You are on page 1of 112

TR TM SN HN

Nng Lc Nhn Nhc Theo Quan im Ca Pht T. Nguyn bn: "Healing Anger" by His Holiness Dalai Lama Dch gi: TT.Thch Hng t ---o0o--Ngun http://thuvienhoasen.org Chuyn sang ebook 27-7-2009 Ngi thc hin : Nam Thin namthien@gmail.com Link Audio Ti Website http://www.phatphaponline.org Mc Lc
Ngy th nht. Bui th nht Ngy th nht. Bui th hai Ngy th hai. Bui th nht Ngy th hai. Bui th hai Ngy th ba. Bui th nht Ngy th ba. Bui th hai Ngy th t. Bui th nht Ngy th t. Bui th hai Mi hai nhn duyn

---o0o--Ngy th nht. Bui th nht Ni chung, tt c tn gio ln trn th gii u nhn mnh v tm quan trng ca hnh t bi v nhn nhc. c bit, mi truyn thng Pht gio, bao gm Tiu Tha, i Tha, Kim Cang Tha, u thuyt rng t bi l nn tng cn bn ca s tu tp tm linh. h tr cho vic pht trin v thc thi tm hnh t bi, vic ch yu l phi vt qua nhng chng ngi. Ni , hnh nhn nhc ng vai tr quan trng, v nh hnh hnh nhn nhc mi c th vt qua nhng s chng ngi ca tm t bi. Khi bn v hnh nhn nhc, chng ta phi hiu rng c rt nhiu cp ; bt u t hnh nhn nhc n gin nh c kh nng chu ng nng lnh i cht, ri tin ln cp cao nht ca hnh nhn nhc m i hnh gi hay i B Tt thng hnh tr. Do pht sanh t ch hnh tr kin c, khng b nghch cnh xoay chuyn, nn phi xem hnh nhn nhc ging nh ch st

, ch khng yu mm. Tng qut, chng ta c th thm nh hnh nhn nhc theo nhng ngha . Thc s, ngay c vic nhn chu s cc kh v thn xc i cht nh chu ng kh hu nng hay lnh, cng gip cho tm nim thay i rt nhiu. Nu hiu r rng s nhn chu nhng kh khn trong hin ti mang li li ch di lu, th chng ta cng c ngh lc chu ng nhng kh khn hng ngy. Tht vy, i vi cc hnh gi B Tt a ang hnh hnh nhn nhc cao thng, tr hu cng ng vai tr h tr quan trng. Bn cnh gi tr cao siu ca hnh nhn nhc theo quan im Pht php, trong cuc sng hng ngy, vic thc nghim hnh nhn nhc cng mang li li ch ln lao: Tng ngh lc nhip tr tm thanh tnh, an lc, t ti. Th nn, nu thng hnh hnh nhn nhc, d sng trong hon cnh cng thng cng cc, ni tm thanh tnh t ti s khng b khuy ng. Lun in m ti s thuyt ging trong nhng bui din ging lin tc l lun in Pht php, c bit thuc v Pht gio i Tha. Nhng hnh c trnh by trong quyn lun ny thuc v quan im ca hnh gi B Tt i Tha pht tm B . Tuy nhin, rt nhiu phng php c trnh by trong quyn lun ny cng ph hp v c th ng dng cho nhng ai cha hnh hnh B Tt, hoc cha xem o Pht l tn gio ca mnh. Quyn lun ny c gi l Bodhisattvacharyavatara theo ting Phn v c dch l Nhp B Tt Hnh Lun. Hnh B Tt c ba bc. Th nht, nhp hnh B Tt lin h ch yu vi s pht tm B , tc tm nguyn li tha mun t o gic ng vin mn v li ch ca chng sanh. Th hai, thc tin hnh tr, bao gm lc : iu kin tt yu ca s pht tm B ; nhn nhc li l mt trong lc . Th ba, cng hnh ca Pht qu c vin mn nh hnh hnh B Tt. Trong phm th nht ca quyn lun Nhp B Tt Hnh, ngi Tch Thin bn v cng c v li ch ca vic pht tm B , tc tm nguyn li tha mun t Pht qu v s li ch ca chng sanh. Ngi vit: 'Con nh l ng Ma Ni V sanh xut tm cao qu. Con quy mng ngun an lc V mang li nim hnh phc Cho n k tng hi Ngi'.

Trong bi k ny, Ngi vit rng nhng ai pht tm li tha v thng vn ng c tn sng qu knh, v tm nguyn li tha pht trin kh nng cu h chng sanh v cng tn. V tm nguyn li tha bao la l ci ngun ca nim hnh phc an lc ca chnh mnh v v lng chng sanh, nn lc gieo duyn vi ngi pht tm B , th d vic c tiu cc, nhng vn li n tng su sc sut i. D c phm li hay c duyn xu khin phi chu qu xu, nhng s c qu lnh li lc di lu trong tng lai, v tng gieo duyn lnh vi ngi pht tm B . l nng lc ca tm nguyn li tha bao la. Nn tng ch yu ca tm nguyn li tha bao la l tm t bi. Cc v lun s thng quy y l tn ch Pht, ch B Tt, hay Bn Tn Thin Qun trong phn u ca cc bi k tng. Ngc li, trong phn u ca quyn Nhp Trung Lun, ngi Nguyt Xng nh l tm t bi, ri nhn mnh tm quan trng v s qu gi ca tm mi phn sau. D va pht tm tu hnh hay ang hnh tr, ch xem thng gi tr qu bu ca tm lc va pht tm B . Lc thnh Pht, gi tr v tm quan trng ca tm t bi vn hin hu. Chng ta nhn thy rng tuy c nhng cch dy hnh hnh t bi vi s gii thch khc bit - ti sao quan trng ha vic h tr tm t bi - nhng mi tn gio ln trn th gii ng quy v mt im: Ly tm t bi lm gc. C th nh ngha s v tm t bi nh tm nim bt bo ng, bt hi, nhng iu ny mang li s lm ln tai hi vi tm nim chp trc. V vy, chng ta thy rng c hai loi tm t bi. Th nht, tm t bi da vo tm nim chp trc, m nhim. Tm t bi v cm gic thn thit hon ton thin v: Ch yu da vo vic xem i tng m trc l ngi rt thn thit. Ngc li, tm t bi chn chnh vt ngoi s m trc: Khng mng ngi c l b bn thn quyn hay chng. Tm da vo l l rng ai ai cng c bn cht mun vui v trnh kh nh mnh; ai ai cng c quyn lm hon mn tm nguyn cn bn nh mnh. Nh nhn thc quyn bnh ng cn bn, chng ta s pht tm ng th i bi chn chnh. Hin nhin, tr hu l thnh phn h tr v s thm nh mc su rng ca tm t bi. o Pht bn v ba loi tm t bi ch yu. Th nht, tm t bi khng c tr hu h tr. Th hai, tm t bi c s h tr ca tr hu thy r chn tnh v thng gi tm ca chng sanh. Th ba, vi tr hu thu sut chn tnh cu cnh (tnh Khng tht c) ca vn vt, tm t bi v ng c ri khp mun loi. D cn pht khi v hnh tr tm t bi chn chnh v

tm nguyn li tha v lng, nhng tt c chng ta vn sn c nhng tim nng . Theo nhng im cn bn khc bit vi l thuyt Pht tnh, mt trong nhng nim tin cn bn ca ti l ngoi vic c sn tim nng cn bn ca tm t bi, bn cht cn bn ca nhn loi v tt c chng sanh l hin ha. in hnh, hy xem xt tnh thng dng dc ca ngi khc v cm gic th nhn ca mnh t s sanh n lc cht. Ngoi ra, khi c cm gic t bi, chng ta thy n nh hng t nhin ra sao ngay trong ni tm. Hn na, ni hnh vi v tm nim, cng t bi thnh thin th dng nh cng thch hp vi cu trc thn th v vic nh hng n sc khe v nim hnh phc, v.v... Li na, phi ghi nhn hu qu xu cho sc khe ra sao nu lm ngc li iu . Do , ti thit ngh chng ta c th suy lun rng tnh cht cn bn ca con ngi l hin ha. Nu nh th, vic c gng sng ph hp nhiu hn vi tnh cht hin ha cn bn ny l iu hu l. Tuy nhin, chng ta nhn thy c rt nhiu s xung t cng thng trong ni tm, gia nh, x hi, quc gia, quc t, v.v... mi khi giao thip vi nhng ngi khc. Lm sao gii thch nhng vic ? Ti thit ngh, mt trong nhng nhn duyn a n s xung t l tri kin ca chng ta. Cng nh tr thng minh m chng ta t tm ra cch khc phc nhng s xung t . Lng t bi l iu kin tt yu khi dng kin thc con ngi khc phc nhng s xung t do n to ra. Ti thit ngh, nu nhn vo thc ti th tht r rng ngay trong ni tm, cch khc phc s xung t hay nht l tinh thn ha hp; tinh thn lin h vi tm t bi. Mt phng din ca tm t bi l tn trng quyn li v quan im ca ngi khc. l nn tng cn bn ca s ha hp. Ti ngh rng d c bit n hay khng, iu kin tt yu ca tinh thn ha hp vn da vo lng t bi rng su. Do , v tnh cht cn bn ca con ngi l hin ha, nn d c to bao nghip xu, nhng p n cu cnh vn quay v tnh thng cn bn ca nhn loi. Th nn, tnh thng nhn loi (lng t bi) va l iu kin tt yu ca tn gio, va l iu thit yu trong cuc sng hng ngy. Hin ti, tht qu ha nu nhn hnh nhn nhc theo ng cnh ; ngha l, d kh u, vic hnh hnh nhn nhc l iu qu bu. Ngi Tch Thin vit bi k u tin trong phm Nhn Nhc Ba La Mt:

1. Cng c lm cc iu lnh, nh cung knh Nh Lai, cng hnh hnh b th, sut trm ngn kip s b thiu t ch do nim sn. Ng ca bi k ni rng c kh nng tu hnh thnh tu hnh nhn nhc, iu kin tin quyt l phi c ch dng mnh tinh tn, v cng thit tha tinh tn mnh m chng no th cng c kh nng chu ng bn b nhng nghch cnh kh khn s gp trn bc ng tu tp. Ngoi ra, hnh gi cng s sn sng tnh nguyn chp nhn nhng kh khn cn thit trn ng o. K n, bc s khi l pht tm thit tha tu hnh mnh m; c nh th, iu thit yu l phi qun chiu v tnh cht tiu cc ca tm sn hn cng nh s nh hng tch cc ca tm nhn nhc. Bi k trn ni rng d ch khi tm sn hn trong mt khonh khc cng c tim nng hy hoi cng c tch ly trong ngn kip. Quyn Nhp Trung Lun ca ngi Nguyt Xng (Chandrakirti) vit rng mt nim sn hn trong khong st na s hy hoi bao cng c tch ly trong trm kip. S khc bit gia hai quyn lun ny c gii thch theo quan im v i tng ca ngi khi tm sn hn. Nu i tng b sn hn l v B Tt hng thng th v ngi khi tm sn hn khng phi l B Tt, th cng c s b hy hoi nhiu hn. Ngc li, nu B Tt ny tc gin B Tt khc th cng c c l s b hy hoi t hn. Tuy nhin, phi xc nh loi cng c no c tch ly trong nhiu kip ri b mt nim sn hn hy hoi. Quyn Nhp B Tt Hc Lun v Nhp Trung Lun u ng rng cng c tch ly t tr hu chn chnh t b hy hoi hn cng c tch ly t phng tin thin xo. in hnh, nhng cng c tch ly t tr hu nh pht khi tr hu hiu r tnh cht cu cnh ca hin thc (tr hu liu gii tnh Khng), tr hu t c t thin nh, v cng c hnh thin qun vn nm ngoi s hy hoi ca tm sn hn. Ngc li, cng c tch ly t nhng phng tin thin xo nh hnh hnh b th hay tr gii c th b tm sn thiu hy. Ni y nhn mnh v ch 'nhiu kip', tc l cch tnh thi gian c bit ca Pht gio da vo trit hc A T t Ma; 'nhiu kip' ngha l mt 'i kip', tc l bao gm hai mi trung kip. iu ny cng lin h vi v tr quan Pht gio, tc l l thuyt gii thch v qu trnh bin chuyn ca v tr. V d, theo v tr quan ca h A T t Ma, chng ta phn chia giai on bin chuyn lm bn phn: Thnh, tr, hoi, khng. Nhng giai on

ny c chia ch ph hp vi h thng chnh xc. im thch th l so snh l thuyt v tr hc hin i v l 'v n to ra v tr (Big Bang)'; l thuyt gii thch qu trnh bin chuyn ca v tr vo khong t mi lm n hai mi t nm. Theo bi k ny, cng c c tr hu thu sut chn tnh ca hin thc (tr hu liu gii tnh Khng) v bt c cng c no da vo s chng c thin nh Xa Ma Tha (tnh l hay nht tm) h tr vn vt ngoi phm vi hy hoi ca tm sn hn. Do , chng ta thy r gi tr ca thin nh Xa Ma Tha v tr hu thu sut tnh Khng. 2. Khng c g tiu cc bng sn hn; khng c g kin c bng nhn nhc. Do , bng mi cch, ti phi c gng thin qun v hnh nhn nhc. Ni chung, c nhiu phin no nh kiu cng, ngo mn, ganh t, tham lam, bin kin, v.v... Song, trong cc phin no , sn hn l tiu cc nht, v c hai l do. Th nht, sn hn l chng ngi vt ln nht cho hnh gi pht tm B li tha t bi. Th hai, khi sn hn pht khi, n c kh nng hy hoi cng c v tm an lc. Theo tm l hc Pht gio, sn hn l mt trong su phin no chnh. Ting Ty Tng vit ch 'sn hn' l 'zhe sdang', v c dch sang ting Anh l 'nng gin' hay 'sn hn'. Tuy nhin, ti cm thy phi dch l 'sn hn', v theo ngha 'nng gin' ca ting Anh th trong vi hon cnh c bit, n c th l tch cc. iu ny xy ra khi nng gin c lng t bi kch thch, hoc n hin hnh nh cht xc tc cho hnh vi lnh. Trong nhng trng hp him hoi , nng gin c th tt; ngc li, sn hn hon ton tiu cc. V th, ch dch ch 'zhe sdang' l 'sn hn' theo ng cnh ca Mt Tha. i khi chng ta nghe cu 'dng sn hn tu o'; cch dch sai lm. Trong ng cnh ny, 'sn hn' khng phi l ch chnh xc; phi dng ch 'nng gin', tc l 'dng nng gin tu o'. Do , ch 'zhe sdang' c th dch l 'nng gin' hay 'sn hn', nhng dng ch 'sn hn' th hay hn, nu bn v phin no. Hai cu cui vit: 'Do , ti phi c gng bng mi cch thin qun v hnh nhn nhc'.

V mc ch h tr cho hnh nhn nhc, iu thit yu l phi c kh nng khng lc ca nng gin v sn hn, m c bit l sn hn. Phi dng mi cch pht trin duyn lnh vi hnh nhn nhc. Ngoi vic p dng cch trong cuc sng hin ti, phi qun tng hon cnh, ri xem xt s phn ng ra sao i vi hon cnh . Phi thng c gng gii ta sn hn v pht trin kh nng nhn nhc. 3. Tm ti s khng c an lc nu n vn nui dng sn hn phin mun. Ti s khng tm c nim vui, v hay b bt an v mt ng. Cu ny trnh by hu qu tai hi hin thi ca sn hn. V d, ngay khi sn hn khi ln mnh m, n hon ton khng ch chng ta v hy hoi tm an lc t ti. Khi tr bn trong, n khin chng ta cm thy bn chn bc bi, ri mt n, mt ng, v.v... Ni chung, ti tin rng mc ch cuc sng ca chng ta l c hnh phc trn vn. Theo quan im o Pht, khi bn v bn yu t mang li nim hnh phc trn vn, hai loi u tin i lin vi nim hnh phc tm thi th gian, m khng c nguyn tu o gic ng gii thot cu cnh. hng trn vn nim hnh phc , cha kha chnh l tm nim. Tuy nhin, khi hng nim vui , theo quan nim ph thng, chng ta lm xem nhng yu t ph tr nh chnh yu; in hnh, sc khe trng kin c xem nh mt trong nhng yu t tt yu cho cuc sng hnh phc. Mt yu t khc l ti sn c nhn. Theo quan im thng thng, chng ta xem chng nh ci ngun ca nim hnh phc. Yu t th ba l bn b. Chng ta thng xem rng hng hnh phc y , cn c bn b tin tng v cm thng. Trong cuc sng, chng c xem l ci ngun ca nim hnh phc. Tuy nhin, dng chng hon ton vo mc tiu hng th nim hnh phc m mn, tm nim ng vai tr quan trng. Nu sn hn ni ln, n s hi sc khe, tc l hy hoi mt nhn duyn ca cuc sng. Du c ti sn kch s, nhng trong mt giy pht bc dc, chng ta cm thy mun ph b ht. V vy, ti sn cha m bo mang li nim hnh phc ang tm cu. Cng vy, khi chng ta ni gin, du ngi bn thn nht cng dng nh kh chu 'lnh lng' trnh xa. iu ny, chng t tm nim rt quan trng trong vic quyt nh chng ta c t c nim hnh phc chng. Th nn, hy tm gc bn v vic tu hnh; ngy ngy, tm cng an lc thanh thn bao nhiu th cuc sng cng hnh phc by nhiu.

