m bao gm tinh thn v con tim, tri thc v tnh cm. C bn trng thi thuc v thin ng: thn thin, t bi, vui v v bnh thn. Tt c nhng iu ny, quan trng l iu th nht, nhng thc tp thin rt ph bin nhng t nc Pht gio. Tip theo l mt gii thch ngn cho mi trng thi. Lng thng xt (metta) l mt tnh thng khng ch k v c th lan rng n tt c mi ngi. iu ny s tr nn d dng mt khi ta thm nhun trong thin nh, khi m phm cht ca s thn thin, t bi tr nn mt phn c tnh ni mt ngi. Theo thi thng, con ngi ch "thng yu" mt s ngi no m h c mi lin h gia nh, v.v Mt tnh thng yu nh vy ch l s bm vu ca nhc dc, mt tnh thng b hn ch, v nhng ngi ng ngoi tnh thng thng b lm ng hoc b ght b. Nh vy, tnh thng yu c tnh cch nhc dc khng nhng lin h vi s bm vu (tham), m cn lin h vi gin hn (sn) v o tng (si), v nh vy ngi no cm thy hi lng vi tnh thng kiu ny, s phi tr mt gi rt t. Rt t ngi c c tnh thng khng bm vu, tnh thng c th tr nn v tn v khng cn b thu hp trong nhm ny hoc ngi n. V tnh thng c th l v bin, khng cha ai ht, v nh th khng c lin h g n ba c, tham, sn, si. S thn thin, t bi c th c pht trin dn dn ni s thc tp hng ngy ca mt ngi; nhng nu mun n hu hiu, th cn phi th hin n trong sinh hot hng ngy. lm cho cuc sng d chu hn bng cch, ban u hy i nhng ngi trc y mnh ght thnh nhng ngi mnh khng , v ri khi s thc tp c cng c, chuyn i n thnh i tng pht huy s t t. y l phng thuc m c Pht ra cha bnh gin hn v ght b. Cui cng, mt ngi cn nn cnh gic vi hai k th: "mt k th ''gn'' l s bm vu c tnh cch nhc dc, v thng b lm ln gi l "thng yu", trong khi k th ''xa '' l s ght b. Trong tin trnh pht trin lng thn thin, t bi, mt ngi cn phi phng hai trng thi ny. T bi (karuna) l n nhng au kh ca mi ngi trn th gii. N khc phc s lnh m th i vi ni kh ca chng sanh. Nh th, lng t bi cn c th hin trong cuc sng bng cch sn sng gip , v lo lng cho nhng ngi ang khn n.

y c c mt li ch l lm gim i s ch k bng cch thng cm ni kh ca k khc. y l phng thuc tr bnh c c, v lm sao mt ngi c th lm thng tn nhng k khc khi thy h ang au kh? y cng c hai k th: "gn" l s hi tic trong khi k th "xa" l c c. Cng vui (mudita) l vui vi mi ngi khi ngi thnh cng, sung sng. iu ny khc phc thi kh chu vi k khc, v s ganh t c th xut hin khi nghe k khc sung sng. Ni y trong cuc sng mt ngi cn phi by t nim vui mi khi bit c rng ngi khc c li ch v vt cht hay tinh thn. y, iu li ch l m rng lng i vi k khc, v dp b tnh giu dim. Mt ngi pht trin c s vui v, s hp dn v s bn ht lng vi mnh, v vi nhng ngi bn ny hay nhng ngi khc, ngi ny lun sng trong s hi ho. y l phng thuc ca c Pht dnh tr s ganh t v t him, v c th ngn chn n pht trin. Hai k th ca s vui v l s sung sng c nhn, ngh v nhng g mnh c c - y l k th "gn"; trong khi k th "xa" l s ght b, hoc chn nn . S bnh thn (upekkha) cn c pht trin ng u vi nhng trng thi m mt ngi phi chp nhn l mnh b tay, khng th chuyn i c g. S bnh thn khc phc c s lo lng v s xao lng khng cn thit v nhng vic c lin quan n mnh hoc mnh khng th sa i n. iu ny c phn nh trong cuc sng ca mt ngi bng kh nng i din vi nhng tnh trng khn kh bng s trm tnh vi mt tinh thn khng dao ng. Li ch nhn thy ni s pht trin l lm th no cho cuc sng ca mt ngi thm n gin bng cch ri xa nhng hot ng v b. y l thuc ca c Pht dnh tr bnh xao lng, lo lng, v n l k th ca chng ta ; k th "gn" l s th , lnh m, trong khi k th "xa" l tham lam, on gin a n nhng vic lm khng thin lanh. Ba s hon ho (parami) hoc phm cht c nhiu Pht t thc tp v mong c gic ng - tin trnh c trnh by y, v nhng ngi ny cng tu tp thin nh.

