You are on page 1of 63

S CNG HIN CA O PHT CHO CUC I Truyn an ---o0o--Ngun http://thuvienhoasen.

org Chuyn sang ebook 26-7-2009 Ngi thc hin : Nam Thin namthien@gmail.com Link Audio Ti Website http://www.phatphaponline.org Mc Lc
Phn Mt Phn Hai Phn Ba

---o0o--Phn Mt X hi con ngi t bui s khai n nay tin ho rt nhiu. Ring trong khong 200 nm gn y, nn vn minh khoa hc k thut ti ty phng i nhng bc di trong nhiu lnh vc, cung cp cho con ngi nhiu tin nghi trong i sng, chng li bnh tt, m rng tm hiu bit v mi trng xung quanh v v tr. Hu ht dn chng ti nhng nc pht trin v mt s ngi giu c ti nhng nc ang pht trin hng th c nhng ch li k trn, cn li n hai phn ba dn chng th gii vn sng trong nhng iu kin kh khn, c khi l ti t. Nhng ngoi nhng vui sng gic quan do vn minh vt cht v tin bc em li cho nhng ngi may mn , i sng ni tm ca mi ngi bt lun giu ngho t c lai n gi hnh nh vn vy, khng kh m cn c th phc tp hn. Ta c c b Lch-S Vn-Minh Th-Gii ca ng B Will Durant, nht l phn kt lun c c Nguyn-hin-L dch ra ting Vit di ta Bi Hc Ca Lch-S th s nhn thy, so vi hi xa, tm tnh con ngi by gi cn km i v t thn vn gy ra nhiu au kh cho chnh mnh. Bt u t cc v cao nin, ngy nay, ta thy a s ngi ln tui sng ti bt c quc gia, chng tc no, thuc bt c giai cp, a v no, u mang mt tm trng t nhiu u phin. Ngi giu c, mnh khe th hoc c n, trng tri, hoc u t vic qua hay hin c m khng vui; ngi ngho kh, bnh tt, gia nh bt ha, th cng bt mn vi s phn, c khi cn em

lng on hn. Cng c mt s t c may mn c hon cnh tt p, gia nh con chu hiu tho v sung tc, c sc khe kh tt, c nhiu ngi qu trng, qu v ny nhiu lc cng thy mn nguyn. Th nhng cm gic ny khng c hon ton v lin tc v cc c i khi cn thy mt lo lng, mt m c xa xi, v hng ngy nghe nhng tin v nhng tai ng, bt trc, nhng tan v, tn tht xy n cho nhng ngi khc, cc c khng khi nh thm trong tm rng chng c hnh phc no vng chc lu di. Cng c v thy i sng hng ngy tht nhm chn, khng c g tht s vui lu, chng c g tht s c ngha, m tui mi nm mt nhiu, sc mt km. Tnh trng dao ng tm l tht ra khng ring ca ngi ln tui m ngay c nhng ngi tr, cn rt tr na, trong tui thiu nin, cng l nn nhn. Tht ti nghip cho mt s thanh thiu nin tm li thot trong bo hnh, ru, ma ty, v c t vn. Ngi trung nin hnh nh sng vng hn, khng hn l h khng c nhng u phin, lo lng, m do v h ang phn u xy dng tng lai s nghip nn vn c gng lt qua hoc qun i. Ngoi ra, cn mt s ngi ang thanh xun hoc ang lm n pht t, h tht s ang c nhng thi gian sung sng do hng th ti sn v tnh yu. Nhng nim vui chng bao gi c hon ton v trong tm lun lun cn c iu bt n t mt e da gn xa, mt tham vng ln hn cha tho mn, m ri vn may, hnh phc no sm mun cng chm dt v hoa mng no cng tn phai, cuc kinh doanh no cng ht thnh n suy, n lc th nhng ngi yu i bin thnh trit nhn c. Cn nhng ngi sanh ra trong cnh kh khn, ln ln trong s thiu thn, ngu dt, ngho i, chu thit thi v nhng bt cng x hi, khng c mt c hi no thng tin, th h hoc phi m thm ti nhc chp nhn mt i sng cc kh, en ti, hu nh v tn, hoc b y vo nhng ti c sm mun phi tiu ma cuc i. Cn c mt bt hnh ln, l s in r ca con ngi. Bnh ny t nh n nng, rt nng, hnh nh khng c mt ai trnh khi, t ngi ngu si dt nt n ngi thng minh tr tu, hc gii ti cao, t ngho hn n sang giu, t h tin n quyn th, m hnh nh cng sc mnh, tin ti, khn ngoan, danh vng, quyn th cng cao th bnh cng d nng. Xt cho cng th ngi tt, ngi hin ch l ngi in t m thi, cn ngi bnh nng th u bin thnh qui vt. Chng git t mt ngi cho n c mun, triu ngi, tt c u thn nhin hnh ng v kiu cng, hn th, v tham vng quyn th, tin ti ... h nhn danh con ngi, nhn danh quc gia chng tc, nhn danh ho bnh hnh phc ... v c khi nhn danh c Thng- cp ot, st hi, lm chin tranh. Mi khi c mt

qui vt nh vy th cng c c trm, ngn k ha n theo, gieo rc au thng cht chc cho c trm ngn, c triu ngi v ti, bt k ngi gi, ph n, tr em. Con ngi tht l loi sinh vt thng minh ti gii nht, nhng khn thay, cng l loi ngu xun in khng nht, c c bo tn nht i vi nhau. Nh li hnh nh ca mt s cuc chin gn y, t Hitler, n Staline ri Polpot, t Afghanistan n Bosnia, t Sudan n Somalia v Rwanda, nh tan ca nt, tht xng ri, s au n v ci cht, mu v nc mt ca hng nhiu ngn, nhiu trm ngn, hng triu nn nhn v ti, khng lin can g n m b thm st tn nhn hoc b b cht i hng lot, c khi trc s lm ng cho php ca quc t ( gn y l Lin Hip Quc ti Rwanda, Khi Lin Phng Bc i Ty Dng ti Sebrenitza) cng ch thc tnh c lng tm mt s ngi nhng phi b tay v bt lc, v yu hn trc mun ca nhng th lc ln. Nhn loi vn t gy au kh cho mnh v chng bao gi t cu c mnh. Bi kch ny vn c t ngn xa v chng bao gi chm dt, phi chng s phn ca loi ngi c nh l vy? Chng ta c mun trnh n bao lu ri cng n lc bt buc phi i u vi thc cht ca cuc i. Nhng ngi nhy cm hn nh cc vn ngh s v nhng ngi bn cht u t th sm nhn ra n. Nhn ra m khng gii quyt c g, dng vn chng ngh thut ni ln lng khao kht t do hnh phc, hoc cm gic t ngm ngi au st n bt mn ni lon, pht sinh t tan v, t tuyt vng, do m s ln tc phm vn chng ngh thut danh ting c kim u nng m hng v cay ng ca i. Ci au, ci kh bng nhin li c di phn thoa son, tr thnh v p ca th gian, "tnh ch p khi cn dang d" l mt th d, con ngi tr li ca tng ci au thng ang hnh h mnh, vng vy khng th thot ra. Ti ni dng di c th cng b cho l in, hn c ngi trch: Th gian ny hn su t ngi ri, d kh bao nhiu mi ngi vn c phi tip tc sng. Cuc i l vy, c vui c bun, c sng c kh, lm g c tuyt i m tm? Ti sao khng tm ci vui ngay trong ci bun, ci sng bn ci kh, con ngi phi dng ch m vn ln, m lt qua, ni nh ti l bi quan ym th, ch nhn mt mt ca cuc i, l by t ra mt vn khng th gii quyt, ch lm cuc i en ti thm. Ni vy th cng tng t nh l lun ca my ng i lnh t hay nhng ng tng cm qun, l c phi "tnh i lo vic ln", cho l nu cn hy sinh c chc, trm ngn qun hoc c triu thng dn t mt thng li chin lc th vn c phi thn nhin m lm, v "cu cnh bin minh phng tin". Nhng gi th chnh cc ng nm trong m ngi b hy

sinh ni trn, hoc chnh h l nhng ngi phi nhn s au n, tn tht, cht chc cho mnh hay gia nh mnh, th h c sn lng vui chu khng? Khi cn c a v quyn th, khi ang sng trong giu sang sc khe, tht t ngi mun nghe mun bit ni kh ca k ngho hn, bnh tt, ch khi chnh bn thn mnh, gia nh mnh lm vo hon cnh thit thi, au thng th mnh mi t ra vn i hi c gii quyt. Cng may, nhn loi vn c nhiu con tim bit rung cm trc ci kh ca ng loi, h vn hy sinh lm vic khng mt mi, c khi liu mnh cu gip nhng ngi bt hnh, nht l ti Phi-Chu, -Chu, Trung-Nam-M. Nhng kh nng c hn nn ng trc mt Phi-Chu b tn hi bi ni chin, hn hn, bnh nan y, v nht l s ngu dt, ko di bt tn v c gia trng thm, mi ngi u thy bt lc. Vt thng chung ny ca nhn loi mi mi l mi trn tr cho nhng tm lng v tha. Ngi ngho bun kh, cn tm trng ca ngi giu sang ph qu ra sao, h c sung sng khng ? C lc c v cng c lc khng. Ngoi nhng lc ang say sa hng th vui chi, nu nh nhng ngi bit nhn xung t mn v an phn, bit rng ta cn may mn hn ngi khc, th cng kh bnh an. Nhng nhng giy pht y, nu c, n cng khng ko di c bao lu m lin tip b trn lp bi nhng ham mun, nhng lo s, nhng suy t, ri t ta ta li t ra nhng vn , gy ra nhng mu thun ni ni tm v xung t vi ngi khc. Ngi nhn ri cn c nhng cm gic bun chn vu v t nhin ny sanh, ko theo l mt tm trng c n, trng tri, lc lng v c. qu nh, trong cui thp nin 70 v u thp nin 80, ai cng thy ngi Vit-Nam mnh kh qu v trc y ai cng cho l nu c qua sng ti u M th s ht kh. Nm 1982 ti c mt ngi em qua nh c ti HaLan, ti vit th nh cu cho bit: Con ngi bn y sng sung sng, h y v vt cht, ch dn ch c t do v cng bng, x hi bnh ng v nhn o, vy c cn n o Pht khng? hay o Pht ch ch li cho nhng dn tc ngho kh kh s, sng trong bt cng, bc lt, n p t nhiu pha, ti nhng quc gia lc hu, t ct kh cn, kh hu thiu nng? Th gi i t ngy sau ti c c cun Le Zen, Sagesse d'Extrme Orient, un Nouvel Art de Vivre ca Robert Linsen, trong tc gi cho bit nn vn minh khoa hc k thut ti ty phng i qu mau m con ngi ti khng chun b tm l theo kp nn pht sanh trong tm t nhiu kh khn khng gii quyt c, h sng trong b tc, bt mn, chn nn, khng li thot. Sau ny, ti cng c nghe k li trong mt bui pht thanh ca i BBC v my ph n Anh b tt c, gia nh v ti sn, qua n- tm

theo my ng Guru hc php gii thot. Ti lin vit tip cho cu em bo rng khi cn tr li cu hi trc kia. Lc ny, 1994, ti sng ti Canada c bn nm, thi gian nhn thy nhng vt thng ln trong tm t con ngi v x hi Bc M. Ti thy nhng bui hp ca Hi i Quyn Cht (The Right to Die Society), din gi l nhng ngi tr thc, c a v, thnh gi rt ng, t thiu nin n ngi gi, nam n, nhiu ngi va nghe va chm nc mt. Ti n tr s ca cng ng nhng ngi bnh aids ti Toronto nghe tm s h v coi mt cuc trin lm ca h, c nhng ti liu, coi nhng hnh, nhng tng, nghe nhng li thu bng ni ln tm t va au kh, lo s, tuyt vng, va cm phn, th ght, trc s xa lnh ca mi ngi v trc ci cht ang n, khng trnh c. Li cn c hin tng nhiu gio phi hot ng theo nhng nim tin hoang ng, huyn hoc rt tri ngc vi mt x hi vn minh khoa hc. H thu ht c kh ng tn , gm c thnh phn tr thc (bc s), ngh s (nhc trng i ho tu), nh bo, doanh gia, cng chc cao cp (th trng), gom gp c rt nhiu tin (OTS c ngn khon trn trm triu la), tch tr sng n v thc phm d b cho ngy tn th sp n, ri kt thc bng mt cuc va l t vn, va l thm st tp th. ng o Koresh cho tn ung thuc m ri st hi v t ht cn c ti Waco (M), cht trn 90 ngi, trong c nhng ngi t Canada ti. T chc Ordre du Temple Solaire t hai bit th ti Thy-s git cht 53 ngi v st hi hai v chng vi mt con nh my thng trn OTS n tr ti Quebec, cho rng h l ging ma qu phn o. Hin tng ny vn cn tip din. Cn nhiu gio phi k l khc na ang hot ng, hnh nh nhng tn ny vn l nhng ngi b khng hong nim tin, vi mt tm trng b tc ang vt v gia khng gian, nay sn sng ng theo bt c mt l thuyt mi l no c ch bm vu, c khi cn l nhng con mi ngon cho my ng o th li. Nhng nh o c, nhng ngi c tm huyt, mt s ngi trong gii y khoa cn lo lng khi thy np sng vt cht hin nay c mi ngi tn sng, c x hi v lut php bo v, cn c trn quyn t do c nhn v khuynh hng hng th v gii hn v tt c cc mt, nht l tnh dc, nu c tin xa mi, khng c mt hy vng gii hn hoc sa i, th nhng v trong con ngi, gia nh v x hi u M s cn trm trng n mc no? Gii y khoa ln ting cnh co rng sau bnh aids c th s pht sanh ra nhng tai ha gh gm hn na, nu thi quen tnh dc hin nay khng c sa i. Nhng ngi no lo th c lo, t sau "cuc cch mng tnh dc" n ra hi gia thp nin 70 ti M, tip theo l s xut hin v

honh hnh ca bnh aids lm rung ng cc x hi trn th gii vi s ngi nhim bnh hng nm gia tng qu mc d tr bi quan ca cc nh y hc v x hi hc, n nay nhng cuc din hnh to ln v n o, phi by da tht ca nhng ngi ng tnh luyn i vn din ra lin tip ti nhng thnh ph ln i quyn li, v nhiu thiu nin mi ln, c khi ch 13 tui m mi trong nhng th vui thun xc, t s b hc ti cc th ln ln ti 30%. Chng sm c hc rng cuc sng ch c ngha khi c nhiu tin v khoi lc, tui tr ngy nay c s em mt nhn tnh, hung bo v phm trng ti nhiu hn xa. Cc tin nghi ca i sng khng ngng c ci tin v pht minh thm cng c ci mt tri ca chng l hi thc con ngi phi c gng th c hng th bng c, phi c nhiu tin bng bt c cch no, v con ngi cng c vn minh vt cht nung chiu th cng sng yu ui v h hng c th xc ln tinh thn, ri cng i hi sung sng hn na. Ngi ta ni rng chnh ci i hi ny l ng c kch thch khoa hc v x hi tin ln. ng y, nhng nhiu pht minh khoa hc k thut d l nhng con dao hai li v nhng thch th gic quan v hnh phc tm hn khc nhau m cn lun lun i ngc chiu nhau na. Vy l di nh sng mt tri, s b tc v au kh ca con ngi c mt cng khp, mi ni n mang mt hnh dng khc nhau, chng phi ch ring nhng ngi ngu dt, ngho kh cc quc gia lc hu mi kh. Nhiu nh o c cho rng chnh nhng tham vng lm tm bt an v to ra mu thun tranh chp vi ngi khc, chng l u mi ca cc kh, ch cn tr b nguyn nhn tc thi c hnh phc. Li ny c ng hn khng, v cng c nhng tham vng ch li cho con ngi. Nn vn minh khoa hc v k thut hin nay ang em li bit bao tin nghi cho nhn loi chng phi cng bt ngun t tham vng sao? Vy phi l c hai th tham vng: xu v tt? Phi chng tham vng lm thit hi ngi l xu, nn b, v tham vng khng lm hi ai m cn li ch cho tha nhn l tt, nn gi? C v nh th, nhng xt k ta thy lng tham c bao gi chu dng li bin gii thin c ni trn u, ta thy n lun lun vt qua, v n cng lun lun b hn lnh vc thin nhy qua lnh vc c. c nhng pht minh khoa hc no khng b li dng tc hi con ngi, trong nhng hot ng x hi v c tn gio na c bit bao lm dng khng tt? Chng ta cn thy nhiu m tn v ngu si pht sinh t tham vng v lo s. Nn, con ngi mun c bnh an lu di, m ch c bnh an mi l hnh phc, th khng th tham mun iu g v du l tham vng loi no, n vn gi ci c tnh "thc p", n gia tng mau chng v tri buc mnh m, khng cho

con ngi c an n, c t do t ti. Cho nn ni tham vng l nguyn nhn ca au kh, th ch mi ng c mt phn v cha phi l nguyn nhn u tin. Phi khm ph ra ci u tin ny v trit tiu n, con ngi mi c t do, hnh phc thc s c. Nu cu xt su xa bit do u con ngi sanh ra nhiu tham vng, ham mun th cc nh lun l, trit hc, o hc ch a ra c nhng tr li da trn suy lun khng cn c, hoc l do hoang ng. c c nhn no, do thc nghim, tm ra c nguyn nhn u tin ca tham vng? iu ny c lin quan chng vi s kin Ki T Gio gi l "ti t tng truyn"? v phi ch n ngy phn xt cui cng, tt c nhng ngi cht ng dy, nhng ai o c do Cha tuyn chn s c ln Thin-ng, ni mi c hnh phc mun i. Nm 1988, hi cn sng trong vng qun l cht nhn h khu, mt bui ti m nh i BBC, ti c nghe im mt cun sch pht hnh ti Ty Phng. Ch ca sch, c gii thiu l t tng tin b nht v con ngi, i khi l "Ngi ta khng th tc mt tng con ngi ngay thng t mt khc g cong". V nghe nh nn ti khng nhn ra r rng tn tc gi cng nh ta Anh vn ca sch. Nh vy, con ngi phi mang mt thn phn ng bun v hu nh vnh vin khng th no ra khi, cho nn ch "Hnh-Phc", hnh phc trn vn v min vin, vn ch c trong c m. Ti sao? Ti v con ngi c to nn t mt khc g cong, ti v hn ta l mang mt ci ti, mt sai lm t ng T u tin truyn li. Ni cho ng l v ' Con ngi c sanh ra vi mt nn tng tm linh h hng, vn chuyn khng ng n, cho nn nhng g to tc trn cng u mo m, tc dng khng hon ho", v suy ra: tham vng ch l mt h qu. Do m nhng cng trnh ca con ngi ch thu hi c nhng khoi lc gic quan nht thi, ko di c phn no i sng sinh vt ca thn xc, tng thm nhng hiu bit tri thc m thi, ch khng bao gi thc hin c hnh phc ch thc v trng cu cho hn. Trong tng lai lu di, nu tri t ny cn tn ti, khng chng hn s chinh phc c thi dng h ny v thi dng h khc, nhng khng bao gi hn c th lm ch c t thn, thc hin c hnh phc cho mnh v cho ngi khc, hu qu l x hi loi ngi chng bao gi c thc s ho bnh lu di v cng khp. Nhng th t do m ti nay nhiu dn tc ang cn tranh th nh t do ngn lun, hi, hp, i li, tin ngng m dn chng ti nhiu quc gia u M ang hng th, ch c tc

dng x hi ch u c lm cho con ngi c thc s t do. T do, khi u v cui cng, phi l t do vi chnh mnh, l t do t ti. Vy l khng c phng thuc tuyt ho, tr bnh tn gc? v ta nh phi chp nhn nhng gii php a n kt qu tng i vi hy vng rng trong tng lai lu di, vi nhng ci thin lin tip trong cc x hi, cc phin no th gian s bt dn, i sng tm t con ngi s kh hn? Hin nay c mt s o nhn tu tp c mt s php l, nhng c phi l s gii thot trit v vnh vin hay ch ct hng th nhng khoi cm nht thi v tm l, hoc sng lu, ko di sinh t ? c nhiu li khuyn con ngi hy nhn ra thy tt c nhng ci p trong thin nhin do to ha ban cho, thy nhng tm lng v tha, yu thng ca ngi ng chng, thy nhng tin nghi do khoa hc k thut em li. Tt c nhng tt p l cnh sc ti vui, l hng v ngt ngo ca cuc i, chng lm ta phn khi vui sng, ri ha sc mnh, tr c mnh, ng gp vo s nghip tin ho chung , cho tri t ny ngy thm m miu, nhn loi ny thm hnh phc. Theo nhc iu ny, mt v ThinS ti y cng dy tn mi sng thc dy hy nhn ra cnh vt n mt n ci, t nh rng ta c thm mt ngy vui v trong bc thin hnh, hy tng tng di mi bn chn ta s n mt bng hoa. Cao hn na, cn c nhng php thin c truyn b trong cc gii mc ch pht trin trng thi thc thng trc (thc tnh), ch tm vo vic trc mt ngng ch vng nim lng xng, hoc lng ng tm t c i lc tch lng, nhn thc cm gic mnh khe v bnh an, hoc ch tm lin tip ku gi n sng ca Thng-, ng Sng-To, cu xin cu ri linh hn. Nhng li dy trn u ng trn trng v chng c ch li. Do hiu bit, do t ch, do t k m th, do tng tng, do tp trung tm cu nguyn, ngi thc hnh c cm thy bnh an, vui v, du i phn no nhng si ng trong tm t, lng ng bt lng ham mun, ni lo s, on hn, nng ta vo mt uy lc cao c m mnh c gng tin tng mnh m tr n v cng c t trng hp thy mt bin hin linh diu mau chng thong qua. Tuy nhin, nhng hiu qu tng i va k ch c th gt hi c trong nhng hon cnh bnh thng, khi ngi thc hnh khng c nhng lo ngh ln, v chng ch c tc dng nht thi v nng cn. Cn nu l trng hp ngi ang b bnh nan y ch cht, ang b au n d di v c th b

thng tch nng, hoc ngi b tn tht ln v mt ngi thn, ti sn, danh vng, hoc ngi ang phi ng u vi mt e da gh gm t thin nhin, t x hi hay t ngi khc, th nhng phng cch tu luyn k trn hu nh chng c hiu qu. V sao? V, chng u l nhng to tc ca tm thc, tc ci tm h vng hin nay, nn chng ch c cng dng hi ht v tm thi, trong khi cng ca s au n, s thi thc ca lo s, on th, li tc ng mnh m v lin tc trn thn xc hoc tm thn ca nn nhn. V chng khng trit b c tn gc nguyn nhn u tin ca au kh. Con ngi thc s c ci thn phn phi l v ng thng ny, hn l nn nhn ca nhng thin tai do thin nhin gy ra, ca ng loi vi nhng ganh ght, p bc, bc lt, chin tranh, ca nhng bnh tt ni thn v nhng mi u t, lo s, gin hn, tham mun dn vt ni tm. Ci thn phn va k chnh l u mi u t cn bn t c lai n gi ca tt c nhng trit gia, nhng nh t tng, nhng vn ngh s th gii. o Pht gi n l "vic ln sinh t" (sanh t s i), "ln" v n l gc ca tt c cc vic khc trong i, gii quyt c n th mi vic cng t tr, nu khng gii quyt c vic ln ny th khng gii quyt dt khot c vic no khc c. M con ngi th a s khng nhn ra n, c gp kh th ch trong kh m than vn, khng bit phi lm sao, khng t mnh tm li thot ra, khi ci kh tm qua ri th li qun ngay, trong lc vui sng nht thi ta c bit u rng n vn lin theo st sau lng. c Pht dy ta nn nhn nh r rng, thu o, gii quyt n dt khot, trit , tn cn ngun, thc hin t do hnh phc chn tht v vnh cu, nu khng th mi mi vn vn cn nguyn, cng nh khng thanh ton ngay ci gc m ch cht l cnh. Thy ti ni rng: "Nhng sai lm nu c gt ra dn dn th cng nh bt l cy. Hm nay c gng bt c mt l, ngy mai cy s ra mt hay hai l khc, khng bao gi xong vic. Nhng nu bng c c ci cy ln th tt c cc l s t rng ht, khng cn phi bt, v chng cng vnh vin khng mc thm c". Nh vy, trong vic ti to con ngi, mt gii php cc b, phin din, tm thi, nu c tc dng th cng ch nh mt vin aspirin dng cho ci au ca mt ung th khng chu ct b. Nhn ra thc cht cuc i, ri c mong sao gii ta c ht mi tri buc ni tm, khng cn tt c nhng u phin v nhng au kh ang chu ng, v nhng tham mun ang thc dc, v nhng ni lo s, on th nung nu tm can, cho n nhng cm gic u su man mc v c n, trng tri ... thc hin hnh phc ni mnh v gip ngi cng n c ch sung sng y.

