You are on page 1of 70

PHT PHP CHO SINH VIN (BUDDHA DHAMMA FOR STUDENTS) T kheo Pht L - (Buddhadasa Bhikkhu) Thin Nht

Phng Dch Nguyn tc Thi ng: "Lak Dhamma Samrab Nak Seuksa", Bn dch Anh ng: "Buddha Dhamma For Students", ca Rod Bucknell ---o0o--Ngun http://thuvienhoasen.org Chuyn sang ebook 22-7-2009 Ngi thc hin : Nam Thin namthien@gmail.com Link Audio Ti Website http://www.phatphaponline.org
Mc Lc TA - Phn 1 - NHP 01.- c Pht dy v ti no? 02.- c Pht dy c bit iu g? 03.- "Xin ni vn tt, thng ip ca Pht gio l g?" 04.- "Lm th no thc hnh vic chng chp nm v chng bm nu?" 05.- "Ni no chng ta c th tu hc c?" 06.- "Chnh Php c so snh vi iu g?" 07.- "Ngi Pht t ti gia cn tu hc nhng g?" 08.- "Amatadhamma, V sanh php, l g?" 09.- "Php no l Php cao thng v thm su nht vt khi th gian v s cht di mi hnh thc?" 10.- "Trong Kinh in, nh ghi Tng Pali, im gio l no c c Pht nhn mnh nhiu nht?" 11.- "c Pht dy ta phi tin iu g v tin ai?" 12.- "Tm thc ca ngi thng v ngi Pht t khc nhau nh th no?" 13.- "Tu tp th no l theo con ng thng thng v tu cch no l theo con ng ngn v nhanh nht?" 14.- "Nghip lc c vai tr no trong Pht hc?" - Phn 2 15.- "C cn phi nghe chnh c Pht ging Php mi c th chm dt au kh chng?" 16.- "Lm cch no gii quyt khi nghi rng mt gio l chng phi do c Pht dy?" 17.- "c Pht ph phn dn chng qua cc thi i nh th no?" 18.- "c Pht knh l nhng ai?" 19.- "Tm thy Pht ni no?" 20.- "c Pht c hin hu vo gi pht ny khng?" 21.- "c Pht c chm dt xong Nghip lc ca Ngi hay khng?" 22.- "i sng ni tm ca c Pht nh th no?"

23.- "Ti sao li bo mun vt u rng vng, th gii ny l mt th gii rng vng?" 24.- "Ti sao mt tm trng hiu bit s rng vng li c m t nh mt tm trng gii thot?" 25.- "Vic g xy ra khi c s rng vng hon ton?" 26.- "Nit bn l g?" 27.- "C nn gi s 'tho thch' trong Nit bn l mt s ham thch chng?" 28.- "Chng c Nit bn sau khi cht hay cn sng?" 29.- "Th vt thp km c c c Nit bn khng?" 30.- "iu g l tt lnh tt bc cho nhn loi?" 31.- "Vo thi bui ny, th gii c c cc bc A la hn chng?" 32.- "Sng chn chnh l ngha lm sao?" 33.- "Mun tr thnh A la hn, kh hay d?" 34.- "Nu gp c mt bc A la hn, chng ta c th nhn ra khng?" 35.- " Tm gp u ra mt v A la hn?" 36.- "Thng nhn c th tr thnh A la hn chng?" 37.- "Mt k "st nhn" m thnh A la hn c sao?" 38.- "Th gii hin trn y nhng g?" - Phn 3 39.- "iu g em li nhiu phc, iu g em li t phc?" 40.- "Phc c to ln nht tm thy u?" 41.- "Tm u m gp c (...) hnh phc?" 42.- "Chng ta nn quan tm n mc no v vn thn thng (iddhis)?" 43.- "Hnh phc v au kh bt ngun t u?" 44.- "Ti ni no, ta c th chm dt c au kh?" 45.- "Khi gi l "tht s bit r", ta cn phi bit r n mc no?" 46.- "Th no l "Nhp Lu", hay c bc vo "Dng Nc Nit Bn"?" 47.- " ngha ca bn Cnh gii Thm c l g?" 48.- "Li gio hun cui cng ca c Pht l g?" Vi nt v tc gi

---o0o---

TA
"Pht Php Cho Sinh vin" l kt qu ca hai bui ni chuyn o ca Ajahn Buddhadsa vo thng Ging nm 1966 vi cc sinh vin vin i hc Thammasat Bangkok. K t do y v cc nm v sau, nhiu thanh nin Thi quay v vi Pht gio tm cu cc gii p v trin vng m nn hc vn hin i ca h theo kiu Ty phng cn cha cung ng tho ng. Trc cc s thay i nhanh chng ca x hi, nhiu lc gn a n s xo trn, h mong tm ra mt gii php bt bo ng cho cc vn v cc bt cng ng thi. S quan tm ca h rt ng khen ngi nhng cn cn c du dt. ng dng mt cch m m v sai lm cc l thuyt Pht gio

vo tnh trng ri lon v tranh chp x hi, cng chng em li li im no. Do , Ajahn Buddhadsa mi n lc a, c gi ln tr, theo ng con ng m Pht gio ch dy. Ngi thc hin cng tc y bng cch quay v vi cc nguyn l nguyn thy c c Pht nu ln, ri Ngi gii thch cc nguyn l y mt cch gin d v trc tip, cng nu r tnh cch thch ng ca cc nguyn l ny vt c thi gian. Chn l lc no cng thch ng v c th em ng dng cho nc n thi xa cng nh Thi lan ngy nay, v ngay c ti cc nc pht trin vt bc Ty phng na. Cc bui ni chuyn o ny c t tn l "Lak Dhamma Samrab Nak Seuksa" ("Cc nguyn l Pht php dnh cho Sinh vin"). Hy nhn vo ngha ca cc ch trong tiu trn, v ta s thy r rng mc ch ca quyn sch ny. Trc tin, chng ta phi hiu ngha ch "seuksa" (seuksa - c l xc-x vn c vay mn t ting Phn v ch sikkh vi ngha tng ng trong ting Pali). Ngi Thi thng dng ch seuksa phin dch danh t Anh ng "study" v "education", nhng s thng dng ngy nay lm gim bt ngha ca ch y so vi ngha nguyn thy. Ngha ca Seuksa cn i xa hn l s thu thp cc kin thc v k thut chuyn nghip ca chng ta ngy nay. N c ngha l hc tp v cc s vt tht s thch ng cho i sng v ng dng vo s t hun luyn chnh mnh ng theo cc kin thc . N l "s hc tp" i su vo tm khm, ng nh ch sikkh c phn tch ra thnh "sa" (bi, dnh cho v ni chnh mnh) v "ikkh" (nhn) -- "mnh nhn vo chnh mnh". Nak (c l nc) ngha l "k ang lm cng tc, ngi kho lo hay mt bc chuyn vin" khi ni v mt hot ng c bit no. Mt nak seuksa l mt sinh vin, nhng chng phi ch v ghi tn hc ti mt trng, mang ng phc, hay m nhiu sch v. Mt ngi sinh vin tht s phi seuksa ng vi mi ngha, mi phng din v mi cp bc ca ch seuksa ny, cho n khi tr thnh mt chuyn vin gii dn v seuksa. Chng c hc vin no, thi kho no, hc trnh no c th dung cha c mt ngi sinh vin chnh hiu. L sinh vin, chnh l mt phn s cn bn ca mi ngi, mi chng sanh, sut trong thi gian m h cn ang th. Lak (c l lc) ngha l "nguyn l, tiu chun, ct tr, thnh ly, mc cm". Mt lak l mt vt chi m ta c th bm da vo -- mt cch khn ngoan -- gi cho c n nh v an ton. Ngi sinh vin khn ngoan

bit bt u s kho st ca mnh v cc iu cn bn cho n khi no thy mnh hon ton thm nhun vo cc nguyn l, ri by gi mi tin ln i xa hn na. Tht vy, cc iu tht s cn bn thng cng l ri. Bc u tin l pht hin v nhn chn cc nguyn l nh m ta i su vo ct ty ca ti ang nghin cu. Cn thn suy t v cc nguyn l dn n s thng sut. Nhng ch ring khi no bit hi nhp chng vo i sng ca chng ta qua s thc hnh, by gi cc nguyn l y mi tht s tr thnh cc thnh ly vng chc ng c tin cy. Ch Dhamma (c l thm-m) tht kh cho ta phin dch [Buddha Dhamma c ngha l Gio php ca c Pht, c chnh Bc i Gic ging dy]. Dhamma l ct li ca mi c gng v tm linh v ca mi i sng, k c cc li sng cn trong vng th tc nht. Ch Dhamma va c ngha l "s vt". "Gio l", va l "Chn l ti thng. y, khi u mt cch thc tin, chng ta c th nhn mnh n bn ngha thit yu ca ch Dhamma: 1.- "Thin nhin" (php gii) -- tt c mi s vt, k c nhn loi, v tt c nhng g chng ta lm, cng bn cht ca cc s vt ; 2.- "nh lut" -- nh lut thin nhin hm tng v ang chi phi tt c mi s vt ; 3.- "Bn phn" -- li sng m mi ngi, mi chng sanh phi noi theo, ngay c trong khi th v vo mi c duyn, chiu ng theo nh lut thin nhin ; 4.- "Qu" -- kt qu ca bn phn thi hnh ng n tun theo nh lut thin nhin. Bn ngha chnh l cn bn m ngi sinh vin hc hi v chn l ca i sng cn phi ghi nhn tht thm su vo cc nguyn l ca mnh. V y l chnh ci thc ti m mi s nghin cu cn phi hng n. Samrab c ngha l "dnh cho". Cc nguyn l gio php chng phi ang tri l lng trong bng m ca siu hnh hc hay trit hc. Chng c mt mc ch r rng v mt gi tr thc tin. Chng l ngun cm hng phong ph cho cc sinh vin. Chng dnh cho nhng ngi thc mc tm hiu v cuc i, mun thu r nhng g chng ta hin ang theo ui y v chng ta s phi i v u, v h ang chn ngy trc s v k v kh no. Tuy nhin, cc nguyn l y chng phi dng lm nhng gio iu cn

c sng tn, ghi nh trong k c v c tng ln ct lm tho mn tnh cm trong mt o tng c an ninh. Cc nguyn l y phi c dnh cho chng ta hc hi, nghin cu, thc nghim nh l mt phng tin cho i sng nhn loi. Quyn sch ny bn v mt s ln cc vn thng b lng qun hoc b lm cho ri m, mc du cc vn y tht ra l ct ty tinh ty m Pht gio ang cng hin. Khi m nhng vn nh au kh, tnh khng, b y lui vo bng m kh nhn r ca s hm h do cc cuc m lun y tnh cht kinh vin rt thng thy ni cc mn phi Pht gio hin i, th Ajahn Buddhadsa ang c gng gip chng ta nhn chn c chng ngay trong hi th ca chng ta, ngay trong i sng hin ti ca chng ta. Ni m cc ng "hn lm kiu cch", c ng phng v Ty phng, ch nhn thy l thuyt v trit hc, chnh ni Ajahn Buddhadsa nhn ra c nhng kh c cho i sng trong ho bnh v chn l. Li nhn v li ch dy ca Ngi tht r rng v ngn gn: chng ti hi vng rng khi c pghin dch ra Anh ng, chng ti ang n p c phn nh no n ngha i vi Ngi v vi cc S ph ca Ngi -- c Pht, Chnh Php, i sng v au kh. Ni y ta tm thy cc cu hi m mi ngi bit vun bi Chnh php thng t hi ly mnh, vo mt lc no trong cuc i. Nhng k khc chc cng hi chng ta v cc vn . Do , k cng tin li, lc cn n, ta c sn nhng cu tr li trong sut v gn gh. Hn th na, cc cu tr li y li c trch dn t cc li ni ca chnh c Pht. V tt p nht l li Ngi cp n cc vn mt cch thc tin, d hiu, dp qua mt bn cc iu thn b, cc chuyn thn thoi, m chng ta thng dui m thch trong s xao lng. Theo ui s kho st -- trong quyn sch ny v ngay c trong i sng ca chng ta -- mt cch thc tin, xc tht v ngay thng chng du dim hay ln trnh, l cch loi tr cc s hiu lm, gii thch sai v nh d tin lm, thng thy nhan nhn trong cc tn gio. i chiu cc chn l vi i sng hng ngy s pht hin c s cao thm ca cc chn l v ng thi gii thot chng ta ra khi ni kh au v nguyn nhn ca n l v minh. Quyn sch nh ny c in li vi ln k t khi T kheo Ariyananda (Rod Bucknell) phin dch ln u tin. K xut bn ny, tuy nhin, c ti sa cha v sau c s gip ca Rod. Chng ti c sa li vi ch sai lm nho nh v cc li v n lot, nhm gip cho quyn sch d c hn, nhng chng c s thay i no quan trng. Nhiu qu khch ca chng ti

n thm tu vin Suan Mokkh c a thm nhiu ngh v tip tay c gip bn in trong khi chun b vic n lot. Rt tic l danh tnh qi v ny rt ng, nn chng th nu ln ht c. Sau cng, T kheo Dusadee Metamkura, Chao Assava v cc thn hu trong Nhm Nghin cu v Thc hnh Gio php (The Dhamma Study & Practice Group) trng nom vic xut bn. S nhit tm v ho ca qi v ph bin rt nhiu quyn sch c gi tr v Chnh php rt ng c tri n, tn thn v h tr. Nguyn cu n lc ca cc o hu nghin ngm quyn sch ny c tng phn thanh lng v tr hu, cng vi tt c cc bn khc trn khp th gii. Nguyn cu quyn sch nh ny c c i c li cn thn cho cc chn l cha ng trong y c dp bt r su vo tm thc ca chng ta. Nguyn cu tt c chng ta u hc tp v sng ho iu vi cc chn l , dp tt ht mi tn tch ca s hiu lm, ch k v au kh. T kheo Santikaro Suan Mokkhabalrma Mu An c kt h, 1988. ---o0o---

- Phn 1 - NHP
Tha cc Bn o, Bui ni chuyn hm nay c mng danh l "Pht Php Cho Sinh vin." Ti mun ni r vi cc bn rng bui ni chuyn ny s bn n cc iu ch yu v cc nguyn l cn bn, v c bit dnh cho cc sinh vin, tc l cc ngi tr thc. Ti s bn lun n cc nguyn l rng ri v Gio php (Chn l Thin nhin), di hnh thc vn p, trc t cu hi vi cc bn, ri sau s cung ng cu tr li. c nghe cu hi trc, cc bn s thy cu tr li d hiu v d nh hn. Ti ngh rng cch ny ph hp nht trnh by vi cc bn sinh vin, tc l nhng ngi thng minh. Ngi ta thng k rng, vo thi c Pht, cc bc thng minh chng hi g ngoi cc im ch yu v cc nguyn l cn bn. H chng bao gi ch i nhng li gii thch t nht. iu c nhiu li im, nht l tit kim c thi gi. V y l vic ti s lm ngy hm nay: t mt cu hi nu ra mt ti cho chng ta, ri tr li cu hi vi cc nguyn l cn bn. Bng cch y

cc bn s c c cc iu thit yu v mt s ln ti cng cc s kin s gip cc bn dng lm nn tng tng qutv vng chc. C c mt nn tng kin thc s em li thnh qu tt p trong tng lai; n s gip cc bn nghin cu v hiu r cc din gi khc. Mt im na. Hnh thc ca bui ni chuyn ca ti cn chun b cho cc bn c sn sng khi gp ngi ngoi quc, hoc ngi thuc tn gio khc hi n. N s gip cc bn tr li cc cu h hi, tr li ng n, chng gy thm s hiu lm no lin quan n Gio php. Xin nh k cc iu va ni, chng hp thnh ct li ca vn . Nu cc bn kho nh c chng y, th s l mt vic rt tt, v ti tin rng, s c li tht to ln cho tt c cc bn. Gi y, ti xin ln lt bn lun v cc ti. Th d nh chng ta c hi: ---o0o--01.- c Pht dy v ti no? Cch hay nht tr li iu y l vin dn li ni ca chnh c Pht. " Ny cc t kheo, Nh Lai ch dy v AU KH (Dukkha, au kh, bt toi nguyn) v s chm dt au kh." Cho du cc bn c ng vi cu tr li hay khng, ti cng xin bn ghi nh ly n. Cn c nhiu cch khc tr li, nhng li gii p ny chnh l li ca c Pht tm tt li tt c gio php ca Ngi rt ngn gn. c Pht ch ch dy c au kh v s dp tt au kh. iu ny khin cho cc cu hi chng lin quan trc tip n s chm dt au kh tr thnh chng thch nghi vi vn . Cc bn khoan ngh n cc cu hi khc, nh: "Sau khi cht, cn c ti sanh khng?" hoc: "Ti sanh din ra nh th no?" Cc cu hi s c cu xt n sau ny. Vy th, nu mt ngi Ty phng hi chng ta cu hi trn, chng ta s tr li rng: "c Pht chng dy iu g khc hn l au kh, cng s chm dt au kh." ***

Tip theo cu hi va qua, chng ta c th c hi thm: ---o0o--02.- c Pht dy c bit iu g? A.- Nh cc bn thy, y l mt vn ln c th tr li nhiu cch tu theo qun im khc nhau. Nu c hi nh trn, chng ta c th p, quan trng hn ht, Ngi dy chng ta i theo con ng Trung o, ng qu kh hnh m cng ng qu d dui; ng ng theo cc oan ny cng chng theo cc oan kia. Mt mt, chng ta trnh s t p xc qu nhc nhn ca cc phi du gi (yiga) ch to thm s kh khn v ri rm. Mt khc, chng ta phi trnh xa ng li thc hnh cn chp thun cc th vui nhc dc, cng nh bo: "C n, c ung, c vui a, v ngy mai chng ta s cht mt!" y l li ni rt tr trn, ch thch hp vi hng ngi m ui trong th vui vt cht. Ngc li, con ng Trung o, mt mt chng to thm cc cc nhc cho ta, v mt khc, chng chiu theo dc vng hng th cc th vui nhc dc. i theo con ng Trung o s mang n c duyn nhm to iu kin thun li cho s hc tp v thc hnh, v thnh cng trong vic chm dt au kh. T ng Con ng Trung o c th ng dng vo nhiu tnh trng khc nhau. N chng th no a bn i lc ng c. N ch trng s tit ch. Bit cc nguyn nhn, bit cc hu qu, bit chnh mnh, bit n mc no gi l , bit ng thi, bit ngi khc, bit cc cng ng: l By iu Hiu Bit Cao thng lp thnh cc bc i theo Con ng Trung o. l mt cch tr li cu hi trn. B.- Chng ta cng c th tr li ng n bng cch ni rng c Pht dy S T Lc. Cc bn u hiu r c th no l t lc, chc chng cn phi gii thch thm. Ni cch vn tt, chng ta chng nn tin cy vo thi vn v nh mng. Chng ta chng nn tin cy vo cc bc Tri, ngay c bc thng c gi l "Thng ". Chng ta phi t lc, trng cy vo chnh mnh. Vin dn chnh li c Pht: "Ta l ni nng ta ca Ta." Ngay c trong cc tn gio hu thn cng ni rng Thng ch cu gip nhng ai bit t cu ly mnh. Trong cc o gio khc, vn t lc c th c ni n hoc t hoc nhiu, nhng trong Pht gio, vn t lc rt l quan trng. Khi mt ngi b phin mun v b la phnh, au n v thng kh, ngi y phi bit quay v con ng t cu. c Pht bo: "Nh Lai ch

ch con ng. Cn n lc l iu mi ngi phi t mnh lm ly." Ni cch khc, c Pht dy t lc. Ta nn ghi nh k iu y. C.- Mt cch khc p cu hi trn l nhc li li c Pht dy rng: "Mi s vt u c gy nn v b iu kin ho. Mi s vt xut hin ty thuc vo nguyn nhn v iu kin, ng theo nh lut." Li pht biu cng ging vi cu gii p ca mt v t kheo - Tn gi t b (*) - cho Tn gi X li pht (*) trc khi v sau ny gia nhp Tng on: "c Pht c dy rng, mi s vt khi ln do nguyn nhn. Ta phi bit nguyn nhn ca s vt cng s chm dt nguyn nhn ca n." Nguyn l ny ca Gio Php rt l khoa hc, ngay t ni bn cht, v chng ta c th khng nh rng cc nguyn l ca Pht gio u ph hp vi khoa hc. c Pht chng h dng cc d kin c nhn hay ch quan lm tiu chun; ni cch khc, Pht gio l mt tn gio ca L tr. [*t b = Asjavit; X li pht = Sariputta.] D.- Li cn mt cch khc gii p cu hi s 02, l c Pht dy, nh mt qui tc cho s thc hnh: "Hy trnh cc iu c, sing lm cc vic lnh, thanh lc tm ." Ba iu y hp li thnh Ovda ptimokkha (Khch l Gii bn), c ngha l "tm tt cc li khuyn khch": trnh iu c, sing lm lnh, thanh lc tm cho trong sch. Trnh iu c v sing lm lnh chng cn phi gii thch thm; nhng cch lm cho tm thc con ngi tr nn trong sch th cn cha nhn thy c hin nhin. Nu mt ngi c lo chp nm v bm nu, ngay c vo iu lnh i na, trong tm thc ngi y s khi ln s u: lo s chng nhn c iu lnh, lo s b t khc cc iu tt ang c, u su, phin mun, v quyn luyn ci ny, ci n coi nh l "ca ti". Tt c nhng th to nn au kh. Du cho chng ta c thnh cng trong vic trnh c v lm lnh, chng ta vn cn phi bit cch lm sao cho tm thc mnh c thanh tnh. ng chp nm v bm nu vo bt c s vt g coi nh l ta, hoc l ca ta. Bng khng, s c khn kh v au kh (dukkha) nng tru ln. Ni cch khc, chp nm v bm nu l gnh nng trn mnh. eo bn vai hay i trn u mt bt ngc ng chu bu cng nng y nh ang vc mt bt si vy. Vy th, ng mang si , ngc ng chi c. Hy t chng xung. Bn ng vt nng no trn u (u , y, c ngha l tm thc). Thanh lc tm chnh l ngha .