Song, khi bn v tm an lc thanh thn, chng ta ch lm ln vi tm nim v k, lnh lng, v hon ton v tri, bt gic, rng khng. chng phi ngha l tm an lc bnh thn. Lng t bi thin cm l ci gc ca tm an lc bnh thn chn tht; tm ny lin h vi tnh gic sng sut. Nu ni tm ri lon v cha c iu phc, th du mi iu kin tin nghi bn ngoi, nhng chng vn khng bao gi mang li nim hnh phc an lc mong mun. Ngc li, nu ni tm thanh tnh an lc, th du c thiu nhiu tin nghi vt cht thit yu, nhng chng ta cng c th hng nim hnh phc chn tht. Nu xem nguyn nhn sn hn pht sanh, ni chung n khi ln khi chng ta b tn thng hay cm thy b ngi khc i x t hi, ngc li vi nhng iu mong mun. Trong khonh khc , nu xt r cch n pht sanh, chng ta xem n n nh ngi bn thn bo v v gip mnh chng li hoc tr th k gy tn hi v phin mun cho mnh. V vy, sn hn ni ln nh o gip hay ngi bo v. Song, trong thc t, ch l o nh, v n l vng tng. Trong quyn Nhp Trung Lun, ngi Nguyt Xng bo rng c th bin h cho vic dng sc mnh tr th sc mnh nu iu c th gip ch, hay ngn nga hoc gim thiu mi tn hi. Song, chng phi nh th, v nhng thng tch trn thn th hay s tn hi vt cht xy ra. Do , tr th s khng c cch no lm gim bt hay ngn nga s tn hi hoc thng tch . Thay v hnh hnh nhn nhc, nhng li phn ng tiu cc vi tnh cnh , th khng nhng mt i li ch thc tin m cn gieo tm nim xu xa, khin b a lc trong tng lai. Theo quan im o Pht, trong tng lai, c nhn phi t chu hu qu v vic tr th. V vy, tm th hn nh mt li ch thc tin v gy tai hi di lu. Song, nu b i x bt cng t bc v nu vn cha c gii quyt, th k c c th chu hu qu cc k thm khc sau ny. Trong hon cnh , cn phn khng mnh m vi lp trng t bi ch khng th hn k c. Mt trong nhng gii B Tt l nu cn thit, phi phn khng mnh m, bng khng th b phm gii. Ngoi ra, nh quyn Nhp Trung Lun a ra, khi tm sn hn dn n vic ti sanh vo nhng ci thp hn trong v lai; nu la sn chy bng trong pht chc, du c gng gi nt mt ti vui n u, nhng n vn l

v xu xa; n ta ra ln sng hn hc m mi ngi xung quanh s cm nhn c; dng nh nc si tun tro trn thn ca k . Trong giy pht , ngoi con ngi ra, sc vt cng c trnh k . Sn hn a n qu bo nhn tin; n khin nt mt thay i xu xa. Ngoi ra, khi sn hn bc pht d di, n khin kh nng phn on ng sai hay nht v nhn nh hu qu tt xu tm thi cng di lu ca b no ngng hot ng; con ngi hnh ng nh k in cung. l nhng hu qu tai hi ca sn hn. Khi ngh v iu ny, iu thit yu l phi trnh khi tm tnh bng bt . Du c bc triu, hc thc, lut php, v kh ht nhn hay h thng quc phng tinh xo cng khng bo v hay bo m chng ta trnh khi qu bo xu ca sn hn. Ch c nhn nhc mi bo v v l im ta cho chng ta trnh qu xu ca sn hn. Thin Qun. Hin ti, chng ta hy tm dng trong nm pht mc tnh thin qun v nhng g bn lun va qua. Hi: Vo nhng m thuyt ging va ri, Ngi dy rng bn cht tm tnh ca chng ta vn t bi hin ha? p: ng vy. Hi: Th th sn hn n t u? p: Cu hi ny cn bn lun trong nhiu gi. Theo quan im o Pht, p n n gin l n c t i v thy. Gii thch rng hn, o Pht thuyt rng c nhiu tm thc khc nhau. Tm thc vi t nht c xem l ci gc ca i qu kh, hin ti, v lai. Tm thc vi t ny l tm o huyn (php hu vi) v pht sinh t nhiu nhn duyn. o Pht kt lun rng vt cht khng th sn sanh tm thc . V vy, cch duy nht l chp nhn c dng tm thc chuyn bin lin tc. l nn tng ca thuyt ti sanh. Khi c tm thc, v minh v sn hn cng t nhin pht sanh. Nhng tm tnh xu xa hay lnh thin vn pht sanh t i v thy. Tt c u l phn t ca tm nim. Song, nhng tm tnh xu xa li da vo v minh, nhng

v minh no c ci r vng chc. Du mnh m n u, khng mt tm tnh xu xa no c ci gc kin c. Ngc li, nhng tm tnh lnh thin nh t bi hay tr hu vn c nn tng vng chc, v chng da vo l tr. Hin nhin, phin no nh sn hn khng c iu . Tnh cht cn bn ca tm thc vi t vn khng lnh khng c. Th nn, c th thanh tnh ha v loi tr nhng tm tnh xu xa. Tnh cht cn bn y chnh l Pht tnh. Sn hn v nhng tm tnh xu xa vn pht sanh t v thy, nhng c th chuyn ha chng. iu chng ta tin chc l tm thc vi t khng c im khi u hay kt thc. Hi: Lm sao xem xt c lc no cn phi phn khng quyt lit? Xin hy gii by phn ng ca Ngi v vic ngi Ty Tng b dit chng. p: Mt trong nhng l do cn phn khng quyt lit vi k hi mnh l v nu b qua, iu nguy him l k s c thi quen to nghip xu, ri s khin cho h b a lc v mt mt di lu. Do , v lng t bi thng xt k , iu thit yu l cn phn khng mnh m. Tm li, do thng v hiu mi hnh ng nh th. Khi trc din vi Trung Cng, chng ti lun trnh khi nhng tm tnh xu xa v cn trng khng chng khng ch. Do , nu sn hn dng nh ni ln, chng ti c gng kim ch v x b tm nim , bn cnh khi lng t bi thng xt ngi Tu. Theo quan im cn bn, mt trong nhng l do ti sao phi khi lng t bi thng xt nhng k c hung bo, v h ang gy ti li; trong lc gieo nhn, h tch ly nhn duyn s dn n hu qu khn lng v sau. Chng ti c gng trc din qun chiu nh th vi ngi Tu. Vng! Qu v ni ng; l th im trc din vi th hn v hung bo. ng thi, chng ti cng khng qun gi lp trng chnh ngha v phn khng mnh m nu cn. Hi: Thng thng, khi ng trc sn hn, d khng bc mnh, nhng dng nh khin ngi khc gin d hn. Lm sao gii quyt vn ny? p: Ti ngh rng y l cu hi rt hay. Trong trng hp , chng ta phi nhanh chng quyt on v nhy bn v bi cnh thc t. Qu v ni ng; trong vi trng hp, d khng tc gin, nhng do phn khng mnh

m, khin cho ngi khc gin nhiu hn. Nu nh vy, c l nn b qua vic m khng phn khng mnh m. Tuy nhin, y qu v phi xem xt hu qu phn ng ca mnh v tnh cnh . Nu k c c tip tc lm theo thi xu ri s nhn ly qu xu trong tng lai di lu, th c th cn phn khng mnh m. Tuy nhin, nu v phn khng quyt lit khin cho hon cnh cng thng v h sn hn thm, th tt nht l b qua. Th nn, qu v phi nhy bn v mi trng hp c bit. y l mt trong nhng gio l ca o Pht. V c nhn, iu l tng l t c quan h, t c nhim v, t c vic cn lo, v.v... Tuy nhin, lin quan n quyn li chung ca cng ng, qu v phi dn thn v hnh s cng nhiu cng tt. Hi: Ti sao mt nim sn hy hoi nhiu cng c, thay v ch mt phn cng c? Phi chng cn nhiu kip tch ly cng c c giy pht hnh phc, cn sn hn no chng ta hng giy pht ? p: Tht kh tr li v gii thch ti sao nh th. C l i vi nhng vic , nh Pht gi l 'hin tng (php) cc k b n'. Ni chung, khi bn v bn cht hin thc v i tng qun st, o Pht chia ra lm ba loi. Mt loi bao gm tt c s vic m chng ta cm nhn r rng. K n, loi th hai l nhng s vic dng nh khng r rng, nhng qu v c th bit nh cm gic v suy lun. in hnh, tr hu thu sut bn cht ca tnh Khng; iu ny tuy khng r rng, nhng nh dng cn thc suy lun, qu v c th cm nhn v tnh Khng ca mun php. Cng vy, cc php v thng lun lun thay i l nhng iu qu v c th hiu r nh suy lun. Loi th ba ca hin tng (php trn) c gi theo danh t chuyn mn l 'nhng hin tng (php) cc k b n'. Lin quan v cu hi nh mt nim tc gin mt v B Tt c kh nng hy hoi cng c c tch ly trong bao kip. l nhng vn khng th hiu theo lun l l gch hay suy lun, v chng khng r rng. Ch nh da vo kinh in chng thc m chng ta mi chp nhn chng. Tuy nhin, ch nhng kinh in c nhng im thit yu c bit mi c thm quyn chng thc. Ni y, iu quan trng l lm sao ngi Pht t gieo duyn lnh vi kinh in, nht l nhng b kinh c thm quyn. Theo truyn thng, b phi T B Xa (Vaibhashika) duy tr quan im rng kinh in l nhng li dy chc

tht ca Pht Thch Ca Mu Ni, nn c th chp nhn gi tr chn tht ca chng. V vy, cc lun s thuc b phi khng th phn bit gia kinh in Quyn 1 v Tht 2 . Tuy nhin, tt c b phi i Tha duy tr quan im rng phi c kh nng phn bit nhiu loi kinh in khc nhau. C th chp nhn vi loi kinh in 'Chn Tht' theo ngn t v nh ngha. Ngc li, i vi nhng loi kinh in 'Quyn Tha', khng th c chp nhn theo ngn t, m cn s din dch nhiu hn. Thc t, lm sao xc nh c mt loi kinh in c th no l kinh in 'Chn Tht (c nh ngha v ngn t r rng)? Nu iu ny cn tham kho vi nhng b kinh khc, th tin trnh s din bin mi mi, v cng cn tham kho thm nhng b kinh c thm quyn khc, v.v... Bn v cu cnh, thm quyn da vo l tr ca con ngi. Nh l tr, chng ta nh lp s khc bit gia kinh in 'Chn Tht' v kinh in 'Quyn Tha (cn s din dch)'. Nu nh th, lm sao chng ta xc nh gi tr ca b kinh bn v hin tng thuc loi th ba (hin tng cc k b n)? Nh bn, iu duy nht l da vo thm quyn ca kinh in, hay nhng li chng thc ca c Pht chng ta chp nhn gi tr ca chng. lm vic , iu ch yu l phi c nim tin vo v thy , tc l c Pht. Li na, tuy khng d?a vo kinh in, nhng xem xt li ging ca c Pht bn lun v hin tng, bao gm s trnh by v ng o v bn cht cu cnh ca hin thc, v.v... m chng ta c th hiu r qua l tr v suy lun. Mt khi xc nh gi tr quan im ca Ngi, qu v mi pht trin nim tin vo ng o s . Ngoi ra, chng ta phi xem xt nhng kinh in c bit trnh by v nhng hin tng cc k b n m bo rng khng c iu tng phn ngay trong b kinh . Nh kt hp nhng nhn duyn , chng ta nhn thy rng c Pht vn l v o s ng tin cy v trong kinh in khng c s mu thun. K n, qu v c th chp nhn s chng thc ca c Pht v nhng ti c a ra. Hi: Lm sao dy hnh nhn nhc cho con ci? Khi chng sn hn, phi i ph ra sao? p: V cu hi th nht, tht kh lng dng li gii thch cho tr em v gi tr v tm quan trng ca hnh nhn nhc. im thit yu ni y l phi lm gng tt cho con ci. Nu qu v thng cu knh vi s tru chc nh

nht, nhng li dy con ci: 'Con phi nhn nhc, v nhn nhc rt quan trng', th li ny hon ton mt hiu qu. V cu hi th hai, iu ny i vi ti tht kh ni. Tuy nhin, nhiu l l tng qut c trnh by trong quyn lun ny c th ch dn qu v lm th no ng dng v pht trin hnh nhn nhc ngay trong nhng hon cnh . Hi: C th dng phng php no gim bt sn hn khi n va pht sanh chng? p: iu cn thit ni y l phi xem xt hon cnh v nhn duyn a n s pht sanh sn hn trong khonh khc , ri theo m phn ng v gii quyt vn . Tuy nhin, iu ny cng lin h n cch tu ca c nhn trong cuc sng hng ngy (s bn n mc ny vo phn cui ca quyn sch). Hi: Nu khng c hnh thc cc oan ca nhn nhc nh mm do, lm sao B Tt phn khng mnh m? p: C s hiu lm i cht v nh ngha ca B Tt. Ch c nim rng B Tt l ngi rt yu km. Tht ra, c th xem B Tt nh ngi rt can cng. i vi ch hung, ch B Tt rt cng rn v kin quyt. Trong cuc sng, nu c ngi khng nhn ni khi b dm chn v b khinh b, m h lun phn ng cng rn ngay lp tc, chng ta xem h nh nhng ngi c bn tnh can cng. Nu nh th, ch B Tt pht nguyn quyt ch rng s ng u vi nhng tm nim xu xa ca chng sanh. iu ny dng nh hi t ph, nhng d nhin vn da vo l l ng n. Loi can m ny c v hi kiu ngo, nhng khng theo hng xu xa. Nu c nhng bi pht nguyn ca ch B Tt nh chng 'Hi Hng' th mi ca quyn Nhp B Tt Hnh Lun, chng ta nhn thy ch B Tt c nhiu li nguyn v quan im sng m trong thc t kh lng hiu r. V vy, ti xem cc ngi nh nhng dng s can cng dng mnh, m khng hn yu. Chc chn, cc ngi c kh nng dng lc phn khng quyt lit khi cn. Hi: Khi chng ta hi hng cng c lnh nh s tu hnh xa xa, tm sn hn hin thi c hy hoi nhng cng c chng?

p: Nu vic hi hng ca qu v c c nguyn chng c gii thot hay tm B , tm li tha, tr hu thu sut tnh Khng ca mun php h tr mnh m, th d nhin cng c s vt ngoi phm vi b hy hoi v s c bo v. Hi hng cng c l php mn quan trng ca o Pht. Trong quyn Hin Qun Trang Nghim Lun, khi trnh by v cch thc hi hng chn tht, ngi Di Lc bn v tm quan trng ca tm B kin c. Khi hi hng cng c, qu v phi c tm B kin c, v hnh hnh mang li li ch cho chng sanh. Ngoi ra, khi hi hng cng c, qu v phi c s nhn thc r rng v tnh Khng ca cc php hay tnh cht huyn ha ca chng. Mt khi hi hng, th cng c c 'n chng' qua s nhn thc rng cng c vn c bn cht ca tnh Khng; hnh hi hng v i tng ca hnh cng c bn cht ca tnh Khng. iu ny c gi l 'ba php n'. V th, nh nhng hnh m qu v gi gn c cng c. vic tu hnh c hu hiu v kin c, ch tm vo mt gc ca vic hnh tr cng cha . iu thit yu l phi c nhiu nhn duyn h tr nh tr hu, hi hng, v.v... Khi tu theo i Tha, iu ny c bit rt ng. ---o0o--Ngy th nht. Bui th hai Khi bn v tnh bn, ni chung chng ta phn bit hai loi. Tnh bn da vo s giu sang, th lc, quyn uy, v.v... chng phi l tnh bn chn tht. Trong nhng trng hp , tnh bn c duy tr nu nn tng nh s giu sang, th lc, vn cn hin hu. Tuy nhin, mt khi nhng nn tng tan mt, tnh bn s bt u phai dn. Nguc li, tnh bn chn tht da vo tnh ngi chn tht hay cm gic thn thit nh qua li chia x. Ti gi y l tnh bn chn tht v du s giu sang, quyn th, danh vng ca c nhn c tng hay gim, chng khng nh hng n tnh bn . Yu t duy tr tnh bn l hai ngi c thin v cm thng ln nhau hay chng. Nu thiu iu , th s khng th duy tr c tnh bn. 4. V thy c tm sn hn s gp s e da b git bi nhng ngi vn c ti sn v hnh phc da vo lng t bi ca v .