---o0o---

39. LI KHUYN THIT THC CHO THIN SINH (tip theo) Bhikkhu Khantipalo Kin nhn (Khanti-parami) v s hon ho ca n Kin nhn l mt phm cht rt c ca ngi trong kinh in Pht gio. Kin nhn c th pht trin d dng ch khi no s bn chn v ght b lng ng ni tinh thn, nh lc ang thc tp thin. V thng c khuynh hng lm cho mt ngi hp tp v nh vy mt i rt nhiu c hi tt, y l kt qu ca vic khng c kh nng ngi yn v ch mi vic t n gii quyt ly - i lc n c th t sng t m khng cn c ngi nhng tay vo. Mt ngi kin nhn nhn c tri to rt sn xung i trong khi ngi xng xo li b ht. Mt khi tinh thn khng yn tnh, v thiu kin nhn, n lm dao ng tinh thn v em theo nhng bnh lo u ca th gii thng mi hin i. S kin nhn lng yn chu ng - l mt phm cht rt qu gi trong vic thc tp tinh thn v nht l trong s thc tp thin nh. Tht l khng hay khi mong i s tnh thc tc thi sau nm pht thin nh. C-ph th c th nhanh chng, nhng thin nh th khng, v ch c hi khi c gng mun t s tnh thc tc thi. bao nhiu nm rc ri y dy, mt ng rc tinh thn khng l, v v vy khi mt ngi cm mt ci mung rt nh v bt u mc rc, lm sao mt ngi c th mong ch l ng rc bin mt mt cch nhanh chng? Kin nhn l cu tr li, cng vi nng lng kin quyt. Ngi thin sinh kin nhn tht s t kt qu vi gi tr lu di; ngi tm kim "nhng phng thc nhanh chng" hoc "s tnh thc tc thi" tt phi chu s tht bi ln bi thi ca h. Tht vy, iu ny cn c nhn thy r rng ni ngi ang tm hiu v gio php (Dhamma); cc bi ging ny khng dnh cho ngi thiu kin nhn.

Ngi Pht t xem cuc sng hin ti ca mnh nh l mt thi gian ngn c th l tm mi nm hay hn na, v cuc sng cui cng l rt xa vi cc kip sng nh th ny. Hy ghi nh iu ny trong tm, ngi Pht t quyt tm hot ng tch cc trong kip sng ny t s tnh thc cng sm cng tt. Nhng ngi ny khng nh gi qu cao kh nng ca mnh; ngi ny ch tip tc sng vi gio php t ngy ny qua ngy khc mt cch kin nhn v trm tnh. Gp gp t s tnh thc (hoc bt c ci g m mnh mong mun), ging nh mt con b rng trong tim bn s, v nh vy mt ngi s khng th tin xa c, tr khi ngi ny c c tnh rt c bit c th thnh cng nhanh chng, v quan trng nht l ngi ny phi ht lng thc tp qua li ch dy ca mt v thin s c kinh nghim. Vi s kin nhn mt ngi khng lm chnh mnh b thng tch, nhng cn thn bc tng bc trn con ng. Chng ta bit rng mt v B Tt rt sng sut v iu ny, v lun trau di tinh thn vi s hon thin tinh thn khng b xo trn bi nhng vic thng thng hay xy n t bn ngoi. V ny quyt nh l s kin nhn i vi nhng tnh hung bn ngoi - khng b bc bi khi mt tri nng qu hay thi tit qu lnh, khng b dao ng bi nhng k tn cng thn th mnh, chng hn nh cc su b v mui. V ny cng khng b phin h khi b ngi chi mng, vu oan hay hnh hung mnh, d trc mt hay sau lng. S kin nhn ca v ny vn khng b h hao d thn th b dy v, chu nhng c nh, b nh bng gy hay b ling , tra kho, v c th b git cht; v ny vn chu ng nhng iu ny mt cch kin cng, vn kin nhn, khng h nao nng. Cc tng s Pht gio thng c nhc nh nh vy thc tp. Trong truyn thng Pht gio s hon ho v mt kin nhn c nhc n nhiu hn nhng phm cht khc. Bi v trong Truyn Tin Thn ht sc c bit miu t s kin nhn. V thy Khantivadi (Kin Nhn) - Truyn Tin Thn [5] cn c c nhiu ln v n l i tng thng xuyn ca s suy ngm su sc. Ch mt ngi c bit cao qu, v trong trng hp ny l c Pht Gotama, trong mt tin kip khi c Pht l v thy Rishi, ch dy v c tnh kin nhn, chu ng cho v vua, ang gin tc v say ru, ct thn th ngi ra tng mnh. S cao qu du dng v sc chu ng ny ch c ni mt v B Tt v y l iu cn thit cho tt c nhng ai mun t n mc ch tnh thc.