Th nht trnh vic c, th hai sing lm lnh, cn th ba l thanh lc tm thc, l li dy ca ch Pht. E.- V y l mt li dy quan trng khc na ng c nhc nh lun. c Pht dy rng: "Tt c nhng s vt hu vi (nhng vt t hp tc l tt c mi s vt, mi chng sanh trn th gii) u chuyn tri mi mi, lun lun tan v (ngha l u v thng). Mi ngi phi nn lun lun tnh thc!" Xin cc bn hy nghe cn thn cc ch ny: mi vt trn ci i ny lun lun chuyn tri, ri tan v; tt c u v thng. ng chy theo vui a vi chng! Chng s cu x bn. Chng s tt vo mt bn. Chng s tri buc bn tht cht ch. Ri bn s ngi bt xung t m khc than, v bit u li mun ... t t! Gi y, hy c kt li cc cch khc nhau tr li cu hi s 02. Nu c hi, c Pht dy iu g, ta s tr li bng mt trong cc cu sau y: - Ngi dy chng ta nn i theo con ng Trung o; - Ngi dy chng ta phi t lc; - Ngi dy chng ta phi quen thuc vi nh lut Nhn qu v thch ng vi nguyn nhn hng nh mun ci hu qu s theo sau; - Ngi dy chng ta mt nguyn tc thc hnh: trnh iu c, sing lm lnh, thanh lc tm ; - v Ngi nhc nh chng ta phi bit cc s vt hu vi u v thng, lun lun chuyn bin v lc no chng ta cng phi tnh thc. *** Gi y nu gp mt ngi ngoi quc hi: ---o0o--03.- "Xin ni vn tt, thng ip ca Pht gio l g?" C th p ngay bng li ni vn tt ca c Pht: "Chng c bt c iu g c th chp nm v bm nu vo c."

Li Pht, "Chng c chi chp nm v bm nu vo c" l l mt cu cch ngn, ngay trong tm tay ca ta, u cn mt thm thi gi i tra cu trong Tam Tng Kinh in (cc li dy v Gio php c ghi chp li), v cu ngn gn y ni ln y v r rng. Trong tt c cc bn Kinh, trong ton th Gio php, nhiu n tm vn bn ngn ti, tt c u c th tm gn trong mt cu duy nht: "Chng c chi chp nm v bm nu vo c." Cu y dy ta rng h chp nm s vt v bm nu vo chng l au kh (dukkha). Mt khi hiu r c li ni y, th c th bo l bit tt c cc li Pht tht ra, ton b tm vn bn ngn Php mn. V h em cu y ra thc hnh, l ang thi hnh trn vn Gio php, trong mi giai on v di mi hnh thc. L do v sao mt ngi tht bi trong vic gi gn gii cm, chnh l v y chp nm v bm nu vo s vt. Nu y bit t km ch chng chp nm v chng bm nu vo bt c s vt chi v dp uc s thm kht cng s on ght, th y chng th no phm vo gii c. L do v sao tm tr mt ngi li lun xao lng v chng nh tm c, l v y ang chp nm v bm nu vo mt iu g. L do v sao mt ngi cn thiu tr hu cng ging nh vy. Mt khi anh ta bit tp tnh bung b chng chp nm na, lin anh tin theo Con ng Chnh o, t c Qu v v cui cng chng c Nit bn (Pali = Nibbna; Phn = Nirvna). c Pht l ngi chng h nm bt iu chi c. Chnh Php ch dy s thc hnh vic bung b chng bm nu v qu v ca s t khc nm bt. Tng gi (Cng ng cc v thnh t ca c Pht) gm c cc v thc hnh s chng chp nm, mt s v cn ang tp luyn, mt s hon tt. Khi c yu cu tm tt Gio php ca Ngi trong mt cu ngn, c Pht p: "Chng c bt c iu no m ta nn chp nm v bm nu vo c." *** 04.- "Lm th no thc hnh vic chng chp nm v chng bm nu?" Khi bn gp mt ngi ngoi quc hi, bng cch no m thc hnh c vic chng chp nm, th bn nn, mt ln na, em cu ni ca chnh c Pht ra m tr li. Khi cn a kin ring ca chng ta ra. c Pht dy tht y nh sau:

"Khi mt thy mt vt, ch thy vt y. Khi tai nghe mt ting, ch nghe ting y. Khi ni ngui mt mi, ch ngi mi y. Khi li nm mn g, ch nm mn . Khi c cm xc trn dahay trn thn, ch bit n cm xc y. V khi mt ngh, mt i tng tm linh, khi ln trong tm, nh mt t tng xu chng hn, ch bit t tng y." Ti xin hy c tr li li dy trn, gip nhng bn cha tng nghe n cu y. Khi nhn thy, ch c s thy m thi. Nu c th c, khi ang thy, ch thy thi; khi nghe, ch nghe; khi ngi mi, ch ngi mi; khi nm v, ch nm; khi nhn mt cm gic trn da hay trn thn, ch th nghim cm gic y; v khi mt i tng tm linh khi ln trong tm thc, ch bit ang c i tng . iu ny c ngha l chng nn cho t tng v thn kin ( ngh v ta) khi ln. c Pht dy, nu mt ngi nng thc tp nh ht, ci ta (ci t ng) chng th no khi sanh c; ri th s vng mt ca ci ta (t ng) tc l s chm dt au kh (dukkha). "Nhn thy mt vt qua con mt, ch thy m thi." Cn gii thch thm iu ny. Khi c vt tip xc vi mt, hy quan st cng nhn ra vt y v bit cn phi lm iu g khi thy vt . Nhng ng cho thng, thch hay ght, ch khi ln. Nu bn ni ln thng, bn s ham mun vt . Nu bn cho ght ni ln, bn s mun ph hy n. Nh th l hin ang c mt c ngi thng ln k ght. y l iu c gi l ci Ta, ci T ng. Theo con ng ca ci Ta l ang au kh v tht vng. Khi mt vt c nhn thy, cn phi c tr thng minh cng s nhn bit. ng cho cc nhim trong tm buc bn phi chp nm v bm nu. o luyn tr thng minh bit iu g cn lm cho ng v thch hp. Nu thy chng cn lm g, th qun vt ngay i. Nu ang ch i mt kt qu no v vt y, th c tin hnh lm ngay, vi s nhn bit ca tr thng minh, m chng cho thn kin ( tng v ci ta) c dp sanh khi ln c. Bng cch y, bn c c kt qu bn mong mun m chng c s au kh no xy ra c. y l mt nguyn tc thc hnh Gio php rt gn, ng c xem l tuyt ho. c Pht dy: "Khi thy, ch thy. Khi nghe, ch nghe (...) Khi nhn bit mt i tng tm linh, ch nhn bit n." Hy ngng li ngay , v tr hu t nhin s chuyn ng. Hy chn ly li i ng n v thch hp. ng khai sanh thm "ngi thng" hay "k ght", v tng theo l ci mun hnh ng theo s thng hay s ght, v y chnh l s khi sanh ra ci t ng trong tm. Mt tm t nh th tr nn no ng, chng c t do. Tm t y hot ng chng c cht tr hu no c.

Ti sao ta li chng nu ln gii, nh, hu, to phc c hay b th lin quan n mt cng c y thng qu nh th? Cc im y (gii, nh, v.v.) l nhng tr duyn gip cho hnh gi, ch chng chng phi l ct ty ca Gio Php, cn cha phi l phn thit yu. Chng ta to phc c, b th, gi gii, tp nh, v pht trin tr hu, chnh l tr thnh ngi an nh. Khi ang thy, ch thy; khi ang nghe, ch nghe. Thc hin iu ny, chng ta tr thnh an nh. Chng ta c c s an nh, s chng lay chuyn v th qun bnh. Mc du cnh vt bn ngoi n tip xc vi chng ta hng ngy, di nhiu hnh thc qua cc no ca giac quan, ci t ng (Ta) cng chng sanh khi ra c. To phc c, b th l nhng phng cch loi tr ci Ta ra. Gi gii l phng thc gip chng ta lm ch m tr c ci Ta, s luyn tp nh lc cng c hiu lc nh th. Pht trin tr hu dng tiu dit ci Ta. Ni y, chng ta chng bn n nhiu vn khc nhau, chng ta ch ni n mt vn khn cp hng ngy. Hng ngy, i mt chng ta nhn thy vt ny, mn n, tai chng ta nghe ting n, ting kia; mi chng ta ngi mi ny, hng n, v ri cho ch n su ca ca cc gic quan. Ch ring c cng phu thc tp ny cng bao trm ht mi cng phu. N chnh l bn cht, l tinh ty, ca s thc hnh Gio php. Nu c ngi ngoi quc no hi bn cu s 04 trn y, xin hy tr li nh va ni. *** Th d nh mt ngi ngoi quc hay mt ngi khc tn gio vi bn, n hi bn rng: 05.- "Ni no chng ta c th tu hc c?" Li mt ln na, chng ta p bng cch trch dn li ni ca c Pht, "ngay trong tm thn 'mt thc tm' ny, vi cc tri gic v cc hot ng tm linh." Tu hc ngay trong tm thn ca con ngi cng vi cc tri gic v hot ng tinh thn. Tm thn "thc tm" ny, cn ang sng ng, cng vi cc tri gic, cc hnh ng tm thc, tt c cc phn lp thnh con ngi. S hin din ca tm thc bao hm cc tri gic, v s hin din ca cc hot ng tm linh bao hm cc kin thc v t tng. Trong tm thn "thc tm" cng vi cc tri gic v cc hot ng tm linh, ng Nh Lai (c Pht) cho bit r rng th gii, ngun gc ca th gii, s tn dit ca th gii, cng ng li thc hnh hon tt s

dit tn . Khi Ngi ni n ngun gc ca th gii, s hoi dit ca th gii, cng ng li thc hnh a n s tiu dit hon ton th gii , Ngi mun ni rng ton th Gio Php u phi tm thy ngay trong thn tm ny. Tu hc ngay ni . ng i hc trng, ni hang ng, cnh rng hoang, trn ngn ni cao, hay trong tu vin. Cc ni u nm bn ngoi chng ta. Hy xy dng mt ngi trng bn trong, thit lp mt i hc ng ngay trong thn th. Ri hy nghin cu, hc tp, iu tra, su tm, thm thnh y, tm cu chn l v s to khi ca th gii, v u th gii li l sui ngun ca au kh, th gii c th c hu dit hon ton chng (tc l s hu dit ca au kh) v lm cch no tn dit c n. Ni cch khc hn din t li ny, l hy t mnh khm ph tr li Bn Chn L Nhim Mu (T Diu ). Bc i Gic (c Pht) i khi dng danh t "th gii", i khi dng danh t "au kh" (Dukkha). Bn cht ca th gii, ca s au kh, bn cht ca s sanh khi v ngun gc ca th gii, bn cht ca s dit tn hon ton ca th gii, ca au kh, cng vi bn cht ca cng phu tu tp theo Gio Php i n s chm dt au kh: nhng vn cn c tm ti v nhn thy ra ngay trong thn tm ny, ch chng ni no khc. Nu ai tm thy cc vn ti mt ni no khc, th ch l bn tng trnh ghi trong sch v, hoc l li n i, hay l danh t rng sung m thi, ch chng phi l Chn l. Nu c tm thy ngay trong tm thn "thc tm" ny (fathom long body), cng vi tm thc, th mi tht l Chn l. Vy th, nu c hi, cn phi tu hc ni no, bn s p, chng ta tu hc ngay trong tm thn "thc tm" ny, cng vi cc tri gic v cc hot ng tm linh. *** Gi y, chng ta c th c hi tip, c hiu thm r rng v Chnh Php: 06.- "Chnh Php c so snh vi iu g?" c Pht ni: "Chnh Php c th c so snh vi chic b," Ngi dng ch chic b, v ngy xa chic b thng c x dng vt sang sng v cch gii thch Chnh Php nh th rt d hiu. Nhng li v d ny mang mt ngha tht quan trng. Ta chng nn qu quyn luyn vo Chnh Php n ni qun c chnh mnh, qu hnh din mnh l "ng thy", mt nh hc gi, hay mt bc tr thc hc rng. Nu ta qun mt rng Chnh

Php ch nh chic b, cc nguy c y s li ni ln. Chnh Php l mt chic b, mt phng tin chuyn ch, a ta sang n b bn kia. n b bn kia v bc chn ln t lin, ta chng in khng g m mang vc chic b i theo ta na. V d dy ta phi bit nhn chn ra v x dng chnh Php nh mt phng tin t n mc ch, ch chng chp bt v bm nu vo, cho n mc qun c chnh mnh i. Nu ta chng nhn chn ra nhim v tht s ca chic b, chng ta c th gi n li bn mnh ph trng hoc tranh ci vi k khc. i khi n li cn c em dng ua thuyn, tht l hao ph v v dng. N phi c x dng ng theo ch ch, bi sang sng, vt dng nc. Kin thc v Chnh php cn phi c x dng vt qua bin kh. N chng nn c cm gi li v mc ch c hi, nh chin u nhau bng ming li sc bn nh gm, hoc tranh lun, hay c dng nh mt t vt tn th, l bi. Sau cng, xin ng chp nm v bm nu vo n, n ni khi sang b bn kia, bc chn ln t lin ri m vn cn mun mang k k chic b theo mnh. *** Chnh php kia, c xem ging nh chic b, p dng c cho ngi xut gia cng ngi vn cn sng trong gia nh. Gi d nh chng ta c hi rng: 07.- "Ngi Pht t ti gia cn tu hc nhng g?" Chng ta ng mt thi gi m i tm cch tr li theo ring ca mnh; nu ai mun nh th, th cng tt, chng iu chi ngn tr anh ta lm nh vy. Nhng nu chng ta mun gii p ng theo nhng g c Pht dy, th chng ta phi nn ni rng: "Ngi Pht t ti gia nn hc tt c Kinh k, ngha l, tt c nhng bn Kinh m c Nh Lai dy v Tnh Khng." (Sunnat, s rng vng). Cc bn Kinh K hp thnh mt bn trn thuyt kho h thng ho cc li ging trong Gio Php, l phn ct ty tinh tu ca cc li Pht dy. (...) Mt bn Kinh l mt bi ging tht kho sp t, c th t, v l tinh ty va mc (...) Xin nh cho rng Kinh k chnh l li ni ca c Nh Lai (Tathgata). Tt c Kinh k ca c Pht thuyt ging u lin h n Tnh Khng (Sunnat, s rng vng). V vn ny, khi c ngi cn ti gia tha hi, h cn tu

hc v thc hnh nhng g c li lc to ln v c hnh phc, c Pht p: "Cc Kinh k l nhng li ni ca Nh Lai, rt cao su, ngha thm trm, l nhng phng cch vt thot ci th gian , v u lin h n Tnh Khng." Danh t Tnh Khng, Sunnat, xem nh qu xa l i vi cc bn, nhng xin ng vi chn nn, v y l mt ch quan trng vo bc nht trong Pht hc. Ch Sunnat c th c dch l s rng vng; nhng rng, vng thng c nhiu ngha v cch dng khc nhau. Ch Tnh Khng, Sunnat, trong Pht hc chng phi l s rng vng v vt cht; n chng phi l mt khong trng khng chng cha ng mt cht vt liu no. Chng phi th! y l mt trng hp rng vng theo ci ngha chng c c cht bn th thit yu no, bi v tt c mi s vt khc vn cn hin din y . Vn cn c mun vn hnh vt khc trn y khp th gii, th m c Pht dy rng, mun vt u rng vng, hay l mun vt u c tnh cch rng vng, ch v chng c mt cht g ni mun vt ng c xem l t ng, l Ta (l chnh mnh) v thuc v ca Ta, thuc v t ng ca Ta. Li dy y nhm mc tiu l ch r, li mt ln na, l chng c g chp nm v bm nu vo c. Ngi cn ti gia cn tu hc c bit v cc li ni ca c Pht lin quan n Tnh Khng. Thng thng, mc ny b hiu lm l qu cao xa i vi ngi i. L do gin d l rt t ngi vui lng thc hnh theo cc li dy ca c Pht. Vy xin cc bn ghi nh cho rng, chng ring g cho cc t kheo, ngi ti gia cng phi hc hi, thc hnh v nhin hu mi khm ph ra ngha ca Sunnat, ca Tnh khng. Ti hi vng rng, cc bn cn ti gia s chng cn qu lo s v danh t v mc Sunnat, Tnh Khng na. Hy bc tng bc gia tng s hiu bit v kin thc v Tnh Khng. ti ny cn c s gii thch t nh v phc tp, nn i hi nhiu thi gi. V l , chng ta ch bn y cc ct li ca vn , bn cht tht s ca n m thi, v y cng l kh y ri, v nim v Tnh Khng ch l s rng vng chng c ci Ta, hay ci g thuc v Ta. Nu tm thc ai nhn chn ra rng chng c g l t ng ( ci Ta) v chng c g thuc v t ng, th tm thc y c "rng vng" v t do. "Th gii ny rng vng" ch c ngha l nh th y. ***

Gi y, gi t nh c ngi hi, trong Pht hc ch no l ch ti thng, nh hi rng: 08.- "Amatadhamma, V sanh php, l g?" "Amata" c ngha l "chng h cht", "bt t", "v sanh" V "Amatadhamma" l mt dhamma, mt php (s vt hay tnh trng) chng h b cht i. Th ngha l sao? c Pht c ni: "S chm dt tham, sn, si chnh l amatadhamma, l v sanh php." V sanh php (v sanh=bt t, chng h cht i) l mt cnh gii bt dit, mt tnh trng chng bao gi b tiu dit. Bt c khi no cn c tham, sn, si, th gi l tnh trng kh vong (s b cht mt). Ta th nghim s au kh. Ta c ng kin ( kin v ci Ta), khin cho ta phi chu s sanh ra, s gi lo, bnh tt v s cht. Khi tham, sn v si chm dt (chm dt si m l ht ngu mui v hiu bit sai lm), th nim sai lm v t ng (v ci Ta) chng khi ln , th lm g cn c ci Ta na cht i. Do , nu mun i tm mt cnh gii bt t (chng cht), amatadhamma, th phi tm ngay ni, hay tnh trng, hoc iu kin, no m tham, sn, si hon ton vng mt. y l li dy ca c Pht. V sanh php, Amatadhamma, m ta thng nghe ni n, l ch ti hu, l li dy ti thng ca Pht hc. Cc tn gio khc cng c ni v s "chng h cht i" nhng li mang ngha khc vi Pht gio. "Bt dit", theo ngha amata trong Pht hc, ch l s chm dt tham, sn, si. *** Di nhiu tn khc nhau, ngi ta ni n Php (Chn L) cao thng nht, thm su nht. Th d nh c ngi hi: 09.- "Php no l Php cao thng v thm su nht vt khi th gian v s cht di mi hnh thc?" c Pht gi Php l Sunntappatisamyutt, ngha l Php lun v Tnh Khng (Sunnat), hay l chnh ci Tnh Khng y. Php no lun v Tnh Khng , l Php cao thng nht v thm su nht. Php y vt c th gian, s cht, v chng l g khc hn Amatadhamma, tnh trng v sanh, hay bt dit. Gi y, ta t hi, Chnh Php, theo cc thuyt mi nht, gn y nht, l nhng g? c Pht ni: "Mt bn Kinh, bt c thuc loi no, thuc cp

bc no, du do mt thi s hay nh hin trit no sng tc, du di hnh thc vn vn, hoa l, m vn du dng i na, cng chng theo ng Chnh Php nu chng c lin h n Tnh Khng." Xin cc bn hy nh k cho cc ch quan trng ny: "chng lin h n Tnh Khng". V th, nu mt bi Kinh no chng lin h n Tnh Khng, th l li ni ca mt ngi t v sau, mt s canh ci, mt gio l mi, ch chng phi l li ni ca c Nh Lai, v do , phi c xem l thp km hn. Nu l li ni ca mt v t v chng bn n Tnh Khng, th phi xem nh ngoi Gio php. Nu chng ta mun tm thy Chnh php trung thc vi li dy nguyn thu ca c Pht, chng c cch no khc hn l tm xuyn qua cc bi ging v Tnh Khng (Sunnat, s rng vng). *** Nu bn c mt ngi ngoi quc hi: 10.- "Trong Kinh in, nh ghi Tng Pali, im gio l no c c Pht nhn mnh nhiu nht?" Li mt ln na, ta hy dng li ca c Pht p cu hi trn: "Nm th un l v thng v v ng". Nm th un l nm nhm tp hp m mt "c nhn" c phn tch ra lm nm phn. Phn thn th vt cht c gi l sc un (rpa); nhm cm gic, c vui thch ln au n, gi l th un (vedan); k c v cc tri gic gi chung l tng un (sanna); cc t tng hot ng gi l hnh un (sankhra); v tm thc vi kh nng bit c mi i tng qua ng cc gic quan l thc un (vinnna). Sc un, th un, tng un, hnh un, v thc un c gi l ng un (khandas). Nm nhm tp hp u v thng (anicca) v v ng (anatta). y chnh l im gio l c c Pht nhn mnh n nhiu nhtr, hn tt c mi phng din khc ca Gio php. Nm un v thng, lun lun tri chy v lin tc bin i. Chng chng c t ng, bi v chng hng lu chuyn; chng c ai c th xem chng nh l Ta, hoc l ca Ta c. Ti xin tm lc li ln na. Hy ghi nh k: trong tt c gio l, c Pht ch nhn mnh n iu ny: mun vt u v thng, chng c vt chi c xem l Ta, hay ca Ta. ***