5. V vic ny, bn b v quyn thuc tht vng; d c b th, nhng h s khng tin ti. Tm li, khng ai sng hnh phc vi sn hn. 6. K th sn hn to kh au nh th. Tuy nhin, bt c ai tinh tn iu phc sn hn, s tm c nim hnh phc trong hin ti v mai sau. Bi k th su trnh by gi tr v s li lc ca hnh nhn nhc. Cng qun chiu r v hu qu tai hi ca sn hn cng hiu qu ch li ca hnh nhn nhc, chng ta cng c kh nng pht trin s nhn thc tinh tng v chng, v cng cn thn trnh xa tm sn hn . Nh th, chng ta s pht trin duyn lnh vi hnh nhn nhc. iu ny s c ngha tc ng mnh m vo tm nim. Nim hng hi h tr kh nng nhn nhc ca c nhn s tng trng cng nh vic thc hnh hnh nhn nhc cng tng gia. Mt khi pht trin mc tu hnh tinh tn mnh lit, chng ta phi thc s hnh tr h tr hnh nhn nhc. Cch nn lm l trc nht phi tm xem nhn duyn pht sanh sn hn. iu ny ph hp vi gii php chung ca o Pht v vic i ph vi nhng vn v hon cnh kh khn. in hnh, o Pht chp nhn lut nhn qu nh nh lut t nhin; khi trc din vi hin thc, chng ta phi theo lut nhn qu. V d, trong kinh nghim sng hng ngy, nu c iu g m chng ta khng mun n pht sanh, cch hay nht l chng ta phi chc chn ngn nga nhn duyn pht sanh ra n. Cng vy, nu mun c iu g, iu l gch phi lm l to v tch ly nhn duyn n pht sanh. i vi tm nim v kinh nghim cng nh th. Nu mun c mt kinh nghim c th, chng ta phi to nhn lnh gip n pht sanh. Nu khng mun gp kh, phi m bo rng nhn duyn sanh kh khng cn. Nhn thc ng n v lut nhn qu rt quan trng. pht nguyn gim bt v iu phc sn hn, ri ng cu mong n khng pht sanh hay tiu mt, th iu ny s khng bao gi xy ra. Ngoi ra, nu c vng vy i cht khi sn hn pht sanh, th dng nh chng c hiu qu nhiu cho lm, v ngay lc tm b la sn khng ch. Khi , nu c ngn nga sn hn pht sanh l iu ngu si, v khng th t km ch. Th nn, cch hay nht l u tin phi nhn ra nhng nhn duyn chm ngi la sn.

7. bit nhin liu ca tm bun b; tm cn tr nhng g ti mong c, v lm nhng g ti chng mun; la sn bc chy ri thiu t ti. Bi k ny thuyt rng yu t cung cp nhin liu cho sn hn l tm nim bun b (theo cch din dch ny). Tuy nhin, ti thit ngh ch 'bt mn hay chng tha mn' hay hn. Cm gic bc bi bt mn hay bt nh vn l nhin liu chm ngi sn hn. Nn c gng tm cch ngn nga nhin liu bt mn pht sanh. Ni chung, tm bt mn hay bun b pht sanh khi chng ta cm thy chnh mnh, hay ngi thn yu, hoc bn b thn thit b i x bt cng hoc b e da. Cng vy, khi b ai cn tr bc ng thnh cng, chng ta cm thy b ch p, nn mi tc gin. V th, gii php ni y l nhn sut ci gc, nhn nh r nhn duyn chng cht v vng xch ln qun, bc pht qua tm tnh vng ng nh sn hn. iu l tng l phi nga la sn t lc u, ch khng i n khi n bc chy. V d, nu mun chn mt dng sng, cch hay nht l ti u ngun ri lm nhng vic cn thit, nh chuyn hng chy ca n, v.v... 8. Do , ti phi b ht nhin liu ca k th ny, v n ch c tc dng gy hi. Ni y, 'k th' chnh l ni th truyn kip: Sn hn; khng nhng hy hoi tm an lc thanh thn trong hin thi, n cn nm chng ta vo cnh gii m lm, hon cnh phc tp, vn rc ri. Th nn, gy tn hi, hy dit chng ta trong hin ti v tng lai l chc nng duy nht ca la sn, k ni th. N khc vi k th bnh thng. D ngi m chng ta xem nh k th c th lm nhng vic gy tn hi cho chng ta, nhng t ra h cng c nhiu cng vic khc nh n ung, ng ngh, nn khng th dng ht hai mi bn gi tnh ton hm hi chng ta. Ngc li, sn hn khng c chc nng hay mc ch no khc hn l hy dit chng ta. Nhn ra im ny, hnh gi chng ta phi pht tm khng bao gi cho k th sn hn c c may pht sanh. iu c th xy ra l lc ng u vi sn hn, chng ta c th suy ngh: 'Sn hn vn l mt phn ca tm nim. Ti sao phi i ph n?' Ni y, nn bit tm nim con ngi khng nhng phc tp m cn rt tinh xo. N c kh nng tm nhiu cch ng ?u vi nhng hon cnh kh khn, cng nh chp nhn nhng quan im khc nhau.

V d, trong quyn Hin Qun Trang Nghim Lun c mt phn dy cch thin qun lin h c bit vi Thnh th nht ca T Diu , tc l Kh ; trong dy chng ta qun st thn th ny nh k th, ri i thoi vi n. Cng vy, trong phm vi tu tm B h tr tm nim li tha, c mt loi thin qun i thoi vi tm ch k; ngha l s i thoi gia bn ng hin thn bng tm ch k v hnh gi chnh mnh. Ging nh th, d sn hn l mt phn ca tm nim, nhng chng ta c th c xem n nh i tng cn phi trc din. Ngoi ra, trong kinh nghim sng hng ngy, chng ta thng thy mnh ng trong hon cnh t trch mc. Chng ta bo: ' ! Vo ngy ny ngy n, ti t nh mt nhu kh'. K n, chng ta cm thy tc gin chnh mnh. Trong thc t, chng c hai bn ng khc bit, m ch l dng chuyn bin tm thc ca mt c nhn. Tuy nhin, t ph bnh dng nh ng n. Ni cng c s i thoi. y l iu m tt c chng ta u bit r xuyn qua kinh nghim c nhn. D trong hin thc ch c mt c nhn vi dng tm thc chuyn bin lin tc, nhng ni li c hai quan im khc nhau. Khi bo: 'Ti sai lm' v 'iu ny chng ng', th chng ta t ph bnh. Bn ng lm vic ph bnh hnh s theo quan im ca mt thc th khc bit; bn ng b ph bnh l mt thc th ng v quan im th nghim s kin no . V vy, chng ta thy rng mi lin h gia bn ng v bn ng c th xy ra. iu l th ni y l nn qun chiu v nhiu kha cnh a dng ca c tnh c nhn. Chng ta hy ly v d v mt tng s Ty Tng. C nhn c cm gic c tnh c th t quan im lm tng s: 'Ti l tng s'. K n, h cng c th c thm mt giai tng c tnh c th chng da nhiu v vic xem mnh nh tng s, m da vo ngun gc chng tc, tc l ngi Ty Tng. Do , h c th bo: 'Ti l ngi Ty Tng'. K tip, ti mt giai tng khc, h cng c th c thm mt c tnh c th khc; ni vic lm tng s v ngi Ty Tng c th khng ng vai tr quan trng. H c th ngh: 'Ti l mt con ngi'. V vy, chng ta thy c nhiu quan im khc nhau ngay trong c tnh ca mi c nhn. iu ny biu l rng theo khi nim, khi gieo duyn vi vic g, chng ta c kh nng nhn mt hin tng t nhiu gc khc nhau, nhng thng thng chng ta tht rt chn lc. Chng ta ch trng vo mt gc v kha cnh c bit ca hin tng cng chp nhn mt quan im c bit no .

9. Bt c iu g xy n, ti s khng chng quy nhiu tm an lc; v nu tm bun b, ti s khng t thnh tu nhng g mong mun v cng c s gim dn. Bi k ny biu l rng hnh gi tu nhn nhc chng ta phi pht nguyn 'd c iu g xy n, ti cng khng chng quy nhiu tm an lc'. Tm an lc tc l tm tch tnh thanh thn ngc vi tm bt mn bun b. L do ti sao pht nguyn chng bao gi tm an lc b quy ng, v nu bt mn hay bun b, chng ta s khng th t thnh tu nhng g mong mun. Do , bun b l iu v ch v tai hi, v nu nh mt tm an lc, la sn s ni bng, khin gim bt cng c. 10. Ti sao phi bun v iu g, nu iu c th thay i? Nu khng th thay i hon cnh, bun b v vic c ch g? Ni y, ngi Tch Thin a ra mt l do khc trnh tm nim bun b; nu c th thay i hon cnh hay bn cht ca vn , th khng cn bc mnh hay bun b v vic . Ngc li, nu khng th thay i hay chng c kh nng gii quyt vn kh khn , th bc mnh hay bun b cng v ch. Trong bi k th mui mt, ngi Tch Thin xc nh yu t thng pht sanh cm gic bt mn v tm bun b. 11. V c nhn v bn b thn thuc, ti khng mun kh au, khng c cung knh, khng mun nghe li th l, v bt c iu g v v. Tuy nhin, i vi k th th ngc li. iu ny gii thch v tm php th gian 3 . Ni chung, tm phm phu vui khi gp thun cnh, v bun khi gp nghch cnh. Chng ta cm thy vui khi c khen, v bun khi b mng chi hay ni xu. Cng vy, chng ta cm thy sung sng khi c vt cht nh , v bun khi khng c chng. Chng ta cng cm thy hnh din khi c ni ting v bun khi b ting xu. Lin quan n tm php th gian, nh c nhn, chng ta cng c cm gic tng t khi nhng vic ny xy n vi bn b thn thuc. Tuy nhin, i vi k th ca chng ta th iu ny khng th xy ra. Ngha l, chng ta t nhin cm thy bun kh khi k th thnh cng hay ni danh trong i v mng khi vn may hay danh ting ca h b sa st.

iu ny chng t rng chng ta c xu hng t nhin khng thch kh au, bun b, v vn rc ri, m ch mong cu hnh phc an lc. V c lin quan n khuynh hng t nhin pht khi tm bt mn bun b, nn ngi Tch Thin nhn mnh rng phi cn thay i cch nhn v kh au. Kh au c th khng t hi nh chng ta thng suy ngh. Do , iu quan trng l phi hiu r quan im cn bn ca o Pht i vi ton b cu hi v kh au. Trong nhng ln thuyt ging cho i chng, gio php u tin m c Pht thuyt ging l T Diu ; n c bt u bng Kh (chn l kh au). Trong , c Pht nhn mnh rt nhiu v vic nhn ra bn cht kh au ca vng lun hi. L do ti sao vic qun chiu v bn cht kh au rt quan trng, bi v c cch khc thot khi iu , tc l c kh nng gii thot khi kh au. Mt khc, nu khng c hy vng v khng c kh nng thot khi kh au, qun chiu v kh au s l hnh thc suy ngh bnh hon v n hon ton tiu cc. Ni y, ngi Tch Thin sch tn chng ta: Nu mun thot khi nhng ni kh cng cc trong tng lai, nn chp nhn vi quan im c kh nng chu kh trong hin ti, v mc ch cao thng. 12. Vui rt t, nhng kh li nhiu. Chng c kh au th khng c hnh x ly. Do , tm nim ngi phi kin c. Chng ta nhn thy rng c nhiu nhn duyn gy au kh trong cuc i, nhng nhn duyn to hnh phc sung sng li him hoi. D mun hay khng mun, kh au l s tht t nhin ca cuc sng, nn phi gi mnh hnh hnh nhn nhc chu ng chng nhiu hn. Chng ta cng nn gi t th h tr hnh nhn nhc tm t khng b kh quy ry. Nu khng th cuc i chng ta s b khn cng. in hnh, khi thy c mng, chng ta dng nh cm thy n mi mi xy ra vnh vin. Cng vy, nu khng c tm nhn chu kh au, cuc i ca chng ta s cng thng kh. V d, nu ai xut thn t hon cnh sung sng, y vt cht, h c th b h hng; thng thng, kh nng chu ng kh khn ca h rt yu km. H cng khng th gii quyt c ngay c vn nh nht. C bo huynh ca ti (Lobsang Samten) sng nhiu nm M; c ln ng ta bo ti rng nu b cp in trong thi gian di, th c th c nhiu ngi b cht i, v con ngi chu l thuc qu nhiu vo in. No l t lnh, my ng lnh, nu n bng in, v.v...; tin nghi ca cuc sng qu tin b. Trong nhiu ta cao c cc thnh ph, c nhng h thng thang my. Nu khng c

in th chng ngng hot ng. Nhng ngi cc tng lu cao phi t chun b hnh thin di lu; hoc gi nu l ma ng, h c th b cht cng. 'Nu khng c kh au th no c hnh x ly! Do , tm nim ngi phi kin tr'. Cu ny khuyn chng ta rng qun chiu v kh au rt quan trng, v mang li li ch ln lao. Qun chiu v kh au c ngha ln lao v nh nhn ra tnh cht kh au, chng ta mi pht tm x ly chn chnh, tc l chn tht pht nguyn tm cch thot khi s tri buc . in hnh, hnh gi Pht t phi qun chiu r rng v l kh v bt nh trong hin i. Vn cn chu nghip lc v phin no chi phi, chng ta vn cn sng trong cnh kh au v bt nh . Chng ta cm nhn r rng v kh au nh au nhc, kh khn, bnh tt, v.v... nh nhng triu chng k l v tnh cht bt nh cn bn ca cuc sng. Chng ging nh thin tri thc nhc nh chng ta v tnh cht cn bn ny. Thnh thong gp nhng hnh gi than phin v nhng vic kh khn, au nhc, kh au, v.v... ti ni a rng chng ta phi bit n chng v bn v l tng, chng ta c nhng kinh nghim thc chng da vo thin qun v kh au. V cha t c kinh nghim , thn th bo rng chng ta ang sng trong cuc i c bn cht bt nh . V vy, chng ta phi tri n nhng ni au n kh nhc. 13. Nu nhng ai tu kh hnh v nhng ngi Karnapa chu au n v ct xn v thiu t v l do, th v mc tiu gii thot ti sao ti khng c lng can m? Nu c ngi sn sng chu ng kh nhc, au n, kh khn t nhng mc ch tm thi, th ti sao ti khng th nhn chu nhng ni kh cn thit trn bc ng tu o gii thot? Chng ta c th tm thy li dy ny trong nhiu kinh in khc nhau: Cch tu hnh ca bc tr gi l x b mc ch nh nht t n mc ch cao thng, ch khng hnh ngc li. Ngi Ty Tng c cu rng x b mt trm c mt ngn. Chng ta c th ngh rng phi hy sinh nhng vic nh cho mc ch cao thng l iu ng n, nhng vn nghi ng c kh nng lm c vic hay chng, nn khin chn nn.