---o0o--Tinh tn (viriya-parami) v s hon ho ca n S tnh thc ch c nhn din khi mt ngi c kin nhn, v s kin nhn khng th c c nu khng c s c gng. Gio php khng bao gi khuyn khch hc thuyt nh mnh, v ngi Pht t chn chnh khng bao gi ngh rng cc vic xy ra l c quyt nh trc mt cch cng nhc. Bng chnh nim v tinh tn, ta c th chin u c vi thuyt nh mnh. S hon ho ny l bn i chiu vi ci trc , v c cn bng do thc tp, nhng iu ny bo m rng mt Pht t thnh tm, s khng th ng chp nhn phi chin u hay gp gp gii quyt s no ng ca chnh bn thn hay ca k khc, m s bit kin nhn. Bng cch cnh gic, trong th gii Pht gio c rt nhiu "phng cch" ha hn s phong ph ca gio php. Ngi ta nghe nhng li ph bnh nh "Cn g phi hc v c sch?" hoc "S pht trin tnh lng tht l mt thi gi! Mt ngi ch cn pht trin tr tu". Nhng quan im lch v mt pha khng th hin c tr tu m c Pht ni n, c Pht lun dy rng phi cn thit c s pht trin cn bng ni tinh thn. Hc tp v sch v hu dng cho nhng ngi mun bit r c Pht ni nhng g trc khi bt u chuyn tm thc tp. Mt khng nh khc l khng c tr tu tht s (ch l nhng o tng) xut hin i vi tm thc ca mt ngi khng c kinh nghim v tnh lng. Nhng quan im lch lc nh th ny thng da vo nhng kinh nghim khc thng ca nhng "v thy" to ra chng, iu ny thng lm cho mt s ngi b lc ng v ham mun nhng kt qu nhanh chng, cng thm khng thch s kh nhc m ra. Cn phi c s kin nhn chp nhn nhng iu kin cn thit t thnh cng trong thin nh (nh c trnh by y), v kt qu ca s tht bi ch v i sai ng. Thin sinh phi p dng ht mnh vo bt c cng tc no c giao ph, v phi hon thnh cng vic , khng bit mt mi sn sng bt tay ngay vo mt mc ch mi.

Ni v s mt mi, c tt c l hai loi: mt l v c th mt nhoi; v hai l nhng yu t khng kho lo ca bing nhc v u oi do tinh thn gy ra. Trong khi loi mt mi u tin th khng th trnh c, nhng loi sau ch xut hin khi gc r ca si m (hoc l) tr thnh thng tr ni phn tinh thn. iu ny xy ra khi c mt trng thi nh, ci ny khng th v i vi "ti", khng thch, khng mun v "ti" mun chy trn. Con ngi phn nn l h cng lc cng mt mi khi ngi thin trong lc thc tp cao cn hn l lc h c nhng sch nng n. Khi ci ng cm thy b e da bi d kin t bc l mnh, n lin phng ra mt mn sng m u oi dy c bt ngun t si m. Ngc li, nhiu ngi thc tp thin nhn thy rng h khng cn ng nhiu nh lc trc, trong khi nng lc tr nn t nhin v khng cn s c gng mt khi c thc tp v tr nn hon ho nh v B tt. S hon ho ny c miu t bng cu chuyn ca ngi dn u on l hnh, mnh m cu sng nhng ngi thng bun, v th vt c gi gm cho ng. Trong lc nhng ngi khc chu thua v u hng ci cht khi on l hnh lc ng vo ni sa mc v thc phm khng cn; ngi dn u on l hnh bt buc mt ngi trong bn o t v tm c nc. Trong mt tin kip, chnh c Pht Gotama l ngi dn u on l hnh, c gng khng phi ch v mng sng ca ring mnh m v tt c mi ngi khc. Trong cc on kinh Pali cc tng s cng c nhc nh nh l ngi dn u on l hnh", cho thy rng ch c c Pht hoc mt v B tt l c kh nng ch dn cho nhng ngi khc. Nu chng ta thc tp mt cch hng hi th chng ta cng s thy hng hi i vi s tin b ca nhng ngi khc. V s mu chuyn nh trn c tm thy trong cc tc phm Pht gio, cho thy rng nng lc rt l cn thit, v t nng lc ny m xut hin s kin tr v quyt tm nhn thy c chn l, thy c Nit bn. ---o0o--T ch (samadhi-parami) v s hon ho ca n Hy ghi nh trong tm ch ny v nhng ngha ca n vi nhng ch chuyn mn nh (tm thc) pht trin (bhavana), nh (jhana), thu hiu su sc (vipassana), nht tm (ekaggata), thc tp thin (kammatthana), by gi