Vn k tip m chng ta s cu xt l: 11.- "c Pht dy ta phi tin iu g v tin ai?" Nu bn c hi nh trn, trh hy tr li vi li dy ca c Pht trong bn Kinh Kalama: chng ta ch phi tin vo nhng g chnh chng ta thy r rng. Vn ngay y l rt cn thit phi hiu rnh t ng "thy r rng" l nh th no. N c ngha l thy r m chng cn n l lun, d c hay phng on. Phi thy r rng nh mt ang nhn tay cm ly mt vt, ri lm nh vy th thy kt qu ra nh th y. Thy r l nh th, chng cn chi n l lun hay gi thit mi hiu. Trong Pht hc, chng ta c dy, chng nn tin ai, chng nn tin iu g, m cn cha chnh ta thy r rng s tht l nh th. Cc vn sau y gip ta hiu r thm v ngha nu trn. Ti sao chng ta li b cnh co l chng c nn tin vo Tam Tng Kinh in (Tipitaka, ba tng Kinh, Lut, Lun ca Pht gio), chng c tin vo v s ph no, chng c tin vo li n i hay bo co, chng c tin vo nhng g do l lun, hay bin lun m ra? Cc nguyn tc gip vo chnh kin (s hiu bit ng n), bi v mi s nh d tin mt cch m qung u l ngu di. Gi d nh chng ta m Tam Tng Kinh in ra v c mt on no, ri th lin tin theo m chng suy ngh, chng trc nghim li, chng cht ph phn xt on. l mt s tin tng kh di vo Tam Tng Kinh in, iu m c Pht khin trch.Tin li thy ni m cn cha chnh mt mnh thy, chnh tai mnh nghe iu thy ni c ng nh s tht khng, l ngha ca li cnh co "khi tin vo v s ph no". i vi cc li n i, cc bo co, li cng nh vy. "Tin vo nhng g do ng li bin lun m suy ra" c ngha l, v hc qua v c kinh nghim v cch lp lun, ta thng i n kt lun l mt mnh no , ng theo lun l hc, th phi xy ra nh th; nhng iu bin lun ny xt ra vn cn cha ng n, ta chng nn t tin tng vo li bin lun nh vy. Tuy nhin ta nn cn thn k lng rng li dy trong Kinh Kalama chng h cm on ta c Tam Tng Kinh in. Cng nh iu y chng cm vic tha hi cc v thy, hoc c cc bo co, nghe li n, hay l dng phng php lun l hc. Tri li, chng ta c th c, nghe, tha hi, nhng chng nn ngy th chp nhn ngay, tr phi chng ta suy ngh k

trc, k dn cu xt cn thn, o su tn r, qun st mi kha cnh, v sau ht, chnh chng ta ang thy r rng s tht l nh th. Hy ly mt th d, c Pht dy rng, tham, sn, si, l nguyn nhn gy ra au kh. Nu chng ta cn cha bt r th no l tham, sn, si, th chng ta chng cch no tin vo li dy , v cng chng cn tin lm chi v nu c tin nh th, ch l nh d m tin. Nhng nu chnh chng ta c kinh nghim v bit tham l nh th no, sn, si ra lm sao, v khi ba iu ny khi ln trong tm chng ta, chng gy ra au kh ta h nh c ngn la ang nung nu chng ta; by gi chng ta mi tin li dy trn, cn c trn kinh nghim bn thn ca chng ta. Th nn, li c Pht dy v lng tin ghi trong Tam Tng Kinh in l nh sau y. c hay nghe c mt iu g xong, ta nn d xt cho n khi chng ta thy r rng iu y. Bng cn cha thy c r rng, th ta nn dng l lun ri hy mt thi gian xem sao. V bt u, chng ta s tin tng v khi cng ch thc tp nhng g chng ta thy r rng s tht l nh th y. Ri ln ln, chng ta s tin tng thm v li cng thy r rng hn ln. y l li khuyn rt bnh dn ca c Pht. Nu c ngi ngoi quc hi bn v lng tin, bn hy nn gii thch cho ng n bng khng, bn s trnh by sai li Pht dy, v tnh phn li c Pht. Chng tin Kinh in, chng tin vo s ph, chng tin li bo co hay tin n, chng tin theo lp lun ca lun l hc, cc iu ny cn c ngha n kn m ta phi c tm cho ra. Nh d m tin ngay l in cung. c Pht kt n vic y rt nng n; Ngi dy, trc khi t nim tin vo u, hy trc nghim n cho n khi no thy n tht r rng ri mi tin, (...) Chnh sch ca Pht gio v lng tin l: chng tin tng mt cch ngy th, chng tin cy vo k khc, vo sch gio khoa, gi thuyt, lp lun hay bt c iu g m a s ngi ang tin, v ch tn nhim vo nhng g chnh mnh thy r rng s tht l nh th. Ngi Pht t chng ta phi theo chnh sch . *** Cu hi k tip l:

12.- "Tm thc ca ngi thng v ngi Pht t khc nhau nh th no?" Gi y chng ta s cu xt vn khc bit hn km gia hai tm trng: Tm tr ca ngi thng v tm tr ca mt ngi Pht t "ng danh hiu". "Ngi thng" y c ngha l ngi cha thng hiu v cha h tu tp theo ng li ca Pht gio chnh hiu. Mt ngi thng, qu lm cng ch ng c "gi l Pht t", v c cha m theo o Pht, v theo trong b s khai sanh hay l lch. Ni cch khc, y cha h tu theo o Pht, ch l ngi trong th tc. Cn mun tr thnh mt ngi Pht t "chnh hiu", mun lm mt bc Thnh (Ariya, bc tu hnh cao, i rt xa trn ng tu hc), ta phi tho mn cc i hi v s hiu bit ng n (chnh kin) v cc iu chung quanh ta, vo mt trnh cao hn "ngi thng". c Pht c ni, gia ci nhn ca bc Thnh v ci nhn ca ngi thng, c mt h cch v i. Nh th, di mt ca bc Thnh, v trong gii lut ca bc ny, ca ht cng l mt vic nh than khc; khiu v l ma may in r ca ngi khng; cn ci h h l thi u tr ca tr con. Ngi thng cng ca ht, cng ci h h, hng vui m chng n khi h thm mt. Trong gii lut ca bc Thnh, ca ht b xem nh ang khc lc. Ta th nhn vo mt ngi ang ca ht, y c gn c ln ht to, chng ging nh ang khc sao; hn th, n tro ngc ra t xc ng tnh cm, no c khc g khc. Khiu v ging nh k in quay cung; hy c t quan st th thy, khi chng ta ng ln sn nhy, nu chng in n mi phn trm th lm sao li nhn nhy ln nh th? Nhng m a s u ngh y l cuc vui gii tr, cho nn chng ta chng nhn thy b dng ca ngi mt tr. Vi ngi thch ci to, v pht ln ting ci l c iu thch . Nhng bc thnh gi li xem l thi u tr ca tr con,(...) tt hn l nn t ci ha h. (...) c Pht cng chng cm on chng ta lm nhng vic trn, khi chng ta thch mun lm; nhng Ngi mun ta hiu rng, cn c thi cao, c c ch thp, v chng nn c nhng hnh ng chng cn thit. Khi chng ta cn cha l bc Thnh, c th chng ta mun th lm chi vi c ch thp km . Nu lm th mt i ln, chng ta thy chng lc u c cht thch th, nhng v sau, ta s chn ngy chng i. V nh th, chng ta c th vn ln n gn hng thnh thin. Vi ngi chng a nghe ni n k lut, bn n gii lut. H ngi rng s km ch s a n au kh (dukkha). Tuy nhin, tp t kim thc chng

bung tri theo tnh kh (thay i tht thng) l mt nguyn tc quan trng trong Pht hc. Thc lim thn tm khi chiu theo s thay i tnh kh nh th, u phi l au kh. Tri li, chnh l phng cch chin thng c au kh. Ta phi nn trnh khi s nn ca cc tng v k hay nhim. Ta phi nn quyt tm chng cho cc iu nhim cm d, thc dc v ng tr chng ta. Hy nhn vo cc cp khiu v, v xem cc nhim ang kch thch ra sao, p o, ch phc nh th no; gi l t do sao? Ho cho nn, chng ta phi tm cch ci thin qui ch ca chng ta phn no. ng mi mi l "ngi thng"! Hy ghi tn xin gia nhp vo "lng" ca Pht, tc l c kin thc, tr hu, tnh thc v chnh kin, khin cho s au kh phi gim dn i. Trnh lm cc iu chng cn thit, ch khin thm bt li v kh nhc cho chng ta. y chnh l phn thng m bn s gt hi c; bn s bc t cp thng nhn ln hng Pht t chn chnh, ri n bc Thnh, an tr trong gii lut ca hng ny.c Pht thng hy vng rng s c tht nhiu bc thnh gi trong hng cc ngi chng mun mi mi lm ngi phm tc. *** Ngay y, ti xin bn n Con ng o. Nu c ai hi bn: 13.- "Tu tp th no l theo con ng thng thng v tu cch no l theo con ng ngn v nhanh nht?" Bn c th tr li, con ng thng thng l Bt Chnh o -- c l bn c nghe nhiu ln ri -- gm c: Chnh kin, Chnh t duy. Chnh ng, Chnh mng, Chnh nghip, Chnh tinh tn, Chnh nim v Chnh nh. Tm ngnh ca con ng c kho sp xp, c th qui v ba nhm: gii, nh, v hu. Chng hp thnh mt i h thng v tu tp, c chng ti xem nh l con ng tu tp theo li thng thng. N dnh cho nhng ai cn cha theo c con ng ngn v nhanh. Con ng thng ny chng phi l con ng sai lm, n tht l ng n; tuy nhin, i theo n, phi mt nhiu thi gian. c Pht cng c ch dy mt con ng tt. Ngi bo, khi chng ta chng chp nm v bm nu vo su cn (yatanas, cc gic quan) cng vo cc i tng lin h vi chng, xem nh l t ng, th con ng Bt Chnh o s t n m t ng khi ln, di y tm phng din. y l mt nguyn tc Gio Php quan trng v cn bn nht.

Trc nht, ta nn nh li: su cn (yatanas) l mt, tai, mi, li, thn v tm thc. Mi cn c nm phng din. Nh v mt, phng din th nht l chnh con mt; th hai l hnh sc ca vt ang c s tip cn vi mt; th ba l thc (vinnana) c kh nng lm cho ta nhn thy c vt i tng; th t l tc ng ca s xc chm (phassa) xy ra gia nhn thc, con mt v vt i tng; v th nm l cm gic (vedan), vui thch hoc au n c th khi sanh ln nh kt qu ca s tip cn. l nm phng din ca nhn cn. Cn tai, mi, v.v... mi cn cng c nm phng din nh vy. Mi phng din c tc dng lm ta tr nn thiu tnh gic v khin ta c chp bt n (mt phng din) ri xem nh l "Ta". Nh th, chng ta chp bt nhn thc (phng din th ba) lm "Ta", v n khin "Ta", qua i mt, thy v bit v vt i tng. Bi v chng ta hay bit n vt i tng y, nn chng ta lin vi kt lun ngay l phi c ci "Ta" lm ci cng vic thy bit . Cng theo li ging nh vy, chng ta chp bt v bm nu vo mt v s tip cn (phng din th t) lm ci "Ta" thy c, hoc bm nu vo tng quan gia ba yu t: mt - tip cn - cm gic (phng din th nm) lm ci "Ta" bit c c cm gic vui thch hay au n. i khi mt m thanh du dng n bn tai, chng ta lin nm bt ci nghe bit c m iu y lm ci "Ta" ang nghe. i khi mt v khoi khu n vi li, chng ta lin bm nu vo s nm bit khu v lm ci "Ta" ang thng thc mn n. Mi cn c nm phng din, tnh tng cng li l ba mi tt c. Mi phng din u c th b chp nm ly lm ci Ta v bm nu mi vo mt cch ht sc d dng, bit bao nhiu ln trong mt ngy. Va chp bt v bm nu , tc th au kh lin ni ln ngay. Chng ta lm l v t y mnh sa vo ci khi au kh chng cht. y chng phi l ang i theo con ng o. Tuy nhin, c Pht ch dy chng ta ch c chp bt v bm nu vo su cn cng cc i tng lin h vi chng. Nh lun lun canh phng, chng ta s chng xem bt c cn no, i tng no, lm ci Ta c, v tc th con ng Bt Chnh o lin hin ln r vi chng ta, chnh ngay vo cng lc y. Ngay trong lc (chng bm nu) , lin hin hin ln chnh kin, chnh t duy, chnh ng, chnh mng, chnh nghip, chnh tinh tn, chnh nim v chnh nh. Thc tp c s chng bm nu vo su cn khin cho con ng Bt Chnh o ng thi hin khi ln ngay tc khc. c Pht xem l con ng tt.

Trong mt bn Kinh, c Pht c dy con ng tt: s rng vng. Chng bm nu vo mt, tai, mi, li, thn v tm thc lm ci Ta, s khin cho con ng Bt Chnh o khi ln ngay lc , mt cch trn vn. Nu chng ta chng quyt nh chn con ng tt, th chng ta nn hc tp k lng Con ng Bt Chnh o v gii, nh, v hu vy.T t tu tp tng bc mt, khi u, ri ln ln tin xa qua cc giai on, nh th t phi tn nhiu thi gian hn. Trong Pht hc, chng ta tm thy c mt con ng thng thng (l Bt Chnh o) v mt con ng thng tt (l nhip phc cc cn, chng chp nm v bm nu.) *** Gi y, ti s bn v Nghip lc trong o Pht, bng cch t ra cu hi ny: 14.- "Nghip lc c vai tr no trong Pht hc?" Nhiu ngi Ty phng vit sch v Pht gio, c v rt hnh din v cc Chng bn v Nghip lc (Pali: kamma; Sanskrit: Karma), v Ti sanh. Nhng nhng li gii thch ca h u sai lm, hon ton sai lm! Cc ngi Ty phng tuyn b gii ngha ch Kamma, Nghip lc, nhng tt c nhng g h vit cng ch l, "thin nghip l tt lnh, c nghip th d c"; "Lm iu lnh, c vic tt; lm vic c, chu iu xu", cng chng c g thm hn, ging y nh gio l ca cc tn gio khc. y chng phi l Nghip lc, Kamma, c ging dy trong Pht hc. i vi Ti sanh, cng vy. H tuyn b rt mnh m, lm nh chnh mt h trng thy r rng chnh cc c nhn ny ang ti sanh li. H trnh by rt sai lm bc thng ip chnh yu ca c Pht dy rng chng c s hin hu ca "c nhn", hoc ca "T ng" (ci Ta). Mc du "Ti" ang ngi y, nhng chng c c nhn no y c. Khi chng c c nhn no, th ly ai m cht? Ri c ai u ti sanh? c Pht ging dy s bt hin hu ca "c nhn", ca "con ngi". Nh th, sanh v cht l nhng chn l tng i. Tc gi cc quyn sch nhan l "Pht gio" thng gii thch Nghip lc, v Ti sanh hon ton sai lm. Xin cc bn hy lu tm cn thn v vn Nghip lc. Mt bn trn thut ca Pht hc cn phi trnh by y v s chm dr ca Nghip lc, ch chng phi ch c Nghip lc v cc hu qu ca n -- nh tm thy trong

mi tn gio. Ch ng cv gi l gio l nh Pht, khi c s trnh by v vic chm dt Nghip lc. K t dn s chm dt hon ton Nghip lc, ting Pali gi l sabbakammakkhayam patto (sabba = hon ton; kamma = nghip; khaya = chm dt, tn dit; patti = chng c, t n). c Pht dy rng, nghip lc chm dt vi s tn dit ca tham (rga), sn (dosa) v si (moha). iu ny tht d nh. Nghip lc chm dt khi tham, sn, si chm dt hon tion, ngha l, khi cc lu hoc (cu nhim v tinh thn, hay cc li lm u bn trong tm) dp dt xong ht. Nu tham, sn, si cn cha chm dt, th nghip lc vn cha chm dt. Khi tham, sn, si chm dt, th nghip c cng chm dt, nghip hin nay chng c to thnh, v chng c nghip tng lai mi no c to na -- nh th, nghip qu kh, hin ti v tng lai phi chm dt. Khi mt ngi chm dt c tham, sn, v si, th nghip lc chng cn na. y l li gii thch cn phi c ging dy. Ch mt bn tng trnh v nghip lc nh th mi ng c gi l ca Pht hc. Nh th, chng ta thy cn c mt loi nghip lc th ba. Phn ng ngi ta ch bit c hai loi nghip lc, loi th nht l thin nghip hay nghip lnh, loi th hai l c nghip hay nghip d. H cn cha bit n loi nghip lc th ba. c Pht gi loi th nht l bch nghip hay thin nghip, tc l nghip trng, tt lnh; loi th hai l hc nghip hay c nghip, tc l nghip en, d c. Loi th ba c th gi l chng trng chng en nhm chm dt c hai loi nghip trng v nghip en. Chnh c Pht dng cc ting bch nghip, hc nghip v bt hc bt bch nghip. Loi th ba ny mi tht l nghip lc ng theo ngha ca Pht hc. Nh ni qua, h chm dt tham, sn, si l chm dt ngay c nghip lc. Ni cch khc, loi nghip lc th ba ny, chnh l con ng Bt Chnh o; n chng trng, chng en, n ch ring mang li s chm dt va bch nghip,va hc nghip. Con ng l con ng vt ci th gian (tokuttara, siu th), vt ln c iu thin ln iu c. Loi nghip lc th ba ny chng h c cc ngi Ty phng bn n trong cc Chng sch ca h v "Nghip lc v Ti sanh". Li dn gii ca h u sai lm c, nn chng phi l Pht hc. (...) Gi y,xin ni thm vi iu v loi th ba ca Nghip lc. V im ny, c Pht c ni: "Nh Lai t n s hiu bit r rng v iu ny,

nghip lc, xuyn qua tr hu cao c ca chnh Nh Lai." Bc i Gic (c Pht) chng h vay mn ca ai, hay ca tn ngng hoc ca tn gio no, Ngi bit c vi tr hu ca chnh Ngi v ch dy li cho mi ngi. (...) Cc bn nn ch trng n vn v nghin cu n cho cn thn, Nghip lnh, nghip c u c ni n mi tn gio, (...) lm lnh l iu tt, lm c l vic d, h u dy ging nhau nh th. Nhng c Pht bo rng, ch ring to nghip lnh th cng chng dp tt c hn cc au kh v tinh thn, mt ch hon ton v tuyt i, bi v ta c th say m ri bm cht vo thin nghip. Ni cch khc, thin nghip vn cn a y con ngi vo trong vng sanh v cht ca Lun hi, du l s c sanh vo cc cnh gi an lnh. N cha phi hn l s tn dit, s thanh lng ca Nit bn (Nibbna). Vy th, v Nghip lc, ch ring c c Pht mi thuyt ging y v vai tr ca loi th ba l chm dt cc lu hoc tham, sn, si. Chnh xuyn qua loi Nghip lc ny m bc tu hnh mi chng c qu v Nit bn (Nibbna). ---o0o---

- Phn 2 By gi ti mun lu cc bn n mt vn m ti ngh c l cc bn s quan tm nhiu. Cu hi nu ra nh sau: 15.- "C cn phi nghe chnh c Pht ging Php mi c th chm dt au kh chng?" C vi ngi qu quyt rng ta cn phi c nghe Chnh Php t ni chnh c Pht thuyt ging, th by gi mi c th tht s hiu r c. Nhng ngay c Pht cng c ni, nhiu ngi, mc du chng c nghe Chnh Php do Ngi thuyt ging, vn c sc i theo con ng chnh o. Cng c nhiu ngi, du chng c nghe Php t ni c Pht, nhng qua s qun st bn b v thc tp min mt, vn c th dn bc ln con ng chnh o. Th nn, chng ta nn chp tay ngng m s thnh tht ca c Pht chng xem Chnh Php l s hu c quyn ca mnh, v chng h t xem mnh l cn thit. ***

16.- "Lm cch no gii quyt khi nghi rng mt gio l chng phi do c Pht dy?" c Pht c t ra mt nguyn tc trc nghim: cu xt v i chiu vi Kinh Tng (Suttas, cc bn Kinh) v Lut Tng (Vinaya, cc gii lut). Nguyn tc l chng c tin tng ngay vo iu g ch c sao li (second hand) v chng c t nim tin vo k no xem nh c thm quyn. Nu c s nghi ng v li tuyn b ca mt ngi no xc nh chnh y nghe ni t ni c Pht, hoc t mt nhm Trng lo thng thi, lin quan ti vic a n s chm dt au kh, th c Pht bo rng cn phi trc nghim iu y theo hai cch: 1.- Cu xt v i chiu vi Kinh Tng. Cc b Kinh l mt h thng sp xp tt c cc loi bi php lp thnh mt ng hng phn minh. Nu mt li pht biu no chng theo ng ng hng th phi c gt b i. 2.- i chiu vi Lut Tng. Cc Gii lut l khun mu, tiu chun, mt h thng c nh. Nu li pht biu ang c cu xt chng ph hp vi h thng , nu n chng tun theo cc gii lut, th phi gt b i. ng qu tin cy vo mt v t kheo no, mt thnh phn no ca Tng gi, mt nhm Trng lo, mt tp on cc nh thng thi, hay cc tu s c nhn, thng hay xc nh l h nghe iu ny, iu n t ni c Pht. c Pht lun lun i hi chng ta trc ht mi vic, phi khi ln s nghi ng v bt u iu tra. Ri i chiu li vi Kinh Tng, xem c thch nghi khng; i chiu vi Lut Tng, xem c ph hp khng? Nguyn tc trn y nu c kho x dng mi, s l mt phng k gi vng Pht o chng b bp mo v b lm m m i, du cho nn Pht hc c th ko di hai ngn nm, ba, bn, ... chn, mi ngn nm v sau. Nguyn tc y c gi l i Tiu Chun (...). Tuy nhin, trong vic i chiu, c Pht khng ni n Lun Tng (Tng Diu Php), tng th ba ca Tam Tng Kinh in Pali. *** Gi y, chng ta bn n "dn chng", c ci nhn k hn v chnh chng ta.