Vi nim ny, xin mi qu v ct bc vo thm khun vn o Pht. ---o0o--Phn Hai Ti c nhn duyn vi o Pht t kh sm, hi cn hc trung hc vo u thp nin 40. Th Gii y i vi ti l nim vui thch v tin tng cng ngy cng ln. By gi ti nh mt con kin b quanh mt ci bnh kem trn a, ti mon men nhm nhp, cng vo su cng thy hng v m , cng ch li. Trong cc tn gio ln, o Pht ng mt mnh. C ngi ni Pht Gio khng phi l tn gio, c ngi li cho rng Pht Gio tn gio hn tt c cc tn gio. o Pht khng quan tm danh t ch ngha khen ch, c phi l tn gio hay khng, v tt c danh tng, phn bit, u l sn phm ca vng tng, o Pht ch ch trng khai th v hng dn con ngi xa la vng tng (ngun gc ca au kh) t lc gii thot, vic khng mt thn thnh no lm c dm hn. Hc gi Smith Huston, trong cun The Religions of Man trnh by nhng tn gio ln ca con ngi, ng vch ra su im c bit khc i ca Pht Gio l: - Khng quyn lc, - Khng nghi l, - Khng tnh ton, suy lng, - Khng tp tc truyn thng, - Khng khi nim v quyn ti thng v n in ca mt Thng-, - Khng b mt. ng cng nhc li cu truyn mt ngi hi Pht: - Ngi c phi l Thng- khng? - Ngi c phi l mt Thin Thn khng? - Ngi c phi l mt v Thnh khng? - Vy th Ngi l g? p: Ta l Bc Gic Ng. p: Khng. p: Khng. p: Khng.

Vic tm hiu Pht-Gio dnh cho ta nhiu bt ng thch th v cng y ngng m, c ngi ni "c Pht, ti i t kinh ngc ny n kinh

ngc khc". Tp ch L'Express ti Php trong s c bit thng 10-1996 dnh cho "Ln Sng Pht-Gio" c nhc li li ni ca bc-hc A.Einstein: "PhtGio l tn gio duy nht dung hp c vi khoa-hc hin i". ng cn ni r: "Nu c mt tn gio no ng u vi cc nhu cu ca khoa hc hin i th l Pht Gio. Pht Gio khng cn xt li quan im ca mnh cp nht ho vi nhng khm ph mi ca khoa hc. Pht Gio khng cn phi t b quan im ca mnh xu hng theo khoa hc v Pht Gio bao hm c khoa hc cng nh vt qua Khoa hc." - Trit gia Michel Hulin cng cho rng "Pht-Gio l trit hc ca thi i chng ta". Kt qu mt cuc thm d cho bit c khong hai triu ngi hin nay tn thnh Pht-Gio trong mt nc Php c truyn thng Kit lu i v vng chc u-Chu. C nhiu ngi Php thng xuyn n tu tp ti hng trm ngi cha Mt-Tng Ty-Tng, mt s th gii T Kheo, v cha Thin To-ng Nht-Bn sn c hoc mi c xy ct thm ri rc khp nc Php. iu thch th khi ti n vi o Pht l ti vn l ti, ti phc v ti, t ch, c lp, t do, khng s hi thn phc mt sc mnh, khng n l. Hi u, khi nghe li no khng hp l ti ci li, ti ni rng ng Pht ni vy ti thy khng ng. Nm mi su tui, nghe ng ni: "Tnh thng l ngun gc ca au kh", ti khng chu. Ti nh lc cn nh nm trong lng m, m p trong tnh thng ca m, tuyt vi nh vy sao l kh c? Nhng hn mi nm sau, khi c gia nh, con ti cn b nh, gp khi b nng st li b, sut m ti ngi bn con sn sc, lng d st sa lo lng, cht nh li li ng Pht ni, ti mi bit mnh sai, nu khng thng con th u c kh. Bn nm trc y, xa c tin m mt qu nh, ti a ln khc nh mt tr th, tht khng c mt au kh no ln nh th. Lc u theo hc Thy, ti cng ci, ci ri mi bit mnh sai. Vy mi hay con ngi ngu nh ti u bit c ci dt ca mnh, ht nh con c di nc nghe con ra i chi trn cn v k chuyn khng cho l tht. Nay ti c l Pht, ly Thy, u l do lng t nhin knh phc, bit n, trng ngi ch li, chng c my may n l, s hi, m chnh cc V cng dy nh vy, nht nh khng chu tri ct, du bng mt si ch nh bng vng. o Pht tuyt i khng khng ch con ngi, ngi Pht t ch tin ni T Tm mnh, t mnh lm ch mnh ch khng li vo thn linh. Ch "Pht" khng ch danh mt ngi v thnh linh cao c do con ngi s hi v yu ui, bt lc trc nhng sc mnh ca thin nhin v nhng bt cng ca x hi, nn t nhin ngh tng phi c mt ng Ton Nng ng tr ni cao nng ta, th phng, cu xin.

Pht phin m t ch Phn Buddha ch n gin c ngha l "Ngi Bit" (Gic Gi), ngi no gic ng ngi l Pht. ng Pht cng ni r rng khng c thn phc m qung, i vi tt c cc hc thuyt, k c hc thuyt ca ng ni, ta phi nghe, suy xt, thc hnh, nu c thy kt qu tht s lm cho cuc i ht hn au kh th hy tin nghe. Ti cng nhn thy rng ci Php ng Pht cho ti ch l mt cng hin, n phc v ti, n ch dn ti i ng xa n ch, khi n ni n tr nn v dng, v qua sng ri u cn cn b, v ti phi b n i, nu khng th mt t do v n (Kinh Kim Cang), lc no ti cng vn l ch ca mnh. Thnh ra ti n vi o Pht chng phi v ng Gio-Ch, cho ng Gio-Ch m ch v hnh phc, t do cho chnh mnh, phc hi s trn vn c hu ca mnh, sung sng l vy. Nay mi ln vo cha, ng trc c Pht ngi trn ta cao, ti ngc mt nhn khun mt an lnh t bi ca Pht, lng hn hoan mm ci nh nhn mt m, chng cn nghim ngh ci u, lo lng e s c th b trng pht, cng chng cn cu xin n hu v nh ng dy lut nhn qu, cu u c c. Hn nm chc nm ri, ti vn trong o nh trong vn hoa tri nh mnh, vi lng thch th say m nh th. Khc hn vi cc tn gio khc, Pht Gio c mt trn th gian khng phi ct cho ngi ta tn th, ci ly, cu xin m ch c mc ch duy nht l khai th cho con ngi bit ra ch sai lm cn bn n l nguyn nhn ca tt c au kh, v cng hin cho th gian ci nhn thc ng n v mt hnh phc tt cng, ri ch cho con ng thc hin hnh phc . Tin-s Hubert Benoit trong hn-lm-vin Php l mt hc gi trit gia, ng ni trong bi ta b Doctrine Suprme ca ng (c dch ra Anh ng) i l khng c mt hc thuyt no, mt tn gio no a ra c phng thc gii quyt trn vn vn thn phn con ngi, ngoi Pht-Gio Thin-Tng. V lm ch nn ch trng cy chnh yu vo sc mnh, phi t n ln m i bng i chn ca chnh mnh v th hng ci kt qu do chnh mnh thnh tu c, chng phi l n hu ai ban. Nhng ti sao ti tin c c ci hnh phc tt cng cui ng xa? Khng phi nh A, nhm mt tin li ni ca B, B tin li C, tin ui theo nhau n Z, m thc s Z cng cha h ch thn s m n S-Tht. S-Tht (hay Chn-L) chng phi l ci bit bng tri thc do nghin cu, hc hi m c. S-Tht ch l ch cm chng su xa vnh hng bng thc nghim. Ti tin ch cha n v chng ring mt ng Thch-Ca ni vy m c n mi ngn ngi ti nhiu quc gia chu nghe ng ch o thnh tu c qu v gii thot, cng kinh nghim v cng ni nh nhau. Hn na, ti thy l thuyt phn minh rnh

r, chng mt my may m tn hoang ng, v chnh bn thn mnh trong khi thc hnh ng cch qu thy khi u ci sc mnh c kh nng chuyn i tm linh. Qun xt su rng ci thn phn lm ngi b b buc, sng t kh nhiu, khi n hin l r rng gh gm, lc n n np di lp v ho nhong la gt, ti ngh ta khng th m mui mi tnh trng ny v, nh Kinh PhpHoa, n cn c gii quyt tn cng rt ro, nu li i c nhiu bc th phi i ht bc cui cng bc ln tng lu trn, khng chu dng li na ng, i ht ng mi thi, cng khng chu ung aspirin cho m du nht thi, ty trnh mnh m khi hnh t bc thch hp. o Pht cho l vic quan trng ca con ngi, chng phi l vic quan trng nht, m l vic quan trng duy nht, khng c vic th hai ng coi l quan trng. Nu c mun gip ai th cng nn gip ngi lm xong vic ny, nu c ngi i lnh th cho n cho mc cng l bo h tip tc lm xong vic ny, gi l b th cu cnh, cng gi php th. V Pht Php, khng ai dm t nhn l din t trung thc, y c o Pht, k c c Pht, bi nn Ngi ni trong Kinh Lng-Nghim : "Phm hu ngn thuyt, giai phi tht ngha". Ch Tht-Ngha phi l ch thn i n, sng v kinh nghim N, nu cha chng ng, cng l cha kin tnh thnh Pht, th d ng c mang danh hiu g, hnh tng no, tu tp php l, ni nng bin ti, vn ch l phm phu trong lun hi, i vi Tht-Ngha cha h dnh dng. M vi Chn-L (Tht-Ngha), ch c th chng c, kinh nghim c, ch khng th ni c, v ngn ng ca th gian khng th din t, cho nn T-S ni "Ung nc lnh nng t bit", hung l ngi cn ang i ng nh ti, cho nn nhng iu ti vit y ch l ci thy bit nng cn bng tri thc v o Pht, ch ng c coi nh phng tin khi m gip ngi hng v o. Ti rt c mong chng ta nhn c rng o Pht l kho bu v lng cng hin cho con ngi nhiu, rt nhiu ch li hn nh a s chng ta, du l tng tc Pht t, bit, ni. Gio Php do Pht ni chia ra nhiu thi k: Hoa-Nghim, A-Hm, Phngng, Bt Nh, Php-Hoa, nhng ni chung vn l ty bnh cho thuc, i khi c 5 loi thuc dnh cho 5 cn c trnh cao thp, cng gi l "tha" (c xe): Nhn Tha, Thin Tha, Thanh-Vn Tha, Duyn-Gic Tha, BTt Tha. Cc tha y l nhng bc thang k tip phng tin lp ra chung cuc a n Pht Qu. Ngi tu khng c chp vo mt tha no tr ti , nn Kinh Php-Hoa, phm Phng-Tin, Pht ni: "c Pht dng sc phng tin ni mt Pht Tha phn bit ni thnh ba.", v

"Khng c tha no khc, ch c mt Pht Tha". Nhng li dy ny nn c hiu l vic tu hc phi nhm n mc ch ti hu l gic ng thnh Pht, c gii thot cu cnh, khng c chuyn hoc ct tu an tm chc lt, thnh thin nhn, c nhiu phc c, hoc ct ln ci tri, hoc ct c nhng qu v Nh Tha ri thi. Khng nn ch i mt phn ng ri ng li. Pht v lng t bi bnh ng m lp ra nhiu bc ct gip ngi trung h cn l a s chng sanh nim tin cha trn, c i ln tng bc d dng, vi ngi thng cn th n tu n ng, thng n Pht Qu. Nhng li dy trong Nhn Tha, Thin Tha u nhm vo lun l th gian, lm con ngi lng thin, c nhn ngha, ngay thng, lm lnh lnh d, thng yu gip ng loi v sc vt ... v chun b cho bc xut th gian. Trong phm vi ny, Pht dy con ngi bit tin nhn qu, bit s ha bo m khng lm c, bit chn lm thin c phc qu. Tiu chun thin c y cn c vo li ch chng sanh gm c ngi v sc vt. trnh ny, c nhng php mn tiu biu nh sau: - Thp thin: thc hnh 10 iu thin gm 3 iu thuc hnh ng ca thn l khng git hi v khng xi ngi khc git hi ngi v sc vt, khng trm cp, khng t dm; 4 iu thuc li ni: khng ni iu ba t, khng ni li khng ng, khng ni hai li, khng ni li c c; 3 iu thuc tng: khng khi cc ngh tham lam, sn hn, ngu si. - T Nhip Php: gm b th, i ng, li hnh, ng s. - T n: trong i sng, con ngi phi lo bo n bn n nng gm n Pht, n Thy, n Cha M v n Chng-Sanh. Vic vun trng phc c l bn phn ca ngui con Pht (tu s v c s) lm sut trn ng tu o, trc l chnh (nhn tha v thin tha), sau l ph (Tam Tha: Thanh Vn, Duyn Gic, B Tt), tuy ph nhng vn cn thit. Ln n Tam Tha l qua lnh vc xut th gian. Qu v cao nht ca Thanh vn l A-La-Hn, ngi c A-La-Hn ra khi tam gii (Dc, Sc, V sc gii), thot hn lun hi trong su o (Tri, Ngi, Atula, Sc sanh, Ng qu, a ngc), ch l Nit-Bn. Ch Nit-Bn ch thng dng vi Nh-Tha (Thanh Vn, Duyn Gic), v ngi Nh-Tha cn chp v tr vo ch n. B-Tt v Pht khng tr v khng chp bt c g, nn t ni NitBn. A-La-Hn gii quyt xong phn on sanh t (sanh t tng on,

tng kip) nhng bin dch sanh t (chuyn dch t v ny qua v khc trn ng n Pht Qu) hy cn, cho nn ni l gia dng. B-Tt Diu-Gic l bc Thnh siu c hai b, thnh tu qu v cu cnh nhng cha nhp Php-Thn, cn t do ra vo su ca (lc o) thc hnh i nguyn sanh. Ch ny l im sai khc quan trng gia i-Tha v Tiu-Tha. Tuy cn trn ng nhng ngi pht tm iTha ly vic sanh lm bn phn, cm ci kh ca chng sanh nn tu gic ng gip chng sanh thc hin gic ng, gip h chuyn nghip, chng phi cu Nit-Bn ring cho mnh v tr . Ngi c tm nguyn hn hp nh th, Pht gi l "tiu nha bi chng", ci mm h thi, ung n Pht cn ph chng sanh. sanh l gip chng sanh i con ng lm Pht, cc i nguyn ca c Dc-S Lu-Ly Quang Nh-Lai cng ghi r l cu gip chng sanh ra khi cc nn kh "ri tu c o V-thng B" (li trong kinh), ch khng phi ch ht kh ri thi. Xin ch hiu sanh l lo hc ly mt m tri gii nng cn, suy on, tng tng theo ring, vn l sai lm, ri i ni dy li ngi khc m khng chn tht t tu thn mnh nhm n thnh Pht; li cng khng phi l thuc lng nm ba bi cng lm k sinh nhai, hoc li dng li ni hay hnh thc nh Pht t chc nhng vic gi di bn ngoi, hon ton khng n nhm g n Pht Php, hay dng ch "Phng tin" di mnh gt ngi (ch c Pht v T S kin tnh mi c th phng tin), thm tm ct cu li dng hoc cao c nhn, mun mi ngi qui t v mnh, ly ta lm trung tm ch khng ly Pht Php lm trung tm. Nhng ti ny Kinh i-tha c k ra v T Bch-Trng (th k th 9) nhc n trong b Thanh Qui ca Ngi. Cng c nng lc sanh nn ngi tu i-Tha phi i n cu cnh, c trn Pht Qu, khng chu mt na thi, t gic ri gic tha mi gi gic hnh vin mn. Gic ngha l gic ng, nhp vo TriKin Nh-Lai, thnh Pht, chng phi ci bit sung bng tri thc. i-Tha l B-Tt-o, c tm B-Tt mi gi i-Tha, nn ngi tu i-Tha tuy cn phm phu th gii B-Tt. Gii Thanh-Vn (Sa-Di, T-Kheo) l thn gii, th ri x c, khi cht mt gii, khi i vng ng (cha ng ni ng) cng mt gii, kip sau mi th li c. Gii B-Tt l tm gii, th ri tn ti mi mi, thnh Pht vn cn, khng th x c. Gii Thanh Vn y c vo tng (co u, mang y), gii B-Tt khng tr ni tng, v th Thanh-Vn c hnh ng tri mi phm gii, nhng B-Tt ch mi khi xu (cha hnh ng) l phm gii. Theo Gio-mn, con ng B-Tt c 56 bc: thp Tn, thp Tr, thp Hnh, thp Hi Hng, t Gia-Hnh, thp a, ng-Gic, Diu-Gic. Hng