chng ta c th kho st ci g cu to nn s t ch hon ton. Ci g phn bit c gia mt ngi Pht t thun thc d cho v ny c l mt v B tt hay khng, v mt ngi thin sinh tm thng (trong bt c mt tn gio no). Thng th v sau hay bm vu cht ch vo nhng nim vui trong nhng dc gii cao hn, hoc trong nhng nim vui thanh tnh ca th gii c hnh th, v kt qu l s ti sinh mt trong nhng ci thin gii ny. Nu mt ngi mnh b hn ch phm vi ny, ni m nhng khoi lc v nim vui rt ln v rt t au kh, th khng chc g ngi ny c th to ra nng lng cn thit t n s hon ho ca tr tu. V th, mt thin sinh gii c gng thnh tho trong thin nh (khi mun vo thin nh th vo, v thm nhp vo y khi ngi ny mun), trong khi khng b bm vu vo nhng trng thi ny. Nhng mt ngi cng cn nn ghi nh rng y ch l p dng cho thin sinh kinh nghim t c nhng trng thi nh ni trn. Nu mt ngi cha t c nhng trnh ny th s kht vng mnh lit, khng th , s l mt thi ng n. Sau khi tri nghim qua nhng trng thi nh ny, n c th c xem l v thng, khng tha mn v trng rng, khng c ci ng hay linh hn (aniccam, dukkham, anatta), theo tin trnh, s khng tham m s xut hin mt cch t nhin v s thu hiu su sc (vipassana) cng s c kinh nghim qua. V nh vy nhng trng thi nh (v nng lc c th xut hin cng lc vi chng) ni thc tp ca Pht gio, khng bao gi l s kt thc, m n ch c xem nh mt cch trau di s hiu bit v tr tu su sc. S kin ny xut hin khi tm thc c hp nht vi nhim v kho st tm v thn bit r nhng c im ca n. Mt cu chuyn ni ln ngha ca s hon ho ny l cuc i ca Kuddalamuni. Tn ca ng c ngha l ngi thng thi Cuc Chim (Mattock), v ng c gi nh vy v ni kh khn m ng kinh nghim qua thot khi lng tham m i vi ci cuc chim ca ng. Nhiu ln ri khi nh vo rng tham thin, ng b ci cuc chim v ngh nng li ng tr li. Ngy n, sau khi suy ngh v tnh khng kin nh trong lc hnh thin, ng cm ci cuc chim v xoay tt n quanh u ca mnh, v cui cng qung n vo y su ca sng Hng (Ganges). Sau , ng bt ln ting ku vui mng.