17.- "c Pht ph phn dn chng qua cc thi i nh th no?" Trong mt bn Kinh, c Pht khin trch "chng ta ngy nay", c ngha l, k t thi c Pht cho n ngy nay, mi th h mi "c lo th hng cc th vui chng chnh ng, li qu tham lam v hay nghing v cc gio l t o." H thch th i tm cho mnh cc s kch thch chng ng n, ni cch khc, h qu hng ng (ch ngh n chnh mnh). H hon ton thiu s tnh gic, v nh th s tham luyn ca h rt mnh lit v thi qu. H ri vo cc gio l t ngy, bi v h lt hon ton vo vng th lc ca cc lu hoc ( nhim tinh thn). Li tuyn b ca c Pht c hn hai ngn nm, tuy nhin Ngi dng t ng "dn chng cc thi i sau", khong thi gian k t khi Ngi c li phn xt cho ch n ngy nay. y, chng ta c bn phn phi nhn li chnh chng ta ngay trong hin ti. Dn chng trn th gii ngy nay c qu thch th i tm cc lc th chng chnh ng, qu ch k, v nghing v cc t thuyt hay khng? R rng, dn chng thi nay khc xa vi dn chng vo thi c Pht. Tuy nhin, nu ngy nay h mun sng ng theo mu mc ca c Pht a ra, th tuy vn tm thy thch th trong mu sc, hnh dng, m thanh, hng, v v cc khch ng xc gic, h vn c th sng nh th m vn hng gi s tnh gic v chnh tri kin, v chng cho lng tham luyn tr nn thi qu. iu ny c ngha l, h chng mun c c mu sc, hnh dng, m thanh, mi, v, v kch thch xc gic mt cch nhiu hn mc cn thit, chng c c n qu mc. Ch ring danh t "thi qu" ny, tc l hn mc cn thit, cng ni ln y ngha ca cc nguyn nhn gy nn s xo trn, kh khn v bin ng trn th gii ngy nay. Ti c c c v bit, theo Thin cha gio, khi mun ly qu hn s cn thit, l mt "ti". Theo tiu chun trong Thin cha gio, ngi no ly nhiu hn s cn thit cho mnh l mt ngi c ti. Tuy nhin phi chng ngy nay chng vn cha cho l mnh c ti, bi v chng ta chng quan tm (n ti phc) hay bi v chng ta tht xem mnh nh cn cha i qu mc? Phi chng chng ta ngh rng chng ta c iu g qu mc u? V vn ny, ch c th bn lun vi nhng ngi thnh tht vi chnh mnh. Trong mt quyn sch ng ngn rt hay ca Ty tng, (ta c thy) cc loi chim tu tp li vi nhau, v bn lun v cch no thc hnh Chnh php

mang li hnh phc. Mi loi pht biu kin, ri chng cng ng rng: "Chng ta s chng tm kim vt thc mt cch qu mc cn thit. l ti hu." Sau cng, tt c c yu cu ng i kim n qu mc mnh cn. Cu chuyn chm dt . Ai ai cng nn ngh rng, tm cu cho c nhiu hn mc mnh cn dng, chnh l ngun gc ca s au n v thng kh, nguyn nhn to nn cc ri lon cho c nhn v x hi. Nn suy ngh k v iu ! Ng theo cc t thuyt c ngha l du bit r mt iu no rt sai lm, m vn c mun iu chng cht lo ngi hoc h thn, bi v cc lu hoc (cu nhim tinh thn) ang trn ngp v p o. K no qu thm nhim theo li suy t nh th th tht l chng cht thch hp vi Chnh php. Vy, nu ta mun vt khi kh au, chng ta phi quay v vi Chnh php. *** Chng ta s ni v c Pht, v t cu hi ny: 18.- "c Pht knh l nhng ai?" Chnh c Pht c ni: "Nh Lai knh l Chnh php v knh l Cng ng Tng gi c y cc c tnh gng mu." Mt cng ng Tng gi vi cc tu s c x tt v tu tp tinh tn c gi l Cng ng c y c tnh gng mu. (...) Chng ta nn suy gm v iu chnh c Pht cng knh ngng Chnh php v tn trng knh l cc tp on t kheo gi gn gii hnh vn ton. im ny ngy nay c th p dng vo x hi Thi lan ca chng ta, cng nh trn ton th th gii. Knh Php, trng Tng l iu m hin nay chng ta nn lm theo ng. *** 19.- "Tm thy Pht ni no?" c Pht c ni: "K no nhn thy Chnh php, k y thy c Nh Lai. K no chng nhn thy Chnh php th cn cha thy c Nh Lai. Bt c ai cn cha thy Chnh php m du c nm o ca Nh Lai v gi ly cht, cng chng th no thy c Nh Lai." Nh Lai (Tathgata) l danh hiu m c Pht thng t xng.

Li ni trn c ngha l, c Pht chng c th tm thy ra c ngoi tm thn vt cht. Hay ng hn, ch tm thy c Pht c tnh cao qi ni tm ca Pht, cn c gi l Chnh php. l phn (thn th) cn c nhn thy ra trc khi tm thy c c Pht. Mi khi chng ta qi ly trc tng Pht, tm chng ta tr vo hnh tng, ri vt qua thy c thn tng ca c Pht m hnh tng ang ph din. K n, chng ta nhn vt qua thn tng , i su vo tm Pht, cho n khi no chng ta thm vo cc c tnh cao qi ni Pht tm. Chng ta nhn ra cc c tnh y nh l Chnh php tht trong sut, chi li, hin ho, chng gn cht chp th no, hon ton gii thot. V nh th, ta c th ni l ang tm thy c c Pht. *** 20.- "c Pht c hin hu vo gi pht ny khng?" Nu c hi nh trn, chng ta c th vin dn chnh li c Pht ni vi Ngi A nan: "Ny A nan, Chnh php v Gii lut m Nh Lai ging dy v minh chng, hy ly lm Thy ca ng, khi Nh Lai qua i." Ngy nay chng ang hc tp Chnh php v tun hnh Gii lut, tha hng li lc do Chnh php v Gii lut mang li. Nh th th v Thy, bc i o S, vn cn hin hu . Bi K trn y rt c nhiu ngi bit n, v c c Pht tht ln ngay vo lc Ngi sp qua i. Vy, cc bn nn ghi nh k, bi K dy ta rng c Thy vn cn hin hu. *** 21.- "c Pht c chm dt xong Nghip lc ca Ngi hay khng?" Nu c hi nh vy, chng ta phi d dt ng lm gim thanh gi ca c Pht bng cc cu tr li bt cn v liu lnh. Tht ra, chng ta chng th no h thp ni c Pht, nhng li ni ca chng ta c th v tnh xem nh gi tr ca Ngi. c Pht chc chn chm dt nghip lc ca mnh, bi v Ngi tn dit tt c cc lu hoc, nh ng theo ngha ca ch "dt ht nghip lc".

Ngi siu thot ht tt c cc loi nghip lc, v chnh vic ny khin danh ting Ngi lng vang. Bc hin gi Gotama (c Pht) tr thnh v nghip tn c gi (sabbakammakkhayam patto)(sabba=trn vn;kamma=nghip lc; khaya=tiu dit;patto=chng c), tc l mt v thnh cng trong vic chm dt hon ton mi nghip lc ca mnh. Tin tc v bin c ny c loan truyn khp x n , n tai tn cc gio phi ngoi o khc. Nh, c mt o s ngi B la mn tn Bavari sai mi su n yt kin c Pht tha hi Ngi v thu thp cc kin thc. Nhiu k khc cng n, trc nghim Ngi.(...) Dn chng n vo thi y t ra v cng hn hoan c nghe li ni ca mt bc sabbakammakkhayam patto, hay l mt bc"lu tn thng" [Lu tn thng: chm dt hon ton cc cu nhim v tinh thn]. (...) Chng ta nn noi gng Ngi n lc chm dt nghip lc. *** 22.- "i sng ni tm ca c Pht nh th no?" c Pht c ln ni v chnh mnh: "Nh lai an tr trong ngi n Tnh Khng (Sunnat vihra, n i Tnh Khng, n i Rng vng)." "n i" ny l mt n i tm linh, chng phi mt ngi n vt cht. "Ngi n"(vihra) y ni n mt tm trng, thuc i sng ni tm. Ngi n Rng vng ny m ch mt tnh trng tm linh thng trc, vng bng mi t tng v ci Ta v nhng g thuc v ca Ta. An tr trong ngi n Rng vng l sng lun lun trong s tnh thc rng mun s vt u chng c t ng. l Tnh Khng, Sunnat, S Rng vng, v nhng g gi l ngi n Rng vng. c Pht an tr trong ngi n Rng vng y, th nghim lun lun s an lc tuyt vi. y l nhng g c Pht ni v chnh mnh. *** 23.- "Ti sao li bo mun vt u rng vng, th gii ny l mt th gii rng vng?" Tn cc tn gio khc s hi bn: "Ti sao li bo th gii ny rng vng khi n cha y cc s vt? chng phi l vt cht hay sao? chng

phi l tm linh hay sao? chng phi l th gii y p nhng vt hay sao?" Vn chnh l, th gii ny ang rng vng, vng bng mi t ng v nhng g thuc v t ng. Chng c chi ly lm mt t ng. T ng chng c th tm thy ci chi c, chng ni tinh thn, chng ni vt cht, chng ni cc sn phm khi sanh t tinh thn hay t vt cht. Khi c Pht tuyn b rng mun s vt rng vng, cng chng bo iu chi khc hn l s hay bit rng ni mun s vt u vng bng ci t ng. *** 24.- "Ti sao mt tm trng hiu bit s rng vng li c m t nh mt tm trng gii thot?" C mt bi K trong Kinh Tng bo rng: "Tht s rng vng l rng vng v tham, sn, v si." Mt tm thc rng vng (chng b ngn ngi, chng b rng buc, hay c t do, gii thot) khi tm thc c thot khi tham, sn, v si. Khi mt tm thc c thot khi mi vt tch ca tham, sn, v si, du theo bt c phng php no hay dng phng tin ra sao, th cng c gi l mt tm thc rng vng, mt tm thc t do (Thi ng gi l cit waang). Nhng y chng ta ch ni n nhng g c tch cc thi hnh. (...) Khi ang ng, tm thc cng rng vng vy nhng chng ta u c nh to nn tnh trng . (...) Thc tp v Chnh php l phi c mt c gng no khin cho tm thc tr nn vng bt tham, sn, si, cho du ch trong mt thi gian ngn i na; c nh vy mi gi l mt tm thc t do, trng khng, rng vng. S t do v rng vng c th c lm gia tng ln t t cho n khi tr thnh trn vn -- hon ton t do v rng vng. Mt bc A la hn (hon ton v nhim) c tuyt i gii thot. Bc thnh gi, cc giai on ang tu tp, c gii thot kh rng ri. Thng nhn i khi cng c s rng vng v thnh thong c t do. Nu vo mt lc no m c gii thot khi c tham, sn v si, th trong lc y chng c mt t tng no v ng kin c. Tm thc y c gi l tm thc rng vng v gii thot (theo Thi ng l cit waang). ***

25.- "Vic g xy ra khi c s rng vng hon ton?" S rng vng trn vn, hay gii thot hon ton c gi l Nit bn (Phn:Nirvana; Pali: Nibbna). Nit bn l tnh trng rng vng khi sanh t s tn dit hon ton v trit ca ng kin. C th ni vn tt, "Nit bn l s vng lng ti thng." l mt ci nhn c o vt qua mi kin thc thng thng. Chng ta c th vt ln khi cc loi kin thc thng thng khi nhn xuyn qua thy "Nit bn l s rng vng ti thng". Nit bn l s rng vng ti thng, hoc s rng vng ti thng l Nit bn. Xin bn hy nh, s rng vng hon ton l iu chng ta cp n khi ni v Nit bn. *** 26.- "Nit bn l g?" Nu bn gp k no c i nu ra cu hi trn, bn hy p: Nit bn l mt yu t bt dit (amatadhtu). Hy ni l mt nguyn t chng h cht, mt i. Tt c mi yu t u s b tiu dit, nhng ch ring nguyn t ny, Nit bn, l chng h tiu dit, bi v n uc gii thot khi tham, sn, v si. Khi c s gii thot khi s si m, th chng c ng kin, chng c s chp nm v bm nu vo t ng, v do chng th c s dit mt c. V chm dt s dit mt, nn mi ni l yu t bt dit. Yu t bt dit ny chnh l s chm dt ca yu t kh dit. *** 27.- "C nn gi s 'tho thch' trong Nit bn l mt s ham thch chng?" Pht t chng ta thng c dy rng chng nn ham thch hay ch ght, hoc cm thy thch th v iu ny, bt mn v iu n. Nu c ai tm thy s tho mn v Nit bn, chng ta phi gi s tho thch l g? Thng c nghe rng s tho thch v Nit bn c gi l Php i (Dhamma rga, Php luyn, s luyn i v Php) hoc l Php lc (Dhamma nandi, lc th v Php). Khi nghe nh th, vi ngi t ra c v hi hong ht v ch Pali: rga, (luyn i) c dng i i vi ch Dhamma

(Php). Nhng chng nn hiu rng ch luyn i, rga, c dng trong ch Php i chng phi hn l s tham mun v hnh sc, m thanh, hng, v v xc gic; n chng c ngha tham i v nhc dc. N ch c ngha l s tho thch cao ging nh xc cm ca ngi gia ch thng thng tm thy trong s tho mn nhc dc. V trong trng hp c ni y, s tho mn c tm thy ni s rng vng, ni s bt dit, ni Nit bn. Thi by gi, chng ta thng gh s v chng thch g Nit bn, u mun n gn n. Va nghe ni n hai ch y, chng ta lc u. Cha bao gi chng ta c s ham thch v Chnh php, hay v Nit bn. Mi ham mun ca chng ta u hng v nhc dc: hnh sc, m thanh, hng, v . c cng bng, chng ta phi dnh s ham thch cho Nit bn cng nhiu nh chng ta thch hnh sc, m thanh... vy. Ri nh m s tu tp vt thot ln khi s au kh, s c tin hnh d dng hn. Chnh vi ngha ny m c Pht dng cc danh t Dhamma rga, Php i v Dhamma nandi, Php lc. *** y l cu hi th no cng c thng nu ln: 28.- "Chng c Nit bn sau khi cht hay cn sng?" Cc v Php s thuyt ging (...) thng ch ni n ci Nit bn sau khi cht. Tuy nhin trong Tam Tng Kinh in, chng ta chng thy iu y. C nhng t ng nh sandittithika nibbna (Nit bn m chnh hnh gi thy c) v ditthadhamma nibbna (Nit bn ti y v by gi). Chng ta c dy rng, cc trng thi an lc ca tm thc ang th nghim bn cnh gii sc thn (rpa jhnas) v bn cnh gii v sc thin (arpa jhnas) (= tm ng cp ca s thm nh) l sanditthika nibbna hay l ditthadhamma nibbna. Tuy nhin, nhm mc ch tin li hin gi, chng ta c th hiu rng cc cnh gii cng nh l nhng hng v c nm trc ca Nit bn. Chng c hng v ging vi Nit bn, nhng chng phi l ng nht vi Nit bn tht s. Bi v cc cnh gii cn cha tuyt i v hon ton, cho nn chng ch c gi l sanditthika nibbna v ditthadhamma nibbna m thi. Li cn c nhng t ng hay hn, r rng hn. Trong mt dp, c Pht c m t s chm dt ca tham, sn, v si nh l: "thy c trc tip" (sanditthikam), "c hiu lc ngay tc khc" (akalikam), "mi mi ngi cng nhn thy" (ehipassikam), "hng ni"(opanayikam), v "c ngi

hin tr ring th nghim ly" (paccatam veditabbam vinnhi). Nhng t ng ny u hm cha ngh c mt ngi cn sng ang cm thy, nhn ra v thng thc Nit bn, ri gi cc bn hu n cng nhn xem nhng g ngi y va tm thy c. iu ny chng t r rng k y cn cha cht, v y ang thng thc hng v ca Nit bn ngay trong tm khm mnh. Li cn c thm nhng t ng khc na, nh: Anupd parinibbna, ngha l, nhng g chng c c khi cn sng; nh Parinibabbyati m ch n s qut sch kh au v lu hoc m chng cn i hi n s tan r v dit mt ca nm un (tc l thn tm), ni cch khc, l chng cn phi cht v th xc. Trong ngn ng thng thng hng ngy, ch Nit bn thng mang ngha l "s mt m, s vng bng ca nng bc, s thiu mt ca au kh." Ti mun mi cc bn cu xt n s minh trit ca t tin ngi Thi chng ta qua cu ni: "Nit bn tm thy trong s hp hi trc khi cht." (...) Xin hy cn k cn nhc ngha ca cu ny, (ti xin ni r thm ra): "Nit bn tm thy trong s hp hi (ca ci t ng), trc khi (thn xc ny) cht i." u cn thn xc ny dit i mt; ch cn phi tiu dit, chnh l s chp cht vo ng kin ( kin v ci Ta). y mi l Nit bn. Ai thc hin c iu th ang chng c c nim an lc ti thng, m vn cn tip tc cuc sng (nh thng). *** Nhm o su vn Nit bn hn, chng ta xt n cu: 29.- "Th vt thp km c c c Nit bn khng?" Trong mt bn Kinh, c Pht dng cc t ng parinibbyati v parinibbuto lin quan n cc th vt c hun luyn thun thc n mc chng dt hn tnh cng ngnh i. Th d nh ch, voi, nga, hay bt c con th no khc, khi c hun luyn cho n mc thun ho, chng cn ng nghch na, th chng ta dng ch parinibbuto; chnh ch ny li c ng dng vo trng hp mt v A la hn, bc dit tr xong hon ton tt c cc lu hoc. Hai t ng trn y cng c p dng cho mt ngi dp tt hn cc ngn la, mt ngi hon ton lng du li. Trong ngn ng Pali nh c dng vo thi c Pht, t ng parinibbna cng c dng theo cch . Khi ng dng vo con ngi, n c ngha l s hon tt cng vic dp tt cc lu hoc, tc l o qu A la hn (s ton thin tinh thn). Khi ng dng vo hng sc sanh, n c ngha l dt hn th tnh cng ngnh. ng