Thnh (Tr, Hnh, Hng) bit Php-Thn, hng a (t S-a n Thp-a) mi ln ln chng Php-Thn. Qu A-La-Hn bng mn Thta, ln Bt-a, sch ng chp vi t, khng cn lun hi trong tam gii, nhng php chp vn cn, khi nhp Diu-Gic chp ny mi ht hn, c th ln t. Ti sao Pht Php c n 5 tha, gio php chia ra lm nhiu thi khc nhau nh vy? V chng sanh c nhiu trnh v o ny siu vit kh hiu, kh tin, kh vo, tri kin ca Pht li khng th ngh bn. Cnh gii thnh tr Pht thuyt ban u, ngi nghe ch ng ngc nhn nhau khng hiu, li d sanh tm ph bng. Do vy, Pht phi m thi A-Hm, cng o gii thot nhng phng tin bin ch cho hp vi cn c con ngi, c khai m ri dn dn hng dn ln cao. Kinh Php-Hoa, phm Ha-thnh d, Pht ni nh con ng n ch trn bu nguy him, nhiu nn d li qu di xa, chng nhn i mt nhc, s st, mun lui v, v o-S thng st bn bin ho ra mt ci thnh cho h c vo ngh ngi, an n, ly sc, sau li thng n ch chu bu cng c. Pht ni vi hng Thanh-Vn: "Ch tu ca cc ng cha xong, bc ca cc ng (ch mi) gn vi hu ca Pht. Phi quan st suy lng Nit-Bn ng chng phi chn tht vy. Ch l sc phng tin ca Nh-Lai, ni mt Pht Tha phn bit ni thnh ba. Nh v o-S kia, v cho mi ngi ngi ngh m ha lm thnh ln, bit ngh xong m bo h rng ch chu bu gn, thnh ny khng phi tht, ch l ca ta bin ho lm ra thi." (Bn dch ca Ha-Thng Tr Tnh) . Tuy vy, vn c mt s ngi thin cn, mi c t vi cho l , ham vui dng li Ha-thnh, ct hng lc ring, b trn phn s sanh. Bi hc Pht dy cho hng Nh-Tha gm cc gio l: T , T Nim X, Bt Chnh o, Thp Nh Nhn Duyn, V Ng ... Ln i-Tha Pht mi thuyt cc gio php Phng Qung, Bt Nh, Hoa Nghim, Php Hoa, ring php n ng ch thn truyn cho Ma-Ha Ca-Dip, chng phi ring a ng ny m v gia Hi Linh-Sn, Pht dng phng tin c bit tip dn, trong i chng c mt mnh Ca-Dip ng c. l chuyn Nim Hoa Th Chng, ngy nay vn cn truyn tng trong nh Thin. Ti y ti khng i vo chi tit cc gio l k trn, xin qu v tm c cc sch bin kho bit r. Ti thy cun What the Buddha Taught ca Ngi Rahula do Ni-S Tr-Hi dch ly tn l T-Tng Pht Hc trnh by cc gio l cn bn, rt c gi tr. B Pht Hc Ph Thng ca Ha-Thng Thin-Hoa cng rt li ch m d hiu. Tht khng c mt tn gio no c mt kho tng Kinh, Lun, sch, v i nh Pht Gio, tha h cho cc t

v hc gi tm hiu, nhn c bit bao ch li v vui th trong . Nhng c iu xin ngi c ch c m cht nhng kin thc, chp n, m b n tri buc; cho rng ch nhng iu mnh thu lm c, mnh phn on chp nhn mi l Chn-L c nh, th s sai lm hoc chn chn ti , khng cn th tin xa hn. Kinh ca Pht thuyt, Lun ca T ni, mi cun ch din t mt s kha cnh ca S-Tht, nh ht kim cng nhiu mt, mi mt cho thy mt mu sc khc nhau m mu sc no cng p, nhng mt mu sc khng th l ht kim cng m cng chng phi chng l ht kim cng, tt c cc mt u qui vo mt nh. Li Pht, li T cn khng th chp hung chi nhng iu vit trong cc sch ca cc tu s, c s hay hc gi, nht l cc v khng thc hnh ng n mt php tu chn truyn hoc ch nghin cu qua sch v v suy on, u l nhng ngi cha h n Bng-Lai, mi ch c nghe ni v Bng-Lai ri tng tng ngh lng ra cnh Bng-Lai trong tr c, theo ci tr khn cht hp mo m ca phm phu, nay ni vit v Bng-Lai. Ti tng c nhng bi vit, nghe nhng li ni ca tng nhn, hc gi ni sai ngc Pht Php, tht l c hi. Tuy vy, khng phi l ph nhn hon ton gi tr cc sch, c nhng tc phm ch li t nhiu, nhng khng c sch no hon ton ng, tt c u tng i, ch xin thn trng v trnh thi chp trc, ri trong tng th cc iu c s dt ln mt ci bit kh trong sng. Li na, hc Pht nh d ng trn bn : t Saigon i Vng-Tu, theo xa l Bin-Ho chy n Long-Bnh th phi quo mt, c ng trn xa l th khng th n bin Vng-Tu. Cn qua nhiu ch t, nhiu th t m khng nn r vo, khng nn dng li, cho n ng ch gip bin mi ngng. Ngi hc Pht trn l thuyt xin hc ht cc gio l cn bn mi c c mt khi nim tng i y v ch cu cnh, nu mi bit c mt cht, mt phn cho l th chc chn trong khi thc hnh s ri vo ng t, nht l gp phi t s ngoi o mang bng hiu Pht nhng dy php ma, khng nhng khng c ci kt qu tht s nh Pht mong c m cn "nhn gic lm con", ung ph mt c hi lm ngi, ph trng n Pht. Kinh in i-Tha va gip ta nhn ra cc ch chp trc tr b v, quan trng hn c, ch cho thy mnh c T Tm, y chnh l Pht, lng tin T Tm l iu kin ct yu cho vic thnh tu Pht Qu. Tuy vy, by nhiu mi ch l ci bit sung bng tri thc. Ci bit ny ch c ch li tht s nu t h th cng phu, hin l T Tnh ngay ni tm mnh (Kin Tnh), pht huy tt c cng c, tt c diu dng, nhng s c hi nu kh kh m gi lm ci vn tri gii lun bn, tranh ci, kinh gi s-tri chng.

Cng nh d ng xong, ta phi ct bc i bng i chn ca chnh mnh n tn m nc Vng-Tu, li xung dm mnh trong nc bin mnh mng, trong sut mt m, t do vng vy, hng tt c khoi lc. c ri mi hay li Pht, T ni tht khng gt ngi. n khng phi ch ngi bn cnh Pht, n l lm Pht, Pht khng ring l Ngi Gic, khi nhp Php Thn, Pht l Tnh Gic bao trm khp khng gian v thi gian. y l bn th tuyt i siu vit, ngi th gian c t tn l Thng- hoc Ngi V g cng ch l danh t, khng gi l g cng ng v ni la danh tng, la ngn thuyt, la tm duyn, ngn ng v tr c con ngi khng n c. Nn ni "Ngn ng o on, Tm hnh x dit". Sau cng, cng khng nn qun rng cn c mt yu t quyt nh cho vic tu hc l Thin Tri-Thc. y, nu khng phi l mt V T-S kin tnh th cng phi l V Thy c ln c chnh kin, ci thy bit ng n v rt ro v Chnh Php, l V dy cng hnh tr v kinh nghim thc hnh trong mt dng tu chn truyn sn xut nhiu Thnh nhn. Ngi xa ni "Thin Tri-Thc mt i kh gp", nn c khi i b hng trm dm, tri qua nhiu thng, nhiu nm, chu nhiu gian lao cc kh, thi xa nu may mn c gp, cn b ui, b th thch tam t phen mi c thu np. Kinh Vin-Gic, phm Ph-Gic B-Tt, Pht ni: "- Thin nam t, chng sanh i mt php, ngi mun tu hnh nn pht i tm cu thin tri-thc, tc l phi cu ngi c chnh tri-kin." ---o0o--Phn Ba Con ngi tip nhn li ch ca o Pht nhiu mc khc nhau, ty theo kh nng tip thu v nhn duyn ca mi ngi. Kinh Php-Hoa ni nh ma ln ti u xung khp mt t, cy to ht c nhiu nc, cy nh ch nhn c t phn. Cng vy, Pht Php bnh ng nhng chng sinh cn tr khc nhau m c duyn li khng ng nn li ch thu c k nhiu ngi t, cn c ngi i din m khng thy. T trn 25 th k nay, o Pht khi nguyn t Bc n, pht trin gn khp n-, Nepal, Sikkim, Butan, A-Ph-Hn v Ty-Tng, ri truyn qua hu ht cc nc ng v nam -Chu. n u Pht Gio cng nh hng su rng t vua quan n qun chng, gii tr thc hm m ngha l cao siu, nhiu ngi gia nhp gio on tng l thc hnh tu tp, hng bnh dn th thm nhun lut nhn qu, lun hi, nn mi ngi u lo vun bi o c, to lp phc lnh i sau c hng. Cho n nay, tc dng ny

n su vo tm hn mi ngi, du cho t hn hai th k nay mt s dn chng tuy ci gio theo ty phng nhng vn tin nhn qu. "Lm lnh, lnh d, lng tm thanh tnh" l php tu cn bn ph bin nht, thch hp vi mi lp Pht t, nht l hng ti gia va mun to phc va tp cho tm c bnh an, gii ta cc cng thng hng ngy. Vi ngi xut gia th cc ch: lnh, d, thanh tnh, cn c ngha su hn nn vn c ch trng trong vic tu tp. Nh vy nh hng tch cc k trn ca Pht Gio gip cho ngi dn -Chu c sng an vui trong mt nim tin vng chc tng lai v cc x hi ti thm phn tt p. Lut nhn qu l mt trong nhng ct tr ca Pht Gio v n lin thuc Php-Gii Tnh, tnh trng trng duyn khi, tc dng cng khp th gian v xut th gian. Trong lch s Thin-Tng, cng n Bch-Trng k chuyn mt cao tng v bc khng nhn qu, "Bc i tu hnh khng lc nhn qu", m b a lm thn chn, qua 500 kip sau gp T cho mt chuyn ng, "Bt mui nhn qu", mi c ra khi thn th vt. Ngi phm phu to nghip, khi tu thnh Pht, nhn trc vn cn. Thnh Pht cng khng th thay i nhn qu cho mnh v cho ngi khc. Kinh k chuyn Thch-Ca Nh-Lai au u ba ngy v khi cn l cu b g u c ba ci. Li cn chuyn Pht phi n m mch, chuyn dng h Thch-Ca b dng h Lu-Ly tn st, nht thn thng Mc-Kin-Lin b 500 ngi dng Thch-Ca vo trong bnh bt ri a ln khng trung trnh b git hi m rt cuc cng thnh bt mu. Lut ny thng c ni ra nh sau: "Nh th nhn nh th qu" (Kinh Php-Hoa), c nhn t c qu, nhn no qu ny, trng da c da, trng u c u, trng da khng th c u, khng trng khng c. By gi c ngi dy cu iu ny, cu iu n hoc lm ci ny lm ci khc th c ti li hay khi ch nn, y khng phi l Pht Php v nhn qu l tuyt i, khng gieo nhn m cu qu l iu v l, nhn gieo xung m mun trnh qu l chuyn khng tng. Nhn thin th em phc qu, nhn c th to ha bo, thin c khng th b tr cho nhau. Ci g l nhn? Nghip l nhn, ch "nghip" ny xin gii thch trong mt on sau. C iu xin ch l nhn cn duyn mi kt qu, c nhn kt qu trong cng mt kip, c nhn phi ch mt, nhiu hoc rt nhiu kip sau mi kt qu, nhng c nhn t c qu tng xng. ch ngi chng ng thnh Pht, thn thng diu dng, thy ht qu kh v lai mi thy ht nhn qu. Nn ngi th gian tuy cha thy ht lut ny nhng vn phi tin v lo nhn qu. Mnh tin nhn qu, khuyn ngi tin nhn qu, phc bu v lng.

Khai th lut nhn qu v dy ngi tin hnh theo nhn qu l s cng hin to ln u tin ca o Pht cho nhn loi. Lut ny cng chng minh s lm ch ca con ngi i vi sut qu kh, hin ti, v lai ca mnh; hnh phc v au kh l do chnh mnh quyt nh, khng phi l thng pht t mt thn thnh no ht. Ch lo v ci kh hin ti, ta khng th thay i v l qu ca nhn qu kh, hy cng bng m chp nhn, sng phng tr ht n c, hy lo cho ci qu tng lai bng cch gieo trng nhn lnh hin ti, l khn ngoan, "B-Tt lo nhn, phm phu s qu", ngi tu mun sm tr qu, tr mau cho chng ht. L lun hi khi nguyn t n-Gio, Pht cng chng ng l ny, em dy li t. Cht chng phi l ht, chng ta lun lu t v lng kip trc n v lng kip sau, tri ln hp xung trong su o. Ngy nay sch v ng ty cng ghi chp v nhiu trng hp ngi kip ny cn nh r nhng chi tit ca i sng kip trc. Tn gio ty phng vn khng chp nhn lun hi, nhng ngy nay ng trc s tht hin nhin ny, nh gii thch: " l c hi do Cha ban cho con ngi t hon thin". Ti sanh do nghip lc (Kinh Lng-Nghim), do ti sanh m nhn qu khng mt. Bit r l nhn qu v lun hi th ng trc ci cht ta vn bnh tm, khng s hi v bit trc ni v. Nu qu kh to thin th ni v hn sng, nu va qua lm c th sau ny s cng bng sng phng tr qu, kip sau s thay i. i ngi nh mt ng thng ko di t v cc m n v cc dng, chia ra lm nhiu khc di ngn tip lin nhau, mi kip l mt khc, chm ht khc ny l khi u khc kia, nh ngi i ng xa gp sng qua , n b li i. Cht l hin tng t nhin, l mt i mi, chng c g ng s hi. Ngi gi kit sc, ngi bnh nan y khng th cha lnh th b thn ny s ly thn mi c th cn sng hn, chng cn lo lng, lo lng cng khng c. Trc y, chng ti c ngi bn o b ung th sp cht, Thy chng ti c mi ti, khai th v iu khng s cht nh sau: "Mun khng s cht ch cn khng trnh ci cht, hy sn sng cht bt c lc no". Nu tht c iu ng quan tm th ch l lo sao bt ra khi ci vng sng cht lun hi, chm dt vnh vin mi au kh, u phin, mi l ch nguyn ca bc trng phu. Cho rng cht l iu ng s th nn lm sao cho "khi phi cht". S tn ti vnh vin, bt dit ch c ni "khng cn c sng cht", o Pht gi l "thot vng sanh t". c Pht mun chng ta thc hin mc tiu ny, ch khng nn n vi o ch l ly cn an, cu phc hoc c an tm mt thi gian, vn lun qun trong sanh t lun hi. Cho n cnh gii tch lng ca thin nh cng vn trong sanh t, v cn c xut, c nhp.

Nu o Pht c "i vo cuc i" nh c ngi xng th cng nn nhm mc ch gii thot ny, cn nh nu ch cho cuc i ung thuc an thn, trn thng, tc dng xoa du tm b hoc t im che du vt au, ko di mng sng cng tip tc to nghip v chiu qu bo, ln ci thin xung sc vt, lm ngi lm qu, th gi tr ca ci "o i vo" chng c l bao. M thc ra th o Pht vn "l" cuc i t bao gi, ch do vng kin nn ta khng bit, tng nh o ngoi i, T-S ni "Hi u th ngn" (ch cn quay u li th ngay ch ng ny l b). Cho nn cu "o Pht i vo cuc i" d sanh hiu lm v o Pht vn l bn th ca cuc i t bn lai, khng c i th u c o, o vi i khng l hai, du ta cha thy l mt. Nhng o trong i l chuyn ha cuc i, gip cuc i t gii thot, thnh tu t do t ti, hnh phc chn tht v vnh vin, hon ton khng phi chy theo cuc i cho "i-ha" o m cng khng c ch nm ly th gian lm ca ring t. Trong i sng, con ngi nu to c nhiu phc c, t c hng vinh hoa ph qu v sau. Nhng s sung mn v sc kho, ti sn, danh vng, quyn th kip sau cng li l mi trng kch thch cho s gia tng tham vng th c v hng th v t con ngi li cng d to thm nhiu nghip c dn ti nhng qu bo au kh sau ny. Ngoi ra, d kip sau c nh phc c m c u thai vo ni sung sng th cng vn mang thn ngi, ko di sinh t. Lm ng Hong b Cha, lm triu ph t ph, cng khng thot khi: ci kh ca sanh lo bnh t, s au n thn xc do cc thin tai nh ni la, ng t, bo lt gy nn, do cc tai ho nh chin tranh, th hn t ngi khc a n, y l cha ni n nhng bc tc, hn gin trong tm khi ci ng b thng tn, nhng lo s khi b e da, nhng tic nh v mt mt v.v... V phc c vn khng cu c con ngi tc l khng gii quyt c ci kh ca sanh t lun hi, cho nn o Pht khuyn khch con ngi tu phc l ct sa son v tr duyn cho vic tu hu trong s nghip xut th gian, khi s ngay trong kip ny, nu ln la ti kip sau bit c cn nhn duyn gp c Chnh Php hay chng. Con ng xut th gian xut pht t vic Pht Tm V Thng B , l khi ln lng khao kht, ch nguyn mnh m thc hin gii thot cu cnh, kin tnh thnh Pht. Ngi i con ng o Pht, ti gia cng c, xut gia cng c, quan trng l tm nguyn thit tha, lu di v ch kin c thc hnh n ni, gii quyt xong vic ln sanh t, nim ny chng c mt pht li lng, khng c mt mi quan tm th hai, T-S ni "Cha ng nh a ma m", cp thit vy .

Nu c xut gia th phi trong chng, ni tu vin, tng lm m tu hnh, c gii lut, c qui c gi gn khng b bung lung, c Thin Tri-Thc bn hng ngy hng dn, cnh sch. Tu hnh l c tu tp thc hnh lin tc thc hin gic ng, chng phi ch trn danh tng sung. Nu ham c cha ring, ham c cung knh cng dng, ham ting dy i, th ch tng trng ng chp, thm nhiu tham vng, chy theo th tc Gii nh b xng gi cho xc tht khi , gii lut do Pht, T ch ra n nay cha h c iu no lc hu, v vn minh vt cht cng tin th tm hnh con ngi cng li, nn tt c mi gii, nht l nhng gii trng, u vn cn thit. C ngi tu i nay, chnh v tp kh su nng, ri b nh hng trm trng bi cnh sng vt cht xung quanh, tm lc hn yu, li so b vi tu s tn gio khc, t sa i gii Pht ph gii khi ti, khng h thn li cn t cho l thc thi, hnh ng nh vy ch chiu qu a ngc, lm cho tuyt i a s tu-s chn chnh phi ngm ngi thng st. Gii c gii trng, gii khinh. Trng gii gm: St, o, Dm, Vng, Tu l nhng iu cm cn bn c gi tr mun i, t Pht mi cp bt buc phi theo, khng th sa c. Nu mun sa i gii khinh cho ph hp vi hon cnh ng thi th thm quyn cng thuc mt Hi ng Tng Gi Cao cp tho lun cu xt v quyt nh, mt vi c nhn, d l cao tng nhng cha kin tnh cng khng th t thay i gii lut. Ni cc trng ti, d m thm hay bc l, c l dm dc gy nhiu bt n nht trong tm ngi tu s. Trong th k 20, c phong tro tn tng ly v xut hin ti Nht, sau lan qua Triu-Tin. Hi u thp nin 60, mt v tng Vit-Nam, nay l thin s o thc tnh ti Php, vit sch khi xng tng ny ti Saigon v cn khuyn Tng Ni nn ly ln nhau, lng trong mt ch trng ci i qui ch gio s Pht-Gio. Tuy khng c Gio-Hi v a s tng ni chp nhn nhng ng vn t p dng cho chnh mnh v lp ra mt b phi ring ngoi quc. Khong nm 1970, ti c mt v cao tng tng du hc Nht tr v cho bit rng tn tng ly v ti Nht ch l mt s, h khng c Gio-Hi v a s dn chng tn thnh. B trc xut khi cha, nhng ng tn tng c v ny dng nhng cn nh nh sau cha sinh sng ring bit ging nh tri gia nh binh s, c ng tc di, y np ci li ti mc trng khng khc ngi ti gia l bao. Cun The Zen Monastic Experience ca Robert E. Buswell Jr., mt ng tng ngi M tu hc T-S Thin 5 nm ti mt thin vin min ni Kora, cng cho bit rng phong tro tn tng ly v, d lc u c s khuyn khch mnh m

ca chnh quyn cai tr Nht Bn, vn khng to c nh hng bao nhiu v vn b chng i trn t Hn. T xa, ngi xut gia tu hnh nhm kin tnh thnh Pht u c gng nghim tr gii lut, nht l gii dm. Mt s rt rt t, v tp kh mnh m khng gi ni th hoc x gii ra lp gia nh hoc ln lt ph gii. Ngi cng khai ph gii khng chu x by gi mi c, h l lun nh phm nhn rng dm dc l bn nng t nhin ca con ngi, khng nn dn p trnh n i ngc li t nhin. Tt nhin l lun ny ng, nhng ch ng vi th gian, cn vi Pht Php l o xut th gian th khng th ng c. Ti sao? Trc ht, Pht Php l php t lc gii thot, gii thot trit v vnh vin ci sai lm n l cn nguyn ca mi kh m dm dc, sinh l v tm l, li l s tri buc cht ch nht; n cng ko di cng l to thm sanh t lun hi. Dm dc l bn nng, ng, nhng theo Pht Php, bn nng chnh l ci khi to ln v nng chch ca nhng tp kh sai lm da trn nhng chp trc t ngn xa kt li v tip tc ln mnh hn, m con ngi tu gii thot quyt lit phi p v trn ng thnh tu Pht Qu. Th hai, o Pht l o tr hu, o ca ci thy bit sng sut "nh tht", trong khi dm dc li lm m m tm tr rt nhiu, kinh nghim ny ai cng tri qua. Ngoi ra, cng cn c nhng l do km quan trng hn, tt c nhng duyn c y cng chng minh rng ngi xut gia tu gii thot hon ton khng th hnh dm dc, ch c c s mi c chnh dm. Tuy nhin, c Pht rt thu hiu ni kh khn ny ca ngi tu s. D h c s nng gi gn ca gii lut nhng c ngi bn cht cn yu ui c lc khng khc phc ni tp kh gp thun duyn ni ln mnh m nn nn nhn d b p o ri ng qu. Do tm t bi thng st, Pht m cho h li thot l c chnh thc x b gii lut, tr li th gian lp gia nh nh c s tu ti gia ri khi nhn duyn li ti xut gia. c nhiu tng s vo trng hp ny (x gii ri mi ly v). l cch gii quyt thch hp v c phm cch, tt nhin con ng thc hin gii thot s di hn. Nhng nu con ngi cn ngoan c mun va gi hnh tng tng s th nhn cung knh v cng dng ca ngi tn th, va c sng phng tng trong phng the ca th gian th cn g ni na. C tnh vi phm thnh gii, la mnh gt ngi, kt qu sao trnh khi a ngc, ng thng st lm thay.