Trong bi k th mi bn, ngi Tch Thin bo rng ch nn lng v nu thng xuyn lm quen v tu tp th s d dng chp nhn bt c hnh g. 14. Nh thng lm quen, chng c iu g khng tr nn d dng. Do , nh quen vi nhng s tn hi nh nht, ti phi hc cch kin nhn chp nhn nhng iu tn hi ln lao. Lc u c th thi ch khi gieo duyn vi mt hot ng hay php mn c bit. Tuy nhin, nh thng lm quen v nh gia tng ch, c th khin cho vic c d dng hn. Chng phi vic d dng, m v tm nim quen thuc vi n hn; ngha l tng ca cc php thng thay i ty theo tm nim. Trong ba bi k di y, ngi Tch Thin a ra v d v nhng loi kh au m chng ta c th lm quen nh thng gn gi tip xc. 15. C ai cha nm kh au nh nht nh b cn trng hay rn cn, b i kht, v b nga ngy? 16. Nu khng th nhn c nng lnh, gi ma, bnh tt, tri buc, nh p, th khi b hi s khng nhn ni. 17. C ngi va thy mu ca mnh th mnh dn cng rn. Ngc li, c ngi va thy mu th ngt xu. Ni y, ngi Tch Thin a ra v d v hai loi ngi: C ngi va thy mu ca mnh, th cng can m hn. Ngc li, c ngi khi thy mu th ngt xu. im khc bit l c thng lm quen hay khng. 18. Ty theo tm cng rn hay yu mm m phn ng nh th. Do , ti phi xem thng v khng chng gy nh hng. Tm li, bn lun xong v mt trong nhng cch i ph tm bt mn bun b; nh m thay i cch nhn v kh au. Tm nim phm phu c khuynh hng t nhin hon ton khng thch kh au. Nh thng lm quen, nh bit c kh nng chuyn ha tm nim, v nh qun chiu bn cht ca kh au, chng ta gim bt mc chn ght kh au chp nhn n d hn. Tuy nhin, ti ngh rng phi c chnh kin v nhng cch qun chiu . Ni y, c bit theo o Pht, c t nhiu hm , nh cch trnh by v

gio l T Diu v Nh (thng ngha v th tc ). Hm chung bao gm a, o, Qu m chng ta ang hng n. Phi hiu ht hm , bng khng rt nguy him nu xem gii php dng nh bnh hon. V th, vic ng ha rt quan trng. Do , lin quan n nhiu kha cnh ca o Pht, vic quan trng l phi c chnh kin xem xt nhng vn c trnh by trong kinh in. Trong trng hp ny, ti ngh rng truyn thng Pht gio Ty Tng rt vi diu v lun lun nhn mnh v vic tu v hc. Thin qun. Lc thin qun, chng ta hy ch tm suy nghim v bn cht kh au v v thng (mun php thng bin i) ca cuc sng. Theo o Pht, phi hiu ra rng s v thng ca cc php vn hnh nh b my c kh; ngha l chng c nhn duyn chng cht vi nhau. Khi xem xt cc cn, chng ta nhn thy rng chng b v minh chi phi; nu nh th th no cn ch trng cho nim hnh phc! b v minh tiu cc chi phi th khng th mang li kt qu tch cc tt p. Sn hn, k th ni ti ( bn qua), v chp trc (hay tham lam) vn l bn b thn thit ca v minh. Ni cch khc, v minh nh tng thng hay th tng, cn chp trc v sn hn nh hai b trng c th lc mnh m nht. Kt hp vi nhau, chng c xem l ba cht c ca tm. Nu sng di th lc ca ba c , th chc chn s bt nh . thin qun v kh au, phi thm thu ci gc kh au dp tr phin no; ch ch bun v au nhc; chng phi cm thy tht vng v thn th au n. Trc ht dng chnh kin qun chiu l v thng v nguyn nhn ca n, ri xem xt khuyt im ca ci Ta B. Hi: Tm l liu php ca Ty Phng l khuyn khch bc l la sn. C cch by t la sn no hay hn nhn nhc chng? Ngi c kin g v cc nh tm l hc v cc nh c vn bo: 'Hy trt mi sn hn ra ht'? p: Ni y, ti thit ngh phi hiu rng c nhiu trng hp. Trong vi trng hp, c ngi ghm gi la sn da vo nhng vic xy ra trong qu kh nh b ngc i, v.v... Bn v vic ny, ngi Ty Tng c cu rng nu c g lm ng t v b tc nghn, hy thi n ra, th ng t v s

sch. Do , c th dng mt cch gii quyt vn l ch vic trt ht lng sn hn. Tuy nhin, ni chung sn hn l mt vng nim; nu khng iu phc, n c xu hng tng trng. Vic hay nht l hy lu tm vi n nhiu hn v cn thn c gng gim la sn. Hi: Sn hn c lin quan n s chp trc vo s vt, ch thuyt, l thuyt, m c bit v vic nhn nh ci 'Ta' nh mt bn ng thng hng? p: iu chn tht l sn hn vn nm di gc chp ng thng hng kin c. Ni chung, khi bn v vic , phi phn bit hai loi. Mt nh ngha ca bn ng l tm ch k; ngha l, xem quyn li c nhn qu gi, ri th vi tnh cnh cht vt ca ngi khc. Loi th hai tin vo bn ng thng hng kin c. bc u, c hai tm nim chp ng ny h tr v tng cng cho nhau; ngha l chng gn b mt thit vi nhau. Tuy nhin, nu t nng v vic tu tm B , tc tm nguyn thnh Pht v li ch ca mi chng sanh, nhng cng lc li lm gim kh nng li tha nh ch tm cht t v vic pht trin tr hu thu sut chn tnh ca hin thc 4 , th c th trong vi trng hp n vn cn nm ngoi phm vi kin thc; ngha l, s chp ng da vo lng ch k (lnh lng vi chng sanh) c th gim bt, nhng s chp trc vo bn ng thng hng kin c c th vn cn. Cng vy, nu nhn mnh vo vic thm thu tnh Khng nhng chng ch v mt pht tm B , th s chp ng thng hng kin c c th yu mm, nhng tm ch k vn cn. V vy, cp cao, chng ta thy r s khc bit gia hai bn ng . V vy, iu quan trng khi tu o tin n cnh gii gic ng vin mn l phi c kh nng kt hp tr hu v phng tin. Ti thit ngh cu hi ny cng lin quan n lp trng cn bn ca o Pht; do chp trc v sn hn vn nm su trong v minh v t kin v chn tnh (bn cht ca hin thc), nn i cht sn hn v chp trc c xem rt gii hn, v ch hp vi cn tnh no thi. Ngc li, i cht v minh hay t kin vn ph cp hn v n cng lm i cht cho sn hn v chp trc (v chng nm su trong v minh). Cng vy, trong o Pht, khi bn v s chp ng, quan trng phi nh rng c cp khc nhau. C vi loi bn ng cn phi gia tng cng. V d, kin quyt hng v qu v Pht v li ch chng sanh, cn c nim t tn

kin c, da vo th nguyn v lng can m; iu ny cn c thc bn ng 5 mnh m. Nu khng th chng ta s khng th pht trin nim t tn v lng can m kin quyt hng v mc ch ny. Hn na, thuyt Pht tnh mang li nhiu s khch l v nim t tin, v chng ta nhn ra rng tim nng Pht tnh nm sn trong tm; iu ny s cho php chng ta chng o gic ng vin mn m mnh ang hng v. Tuy nhin, c nhng s chp ng khc; chng nm su trong nim tin vo mt thc th thng hng kin c c gi l ci 'Ta' hay 'bn ng'. Cn phi thay i t kin chp ng ny. Cng vy, v t kin chp ng, chng ta thy c nhiu cp a dng v nhiu hnh thc th thin, nh c nim tin ngy ng v mt bn ng thng hng bt bin. Nu i xa hn na, chng ta nhn thy c nim tin v mt ng c lp c bit c chn th (bn cht hin thc) v a v. Mt ln na, l t kin. Mt loi t kin chp ng kin c lin quan n xu hng lnh lng vi tnh cnh khn kh ca ngi khc. Cng vy, phi nn x b v iu phc s chp ng . V vy, chng ta phi nhy bn khi dng ch 'bn ng' v 'ci Ta' trong phm tr Pht php; ch chp nhn lp trng hon ton trng v en, bo: 'y l hng ra, v y l hng vo'. Hi: Vai tr ca cc Bn Tn phn n ra sao? p: iu ny kh lng gii thch. Ti thit ngh trit l cn bn l tm tnh con ngi nh sn hn thng hin hnh nh mt ng lc thc y hnh ng nhanh nhn. Trit l n tng sau quan nim v cc Bn Tn phn n l mt im c c i vi tm tnh nh sn hn hay nhng phin no khc, v chng l mt tr lc; khi c tm tnh , n h tr c nhn hnh s nhanh nhn; y l yu t tc ng rt mnh m. Lin quan v im ny, phi hiu r v vic tu hnh da vo cc Bn Tn phn n. Mt im khc chng ta cn hiu r l lp trng cn bn ca o Pht i vi ci gi l 'Phin no'. Theo quan im Tiu Tha, v mc ch cu cnh l t gii thot khi ci Ta B, phi x b mi nghip xu ca thn khu m khng c trng hp ngoi l g c chp nhn, nhng khng cp vic pht tm B . Tuy nhin, trong kinh in i Tha, c vi trng hp ngoi l lin quan n nghip xu ca thn v khu, v mc ch ch yu ca hnh gi B Tt l phc v tha nhn. Mt khc, i vi tm nim xu, khng c ngoi l,

v n hon ton v ch. V hnh gi B Tt, nu ng trong tnh th phi lm li ch cho mt cng ng ln hay nhiu chng sanh, th c php dng s chp trc; ngha l khng chp nhiu v ng o, m ch lm tr duyn cho vic tu o tin n mc ch cu gip ngi khc. Tuy th, trong Kinh Tha (Hin gio), B Tt khng c php khi tm sn hn. Pht gio Mt Tha bao gm nhng php mn thin qun c c v tnh Khng da vo Bn Tn Du Gi; trong tin trnh thin qun, hnh gi x b tri kin khi nim phm phu v c chp nhn mt c tnh thnh thin vin mn. Da vo nn tng , trong trng hp ngoi l c php dng nng gin; trong phm vi ny, cc Bn Tn phn n c x dng vo thin qun Mt-tch. Khi dng tr lc nng gin cho vic li tha, iu t nhin l d qun tng cc Bn Tn phn n hn l qun tng cc Bn Tn hin ha. Hi: Nu khng c linh hn, thc cht ca dng tm thc lun chuyn t i ny sang i khc l g? Lm sao tm thc tr thnh mt tht th ring bit? p: Mt ln na, iu ny ty thuc rt nhiu vo s hiu bit v danh t 'Linh hn'. Nu hiu danh t 'Linh hn' nh mt dng bin chuyn ca c th t giy pht ny sang giy pht khc v t i ny sang i khc, th c th bo rng o Pht cng chp nhn khi nim v linh hn; ngha l c mt dng tm thc chuyn bin. Theo quan im ny, vic bn lun v c linh hn hay chng ch c ngha trn danh t. Tuy nhin, i vi gio l v ng hay 'phi linh hn' ca o Pht, phi hiu rng khng c bn ng hay 'linh hn' thng hng bt bin; ngha l o Pht ph nhn 'Linh hn' . o Pht khng ph nhn dng tm thc chuyn bin lin tc. V l do ny, chng ta nhn thy vi hc gi Ty Tng nh ngi Nhn t Nga (Rendawa) thuc phi Tt Ca (Sakya) chp nhn c bn ng hay linh hn (ting Ty Tng l 'kangsak ki dak'). Tuy vy, cng ng ch , nhiu hc gi khc li ph nhn ch 'Bn ng', ci 'Ta', thc th y. i vi tnh cht bn ng chn tht l g v thc th l g m lin tip chuyn bin t st na ny n st na khc v t i ny sang i khc, chng ta nhn thy c nhiu quan im khc nhau gia cc hc gi Pht gio. C v c gng xc nh n trong cc cn phn ca thn v tm. C v gii thch n theo phm vi danh xng da vo thnh phn kt cu ca thn, tm, v.v...

Chng ta cng nhn thy c mt b phi trong truyn thng i Tha c gi l Duy Thc Hc. Mt h phi ca Duy Thc Hc gi lp lun rng c dng tm thc chuyn bin lin tc c bit c gi l A Li Da Thc, tc l thc ch yu. L do a ra iu ny l v cc ngi cho rng nu c vt g nh bn ng (tc l dng tm thc chuyn bin lin tc t bao i), th phi tm ra nn tng chn tht ng sau danh t 'ci Ta' hay 'bn ng' hoc bt c danh xng g; nu khng th chng ta s c khuynh hng i n ch ngha h v (bin kin chp on). Tuy vy, nu nh lp mt bn ng hay mt tc nhn c lp vi thn v tm, chng ta s c xu hng tin n ch ngha tuyt i (bin kin chp thng). Hn na, nu nhn nh bn ng hay c nhn ngay trong dng tm thc, th y cng l vn rc ri v o Pht chp nhn c nhng cnh thin vng bt tm thc; ngha l khng c tm thc no hin hu trong tm ca c nhn . Do nhng vn y, b phi ny nh lp dng tm thc cn bn, ch yu, v ring bit c gi l A Li Da Thc. Ngoi ra, mt trong nhng l do m cc hc gi Duy Thc Hc cm thy cn phi a ra dng tm thc c bit ny l v nu c gng gii thch v bn ng hay c nhn ngay trong su thc v nm cn, th s c nhng vn rc ri nh ti a ra. V d, trong cnh gii v nim, ni khng c thc, nn s khng c con ngi no c. Cng vy, o Pht chp nhn c cnh gii tri gic hiu r tnh Khng trc tip khi tm thc c thanh tnh hon ton, m khng li lm t vt. Lc y, d con ngi cha t gic ng vin mn, nhng trong tm thc khng cn li lm nhim . Tuy nhin, phi chp nhn vi tm thc nhim che chng s chng o gic ng vin mn, v phi hiu n theo phm tr t vt hay tp kh, v.v... Mt ln na, v l do ny, cc hc gi Duy Thc Hc nhn thy cn phi a ra nn tng ch yu ny v nh ngha n theo danh t tm thc v k; tm thc ch c nhim v cha ng tt c t vt a dng tng gieo trng trong tm nim. Hi: Hu qu chung ca sn hn l nhng s git chc lnh lng ca thanh thiu nin. Vai tr ca x hi trong vic i ph nhng hu qu sn hn nh th no? p: Nh bn trong cuc hp bo hm qua, ti cm thy rng vo nhng thi gian hay nhng thp nin va qua, chng ta khng ch tm nhiu v tm quan trng ca gi tr nhn bn, ri thm nhiu yu t dn n tnh trng x hi hin ti. Do , a ra mt gii php n c l iu v cng kh khn. iu cn thit, nn kt hp tr lc ca nhiu ngi t nhiu quan

im khc nhau gii quyt vn . Khng ng vc, ngnh gio dc l nhn t ch yu. Cch thc chng ta gio dc tr em rt quan trng. Ti cng tin rng hnh vi ca thy, c l nhng nhn t rt quan trng. Ngoi bn phn truyn t kin thc, h cng phi lm gng v o l ang ging dy. gio dc tr em, nu gng tt rt quan trng. Bng cch , gi tr l thuyt tr nn nhng g rt thn thng ngay trong tm ca tr em. D nhin, cc phng tin truyn thng cng lin h n vic gio dc tr em. Hi: Chng ta phi lm g gim bt s chi phi ca lng tham? p: Nu khng c tham lam th chng c ti sanh. ti sanh, chng ta cn c tham. Cng nh sn hn, ti thit ngh c nhiu loi tham t?t v xu. Lng tham l hnh thc ca tham dc. Tuy nhin, n l hnh thc phng i ca tham dc da vo s mong mun qu . Lc khng chnh ca lng tham l tm bit . i vi hnh gi Pht t, c nhiu php mn chuyn ha lng tham nh nhn thc v gi tr mu cu gii thot khi kh au, nhn thc v tnh cht bt nh ca cuc sng, v.v... Nhng cch nhn gip hnh gi gim bt lng tham. Tuy nhin, trong phm vi phn ng tc th v lng tham, c cch l qun chiu v s qu ca lng tham; ngha l qun chiu v nhng iu tn hi g n s gy ra v n s dn chng ta n u. Lng tham dn chng ta n tm trng tht vng, chn chng, nhiu m m, v nhiu vn rc ri. Khi i ph vi lng tham, mt im rt c sc l du n khi t s mong mun chim ot vt chi, nhng n khng cn tha mn khi ly vt . V vy, lng tham khng y dn n bao vn rc ri. im th v v lng tham l ng c ch yu vn mun c tha mn. Tuy vy, nh bn, va c vt nh , chng ta v?n cha tha mn. Ngc li, nu c tm bit quyt lit, th c t mc ch hay khng cng chng thnh vn ; d nh th no, chng ta cng bit . Hi: Mi quan h gia tm tnh gic v nhn nhc, cng mi quan h gia s nhn nhng v hnh nhn nhc nh th no? p: Ni chung, bt lun hnh tr php mn no, s tnh gic rt cn thit, v n gip chng ta gi s ch tm vo i tng quan st. chuyn ch hnh hnh nhn nhc hay nhng hnh khc, cn c s tnh gic. Hnh nhn nhng v nhn nhc lin quan mt thit vi nhau; hnh hnh nhn nhng ngha l d c kh nng tr th nhng chng ta li quyt