dng vo la, n din t s tt ngm v ngui lnh ca cc tn than nh cn st li. Ni n cm nng bc hi, t ng parinibbna c dng ch chn cm ngui. l mt ting thng dng hng ngy, ni n cc vt no ngui lnh, cc vt no chng cn gy tc hi na. Vy th chng ta nn bit kho li dng ngha ch Nit bn v ng c lm t hn ngay c cc th vt m ch y cn p dng vo c na. ng chn ch cho ti khi thn cht n; l s ngu mui tt cng, lng ph mt mn qu qi bu ca c Pht. Hy hc tp tr li ngay cc t ng Nibbna (Nit bn) v Parinibbna (i bt Nit bn), cng vi ting ph thuc ca n l Parinibbuto (c thun ho, tr nn trm tnh). Ri khi ln s can m v nhit tm tin su vo, sm chng c c Nit bn. Ch c co rt li li nh nhng k va nghe n hai ting Nit bn chng mt, lo u, hay t ra chn ngy. Xin tt c cc bn hy c bit lu tm n ch Nit bn. S vt thot cc nh hng tai hi, ngay c vic tri qua cc giai on kh khn ca tui thanh thiu nin, c th c gi l mt th Nit bn, cng ta nh cc th vt c hun kuyn li b tnh cng ngnh nguy him ca chng; nhng iu l parinibbuta, ngha l, s trm tnh, s ngui lnh, hon ton ngui lnh. Vy th, chng ta nn lm ngi trm tnh, ngui lnh, chng cn c iu g lm "bc la" ln trong chng ta, nung nu, t chy chng ta na c. ng bao gi khinh xut cho ngn la bc ln; tri li cn t cho c phn thng Nit bn. Hy bt u ngay vi loi Nit bn sanditthika nibbna hay ditthadhamma nibbna, ri t t qua cc giai on m thng tin n bc thang ca Nit bn tht s. *** 30.- "iu g l tt lnh tt bc cho nhn loi?" Bc i Gic (c Pht) c ln ni rng: "Tt c ch Pht u bo, Nit bn l ti thng." Ti thng y c ngha l "iu tt lnh ti hu v cao c nht cho nhn loi." Trong ngn ng quc t v cc qui iu hnh ng ng qui tc, c mt t ng La tinh l summum bonum (cc im ti ho, im tt cao tt), c ngha l s tt lnh cao tt, iu tt nht v cao c nht m mt con ngi c th t c ngay trong i ny. Cc nh hc gi Pht gio ng rng trong Pht hc cng c mt summum bonum, v phi l chnh Nit bn. Vy, nu c ngi ngoi quc no hi bn, summum bonum

ca Pht gio l g, bn hy tr li rng: "Ch Pht u bo, Nit bn l ti thng." *** 31.- "Vo thi bui ny, th gii c c cc bc A la hn chng?" Tr li im ny, ta c th vin dn li c Pht: "Nu tt c cc t kheo sng chn chnh, th gii chng vng bng cc A la hn." Li ny c c Pht ni ngay vo ngy Ngi mt. Nu c ai nghi ng, ct vn rng, ngy nay cn c bc A la hn chng, xin bn ng tr li gin d bng "C" hay "Khng". Tr li qu n gin nh th l mt li lm nghim trng. Phi nn dng li c Pht m p: "Nu cc t kheo sng chn chnh, th gii chng vng bng cc bc A la hn." *** Nh th, h s hi tip: 32.- "Sng chn chnh l ngha lm sao?" "Sng chn chnh", tht ra, c mt ngha c bit ca n. Sng chn chnh l gin d duy tr cc iu kin khin cho cc lu hoc chng th c nui dng v pht trin ni. Do vy, iu chng l g khc hn l lun lun trong mi thi, sng vi mt tm trng gii thot v rng vng (Thi ng: cit waang, c l "cht-hong"), c ngha l, chng h chp nm v bm nu vo bt c s vt g xem nh l Ta hay l thuc v ca Ta. Ri th, mc du ta vn c tip tc ni nng, suy ngh, v hnh ng; vn tm cu, hng dng, v tiu th; ta chng h c mt tng no mun nm bt s vt no lm ci Ta; ch lun lun hnh ng vi s tnh gic thng trc, hnh ng khn kho, hnh ng vi tr hu, trong mi trng hp m mnh c lin h n -- y l nhng g c bit l "sng chn chnh". Ni cch khc, sng chn chnh l sng cch no khin cho cc lu hoc chng cn phng th khi dy v c nui dng. Chng ta c th ni cch khc hn na, sng chn chnh l gi ng theo con ng Bt Chnh o. Sng nh vy l sng chn chnh v chnh tri kin, phng din th nht ca Bt Chnh o, cng ch l s hiu bit, kin thc, tr hu hon ton chng b che m, thu r rng, chng cn c

g chp nm v bm nu vo. Nh th, khi phn u, khi ni nng, trong bt c ng tc no, cng chng h c s chp th. Nu chng ta sng chn chnh y nh m t, cc lu hoc (cc cu nhim tinh thn nh tham, sn, si...) u b thiu bi dng m tr nn "hc hc", ("gy m") ri t chng, chng s ri rng ln ln m tiu dit mt i ht. Chng cn cch no cho chng ni ln tr li, v ta b c thi quen dung tng chng khi ln ri. y l iu quan trng v cc khuynh hng bt thin (anusaya, xu hng lm iu c), mi ngy c chng cht bn trong, ch l mt vn v qu quen thuc vi cc lu hoc. Tuy nhin, nhng ai chng bit c iu ny, c tng rng cc lu hoc l nhng thc th thng hng, ring c ci t ng, y l h ang vng phi t kin v thng kin (sassata ditthi, kin sai lm v s thng hng). Ai bo rng cc lu hoc l nhng thc th thng cn nm lng su bn trong tm tnh, l ngi ang mc vo thng kin, m cht ly nim tin sai lc l c mt t ng vnh cu, (v bt bin) hoc l linh hn. Cn nhng ngi c tr hu v chnh tri kin cn c trn cc nguyn tc ca Pht hc th chng h xem cc lu hoc nh nhng thc th c lp v thng hng hay l t ng. S hin hu ca cc lu hoc u c l do: s d chng khi ln v tun ng theo vi lut nhn qu. Khi chng thng khi ln qu nhiu ln, ta tr nn quen thuc vi chng, ri mi xem chng nh phng din thng hng ca bn tnh mnh. Tin rng chng l nhng thc th thng hng s khin ta cho rng chng ang nm su bn trong tm ta mi mi. Bn hy nn hiu, cc khuynh hng bt thin (anusaya) ch l thi quen xu hng ca chng ta, kt qu ca mt tin trnh tp lm quen (lu ngy) thi. (...) *** Ri cu m h s hi tip na l: 33.- "Mun tr thnh A la hn, kh hay d?" Hu ht mi ngi u tr li l kh v cng. Chng ai dm ngh rng vic cng d. Ngay y, ta nn gi ng nguyn tc l ng a ra cc li p chng c chnh. Ai m p chng chnh nh ni (...) "D m" hoc "Kh lm", l ngi y cn cha xng danh hiu ca mt Pht t. Nguyn tc ca c Pht nu ln l nguyn l nhn qu. Nu chng ta hnh ng ng n, xuyn qua s hiu bit v nguyn l nhn qu, th vic tr

thnh bc A la hn l d. Nu chng ta i ngc vi nguyn l nhn qu, th vic rt chi l kh khn. Ch v chng ta quen (sng) vi cc lu hoc cho nn vic tr thnh bc A la hn mi thy kh khn. y, chng ta nn nh li li c Pht ni, "Nu chng ta sng chn chnh, th gii ny s chng vng bng cc bc A la hn." Cuc sng chn chnh u c qu kh, n chng vt qu kh nng ca chng ta. Chn ng cc lu hoc ng cho chng c nui dng. Nu chng ta mun git cht mt con cp, chng ta nht n vo chung, b i; chng c g n, n s cht mt. u cn chi phi i vo chung, tranh u vi cp, b cp cn x . y l mun ni rng vic y chng vt qu kh nng chng ta . V cng l mt k thut kho, nm ngay trong kh nng ca chng ta. Do , mun tr thnh mt bc A la hn, kh hay d l ty theo chng ta c p dng phng php ng hay sai. Nu ta tun theo li Pht dy, th vic y cng u kh khn chi lm. "Hy sng chn chnh, v th gii ny chng vng bng A la hn." *** Li mt cu hi na (v vn trn) thng c nghe: 34.- "Nu gp c mt bc A la hn, chng ta c th nhn ra khng?" Ngi ta thng thch nu cu hi trn y lm. Vi ngi nghi ng rng, du c gp mt bc A la hn, hin th gii ny, ang cng i trn ng, chng ta cng kh lng nhn ra c. (...) Hy suy gm: nu chng ta chng nhn ra ni ngi l v A la hn v chng bao gi nhn ra c bt c v no, th ngay c gia cc bc A la hn vi nhau, h cng chng nhn ra nhau c. Truyn k rng ngay c Trng lo X li pht cng chng nhn ra c t kheo Lakuntakabhaddiya chng c A la hn ri. Trng lo c theo ging Chnh php cho v t kheo , vi mc ch gip cho v y chng c qu v A la hn. (...) (...) Tuy nhin, mt v Tri ci Phm thin, tuy cha c qu v A la hn, cng c th nhn ra ai c vo hng A la hn. V Thin t ny c th tin on ai khi cht chng c Nit bn, v ai khi cht th cha c.

Nh th, khi p cu trn, chng ta nn bo, c th chng ta nhn ra c, c th chng nhn c, ty theo trng hp. Ngay c cc v A la hn vi nhau, cn cha nhn c nhau ra. Chng ta (nh) ng a ra cc cu tr li chng chnh, nh vi v php s trong ging ng thng hay t ra "qu gio iu" v vn ny. *** 35.- " Tm gp u ra mt v A la hn?" Chng ta phi tm gp c mt v A la hn ni no c s tn dit cc lu hoc (cc cu nhim tinh thn). ng nhc cng i lng kim trong rng, ni tu vin, trong hang ng, trn nh ni, trong lng mc, ni thnh th, hay trung tm thin nh. Ch ni no c s chm dt hon ton cc lu hoc mi tm ra c mt bc A la hn m thi. Bn c th a ra cc trc nghim, iu tra hoc th nghim ly, chng t vi bn s dp tt hn cc lu hoc. Nu vic y chng th lm ni, th cng chng cn lng kim thm chi na, (...) t bn s hiu ly thi. Ni no c s tn dit cc lu hoc, ni c v A la hn. *** 36.- "Thng nhn c th tr thnh A la hn chng?" Ch vi a ra cu tr li chng chnh, bo rng c th c hoc chng th no c. Nn p rng, mt v A la hn vt ln trn c hai i sng th tc v tng l. Bn nn ghi nh k cho iu ny, tin rng mt ngi c A la hn phi gp gp xin th gii t kheo trong vng by ngy, bng khng s cht mt, y ch l li xc quyt ca cc "ng thy" qu t tn, qu c chp, ca i sau, v ch thy ghi trong cc Ch gii, Ph gii hay cc tc phm hu kinh in m thi. Mt v A la hn bao gi cng siu thot c i sng ti th v xut th. Chng c ai bt buc c mt v A la hn phi quay v lm ngi thng nhn sng theo th tc c, v v ny vt ln trn ngay c cuc i tng l na. Do , ng ( mt thi gi) i tuyn b, mt v A la hn c th sng ti nh hay khng. Cho du ta c th bt buc mt v A la hn phi v nh sng i th tc, nhng chng ai p Ngi tr thnh mt ngi gia ch (cn b rng buc) c. Ngi siu vit c hai: i sng ti gia v np sng tng l.

*** V y l mt cu hi khc, (cng lin quan n vn ): 37.- "Mt k "st nhn" m thnh A la hn c sao?" Tr li cu hi ny tng cng kh d dng. Ni ting "st nhn", ch "nhn" l "c nhn"; chnh ci "c nhn" cn phi git cht trc i, ri mi tr thnh A la hn. Nu iu m ta gi l "c nhn", l "nhn", l "ngi" m cha c dit hn, th chng c cch no c qu v A la hn c. Ta cn phi trc ht l git cht ci nim "ngi", "t ng", "Ta", v "n", "th vt", "chng sanh". Ni cch khc, cn phi chm dt mi s bm cht vo cc nim, y l "th vt", y l "con ngi", y l mt "thc th thng tr", y l "t ng". V lm c nh th tc l phi loi tr ra hn ci nim v "con ngi", hoc phi dp b cho sch hn ci g m ta xem nh l "t ng". ang lm c iu y l ng thi ang tr thnh mt v A la hn. Bi l do mi ni, ta c git cht xong con ngi th mi ng thnh A la hn. c Pht i khi li dng nhng ting cn mnh hn na. Trong nhiu dp, Ngi c ni, phi git cht cha m i mi c th thnh A la hn. "Cha m", y, m ch cho cc cu nhim tinh thn (lu hoc) nh si m, kht i, v c chp, hoc bt c hnh ng to nghip no ng vai tr nh cha m, nh ngi truyn ging hip vi nhau khai sanh ra ci "con ngi", ci nim v "Ta". Vy ta cn phi dit tr chng cho tit hn, phi git "cha", git "m" ca "con ngi" , mi mong thnh A la hn. Gi y, (nhc li) chuyn Angulimla, (Ch man hay ng qut ma la), mt k "st nhn" ni ting (vo thi c Pht). Ch man tr thnh A la hn khi ng tiu dit hn "con ngi". Khi ng nghe c Pht bo "dng li", ng lin hiu r ngay ngha ng n ca hai ch . Vi ngi, v s hiu lm, c gii ngha rng, c Pht mun ni, chnh Ngi dng li, ngha l dng s chm git ngi, trong khi Ch man vn cn tip tc git chc, lc c hai gp g nhau. (...) Gii thch nh th chng c ng lm. Khi c Pht ni: "Ta dng li", Ngi mun bo, Ta dng li vic lm "con ngi", Ta chm dt hon ton l "con ngi" ". Ch man hiu rt ng th no l thi, dng li, l "con ngi", hiu rt ng cho n mc ng ta c kh nng tiu tr (tn gc r) ci "con ngi" (ni tm ng), dit b c hn ci nim v "con ngi", v "c nhn" ( trong u c ng). V th m Ch man mi thnh ng mt v A la hn.

Ch c my ch gin d "dng li" trong tch chuyn m c nhiu ngi hiu ngha hon ton sai lm. Tch chuyn b hiu sai, gii thch sai, bn ci sai, ging dy sai, khin n tr nn mu thun. Bo rng thnh ng A la hn ch v gin d chm dt vic st hi con ngi, (ni nh th chng) l bun ci (lm hay sao?) Vy th, ta phi dng li chng l "ngi" na v git cht ci vic tin tng ( sai lm li) bn b vo ( nim v) "c nhn", "t ng", "Ta", v "chng n", trc khi ta c th lm ng mt bc A la hn. Ni cch khc, mun tr thnh A la hn, hy git cht "con ngi". *** n y, ti xin xt mt im nh gip cc bn hiu d dng cc vn sp ti. Cu hi nh th ny: 38.- "Th gii hin trn y nhng g?" Vi ngi c vin nh nhn xa, s p: "Th gi ny y trn au kh (dukkha)". Th d nh h ni, ngoi vic khi ln, tr li ri dit mt ra, cng ch l mt ngun kh au thi. iu ny cng ng, nhng kh cho ta hiu r c. Tng nn dng li Pht ni p cu trn: "Th gii ny trn y cc vt rng vng. Th gii ny rng vng. Chng c s vt g l "Ta" hoc "thuc v ca Ta"." Bn ng tho mn vi li p n gin l "trong th gii ny ch c au kh; chng c g ngoi ngun kh au m thi." Li tuyn b , tuy ng, nhng hm h, d b hiu lm; bi v cc s vt ni , nu chng ta ng chp bt v bm nu vo, th chng u h l ngun au kh. Hy ngh li cho ng. Th gii ny v ngay c cc s vt trn th gii , t chng n, chng h gy ra au kh, chng tng l ngun gc ca au kh. Chnh vo lc ta chp nm v bm nu, au kh sanh ra. Nu chng chp th, sao c au kh c? Bo rng i l (b) kh, l li ni cn ct, qu n gin, v u tr. i sng, khi b nm bt v bm nu vo, mi l au kh; chng chp th vo i sng th chng au kh. Cuc sng ny c mc tiu, ch chng phi v ngha. Vi ngi thch bo rng i sng chng c mc tiu, ch v h chng bit cch em mc tiu li cho i sng. Nu chng ta bit cch dng i sng ny lm mt kh c

thm st v th gii, v cc nguyn nhn ca th gii, v v cch thc hnh i n s tn dit ca th gii, th i sng s c mc tiu. Nh th, i sng l mt phng cch nghin cu, thc tp, v nhn lnh cc thnh qu ca s thc tp y. N l mt phng tin tin ti hiu bit c mt iu tt nht m nhn loi c th bit, v phi bit, tc l Nit bn. Vy cc bn nn nh, i sng c mc ch ch chng khng, mc du ngi kh v chng bit cch dng n, mi khin cho n thnh ra v ngha. Th gii ny trn y nhng g? Nu nhn quan im thp, th ni, n y kh au. (...) Nhng nu nhn trn quan im cao hn, bn c th ni, th gii ny, chng l g khc hn mt tin trnh chng ngng ca sanh, tr, dit, ri li sanh, tr, dit... Nu chng ta chp nm v bm nu vo n, au kh s c gy ra. Nu chng ta chng chp nm v bm nu vo n, th n c gin d tip din mi vic sanh, tr, v dit. Do , chng ta nn nh rng, mt ngi c gii thot, t do, tr thnh bc A la hn, chng h xem mun vt nh sui ngun ca au kh, hay c ca hnh phc na. Nm un (tc l thn tm) v nhim ca bc A la hn chng th c xem l ang vng mc vo s au kh. (Ni bc A la hn), ch c s tri chy, bin i, v chuyn hon ca nm un y, ng theo nguyn l nhn duyn. Tm li, th gii ny y trn nhng g? N bao trm mun vt ang sanh, tr v dit. Chp th vo chng, chng s gy ra au kh. H ng nm bt v bm nu vo chng, chng chng h to nn kh au. ---o0o---

- Phn 3 Thng nhn hay hi cu ny: 39.- "iu g em li nhiu phc, iu g em li t phc?" c Pht dy: "Gi tr ca vic to phc, cn c trn s tham lam, chng bng mt phn mi su gi tr ca vic vun trng tm t (mett)." Vic to phc cn c trn lng tham bao gm cc vic lm phc v danh vng, lm phc v mun nh i vi vic sanh ln ci Tri hay cnh Thin ng, lm phc c ti sanh li lm bc giu sang, v lm phc c hng cc th vui nhc dc. (...) ch l nm bt v bm nu. To phc nh th , tuy vn c c phc c, nhng gi tr ca n chng bng mt phn mi su ca vic tu tp tm T (Mett). Lng T chng da

trn t li; n c thc tp v li ch ca ngi khc. "T " l s thng yu ph qut n mi chng sanh. S to phc cn c trn tm T c mt gi tr cao rng, to ln hn nhiu so vi vic to phc cn c trn lng tham. [Trong ngn ng Pali, khi mun ch s khc bit to ln gia cc vt, ngi ta thng dng thnh ng: "phn mi su ly (ch nh) mi su ln". Th d nh ta c mt n v ca vt g. Ch n v y ra lm mi su phn, ly mt; ri em phn mi su ch ra lm mi su phn na, ri ly mt... c th c thy mi su ln ch, mi c phn mi su ca phn mi su.] (...) *** 40.- "Phc c to ln nht tm thy u?" c ln c Pht ni: "Pht trin s hiu bit r v v thng (aniccaann), du ch trong ci khy ngn tay cng em li nhiu hiu qu v phc c hn l cng dng thc phm cho c Tng on c c Pht hng dn." iu ny c ngha l, nu chng ta c th thnh Tng on v c Pht (...) n hin cng thc phm, chng ta vn cn cha c phc bng vic thnh cng trong s pht trin thc v v thng, du ch xy ra ngn ngi nh ci khy ngn tay. y l im cn bn nht. Do , cc bn nn t ra d dt trc cc i cng tc b th ca vi ngi c trng by trn tng cc n i, bi v cc th ch quan tm n cc lc th nhc dc. i phc bu phi l iu m c Pht m t. Pht trin thc v l v thng, du ch trong pht chc, cng cn qi hn tt c cc loi cng dng cho ch t kheo. *** 41.- "Tm u m gp c (...) hnh phc?" Trong Kinh in, c mt on thut li rng, cc v Tri (devatas) hp hi, sp qua i, v hng ht phc c, nn n giai on cht ca i h. on Kinh cn ni, ch Thin c mong t n mt tnh trng an lc,

tm cu v hi vng bit c ni y. Sau cng, h i n kt lun l tnh trng an lc c th tm thy ci nhn gian. H ng thanh ni ln trong s vui mng: "Nguyn cu mi c mong c thnh tu! Hy i n cnh an lc ci nhn gian!" T ng "cnh an lc ci nhn gian" c ngha l, ci nhn gian l v thng, s bt toi nguyn, v l v ng u c th nhn thy c d dng hn l ci ch Thin. Ni ci nhn gian, c cc bc gic ng, c cc bc A la hn, v c c c Pht, Chnh Php, cng Tng gi. Trn ci Tri, (gia) rng lc th nhc dc, chng c cc iu (qu bu) va k. V vy, cc bc Tri n ci nhn gian tm cnh an lc. Tht l bun ci khi loi ngi li mun sanh ln Tri c sung sng! Vy m nhiu ngi mun tm cch sanh ln thin ng, tm hnh phc cho kip sau. H "u t" vo vic bng cch to phc, b th, bn nh ca ca ci, v xy ct (...) cha chin. Cnh hnh phc tht s vo u? Xin cc bn hy suy gm k li. *** Tip theo y, lin quan n vn thn thng (iddhis), cu hi thng nu ln l: 42.- "Chng ta nn quan tm n mc no v vn thn thng (iddhis)?" Trc nht, (...) ch iddhis (tm dch l thn thng), c ngha l "nng lc". Nguyn trc kia, ting c dng hng ngy, ch mt vt trong nh c cng dng gp phn tin li cho ta lm xong m mn mt cng vic mt cch hon ton thng thng. Bt c vt g gip ta c tin li nh th u c gi l iddhi. Ngha gc ny sau c dng rng ra ni n cc vic k diu, l thng, ri sau cng, mi ch n cc "php mu thn thng" vn l nhng hin tng hon ton v tm linh. V cc thn thng c tnh cch tm linh, chng c c cc c tnh to tc v tin li khin chng tr thnh k diu hn v bao qut hn, so vi cc s vic vt cht. Chng cng ta nh cc dng c, my mc tn nhn lc ca chng ta ngy nay, (...) nh cc xe trc t (i t) p ng, v.v... Cc dng c cng c th c gi l iddhis, nhng chng ch l nhng "k quan" vt cht m thi. Cn cc iddhis, thn thng, m chng ta mun ni n, li lin quan n tm thn, chng (...) chng phi l vt cht.