ng li tu hnh c tim c n, n tim l do cn c, chng phi ni php. Tu hnh l thc hnh vic chuyn i tm linh, nhm n, thnh t chng ng, chng phi l ch lm nghi l lng xng, vi ly cu xin cho n tng c lia la m chng ch tm, chng hiu ngha v cng chng tht hnh li dy trong Kinh. Tt c cc php tu chn truyn n nay u do Pht v ch T trit chng lp ra v truyn dy. Cc Ngi l i Y-Vng, l ngi mt sng lm thuc cng hiu tr ht bnh m lm cho th gian, xin ngi tu i nay hy tm hc n ni, c dng thuc tht, ch nn chy theo pht minh ca my ng thy tn thi, hc ni hoa m, bit khng n ni, hnh theo ring, ch lm thuc gi; chnh ngi lm bn thuc cn m (phm phu cha ng), lm sao tr cho ngi khc c sng mt (Thin Tng ni "mt sng" ch ngi gic ng). Pht-Php c truyn vo Vit-Nam theo hai ng: Bc-Tng t TrungQuc xung, Nam-Tng t Thi-Lan v Cm-Bt qua. Nam-Tng, ch yu l Pht-Gio Nguyn-Thy, n min Nam Vit-Nam sau nn khng pht trin c nhiu. Hin nay ti Saigon v mt s tnh min nam, ni c nhng cng ng ngi Cm-bt, c nhiu cha Theravada ln p vi kh ng tng-s. V cha Nguyn-Thy Vit-Nam ti bit c cha PhtBo trn ng Lc-Long-Qun qun Tn-Bnh l mt ngi t vin kh ln p, c bo thp th X-Li Pht, c ng tng ni tu tp, gii hnh trang nghim, Ngi Gii-Hin l v cao tng danh ting y, nay tch. Pht-Gio Bc-Tng du nhp Vit-Nam rt sm, t u k nguyn ny, l phn chnh yu, gm 10 tng phi chia lm 3 nhm: Pht-Gio Bc-Tng du nhp Vit-Nam rt sm, t u k nguyn ny, l phn chnh yu, gm 10 tng phi chia lm 3 nhm: - Tiu-Tha c: - Cu-X Tng - Thnh-Tht Tng - i-Tha c: - Gio Mn gm 4 tng: - Thin-Thai Tng, y c Kinh PhpHoa - Hin-Th Tng, y c Kinh HoaNghim

- Php-Tng Tng, y c Duy-Thc lun - Tam-Lun Tng, y c 3 b lun ca B-Tt Long-Th v Ngi -V 4 Tng phi c bit: - Mt Tng - Lut Tng - Tnh- Tng - Thin Tng Pht-gio Nht-Bn c thm 2 tng: - Nht-Lin Tng, cng y c Kinh Php-Hoa - Tnh- Chn Tng cng nim Pht A-Di- Cch thc hnh tu tp ca 10 tng phi trn y gom li trong 4 phng php: - Qun tng: ch tm qun st su xa chi tit mt mc rt trong gio l. - Tr ch : ch tm c nhng cu ch gm nhng ch b n. - Nim Pht : ch tm nim danh hiu Pht A-Di-. - Tham thin : ch tm tham mt cng n hoc mt thoi u. Cc php ny u l chuyn tu, ngi hnh gi cn phi thc hnh chuyn ch mt php mn duy nht, ng theo tng ch ca php mn , mi c kt qu. V mi php c mt tc dng khc nhau, nu ng thi tr ch mt cht, qun tng mt cht, nim Pht mt cht, ngi thin tnh tm mt cht th chng th vng sanh hay gii thot, y gi l tp tu, c nhn ni nh ngi qua sng hai chn t trn hai con thuyn. Cn nh ch l ly, cng dng, cu an, cu siu, tng kinh sung th cng l vic tt, tuy c cht phc c nhng chng phi l tu. Ngoi tr Mt-Tng v Thin-Tng chuyn hnh php tu ring bit, cn tt c cc tng khc u thc hnh qun tng. Ring Tnh- va thc hnh qun tng va nim Pht, nhng nay Tnh- ch nim Pht, gn nh khng cn ai hnh qun V-Lng-Th. mc qun tng ca cc tng phi Tiu-Tha rt nhiu, khi u l qun hi th vo hi th ra, c ngi va qun va t k m th, hoc m hi th (s tc), khi cng phu thun thc, tm tng i an th qun cc mc trch trong gio l nh: T nim x, T v lng tm, T chnh cn, Tht gic chi, v.v... Khi hnh gi ngi tch lng, ch tm qun st su xa

mc m qun c cnh c thn, mc t nhin dn dn n su vo tim thc. V d qun "Bi"(trong t v lng tm), hnh gi khi tm qun tng v m chm su xa trong tnh thng rng ln bnh ng tri khp, ri qun c nng s. Hnh ng qun tng gy nn mt n tng rt su m trong tm thc, dn dn chuyn i con ngi. Cc tng phi thuc Gio-Mn i-Tha th y kinh khi qun, ngha l qun tng li Pht dy trong Kinh hay Lun m tng phi mnh y c, i su vo ngha li Kinh, ch khng phi ch tng c sung, ly s lng lm cng kha. Ngoi ra Thin-Thai tng cn thc hnh Tam Ch Tam Qun. Ngi Tr Khi, mt v T Thin-Thai tng cn vit cun Lc diu php mn ph bin su php qun ring. Hin-Th tng c php Php-Gii Qun, qun v bn php gii Pht thuyt trong Kinh Hoa-Nghim, Tnh- Tng c 16 mc qun ni trong Kinh Qun V-Lng-Th. Ring ba tng Mt, Tnh- v Thin c phng php hnh tr ring bit, hon ton khng ging v cng khng th pha trn vi nhau hoc vi bt c php no khc. Mt Tng l php mn chnh yu thc hnh ti Ty-Tng, ch trng vic tr nhng thn ch. Cc thn ch c c ln lin tip, tm ng thi khi nim nhng lin b tc nghn v li ch khng c mt ngha no hiu c. Chnh ci nim b tc ny hp vi nim tng mnh m v oai thn ca Pht, cm gic ca nhng ngn tay bt n, trong mt khung cnh ca chnh in bp bng trong nh sng hng trm ngn n thp bng b sa b yak, cng vi m thanh vang ng m ca nhng trng, phng la nh mnh, nhng kn ng pht ra nhng ting khn khn ko di, khi nhang m mt, hng nhang thm hc, tc ng ng thi v mnh lit qua cc gic quan vo tm thc hnh gi. Ngoi nhng thi kha ny, ch tng cn c nhng bui hc kinh, tp nh v lu lu li t chc mt thi k lun o rt si ni v ho hng, ko di nhiu ngy. Trn y l quang cnh trong tu vin, m tu s th sng a s thi gian trong tu vin, ht l n n l kia. Ra n ngoi th thn ch cng hin din khp chn: vit ln nhng mnh vi ging trn cc si dy hay ct trn cc cy gy di, cho gi thi ch lc bay i khp chn, thanh tnh cuc i nhim ny, c trn nhng hn ln nh chng cht thnh vch cao, thnh ng ln sng sng tn ti gia cnh ni gi lnh gi hoang vu. Nh vy ch tng Ty-Tng c mt np tu tp rt tch cc trong tu vin, di s hng dn v kim sot ca v Vin Trng, sut ngy bn rn vi o,

nghim tr gii lut v qui c, hon ton xa hn tt c nhng hng th v cm d gic quan. Qu v cng nng theo tam tng gio in, ch trng tu Lc Ba-La-mt, hnh o B-Tt cu chng sanh v cn c nhng php tu thn b truyn ring. Cn ngi dn Ty-Tng th knh tn c Pht v cng, ngi ty phng cho rng h l nhng ngi m o nht th gii. H c thm nhun su xa gio l Pht-, cng tr ch v th Pht ti t gia, thng xuyn ng o n tu vin chim bi v cng dng. Hnh nh nhng ngi dn ngho rch ri, trn ng n cha, khng qun cc nhc, mi bc li sp ly st t, v li ca mt phng vin k truyn mt b gi i hnh kht bn ng c ngi ngoi quc ny cho mt ci bnh m nh, ngay c mt con ch i chy n, b ta khng ngn ngi, thn nhin b na chic bnh chia cho con vt, nhng hnh nh ny lm nhiu ngi xc ng. Mt-Tng cng c truyn qua Trung-Quc v Vit-Nam nhng s thc hnh khng c nh T-Tng. Ngay lc ny ti Vit-Nam vn c mt s nh tu-s v c-s ang thc hnh Mt-Tng, ti khng r qu v dng cng th no. Tnh- l php tu ph bin nht ti cc quc gia theo Pht-Gio i-Tha min ng Chu nh Trung-Quc, Vit-Nam, Nht-Bn, i-Hn. Ngoi tr Tnh- Chn tng do i s Thn-Loan thnh lp ti Nht bn c mt quan nim v cch tu c o ring bit (coi Tannisyo), cn ton th cc hnh gi khc ngy nay u ly vic nim danh hiu Pht A-Di-, nguyn vng sanh Ty-Phng Cc-Lc lm bn phn. n ci ny l ra khi tam gii, khng cn b lun hi trong su o, c y thun duyn, nht l khng c gii tnh nam n, ngi t tu thng n Pht-Qu khng cn chng ngi. y l "nguyn" vng sanh, khng phi "cu" vng sanh. Nguyn l tch cc, ni ln mt quyt nh, mt ch mnh m thc hnh, khc vi cu l cu xin t ni khc n, l tiu cc. Nh ti trnh by trn, Pht Php nu cu m c, ngha l khng gieo nhn m c qu, th lut nhn qu cho ai? Ch do tm nguyn ca ta ng vi i nguyn ca Pht, ta c i, Pht c n, vic vng sanh mi thnh tu. Dng cng, khi u ch l nim trong tm, ming c c cng ch th thm khng ra ting ct tm, nhng sau ri v tm qu bung lung nn phi c ra li, c khi cn c to c gng km tm. Ln chui cng ct gip ch tm tr danh nim Pht, ch khng c g linh thing ni chui trng c, tn nhiu tn gio khc cng ln chui khi c kinh. Nhng thc t nhiu hnh gi Tnh- li ch trng vic m chui, ly s chui lm thnh tch

tu hnh, nh vy t tm khng th chuyn nht nim Pht, cng phu s km hiu lc, khng th v Tnh-, v tm bn m, theo di con s th cn tm no nim, chng ta u c hai tm. iu quan trng l "nim", nim ch c th hnh ni tm, nu ch ming c danh hiu Pht m tm khng nim ngha l khng nh ngh n Pht, khng tng ra hnh nh Ngi trong tr, khng tin chc i Nguyn ca Pht tip cho ta, v nht l ta khng nguyn quyt nh s i n nc , th chng phi l nim Pht A-Di-. Trong nim phi c tng, tn, nguyn nh vy, ngi nim Pht thun thc tuy vn lm mi vic nhng ch im lm sut ngy, mi mit nim trong u, chng thy tht nn li no. Trong tt c cc php tu ca o Pht, cng phu cn phi chuyn nht, mit mi, Thin Tng rt ch trng im ny, gi l min mt tc l lin tip khng mt k h. Pht dy php mn Tnh- cho i a s chng sanh thot vng sanh t lun hi mt cch mau chng. y l php n gin, ch cn tn tm mnh m, hnh chuyn cn, nguyn kin c, s hiu bit cc gio l cao siu ca Pht Php khng cn thit m cn c th chng ngi. Php ny rt tn rt qu, Pht truyn dy trong cc Kinh Di- tiu bn, Kinh V-Lng-Th v Kinh Qun V-Lng-Th, ngi tu c th c thm A-Di- S Sao, Tnh- Thnh Hin Lc (c 2 bn dch ra Vit vn ca cc Ngi Tr-Tnh v Thin Tm), Tnh- Thp Nghi Lun, L Th Tnh- gm nhng th ch dn ca T n-Quang, v gn y c cun Nim Pht Thp Yu do Hothng Thch-Thin-Tm bin son rt hay v d hiu, ngi tu Tnh- rt cn c v theo thc hnh chuyn cn th lc lm chung mi hy vng c tip dn. Trong Tnh- ta cn nghe ni "Thin Tnh song tu". Thin y khng phi l Thin-Tng (Thin n Ng hay T-S Thin), m ch c th l thin qun Pht dy trong Kinh Qun V-Lng-Th, hoc thin nh l ci nh khi c v nim nim ri nhp Nim-Pht-Tam-Mui. V nim chng phi l khng nim m l khng khi tng nim, khng bit mnh ang nim. Ngi nhp Nim-Pht-Tam-Mui khi lm chung ng nhin vng sanh Tnh-. Trong kinh c ch "nht tm bt lon" cng ch ci nh va k. Bnh thng nghe ni nht tm bt lon, ta cho l kh qu, khng th lm ni. Xin hnh gi Tnh- ch ngh vy m thi lui, nu kh nng con ngi khng th lm c th Pht ni lm chi, phi bit qu v chc chn lm c v nht tm bt lon khng kh, ch kh khng dm bung b vn duyn. Nu c vn duyn bung ht, bung c ci tm mun lo vic th gian, mun to phc, mun hc o, cho n mun hong php sanh ..., ch hng tt c thn tm vo tn nguyn, th cn tm no lon.

Ci kh l ch mun bc c mt chn vo Tnh-, v ch trong thi kho cng phu m thi, ngoi ra vn gi mt chn kia i ny nm bt th, chng ring ngi ti gia m nhiu ngi xut gia cng nh vy. Cui cng l Thin-Tng, ti ni n tng ny sau cht v l php mn trc tip ch thng duy nht, ti u ti thng, gip cho rt nhiu ngi, bt lun tng tc, nam n, gi tr, sang hn, li n, nu tin c ni, dng cng ng cch v min mt, th s ng o ngay trong mt kip. Khc vi cc tng Gio-Mn l Pht-Ngn-Tng y c gio in, Thin-tng l Pht-TmTng nn khng thc hnh theo gio l t mt kinh lun no nhng ci hnh v ch n vn ng hp vi tt c Pht ni trong cc Kinh i-Tha. Ch Thin-Tng nhm ti l thc hin mt cch trc tip v c th hin tng "Ng", l s chuyn bin t ngt v trit , l s lt ngc nn tng tm thc, bin ngay phm phu thnh Pht, n ch V-Nim, thc chng cnh gii t gic thnh tr, cng gi tri-kin Nh-Lai. Ng ny l "chng ng", nh n mt ming bnh vo ming bit ht hng v, c ht b dng, khng phi "gii ng" l ci bit trn tri thc, d c su rng, cng ch l tri gii, nh ngi nhn ci bnh trong hnh nh. Ch Pht tam th, c c Thch-Ca Mu-Ni cng do chng ng m thnh, tt c cc php mn do Pht dy cng nhm n kt qu rt ro l ng, c ng th trn vn v vnh vin c tt c, hon ton gii thot tt c kh, khng cn to nghip mi, tuyt i t do t ti, c Bi Tr, v lng cng c, hng sa diu dng. Khng ng th d c tu luyn c bao nhiu php l cng ch cc b v nht thi, cn trong sanh dit, T-S gi " trang sc gi". Ng l tm vch ngn gia phm v thnh, Lai-Qu Thin-S ni tm vch ny ch mng nh mt t giy. Ring Thin-Tng l php n tu n ng, trc tip v mau chng n thng Pht Qu, do m phng chm ca Thin Tng l : Gio ngoi bit truyn Bt lp vn t Trc ch nhn tm Kin tnh thnh Pht Ni v ch "thin", chng ta bit rng c nhiu th thin. Khi u l thin ca o Du-Gi (Yoga) bn n- nay vn cn c ngi thc hnh. Khi mi xut gia, Pht cng hc thin ny, thc hnh n trnh cng tt, nhng thy khng thc hin c gii thot cu cnh nn Ngi li b. Cc php qun tng ti k trn cng gi l thin qun, ngi tch lng qun tng mt mc. Trong cc Kinh Lng-Nghim, Vin- Gic, Pht c dy ba php thin: Sa-ma-tha, Tam-ma-bt- v Tnh-l, ring trong Vin-

Gic, cn c s phi hp gia ba php ny thnh 25 nh lun. Trong itha Khi Tn Lun, B-Tt M-Minh dy php thin ch-qun, v trong Pht Php cn c nhng php thin khc na. y l nhng php chn truyn ca o Pht. n nay, c nhiu tn gio khc v nhiu c nhn tu o (k c tu-s Phtgio) cng sng ch ra nhng php thin ring theo kin gii v ring ca mnh, nhng tt c nhng php ny cha c mt php no thc hin c hin tng ng nh Thin-Tng, nn ni thin chung chung th chng r c l thin no, d gy ln ln. Kinh Lng-Gi k ra 4 loi thin: Ngu Phu S Hnh Thin, Qun St Ngha Thin, Phan Duyn Nh Tht Thin v Nh Lai Thin. Thin-S KhuPhong Tng-Mt (Tng Hin-Th), trong sch Ngun Thin, sp thnh 5 loi: Phm Phu Thin, Ngoi-o Thin, Tiu-Tha Thin, i-Tha Thin v Ti Thng Tha Thin. (Ghi ch: ch "ngoi, ngoi o" do Pht-Gio dng ch c ngha l "ngoi", nh ta ni ngoi kiu, ngoi quc. Ngoi o l o ngoi Pht-Gio, khng c khc). Thin ny (Thin-Tng, T-S Thin, Ti Thng-Tha Thin, Thin n Ng) c bit n t khi c n ci ca Lo tng Ma-Ha Ca-Dip ni Php-Hi Linh-Sn. Vua tri Phm-Thin cng dng Pht mt nhnh hoa. Pht d nhnh hoa ln gia i chng, mi ngi ng ngc khng hiu g, ring Ca-Dip nhn Pht mm ci. Pht trao nhnh hoa cho Ca-Dip, dy rng: "Chnh-Php Nhn Tng, Nit-Bn Diu Tm, Tht-Tng VTng, nay ta trao cho ng, hy gi gn v truyn cho hu th, ch mai mt." T Ngi Ca-Dip thnh S T Thin-tng, sau truyn cho Tn-Gi A-Nan ri ln lt truyn n B- t Ma (th k th 5) l T th 28. T coi thin vn bit t Trung-Quc l linh-a, c ngi cn kh thng tha, bn dong thuyn n Qung-Chu nm 520 ty lch. Tuy c vua Lng V mi vo triu hi php, nhng thy vua chp nng phc c hu vi nn T qua t Ngy, n dy Tung-Sn, trong hang ni Thiu-Lm 9 nm ngi nhn vch , t Ngi l S T Thin-Tng ng . Sau y bt c truyn cho Nh T Hu-Kh, Tam T Tng-Xn. T Tng-Xn c hai -t trit ng: Ngi o-Tn nhn y bt lm T T, Ngi T-Ni a-LuChi sang Vit-nam hong ho, ng ti vng Thun-Thnh tnh Bc-Ninh, sau ny ni ct cha Php-Vn, tc cha Du, c tu b nhiu ln, cn tn ti n nay. T T o-Tn truyn cho Ng T Hong-Nhn, ri n Lc T Hu-Nng l v T Thin danh ting nht. Trong m t ca Lc T c 43 ngi khai ng, t o phong Thin-Tng mnh m truyn b

khp Trung-Quc, truyn qua n nhng quc gia ln cn nh Triu-Tin, Nht-Bn, Vit-Nam, ngi theo hc ng m ngi ng cng nhiu, ring Ngi M-T o Nht c n 139 t ng o, trong cc v BchTrng, Nam-Tuyn v Tr-Tng ng u. c cc sch c mi hay trong cc Thin-Vin, Tng-Lm thi xa, thng c khong t 500 n 2000 tng s tu tp. Pht-Gio qua nhiu i nn ti Trung-Quc (do k th ca mt s vua tn sng Khng Gio cai tr) b tn hi rt nhiu, tu vin b ph hy, tng s buc phi hon tc, duy c Thin-Tng v khng chp hnh tng, nghi l, khng cha khng y cng tu c nn ngun o vn tun chy khng ngng. Nhng thnh mi ri cng c suy, thy triu ln xung l hin tng t nhin ca vn vt, n nay dng thin khng cn mnh nh xa, nht l sau nhng bin c chnh tr ln gn y. Ngy nay, Nht-Bn cn bo tn c mt s thin vin, ti Triu-Tin, Vit-Nam, Hng-Kng, i-Loan vn c nhng tng ni c-s thc hnh php mn ny. Trong gi pht ti ang vit y, gia thnh ph Saigon vn c bn cha c ngi Vit v ngi Hoa thng xuyn tu tp T-S Thin, ni ln nht l cha T-n mi thng c t chc Thin-Tht, nhn s ng o tng tc tham thin lin tip trong by ngy. Trong nhng nm 1980, 81, 82, ti y mi thin tht c khong 400 tng ni, c-s tham d, di s hng dn ca Ho-Thng Duy-Lc, thc hnh php tham thoi u. u nm 1983 o trng b gii tn, Thy b qun thc, t tht tn, mt s phi i tm nhng cha nh xa "tu chui", c t lu li b pht gic v gii tn, chui mit n su cha, ti nm 1988 mi c tm yn mt cha nh. Thin Tht ti T-n c ti lp t cui 1992, n nay sinh hot phc hi gn c nh trc (Cc ch: T gia nm 1995, Thin Tht T n li b nh cm quyn cm ch cho ti nay vn cha c m li). Trong by ngy tht, hnh gi tham cu thoi u lin tc, lc n tra, lc ngh, lc i v, lc nh sng hm sau i ng n thin ng, lc no cng rng gi cng phu (cng phu l tham cu thoi u c nghi tnh, nu ch nim cu thoi th khng phi cng phu). Ti cc thin ng thi xa, theo sch chp, mi k tham ko di t 3 n 10 tht (21 n 70 ngy), tu-s lin ti thin-ng hay tng lm, qui c rt nghim khc, tham lin tc. Nh cng phu khng gin on nh vy, sc nghi lin tip ln mnh mi a hnh gi n ng. Ngi no cha ng th trong ngy thng, lc lm vic, lc khng lm vic, cng rng gi cng phu, ch ngy tht li tham mnh m. Ch tng ni gii hnh trang nghim, dng cng tinh tn, lun lun l gng mu cho cc c-s phn khi hnh theo. Ta ng ngoi nhn vo thy c v kh,