Mt vng tc trong vng ang i ngang qua y vi i lnh, cho ngi n hi xem v sao ngi nng dn ny vui mng qu i nh vy, v nh hin trit ny lin k li kinh nghim ca mnh. V vng tc v vi ngi lnh lin theo nh hin trit thc tp thin trong rng; sau , theo chuyn k, tt c u tri nghim mt cuc sng ni th gii c hnh th. Nh hin trit Cuc Chim, khng ai khc hn l c Pht Gotama trong mt tin kip, trnh by mt khi nim khc v s hon ho ca thin nh: kh nng ch dn cho ngi khc thc tp thin sau khi t mnh thnh tu. Cui cng chng ta c th cho thm vi ghi ch ngn v nhng nguy him khi thc hnh thin. ---o0o--Nhng nguy him trong lc thc tp thin Trong khi thc tp thin, mt thin sinh c th b lc ng, v c nhiu l do. Nhng iu quan trng s c nu ra y cnh gic mi thin sinh v n thng hay xy ra. Trc ht, mt nguy him quan trng l thiu s thc y ng n trong vic thc hnh thin. Khi Bt Chnh o c trnh by, phn "tr tu ng ngang hng vi (ln u) s hiu bit tr thc ng n, k n l ng c thc y chnh ng, v ri nhn mnh v nhng gc r kho lo ca cm xc lm nn tng cho s thc hnh: Nhng g c lin quan n s t b (khng ham mun), thin ch (khng ganh ght) v khng bo ng c nhc n. Nu mt ngi n vi thin Pht gio m khng c s hiu bit chnh ng v kh (dukkha) v s chm dt ca au kh, thm vo khng c ng c chnh ng, th chc chn rng s thc tp thin ca ngi ny s d b lc li. Th d, c nhng ngi thc hnh thin nh l mt cch u t quyn lc, h c th gy nh hng hoc thi min cc hc tr. Nhng k khc xem y nh l mt cch nhanh chng c nhiu hc tr v mau lm giu. c ni ting cng l mt ng c khng xng ng. Tt c nhng iu ny, nh l nhng ng c a gin vi thin nh, c th a n bnh hon cho k khng thn trng, v i lc a n s ri lon tm tr. Trong thin Pht gio, khng c g t hn mt ngi cho rng kinh nghim ca mnh l tt bc, v cho mnh l mt v thy trong khi kinh nghim thin ca h cn non nt.

y cho thy r rng l iu ny c th a n mt nguy him xa hn na - l lng kiu hnh di nhiu hnh thc. S kiu hnh ca mt ngi nhn c nh sng trong lc thin nh, v cho rng y l mt du hiu bo trc ca s nhp nh. K , s kiu hnh ca k va chm n trng thi nh d ch l mt khonh khc, v t cho rng mnh l Ngi Cao Qu, v y l mt yu t rt mnh m t thuyt phc, nu nh khng thuyt phc c nhng k khc. Nhng ngi tm thng khi thc tp thin c th n nhng thi thnh thin hn ngi khc: Ti c gng, trong khi anh, hoc Ti thc tp thin mi ngy, trong khi anh". S kiu hnh l mt chng ngi rt ln cho bt c s tin trin no, v trong khi ch c c Pht hoc v A-la-hn mi c th dp b n, mi ngi nn d dt, v lun s dng chnh nim kim sot n. Mt nguy him khc l ngi lun tm kim ci gi l "tin b". Ngi ny tin chc rng mnh ang "tin b", v khi thin nh h thy nhng nh sng, nghe nhng m thanh, hoc c nhng cm gic k l. Theo thi gian ngi ny b nhng th y quyn r, v dn dn qun rng mnh thc tp thin l c vng tm con ng gic ng. S thin nh ca ngi ny tr nn thoi ho, nghing v nhng o mng v bin c k l, a k ny vo th gii ca huyn b v ma thut. Con ng ny l con ng a thin sinh vo nhng vng mc. Nhng hin tng ny d c hp dn cch my i chng na, thin sinh phi mnh m dp b n bng cch ch ch tm, khng cho cc ngh ri rc ch n n, v nh vy s trnh c nhng xao lng v b. Ngoi nhng "o mng" m mt thin sinh c th thy, cho d n trong (c to ra bi tm thc ca mt ngi) hay ngoi (c to ra bi nhng sinh vt bn ngoi), i vi vi thin sinh, h cng tri qua mt kinh nghim s hi nh thy c thn th b tan hoi ch cn xng hoc b phnh ra nh mt xc cht. Nu mt kinh nghim nh th ny xy ra, hoc nhng kinh nghim khc tng t nh th, mt ngi cn thu hi lp tc ci thy ca mnh khi o gic ny, nu nh mt ngi khng c thy hng dn. Nhng o gic ng s nh th ny ch c th c s dng mt cch chnh ng v li ch, nhng nu khng c s ch dn ca mt v thy th thin sinh nn trnh i l hn.