Mt ngi biu din thn thng (iddhis) hun luyn tinh thn mnh cho n mc m y c th khin cho k khc th nghim c bt c cm gic no m y mun cho k khc cm xc c. Y c th khin cho cc ngi khc thy vt vi chnh mt ca h, ng nh y mun cho h thy; nghe c r rng v phn bit cc m thanh no m y mun cho h nghe; ngi mi hng no m y mun h ngi c; nm v no m y mun h c nm bng chnh li ca h; v cm xc qua ln da ca h s mm du hay cng rn v cc kch thch khc v xc gic. Phng cch cn tip din cho n khi ngi biu din thn thng c th khin cho k khc th nghim s s st, s thng yu, hoc l cc tm trng khc na m h chng bit c l do ti sao. Thn thng, iddhis, nh th t ra rt tin li v tht l k diu. Nhng thn thng l mt loi hin tng thuc v tm linh, (...) chng th to nn cc mn vt cht tht s c gi tr hu dng c. Chng chng th to dng am cc cho ch Tng, n miu, la go, c hay thc phm c (...) Cc i tng (gi ln ) dng nh c tht trc mt, tai, mi, li, thn, hay tm, nhng ch ko di trong khong thi gian m thn thng c thi trin, ri sau chng bin i mt. Cc thn thng, t chng, chng ct ni am cc, cha chin,.(...), K vin t, Trc lm tnh x phi do tn xy dng v cng dng ln c Pht. V nhiu phen, chnh c Pht nhn i v nn i km; n lu m mch dnh nui nga, v mi ngy ch mt nm la thi. Cc im nu trn nhc nh ta rng, vt cht v tinh thn l hai cnh gii khc bit nhau. C th biu din thn thng (iddhis) v c hai mt. c Pht chng ph nhn cc thn thng v tm linh, nhng Ngi cc lc cm on s biu din chng v chng ch l nhng o gic khng hn khng km. Ngi cm cc t kheo thi trin thn thng, v chnh Ngi cng t ch, chng dng n. Chng ta chng c thy trong Tam Tng Kinh in (Tipitaka) c on no ni n vic c Pht thi trin thn thng. Cng c nhiu on k li vic c Pht thi trin thn thng, nhng ch thy ghi trong cc bn Ch gii, Ph gii, v cc tc phm khc; do , s tht ca cc li tng thut vn cn ng nghi ng -- mc du chng ta ngh, u c cn g phn on ng hay sai. c Pht c ln ni rng: "Cc loi thn thng c thi trin nh bay trn khng, tng hnh, thin nh, thin nhn, v cc loi tng t khc u c lin h vi cc lu hoc v cc chp th (ssav v upadhik)." Ssav c ngha l "lin h vi cc lu hoc (= savs, tc l cht m r chy (lu) ra ni cc

vt c tinh thn nh t kin v si m). Ni cch khc, thn thng hu lu, ssav iddhis, c thi trin v cc lu hoc t kin hoc si m thc dc. Cn ch upadhik ngha l chp th (= bm nu), do upadhik iddhis l cc thn thng v s chp th m thi trin ln. C hai loi thn thng c ngi ph din ra vi mt tm trng nhim cn chp nm v bm nu. Gi y, hy ch tm n hai loi thn thng chn chnh hn, l ansav iddhis (thn thng v lu) v anuppadhik iddhis (thn thng min chp, ngha l chng chp th), tc l ci kh nng bit kim sot v lm ch c tm tr mnh theo nh mun. Th d nh kh nng nhn bt c s vt no m chng so o phn bit l p hay xu, l d thng hay ng ght: thy vt p, chng cho l p; m thy vt xu chng cho l xu; cng xem mi vt chng p, chng xu, bnh ng nh nhau. Kh nng gip ta kim sot hon ton c tm tr mnh khin cho mnh gi c s tnh gic thng hng v c tm bnh ng ng trc cc vt i tng bn ngoi nh hnh sc, m thanh, hung v, xc gic. S tnh gic, tnh hng hay bit v bnh ng tm l nhng thn thng (iddhis) c gi l thn thng v lu (ansav iddhis) v thn thng min chp (anuppadhik iddhis) (chng c s chp th, bm nu vo), cc thn thng ny mi tht ng cho ta lu tm n chng. Cc loi thn thng hu lu v chp th (ssav iddhis vi upadhilk iddhis), nu mun thi trin c, cn phi c s tp luyn rt kh khn, i hi nhiu n lc nhc mt. Chng cng c th c thc hin ng hong, nhng ch do mt s t ngi m thi; ngoi ra c nhiu bin loi kh phc tp, xem ra ch l nhng mu mo hon ton phnh gt, i khi li cn lm dng n cc ba ch, ph php na. Ngc li, cc loi c gi l ansav iddhis, thn thng v lu v anuppadhik iddhis, thn thng min chp, u nm trong kh nng luyn tp ca a s mi ngi, khin cho s tnh gic v bnh ng tm c pht trin, mi tht l cc thn thng ng c ngi Pht t quan tm v tp luyn. (*) [*- Ngi dch xin chn thnh sm hi vi Php S din gi, v chng dch ng theo nguyn vn bn on cht ca bi php v Thn thng, m ch ly trong bi ra vit li. (Thin Nht).] ***

Gi y, ta bn n vn : 43.- "Hnh phc v au kh bt ngun t u?" Thng c nghe ni rng, Hnh phc v au kh bt ngun t Nghip c (Kamma). l cu tr li thiu ng n nht. au kh l nhng g khi ln do nguyn nhn v iu kin; cc nguyn nhn v iu kin c rt nhiu loi, nhiu hng, nhiu th khc nhau, nh: v minh (si m) l mt nguyn nhn; kht i l mt nguyn nhn; nghip lc cng cng l nguyn nhn na. Nay bo rng au kh bt ngun t nghip lc, ta phi ngh n ci nghip hin ti, ngay trong i ny, tc l s si m, s kht i, s tham luyn, ang cn "mi toanh" y. Xin hy suy gm v cc yu t c trch nhim gy ra au kh, l ci ngun ca s khi sanh ra au kh. Chng ta phi nhn nh ra l nghip lc c chng th chng chi li vi nghip lc mi, bi v chng ta ang nm trong tay quyn lc to nn nghip mi. Ni cu hi s 14, chng ta bit nghip lc mi, ci nghip loi th ba, c kh nng dp b c hon ton nghip c. Nghip c bao gm c thin nghip v c nghip. Chng cn c loi nghip c no ngoi hai th va k. Tuy nhin, nghip mi c th l mt trong (hai) loi nghip (thin v c) , v l nghip th ba; nghip th ba ny chng g khc hn Con ng Bt Chnh o. Khi chng ta khin cho Con ng ny rng m trc mt ta v dn bc i theo n, Con ng s n p v trit tiu loi nghip th nht v loi nghip th hai. Nu chng ta sng hon ton ng theo Bt Chnh o, tc l ang chm dt trit cc lu hoc, th nghip mi (do Bt Chnh o to nn) s trn ngp n v chn vi ht c hai c nghip v thin nghip ca nghip lc c. Ni cch khc, nghip c (gm loi th nht v th hai) chng chng c ni vi Nghip mi (l loi nghip th ba). Do vy, chng ta phi nn quan tm n ci iu m ta gi l "Con ng Bt Chnh o" . Trc y, ti c ni n con ng nh th no, nu ta i theo ng thng thng m tu tp, v phng php thc hnh nh th no nu mun theo li tt (Xin xem li cu hi s 13). (Nay xin nhc li,) S thc hnh theo con ng tt l trc tip t qun st ly mnh, nhm mc tiu dp b hn s chp bt v bm nu vo ci tng v Ta, v nhng g thuc v ca Ta (tc l chp th vo T ng v Ng s ). Nghip lc mi ny, thuc vo loi nghip th ba, v mnh m nht trong mi loi nghip. Mt khi n c khi to ln, n s "bn nh gm ao" v c th tiu dit c mt s tht ln cc nghip c lu i. au kh cng khi ln t nghip mi do hot ng ca s si m, kht i v tham luyn ca ngy nay. Cc lu hoc ny khi ln xuyn qua cc vic chng ta tip xc, ngy

hm qua, ngy hm kia, vi cc hnh sc, m thanh, hng v bn ngoi. Cc lu hoc c th b vt b qua mt bn, do nghip mi m chng ta ang to khi. ng b phnh gt khi ngh rng chng u do nghip c gy nn c. Nghip c c th tm thy li qua mt chui di cc nguyn nhn ( qua), m trong hin ti chng ta c th qut sch c. Xin ng qun rng nghip mi rt mnh lit, n c th v hiu ho hon ton v trit nghip c. *** Gi y, chng ta xt tip n vn : 44.- "Ti ni no, ta c th chm dt c au kh?" Chng ta chng chm dt ht au kh ti trong tu vin, ni rng vng, ti gia nh, hay trn ni. Chng ta phi chm dt au kh, ngay ti chnh ni nguyn nhn sanh ra au kh. iu chng ta cn phi lm l tm cho ra au kh gy ra hng ngy ni ta bng cch no v do t ci ngun no n sanh khi. Ri chng ta phi ct t ngay ngn gc . S au kh ca ngy hm qua din ra v i qua ri. N chng th no tr li li c; n c gii quyt. Chnh s au kh ngy nay, ngay gi pht ny, mi l vn . S au kh ca ngy mai cn cha phi l vn ; ch c s au kh ang khi din ngay pht ny l cn phi c dp tt. Vy th, phi dp tt ngay ch no y? Dp tt ngay ni ngun gc ca n. Chng ta cn hc tp v i sng cho n khi no nhn thc c, nh li c Pht ni, rng au kh ch sanh khi ln do s chp nm v bm nu (do s chp th). Thng c nghe tuyn b hng hn, nhng hi m h rng, sanh, gi v cht l au kh. Nhng sanh chng l kh, gi chng l kh, cht cng chng l kh, khi m chng c s bm cht vo s sanh, gi, cht bo rng "ti sanh", "ti gi", "ti cht". Vo gi pht y, chng ta chp nm s sanh, gi v cht ly lm "ca Ta". Nu ta chng chp bt, chng chng th l au kh c, v chng ch l nhng s thay i ca tm thn m thi. Khi thn th thay i nh vy, ta lin bo l "sanh"; thay i th kia, li bo l "gi", thay i th n, cng bo l "cht", v chng nhn thy ra c (cho r rng) ch l s thay i v thn th. Chng ta xem nh tht c s sanh, gi, cht v hn th na, li gi d l "Ta sanh", "Ta gi", "Ta cht". y l mt s si m a dng: tin khi l "Ta" l si m th nht, k n thy s thay i ca thn th ri bo "Ta sanh", hoc "Ta gi", y l si m th hai. Chng ta chng nhn ra ni ch l s bin i ca thn th.

Gi y, nu chng ta va nhn thy ch l thn th i thay, th "sanh", "gi", "cht" u bin mt, v ci "Ta" cng ln lun bit dng cng mt lc. Chng cn c "Ta" no na, (ly ai m chu Kh y?), th tnh trng ny chng phi l au kh. c Pht ni: "Sanh l kh, gi l kh, cht l kh." a s dn chng u hiu lm li ni . H tr vo tnh trng sanh, tnh trng gi, tnh trng cht nh l au kh. Vi ngi chng th gii thch c ti sao c. Vi ngi, ngp ngng v lng l, ct ngha mt cch m m v ham h, m ln trnh. l v h qun mt li c Pht ni: "Nm th un, khi b bm nu, l au kh." (Sankhittena pancupdnakkhandh dukkh). Nm un l thn v tm; chng hp chung li thnh con ngi. Nu c s chp bt v bm nu vo cht g c xem nh l "Ta", hoc l "ca Ta", tc th nm un l au kh. Nm un y l mt gnh nng, l mt ci ngun ca au kh. Bn trong chng l la, l dim sinh. Vy th, nm un , nu lin hp vi s chp th (=nm bt v bm nu) th l au kh. Gi y, gi s nh nm th un ang trong tnh trng "gi". Nu tm ta chng chp nm v bm nu vo chng nh "gi", hoc nh "Ta gi", th chng chng th s l au kh. Ta s xem thn ny nh rng vng, cm th ny nh rng vng, tri gic ny nh rng vng, cc hnh ng c ny nh rng vng, v tm thc ny nh rng vng. Ta s thy c ci ton th ang tri chy v cun xoy, chuyn ho mi th thnh ra rng vng. Chng bm nu, chng th no au kh c. l trng hp ca ng un thanh tnh (pancakkhandha, nm un, nm tp hp, tch khi s bm nu). l nm un ca v A la hn, hay ng ra, l nhng g m ta gi thit gi l nm un ca mt v A la hn. Bi v, tht ra, vi mt v A la hn, chng th c (php) m t v y nh ang lm s hu ch ca nm un, nhng chng ta mun nhn phng vo cc un kia nh l ni cha ng cc c tnh ca qu v A la hn vy. Tm trng y (ca bc A la hn) chng th no nm bt v bm ni vo nm un nh l "ca Ta"; tuy nhin chng ta vn phng on gi chng l "nm un tinh khit" (pancakkhandha ) ca mt v A la hn. Dp tt au kh ti ni no? Chng ta phi loi tr au kh ngay ni ngun gc ca n, tc l ni s chp bt v bm nu vo s vt. au kh do tham luyn s giu c, cn loi tr au kh ngay trong s tham luyn . au kh do s chp bt v bm nu vo cc o tng v quyn lc, v th din, v danh d v ting tm, cn loi tr au kh ngay trong s nm bt v bm nu . Ri th s giu c, quyn uy, v oai th t chng chng th l au kh

c. Cho nn, ta nn tm ngay ni no au kh khi ln v dp tt n ngay ti ch . Thi xa xa, cc bc c c lo luyn v Chnh php thng ni: "Theo ng no n i ln, c em n xung theo ng y." *** Gi y, ti mun bn lun v iu thng c gi l "tht s bit r": 45.- "Khi gi l "tht s bit r", ta cn phi bit r n mc no?" Ti thit tha mong mi cc bn ch tm lu n li ni ca c Pht m ti sp trch dn ra sau y. c Pht bo rng, tht s hiu bit r rng v s vt g, ta cn bit r nm iu v s vt . l: 1.- c tnh ca s vt l nhng g? 2.- S vt khi ln t u? 3.- V ngt quyn r (assda) ca s vt l g? 4.- Nguy c bt li (dinava) du kn ca s vt l g? 5.- Li thot (nissarana) khi s km kp, cm by do s vt chng ra l g? Do , mun tht s hiu bit r rng v vic g, ta phi tr li nm cu hi sau y: Th nht: c tnh ca n l g? Th hai: Ngun gc, sanh qun ca n l g? Th ba: Sc quyn r (assad) ca n ra sao? Th t: Nguy c tc hi (dinava) ca n l nhng g? Th nm: Li thot (nissarana) khi th lc ca vt l g? C c thy nm cu. Nu bn nghin cu bt c vt no di nm quan im , bn s vt qua v thng c vt y. (...) Nhng nu chng nghin cu theo nm quan im , bn s b ch ng bi cc s vt, ngha l, bi th gii. Nu chng ta nghin cu th gii theo nm quan im , th chng c cch no m chng ta li b th gii ch ng. Cho nn chng phi thn trng trong vic nghin cu th gii. Ti sao ta phi nghin cu? V mc ch ti hu no m ta nghin cu? Nu chng ta mun nghin cu vic xy dng ho bnh cho th gii, chng ta nn t ra tht thn trng. S nghin cu ca chng ta s chng em li kt qu ch li no c, nu chng ta chng cn c trn nguyn tc va ni ca Pht hc.

C l, cc bn cha tng nghe ni n cc ting assda (v ngt cm d), dinava (nguy c tc hi), v nissarana (li vt thot), mc du trong Tam Tng Kinh in ta thy chng nhan nhn. (...) Khi c Pht mun em chia x kin thc chn tht v iu g, Ngi ch dy theo ng li . i khi Ngi rt ngn li v ch xt n ba iu cht thi. Bn cht ca s quyn r (assda) ca n l g? Bn cht ca tnh tc hi (dinava) ca n l g? Mi vt u c va c tnh hp dn, va c tnh tc hi, bn cht ca li vt thot (nissarana) khi vng mc vo n, kho chin thng c n, l g? Ngi ta thng bo, c mt li cu du kn trong ming mi treo th . Assda, sc quyn r, chnh l ming mi bo b ang d d con c phi p. Ci li cu du kn l dinava, tc l sc tc hi c c, ngm, nm phc sn bn trong ming mi. V nissarana l k thut kho lo ph hng mu la ca li cu v ming mi. Con c phi c phng cch n mi nh th no m chng mc li cu. Ming mi ngon mc li cu, khi b ph ri mt vai tr nh c ca n ri, s tr thnh mt ming th phm tt c c ta vui p m chng mc cu. Th nn, ta phi bit cch nhn th gii ny di nm quan im ni trn. Mt phng din ca th gii, assda, ming mi ngon quyn r ta cho ti khi ta mi m m ui trong y n ni tai ic mt ng vi mi vic khc. Nhng cn c ci li cu bn trong. Nhng ai vng mc vo th gii ri th chng th thot ly ra c; h m chm su vo th gii, ngha l, trong s au kh. Ring c bc thnh gi (ariyans, hng ngi tin xa trn ng tu tp) mi bit nhn thy r, nhn ra c th no l cm d (assda), th no l sc tc hi ngm (dinava), v u l li vt thot (nissarana). Cc v y c kh nng sng trong th gii, "p mi" ca th gii m chng vng li cu. Cc v y bit r mi vt, lun lun thc v c nm iu: c tnh, ngun gc (samudaya), mi cm d (assda), li cu nguy him (dinava) v chin lc (nissarana). Nay ta mun tm hiu tht s r rng, th i vi mi vt, ta phi hc hi v bit tt c nm yu t , hay t nht l ba yu t sau cng. Chng k l vt no ta tip xc trong cuc hc tp, hay trong cc hot ng khc, ta u nn p dng y nguyn tc trn y. Ri ta mi bit phn bit nh th no gt hi c phn thng to ln nht m chng b tn thng. y l iu c gi l "tht s hiu bit r rng". Khi hnh ng da trn s thng sut , vic tu tp theo Chnh php s d dng v b cc lu hoc li ng sau. Nhn th gii di nhn quan ca nm quan im, ta s thy th gii trn y quyn r (assda) pha bn ngoi, cn bn trong m

p nguy c (dinava). Ta s c ci nhn v th gii nh l mt s gian ln, mt s gi mo, mt s lng gt, mt o nh, v chng mnh b mc vng vo , hay chm m say m trong . Mt tm hn, c tr hu sng chi chiu soi, khi i trc cnh vt: hnh sc, m thanh, hng v, xc chm v i tng tm linh, s nhn chng di cp mt ng n snh tho v nm yu t nu trn. Tm t y chng cnh vt ch ng mnh, v chng h cho s kht i v tham luyn c pht trin nghing v ng kin. T do s tr thnh tnh trng bnh thng, ngy li ngy. Sau cng, vic tu tp theo Chnh php hng v Nit bn chng cn qu tm tay na. *** Gi y, ti s t cu hi nh sau: 46.- "Th no l "Nhp Lu", hay c bc vo "Dng Nc Nit Bn"?" Xin mi bn nh li ch Nit bn (Nibbna) theo ngha chng ta bn lun, tc l iu tt lnh ti cao m nhn loi c th chng c c, ni cu hi s 30. Nu trong cuc i ca ai m cn cha bit n trng thi gi l Nit bn, hoc cha tng nm c hng v ca Nit bn, cuc i k nh ung ph. Ni n"Dng nc Nit bn" l ni n mt tin trnh ti giai on chc chn l ch tri chy hng v Nit bn. Dng nc chy xui theo chiu n ni tn dit kh au, chng th ngc dng quay li vi cc kh nn hoc y x vo cc Cnh gii thm su v d c. Chng ta gi l Dng (The Stream). (*) [* - Tm dch ch The Stream l Dng; ni cho y c l phi ni l Dng nc Thnh. (Thin Nht ghi ch thm).] Ngi bc vo Dng (Dng nc Thnh) l bc Nhp Lu, hay D Lu (Sotapanna), cn gi l Tu hun. Bc Tu hun th cha chng c hon ton cnh gii Nit bn. V D Lu (Stream enterer, k bc vo Dng) chng c Ditthadhamma nibbna, "Nit bn ti y v by gi"; (Xin xem li cu hi s 28), hoc l Tadanga nibbna, "Nit bn trng ngu" (coincidental Nibbna, do s gp g ngu nhin), hay l bt c loi Nit bn no thch hp vi trng hp mnh. Nhng mt khi bc vo Dng tht s ri, th chng cn vng bn vi cc assda (quyn r) v dinava (nguy