thc ra, vic thc hnh vi ngi c tn tm v ch gii thot mnh m, ch kh lc u, v sau c trn t n a i, c khi cng phu min mt lm ch hnh gi, nghi tnh mnh, mun ngng khng c, mun ni vng nim cng khng c. C mt o hu p xch l, anh va tham va kim sng, cn nhiu ngi hnh nhiu ngh khc, t dy hc, bun bn, bc s, th may, ngi ng sa bt bi v.v... phi tp va lm vic va tham, do ch tm cng phu vic lm li c nng sut cao hn. Ch T Thin Vit-Nam, chnh yu l dng Trc-Lm Yn-T (th k 13), cho n T Liu-Qun (tch nm 1748) cng u do tham thoi u m trit ng (trong cun Thin-S Vit-Nam do Ha-Thng Thanh-T su tp, c nhc li li dy ca Nh T Php Loa rng "Phi tham cu thoi u"). Ch Thin-S Trung-quc, d thuc dng Lm-T, To-ng, Vn-Mn hay Php-Nhn, cng u thc hnh tham thoi u (xin coi Tham Thin Cnh Ng ca T Bc-Sn dng To-ng, th k 16). V Thin-Tng l php thng tha, trc ch, th thng m k c, kt qu to nn rt nhiu Thnh nhn cn ghi trong s sch (B Cnh c Truyn ng Lc v cc sch Thin ti Trung-Quc, Vit-Nam, Nht-Bn v Triu-Tin), nn t u th k ny, danh ting lan truyn qua u M, c nhiu hc gi, trit gia, nh bo qua Trung-quc v Nht-Bn nghin cu. C nhng v hc thng hn t nh cc ng Allan Watt, Philip Kapleau trc tip c chnh vn cc php ng ca ch T, v vit ra nhiu sch. Cng nn nhc n ba chc tc phm ca Thin-S D.T. Suzuki ng gp phn ln vo vic truyn b Thin Tng ti ty phng. Phong tro hc v tu thin ca ngi u M nay vn cn tip tc. Ngy nay qu v mun tm hiu Thin-Tng, xin hy tm c cn bn l cc b Lun v Ng-Lc ca Ch T Thin Tng Trung-Hoa v Vit-Nam, B Truyn ng Lc , nhng bn Hn vn dch ra Vit ng ng tin cy. C kh nhiu sch ca cc hc gi ty phng gi tr tng i v ch l kt qu nghin cu. B Thin Lun 3 cun (ring cun 2 ni v php thc hnh cng n l hnh thc tin khi ca thoi u), cun Zen Doctrine of No Mind cng vi nhiu sch khc ca Thin-S D.T. Suzuki c ni dung sc tch, tuy nhin nhiu Thin-Gia Trung-Quc v Vit-Nam li khng chp nhn li ng gii thch Pht Tnh v cc cng n ca ch T v cch thc hnh tham ca tu s Nht cng khng ng hn ng li xa p dng ti TrungQuc, Vit Nam v Triu Tin. C cun Zen and Western Thoughts ca gio s Masao Abe phn tch v i chiu t tng Pht-Gio Thin-Tng vi cc t tng trit hc v tn gio ty phng.

---o0o--Hc thuyt ca o Pht nh mt bn , ch cho ta con ng i n v phong cnh ch n. c ci kin thc cng kh ch li v c th t nh v thc cht ca thn tm ta v s vt, do c trnh nhng tri buc, du bt c i phn nhng dnh mc, u phin. Nhng o Pht khng ch l mt hc thuyt, o Pht ct yu l mt kinh nghim v Thc-Ti, l chnh Thc-Ti, cho nn ngi hc Pht cn thc hnh thc s nm tri ci mi v ca Thc-Ti, hng th c th nhng ch li khn lng, ch khng nn ch ngm nhn hnh nh v tng tng, suy lun trong tr c, v Thc-Ti, tc Chn-L, khng phi l sn phm sung ca tri thc, do bn thn Chn-L cng khng c mt trong tt c nhng gio ngn v thnh th, k c Kinh Pht, y ch c nhng li dy, hoc nhiu lm l mt s ngn ng din t Chn-L. Thng c ngi hc o, do c kinh sch bit c mt s gio l Tiu Tha, i Tha, t cho l ng. iu ny khng ng v ly "tri" lm "gic". Ci bit t vn t nhn nh, t thng minh suy lun, hon ton khng n nhm g vi Gic-Ng. M cn phi ton gic mi l Gic Ng, khng c chuyn gic ng cht cht. n nh ng Hubert Benoit, mt nh hc Pht ty phng cng cn bit rng ngi ta khng th l Pht hn, Pht km c (Nguyn vn: "On ne peut pas tre plus ou moins Bouddha"). Kho ra th c tng trng tn tm v nh i mt s kin chp. Nhng nu chp cht vo nhng kin thc kh cht tch t trong tr c th ch cng nng s tri, cng ngn bt ca ng. Cn nh ngi tu li ham dng ci vn hiu bit y khoe khoang, tranh ci, dy i th cng lm li. Ti xin k i cng cu chuyn sau y, c thy trong Truyn ng Lc: "Tng Hng-Nghim Tr-Nhn vi Ngi Qui-Sn Linh-Hu xa cng theo hc T Bch-Trng. Qui-Sn trit ng, c T truyn T V k tha. Cn Hng-Nghim tuy c rt nhiu, s hc rt rng m khng c g. Sau khi Bch-Trng vin tch, Hng Nghim n Qui-Sn xin ch cho bit v ch lnh hi. Qui-Sn ni: - Hi cn Tin-S, ngi hi mt p mi, hi mi p mt trm, c bit u ci thng minh lanh li , hiu thc tng chnh l ci gc ca sanh t lun hi. Nay, khi cha m cha sanh, th ni mt cu.

Hng Nghim khng p c, bc tc ra v, em tt c kinh sch hc xa nay ra kho li mt lt m khng tm ra cu tr li, than rng: Bnh v chng th no bng. Mt thi gian sau, li n Qui-Sn khn khon xin ni cho bit. Qui-Sn p: - Ci ta bit l ca ta, u c quan h n ngi, nu hm nay ta ni ra th sau ny t ngi s chi ta. Hng-Nghim bun ru v cha c ca quc s Hu-Trung ( t Lc T), trong tm c nghi cu hi ca Qui-Sn. Mt hm qut sn lm vng hn si bn vo gc tre ku "cch!" hot nhin i ng. ng vo p y ri ra hng v ni Qui nh l t n: - Ha-thng thng con nh cha m, nu ngy Ha-thng ni ra th con u c c ngy nay. " Ngi tu vy, hung l ngi ng ngoi ch tm hiu trn vn t nhn bit, suy lng, ph phn, nh gi, tranh lun, so snh o Pht th lm sao c c kt qu xc ng, ng n c. o Pht l mt kinh nghim tm linh sng ng, khng th nm bt bng thc, khng thc hnh n ni th khng th bit, cc Kinh, Lun c khi cn c li tri nhau, nhng ngha li ng (trng hp tng Hnh-Xng hi o trong Php Bo n Kinh), cn nh nu ch bit o Pht trn nhng li dy lun l trong Nhn Tha v Thin Tha th qu hn hp, ngay mt ch T Bi u c cng ngha vi cc ch Nhn, ch Bc i. Lun i-Tha Khi Tn ni "Ly danh t tng, ly ngn thuyt tng, ly tm duyn tng" l vy. Ha-Thng Duy-Lc cng lun cnh gic mn rng: "Li ca Pht, T ch tm dng ph chp, ch c chp cht nhng vn t , coi nh l mt chn l c nh, mun bit Chn-L th phi ng". Cng khuyn ngi i ch dng -thc hiu o ny, Pht thuyt trong Kinh Vin-Gic: "Thin nam t, theo cnh gii s chng ca hng Thanh-Vn, thn tm ngn ng u on dit, cn chng th n ch Nit-Bn ca t mnh chng, hung l dng tm suy t o lng cnh gii vin gic ca Nh-Lai, v nh ly la om m t ni Tu-Di, lm sao chy c?" Mt s v khc tp thin, bng cch ny cch khc tnh c tm ri trong tm y thy c cht chiu soi, cho rng mnh ng. Cng c nhng v t nhin c ci khng v k rt thanh tnh thch th bn ham thch mit mi, c bit u rng mnh vn cn trong vng thc. Nhng trng hp

ny u l sai lm. Thi xa, thin gi Tr Hong ngi trong am tu nh hn 20 nm, t cho nhp chnh nh, sau nh gp S Huyn-Sch ( t Lc T) ch cho mi bit l cha c g. Ngi Bc-Sn c nhc li T Huyn-Sa S-B: "Nhn gi, du cho ng luyn c thn tm ng h khng i na, du cho ng n ch tinh minh lng lng chng lay ng, cng chng ra ngoi thc m. C nhn gi n nh dng nc chy nhanh, ngi khng bit lm cho n l yn lng". Li ny trng hp vi cu Pht ni trong Kinh Lng-Nghim: "Du cho dit ht tt c kin, vn, gic, tri, trong gi u nhn (= mnh mng tch lng) cng cn l bng phn bit ca php trn". Cc v Thanh-Vn nhp Dit-tn-nh cng trong trng hp Pht ni ny. Cn nh ngi thin thy hin cnh gii l nh bay bng, nh sng, my ta quanh ngi ... ri chp ly, khi tm mng r, l lt li ma. Ng m ma trong Kinh Lng-Nghim k ra n 50 trng hp ma cn k l hn rt nhiu, c c cnh thy mnh ngi to sen thuyt php nh Pht vy. Nhng trng hp ng k trn l gi v u l nhng kt qu thu c trn ci nn tng tm thc phm phu h hng cha c chuyn i tn gc ny, trn y ng c to tc c g cng u l h di, cn trong sanh dit. Nh ta thng ni "xy lu i trn ct", mong g tn ti. Vi T-S Thin, l phi xc ht lp ct ny i, ri trn nn t chc nch mi ct nh . Vn Kinh Lng-Nghim, Pht dy A-Nan: "Nhng ngi tu hnh chng c qu V-Thng B-, tr thnh Thanh-Vn, Duyn-Gic, hoc thnh ci tri ngoi o, thnh ma vng v quyn thuc ma, u do chng bit hai th cn bn, tu tp sai lm, cng nh nu ct m mun thnh cm, du cho tri qua nhiu kip cng chng c o." Kinh Diu Php Lin Hoa l cun kinh i-tha c nhiu ngi tng c nht, c nhiu cao tng, hc gi din gii nht, v c nhiu ngi cho l ring vic c tng cng c nhiu phc c, nhng chnh tng ch ca kinh th li khng my ngi am tng. Php Bo n Kinh k chuyn mt ng tng xut gia t nm 7 tui, cho n ln chuyn tng Kinh PhpHoa, ng khoe vi Lc T tng ht 3000 b kinh , khi T hi tng ch ca kinh li khng ni c. T bo c ln (v T khng bit ch), c t trang, T ch cho thy tng ch ni u kinh l: "Ch Pht Th Tn v mt i s nhn duyn m xut hin trn i, l khai th cho chng sanh ng nhp Pht-Tri-Kin." - Khai l m ra, th l nhn thy, ng l bit r rng, nhp l vo, hi nhp vo. C cu c ngha l Pht ra i ch lm mt vic duy nht l dy cho chng sanh thc hin c ci thy bit (tri kin) ca Pht, ni r l ch cho h con ng lm Pht, con ng tuyt i t do

t ti. con ng gii thot cu cnh. Ti sao? Ti v con ngi t v lng kip n nay vn ch u m sng trong ci tri kin chng sanh, n l ci thy bit sai lm, bnh tt, t tri buc mnh, a n th kh no, trong khi ci thy bit ca Pht th sng sut lnh mnh, "nh th", nn xa la c tt c au kh, trit v vnh vin, ni i an lc, i gii thot. Nhng, Pht-Tri-Kin l g ? Xin thng thn tha rng: Ti khng bit, v ti cha i ti ch ny, ch nhng ngi tu kin tnh thnh Pht (= c o, chng ng) mi c tri kin Pht. Ngy xa, c ai hi tri kin Pht l b T cho n n, b ht vo tai, v.v... (=nhng th on), v no n ha th ni: "Ch ngi la gt", hoc r rng hn: "Khng c tt c tri kin l tri kin Pht." Ti ch xin trnh by s lc v tri kin phm phu l ci chng ta ang c y, may ra t suy ra c t phn v tri kin Pht, nhng c suy ra th cng khng ng tht u, xin ng chp. Tri kin l tng dng ca Tm. Ngi Pht t thng ni n ch Tm, Tu Tm, cho ci hay bit ny l tm, v hiu tu tm l sa i tm cho an tnh, hin ho, bt b tam c (tham, sn, si) li cun, l bit thin c lm lnh lnh d. Vng, ci l tm, nhng l tm phm phu, l vng tm, chng phi ci Tm Bn Lai, vn l Tm Pht. Tuy nhin phm tm ny cng c mt ch li, nh n m ta phn bit c chnh t, bit tu o, bit lm Pht, tc l bit chuyn i n tr li ci tng dng nguyn thy ca Bn Tm, nhng ci phn hi ca n cng v cng. Kinh Hoa-Nghim cn ni "Nht thit duy tm to", tt c mi s mi vt u do tm m c. C Nguyn Du c cu "Ngi bun cnh c vui u bao gi?" cng l ny. T Vnh-Minh, nguyn l Thin-S trit ng sau qua hong Tnh-, ni: "Tm hay lm Pht, hay lm chng sanh, hay lm thin ng, hay lm a ngc, h tm c sai bit th mun vn cnh gii sanh khi, h tm bnh ng th php gii trng rng, yn tnh. "B-tt M-Minh, trong i-Tha Khi Tn Lun cng ni "Tam gii duy tm, Vn php duy thc". S lc nh vy, ch mt ch Tm khng th ni ht v Tm l c Phpgii, m ti cng khng bit ht. K n l Thc, thc l cng c tri kin, cng l dng ca tm, c khi ngi ta cng gi rng n l tm (phm tm). Ni phm l thc, ni thnh,

thc c chuyn thnh Tr-Hu Bt-Nh. Pht gio c ring mt mn tm l hc rt su rng, gi l Duy-Thc Hc. Duy-Thc Hc l i tng ca Php-Tng Tng ni trn, phn tch tm l con ngi ra n 100 s kin, ring ci thc ny (sense) gm ti 8 thnh phn ch khng n gin nh ta thy. mc ny rt vi t v phc tp, bao gm c phm ln thnh, c sng ln cht, ni y ti ch trnh by i cng. Nm na, thc l s bit ngoi vt (ng tin trn: sc, thanh, hng, v, xc) v i tng ca t tng (php trn) qua cc gic quan v -thc. Trong Pht Php, chng ta thng gp ch "Kin, vn, gic, tri", chnh l s nhn bit thng thng bng 5 gic quan hp vi tc dng ca -thc. Nhng thay v 5 thc lin quan vi 5 gic quan, Pht Php ni ti 6 thc ca 6 gic quan, l: - Tin ng thc: 5 thc u l nhn thc gc nhn cn (mt), nh thc gc nh cn (tai), t thc gc t cn ( mi), thit thc gc thit cn (li) v thn thc gc thn cn (da). - -thc l thc th su, gc cn l mt-na. - Mt-na l thc th by, cng l cn ca -thc. - A-li-da l thc th tm. Tm phn thc ny, mi phn c tnh cht, i sng v hot ng ring bit, nhng nhng hot ng y lin kt cht ch vi nhau to ra mt tc dng chung m con ngi ch nhn ra c ci tc dng chung y m thi. din t mt cch c th tnh cht, hot ng v s lin kt ca 8 phn thc, xin th d nh sau: - Khi ta nhn mt chic xe hi, hnh nh chic xe (l nhn thc) c thn kinh th gic a ln c, ni y tc khc -thc sp vo, n kim im cc hnh nh c trc cn tch tr trong k c (thuc a-li-da), i chiu vi tn hiu va nhn, v nhn din ra l "ci xe hi". S kin tm l ny c c Pht-Php v tm-l hc ty phng gi l trigic (reconnaissance, recognition). Khi tri gic mt s vt th s vt uc mt-na nhn nhn ngay rng n c thc cht, n c tht, n hin hu v chuyn ci hnh nh c xc nhn ca s vt y vo tn tr trong kho a-lida thc. A-li-da cng c gi l tng-thc, ci ti cha, mc cho mt-na t do xp cc chng t vo (chng t l cc hnh nh ca s vt, cc cm quan, cc tng v cc tnh cht thin-c ca chng) hoc ko chng ra, v ti v. Ch ny ta thy a-li-da c phn tng t nh tim thc (subconscient) trong phn-tm hc ca Freud, nhng Carl Jung th li quan nim tim thc su hn (xin ch ln vi Inconscient l danh t m trit gia

ty phng dng gi V-tm hay V-nim ca Pht-Php). Cng v a-lida ch l ci kho cha v tri nn n v trch nhim, kinh gi l v-k tc l khng c tnh thin-c. Sau ny, nu c c hi kch thch, v d: mt nhu cu cn nh li, th hnh nh c li c mt-na ly t a-li-da chuyn ln bnh din ca -thc, mc n m x, un nn. Do , mt-na c hai nhim v: chp ng (nhn ng v php ng), tc l xc nhn ci thc cht, ci thc hu ca s vt, v truyn tng, tc l chuyn vo, ly ra. Duy-Thc Hc vn gi n, mt-na, l truyn-tng thc v tc dng ca n l thm thm chp ng, v n hot ng m thm chng ai bit ra c, khng ging nh hot ng si ni hin ln b mt ca 6 thc u. Cha ht, sau khi nhn ra ci xe hi, -thc bt u phn bit chic xe l mi hay c, p hay xu v.v... nu mi v p th khi a thch, nu c v xu th ch b, t ch ny bt u m nhim tnh cm, tm th x, c l lun. Nu a m ly c hoc ght m b c th vui, tri li th bun. thc c hai cch khi, y gi l ng-cu -thc tc l -thc khi cng vi mt trong nm ng-tin-thc, cng hot ng. Cn khi ta ngi nh li vic g, suy ngh, sng tc mt ti no v.v... lc -thc khi v hot ng mt mnh, gi l c-u -thc. Trong mi trng hp, -thc u tri-gic, phn-bit v suy-lun, n lanh li v cng, nu khng c hnh nh (nhng tn hiu do 5 gic quan chuyn ln c) trc mt, th n khi li, qua mt-na, nhng hnh nh c trong kho tng a-li-da lm i tng phn bit, phn tch, suy lun, ch n chng chu ngi yn. V bit phn bit v suy lun nn n cng l ch ca -mun, tc i-dc, l tham vng mun ly vo, mun b i, v chnh n to nghip. i-S Rahula ni trong What the Buddha Taught (bn dch ca Ni-S Tr-Hi): "Nghip ch c ngha l nhng hnh ng do mun, khng phi tt c hnh ng". i vi i Tha, khi ln mt -tng cng l hnh ng, l to nghip ri, tuy thn th cha c ng. Kinh ni: "T ho h nim, Tam nghip nhn." Ngi cng ln, cng gi, -thc cng bn nhy, cng sc so. Nm tin-ng-thc c lc lm vic, lc ngh, chng cng v-k tc l khng thin-c v chng ch khch quan thu nhn hnh nh v t ng chuyn cc tn hiu ln c m thi. Ring -thc lm vic gn nh khng ngng, nhiu khi c trong gic ng, tt c thin c u do n to tc, n lm vic nhiu nn cng c sc mnh, khi thn xc ngng ngh, 5 thc u cng cht ngay cng thn xc v chng khng c trn hoc trn rt yu, ring -thc cn trn rt mnh nn n tn ti thm mt thi gian, c th t nhiu ngy cho n nhiu nm mi ngng ngh hn.