Mt nguy him khc na l c gng thc tp thin trong khi tm thn ang b dao ng bi nhng cm xc, tm l mt thng bng v cha chn chn. S hiu bit v gi tr ca nhng vic lm phc thin hoc to cng c rt hu dng trong lc ny. Cng c thanh tnh tinh thn, y l mt nn tng rt tt cho s pht trin tinh thn, v s lm cho vic nhp nh c d dng, v nh vy s hiu bit su sc s xut hin da vo cng c gieo. Nhng vic lm cng c c th c tm thy trong cuc sng nh: b th vi lng rng lng, gi gn nhng gii cm, gip v phc v nhng ngi khc, knh trng, v ht lng nghe ging php (Dhamma), thit lp s hiu bit chnh ng v php - tt c nhng iu ny l vic lm cng c, em n hnh phc, v nhng cm xc chn chn. Mi ngi nn lun nh rng cng c m tt c cc cnh ca mi ni. Cng c c th lm c, mang n nhiu c hi. Hy tm thc lun ngh v cc vic cng c, l sa son cho tm thc c th thc hnh thin v pht trin s nhp nh cng nh t c tr tu. Nu mt ngi thc tp thin m vn nm gi nhng tham m ca mnh, nhng g mnh thch cng nh ght, r rng l lm cho con ng tr nn kh khn hn nu khng mun ni l nguy him. Thin nh ng l t b, v khng c mt thc tp no c th thnh cng nu mt ngi khng sa son t nht l vic c gng gim bt tham lam v sn hn, canh chng ni ham mun nhc dc, v nhn din c s si m khi n xut hin v lm m tm tr. Mt ngi chp nhn t b cho ti lc c nhng thay i bn ngoi (chng hn nh tr thnh mt v tng hay ni), cng cn ty thuc vo c nhn v hon cnh xung quanh, nhng chc chn mt iu l: s t b t bn trong, mt iu kh quan trng, l thi t b i vi nhng d kin khng tt ca tinh thn cng nh s bung lung dc lc. Mt mi nguy him khc cng thng lin quan n nhng nguy him k trn, c mt ngi t dng c c hi thc tp thin nh trong mt thi gian di hn. Ngi ny ngi xung vi quyt tm l, "By gi ti s thin", d cho ngi ny c mt nng lc rt mnh v h ngi v ngi, v i v i, nhng tm thn th xo trn v khng c an bnh. C th l v h c gng qu do b xo trn. Hn na, ngi ny nn hiu rng khi thin cn bit

n gii hn ca chnh bn tnh mnh. Cng ging nh bt c ngi cng nhn no bit c gii hn ca sc lc mnh v cn thn khng mnh b mt sc. Vi chnh nim mt ngi cn bit u l cc ca li bing, cng thng m trnh. S c gng qu hoc thc tp qu mc s to nn nhng trng thi xo trn v mt cm xc. S tc gin bt cht, hoc ko di, thm vo nhng vic nh nht, nhng ham mun nhc dc mnh lit, nhng o gic k l v nhng hnh nh tng tng qui d c th xut hin t s thc tp gay go nhng thiu sng sut. Vi nhng nguy him ny ch c mt v thy kinh nghim mi c th cho c li khuyn thch ng, v nh th trnh c nhng nguy him ni trn v nhng i hng sai lch, v mt ngi c th tip tc thng tin ti con ng Nit bn. Nhng ngi no khng c thy cn tin bc mt cch cn trng, v cn thn kim sot s pht trin ca mnh vi chnh nim. Nu ngi ny vi chnh nim v thy rng d cho c gng vi s thc tp thin, h vn khng thay i c g cho cuc sng hin ti ca h, h khng c c s an bnh ni ti hoc i vi nhng ngi chung quanh, h cng khng c s lin h tt p hn, nh vy c ngha l c g khng n. V th nn ngng tp thin trong mt thi gian, v trong lc ny nn tm nhng ti liu xc thc, tt nht l gp mt v thin s c kinh nghim, v nn n nhng vn o c cha c ho gii, nu khng th tm thc kh lng m pht trin c; v nn c gng sng i sng gii hnh cn bn ca ngi Pht t. Con ng thc tp ca Trung o s khng c tin trin nu mt ngi xao lng nhng vn cn bn o c. M Thanh (Trch dch theo PRACTICAL ADVICE FOR MEDITATORS, Buddhism Explained, NXB The Social Science Press, Thi lan, Phya Thai Road, Chula soi 2, Bangkok). ---o0o--HT