c ngm ngm) (xem nh l mi thn v li cu) ca th gii na. Th gii chng bao gi cn c th tr li gt gm c bc y na. iu chng c ngha l, chng hn nh, phi t b ht mi lin h vi th gii, hoc chng c dung dng cc th vui nhc dc. N ch c ngha l, tm ca v y bt u nhn cc iu va k chng ng cho mnh chp nm v bm nu vo na, (...) mc du i khi v y cng cn l lm, v thiu tnh gic. Mun chng c qu D Lu, phi dp b c ba mn "xing xch", gi l ba kt s (sanyojana), gm c: (1) thn kin (sakkya ditthi) l s chp cht vo T ng, xem t ng l mt thc th thng hng; (2) nghi ng (vicikicch) v (3) m tn d oan (slabbata parmsa, gii cm th). B thn kin l b c mt loi si m; b c nghi ng l b c mt loi si m khc; b c m tn d oan li l b c mt loi si m th ba. V Tu hun cn cha dp b sc i (kma raga, tham luyn v nhc dc) l kt s th t. Ngay c v T hm (Sakidgami, Nht Lai, qu v th hai, cao hn bc Tu hun hay D Lu l s qu hay l qu v u tin), cng cn cha dt c sc i. iu ny c ngha l, du cha dt c sc i, nhng chng phi l t lt hn vo h tham nhc dc. Mc du vn cn tip xc hay dung dng nhc dc, nhng bc ny loi b c xong thn kin, nghi ng v m tn. y l tiu chun cho v no bc vo "Dng nc Nit Bn" tin chc rng mnh s tip tc tin mi ln hng v Nit bn chnh hiu. Nh th, ch l vn dp b s hiu bit sai lm. Ta phi dp b s hiu bit sai lm trc khi dit tr hn sc i (kma rga), tc l s tham luyn v nhc dc. Tnh dc cha phi l mt vn nguy him v gh gm, hay l mt k th. iu gh gm l s si m. Trong Kinh Tng, c on kinh ni rng, iu thi tha nht l mt tm t c bm cht vo t ng. c Pht chng ch vo tnh dc coi nh mt vt thi tha nht; Ngi li tr ngay vo s si m. Chng ta thng c khuynh hng c lng qu cao v nh gi tr qu cao v tm mc m mt v Tu hun thi chng dnh dp vo tnh dc. Khi tiu chun c quan nim mt cch lm ln, th ton th hnh nh s tr thnh mo m v chng cch no khin s vic a n tho thun vi nhau c. Do , iu thit yu l chng ta phi hiu r iu g cn lm, giai on u tin khi bc vo "Dng nc Nit bn". iu cn phi thc hin , u phi l dp b tnh dc, m chnh l s si m phi c dp b trc nht. Thn kin hay ng kin (sakkya ditthi) l s t k hng tm (self centredness), nh thng xy ra hng ngy, l do s thiu st chng nhn

thc c tnh khng (sunnat, s rng vng) du ch bng mt cch nhn thc tht th s i na. Tm t b che m v chng c t do; do nn mi c s tin tng sai lm v ci "Ta", tc l thn kin, hay l ng kin. Vy mun tr nn mt v Tu hun, ta phi dt khot, mt ln v mi mi, dp b ci tng chp vo "Ta", ci "ng thn kin" . Trong cuc sng hng ngy vi s tip din thng thng ca cc s vic xy ra, ng kin khi ln ri dit i, li khi ln ri dit i na... Mi ngy, ng kin c mt nhiu ln, khi ln, khi li lun. Nhng cng c nhiu lc ng kin vng mt. Chng ta cn phi qun st k, xem nh th no l ang c ng kin, nh th no l thot khi chng c ng kin. Khi c s t k hng tm, l (ang c) thn kin hay ng kin, sakkya ditthi. Gi th n vicikicch, l s nghi ng hay s do d v iu no phi c xem l chc tht, s phn vn c nn tin tng hay khng vo c Pht, s dng dng chng bit c nn tu tp tiu dit au kh mt cch hon ton v tuyt i, trn bnh din siu th hay khng. Bi v cn do d, cho nn ta cn cha c s quan tm cn thit n Chnh php. Tht kh thy c hng th ch tm n Chnh php du ch trong nm pht! Th m ngay trong nhng vic nh diu ct, ci a, n v ung, nghin cu v hc tp, hnh ngh v kinh doanh, li c th lm gi ny qua gi khc, trn c ngy. Nu thi gi dng diu ct v ci a c em ra x dng nghin cu Chnh php (mt cch thch th), th vic thng sut Kinh k s n vi ta mau chng hn. Trong cc loi do d, quan trng bc nht l s lng l chng chu quyt nh xem l tt hay xu v vic chp nhn v tun hnh theo phng cch do c Pht dy dp tt mi kh au. Thiu quyt tm dn bc ln Con ng o i ti s tn dit kh au, l mt vn tht thit yu v l mt nguy c rt trm trng. a s dn chng xem vin nh (tu tp) tht l thiu c hng v, mt c khoi cm, chng cht toi , v vng s hp dn, cng bi v h qu say m cc cm d ca th gian. V vy, s do d cn phi qut sch. Chng ta b au kh khng ch, th phi quyt tm tm cch chm dt n. Kt s th ba l slabbata parmsa, m tn d oan "kinh nin", (gio l Bc tng gi l gii cm th ). Hy t quan st v bn s thy, trong c ch, thi ca bn c sn loi m tn kinh nin. (T b,) bn c dy d, my con rn mi v hi kia v loi b st tng t, ng gh s lm, n ni vic s my con th hin lnh thnh thi quen ni bn. y l mt m tn, va c l va u tr. Bn c nui dng trong s tin tng rng cc ngi nh c knh c thn thnh linh thing: mt m tn d oan khc. (...) S tun hnh mt cch cng rn (v cu n) theo cc qui iu ( li thi) v o c,

trong hng tng l cng nh trong gii ti gia, cng l mt loi m tn na. (...) Xin cc bn kin nhn nghe ti k thm mt th d na v loi kt s th ba, c lin quan n Bn Cnh Gii Thm c. Cc cnh gii ny c v trn tng cc cha chin: cnh gii i ngc, cnh gii sc sanh, cnh gii ng qu (petas) v cnh gii a tu la (asuras, cc v thn phi thin). Bn cnh gii ny c gi l Bn Cnh Gii Thm c (su thm v d c). Thng nghe ging rng, khi cht i, ta c th b ri vo bn cnh , nn ta tin lm. Nhng chng c ai ging cho ta nghe, hng ngy ta thng lm vo cc thm trng. Cc thm trng ny c tht v cn quan trng hn bn cnh i ngc, sc sanh, ng qu v a tu la trn tng nh cha kia. Nu ngy nay, chng ta chng sa vo mt thm cnh no, th sau khi cht, lm g chng ta li sa vo bn cnh gii thm c ni trn. iu ny chng uc em ra ging, nn dn chng cn cha hiu c ngha cn bn v Bn Cnh Gii Thm c. c Pht u phi l mt nh duy vt; Ngi chng ly tm thn vt cht lm tiu chun tham chiu, c u li ni ging theo nh cc cu chuyn a ngc v trn tng vi lm thy ma b nu si ln (...) trong cc cho ng! c Pht ly "tm" lm tiu chun tham chiu. *** 47.- " ngha ca bn Cnh gii Thm c l g?" Cnh gii th nht l i ngc. i ngc c ngha l lo u. (Theo ting Thi, i ngc l "tri tim nng bng"). Mi khi ta ang th nghim s lo u, nng bng hay chy xm, ng thi ta ti sanh lm mt chng sanh ni cnh a ngc. l mt s ti sanh t pht, mt cuc ti sanh tm linh. Mc du thn th vt cht ny ang ni ci nhn gian, nhng khi lo u va khi ln, th tm ri vo i ngc. Lo u v ngi c th b mt uy tn v danh ting chng hn, hay bt c lo u thuc loi no -- l a ngc y. Ri n s ti sanh vo cnh gii sc sanh, ch l s ngu n. T ra qu kh kho, ngu n v mt vic g: ngu, khi chng bit Chnh php v Nit bn l iu ng qi; ngu, khi chng dm n gn vi Pht hc; ngu, khi tin rng k no tu tp theo Chnh php hay lu tm n Pht hc l hng ngi h lu v k cc. Tr con , v ngay c ngi ln, u ngh nh vy, v h lnh xa Chnh php cng tn gio. l s ngu m. Chng k ngu m v loi no, s n n cng tng ng vi s ti sanh lm sc sanh (th vt). H khi s ngu m va khi ln v lm trn ngp tm tr ai, tc th k y

tr nn hng sc sanh; l s ti sanh t pht, mt cuc ti sanh tm linh. y l cnh gii thm c th hai. Cnh gii thm c th ba l hon cnh ca loi ng qi (petas, qi i), loi chng sanh ma qu b i kht kinh nin, bi v s i hi ca chng lun lun vt qu s cung ng phm vt. y l tnh trng i kht kinh nin v tm linh, chng phi i v thc n. Th d nh, (...) c ngi mun c mt ngn ng, va c mt ngn li mun mi ngn, ri trm ngn, cho n c triu m vn cn cha mn . y l trng hp chy ui theo mi m chng bao gi bt gp; c y triu chng ca bnh i kinh nin. Li cn ging vi loi ng qu i kht, bng to nh hn ni m ming li nh nh l kim. Phn ni nhp tiu th chng bao gi va cho cn i, nn mi lun lun l qi i. i ngc vi ng qi l ngi, (...) du c hai mi xu cng tt m ch c mi xu cng nh lng. Nhng bn ng v th m vi ngh rng, ng d nh th c ngha l thi chng cn mun tm cu vt g na. Tr thng minh dy ta nhng g cn nn lm v lm ngay vic mt cch ng n. Bng cch , ta thy thch th tho mn, mi khi ui theo s vt g. Ta thng thc s tm cu v (cm thy) c mn nguyn sau . y l li sng chng thnh ng qu, ngha l, chng mc bnh i kinh nin. ui theo s vt no vi lng khao kht, l thnh ng qu. ui theo s vt mt cch thng minh chng phi l c bng ang thm thung; bi th, chng c xem nh l cnh qi i, m ch l gin d lm nhng vic g cn phi lm m thi. c vng chng phi l khao kht, nht l c vng mun dp tt ht au kh. Bn ch nn i ni vi k khc rng (...) c vng l khao kht, l tham lam. Khao kht hay tham lam khi ln do c s si m n n. c vng chng c Nit bn c th l s khao kht, nu c ui theo vi s r di, s m m, hay s hnh din. Theo hc kha thin m chng hiu thin l g c th l kht vng v tham lam; chnh s si m a ti au kh v y nhng chp nm v bm nu. Tuy nhin, nu mt ngi c c vng chng c Nit bn, sau khi cm nhn mt cch r rng v thng minh, th no l au kh, cng phng cch theo dit tn kh au, v vi mt tm trng sn sng v tht lng hc tp ng n v thin nh v minh trit, th c vng v Nit bn u phi l kht vng tham lam, u phi l au kh. (....). Vy th, (...) nu c vng bt ngun t s si m hay mt lu hoc no khc, hoc cc triu chng ging vi bnh i kinh nin -- hng theo ui m chng h bt c -- th l (....) cnh gii thm c ca ng qu, mt li ti sanh (tm linh) t pht.

Cnh gii Thm c cht l ci a tu la (Asuras, loi yu thn, qi thn, nht gan). Trc ht, xin gii ngha ch Asura: sura l can m; asura l chng can m, nht gan, khip nhc. Vy th, khi no ai tr nn nht gan chng c l do, k y ang ti sanh, mt cch t pht ng, vo cnh gii a tu la. Nht s loi rn mi v hi, loi a tc, loi trn l lo s v c v cng l mt hnh thc ca au kh. S hi mt cch chng cn thit, hoc s hi mt iu g v qu lo ngh n, cng l ti sanh lm a tu la mt th. Ai cng s cht, nhng ni lo lng c nhn ln trm vn ln v mnh phng i qu ng v nguy c s cht. Lo u dy v con ngi, ngy ln m. S s lt xung a ngc v ang s nh vy l thnh mt a tu la mt ri. Ho cho nn, con ngi ang ti h sanh vo trong Bn Ci Thm c hng ngy, hng thng, li hng nm. Nu ta bit hnh ng ng n v chng lm vo cc thm trng xem nh Bn Ci Thm c, ngay lc ny, th sau khi cht i, chng ta u c phi ri lt vo Bn Ci , nh c v trn tng ti cc cha chin. Cch gii thch Bn Ci Thm c nh trn ph hp vi ngha v mc ch ging dy ca c Pht. Cc s tin hiu sai lm v Bn Ci Thm c phi nn c xem nh l m tn d oan. iu ng thng hi nht cho cc Pht t l ng li gii thch sai lm li gio hun ca c Pht v vic em ra thc hnh mt cch thiu hn s thng minh. Chng cn phi i tm cc m tn d oan u xa; ngay trong Kinh Tng cng c nhiu on m t nhng gio phi tu theo hnh con b, con ch, nhan nhn n , vo thi c Pht. (...) Cc s m tn d oan cn phi dp b mi c c bc vo Dng Nc Nit bn. Bc Tu hun, hay l D Lu (Stream Enterer, D Lu; d=bc vo, lu=dng nc), dp b c s tin tng sai lm vo mt thc th bn ng thng hng, s nghi ng, v s m tn d oan, bc vo dng nc Thnh v chng c php nhn, i mt nhn thng sut Chnh php v c t do, gii thot khi s si m. Xin cc bn ghi nh rng, thng nhn chng ta ai cng cn t nhiu si m v vng tng di hnh thc ng kin, nghi ng v m tn. Chng ta cn bc ln mt bc v ph sch ba mi si m c th t chn bc vo "Dng nc Nit bn". T im tr i, s c mt s tun chy theo dc cao xung rt thun tin hng v Nit bn, ta nh mt hn ri ln t sn ni. Nu bn mun tr nn quen thuc vi Nit bn, bc vo dng nc Thnh, v thng tin n b Nit bn, tt nhin bn cn hiu r ba mi kt s phi c dp b xong, trc khi ta dit tr c tham sc i v sn hn l hai kt s cao hn v vi t hn. Bc vo dng nc

Thnh l bung b xong ba hnh thc si m (thn kin, nghi v gii cm th); li cng c ngha l dp xong s t k hng tm, s do d (...) v cc m tn c hu. S dt b ny c gi tr ph qut v ng dng cho tt c mi ngi trn th gii.(...) Ngi va dp xong ba mn kt s lin tr thnh bc Hin tr, bc Thnh gi (Ariya, bc Thnh). Khi t ci thin v tin ln n nc cao nht trong hng thng nhn, ta vn phi vt ln na, cho n giai on m chng cn ng no khc hn l bc vo "Dng Nc Nit bn", tr nn bc Tu hun. Ri li c thng tin, thun theo dng mi m cp bn vo Nit bn. Khi tu tp nhm lnh xa vic chp th, s t k hng tm (self centredness), v vng tng, ta phi nn qun chiu rng mi s vt u chng ng cho ta chp nm v bm nu vo. (...) Vy th, ngay trong gi pht ny, mi ngi trong chng ta, ty theo trnh , hy bt u lu tm ngay n vic khc t tham luyn. Nu chng may, bn thi rt, chng cn phi khc than; hy quyt tm bt u li i v n lc ht mnh. Cn nu bn thi u, th cng ng vui mng qu bng bt; tng nn xem l vic thng i. c nh th , y l c khi ln s hiu bit v vic chng chp nm v bm nu vo (kt qu thi c) . Khi i thi, cc bn nn qun chnh cc bn i. Nn nh iu nh! Khi bt u lm bi thi, bn phi qun bn ang l chnh bn. Hy qun ci vic "Ta" ang b kho st v "Ta" s u hay rt. Bn c th ngh sn trc lm cch no thi cho u v lp k hoch thi hnh vic , nhng n khi bn bt u vit, bn phi nn qun ht cc iu i. Ch gi li s nh tm, n s gip bn xuyn thu qua cc cu hi v (chng) moi ra cu tr li. Mt tm tr, dp sch c ci "Ta s u hay rt", lp tc tr nn thanh tnh v linh hot. N nh tht mau v suy ngh sc bn. Do vy, ngi thi vi s nh tm ng mc s mang n kt qu tt. l bit cch ng dng th no l nguyn tc cit waang, tm khng, (cit waang, t ng Thi, ngha l gi tm rng vng, chng c ng kin), mt nguyn tc Pht hc v s chng chp nm v bm nu (vo ci "Ta"), vo trng hp ang ngi thi. Theo cch , bn s c kt qu tt. Nhng ai cn cha bit cch dng k thut th thng cm thy qu lo lng l s thi rt. H tr nn qu cng thng, khin cho chng th nh ht li c trong tr nhng iu hc qua. H chng vit c cc cu tr li chnh xc v c th t, khin cho h phi thi hng. Vi ngi khc li qu bng bt vi ngh "Ta hc gii, ta s u chc chn". Sinh vin no vng vo vic bm nu vo ci "Ta"nh th, chc l s lm bi thi km lm, bi v

thiu cit waang, tm khng. Mt khc, ngi c cit waang, tm khng, chng cho ci "Ta", ci "cu Ta" xen vo ri tr, nn chng h qu lo s hong ht hoc qu t tn. Ch c s hin din ca nh tm, vn l mt nng lc t nhin. Hon ton qun ht "mnh" i, ngi y s thnh cng. l mt th d s ng, nhng li cn bn nht, lm ni bt cc hiu qu ca s chng bm nu v ca cit waang, tm khng. (Ni n tm khng), mt ngi cn b s si m che m tm tr, khi nghe ni n ch "Sunnat", trong thi thuyt php ging ng cc cha, lin dch l "s h v, s rng vng hon ton". Cch dch l mt li gii thch duy vt v l iu m nhiu nhm ngi hiu sai ngha ca ch nh th. Ch "Sunnat" ca c Pht c ngha l s vng mt ca bt c s vt g m ta nn chp bt v bm nu vo coi nh mt thc th thng tr, hay l ci "t ng", mc du v phng din vt l, tt c u c trong s ton vn y ca mi s vt. Nu chng ta chp bt, th lin c s au kh (dukkha); nu chng ta chng chp th, th lin c s thot khi au kh. Th gii ny c m t nh rng vng, bi v chng c bt c g m chng ta c quyn chp nm. Chng ta phi nn ng u vi th gii rng vng vi mt tm trng chng chp nm ly. Nu chng ta mun mt vt no, chng ta phi nn ui theo vt vi mt tm trng chng chp th, ri c c vt mong mun m n chng h tr thnh mt ngun gy ra au kh. Hiu lm ngha ca vn vn mt ch "rng vng" , l mt s m tn (slappata parmsa, gii cm th, bm vo s tin tng sai lm) v to nn mt tr ngi to ln cho ngi (tu hnh) bc vo "Dng Nc Nit bn". Do , chng ta nn tm hiu cho tht ng n v y ngha ca ch "rng vng" v cc ch khc c c Pht dng. Ngi m t th gii ny nh rng vng bi v chng c chi trong m ta c th xem nh l c "ng" hay l "t ng" c. Tr li cu hi ca Vua Mogha, Ngi bo: "Nn lun lun xem th gii ny nh l ci g rng vng. Nn lun lun xem th gii ny v cc vt cha trong nh l ci g rng vng." Khi nhn thy n rng vng, tm thc t ng vt b s chp bt v bm nu. Ri lm sao m xy ra c s tham luyn, sn hn v si m? Lm c nh th , l bc A la hn. Nu ta cn cha thnh cng lm c nh th , ta cng phi tip tc c gng mi, ( ri) mc du vn cn l mt thng nhn tm thng, nhng s t b au kh hn. Bao lu m ta gi c tm khng, cit waang, th au kh chng th khi ln c. Bt c lc no ta b qu kch thch v