Nh ta bit -thc l ch ca s hay bit, nn chng ta, k c ng A-Nan trong Kinh Lng-Nghim, lm cho n l Tm. Ci thc ny, ci chp tm phm tm ny, nh ta thy, c ch li v nh n m bit ra ci thn phn kh no ca con ngi ri quyt ch i ra, bit cch tu hnh thc hin Pht Qu, nhng ci hi cng v cng ln lao v bao nhiu ti c th gian u do n m c, c nhn nh gi n l "cng vi th, ti vi khi". Trong cuc sng hng ngy, ta vn phi nh -thc nhn bit s vt. Vn php s d c vi ta l qua cc thc, lc cn tip xc lc trn sanh lc thc, do ni "vn php duy thc". Cn v thc gia con ngi th ging nhau, chng ta nhn thc s vt thy bit ging nhau v cng bo chng, nhng cn v thc gia cc ging vt, k c con ngi, u c ging nhau. Con voi, con ngi, con kin cng nhn mt ci xe u c thy nh nhau, vy th bit hnh nh no ng vi s vt khch quan? - khng chc ng vi s vt khch quan m trn hnh nh cn khi bit bao nhiu tm nim phn bit khc nhau, anh thy ci xe p, ti cho l ci xe xu, anh mun gi li, ti mun b i, ri cn t suy din thm. R rng l ci thy bit ca con ngi mo m, quanh co bit chng no. Ri t ci thy bit khng ng, s suy lun, tc khng ng, sanh vui mng bun gin i n ni nng hnh ng khng ng, t ta gy ra bit bao nhiu sai lm, mu thun, xung t, ti li ! Theo hot ng ca -thc trnh by trn, ta thy n sut ngy lng xng nh con vn chuyn t cnh n qua cy kia, chng chu yn. N cng nh con ong bay ln trn ng vn, u bng hoa ny, bay qua bng hoa khc. Khi u, con ong nhn ra mt bng hoa, n u vo, bm ly, say sa ht nhy. Ht nh th, -thc bt u dng li trn mt s vt (mt vt hay mt -tng), l tr . Ri n nhn bit, hay tri-gic s vt , ng thi mt-na xc nhn thc cht hay thc hu ca n, y l "chp th", tc l cm nm ly. Chp ny l cn bn sai lm, khng nhng ch chp ci thc hu (chp ng) ca s vt c tri gic m chp c ci kt qu ca phn bit v suy lun s ni di y. Nhn ra ci g, iu g bng mt, tai, mi, li, thn v -thc l chp ngay ci , cho l tht c, tht ng ... hoc l tht khng, tht sai ... Pht v chng sanh khc nhau cn bn ch khng chp hay c chp. Chnh v ci tt tai hi ny ca ngi hc o m Pht, T vn e ngi mi khi phi ni ra li dy, v ngi rng ni c th h nm ly cho l tht c, ni khng th h cho l tht khng ri b kt ngay vo ci c, ci khng y, ch khng bit rng cc Ngi ni c l ph chp khng, ni khng l ph chp c,

c hai u khng c chp. Do m Pht Php bt nh, khng hai nhng cng khng phi l mt, chnh ci th y m cc Ngi t do. Cng do m trong cc kinh i-tha liu ngha Pht ni ri li xo, trong Kinh KimCang Pht ni th, ri dng phi ph th, li dng gi danh ph phi, m gi danh cng xa lun, n khng cn g xa. Ti y Pht cng ni nhiu li khc nh: "Php cn phi b hung l phi php", "Nu ngi no ni Nh-Lai c thuyt php tc l ph bng Pht, chng hiu li ni ca ta", "Sut 49 nm Nh-Lai khng ni mt cu". Ngi Tu-B- cng ni: "Chng c php nht nh gi l php V Thng Chnh ng Chnh Gic, cng chng c php nht nh cho Nh-Lai thuyt. Ti sao? V php ca Nh-Lai thuyt u chng th chp tht, chng th ni l php, l phi php hay phi phi php ". Cng v vy m ch T Thin-Tng lun lun dng cc th on ( nh, ht, bp c ... ) tip dn hu hc, t dng li, nhiu khi dng li v l, v ngha. Khi nhn ra mt s vt, chng ta lin chp ly ci thc hu ca n v khi phn bit v n, thy n xu-tt, sch-d ... phn bit l chp ngay ci kt qu ca phn bit va ni, ri trn m suy lun, nhn ra phi-tri, hn-thua ... Ri li tc khc chp ci kt qu ny ca suy lun khi tm yu-ght, ly-b ... , ri thnh cng hoc tht bi, vui mng hoc bun ru, bit n hoc on gin, tr cng hoc tr th ...! Phn tch di dng th nh vy, tht t l ngay khi "tr", tc th "tri-gic", tc th "chp", ri l "trc" (dnh), l "phc" (tri buc) lin, tt c tin trnh din bin rt rt mau, ta khng th na ng m ngng li c. Chng sinh l nh vy! Ngi c nh vy, m ngi thin cng nh vy, kt ht ! - Ch thnh Pht mi c hon ton t do. Thi quen ny c t v lng kip (do u m c? - xin coi Kinh LngNghim v Kinh Lng-Gi), nay thnh tp kh su nng trong tim thc, n cn tn ti vnh vin n v lng kip sau, mi ngy mt nng thm, kh nng con ngi khng th t sa dn c.Tng dng ca thc v mt na trnh by trn, cng vi tt c nhng tp kh sn c, chng lm mo m, h hng c nn tng tm thc con ngi, lm sai lch ci thy bit bn lai ca chng ta, cho nn t ch Khng (sunyata), con ngi to ra tt c c, tt c phin no, vy phi lm th no? chng l chu? Cu hi hc ba ny xin tm gc li, hy xt tip v tin trnh tm l. Vy c th ni l tai nn khi u t tr. y l im khi u ca s sa ly, ca mi phin no, ch c i-Tha Pht-Gio mi bit n ch rt vi t

ny, ngoi ra, con ngi ch kt ti tham vng v tm phng gim tr tham vng, thc t cho thy php iu tr chng c bao kt qu, nu khng ni l v hiu. Ngi mnh c cu tc ng "nh rn phi nh dp u", y cng vy, phi dit tr au kh t gc l tr, l tr ri th lnh . Bnh thng th, cho n vic b-th ca B-Tt cng vy, nn Kinh KimCang Pht dy: "B-Tt ni cc php, ng v s tr m hnh b th, chng tr sc, thanh, hng, v, xc, php, b th". Li ni: "Ch B-Tt Ma-Ha Tt nn sanh tm trong sch nh th, l chng nn khi tm tr sc, chng nn khi tm tr thanh, hng, v, xc, php, ng v s tr nhi sanh k tm ", nn khng c ch tr m sanh tm, Tm y l ci trng thi tm linh t nhin t c ni v tr. ng Hu-Nng m i nh sn cn c thng thng, nghe Ng T Hong-Nhn na m ging n cu ny hot nhin i ng, ngha l nhp ngay vo, chng ngay ci v-tr . Ch v tr ny khng nhng ngoi tt c sai lm, au kh, m cn l ni xut sanh v lng cng c, hng sa diu dng, l cn ngun ca tt c mi php, nn Kinh Duy-Ma-Ct ni: " ni v tr lp tt c php". c tuyt i t do t ti, siu vit tt c i i nn cng gi bt nh, chnh l t Pht, ni sn sanh ch Pht, l Pht, l Thin, l o. Ngi Duy-Lc ging : "V tr l th, cng l dng ca Tm. V d nh mt bn tay, bn tay nu khng nm li, nu khng cm mt vt g, th c hot bt vn nng (ngha l c ci t do, linh ng, c kh nng lm th vic). Bn tay m nm li hoc cm mt vt g tc th b mt ci hot bt vn nng v b tri buc". Vi t ni tr, tht t th ni tri-gic, tri gic mt s vt l nhn ra mt s vt, bit n l ci g, cho n mt ci tn, do m kt lun vi n, b n tri buc, s tri buc c khi r rng, c khi nh nhim m ta khng nhn ra. Tip theo tr, tm thc a dn ta mt cch chc chn i sut con ng ca nghip, tri ln trong sanh t lun hi. Ngy mi hc o, c v cao tng dy ti: "Nhn bit (tri gic) cha kt, phn bit mi kt", trong lng, ti khng ng . Qu nhin, sau ny nh Ngi Duy-Lc ch cho trong Kinh LngNghim c cu ca B-Tt Vn-Th: "Tri gic ni chng sanh" (ni=bn l). Ti hiu l khi nhn ra mt vt g, mt iu g, bn c li, ch chng sanh c ni l ngi bnh, ngi sai lm. Cng trong kinh ny, Pht cn ni r n ni: "Tri kin lp tri th v minh bn, Tri kin v kin t tc nit bn". Cu ny ngha l trn ci thy bit m ta xc nhn s vt c bit, l gc ca v minh. Thy bit m khng c ci bit, tc l khng xc nhn s vt, th l nit bn. Ch ny xin m mt du ngoc: Li Pht l dy chng sanh cn m lm. Vi chng sanh th tr, tri-gic, phn bit l nhng bc u ca sai lm, nhng B-tt sau khi c cn-bn-tr (thy ni chng phi ni, thy

sng chng phi sng) ri cng c hu-c-tr, cng gi sai-bit-tr (thy ni ch l ni, thy sng ch l sng), ni y cng c phn bit, nhng l phn-bit-v-phn-bit (discrimination non-discriminante) ngha l khng b kt trong s thy bit, khng dnh mc. Ch ch Pht, ch T, ch i-BTt mi c tr ny, cn chng sanh nu bit lin l dnh mc. Thin-Tng gi l th lu b tng v trc tng, xin coi on sau. Tt c chng ta u c th nm qua c cht t v trong khonh khc ci mi v "khng dnh mc (v tr)" khi ta ang bt c ch no m bt tm i c trong t giy, t pht, tht thch th v cng. Cn nh cch nay khong hai mi nm, hi ti cha tham thin, mt hm ti va c xong cu ca Ngi M-T nhc li li Kinh Duy-Ma-Ct: "Thn ny do cc php ho hp m thnh, khi ch l php khi, dit ch l php dit. D ni cc php ho hp m mi mi php u chng bit nhau. Lc khi chng ni ta khi, lc dit chng ni ta dit", ti nhn ra cnh vt trc mt, bng nhin thy mnh nh tch la ra khi tt c, tm th rng rang, thanh tnh, nh nhng, tht l tuyt diu ... V sau, ti cng thng ti lp c tm trng trong chc lt, khi nh, ngoi ng, mi ln li thy ci mnh mng tch lng chim trn tm hn, nh ang mt th gii no tuy rng nh ca, xe c, cy ci, ngi vt vn c, vn chuyn ng tc mt. Ti bit cnh ny cn l vng, chng gi tr bao nhiu, ch an c lon tm chc lt nh ngi i ng nng xa c ung mt ly nc lnh mt lng ri li phi i, nhng nh m ti tin rng cnh gii gii thot trn vn v vnh cu ca Pht an lc v cng! Ti cng cn nh mt ngy Saigon, ang p xe trn ng ph ng ngi, va i va gi cng phu trong u. Tuy rng tm tr ti vn ang b cng phu thu ht nhng tt c cnh tng trn ng ph, xe c qua li, ti vn thy v vn trnh n ngon lnh nh thng m khng n mt ngi no, mt vt g. V sau c mt ch em trch ti: Lc ti chy xe ngc chiu gn st anh, ti c ci cho anh sao anh khng tr li? - Tt nhin c th ti thy nhng ti khng nhn ra m thi. Lc y trong u ti ch c nghi tnh, hnh nh p lc ca nghi tnh tm thi ln t phn ln thc. Nhng trng hp va k c cho ti bit cht t v ci tri kin v kin chng? Cha u. Nhn ra mt s vt bng su gic quan l tri gic, tc l tri kin lp tri. Ci tri gic c v l v ti y, nhng tai hi l n tc th a ta n nhng bc sau: chp tht, phn bit, cn nhc suy lng, m nhim, bung bt ... ri tri buc, phin no. Phn tch thy c nhiu giai on, ch l l thuyt

tch ra cho d hiu, tht t ch c mt s kin. Pht cng ging r hn cho ng A-Nan: "Nh ngi hm nay dng con mt thy ni sng, t ai v chng sanh, u l ci kin bnh (=ci h hng ca s thy) thnh t v thy. Ti sao? V c nng thy v s thy nn ta nh cnh tng (tht) hin ra trc mt, vn ci gic minh ca ngi duyn ci s thy (ci i tng c nhn thy) thnh bnh." Ta c cu ny thy nh v l, chng l ti thy ci xe, ti nhn bit l ci xe, th l bnh ? Vng, vy m ng l bnh. Chng ta khng khi ngc nhin, chng hng, ng ngng, v iu ny nghe tht ngc th gian, chng hp l thng. Xin bit rng ci thy bit cho n tm t bi ca Pht u khng c nng s (nng: ch th, ngi thy bit, ngi thng st, i vi s: i tng, ngi hay vt c thy bit, c thng st) nh ngi th gian chng ta vn thy bit hoc vn thng yu; tnh cm thng yu ca chng ta du cho chn chnh, trong sch, rt tt bao nhiu nh m thng con, thng ngi ngho kh tt nguyn, thng con vt b nn, cng ch l i kin, cha phi l t bi, v cn c nng s, khng bnh ng. hiu thm ny, ti xin gii thch bng li Pht trong nhng on trch vn sau y: - Trong Kinh Lng-Gi. Pht ni vi B-Tt i-Hu: "Cnh th gian nh bng tng trong gng v cnh gii chim bao, nhng chng phi trc mt ca bc Thnh khng c cnh th gian. Phm phu v t tng m lm nn ui theo cnh, chp tht, gi l v minh in o, chng phi minh tr. Bc Thnh thy cnh ng nh phm phu m chng c tm nim chp trc, nn chng gi l in o." - Kinh i Nit-Bn, B-Tt Ca-Dip bch Pht: "Th-Tn, nu phin no t in o tng sanh ra, th tt c bc Thnh u c in o tng m sao chng c phin no, vy ngha ny th no?"- Pht hi: "Ti sao ni bc Thnh c in o tng?"- Ngi Ca-Dip tha: "Th-Tn, tt c bc Thnh thy tru cng gi l tru, thy nga cng gi l nga, thy nam n, ln nh, nh ca, xe c v kh lai u cng vy, th l in o tng ri!" - Pht ni: "Phm phu c hai th tng, mt l th lu b tng (th gian ph bin lu hnh), hai l trc tng (t tng chp tht). Bc Thnh ch c th lu b tng, chng c trc tng. Phm phu v cm gic sai lm, ni th lu b tng sanh ra trc tng nn gi l in o tng. Bc thnh v hay chiu soi Tht-Tng, ni th lu b tng chng sanh trc tng nn d bit m chng gi l in o tng."

- Kinh Duy-Ma-Ct, phm by, theo li i p gia B-Tt Vn-Th hi Ngi Duy-Ma-Ct v mc "Qun chng sanh", tin trnh sa a ca ngi th gian cng t ni v tr m tr, ri t tr sanh in o tng l t tng chp tht, sanh h vng phn bit, sanh tham dc cho n phin no. (on ny kh di, khng tin chp li) Xin k thm bi k ca Thin-S Duy-Tc: Phong ng, tm dao th Vn sanh, tnh khi trn Nhc minh kim nht s Mui khut bn lai nhn Ha-Thng Duy-Lc ging ngha: "Thy gi ng, t tm thi cy. Bit my sanh t tnh ni trn. Nu thy bit r vic hm nay, Tc che khut mt mi bn lai (T-Tnh). Gi thi, my bay, cho n tam tng gio in, tt c Pht Php, u l vic hm nay." (Trong cun Chn Tm Trc Thuyt c ng li dch ca bi k ny nhng tic rng ngha b o ngc l 'Nu sng, r vic hm nay. Nu m, mt ngi xa nay." Tai hi lm thay!) Tu chung, bi k ny cng nu ln s sai lm khi dng thc nhn bit s vt, tc l tri gic vy. Trong Pht Php, ci ti ca "-thc phn bit v suy lun" (conscience discriminante et discursive) c k ra rt nhiu, tic thay l iu vi t nn t c nhn bit v ni n, nht l li rt nghch vi thi quen nhn thc, suy ngh ca th gian. Thin-S Trng-Sa Cnh-Sm ni k: Sao ngi hc o chng bit chn? Ch v xa nay nhn thc thn Ngun gc sanh t t v thy Si m cho l bn lai nhn. "Nhn gic lm con" l vy. Qua s trnh by trn, ta thy t tr, tri gic, chp th, phn bit, suy lun, i nhim, th x u do -thc ch ng. N rt khn lanh, rt sc bn, rt li hi. sc n rt mnh, rt bn. Nhng phng php nh nhng, nh tnh tm, t ra v v, kim sot n ch c hiu qu rt tng i v tm thi.

Nhng phng php hun luyn, chuyn i n dn dn bng thin qun mun t kt qu vin mn cng i hi thi gian cng phu rt rt lu di, ba a-tng-k kip. Duy c Thin-Tng, bng mt tn tm v -ch kin c, mt s thc hnh ng cch, mt cng phu min mt, l c kh nng to c mt tm lc mnh m sc chuyn i ton b tm--thc t nn tng trong mt thi gian ngn, c T vi ngy, vi tht c ng, c v hai, ba nm, hay hai, ba chc nm c ng. D cho l hai, ba kip hay hai, ba mi kip mi ng, ngi tu vn cho l ngn v vn hnh n ch mi thi. V sao? So vi ci vng sanh t kh hi trin min ko di n v lng kip khng dt ny, th du phi u t n my chc kip tu ri c vnh vin gii thot trit , n ch tuyt i t do t ti, th ti thy cn l tt qu. T-s cng ni: "iu can trc tn, trng ti trc. Bt k cng trnh, c tin hu" - Thin-S Trung-Phong Minh-Bn - (Cn cu cht ht, trng trc khc. Chng tnh cng trnh, c mi thi. - Nguyn-Chnh dch). ---o0o--Mt iu quan trng khc c Pht dy ta l thc cht ca vn php, mi s mi vt tinh thn v vt cht trong th gian, v tr. Ti sao chng ta thit tha bm vu vi c th, thn mng ny, vi gia-nh, ti sn, danh gi, s nghip ny, vi mt l tng quc gia, dn tc, nhn loi ny? Ti sao vy? - Ti v qua ci vng kin hin nay chng ta nhn rng chng tht c, chng c ci thc th n hin hu, tn ti, nht l trng hp chng l bn thn ta hoc c lin quan vi ta, ta v chng u c ci "ng" t th: nhn ng v php ng. Ta cho rng nhng ci ng ny khi vt cn th tht c, khi vt mt th tht khng. Chnh v vy m ta b chng tri buc, ta c th hy sinh th, nhn chu kh au chim hu, gi gn hay bung b. Nu bit tt c chng, gm c thn tm ta y, ch l nhng bng huyn ha khng tht, th ta chng phi kh cc nh vy. Vy m Pht xc nhn nh th. Pht v ch T trit ng thc chng tht tnh ca vn php, n l KHNG, ch khng phi ch bit sung do suy lun, nhng cc Ngi khng th truyn ci thy bit y cho chng ta, m ch c th dy li theo ngn ng rt gii hn ca th gian v ch cho chng ta cch thc hin ci thy bit m thi. c ci thy bit l phc hon ci "mt mi bn lai", l gii thot, tan r ht mi chp trc, tri buc, ht mi au kh. Theo Pht-Php, vn vt khng tht c, gii thch cch d hiu: chng ch l s t hp tm thi v mong manh ca mt s thnh phn, n khi mt hay

nhiu thnh phn ri ra hay mt i, th tp hp y s tan r hoc cng khng cn l ci t th trc na. V mi thnh phn cng li l mt t hp ca nhiu thnh phn nh hn, c th m lui xung, khng c mt ci tn cng c bn no l mt ci g nht nh c. Ngy nay khoa hc cng bit rng nhng phn t cu to thnh mt nguyn t (m in t, dng in t, trung ha t) cng l nhng t hp khng bn vng, v cng bit rng nh th vn cha phi l cng. Bc hc vt l Fritjof Capra trong tc phm danh ting The Tao Of Physics ( Do c Nguyn Tng Bch dch ra Vit vn ly tn o Ca Vt L) gii thch chi tit iu ny. V d nh tt c nhng b phn ca mt chic xe p c rp li theo mt th t nht nh ta s c mt tp hp m ta t tn l xe p. Xe p ch l mt gi danh t ra gi cho tin, thc cht ch l tp hp ca nhng ci cm, ning, m, v rut, sn, yn, bn p, tay li v.v...do nhn cng ghp li, tt c u l nhng ci c sn, khng c ci g thc s mi c tn to c, nu ta tho ri chng ra nh c th khng cn xe p, gi danh cng mt, mc d chng vn cn y . Li, tt c mi kt hp, cho n kin c v v i nh nhng tng xp thnh kim-t thp Ai-Cp, cng ch tn ti c trong mt thi gian, thi gian t mt giy cho n triu nm cng l thi gian tng i, ri chng t tiu hy hay b hy dit ln ln. C khi cn c bin c bt ng xy ra tiu dit chng trong chp mt, lch s chng minh nh s phn ca thnh ph Pompei ang trong np sng huy hong ngy xa b phn thch ca ngn ni la Vesuve bt thn chn sng trong khonh khc. Cho nn gi l tm thi v mong manh l vy. Pht-Php gi ci tnh khng tht c y l v sanh, v sanh v s vt khng c thc th, n khng thc hu v khng c ci bt u, chng khi t nhng ci c sn, v nhng thnh t c sn ny cng li l nhng t hp h huyn na, nu tht c th chng vnh vin c nh, khng bin i khi sanh khi dit nh ta ang thy. M tht ra c ci g t hay b bin i sanh dit u, c hin tng bin i sanh dit, nhng khng c mt t th nht nh no ng trc, bn trong, ng sau s bin i sanh dit c. Ci hin hu ca s vt y ch l h di, do cm nhn sai lm m ngi i v khng bit nh tht nn cho l thc hu bn chp ngay vo ri c gng ly b, to nghip khng thi. Kinh Vin-Gic, Pht thuyt: "Tt c chng sanh ni php v sanh vng thy c sanh dit, cho nn gi l sanh t lun hi." Vy th ci "vng thy" ny l th phm gy au kh cho con ngi, n cng l ci "kin bnh t v thy" ni trong Kinh Lng-Nghim.