khng lm, bng khng th c th khng quyt lit. Ti gi l hnh nhn nhng chn tht. Khi cm thy bt lc hay khng c kh nng gii quyt vn , ti khng gi l hnh nhn nhng chn tht, v khng c cch g ngoi vic b tay. Cng vy, c nhiu loi nhn nhc khc nhau. Loi chn tht lin quan n vic quyt tm kin nhn nh t khc ch. Ngc li, khi b p buc phi khng, iu dng nh yu ui ch chng phi kin nhn. l nhng s khc bit. Tng qut, kin nhn cn tnh t khc ch: Nhn thc rng c th khng bng hnh ng hay gii php bo lc, nhng li quyt khng lm, ch chng phi b ai p buc phi kin nhn. Hnh nhn nhc ca chng ti i vi ngi Tu vn l chn tht ch khng c vn g. ---o0o--Ngy th hai. Bui th nht Trong kinh Ba La Mc Xoa (gii lut ginh cho ngi xut gia), c Pht dy rng ch lm vic xu m phi lun lm nhng vic lnh. hnh c nh th, phi iu phc v chuyn ha tm nim; y l yu ch Pht php. Tm tt, hnh vi c lnh hay xu ty thuc vo tm nim c c iu phc hay cha. Cng vy, kinh in thng dy rng nu ni tm c iu phc v c thanh tnh, th n s dn n hnh phc an vui. Ngc li, n s mang n kh au bun b. Tu chung, tm nim l yu t quyt nh. Tng qut, cng phu tu hnh c biu l qua nhng oai nghi bn ngoi nh cch n mc, an tr bn th trong nh, tng nim, v.v... Tuy vy, chng ch l th yu v k t tm cng c th ng kch qua nhng vai . Ngc li, tt c cng c lnh ca tm nim vn l phm hnh ni ti chn tht v chng khng th i chung vi nhng t nim. iu phc ni tm l yu ch ca s tu hnh; ngha l c iu phc ni tm thnh thc mi tht s sng i tu hnh. tht s chuyn ha ni tm, theo o Pht, cch thc cn bn l kt hp tr hu v phng tin. in hnh, chng ta hy bn v quyn lun Nhp B Tt Hnh ca ngi Tch Thin. Chng th chn trong quyn lun ny trnh

by v kha cnh pht trin tr hu; nhng chng cn li bn v kha cnh pht trin phng tin thin xo. Theo phng tin thin xo ca i Tha, hnh ch yu l pht tm t bi. h tr c tnh t bi, phi c kh nng khng nhng chng duyn. Trong phm vi ny, hnh nhn nhc rt quan trng i vi hnh gi tu hnh B Tt. Theo i Tha, khi tu o, tr hu v phng tin thin xo h tr cho nhau. Cng vy, lng t bi v hnh nhn nhc tng cng cho nhau. 19. Tm ca cc bc thc gi vn sng sut thanh tnh khi gp kh au. chng vi phin no, th phi chu bao iu tn hi. 20. Xem thng kh au v dit tr k th sn hn, v.v... mi l anh hng chn tht. Ngc li, chin s phm phu ch git nhng xc cht. Hnh hnh nhn nhc ngha l khi chin vi sn hn. D c mun thng trn, nhng chng ta cng phi chun b tinh thn v c th bi trn. Trong cuc chin, phi c kh nng kin nhn gnh vc v gii quyt nhng vn gian nan. Nh kh tu m chin thng sn hn mi l anh hng chn tht. Ngc li, nu nh la sn v vng tnh thc y m thng trn, th h khng phi l anh hng chn tht. D c git c k th, nhng h ch git cc xc cht, v thn ngi gi tm sm mun g nhng k th hoc l cht trn, hoc l cht trong mt ngy no ; ngha l anh hng th gian ch git cc xc cht, cn anh hng chn tht l nhng v chin thng sn hn. Vi s n lc tinh tn, phi nht quyt m bo c kh nng chin thng phin no nh tham lam sn hn. Nu xem xt k, ch cn nhn ra nhng phin no ; ting Ty Tng gi phin no l 'nyon mongs', ngha l 'lm phin mun ni tm'. Nguyn t ting Ty Tng mang li cm gic rng chng l nhng vng nim gy phin mun cho ni tm, hy hoi s an lc. Hin nhin, nu cn thn ch s pht sanh ca phin no, chng ta s nhn ra bn cht ca chng qua xu hng hy hoi ni tm an lc. Tuy nhin, iu kh khn l chng ta hy xem coi c kh nng dng lc khng iu phc hay loi tr chng chng? Vn ny lin h trc tip hon ton vi vic chng ta c kh nng chng c Nit Bn hay gii thot khi ci Ta B chng? y l cu hi rt nghim chnh v kh khn.

Khi nim Nit Bn hay gii thot c c Pht nhn mnh trong bi php u tin, gio l T Diu . Tuy nhin, trong ln chuyn php lun th hai v th ba, c Pht gii thch r rng v chng hn. Th th da vo gi thuyt hay nn tng no chp nhn rng phin no cui cng s b loi tr khi tm nim? Theo o Pht, c ba l do chnh tin tng vic ny c th xy ra. Th nht, tt c vng tng vn c bn cht vng ng khng tht. Ngc li, tt c lc khng li chng nh tr hu, t bi, v.v... khng nhng chng vng ng m cn c nn tng vng chc qua nhng kinh nghim thc ti. Th hai, nh tu hnh, tt c nhng lc khng cng c c tnh c gia tng. Do thng lm quen, chng ta c th h tr tim nng v hn lng ca chng. Th nn, khi tng cng h tr cho kh nng ca nhng lc khng , chng ta s gim thiu hu qu tc hi ca vng tng. Gi thuyt th ba l bn cht ca chn tm vn thanh tnh. Ni cch khc, ni c nim v Pht tnh hay chn tm sng soi thanh tnh. V th, da vo ba gi thuyt , o Pht chp nhn rng cu cnh c th loi tr c tt c phin no vng nim nh tu hnh thin qun. Nhng im ny hon ton r rng, nu ch k cng. ng thi, c vi im vn cn b n khc mt. Tuy vy, nh suy lun v kho st, chng ta c th cm nghim c tt c m khng cn kinh in c thm quyn n chng. Mt trong nhng l do c th chp nhn li Pht dy rt chn chnh lin quan n nhng hin tng m h b n l i vi nhng vic trong thc t, li dy ca Ngi c chng minh rt r rng v ng tin cy. iu quan trng ch yu l hnh gi xem coi c kh nng thot khi kh au hay chng? V vn ny, Pht php c chng minh rt hp l v ng tin cy. 21. Hn na, kh au c c tnh tt: Nh chn chng n, nn dit tr c tm kiu ngo; nhng ai cn tri ln trong vng lun hi s pht tm t bi v ngn nga nghip xu, to cng c lnh, mang li nim hnh phc. Trong bi k ny, ngi Tch Thin bn lun chi tit v li ch ca vic suy nghim kh au. Trc ht, Ngi dy rng khi qun chiu v kh au v khi hiu r ng n v bn cht bt nh ca cuc sng, th t nhin chng s

gip gim tm cng cao ng mn. Ngoi ra, s cm nhn bn cht kh au ca chng sanh v c nhn gip pht tm t bi thng cm ni kh ca tha nhn. Li na, nh nhn thy nh th, chng ta s quyt tm ngng to nghip xu a n kh au; nim hng say lm nhng hnh lnh dn n hnh phc an lc s c tng trng; l li ch v cng c ca vic suy nghim kh au. Tuy nhin, iu quan trng l phi kho dng nhng cch tu hnh khc nhau, nhng trnh i thi qu. V d, nu qu chp ng, v nu khi tm ng mn v cho rng c ti nng v c thnh cng, th lc khng l nn ngh nhiu v kh au, nhng vn ca c nhn, v bn cht bt nh ca cuc i. iu ny s gip gim thiu nim ngh mnh cao thng v a mnh v hin thc. Ngc li, nu do qun chiu bn cht bt nh , kh au v.v... ca cuc i, m chng ta cm thy hon ton b b tay, th l du hiu i thi qu; lc y, chng ta c th cm thy hon ton tht vng, bt lc, chn nn, ri s suy ngh: ' ! Ti khng th lm c g, v bt ti'. S thi qu chnh l mt hnh thc sn hn. V vy, trong nhng hon cnh , vic quan trng l phi phn chn tinh thn qua vic qun chiu v s thnh tu, s tin b tu hnh, nhng phm hnh tt, v.v... thot khi tm trng tht vng, chn nn; ngha l nn dng nhng phng php qun bnh kho lo. Nh m mm gieo ging, vo lc u, phi nh nhng kho lo: nhiu m t hay nhiu nh nng s hi mm cy; phi qun bnh mi sinh mm cy c pht trin lnh mnh. Cng vy, phi hng v s pht trin thn tm lnh mnh. Do , mt ln na, chng ta cn dng cch kho lo nh nhng, bng khng th s c nguy c i thi qu. iu cng c th xy ra cho nhng ai ch chn ra mt vi on kinh, ri bo: 'y l phng php ca o Pht'. Phi trnh khuynh hng nhn cc cch tu hnh ca o Pht theo danh t chuyn mn trng v en, ging nh cch c bit no c ng dng ph cp mi ni m khng xem xt phm cht. Ni cch khc, cch tu hnh chn tht ging nh my qun bnh in th. Khi in th tng vt, chc nng ca my qun bnh in th l cung ng dng in qun bnh lin tc.

22. Nu khng tc gin ci gc kh au nh tm sn hn, th ti sao ti li th hn chng sanh? H cng b chng duyn thc y to nghip xu. 23. D khng mong mun, nhng bnh tt vn pht sanh. Cng vy, d h (chng sanh) khng thch, nhng phin no vn ni ln cun cun. 24. Con ngi ni gin khng cng c, khng ngh trc rng 'Ta s tc gin'. Cng vy, cn gin t pht khng ngh rng 'Ta s pht sanh.' Trong bi k th hai mi hai, ngi Tch Thin trnh by cch tng trng hnh nhn nhc da vo chnh kin nhn r thc trng phc tp ca hon cnh c bit. Chng ta thng cm thy rng v k c gy phin no au thng, nn vic tc gin k l hon ton hp l. Ngi Tch Thin p rng nu xt k cng, c nhiu nhn duyn hu tnh v v tnh to ra cnh au thng. Ti sao chng ta li li cho nhng nhn duyn hu tnh nh con ngi (phi chu trch nhim v vic ), m khng chp v nhng nhn duyn v tnh (khin pht sanh nhng vic )? V d, chng ta khng tc gin bnh tt, d chng mang li kh au. C th lun bin rng iu ny hon ton khc bit, v trong trng hp ca nhng nhn duyn v tnh nh bnh tt, chng khng c tnh gy hi hay t nguyn pht sanh. Ngi Tch Thin p rng nu nh th, th khi ai gy tn thng cho chng ta, dng nh h khng th t khng ch v b nhng nhn duyn khc nh vng nim sn hn, v.v... thc y lm vic . Hn na, tm tnh tiu cc nh sn hn cng pht sanh t nhiu nhn duyn khc nhau m khng c tnh t nguyn pht sanh. Trong bi k hai mi lm v hai mi su, Ngi tm lc nhng phng php qun chiu c trnh by lc trc. 25. Tt c li lm v nghip xu pht sanh t nhiu nhn duyn: Chng khng th t km ch. 26. Nhng nhn duyn khng c kt hp hay pht sanh iu g. Sn phm ca chng hon ton v ch ch. Mt ln na, t nhn duyn ny n nhn duyn khc to tc chui di nhn qu. Chng khng c lp hay t km ch.

27. Cng vy, ci c gi l T Tnh, Bn Ng, hay bt c danh xng g, u khng c tnh suy ngh: 'Ti s sanh khi ( gy tn hi)'. Trong bi k th hai mi by, chng ta nhn thy bin lun ca ngoi o t kin vo thi ngi Tch Thin, m c bit l kin chp ca hai phi Samkhya v Naiyayika. Quan im c trnh by ni y l khng c s vt g t chn la pht sanh; chng khng ng n c. lun bin im ny, phi d on v nhng l l ca cc lun s ngoi o c lp lun rng c vi s vt ng c lp ring r. C hai v d in hnh; th nht, l lun v T Tnh (prakriti) ca phi Samkhya. T Tnh c din dch nh ci ngun pht sanh mun php, v tr; n c bn cht c lp, vnh hng, tuyt i. Th hai, phi Naiyayika lp lun rng 'Bn Ng' cng c th ng c lp, vnh hng. 28. Nu chng v sanh v khng tht c, th d c mong mun g chng cng phi sn sanh (s tn hi cng khng tht c). 'Bn ng' khng bao gi x b ng s (i tng ca n). 29. Hn na, nu Bn Ng vnh hng thng tr, th r rng n s bt ng nh h khng. Th th, khi gp cc duyn, bn cht vnh hng ca n b chi phi ra sao? 30. Nu kt hp vi cc duyn khc m n vn khng thay i, th cc duyn nh th no? Do , nu bo rng nhn duyn chi phi Bn Ng vnh hng, th hai iu lin h ra sao? T bi k th hai mi by cho n ba mi, ngi Tch Thin bi bc nhng kin chp bng cch a ra gio l nhn qu ph c?p. Lp lun ny hi rng nu T Tnh hay Bn Ng l thng hng vnh cu, th bn cht ca mi tng quan gia n v mun php nh th no? Lm sao gii thch v nhn duyn lin h gia mun php v Bn Ng vnh hng? Nu Bn Ng hay T Tnh l thng hng bt bin, th lm sao n sanh ra mun vt? c kh nng sanh ra vt g, chnh n phi l sn phm da vo nhng nhn duyn khc. Nu khng c sanh, th n khng th sanh ra bt c vt g. Do , theo l nhn qu ph cp ca o Pht, hai kin chp u b bi bc. Trong bi k th ba mi mt, ngi Tch Thin a ra kt lun.

31. Th nn, mun vt u ty thuc vo nhiu nhn duyn, ri nhng nhn duyn li ty thuc vo cc nhn duyn khc, nn khng c g ng n c. hiu r iu ny, ch sn hn vi mun php ging nh huyn ha. Tht vy, s huyn ha hon ton do nhn duyn t tng ca nh huyn thut to tc, ch khng t lp. Cng vy, v mun php b cc nhn duyn khc khng ch v sanh ra t kt qu ca cc nhn duyn , nn chng khng ng n c. Theo quan im ny, chng ging nh nhng vt huyn ha. Do , tht lm ln nu c tnh i ph vi mun php huyn ha khng c lp, v dng nh chng hon ton bt lc. iu quan trng l phi hiu gio l v tnh cht c bn ca l nhn qu ph cp. Ngi V Trc trnh by iu ny r rng trong quyn A T t Ma Tp Lun; Ngi ni rng gio l nhn qu ca o Pht c ba yu ch: Th nht, khng chp nhn ng sng to t nhin, v c Pht thuyt rng c nhn nn sanh qu. V th, phi hiu s vic thun trong phm vi v thng gi tm, v khng chp nhn v mt ng sng to hay tc nhn c lp. Kinh thuyt: 'V vic ny sanh nn c vic kia'. l yu ch th hai; ngha l bt c vt g lm nhn, chnh n phi c tnh cht v thng gi tm. Nu n l thng hng bt bin, th n khng c kh nng sanh ra bt c vt g. Yu ch th ba l phi c mi lin h c c gia nhn v qu. l ba yu ch ca lut nhn qu ph cp trong o Pht. Bn rng hn, o Pht gii thch hai loi nhn qu ch yu. Th nht, 'Nhn Th', tc l nhn chuyn sang qu. K n, c nhng tr duyn chuyn ha nhn thnh qu. V d, nc, nhit , phn bn, v.v... lm tr duyn cho mm cy. Nn nh rng y chng ta da vo quan im Pht gio i Tha, m c bit l phi Trung Qun ng Thnh (Prasangika-Madhyamika). Bn v lp trng l lun tnh Khng, ngi Tch Thin ng chia x quan im vi ngi Nguyt Xng. C hai ngi u ng v cch din dch l thuyt tnh Khng ca ngi Long Th, m nht l cc lun s h phi Trung Qun ng Thnh. Khi bn v mun vt ging nh huyn ha, phi hiu rng thuyt ny ng trn quan im . Ni y, c vn l nu tt c s vt ging nh huyn ha, th ti sao chng ta li qu chp n vo chng? Ti sao chng chi phi chng ta qu nhiu? Ngi Tch Thin p rng d mun php v tc nhn cm nghim kh au c nh huyn ha n u, chng cng rt tht. Kinh nghim c