c s st, th lin c li s au kh ngay. Nu chng ta canh chng cn mt, to s rng vng (ca ng kin) cng ngy cng nhiu v lu bn, chng ta s thm nhp thm su vo ct ty ca Pht hc, v s bit n "Dng Nc Nit bn." *** Gi y, cn i cht th gi, ti xin nu cu hi cht: 48.- "Li gio hun cui cng ca c Pht l g?" Nh mi ngi u bit, mt ngi sp cht thng lp bn chc ngn, tri li cc li dn cui cng. Khi c Pht sp mt, Ngi tht ln cc li ni cht nh sau: "Tt c cc s vt hn hp u phi suy tn. Phi lun lun tnh thc!" Mun s vt chng qua ch l mt s tri chuyn, ngha l, chng rng vng (chng c t ng). Mun s vt u v thng (anicca), chng bin i chng ngng, chng tri chuyn chng dt. Lung tri chuyn chng c t ng hoc nhng g thuc v t ng. Hy thn trng v lun lun sn sng. Ni cch khc, ng t ra kh di, ng tr nn m say s vt, v ng xem s vt no ng chp nm v bm nu vo. ng xao lng m tham luyn vo bt c s vt g. y l ngha ca ch "tnh thc" m Ngi mun dy. Vi s tnh thc , chng ta s c trang b y lun lun. Thanh thiu nin ngy nay l c mt vn ! Hy xem h hon ton xao lng n no. H coi mi s vt nh ht sc kh i, rt ng c chp nm v bm nu vo. Chp cht vo s vt xem nh kh i hay kh , cui cng ri cng l ngun gc gy ra s phin mun cho mnh v cho k khc. l nhng ngi chng lm ng theo li tri ca c Pht. H ang lm ung ph li ch c sanh ra lm ngi v lm con ci ca m cha theo o Pht. (...) Tt c chng ta, tr cng nh gi, u c y kh nng tun theo li gio hun ti hu ca c Pht. Hy nn nhn th gii ny nh chng h c ci "Ta" hoc nhng g "thuc v ca Ta". Tm t ta s dt b c s chp th; tham lam, sn hn v si m chng th cn khi ln c. Nh th, chng ta s thc hin c iu cao qi nht ca nhn loi. (...) c Pht cn dy mt li gio hun cui cng na: "Hy i khp bn phng v truyn ging Chnh php, vi diu phn u, phn gia v phn cht." Ti mun din gii cu ny nh l ang truyn lnh cho tt c chng ta phi nn ging dy v s chng chp th (chng chp nm v bm nu)

bc s ng cho cc tr con, bc trung ng cho ngi ln, v bc cao ng, cp tin nht cho nhng ai t n Trng thi Ti cao v nhng ngi m chng cn u chi l ng quan tm na c. c Pht ch ch dy c s chng chp th m thi, khng iu g khc. Ta c th mang ra ging mi trnh , cho tr con, cho ngi trung nin v c cho lp tui gi. Hay l ta cn c th hiu li ni ca c Pht mt cch khc hn na, l em Chnh php ra truyn ging cp thp, cho nhng ngi cn sng trn th gii ny; ri n cp trung gian, cho nhng ai cc th gii khc; v sau cng, v li ch ti cao, siu thot ci th tc. Ton th tinh tu ca Gio php c th tm lc vo vic gii thot khi kh au qua s chng chp th (chng tham luyn). Do , s chng chp nm v bm nu, s vng bng ca mi t tng v ci "Ta" v nhng g thuc v ca "Ta" s l ti quan trng vo bc nht c em ra ging dy. Xin mi bn ghi m vo tm tr mnh ch mi mt ch, mt ch duy nht c th pht l ton th Chnh php, ch waang (ca Thi Lan) (=rng vng, trng khng, t do), tng ng vi ch Pali l Sunnat (Tnh khng) -- l ct li, l tinh ty ca Pht hc. Ngi ta phm vo cc iu rn ca o c ch v thiu cit waang, tm khng ( tm thc vng bng ng kin). Ngui ta thiu s nh tm, ch v chng c c cit waang, tm khng. Ngi ta chng c tr hu, ch v chng c cit waang, tm khng. c Pht c cit waang, tm khng. Cit waang, Tm khng, chnh l qu v Pht. Chnh php gin d ch l s ch dy v cit waang, tm khng, s tu tp a n cit waang, tm khng, kt qu ca s thc tp cng l cit waang, tm khng, v rt ro l Nit bn. Tng gi l tp on cc tu s tun theo h thng gii lut ca c Pht, cng tu tp chng c c cit waang, tm khng. Tam Bo: Pht, Php v Tng, c th qui kt gn li trong ch cit waang, tm khng. Ta thnh cng trong vic tun phc cc iu rn o c qua s t khc chng chp nm v bm vu, qua s gii thot khi cc lu hoc. Khi cit waang, tm khng, c chng c, cc vng tng si m u c tiu tr v nh tm t ti mc ti ho. Khi ta bt u bit nhn vo mi s vt trong th gii ny u rng vng, ta chng cn chp bt v bm nu vo chng na th tr hu minh trit sng chi n vi ta. o v Qu ca Nit bn gm c s thng sut c tnh khng v vic ln lt gt hi kt qu ca s rng vng n mc tuyt nh. B th, tr gii, quy y Tam Bo (Pht, Php, v Tng), nh, Hu, o vi Qu, v Nit bn, tt c cc iu c th tm tt li trong mt ch waang (rng vng).

l v sao c Pht ni: "S rng vng chnh l iu Nh Lai ch dy. GIo l no m chng cp n s rng vng l gio l ca k khc, mt gio l chng chnh thng do mt k hu bi no xng. Tt c nhng kinh k do Nh Lai ging u thm su, c ngha l su xa, l phng sch c th siu vit ci th gian, v bn lun nht v Tnh Khng (Sunnat, s rng vng)." Mt khc, c Pht cng ni: "Mt bi php, bt c thuc loi no, du c tht ln t mt thi s hay mt ngi hin trit, du c vit thnh vn vn, y thi v, hoa m, du dng my i na, nu chng c lin quan n tnh Khng (Sunnat), th cn cha theo ng Chnh php." Nh th, c hai loi bi thuyt ging gio l; loi no ni n Tnh Khng, Sunnat, th l ng theo li ging ca c Pht; cn loi chng bn n s rng vng, l nhng lun vn ca ngi sau. Do , ta thy c Pht xem Tnh Khng, Sunnat, v cc bi php thuyt ging v Tnh Khng, l tinh ty chn tht ca Pht gio. V vy m Ngi mi ni: "Khi gio l v Tnh Khng, Sunnata, "cht" (suy tn) ri v chng cn ai quan n na, th by gi bn cht tht s ca Chnh php hon ton b nh mt." y cng ta nh ci trng ca cc triu vua dng Dasraha vo thi c, c truyn li t th h ny sang th h sau. Cng vi thi gian ci trng c nt, n c v i v li tht nhiu ln, tri qua nhiu nm thng, nhiu i, cho n khi trn mt trng ch thy cn nhng vt liu mi m thi. Ci nguyn cht tht s ca n hon ton bin mt. Khi ci ngy m cc t kheo chng cn lu tm n vic nghin cu v nghe bn lun n cc mc c lin quan n Tnh Khng, Sunnat, na -- iu m ng l h phi c cng hc tp v thc hnh, th vo thi bui , ta c th ni rng ci bn cht nguyn lai ca Pht gio hon ton mt hn, v ch cn li nhng cht liu mi, nhng li bn ca cc gio hu bi m thi, cng ging nh iu xy ra cho ci trng kia vy. Xin cc bn hy suy gm iu ! c Pht thc dc chng ta truyn ging Chnh Php, vi diu phn u, phn gia v phn cht, trn bnh din ca s chng chp th (chng chp nm v bm nu). Nhng Pht hc hin nay ang vo tnh trng no? C ging vi ci trng c khi xa hay l ch ton nhng mnh v mi? Chng ta c th t tm hiu ly, bng cch quan st xem trong cc hng Pht t, c cn ai lu tm n v thc tp theo tnh khng, (Sunnat) na hay khng.

y l nhng li gio hun cui cng ca c Pht dnh cho cc t ca Ngi: tinh tn tu tp gio php ca Ngi, truyn ging gio l ca Ngi v chn hng cc nguyn liu tr nn suy vi tr li tnh trng ti mi, bng cch nghin cu Tnh Khng, Sunnat. Thc hin cc iu , th cn phi o su, trc nghim, nghin cu v tho lun cho n khi no s thng sut v gio l Tnh Khng c khi sc tr li; v by gi mi c th ni rng cht liu "th"thit" (chnh thng) phc hi li c tnh trng nguyn thu. *** KT LUN Chng ta tm lc Gio php li di hnh thc nhng tiu mc, sp xp li c th hiu d dng v tin ghi nh, cng vi cc li trch dn trong Kinh Tng. Ti hi vng rng cc bn s chng chng qun c cc im bn lun va qua nh chng minh chng cc chn l cn bn m cc bn cn gi trong k c v chng l nhng nguyn tc tng qut x dng trong vic phn on v quyt nh v cc vn loi m cc bn s i ph trong tng lai. c Pht c ni, nu c s nghi nan v mt im no, chng ta nn i chiu li vi cc nguyn tc tng qut. Nu mt n kh nghi no xt thy chng ph hp vi cc nguyn tc tng qut, phi bc b n nh chng phi l mt gio l ca c Pht. K no xng ra nh th, lm nhn n v em ra ging dy mt iu lm ln. Ngay c khi y qu quyt rng c nghe t c Pht; mt ch, bn cng ng tin vo li y. Nu mt li tuyn b chng ph hp vi cc nguyn tc tng qut, ngha l, chng ng theo Kinh Tng (Suttas ) v Lut Tng (Vinaya), bn hy bc b n nh chng phi l li c Pht ni. Gio l ca c Pht l chng chp nm v bm nu (chng chp th), tnh khng (sunnat), v ng (anatta, chng c t ng), v nhng g ch thuc v nguyn t, ch chng phi thuc v chng sanh, c nhn, t ng, Ta, anh y hay ch . Ni min qu, ti qun nh ca ti, ngi ta thng phi hc thuc lng bi k ngn ting Pali sau y, ngay vo ngy u tin h bc chn vo cng cha xin i tu: Yath paccayam pavattamanam dhtumattamavetam Dhtumattako, nissatto, nijjivo, sunno. (...) H cn cha c ch dy phi l ly tng Pht nh th no, c kinh nim ch, hay tham d cc kho l bui sng, cng phu bui chiu. H cng cha

c hc cc th tc cn thit trc khi lm l th gii. Ni cch khc, nhng ngi mi chn t chn ro vo cha i tu, c trang b ngay vi cc kin thc cao siu, tinh ty ca Pht hc, ng vo ngy h n xin xung tc. Hin nay, ti chng bit ci tp tc cn gi li ni no; hay l, cc ngi mi n c hiu c bi K trn y khng, tht ti chng bit na. Nhng m ci mc tiu ca tp tc ny (theo ti,) tht l tuyt diu! N tuyt diu v ngay ngy u tin, mang ra hin tng, cho ngi sp i tu, iu tinh tu nht ca o Pht: Yath paccayam l: mun vt, do duyn sanh, u v ng; Dhtumattamevetam l: chng ch l nguyn t (t i), tc l chng ring c ci t ng; Nissatta, nijjivo, sunno l: chng rng vng, chng c c nhn tnh, thiu vng ci t ng. y l iu m h c ch dy ngay bui u, nhng con chu ca h cho tp tc tiu dit mt. Ai phi lnh li trch c y, khi m ci ngy nim v tnh khng, sunnat, chng cn c tm hiu n, v chng cn lu gi cht chi v nn Pht hc nguyn thy na? Ti hi vng bui ni chuyn ny em li i cht khch l n cc bc hin gi suy gm, trm t phn no, v gip nui dng cng duy tr nn Pht hc. V li ch cho hnh phc v ho bnh cho th gii, xin cc bn hy qun mt i ci "Ta" ca mnh! *** THAM CHIU KINH IN Cc li ni ca c Pht c trch trong cc b kinh sau y, theo s th t ca cc cu hi (t s 1 n s 48) trong bi php: 1.- Majjhima Nikya, Alagaddpama Sutta (# 22) 3.- Majjhima Nikya, Cla tanh sankkheya Sutta (# 37) 5.- Anguttra Nikya, Catukka nipta, Rhohitassa vagga (# 45) 6.- Majjhima Nikya, Alagaddpama Sutta (#22)

7.- Samyutta Niky, Mahvra vagga, LV, vi, 3, 8.- Samyutta Nikya, Mahvra vagga, XLV, i, 76. 9.- Anguttara Nikya, Pancaka nipta, Ngi Chin binh (# 79) 10.- Majjhima Nikya, Cla saccaka Sutta (# 35) 11.- Anguttara Nikya, Tika nipta, Mah vagga, Kalama Sutta (# 65) 12.- Anguttara Nikya, Tika nipta, Gic ng, (# 103) 13.- Majjhima Nikya, Salyatana vibbanga Sutta (# 137) 14.- Anguttara Nikya, Tika nipta, Devadatta vagga (#33); Anguttara Nikya, Catukka nipta, Kamma vagga (# 234) 15.- Anguttara Nikya, Tika nipta, Puggala vagga (# 22) 16.- Anguttara Nikya, Catukka nipta, Sancetana vagga (# 180) 17.- Anguttara Nkya, Tika nipta, Brahmana vagga (# 356) 18.- Anguttara Nikya, Catukka nipta, Uruvela vagga (#356) 19.- Itivuttaka III, v, iii. 20.- Digha Nikya, Mah vagga, Mahparinibbna Sutta (# 16) 21.- Sutta nipta, Parayana vagga, Vatthugth. 22.- Majjhima Nikya, Cla sunnat Sutta (121) 23.- Patisambhid magga, Yoganaddha vagga, Sunnn kath. 24.- Saddhammappajjptik, Phn I. 25.- Patisambhid magga, Pann vagga, Vipassankath. 26.- Anguttara Nikya, Navaka nipta, Mah vagga (# 36). 27.- Anguttar Nikya, Navaka nipta, Mah vagga (# 41) 28.- Anguttara Nikya, Navaka nipta, Pancta vagga (# 51); Anguttara Nikya, Satta nipta, Abykata vagga (# 52) 29.- Majjhima Nikya, Bhaddli Sutta (#65) 31.- Digha Nikya, Mah vagga, Mahaparinibbna Sutta (# 16) 34.- Udna, Cla vag. VII, 1&2; Angutt N.,Sutta niptqa, Abykata (#53) 37.- Majjhima Nikya, Angulimla Sutta (# 86) 39.- Itivuttaka, I, iii, 7 40.- Anguttara Nikya, Navaka nipta, Sihanda vagga (# 20) 41.- Itivuttaka, III, iv, 4 48.- Digha Nikya, Mah vagga, Mahparinibbna Sutta (# 16). *** Vi nt v tc gi T kheo Pht L, Buddhadsa Bhikkhu (N l ca c Pht) xut gia nm 1926, khi va ng hai mi tui. Sau vi nm theo hc Bangkok, Ngi quay v sng vi thin nhin, nghin cu Pht Php, v thnh lp Suan

Mokkhabalrma (Khu vn ca Nng lc Gii thot) - thng c gi tt l Suan Mokkh - vo nm 1932, gn qu nh. Vo thi , min Nam nc Thi, nhng trung tm chuyn dy thc tp Thin Minh st rt t oi. Ting n v T kheo Pht L v cng tc ca Ngi Tng Lm Suan Mokkh chng bao lu lan khp nc v c xem nh l mt trong nhng bin c quan trng v lch s Pht gio Thi lan. Xin lc k li sau y mt vi cng c m Ngi cung hin cho nn Pht hc. Ajahn Buddhadsa dy cng pht hin v gii thch cc nguyn tc cn bn ca Pht gio nguyn thy. Cng phu ny da trn s thm cu ca Ngi v cc Kinh vn Pali (Tam Tng Kinh in v cc Ch Gii), nht l phn Kinh Tng, cng thm cc kinh nghim tu tp v chng nghim ca Ngi v cc gio l . Ri Ngi truyn dy li nhng g m Ngi c th ni l tht s dp tt au kh, dukkha. Ch nguyn ca Ngi l to nn mt h thng tham chiu kinh in y gip cho cc cng cuc kho cu hin nay v mai sau. Phng cch tin hnh s nghin cu ca Ngi lun lun c tnh cch khoa hc, chn trc v thc tin. Mc du s hc vn th tc ca Ngi ch n lp by v kho s ng v Pali, Ngi c cc vin i hc Thi lan long trng trao tng n nm vn bng Tin s Danh d. Tc phm ca Ngi, va sng tc, va chuyn t t cc bui php m ca Ngi, chim mt cn phng ln trong Th vin Quc gia v c nh hng rng ln n cc Pht t thun thnh ca Thi lan. Cc phn t tin b trong x hi Thi, nht l gii tr, rt hng khi trc li gio hun v nht l trc tm gng vong k ca Ngi. T do nm 1960 tr i, cc thnh phn tranh u v cc l thuyt gia, trong cc a ht gio dc, an sinh x hi, pht trin nng thn mang ra ng dng cc li gio hun v khuyn co ca Ngi. K t khi thnh lp Tng lm Suan Mokkh, Ngi nghin cu tt c mi h phi ca Pht gio, cng nh cc tn gio ln trn th gii. S lu tm ca Ngi c tnh cch thc tin hn l nng v t chng, sch v. Ngi tm cu s kt hp vi nhau gia nhng hng ngi tht s chn tu gip nhn loi thot kh bng cch tn dit lng v k. Tm hn khong t ca Ngi a n gn bn Ngi, nhiu bng hu v sinh vin theo C c gio, Hi gio. n gio, Sikhs, v.v. khp ni trn th gii. Hin Ngi tp trung n lc vo d n cht l thnh lp mt Trung tm quc t n tu Pht php. Cng vi Tng lm Suan Mokkh, Trung tm ny nhm cung cp phng tin cho:

- cc kho nhp mn, dnh cho cc thn hu Thi v ngoi quc, v chn l thin nhin c ging trong gio php ca c Pht v lm quen vi h thng luyn tp tm linh ca Pht gio; - cc cuc hi hp gia cc i din ca cc cng ng tn gio khc nhau Thi (v sau , trn th gii) tho lun v pht trin s thng cm ln nhau v hp tc v li ch ho bnh cho th gii; - cc cuc hi tho gia cc Pht t trn th gii lun bn v chp nhn v "Tri Tim ca Pht hc". (...) Ngi rt hn hoan n tip cc qu khch. *** Vi nt v dch gi (Anh ng) ng Rod Bucknell bt u quan tm n Pht hc vo khong gia nhng thp nin 1960, trong mt chuyn ving thm Thi lan v c gii thiu v cc k thut hnh tr Thin Minh st. Sau khi sng mt nm trong vi trung tm thin hc v tu vin Thi lan, ng xut gia, th gii t kheo, di s hng dn ca Ngi Ajahn Pannananda ti Wat Cholapratan Rangsarit. T kheo Ariyananda (php danh ca Bucknell) sm quan tm n cc li gio hun ca Ajahn Buddhadsa, v nhn thy tim nng li ch n cho ngi Ty phng, nn bt u phin dch cc tc phm quan trng ca Ngi Pht L (Buddhadsa) sang Anh ng. Trong khong thi gian bn nm sng trong Tng on Thi, t kheo Ariyananda dch xong su tc phm , di c ngn c, ca Ajahn Buddhadsa, v thng hay tham kho kin ca Ajahn vic chuyn dch cc nim cn bn ca Pht hc c hon ton chnh xc. Mc du nay quay v i sng th tc, ng Bucknell vn gi mi lin h cht ch vi Ajahn Buddhadsa -- c v phng din hc thut ln thc tin . ng thng cng tc vi cc tp ch v ng cc bi tham lun v tn gio v Pht hc. Hin nay, ng l ging s thuc Phn khoa Nghin cu Tn gio ca vin i hc Queensland, c i li. ***

Vi li xin tha thm Th bit t m bit chc, Khi tu m, m chng mc tu lm! Ti ang tm hiu v hc tp v Kinh V ng tng, bn kinh th nh ca c Pht thuyt ging cho nm anh em ng Kiu trn nh ti vn Lc Uyn, bng nhn c qu ca o hu Nguyn Khim San Francisco, gm c my quyn sch qi., trong c quyn Buddha Dhamma For Students. Ti ngng hc bi, c th ca o hu. Thy c yu cu dch quyn sch trn sang ting Vit, ti hi ngi ngi. Nhng khi bt tay vo vic, ti thm cm n o hu cho ti mt dp qi bu, v nh c qua quyn sch y, ngn gn v r rng, m ti hiu c thm ngha thm su ca li c Pht dy trong Kinh V ng tng. Lm sao ni ln ht c ni thm cm ca ti i vi Tc gi bn ch Thi, Dch gi bn Anh ng v o hu gi sch. Quyn "Pht Php dnh cho Sinh vin" ca Php s Pht L l mt th bn tm lc rt trong sng v y nhng g trong Gio Php m mt ngi Pht t cn phi bit v bit tht chc. y l ch qi bu ca n. Ti ngh, chng cn phi dng li l cao xa no tn dng, ch cn c ngi c qua, v hiu n c ngay, tt nhin s thy r ra ch cao qu . Ti hi ti phn, v s vn Anh vn t hc ca mnh cn km, ch Hn Vit mnh bit cn lm bm, v nht l sc hiu bit ca mnh v Pht php li qu cn ct, ngi s vng vo ti "dch l phn"( ... li ca tc gi). V th, ni y ti xin thm chp tay chn thnh xin sm hi vi Php s, vi Dch gi, v cc li lm trong bn ting Vit ny. Li khn thit xin tha li cho ti chng dch ht mt vi ni, m ch du (...) th vo . Cu mong cc bn thanh nin Vit nam c chia x cng ti cc li lc tinh thn do quyn sch ny mang li. Trn trng c i li, v nguyn xin hc thit thuc li dy trong cu cht ca quyn sch: qun pht ci "Ta" ca mnh i! Montreal, 08-04-2002 Thin Nht. ---o0o---

HT