Tht c hay khng, Thc hu hay Phi hu, Th hay Phi ?- Ngy nay c th gii vn minh vn c cn thc mc v c hay khng ci thc ti ny, v l do hin hu, ch v ca n, ci thn phn ca con ngi v th gian ny, ri ngng ln hi ng Tri: "To be or not to be?", hi mi vn khng c tr li. H c bit u rng gn 2500 nm trc, khi kch tc gia Shakespeare cha cho i, ng gi Thch-Ca gii p cu y , ring Kinh KimCang cng ni n my ln. Ngi Ca-Dip-Ba nghe k sau y c chng s qu Cc php ty duyn sanh Cc php theo duyn dit thy thc tnh v sanh ca vn php. B-Tt Long-Th li c k: Chng vt ty duyn sanh Chng vt theo duyn dit Sanh ch cc duyn sanh Dit ch cc duyn dit -ngha cng rt ro bit bao. Nh vy, ch c nhng s t tn ca cc duyn ch khng c mt t th nht nh no sinh ra hay dit i c, ch do ci hin tng t ca cc duyn m con ngi lm cho rng c mt s vt mi sanh, chp l tht c (sanh) v t cho mt ci tn, v do hin tng tn ca cc duyn m hn tng mt i mt s vt c, chp tht l khng (dit) xa i mt tn, gi danh cng khng tht. Thn mng ta cng vy, c phn c th v tm thc cng ch l nhng t hp mong manh tm thi ca mt s thnh phn, mang mt tn gi, v trong khi h di gi l c y, tt c cc t bo ca cc b phn cng h di sinh ra v cht i tng giy tng pht. Trong What The Buddha Taught, i-S Rahula nhc li li Pht: "Mi lc cc un (sc, th, tng, hnh v thc l 5 un tc 5 cha nhm vt cht v tinh thn cu to nn con ngi) pht sinh, suy gim v cht, hi cc T-kheo, l mi lc cc ng sinh ra, suy gim v cht". (Ni-S Tr-Hi dch) Trong Trung Qun Lun, B-Tt Long-Th cng c k:

Cc php chng t sanh Cng chng phi tha sanh Chng cng chng v nhn Cho nn ni v sanh Ha-Thng Duy-Lc gii rng: "Cc php chng t sanh v phi i nhn duyn ha hp mi c sanh. Cc php chng tha sanh v cc duyn u chng c t tnh. V t v tha cn chng c, ly g cng (m sanh). Sao ni chng v nhn sanh? V bn th sng t ca Diu-Tm phi do tu hnh n gic ng mi c hin by, chng phi t nhin m thnh. Vy, bit tt c s vt trn th gian vn v sanh, v chng c l do no sanh vy." Sau cng, nhn r thm tnh v sanh ca vn php, xin k mt cu rt danh ting trong nh Thin, trch t bi k ca Lc T: ---o0o--Bn lai v nht vt Theo ci thy ca Bc Thnh th khng c mt vt no (c th hay tru tng) tht s c mt t th nht nh, vng chc, khng thay i, tn ti, th cn c ci g l ta, nhng ci ca ta v nhng ci khc ngoi ta, cn c g l thin-c, tt-xu, hay-d, phi-quy ... la chn, yu-ght , bm vubung b, lm g c nit bn tm, a ngc xa lnh, chng sanh ht, Pht thnh ... bit vy th c cng khng vui, mt cng khng bun, ai khen cng chng thng, ai ch cng khng ght, tm th an tnh.(y l cnh gii ca bc Thnh c v sanh php nhn, chng sanh phm phu cn trong sanh t, nhn bit bng thc, khng th c tri kin gii thot ny) Bit c nhng li php trn y l mt ch li ln, con ngi s tnh ng ra (bng tri gii), nh c tm chp trc v chn chnh li nhn thc ca mnh, th gian s bt i nhng tham vng m qung, nhng bo hnh c c, mi ngi bit thng yu gip nhau, gim i nhng bun phin v tuyt vng, v tht th; ngi gi suy yu, ngi b tai nn hay b bnh nan y s bnh tnh vi nhng g s xy n, bt lo s. V trn ht, chng ta nhn bit c mc ch ti hu v duy nht ca cuc i, l thc hin ci Ta Trn Vn ca mnh, cng l phc hon ci Bn Lai b bin dch t thu no.

Li cn mt bt hnh na l con ngi khng nhng ch b tc hi bi ci hot ng sai lm ca -thc nh trnh by trn m cn phi chu ng s sai khin kh bit ra v nhiu khi cn khng th cng li ca c mt khi khng l v nng chu nhng v vn tp kh (thi quen) m hn c hoc v tnh to ra t v lng kip trc cho n ngy nay. N (tp kh) cha h b suy gim m cn mi ngy mt ln mnh v n su hn, to thnh mt bn nng m ta cho l t nhin vy. Nhng tp kh ny sc chng rt rt mnh, nhiu khi chng bt con ngi phi lm nhng iu m chnh lng tm v l tr hn cn li khng c, gy ra nhng ti li ng thng st v cng, thng st c nn nhn v th phm. Phn tch tm l ta s thy: lin sau khi ta tri gic v phn bit mt s vt no bng thc, tc th tp kh n n ko n sp vo, chng (tp kh v thc) cng c mt v cng hot ng nhng chng tc dng trn ta theo nhng chiu hng c khi ging nhau m cng c lc khc nhau. Nh mt ma lc bn ngoi, tp kh a y, xi dc, c khi cn cng bch ta phi yu-ght, ly-b bng c mi thi, v ta cng thng nhn tp kh l chnh ta. Vy mi hay con ngi khng bao gi tht s c t do, khng bao gi c sng vi ci bn tm chn tht vn lin ni mnh, m lun lun b chi phi, iu khin, la gt tri vi bn cht t nhin ca mnh (t tnh mnh) m hung th chnh l ci vng tri vng chp m ta cho l tm ta, v nhng tp kh su kn nhng mnh m trong tm thc m ta nhn l bn nng, bn tnh t nhin ca ta. Ta khng bit rng ci Ta Tht (tm gi vy) li l ci khc, n b ci ta gi, tc l ci t hp thc-tp kh, che du, lp khut, phong ta, lm ta khng bit rng mnh vn c ci Ta Tht v N mi chnh tht l Ta, ci Ta hon ton t do t ti, ngoi tt c tri buc v au kh. Thn phn ta chng khc g con tru to ln b thng b ly dy s mi dt i mi ni ty thch. Cho nn Kinh Lng-Nghim ni ra ci m mui y ca con ngi l: ---o0o--Lc mt chn tnh, Hnh theo in o. khng c t do m cn lm nhn ci b buc cho l t do, con ngi i ca tng tn gic cai tr mnh v ly lm hnh din v n, gi n l "t do ch" (free will), l vt qu gi nht m Thng- ban cho mnh. Tht ng tic qu, con ngi v m mui nn b chn vi di hm bn su, ch Pht, T v B-Tt u rt thng st, pht nguyn cu vt tt c chng sinh ra khi hm su v minh y.

Tn Tm Minh ca Tam T Tng-Xn m u bng cu: "Ch o v nan, Duy him gin trch" Ci t do phn bit, chn la chnh l chng ngi lp bt ca o. Bnh m ca con ngi su nng nh th, nn nhng php tu ct lng ng tm ch c hiu qu nh mt ly nc c c lng trong. Phn trn th tng i trong sng y, nhng nu ly nc b lay ng (d cho gp nhn duyn ri tp kh mnh ni ln) th tc khc nhng cn d li vn c tr li, c th khng bao gi dt. Ta thy c khi mt tu s tn gio ln hnh o c chc, nhiu chc nm, m cn t nhin phm trng cm, l do l b tp kh lng ng hay dn nn gp tc nhn kch thch lm bng dy. Vy phi lm sao? Phng php ca Pht-Gio Thin-Tng tht r rng v n gin, l phi chng ct ch nc c ln, cho vo l la t n bc hi, dng kh lnh cho ng li, ta s c mt th nc trong sch hon ton, d cho lc my cng khng bao gi c tr li, l mt bin php ci to trit , t nn tng, v nht l: t lc, khng ch i t mt n sng bn ngoi no, m cng khng mt n sng no c th gip c. Do vy m T-S t o ri, thng tay vo ch, n nm vi nhng phng trm cp, git heo chng m khng h nhim. Ngi tham T-S Thin cng ti luyn tm mnh trong l la nh vy, dng sc nghi mnh m v lin tc ca tham thin (cng n hoc thoi u) dng mnh p tan ci tng dng h hng ca tm thc ny, bin n thnh mt t th khc hn, ni ng l tr li ci tng dng bn lai ca n, vi nhng tnh cht khc hn v nhng kh nng tt bc m nay ta khng th suy lng c, ng ri th cc tp kh th gian v tp kh xut th gian cng t tr n ht. Thut ng "Tuyt hu ti t" (cht i sng li) l ch trng hp ny. Kin tnh thnh Pht l c ch V-Nim, t y khi Tr Hu Bt Nh (Prajna) v Tm i Bi (Karuna, V Duyn T) tn chng sanh. Tic rng cch tu ca Pht-gio Thin-tng trnh by nh trn, cng nh quan nim v mt chuyn i tm linh tn gc, chng th c chp nhn d dng, v n qu khc l, bnh thng thy kh chp nhn, kh tin, kh hnh, con ngi cn lo s s mt i nhng ci hin c ri khng cn ch bm vu. S cng hin ca Pht Gio rt ln, ln nht cho con ngi, nhng ca vo li hp v khng thun vi li suy ngh thng thng. Tuy nhin c nhiu ngi vn sn nhn duyn t trc, nhng ngi nay nhn ra c tnh cht bt ton ca ci cng c suy ngh ang c y cng l mi nguy ca cc tp kh, v nht l nhng ngi tng b nhng au kh ca i

dy v tan nt, ht mi ham mun, ch thit tha nguyn c gii thot, th tt c cc phng thuc m cha gp thuc hay ht bnh, ch nhng ngi ny mi mnh m tin tng, chu liu th nt mng ci ny, nhy vo l la, ph c thn tm cho cng phu, lm mt cuc ci to tm linh trit , quyt thc hnh n cu cnh, chng no n ni mi thi. Ring hin nay ti nam Vit-Nam vn c nhiu ngi c c ci thy bit, tn tm, ch k trn, hng ngy sng thiu thn m vn kin tr dng cng hnh o. Ring ti cc Thin-ng Liu-Qun, Php Thnh vng ni Dinh B Ra l ni xa xi ho lnh, ch tng ni v c-s hng ngy va lm ry rt cc nhc t nui thn, sng thiu thn m khng cu vo s cng dng ca thin tn, va mit mi tu tp. Cng cn c nhng Tng, Ni, C s sng ring hoc cng bn o ng tham vn kin tr m thm tham cu mt mnh t c chc nm nay trong nhng hon cnh rt kh khn. Vi h, T ni: "Tuy mi ct bc, ti dm bo m ngi ny chng khc g nh n nh". H l nhng ngi bit hng ti th dng y s cng hin ca o Pht. ---o0o--Kt lun Nm 1982, khi chng ti cn tham ti cha T-n Saigon, mt bui chiu, V Ho-Thng Tr Tr cha ny n thm o trng, trong bi khai th ca Ngi, ti cn nh cu: "Chng sanh c nm ci kh: - c lm ngi l ci kh th nht, - Gp c Chnh Php l ci kh th hai. - Tin, hiu c l ci kh th ba, - Hnh c l ci kh th t, - Ng c l ci kh th nm. " Thi im n nay (1994) 12 nm, li ni vi ti cng ngy cng thm tha. Ti thy k khai ra nm ci kh ny, chng phi chng ta e ngi, thi ch m cn c tc dng tch cc. Nhn xung m sc vt mi hay ta may mn c lm ngi, trong su o ch c ngi mi c c duyn thun li v kh nng tu thnh Pht, v ch c th thnh Pht trong khi cn ang sng lm ngi. C qun xt s b tc v tm t, s au kh ca con ngi khp th gii, ta mi thy rng c s cng hin ca o Pht l mt may mn ln. n y l qua c hai trong nm ci kh ri, nh trn ng di nay ta ng mc khi hnh. Trong cc tn gio, o Pht li d tin

hiu nht, v l thuyt th r rng minh bch, khng tng tng hoang ng, v thc hnh th lch s Pht-gio ti nhiu quc gia -Chu ghi chp c chc ngn ngi ng o, thc hin Thnh-Qu ngay ni t tm, nay ngi hc nu c thin ch th t nhin tin hiu. Tin hiu c l thy nh sng le li cui ng hm, cng nh nhn ra tri chn u cnh, con ng lm Pht i c mt qung xa. Nay chnh l ch cn "ra sc mt phen" thot ra khi ch tm ti; vic thc hnh nh li Lai-Qu Thin-S cn n gin hn c dui chn, d tay. Thnh ra, i vi T-S, nm iu kh li l nm iu d t. ch li ny ln nht, cao nht, chng ta nn tn dng, chng nn nh kinh ni :"Nh ngi bng i ngi trc bn tic vua ban m chng chu n" - Cn nu ch cam nhn my git nc tng th cng ung qu. Ti cng vn t nhc nh mt trong nhng li dy thng thit cui cng ca Pht trong Kinh Di-Gio: "Th gian phc trc mt chng kh, th nh lo tng nch n, bt t nng xut" (Ngi th gian t tri buc cht i trong mun ngn au kh, d nh con voi gi st xung bn su, khng t ra c). Hnh nh mt con voi gi va ln, va nng, va yu, t t chm dn xung hm bn lm ti lo lng cho mnh, kh m qun c. chm dt tp ti liu ny, ti xin chp li my li thng thit ca Ngi Trung-Phong Minh-Bn, v T Thin-tng danh ting th k th 12, cnh sch m hu hc. Bi ny tuy ni vi tng chng ti mt thin-vin, nhng vi c-s cng ng c ch li v cng l nn nhn ca sanh t, vic thc hnh chng ring l bn phn ca ngi xut gia. " Nh mng ba ci ln lc chng dng, nu chng phn ch ra sc i tinh tn, gan d nhy mt ci ra khi ci nh i mng ny, gia thanh thin bch nht mc o c ci mt ting khoi ch bnh sanh. Cn nu quyt ly mng i vo mng, phan duyn ln nhau, chy theo vng trn, th c ngy a vo a ngc v gin, h chng c ph nhiu kip n nay ch Pht, BTt v ng gieo ht ging Bt-Nh B- ? ng nu chng ht ging su dy ny, u c ngy hm nay ch giu sang, trong nh thp thin, cho n pht tm vo o, ca sa che thn, lm ngi ni dng ging Pht. Ngy nay n ch ny, xut gia ri, lm tng ri, gp Thin-Tri-Thc ri, nghe o ri, ci iu ng cn thiu l ch cn ra sc mt phen ch thn n ch cu cnh m thi. Hung l tui cha gi, sc cn sung, nu chng li dng lc thn cn mnh khe i mt hi thng n nh, th chp mt bn l v thng, gi bnh ui gp,

n lc y chn tay ri lon, li s v ai? Lc nu em ht tt c nhng ci tham, ci yu, ci gin, ci si ca c mt i, kim im qua mt lt u dng chng c. Tri li cn b n lm chng ngi, tri ct, che lp, xoay chuyn, cun tri, c ph ci nhn duyn tt p lm ngi khng bit h thn, b Pht qu trch. Phi bit, lun hi ni ba ci, ra vo trong bn loi (non, thai, thp, ha), c l lnh nh, chu kh lin tc. Nh th c g ng lu luyn u, m chng chu siu nhin c thot . Ngi c ch l no li lm nh th ? " ( nh-Hu dch) Ghi-ch: - Nhng trch vn t cc kinh, lun m ti khng ghi danh dch gi, u l li dch t Hn sang Vit ca Ha-thng Duy-Lc. -Tu chnh nm 1997, nm 2002. - Truyn an. ---o0o--PH LC (vit sau) T IU NN BIT V T S THIN Tip theo hai bi ca Nguyn Bnh v Phan Tn Hi v "Cng n" ng trn Talawas thng 3-2004 m ti gn y ti mi c c, ti mo mui ng gp mt s kin rt t nhng hiu bit sau nhiu chc nm tham hc v thc hnh o Pht. Nu c nhng iu khng hp vi kin ca Ch V pht biu trc v Thin Tng th ch nhm lm sng t mt s nt ct yu ca mn T S Thin nh ti tham hc t nhng ng lc ca ch T Thin chn truyn v thc hnh t nm 1980 di s ch dy ca Ngi Thch Duy Lc ( tch u nm 2000), ch khng dng bi bc. Ti xin chn thnh sm hi v nhng sai lm c th c v xin c ch dy. - So snh vi nhng tn gio ln ca nhn loi, o Pht "khng ging ai", m trong cc tng phi, cc php tu ca chnh Pht Gio, mn tu tp cng n cng khc l, kh c chp nhn v thng b gn cho nhng t nh "k cc, khng hp l, nguy him" v t ti "thin cng n" b khoc ln mt v k b, c a ra m x, gii thch, cho n phim lun, a dn trn bn nhu. Phi thng thn cng nhn rng nhng thi ny c

th hp l, chng l chng ta c phi chp nhn nhng iu c v ngang ngc vi l l thng thng sao? c ai in cho rng phi nut c cc xng?, lm sao c th nht mt con ch trong bn vch tng cao ri ngh rng n phi t thot ra? - Vy m iu v l , nu c nhn t mt im nht nh, li l t nhin, bnh thng. M du l lun th no i na, s kin t hn mi th k nay c nhiu ngn ngi ti Trung-quc, i-hn, Nht-bn v Vit-nam do thc hnh php tham cng n hay thoi u m c chng ng, c ghi chp trong lch s Thin Tng, vn l iu khng ai chi b, hc gi Ty phng cng cng nhn. Nhng nu khng nghe lt tai, khng tin c, hoc gi khng hc n ni v khnh thc hnh ng khm ph ra cng nng th thng ca php tu ny m bung li ph phn, th xin hy yn cho cng n c l mt cc en s, cng ngc, lnh lng, m tt mt ch no , n tip tc lm ch li cho ngi c duyn. Cng xin ch ct ring n ra, ln bn m, em n pin, n pha ca thng minh, lun l, chiu ri kho st, phn tch, tm hiu ri pht biu ny khc; lm vy s khng i ti u, bit c g cng u sai lm m cn ph hoi cng dng tr bnh ca n. - Trng hp cc Thin S c nhng li ni v hnh ng m chng ta thy l k quc cng c l do ring. Khng phi vi bt k ngi no ng Lm T cng nm ly c ngi ta m ht: "Ni i! Ni i!" v lc no ng c Sn cng vung gy i nh. Nhng th on ny ch xy khi cn thit, p dng cho hc nhn ti "thi tit", cng phu ca h "chn mi", gip h c ci "ln ngc". Mt s Thin S khc cng c th on c bit ca h tip dn hu hc. y l nhng phng tin t ngt y ngi ta vo ch ht hng khng cn suy ngh, t ch ht chn chi vi ny nu nhn duyn s t bt ra con ng sng. - Ngoi ra, nhng ngi ng o u sng trong mt th gii ring ca h, ta khng hiu c. H thy bit khc hn ngi thng, gt ht cc chp trc, du ci xe vn l ci xe, ting nga h vn l ting nga h... v nht l h khng ni nhiu, khng gii thch c u ui di dng, khng din t theo cch li ca chng ta Ti Canada ti c gp mt v gio s i hc Vit Nam xa, c gi nhiu nhng cn tng i cng cp, hng ngy c vo su trong mt cng vin rm rp ngi tham thin di mt gc cy lin tip sut 4, 5 ting ng h. C ni vi ti: "My ng Tu by ra cch n ni c ch k cc, h ch l nhng anh bp. Tht ra thin d t, c g u, m h ni nh l kh khn lm." Ri c cho ti coi mt cun sch Zen do mt tc gi M vit, ni dung dy ngi tch lng, t s pht sinh nhng iu hay l, li ch. - Khng nhng Kinh Lng Nghim Pht Thch Ca ba bc iu ny m quan im

ca Thin S Trung hoa cng cho l cnh gii cn trong sanh dit, i vi gii thot cch rt xa. - Cng n, hay thoi u (mt hnh thc n gin ca cng n) l phng tin tu hnh ca T S Thin, cng gi l Thin Tng, Thin n Ng, c ni cn gi Nh Lai Ti Thng Tha Thin, mc ch trc tip, mau chng thnh t gic ng, c tuyt i t do t ti, ra khi tt c kh. T bn thn, cng n khng c mt thn lc linh thing no, n khng phi l mt thch nghin ngm tm hiu, gii thch ngha, n cng khng li ch nu ch m tn th thm, tng tng ho huyn hay lm nhm c i c li nh my. Cn nh ni ln, vit ra "git le" th ht ! . Nh vy, cng n ch l phng tin tu tp ca ngi thc hnh T S Thin, ngi tu gii thot, nu khng phi l ngi cn dng n, ch t m mun bit, mun l gii th ch mt cng, khng li ch li sinh bc bi, v cng n t n chng c ngha l no minh gii, v thoi u (=hnh thc n gin ca cng n, nh "Cha c tri t ta l ci g?") cng ch l mt cu hi v vn theo nhn xt thng thng. - Cng xin ng i hi tt c cc tu s Pht gio phi bit v ging dy cng n. Hin nay, c l ch c khong 60% tu s trong nc v khong 30% tu s hi ngoi l ngi thc tu, trong s ngi tu T S Thin tham cng n thoi u ch c rt t. Ti thit ngh c t l ny cng l ng mng ri, v con ngi mun i vn l con ngi vi tt c nhng tp kh c t mun kip trc v mi ngy cn cht nng thm, nu cha kin tnh v qua nhiu nm bo nhim th du c mang danh g, tng g cng vn gi tnh phm, ring ngi chn tu ngy ngy trau di o c mi ng tn knh. Cc cha cng vy, a s cha hin nay ch ch trng vic cng bi, cu an, cu siu, lm m..., ni dung kha l ch nht i loi ging nhau, ch c my cha chuyn tu mt php. Anh Phan tn Hi nm 1980 n cha T n Ch ln mua sch, cha ny cng chuyn cu cng, c bit l cha ngi Hoa th trong bui l li rt n o v trng nh um sm. Theo truyn thng t xa, hu ht cc cha u t nhn l "Lm T chnh tng", c khi cn treo bng hiu "Thin T" m thc s khng c hnh thin. Tnh hnh ny cng c ti Trung-Hoa, Nht-Bn, i-Hn. Nm 1980, Ha Thng Thch Duy Lc c V tr tr cho nh mt cn trn lu, mi thng c t chc tham T S Thin sut mt tun ti chnh in trn lu, chnh in tng di dnh cho ngi Hoa cu cng. Cun anh thnh "Trung Phong Php Ng" l mt quyn sch rt qu, rt ch li cho ngi tham thin. Trong T khch l mnh m ngi tu, xc nh r vic ln sanh t v nhc nh phi c gng gii quyt sm, khng c li lng. Sch ny vn ngha r rng, tng