nhn xc nh hin thc, nn chng ta khng th ph nhn iu ny; ngha l chng ta ang i u vi vn v chu kh au; kinh nghim c nhn biu l s hin hu ca chng. V th, nh trong gic mng, tc nhn nh huyn ha chu kh au cng huyn ha. Tuy nhin, khng th b qua qu bo nhn tin v kinh nghim c nhn xc nh s c mt ca n. Do , nh c chnh kin v bn cht nh huyn ca s vt, chng ta i ph vi chng d hn. 32. Nu mun php khng tht v nh huyn ha, th ai l ngi iu phc sn hn? Chc chn, iu phc sn hn l vic v l. iu hp l l ti phi tm gi lp lun rng nh iu phc sn hn, m dng kh au c ct t. 33. Th nn, khi thy k th hay bn b to nghip xu, nh ngh rng nhng iu pht sanh t nhiu nhn duyn, nn ti vn gi tm an lc bnh thn. Bn v tnh Khng, l thuyt ny c trnh by rng su trong chng th chn ca quyn lun ny. Thin qun. Chng ta hy hnh thin vi cht t php qun tng. Tng tng gp ngi bn thn thit; c th v ang trong hon cnh v tnh bn hay ang gp nhiu iu rc ri, h cau c, ni la sn, mt bnh tnh, to 'ln sng' tiu cc, ri t hi bn thn v p ph vt. K n qun chiu v hu qu ca la sn . Ti thit ngh chng ta nn qun tng iu ny ang xy vi ngi khc, v d nhn thy li ca ngi hn li ca mnh. Ngoi ra, phi qun tng hnh dng ca h ang thay i. Ngi bn thn thit qu mn mang li nim hoan h ro rt xa kia, nay li tr thnh k c gng mt nhn nh xu xa. Qu v nn hnh thin v qun chiu nh th trong vi pht theo cch suy lun qua s tng tng. Cui lc qun tng, hy lin h iu ny vi kinh nghim c nhn. K n, pht nguyn: 'Ti s khng bao gi la sn chi phi. V nu nh th, ti cng s gp hon cnh kh au v qu bo xu nh mt bnh tnh, c b dng xu xa, v.v...' Pht nguyn nh th, ri duy tr chnh nh. Th nn, phn th nht l thin qun suy lun (tu Qun), ri phn th hai l nhp nh (tu Ch). Nn qun tng nh th v y l cch rt hu hiu. V d, trong cuc sng hng ngy, chng ta gp nhiu hon cnh v s kin nh ti vi, phim nh,

v.v...; trong c nhng mn nh bo ng v tnh dc. Tuy nhin, hy tnh gic nhn hu qu thi qu ca chng. Thay v phim nh khng ch, qu v hy xem chng nh nhng bi hc. Ngi Bc a Nga (1031-1106), thuc phi Ca ng (Kadampa) bo rng i vi mt thin s thc tu tht chng, mi kinh nghim c nhn u l bi hc thch ng. Ti thit ngh u ny rt ng. Hi: Bch Ngi! Lm sao chng con qun bnh gia vic tu tp v hnh li tha? p: Theo th t th trc phi lo tu tp phm hnh c nhn. y cng l gio l ca php B o Th lin quan vi Tam S o (cn tnh ca ba hng ngi); trong , hnh tr theo ba th lp ty thuc vo cn tnh v tm nguyn ca c nhn. Mi giai on c bit ph hp vi s tu hnh theo th lp ca hnh gi. Ln chuyn php lun th nht, c Pht khng bt u bng gio php v tm B . Ngc li, Ngi khi u bng gio l T Diu . Khi chuyn php lun ln th hai, Ngi ging rng su v tm B . Tuy nhin, v ln chuyn php lun th hai v th ba, dng nh khng c d kin lch s ghi chp; c l c Pht ban b gio php cho nhng v c cn c. Hi: C phi tt c li lm u ch l tp kh ca tm nim. C th loi tr c chng bng cc dng thuc tr tng tp kh chng? Hoc gi phi chng ch l phng tin thin xo v phi c kt hp vi tr hu hiu r tnh Khng ca mun php? p: i vi cu hi th nht, nu xem xt bn cht phin no trong hin ti, tt c nhng tm tnh u l sn phm ca nhng phin no trc ; ngha l c dng chuyn bin lin tc. Do , c th bo rng chng l sn phm ca nhiu nhn duyn khc nhau. Theo quan im o Pht, phi hiu nhng nhn duyn c to tc t qu kh, ri ko di cho n hin ti; ngha l phi xem xt v l thuyt ti sanh. Tuy nhin, cp ca phin no cng thay i nhn duyn ngoi ti. V d, trong mt gia nh, tuy ng cha m, nhng con ci t nhin c nhiu khuynh hng khc nhau ty theo nghip qu tin kip. Khi trng thnh, v hon cnh v nhn duyn ngoi ti chi phi, trong tm ca chng c nhiu phin no mnh v yu v.v... D phin no do duyn nghip qu kh to tc, nhng duyn nghip hin ti cng chi phi chng.

Bn v vic lm sao phin no pht sanh, theo quan im Pht php, chng ta phi chp nhn s gii thch ca c Pht trong phm tr v thy ca dng tm thc. Ring c nhn, ti khng ngh rng c th chng minh hoc a ra mt lun l hay l do l gch xc ng, d c th gii thch vic ny da vo vic truy tm du tch ca dng tm thc chuyn bin lin tc. Tuy nhin, s bin lun mnh m nht l nu chng ta ng vo lp trng i nghch, nh c im pht khi u tin, th chng ta phi chp nhn vic c mt ng sng to, ri li to ra bao vn , hay chng ta phi chp nhn c vi s kin khng c nhn qu. Mt ln na, iu l gch ny mu thun, nghch l. Do , s chn la khi nim dng tm thc chuyn bin lin tc t i v thy dng nh t mu thun, tng phn. Da vo , chng ta cng s chp nhn rng ci gc ca tp kh xu xa khng th c im khi u. Tuy vy, vic c th xy ra l nhng ai c cn tnh lanh li s c kh nng bit v nhiu tin kip, nhng khng nht thit thu sut ci ngun dng v thy. Bn v phn th hai ca cu hi, hu nh tt c truyn thng Pht gio u ng rng chng ta cn dng tr hu qun chiu v loi tr phin no vng ng. in hnh, ngay c theo quan im ca mt tng phi chng tha nhn l thuyt tnh Khng hay tnh v ng ca mun php, tr bnh sn hn, phi thin qun v lng t bi. Tuy nhin, php s khng hon ton loi tr ht phin no, m phi dng tr hu thu sut tnh v ng. Tt c tng phi Pht gio, nht l Pht gio i Tha, hu nh ng rng cn phi dng tr hu qun chiu cc tp kh xu xa. Theo phi Duy Thc v Trung Qun, ch nh pht trin tr hu liu gii tnh Khng (hay v ng) mi thnh cng loi tr hai chng nh s tri chng v phin no chng. Do , tr hu thu sut tnh Khng (l v ng) c xem nh thang thuc trc tip tr vng nim, t kin, t vt, v tp kh d tha ca phin no. Tuy nhin, theo phi Trung Qun ng Thnh, phi da vo mi tng quan gia nng v s mi hiu r bn cht ca tnh v ng v Nhn (con ngi) v ng v Php (hin tng) v ng; theo phm vi ph nh, khng c iu g khc bit gia chng. Mt ln na, ch nh pht trin tr hu thu sut tnh Khng m chng ta mi c th cht t ci gc phin no vng tng. Hi: Nhng o nh trong gic m mang li ngha v soi sng dng tm thc chng ta theo khuynh hng g?

p: Bn v nhng gic m bnh thng, ni chung chng c xem nh v d in hnh ca nhng iu o huyn. Do , ti khng ngh rng cn phi xem trng chng. D nhin, c nhng nh tm l hc nh Jung v Freud rt xem trng cc gic m. Tuy nhin, chng ta khng th hon ton b qua cc gic m. C th trong vi trng hp c nhng im mang y ngha do nhiu nhn duyn kt hp; vi gic m c th c ngha su sc. Bn chi tit v cch h tr c bit c nhng gic m ngha, Mt tng, c bit l V Thng Du Gi, c trnh by r. Tuy nhin, phi nhn mnh cch tu Mng Du Gi lin quan n cc gic m trong php V Thng Du Gi, v cch tu trong mng mang li ngha su xa khi hnh tr vo lc tnh thc. Mt l do khc na l nu hnh tr chn chnh trong cnh mng, th cnh cho c hi tch ri thn vi t ra khi thn th trc. Hi: Khng th km ch nhng nhn duyn pht sanh sn hn v nhng phin no khc, th lm sao chng ta trc tip pht tm t bi v cc hnh lnh khc? p: im tng t vi iu ny l v minh hon ton t nhin. Va sanh ra, chng ta hon ton ngu si. K n, nh c gio dc v hc vn chng ta tch ly kin thc v ty tr v minh. Ngc li, nu mi sng vi v minh m khng ch tm pht trin s hc vn, th khng th ty tr v minh. im ny, chng ta khng bn ch 'V Minh' theo thut ng Pht hc m bn v n nh s thiu chnh kin. Do , nu khng c gng dng thuc ty tr th n vn y nguyn. Cng vy, d sn hn pht sanh t nhin, nhng iu phc n, chng ta phi sng sut quyt ch dn mnh tu tp nhng php mn nh t bi t c nim an lc. Ch Nit Bn hay gii thot theo thut ng Pht hc thng c din dch nh 'B bn kia (o b ngn), vt xa hn'; cnh gii phm phu trong ci Ta B c miu t nh 'Hin ti v ni y'. Phm phu ch thy hon cnh hin thc v nhng g hin nhin r rng xung quanh. Cng vy, iu gi l nhng nhn xu khin chng ta kh au v tri ln trong ci Ta B nh cc tp kh xu xa, phin no vng tng, v.v... dng nh thuc v 'Pha bn ny', nn chng hon ton n t nhin. Ngc li, hu ht nhng hnh lnh cn pht trin thuc v 'Pha bn kia (o b ngn)' 'vt xa hn',

tc l bn b Nit Bn gii thot. Do , nhng phm hnh s khng t nhin pht sanh ngoi tr chng ta sng sut pht trin chng. Nu thnh cng 'o b ngn (n b kia)', chng ta c th ng dng quan im xem nhng tp kh phin no xu xa, v.v... nh 'pha bn ny'. Hi: Nghip xu do tc gin to tc v b hi i cht, c nh hn nghip do lnh lng hm hi gy ra chng? Nh vic ngi Ty Tng b hi, phi chng trong lun n tng s sn hn? p: Cu hi ny tht rt phc tp, nht l phn u; ti thit ngh phi phn bit s khc bit gia nhng hon cnh khc nhau. Nhiu khi phin no do v minh gy ra ch khng phi sn hn. V d, v thch n c, nn khi cu c, chng ta khng c cm gic c nh mt loi chng sanh. Lc , chng ta khng c sn hn, v git c ch v v minh. Ngoi ra v th vui tiu khin m i sn bn. Mt ln na, vo lc khng c sn hn. Ti thit ngh iu ny cng n t v minh, v c l lin quan n tm tham. Li na, c nhng trng hp git hi v sn bn th vt v vn sanh tn. Th nn, c rt nhiu s khc bit. Tuy nhin, ti thit ngh vic c Quc X tn st tp th ngi Do Thi v nhng ngi khc trong cc tri tp trung l mt trng hp khc. C th trong nhng trng hp c bit c vi c nhn hnh s khng v sn hn. V s vic phc tp v bn cht phc tp ca hnh vi con ngi, gio l nghip qu ca nh Pht phn bit r bn loi hnh vi ch yu: Hnh vi lm nhng khng ch ; hnh vi c ch nhng cha lm hon tt; hnh vi c ch v lm hon tt; hnh vi khng c ch v cha lm hon tt. Ngoi ra cng c nhng vic nh 'git v thng hi'. Ti thit ngh, nghip git hi do sn hn kch thch nng hn nghip git hi do ngu si to tc. Mc ca nghip git hi cng thay i ty theo s vic c hon tt hay cha. V d, c k to nghip git hi vi ch v tm nim xu xa cc , v vi cch git hi tn nhn. Nu nghip git hi do sn hn thc y, th d nhin phng php git hi rt tn nhn. K n, vo lc kt thc nghip git hi, k st nhn c th c cm gic hi lng. l trng hp to nghip git hi nng n nht. Tuy vy, i khi k st nhn t vng ng vo lc ng c v cch git hi t tn nhn, v hn c th cm thy hi hn va lc hon tt nghip git hi, th nghip tng i nh.

Ngoi ra, khi to nghip git hi, c nhiu cp sn hn th thin hay vi t. Hn na, nu k st nhn chun b k hoch git ngi trong nhiu nm, th khi thc s to nghip git hi hn c th khng nng gin. Tuy nhin, khng th cho rng trong trng hp khng c th hn; vo lc , tuy th hn rt thm su, nhng trong lc to nghip git hi, hn khng tc gin mnh m. Ngi Ty Tng c cu rng k xo quyt chng no th cng kho lo che du s th hn chng y; cng sn hn nhiu chng no th cng gi dng hin t by nhiu. Ti khng bit li ny c gi tr g chng! Hi: Xin Ngi ni thm v mc ch sng. C l rng mc ch sng ch v s hng th l iu rt ngu xun. Tht ra, cn nhiu vic cn phi lm, v dng nh chng khng phi an nhn sung sng. C l vic hng th c nhn l ch k trong khi c rt nhiu vic au bun ang xy ra. p: Ti tin tng rng mc ch ca cuc sng l c hnh phc. Th th hnh phc l g? C nhiu loi hnh phc. Qu v Pht l cnh gii hnh phc ti thng nht. K n l cnh gii hnh phc Nit Bn ca cc v A La Hn. D nhin, cnh gii cha mang li s tha mn hon ton v vn cn vi t vt tp kh trong tm nim; ni , ch A La Hn khng cn b v minh dy v, nn cng l mt cnh gii hnh phc ca ni tm. K tip, ngh v hu th v c ti sanh vo ci tt lnh cng c nh ngha nh nim hnh phc. Chng ta no mun ti sanh vo nhng ci thp hn cn nhiu s kh au, m ch c gng i n nhng ci tt lnh, v c nhiu nim hnh phc hn. Thc t, ti thit ngh cuc sng hng ngy hu nh da vo nha sng ca nim hy vng, d khng c g m bo cho tng lai. in hnh, khng c g m bo rng ngy mai vo thi im ny tt c chng ta s hp mt ti ni y. Tuy nhin, chng ta vn c lm vic da vo nim hy vng. V nhng l do y, ti tin rng mc ch sng l c hnh phc. iu ny khng nht thit l s ch k; (hiu r) phc v ngi khc v chc chn khng gy kh au cho h. Phc v tha nhn ngha l t hng hnh phc v gip ngi khc c nhiu nim hnh phc hn. Ti thit ngh l trit l cn bn. V vy, hnh phc khng phi l vic n gin. Hi: Xin Ngi gii thch chi tit v vic ti sao tr hu lm nhn duyn h tr cho hnh nhn nhc?

p: Phi dng nhiu l l v suy lun bn v cc phng php c trnh by trong quyn lun ny; ngha l dng tr hu lm nhn duyn h tr cho vic tu hnh. mc cao, c nhiu loi tr hu khc nhau. cnh gii cao siu, c th l tr hu thu sut bn cht chuyn bin v thng ca cc php, hay tr hu thu sut bn cht rt ro (tnh khng) ca hin thc, v.v... Chng c th lm nhn duyn h tr cho hnh nhn nhc. Hi: Lp trng ca o Pht v vic ph thai nh th no? p: Bn v vic phng nga thai nghn, ni chung o Pht tin tng rng mng ngi rt qu bu d c rt nhiu ngi to bao iu rc ri! Khng phi l iu ng c v nu hn ch 'mng ngi qu bu (s sanh sn)'. Tuy nhin, l tht l ngy nay c qu nhiu 'mng ngi qu bu', tc hn nm t ngi. Ngoi ra vn cng c phng din khc. S chnh lch ca nn kinh t gia 'Ngi phng bc' v 'Ngi phng nam' vn khng ng v mt o c v thc t. Nu tip tc xy ra th iu ny c th lm nhn cho nhiu vn rc ri. V s chnh lch kinh t, nhiu ngi t nn n nhng quc gia cng nghip ha. iu ny cng to ra nhiu vn m c bit chu u. M c th t c vn v x rng ln, d c nhiu nn phm php. Do , chng ta phi n lc c gng gim thiu s chnh lch kinh t. Theo cc chuyn gia kinh t, vi dn s nm t ngi, ti nguyn thin nhin khng cung cp cho 'Ngi phng nam' theo tiu chun nh 'Ngi phng bc' ang hng. Do , ton th dn s nhn loi ang i u vi vn . iu l gch l chng ta phi suy ngh tht nghim chnh v vic phng nga thai ghn. Ni chung, ph thai l iu xu xa v l hnh vi git hi. Ngy n, ti c v nhn quyn ca bo thai. Theo quan im o Pht, iu ny rt ng, v bo thai cng c xem nh mt chng sanh. V d, mt trong nhng gii lut cn bn ca tng ni l khng c git hi ngi khc. Nu tng ni no ph thai, th phm gii trng. Tuy nhin, mt ln na, theo quan im cn bn ca o Pht th vic quan trng nht l phi phn on nhng iu ty theo hon cnh. C th c nhng quy lut chung, nhng cng c nhng trng hp ngoi l bao gm vic git hi v tnh thng. D nhin, ni chung phi trnh vic ph thai. Tuy vy, trong vi trng hp c bit, ph thai c th c xem nh s chn la cm thng, v d nh khi mng sng ca ngi m v a con b e da, hoc c hu qu nghim trng xy n trong mt gia nh.