khng my cu k, tng i d hiu, do thy nh Hu, mt t ln ca Ngi Thanh T Vit dch, sau khi di qua th php Ngi Duy Lc. Vo thi gian , tt c cc kinh sch do Ha Thng Duy Lc pht hnh cho t c u t "in chui" bng my rono trn giy xu. Khong mt nm sau v s s t cc ni, cc tnh v d cc thin tht qu nhiu, to nn cnh ng c no nhit, n tai nh chc trch cng nh gio hi, h bt bnh v can thip bt chm dt. Thy b cng an qun gi trong phng nhiu thng, khng cho cc t vo thm, mt s h r nhau n mt cha nh xa "tu chui", c thi gian ri b pht gic li b xua ui, c nh vy ko ti 6 cha, nhiu thi gian khng c cha no dm cha nn mi ngi t x l tm ch tu ring ti nm 1987 mi c tm yn cha PhpThnh. May mn khng ai b bt gi v nhn vin phng, qun ti coi, li na ngy quan st, cng ch thy ngi ta ngi im, ri i vng vng trong chnh in, ri ngi, ri i, hon ton im lng, khng hnh ng g khc. Ti nm 1989, nh cc t hiu v bit r cch thc hnh, Ha Thng xut cnh qua Hoa K m thin ng v i din ging ti mt s quc gia, ti nm 1992 tnh hnh chung ti Vit Nam tng i d dng, Ngi tr li Saigon chnh thc xin php m li thin tht, v t mi nm Ngi M 6 thng v tr v Vit Nam trong 6 thng truyn dy, s ngi tham d thin tht ti T n Saigon li ng o nh xa (khong 3, 4 trm ngi mi tht, c nhng ngi t min Trung vo d) nhng cng ch c ti gia nm 1995 m thi. Sau , Ngi i hong ha Thin Tng v t chc thin tht ti mt s tnh Min Nam. u nm 2000 Ngi th tch ti Hoa-K. Ngy nay ch tng t ca Ngi thnh lp mt s thin ng ti Saigon v mt s tnh, vic tu tp T S Thin tuy khng rm r nh xa nhng cng n nh. Ti Vit Nam, php mn T S Thin tham cng n, thoi u, khng cn c nghe ni n t sau T Liu Qun th tch nm 1748, nay ang sng li. t Ngi Duy-Lc tuy cha c ngi chng ng nhng vi my chc ngi c hng dn y , thng hiu php v ang chuyn cn hnh tr chc chn l ci nhn tt cho tng lai Pht Gio nc nh. - C V vit khng nh rng "Thin cng n l thin qun". Xin tha thy rng cng n khng bao gi l mt i tng qun st. Vng, a s cc php thin ca o Pht u l thin qun, qun hi th, qun mt hnh nh, qun tm hoc qun mt tng, nhng khng c Thin Tng trong . Thin Tng khng bao gi l thin qun. Thin Tng ng mt mnh trong Pht gio cng nh Pht gio ng mt mnh trong cc tn gio ca nhn loi. Du ch V lu thng kinh in, hnh tr, kinh nghim trong mt

tng khc ca o Pht m cha tng tham hc php ny y v thc hnh ng cch T S Thin vi Thy chn truyn, ng theo ng lc ca ch T Thin xa, ch nhn nh theo suy on v tng tng trn nhng kin gii ca mnh, u rt d pht biu sai lm v Thin Tng. V sao? v tham cng n, thoi u khng ging vi cch thc hnh tr php thin ca bt c tng phi no khc. Gio, Thin, Tnh, Mt u c tng ch ring, c phng php tu ring; cng khng th pha trn ln nhau, khng th thc hnh mi php mt cht. Ngoi ng nhn k trn cn c nhng ng nhn khc v Thin Tng. - Vy cng n l g? - Xin tha rng: ngi hnh gi tham cng n, tham thoi u pht khi nghi tnh, v ch nhm mt mc ch duy nht thi, khng c ch no khc. Cng tham lin tip nghi tnh cng ln mnh, ti lc kt thnh khi, nng ti cc (u so trm trng), ngay giy pht , nu gp duyn t khi, tm tr sp , t nhin pht ng. T S v cng n, thoi u nh cy gy, cy gy gip ngi i, i l nghi tnh, ng l n ch. - i cng l vy, tuy nhin thc hnh bt buc phi c Thy kinh nghim hng dn tng bc trnh sai lm v nguy him. Thi xa, ch Thin S kin tnh mi c nhn hc tr; cha kin tnh, khng ai dm t nhn l Thin S. Thi nay khc, c cun sch ca mt c s ngi Tu gii mt s cng n v dy tham cng n ch KHNG, i khi ni rng: C trn ch KHNG m tham, KHNG l khng ci g, khng lm sao? th no? ... KHNG! KHNG! KHNG! ... c nh ly u p cho v ci KHNG m tm, coi ch KHNG nh mt ci g rt linh diu, k b, hm cha mt thn ph, c th m y mnh ti ... Thc hnh kiu ny mit lm sao khng au u, th huyt ? - Nu c c i Hu Ng Lc v Trung Phong Php Ng th mi bit rng tham ch KHNG l phi thc mc t hi "Ti sao Triu Chu ni KHNG ?" - V Kinh ni "Tt c chng sanh u c Pht tnh" v sau c ngi cng hi "Con ch c Pht tnh khng?" th Triu Chu tr li C, vy th ln trc "Ti sao Triu Chu ni KHNG?" - Thng thng tu T S Thin, tham cng n / thoi u, phi thc hnh tch cc trong thi gian di, c khi rt di, mi ti trng thi "chn mi" (nhn duyn thi tit), ti im ny thng phi nh mt tc ng t ngoi, c khi do thy bit m "nh inh tho cht" gip, c khi nh mt cm quan (ci thy, nghe, hay bit ...) bt ng p vo thc, mi bt ra hin tng

Ng. Giy khc bin chuyn thc s din ra rt rt mau chng, nn T S mi ni "Ht nhin i ng", ng nh "ngi ng m thc tnh" ( Ngi Duy Lc thng ni). S kin ny xy ra cho nhiu ngn ngi trong Thin Tng, khng th l chuyn ba t, ngi bnh thng , ngi tu theo php mn khc, kh c th tin hiu, chp nhn. - Tham cng n, thoi u, khng cho tm hiu, khng cho gii thch. Phi ch khng bit, thc mc, mt m m tham, nu bit bt c ci g bn l ht nghi, ht nghi th khng th n thoi u, khng th ng, m cng khng cho i cng n hay cu thoi, ngoi tr trng hp c bit. Nghi tnh l sanh mng ca ngi hnh gi, phi c gng gi cho lin tc, Ha Thng Duy Lc dy: "Cng phu phi min mt, lin tip, khng mt k h, nu c k h th lp tc sanh vng tng". Trong cun Thin Lun, Thin S D.T.Suzuki cng c on nhn mnh nghi tnh lin tc. Nhng hin nay vic tu thin ti Nht thay i, nhiu ngi tu thin theo phi Lm T (Rinzai) c gng gii thch cng n, ngi no cng gii c nhiu cng n l cng gii, c v gii thch c 500, 600 cng n. Mt s ngi Ty phng cng y theo thin Nht Bn tham cu vit sch truyn b li. Ngi i Hn, ngi Nht Bn, ngi Vit Nam vn cng hc thin Trung Quc, nhng ngi i Hn v ngi Vit Nam khng h i cch thc hnh nh ngi Nht. - nh rng mi s vt trn th gian u phi tin ha, phi i thay canh ci, nu khng mun b o thi. Nhng iu ny ch ng vi th gii t tng v th gii vt l ca th gian, khng th p dng cho Pht Php v Pht Php siu vit th gian. C nhng tn gio khc nhiu ln phi sa i gio l cho ph hp vi tin ha ca x hi v nht l theo kp khoa hc, nhng o ca Pht, ni r l ci cnh gii thnh tr t chng ca Pht, mi mi c vn l ci g pha trc chng ta rt rt xa, trc c khoa hc nhiu, ta khng th bng nhng kin gii m vi ti, nm bt c, vy ci o lm sao c th li sau con ngi, tr thnh li thi, cn phi sa i? Ti y, xin trch dn li ca Albert Einstein : "If there is any religion that would cope with modern scientific needs it must be buddhism. Buddhism requires no revision to keep it up to date with recent scientific findings. Buddhism needs no surrender it views to science because it embraces science as well as goes beyond science." - C V tm dch: "Nu c mt tn gio no ng u vi khoa hc hin i th l Pht Gio. Pht Gio khng cn xt li quan im ca mnh cp nht ho vi nhng khm ph mi ca khoa hc. Pht Gio khng cn phi t b quan im ca mnh xu hng theo khoa hc, v Pht Gio bao hm c khoa hc cng nh vt

qua khoa hc." (Chp li t mng in ton). iu ny lm ti nh li mt bi vit ca thy Thch Nht Chn ng trn tp san Quan m Montral cch y khong 10 nm. i thy cho rng Thin Tng nay li thi ri, ta nh mt xc cht kh v dng v ta cn loi b n thay th bng mt ci g mi m, thch hp vi tro lu hin i. Tht ht ph bnh. Hin nay thy vn lun lun c bi ng trn mng. - Phng php tham cng n, thoi u tuy mi xut hin khong th k th 10, nhng n l sng to ca cc T S trit ng, cc bc Thnh, nhng v th nhp th gii ca Pht. Trc kia, tuy cha c cng n, bc Thy dng nhng th on c bit nh nh, ht ... k trn cho t t nhin pht nghi. n nay li tu tp cng n, thoi u c thc hnh sut 10 th k, gip cho nhiu ngn ngi gic ng, ra khi sanh t lun hi. y tht l mt "thin so phng tin", kh tin kh nhn v khng qua kinh gio nh thng l, l li tt thng ti ta Pht, ch T trit chng c ci thy bit nh Pht, khng khc. Truc , ch nhng ngi thng i cn c nh Lc T Hu Nng hoc hc gi kin vn qung bc nh Nh T Hu Kh mi dm ln ti ca nh thin, v sau, nh cng n, thoi u m mt s ln ngi bnh dn thnh cng trong o Pht, trong c mt ng gi v hc ngi p kin tnh nh tham thoi u. - Trong lch s Thin Tng, mt hnh gi tham thin khi t cho rng ng, nu khng c thy bn th phi tm n mt v thy trit ng xin kho st v n chng l thc ng. y l iu bt buc, khng th t mnh nhn l ng. Thin S Vnh-Gia Huyn-Gic, tc gi Chng o Ca, trong trng hp ny. Mt s hnh gi tuy rt n lc cng phu, c cnh gii cao siu nhng, n gp thy li khng c n chng, thy ni "cha c", hoc "cn thiu", nhng ngi ny phi tip tc tham na. Nh vy, cn c theo hnh trng ca ngi xa kin tnh nh nghi tnh, ti khng dm chc trnh gic ng ca nhng Thin S Nht sau ny, kin tnh nh gii thch c nhiu cng n, l thc ti ch cu cnh. - Trong Thin Lun, i s Suzuki cng cho bit hi xa c nhiu ngi tham thin hoi m khng c nghi bn quay sang mt trong ba ng t l: i tm ngha su xa ca cng n (gii thch cng n), hoc ngi qun tm tch lng, trng rng (c th y l khi nguyn ca "Thin Mc Chiu"), hoc tr li nim danh hiu Pht A-Di-, nu v vn tu theo Tnh- trc khi qua T S Thin.

- Nh ni trn, im ct yu khi tham cng n, thoi u l c ch khng bit m hi, m thc mc, mun bit m khng bit c. C dn su vo ch khng bit mt m en ti m cng phu, th nghi tnh s cng nng, mi c c kin tnh. Trong lc thc hnh khng c tm b sao lng bi bt c iu g, du l li Pht, li T, cng khng cu kin tnh, nht l khng ch n hin tng l xy ra (bay ln cao, my to ngt quanh ngi, Pht hin xoa u...). Ngi xa t c ngn nm nay ri c theo thc hnh v a s thnh tu o qu. - Nhng nay c V, trong mt cun sch dy thin xut bn khong hn ba chc nm trc, li nh ngha "Cng n l thp sng hin hu", iu ny tri vi s tht, v tham cng n khi nghi tnh l i su vo ch tm ti mt m, khng bit. Cn "Thp sng hin hu" nh ti hiu l pht huy thc phn bit nhn bit r rng s vt trc mt. Vy tham cng n v "thp sng hin hu" l sai cch nhau hn 180 . Cha ni rng ci " thc phn bit thp sng hin hu" chnh l vng tm. - Thy thc s l mt ngi c ti vit vn cng nh s dng ngn t. Thy sng to ra nhng cm t c sc, hoa m, hp dn, tr thc, din t tng, nh "thp sng hin hu", "o Pht i vo cuc i" ... nhng cm t c dng v tin b, thi trang lm nhiu ngi a thch, nhng v thin th rt c th thy cha bao gi thc tham cng n ng cch. - Cng c V o c rt tn knh, ngi c, Vit dch nhiu sch Thin Tng Trung-quc, trong c b Truyn ng Lc k li hnh trng ca s lnT Thin Trung-hoa, ngi ni li nhng li ca ch T nhng li ch bai, cng kch ci hnh ca ch T (tham cng n, thoi u), y hn c l do ring. Trong sng tc phm "Yu Ch Thin Tng" in ln u khong nm 1980-1981, ngi nhn nh v cch tham ca T S Thin l: "ct yu dng cu thoi u p cht con kh vng tng". Cho ti by gi, hn 20 nm sau, ngi vn ch trng nh vy. M cng khng ring ngi cho nh th cn c nhiu o nhn kh knh khc cng ni th. Cc ngi u l nhng bc o cao c trng, tng tc t rt tn knh, nhng cc ngi khng phi l ngi thc hnh Thin Tng chn truyn v khng bit r tc dng ca tham cng n thoi u nn pht biu sai lch v cng n, thoi u. y l mt chuyn mn, cng nh mi chuyn mn khc, nu khng hc theo php chn truyn, khng c thy chuyn mn ch dn, cha tng thc hnh ng cch, th khng th bit r, khng th c sch ri tng tng, suy ngh m ph phn ng c. S kin cc ngi khch quan nhn nh thiu st nh trn cng t nhin, khng c . Nhng cng c v tp tham th khng thy hng dn, khng ng cch T S

truyn dy, tham mi au u, khng pht c nghi tnh nn nhiu ln cng khai ch bng, cnh co l ai hnh php ny s in khng, d b tu ha nhp ma, lm cho ngi khc nghe m s hi, xa lnh! - th vo, thy dy hy xa la vng tng bng thc hnh php tri vng do thy xng. - Php tham cng n, thoi u ch nhm mc ch duy nht l pht khi nghi tnh, nh nhng nhng lin tc, dn dn y nng nghi tnh n bng v, thnh tu gic ng, ch hon ton khng ct yu, khng ch trng tr vng tng. Tuy nhin, trong khi tham th vng tng khng th khi. Vng tng khng khi c l do ci tc dng ph, t nhin ca vic tham ch khng phi l mc ch nhm n ca T S Thin. Y ht trng hp ca dc liu Cyproheptadine c dng ch sir tr d ng, ti Vit Nam trc nm 1975. Tuy chai thuc c dn nhn "chng d ng", nhng nhiu ngi khng d ng cng mua dng thuc ny nhm vo ci phn ng ph ca n l lm cho mp, n ng nhiu, d cng dng ph ny khng ch dn trn nhn hiu. - Khi vng tng l do thc, ci vng thc phn bit v l lun ny, nu mt khc rnh rang, lp tc n khi vng tng, ngh chuyn ny, chuyn khc. thc cng lm vic th cng sc bn, cng lanh l. Nu trc mt khng c ci g thy, nghe, ngi, nm, s m, nhn thc thy bit, ph phn, th n lp tc moi trong k c ra bt k mt chuyn g qua hoc tng tng by t ra mt iu g cha c lm vic. l khi vng tng, mt tn cp m nhng ngi thc hnh bt c php mn Pht gio no cng s n quy ph, lm mt cng phu. - Ngi tham T S Thin cng dng thc nhn thy tnh nghi vn trong cng n thoi u. Nhn thy s rc ri, nhn ra cu hi, ri t nhin mun bit, mun tr li, mun bit m khng bit c, khng tr li c th thc mc, thc mc chnh l nghi, phi ngng li ngay y, gi ci nim nghi ny v nht l khng c tin thm tm kim cu tr li, gii thch, ri li cu thoi na, li nghi na, c th tip tc. T S ni: "Cho tm nghi nhng khng cho tm i tm". Trong khi thc c s dng tham th ng nhin n u cn rnh khi vng tng. Nh vy, cng n thoi u c cng dng chnh l khi nghi nhng v tnh n cng l "cy chi t ng qut vng tng"(Li ngi Duy Lc), mt tc dng ph khng dng . ng c hai bn tay g my th cng lc ng khng th gy n. Con kh leo chuyn t cy ny qua cy khc nhng trc sau du cy no cng vn ch l con kh , mi lc ch mt cy.

- M T S cng khng dy phi tr vng tng (ni tr, ni la, ni tuyt cng vy thi; vng tng cng gi l vng nim) hoc sng chung vi vng tng, n khi hay chng khi cng thy k n, ta khng cn bit n n, ch ch tm tham cng n, thoi u nghi lin tc, c gi khng sao lng. Ti sao khng mun tr vng tng? V vng tng l hin tng sng, pht khi t tm (y l vng tm). Tt c chng ta, nhng ngi cha ng, du danh tng th no, du suy ngh, ni nng, hnh ng g, du thin du c, cng u l sng vi vng tm ny, ch khi cht ri n mi ngng ngh v n dt ti y sanh khi ni khc. Vy th lm sao li mun tr vng tng, nu khng mun hy hoi thn ny. Ngoi tr trng hp chuyn i c n (gic ng: chuyn thc thnh tr) mi ht c ci vng ca tm, mi ht c vng tng. Trong Php Bo n Kinh, Lc T nm ln khng cho tuyt nim, ngha l khng cho dt tr vng tng. T S cng ni "Vng ln v cng, mnh v cng, sc ngi c bao nhiu m mun c ch vi n?". Nh vy, vng tm l gc sanh ra vng tng, n cng l tt c cuc i ca chng ta, sut i ta ch sng bng vng tm, lm thin lm c, ln tri xung a ngc, kip ny qua kip khc, lun lun ta ly n lm ta m ta khng bit, ch khi n c chuyn thnh tr th mi ht pht sanh vng tng. iu chn tht c bn ny khng my ai ni ra. Do cng phu kin c, chuyn cn, ta c th lng tm, c tch lng, nhng ch c mt thi gian, vi pht, vi ngy. Nu khng lc vo ci khng v k thanh thanh tnh tnh thch th nh "nm mt ngt" mng rng c, th nhp nh ri cng phi xut nh, sng li vi vng thc. Tnh tm nh lng nc c cho trong, nhng bi t vn cn ng nguyn bn di, nu gp duyn kch ng th bi t li ni ln. Tham thin tch cc, lin tc, sc mnh ca nghi tnh c cng nng chuyn i trit ci tng dng h hng ca vng tm, phc hon ci th thanh tnh sng sut bn lai ca t tm. V nh nc c c chng ct thnh nc trong tinh khit, c lc my cng vn trong. - Ngi Duy Lc cn ch dy, i lc l " Vng tm ny c hai mt, mt ng v mt tnh: Khi mt vng hin th tm phn bit, vng tng suy ngh ly lng, khi vng lng th tm c tm thi tch tnh, nhng vn l vng tm. Trng thi tch tnh ny di ngn cng ch tm thi, khng th no l nht nh vnh vin. Ch sau khi kin tnh, ci tng dng ca vng tm c chuyn i thnh tr, mi c an lc chn tht vnh vin. Cn khng, ch l ly c." ( = Ci tnh ni trn y l ci tnh tng i, c hn lng ca vng tm, khng phi ci tch tuyt i vnh vin, c tr hu chiu soi ca t tm, tm trng ny ch pht khi sau khi gic ng.)

---o0o--Ngy nay, t Pht theo t l ngn ngi, ha chng ch mi ngi c nhn duyn vi T S Thin, tin hiu v hnh ng; nhng i ti ni th rt him. Cng v l thuyt v cch hnh khc bit vi tt c cc php thin khc, li t c ph bin nn hay sinh ng nhn. Ti bn thn cn ang i ng cha n u, nay vit my trang ny hon ton khng dng qung co Thin Tng, ch nhn c 2 bi ng trc v cng ti v v thy nhng ng nhn nu ra thng c nhc li, lm nhiu ngi cha gp nhn duyn nn bit cha , cha ng v mt php tu chn truyn, m bt c d, c gan, trnh by t iu, hy vng ri cht nh sng vo mc. Xin minh nh rng nhng iu c trnh by ch lin quan n vic thc hnh php tu tp cng n, thoi u, khng dm lm bn n o. Nu c b ch trch th xin cam nhn, khng mun gy thm tranh ci. a t . Truyn an Ngy 08-10-2004

---o0o--Ghi ch: V T S Thin, qu v c th tm c nhiu iu gi tr trong b Duy Lc Ng Lc ng trn trang <www.thuvienhoasen.org> mc T S Thin ca Th Vin Hoa Sen, hoc vo trang <vnet.org/tzt/tuanviet.htm> ca T n Thin ng Santa Ana c mt s sch v T S Thin, ni y cng c lit k nhng sch do Thin ng pht hnh, cho thnh. Ngoi ra, qu v cng c th lin lc vi Thy Thch-ng-Thng a ch <tosuthien@hcm.vnn.vn> c hng dn thm. ---o0o--HT