Cng vy, bn v vn git ngi b bnh v phng cha tr, theo quan im o Pht, nu gi bnh nhn lu rt tn km, nu iu gy kh khn kinh t cho gia nh, nu khng c nim hy vng v bnh nhn vn s sng bt tnh trong trng thi hn m, th iu ny c th chp nhn. D nhin, nu gia nh c tin bc v mun gi bnh nhn sng, th l quyn ca h. Tuy nhin, trong hon cnh ngoi l m iu ny to ra nhiu vn , th vic git bnh nhn khng th cu cha c th c. Cng vy, vic ph thai cng c th chp nhn trong nhng trng hp c bit. Ni chung, chng ta phi phn on ty theo trng hp. l gii php chung ca o Pht. ---o0o--Ngy th hai. Bui th hai 34. Nu c quyn la chn, chng sanh no mun kh au? 35. V bt cn, con ngi dng v kh t hi mnh. H ngu si v cc kh ch v i dc nng n. Trong bi k ba mi bn v ba mi lm, ngi Tch Thin a ra cch gii quyt vn b hm hi l phi gi tm khng th hn k c; ngha l i khi, nu suy xt cn thn, chng ta s nhn thy rng v ngu si, bt cn, v tnh, cng ng b li m to nghip xu, ch khng v him th. Nu khng phi nh th, ti sao lm lc h li t hi mnh? 36. C k ngu si t hi mnh nh t tht c, nhy xung h, dng thc n v thuc c hi. 37. Khi b phin no khng ch, con ngi sn sng hy hoi sanh mng qu bu ca h. Nu nh th, lm sao h trnh khi vic hm hi thn mng chng sanh? Trong bi k th ba mi by, ngi Tch Thin bo rng nu ai c th sn sng t hi h v ngu si hay bt cn, th h cng c th hm hi nhng ngi khc. 38. T lm l phi trnh hn th, nu cha c kh nng khi lng t bi trang tri n k th. Trong bi k ny, Ngi dy rng phi thng xt nhng k t hi v hi ngi.

39. D nhng k ngu thng hm hi chng sanh, nhng cng khng nn tc gin h, v chng khc no tc gin la c tnh thiu t. 40. D ngi ng tin cy c phm li i cht, nhng cng ch on gin h, v chng khc no on gin h khng khi bc ln. Trong hai bi k ny, ngi Tch Thin trnh by nhng phng php m chng ta c th phng nga sn hn pht sanh. Ngi bo rng nu k ngu c tnh thch hi ngi, th tc gin h l vic v l, v d c lm g i na, h cng vn to nghip xu. Ngc li, nu v hon cnh bc bch m h phm li lm, th tht v l nu tc gin h. Tc gin k ngu trong trng hp u, cng ging nh tc gin la c tnh thiu t; do kh nng thiu t l mt phn bn cht ca la, c tc gin n th tht v l. Trong trng hp th hai, nu tc gin ngi phm li v hon cnh bc bch, th cng ging nh tc gin my m ph kn bu tri. Bu tri vn trong sng, nhng i khi cng b my che v nhiu nhn duyn hi t. 41. V ai b sn hn khng ch m dng gy gy thng tch cho ti, th l ra ti phi tc gin sn hn ca h. Trong bi k ny, ngi Tch Thin a ra phng php c gng trnh hay gim thiu la sn bng cch xem xt nhn duyn gn v xa mang n s tn thng no . Chng ta c th bo rng ng gin nhn duyn trc tip gy au thng. V d, nu b ai dng gy nh p, th l ra phi tc gin cy gy , nhng chng ta li bo rng phi cm gin nguyn nhn gy ra vic . Trong trng hp ny, v th hn vn l nhn duyn ch ng ca hnh vi , nn chng ta phi hng tm tc gin n s th hn y. Vy th ti sao chng ta c bit chn la mi gii (con ngi) gia nguyn nhn trc tip (cy gy) v gin tip (th hn) gy tn thng v b qua hai nguyn nhn , ri dn s tc gin n vi ngi ! 42. Xa kia, do tng hm hi chng sanh, nn nay phi gnh ly hu qu xu; l iu thch ng. Trong bi k ny, ngi Tch Thin ch r gc nhn v vic b nh p. Ngi dy rng v mi kh au vn l qu bo ca nghip xu to trong qu kh, nu bn n mi nhn duyn pht sanh s tn hi , chng ta cng phi chu trch nhim phn no.

43. C gy gc ln thn th ca ti vn l nguyn nhn ca kh au. H dng gy gc ( nh p), cn ti a thn th, th ti phi gin ai? y, ngi Tch Thin nhn xt rng v nhiu nhn duyn hi t, chng ta mi cm nghim kh au. V d, khi b nh p, k nh dng gy gc, cn ti a thn chu n. Ngay lc u, khng thn th no thy au. Do , ti sao ch tc gin mt nguyn nhn c bit (k nh), m khng on gin thn th v gy gc? Li na, nu tc gin v bit k khc ni xu sau lng th t mnh hy hoi ni tm an lc; ngha l chnh mnh to kh au cho mnh. Ngi Ty Tng c cu rng phi xem li ni nh gi thi qua tai. Ni cch khc, ch vic b qua ngoi tai. Nu lm c nh th, chng ta s khng cm thy b tn hi hay hnh h. Bn rng hn, iu ny cho thy rng mc kh au ty thuc vo cch x s v xem coi c nhy cm hay chp n s vic chng. Th nn, theo o Pht, trong cuc sng hng ngy, i khi chng ta rt nhy cm vi nhng vic nh nht, cn nhng vic trng i nh hng di lu th t tm n. V vy, Pht dy rng phm phu chng ta ngy ng nh tr con. Ch 'jhipa (ngy ng) ca ting Ty Tng c dng theo nhiu cch khc nhau: i khi n c dng theo tui tc bnh thng; i khi n ch cho phm phu ngu si khc vi thnh hin; i khi n ni v nhng k ch lo cho cuc sng hin ti m chng mng n nhng vic trong tng lai. Tm li, chng ta c tp kh ngu di l qu chp n v d dng cm thy b thng tn v nhng vic lt vt, cn khi gp nhng vic ln lao nh hng di lu th li xem thng. 44. Nu ngu si m chp thn xc y kh au nhng khng th chu ng s xc chm, th khi n b tn hi, ti s tc gin ai? Ngi Tch Thin ni rng nu thn v tm vn cn b nghip bo v phin no chi phi th chng ta mi mi chu au kh, bt nh . 45. V li lm di dt m k ngu b hi; d khng mun kh au, nhng h li chp n vo nhng nhn duyn nh nht. Th th ti sao h li tc gin ngi khc? 46. Nhng s kh au pht sanh t hnh vi c nhn nh k ngc tt v rng rm chng gai. Vy th ti phi gin ai?

Trong bi k th bn mi lm, ngi Tch Thin bo rng hu ht nhng ni au kh u do tp kh ngu di gy ra; tp kh chp n nhng vic nh nht, v xem thng nhng iu trng i mang li nh hng di lu. Tht vy, ni kh au vn do hnh vi ca chnh mnh to tc. Th th ti sao chng ta li cho rng ngi khc phi gnh trch nhim v s kh au ca mnh? in hnh, sau cuc chin vng Vnh vo nm 1990, nhiu ngi li cuc xung t chin tranh cho Saddam Hussein. Bn v vic ny, ti c ni i ln: 'Tht bt cng!' Trong hon cnh , ti cm thy thng hi cho Saddam Hussein. D nhin, ng ta l k c ti v c nhiu li xu, nhng nu khng c qun trang th qun i khng th gy chin s. Tt c qun trang chng t pht sanh. Khi nhn xt nh th, chng ta thy nhiu quc gia lin h n cuc xung t . Tuy nhin, xu hng thng tnh ca chng ta l li cho nhng nhn duyn ngoi ti khc. Xu hng ny nhm vo mt nguyn nhn n c, ri c tnh ln trnh trch nhim. Th nn, ti thit ngh cch tu tm l nn nhn vn bao qut hn thy c nhiu nhn duyn lin h n s vic. Chng ta khng th hon ton li cho mt c nhn v nhng g xy ra. Mt v d khc, hy xem vn gia ngi Ty Tng chng ta v ngi Tu. Ti thit ngh v pha ngi Ty Tng, chng ta phi gnh trch nhim gp phn vo hon cnh bi thng ny. C l th h chng ta ng gp phn no, nhng iu chc chc l cc th h trc tng gp phn vo tm bi kch ny. V vy, li mi vic cho ngi Tu l vic bt cng. Nu nhn xt mi hon cnh theo chiu hng trung tht bt thin v v theo quan im rng su, ni chung chng ta cng phi chu trch nhim v nhng s kin m mui. 47. Do hnh vi ca ti kch thch, nn mi b ngi khc hm hi. Nu v nghip xu (hm hi) m h phi a vo a ngc, chc chn c phi chnh ti hi h chng? Trong bi k ny, ngi Tch Thin a ra rng do nghip v hnh vi xu xa to tc trong qu kh mi khin ngi khc gy tn hi hay phin mun cho mnh. Ngoi ra, v hnh vi xu , h to nghip xu. Th th c l chng ta khin h b a lc, v do nghip ca mnh thc y phm nhn hung bo to nghip xu.

48. Nh vo h, ti tnh ha nghip xu bng cch kin nhn chp nhn nhng iu tn hi do h gy ra. Tuy nhin, do v ti, h s a lc vo a ngc kh au lu di. 49. Ti hi h, cn h mang li li ch cho ti, th th ti sao tm th l ny khng on gin nhng vic sai lm ? Trong hai bi k ny, ngi Tch Thin nhn thy rng theo quan im c trnh by, khi k khc hm hi v gy phin mun cho chng ta th h tch t nghip xu. Tuy vy, nu xem xt cn thn, nh hnh vi xu xa ca h, chng ta c c hi hnh hnh nhn nhc. Th nn, theo gc , phi tri n k cho chng ta dp may y; ngha l, h th mang nghip xu, cn chng ta th c dp may tch ly nghip lnh nh hnh hnh nhn nhc. Th th ti sao thay v tri n k , m chng ta li tc gin h? 50. Nu tm ti c phm hnh (nhn nhc) cao thng, ti s khng a a ngc. Ti t v bng cch ny, nhng cn h th s ra sao? Ni y c hai vn . Th nht, khi b k khc hm hi, ti cho h dp to nghip xu, th phi chng ti cng s tch t nghip xu v khin h b a lc? Ngi Tch Thin p rng khng phi, v nu phn ng tch cc nh hnh hnh nhn nhc thay v tch t nghip xu, chng ta s tch ly cng c lnh. Th hai, do b k khc hm hi m ti c dp hnh hnh nhn nhc, ri nh tch ly c nghip lnh, th c phi k xu cng s tch ly nghip lnh chng? Ngi Tch Thin p rng iu ny khng th xy ra v ch c ngi hnh hnh nhn nhc mi gt qu bo lnh. 51. Tuy nhin, nu ti tr th th cng khng gip h. Lm nh th phm hnh nhn nhc s suy tn. Ngi Tch Thin bo rng nu chng ta tr th v h hm hi mnh, th hnh ng tht v ch v tai hi cho mnh v ngi; ngha l hnh ng s lm suy gim tm B v lc nhn nhc c gy dng. Khi b k khc hm hi, nu thay v phn ng tch cc bng hnh nhn nhc nhng chng ta tr th h, th s to ra mi th truyn kip. V b tr th, h cng s tr th li, ri chng ta li tr th tip; mi th c mi xoay vn. cp cng ng, s tr th c mi xoay vn lin tip t th h ny sang th h khc. Kt qu, c hai bn u chu kh au v nh mt ngha ca

cuc sng. in hnh, trong cc tri t nn, s th hn pht sanh t lc u nin; c ngi cho rng s th hn rt li cho quyn li quc gia. Tuy nhin, ti thit ngh l iu thin cn xu xa. Chng ta bn v cch phn ng tch cc qua hnh nhn nhc khi b k khc hm hi. Tuy vy, ch hiu lm v ngh rng ngi Tch Thin bo chng ta phi xui tay chp nhn bt c iu g xy n. iu ny ph hp vi mt trong nhng cch hnh hnh b th. Theo hnh B Tt, phi pht trin hnh b th n mc rng nu cn thit, B Tt vn sn sng hy sinh c thn mng. Tuy nhin, v im ny, iu quan trng l phi bn nhy v yu t thi gian. Ch hp tp lm, trc khi pht trin y nng lc, chng ng?, v.v... trn bc ng tu tp. Vic nhy bn v thi gian rt quan trng, v lin quan n nhng iu bn: Ch hy sinh hay x b nhng vic h trng v mc tiu nh nht. D nhin, ngi Tch Thin khng khuyn khch hnh gi tu tm B rng ch vic b tay chp nhn mi s hm hi ca k xu. Ngc li, nu cn thit, iu hay nht v thng minh nht l ch vic lnh xa vi dm! L do ti ni rng vic nhy bn v thi gian ty theo s chng ng rt quan trng l v trong kinh in c nhng mu chuyn v cc i hnh gi x thn v ngi. in hnh, mt trong nhng i tin kip ca Pht Thch Ca Mu Ni (gia cc cu truyn tin kip), Ngi sn sng chp nhn x thn nh b cht ct chn tay, v.v... Thay v ln trnh, Ngi li trc din vi nhng tnh hung . Hnh c nhng hnh nh th, ch c nhng i hnh gi chng ng cao siu mi hnh c nh th, v bit r rng nh vy m c th thnh tu mc ch v i. Nhng v d trnh by yu im l khi tu hnh, chng ta phi cn nhc v hon cnh, hu qu xa gn, v s li hi. Ni chung, Tng Lut (trnh by gii lut ca tng ni) c xu hng t linh ng hn lp trng i Tha v vn lun l (gii lut). D l vy, khi dy nhng gii lut ph cp, c Pht cng a ra cc trng hp ngoi l; cng hnh vi nhng trong trng hp mi li c chp nhn. Ngoi ra, Ngi dy nhng gii lut cn yu khc nhau m cc t phi y theo. Li na, trong vi trng hp c bit khng cn chp n vo gii lut, Ngi cho php vi c nhn hng i iu ngoi l. Ngha l, d gii lut t uyn chuyn, nhng vn nhy cm v tnh hung bi cnh.

bn v cch phn ng v i ph thch ng khi b hi. Trong cc bi k k tip, ngi Tch Thin bn v cch x s khi tinh thn b tn thng nh lc b s nhc. 52. V tm khng phi l vt th, nn no ai hy dit c n. Tuy nhin, v m chp xc thn, nn n cng au n cng lc vi xc thn. 53. Nhng li khinh khi, nhc m, v th l no hi g n xc thn, th ti sao tm li qu sn hn? Trong hai bi k ny, ngi Tch Thin nhc nh rng tm khng phi l vt th; Ngi cng bn v s tng quan gia thn v tm. Ngi li hi rng trong trng hp b khinh khi, nhc m, mng chi, v.v... thn th khng trc tip b tn hi, nhng ti sao tm li nng gin k tht ra nhng li ? 54. Ti sao khng mun b ganh ght d vic no hi mnh trong hin ti v tng lai? Ni y, ngi Tch Thin d on s bin h rng d thn th khng b hi trc tip v nhng li mng chi khinh khi, nhng chng s khin cho nhng ngi khc ght ti; th nn, ti phi tc gin nhng li l . Ngi Tch Thin bin lun rng khng ng g tc gin, v nu ngi khc ght ti, th iu ny no khin ti b a lc trong hin i v tng lai. Ngc li, nu phn ng sn hn bt bnh v nhng li l , th kt qu cui cng l chnh mnh s chu thua thit v iu hy dit ni tm an lc. Ni y, ngi Tch Thin khng ngh rng phi gt b kin hay bt cn s suy ngh ca ngi khc. Phi hiu r nhng iu m ngi Tch Thin khuyn nh chng ta thc hnh. Trong quyn lun Nhp B Tt Hnh, ngi Tch Thin ni mt cu rng d n ch mi l no, phi ha nhp vi cuc sng ca ngi dn bn x lm h vui lng. V c mang hnh phc n cho ngi, chng ta mi c dp phc v h chu ton hn. y l mt hnh quan trng ca B Tt. Th nn, ch hiu lm m ngh rng ngi Tch Thin ngh chng ta khng m xa g n ngi khc. Tuy nhin, phi n gin ha; ngha l khng ni la sn v b nhc m khinh khi, v.v..., chng ta phi suy ngh nh th. Tuy vy, y ch l mt vn c bit. 55. V iu ny (b nhc m khinh khi) s cn tr s thnh cng trong cuc i. Tuy nhin, d khng mun, cui cng ti vn phi li sau lng s nghip th gian, v mi mi gnh ly nhng nghip xu.

Trong bi k ny, ngi Tch Thin d on thm mt iu bin h rng c th cm thy cng bnh khi tr th nhng k chi mng, ni xu, khinh khi chng ta, v nhng li l s cn tr s thnh cng th gian. Ngi Tch Thin bo rng tr th k chi mng khinh khi chng ta l iu v l. D nhng li l c cn tr s thnh cng li lc hin th, nhng cui cuc i, chng ta cng phi chng li sau lng, nn ch xem trng chng. Bt bnh tc gin ri to nghip v nhng li s nhc khinh khi ca ngi khc, th mnh phi gnh ly nhng nghip xu n i v lai. 56. Do , th cht sm, cn hn sng to ti. D ai c thch ti c sng lu, nhng t thn no ti yn. 57. Gi s c hai ngi va tnh gic mng hng th vui trong trm nm v trong giy lt. 58. Nim vui ca h u tan bin. Cng vy, d c trng th hay b on th, vo lc lm chung th mng u kt thc ging nhau. 59. D sng hng giu sang ph qu, nhng ti vn phi ra i vi i tay trng nh b tc ot tt c. Trong nhng bi k trn, ngi Tch Thin ni rng th cht sm cn hn sng thnh cng nh t nghip bt chnh, v sm mun g cng s cht v b li nhng ti sn , nhng mi mi mang theo nghip xu cho n i tng lai. Mt khc, lc va qua i, nim sung sng tm thi nh sng thnh cng bng t nghip bt chnh, d c hng lu n u, s ch l iu v ngha in trong tm thc, v ging nh gic m m qua. S hng th nh th hay ch trong khonh khc no c khc chi! Mt khi tri qua, th chng ch ging nh gic mng m hm. 60. iu chc chn l ti sn vt cht s gip ti sng v trnh c lm lnh. Tuy nhin, nu ti tc gin v b cn tr, th cng c s b tan mt v nghip xu tng trng chng? 61. Nu ch mun thnh tu vt cht m sng to nghip xu th c ch chi, v s khin cng c trong hin i b gim mt? Ni y, ngi Tch Thin d on c mt cch tr li rng ai c th suy ngh: 'iu chc chn l nh tch ty ca ci m ti c sng thoi mi v c c hi lm lnh tch phc. V vy, chc chn rng tr th nhng ai cn tr ti tch ly ti sn l vic rt cng bnh'.

Ngi Tch Thin bo rng ngh nh th cng cha ng. Vic nh c ti sn m c c hi lm lnh tch phc, v vic to nghip xu do tr th k chi mng nhc m, v.v... khng th so snh vi nhau, v to nghip xu th nhiu, cn to nghip lnh th t. V th, khng th bin h cho s tr th nhng li s nhc khinh khi ca ngi khc. 62. Chc chn, ti s tc gin nhng ai ni li l xu xa khin gim nim tin ca nhng ngi khc (vi ti). Tuy nhin, ti sao ti khng tc gin vi nhng ngi ni li l xu xa vi nhng k khc? 63. Nu c th kin nhn chp nhn vic mt nim tin v c lin h n k khc, th ti sao ti khng kin nhn vi nhng li l xu xa (ni v ti), v chng ng pht sanh t phin no? Ngi Tch Thin li d on thm mt li bin h na bng cch bo rng c ngi s ni: 'Chc chn, khi ai chi mng, khinh khi, ni xu ti, tc gin h l iu thch ng, v nhng li ny s khin cho ngi khc mt nim tin vo ti'. Ngi Tch Thin bin lun rng nu l li bin minh thch ng th ti sao khng tc gin nhng ai ni xu v ngi th ba? Chng ta c th p: 'Khi c ai chi mng ngi th ba, th no c lin quan g vi ti'. Thin qun. Trong ln thin qun ny, chng ta hy hnh thin qun tng k ng ght nh thng gy rc ri phin mun cho mnh. Lc y, trong tm tr, hy phn ng ni ln t nhin. Hy xem trong vng ba bn pht, vic c khin mch tim p nhanh chng, c nhiu cm gic kh chu hn an lc chng? K n, vo pht cui, nn hiu rng tht v ch nu phi gnh phin no, mt an lc. Th nn phi t bo: 'Trong tng lai, ti s khng bao gi lm nh th'. Pht tm nh th ri nh nhng nhp vo thin nh. Hi: Ngoi vic qun chiu v kh au c nhn, phi tu tp php no dp tr tm ng mn? p: Theo o Pht, i tr tm ng mn, nn qun chiu v thc nghim nhng cch tu hnh khc nhau y theo kinh in; ngha l dung tr hu

iu phc ng mn. Trong nn gio dc hin i cng c nhiu quy ch khc nhau. Hi: Hnh h x ng vai tr h tr cho hnh nhn nhc ra sao? p: H x l kt qu hay sn phm cui cng ca hnh nhn nhc. Khi tht s hnh hnh nhn nhc, h x s t nhin n. Th nn, chng lin h mt thit vi nhau. Hi: Vai tr ca ph n trong o Pht nh th no? Chng ti tng nghe nhiu thnh kin l bch cng nhng hnh vi l lng i vi ph n trong o Pht v cc tn gio khc. Kinh in nh Pht hu nh bn theo quan im ca phi nam. V mt x hi v th cht, phi n dng nh c nhng tiu chun khc bit. C php mn hay kinh in c bit no gip c s n v ni chng vt qua chng ngi trn bc ng tu tp? Cuc sng tu hnh ca ni chng khc tng chng ra sao? p: Tht ra, hu ht cc v cao tng i c ngi n c nh hng n t tng ca nn Pht hc n v Ty Tng u l phi nam, nn nhng trc tc ca cc ngi ch yu phn nh quan im ca phi nam. im th hai phc tp i cht. V gii lut, c Pht ban cho nam v n nhng c hi tu hnh bnh ng, nh trong Gii Kinh c nhng tiu chun th gii c tc dnh cho hai phi. Tuy nhin, ti thit ngh v tp qun trng nam khinh n, T Kheo c knh trng hn T Kheo Ni. V kha cnh , c phn k th i cht. Tuy nhin, hnh gi nam v n u bnh ng hnh hnh B Tt v pht mt nguyn. Tuy vy, c nhng b kinh c quyt rng thnh Pht, B Tt phi th hin hnh tng phi nam. Theo quan im ca Mt Php V Thng Du Gi, d hnh gi nam hay n, ai ai cng c c hi bnh ng c o gic ng vin mn. Th nn, y khng c s phn bit hay k th. Tuy nhin, dng nh Mt php V Thng Du Gi c bit ch v n quyn v gii cm khinh khi n gii l mt trong nhng gii trng ca Mt php. Ti ngh rng v x hi c thnh kin vi phi n, nn mi c gii ; ngha l c bit quan tm v thanh danh v quyn li ca ph n. Ngc li, cm khinh khi phi nam khng phi l gii trng. iu ny cho thy rng phi c bit lu tm n phi n. V th, ti thit ngh trn cn

bn, mi ngi u c quyn bnh ng. Tuy nhin, do phong tc tp qun nn mi to ra mi ha chn p khinh khi ph n. Nu nhn vic ny theo quan im B Tt o, ti thit ngh tht hon ton bnh ng. Theo Pht gio Ty Tng, Bn Tn Tara vn l mt trong cc n Bn Tn c oai lc mnh nht. Theo truyn thuyt, do nhn thy a phn B Tt va pht tm, ang pht tm, v thnh Pht u th hin hnh tng nam, nn Bn Tn Tara pht nguyn rng s gi hnh tng n t lc pht tm B cho n ngy thnh Pht. Hi: Xin Ngi bn lun v vn 'T Hn' v phng php ca Pht gio lm du bt vn . p: Tht ra, ti rt ng?c nhin b ng khi nghe v chm mt vi khi nim 'T Hn'. Ti nhn thy Pht t chng ta tinh tn tu hnh iu phc bn ng, tm nim ch k, m li t hn hay t khinh, th l vic ngoi sc tng tng. Theo o Pht, nu sng vi tm trng chn nn no n th l tm trng tiu cc thi qu. T hn li cn thi qu so vi tm trng chn nn no n, nn n tht rt nguy him. trnh tm trng ny, phi: Chp nhn hay tin tng rng mi chng sanh (m c bit l con ngi) u c Pht tnh. Ai ai cng c kh nng thnh Pht trong tng lai. Tht vy, ngi Tch Thin nhn mnh rt nhiu v im ny trong quyn lun Nhp B Tt Hnh; Ngi bo rng ngay c nhng chng sanh yu hn nh ong, rui, v cn trng u c Pht tnh. Nu pht tm tu o, chng c kh nng thnh Pht. Th th ti sao mt con ngi nh ti c tr thng minh v c y cc cn, nu pht tm tu hnh, li khng thnh Pht? Trong quyn lun V Thng Bn Tch, ngi Di Lc trnh by quan im o Pht da vo trit l Pht tnh: D c ngho hn yu km n u, chng sanh vn khng bao gi nh mt Pht tnh ca h. Ht ging thnh Pht lun lun cn . V vic t hn hay t khinh, tm thi ch suy ngh nhiu v bn cht kh au bt nh ca vng lun hi, m phi nhn nhiu kha cnh tch cc ca n nh c chnh kin v tim nng v c hi sn c ca mnh. Kinh in trnh by mi phm hnh sn c ca mt thnh nhn trong vng lun hi. Qun chiu nh th s tng trng gi tr nhn phm v nim t tn. Li na, phi dng phng tin thin xo ph hp cn tnh, v thch ca mnh. V d, gi s anh A mun anh B i t lng ny n lng khc xa xi hn, nhng anh li B hi nht gan. Nu anh A k nhng s kh khn, th

anh B c th cm thy chn nn, tht vng: 'Anh i! Ti s khng bao gi n vng c'. Tuy nhin, anh A c th t c mc ch qua vic dng phng tin thin xo bng cch ch dn anh B tng bc: 'Ny Bn! Chng ta hy i n thn lng ny', ri li bo: 'Bn i! Chng ta hy i qua lng khc'. Thm mt v d in hnh khc; v hc vn, d mc ch l vo i hc c trnh hc vn cao, nhng chng ta khng th bt u ngay im m phi khi u hc vn mu t t cp mu gio, v.v... Khi tin b th s bc ln cp k tip, v.v..., ri n bc tin s. Cng vy, lc tu o, phi hnh tr php mn thch hp vi iu kin hin ti. in hnh, do c phin no khc nhau nh tham lam, sn hn, ngu si, yn hn, v.v..., phi tu hnh nhng php mn thch hp i tr chng. Trong quyn T Bch K Lun (lun v Bn Trm Bi K), ngi Thnh B bn rt rng v cch dn dt t tu tp l phi ty theo cn tnh ca h. Vo thi c Pht, c mt ng vua phm ti ng nghch git cha, ri b m nh v ti li , nn rt su no. Khi n thm ng ta, c Pht dy rng phi git cha m, nhng khng phi l cha m tht. Ngi dng cha m nh mt n d v nghip lc v tham i dn dt ti sanh. V chng kt hp vi nhau khin c ti sanh, nn theo vi kha cnh, chng ging nh cha m. V vy, Ngi dy phi git cha m, tc l phi ty tr nghip lc v tham dc. Mi hnh gi chng ta phi kho lo hiu su sc nhng li dy ca c Pht trong kinh in m dng nh i khi Ngi chp nhn l thuyt bn ng. Hi: Lm sao nhn ra bn cht kh au ca ci Ta B pht tm x ly chn chnh? Phi chng nh kh au hay nh nhn ra n mi thc y s pht tm x ly? p: Ch nhn thc kh au cha bo m pht tm x ly chn chnh. Cn hiu su sc v nguyn nhn dn n kh au. Nh kt hp hai s nhn thc nh th mi pht tm x ly chn chnh. Kinh in dy rng gia ba loi kh nh Kh Kh, Hoi Kh, Hnh Kh, th ngay c loi vt cng c xu hng mun trnh Kh Kh. iu ny cha c gi l hnh x ly chn tht v ch c khuynh hng mun gii thot m thi.

Ngoi o cng c th nhp thin nh thm thu v pht nguyn gii thot khi Hoi Kh. Song, theo o Pht, y cha phi l ngha ca hnh x ly chn tht. Phi pht hnh x ly chn chnh lin quan n loi kh th ba; ngha l nhn ra bn cht bt nh ca vng lun hi, tc l Hnh Kh, da vo chnh kin bit ci 'Ta' gi tm l sn phm ca nghip v v minh. c nh th, chng ta tht s nhn n tn gc. Do nhiu duyn chi phi, bn cht thng hng thay i ca cc php c biu l qua vic thiu kh nng chu ng, t ch, c lp ca chng ta. V cc cn, nhn duyn chi phi chng chnh l nghip lc v v minh. C th tm ra bn cht kh au bt nh ca cc cn qua vic hiu r ht ging tiu cc ca chng, ri dn n c mun chn tht cu gii thot. l hnh x ly chn tht. Ti thit ngh, pht khi hnh x ly chn chnh, mi c nhn phi c chnh kin v kh nng gii thot, tc l kh nng chng c Nit Bn, nu khng th c Pht u cn thuyt Bn Thnh , m Ngi ch dy n s v iu ny: Ch qun chiu bn cht ca kh au. Tuy nhin, v vic , phi nh rng chng ta c th hiu n theo nhiu cch. in hnh, theo quan im rt ro, bn cht hin thc ca kh au vn l khng, nhng vn ny khng nm trong phm vi pht tm x ly, m ch nm trong phm vi th tc . Hi: Vai tr ca lng t bi ra sao, nu mc ch tu hnh l ty tr vng tnh? Lng t bi c phi l mt vng tnh chng? p: Xin hy lng nghe nhng li tho lun gia ti v cc nh khoa hc. Khi y, chng ti tho lun cch lm sao nh ngha vng tnh. Cui cng, chng ti u ng rng ngay c cnh gii Pht qu cng c gi l tm tnh. Th nn, theo quan im , c th xc quyt rng lng t bi cng l mt loi tm tnh. Tm tnh khng hn l tiu cc. Trong c tm tnh tch cc (tt) v tm tnh tiu cc (xu). V th, vic nn lm l phi ty tr tm tnh tiu cc. Hi: Ti l linh mc, mt tn C c gio thun thnh; vy c th th gii ca o Pht c chng? Theo s hiu bit c nhn, dng nh gia o Pht v o C c c nhiu im tng ng; iu ny cho php vic chp nhn v hnh tr c hai tn gio v hai tn gio ny u hng v nh sng, con ng chn l, tnh thng, v gii thot. Mt trong nhng v thy ca ti, mc s C c gio Thomas Merton, cng l mt hnh gi Pht t.

p: D nhin, c nhiu im tng ng gia tt c truyn thng tn gio chnh thng trn th gii. Do , ti tin tng rng iu rt tt l vo lc u, c th song hnh o Pht v o C c, hay cc tn gio khc. Tuy vy, mun tin bc hnh tr thm su th s vp phi nhiu vn . V iu tng t nh s hc vn; nu mun tr thnh chuyn gia, phi chn la mt ngnh ngh c bit. Theo o Pht, khi t n cnh gii no , vic chng ng tnh Khng l mt trong nhng cha kha nhp o. Ti thit ngh, khi nim v tnh Khng v khi nim v mt ng to ha tuyt i tht kh lng dung ha. i vi hnh gi o C c, theo truyn thng, khi nim v ng sng to v vic chp nhn v nh thn thnh vn l nhn t rt quan trng pht trin s khc ch, lng t bi, tha th, v tng trng mi lin h mt thit. Ngoi ra, khi Thng c xem nh mt v thn c quyn nng tuyt i, th kh lng hiu v khi nim 'Mun php vn tng i'. Tuy nhin, nu hiu v Thng trong phm tr ca mt bn th rt ro chn tht hay chn l cu cnh, th c th c gii php ng nht. K n, nu c gng din dch mi m v khi nim Cha, Con, Thnh Thn, ti thit ngh iu ny c th c so snh vi ba thn nh Bo Thn, ng Thn, Php Thn ca c Pht. Tuy vy, mt khi bt u din dch ba ngi nh th theo phm tr ca gio l ba thn, th s hnh tr c tht s vn gi theo truyn thng ca o C c hay khng, l iu ng ng vc. Ti thit ngh tn ngng c nhn phi da vo cn tnh ca ng s. V th, ti ni vi nhiu ngi rng l tng s Pht gio, ti nhn thy o Pht ph hp nht i vi mnh. iu ny khng c ngha rng o Pht l tn gio hp vi mi ngi. i vi nhng ngi khc, cc tn gio da vo l thuyt ng to ha nh o C c, o Hi, o Do Thi th thch hn. Do , phi theo tn ngng ph hp vi cn tnh c nhn. Ngoi ra, ti lun c gng gii thch v nhc nh r rng l vic thay i tn gio khng phi l iu d dng. in hnh, x Ty Phng, hu ht truyn thng vn ha v gia nh ca qu v u theo o C c. D nhin, i vi nhng ai ang theo l thuyt v thn, th vic hng v o Pht khng thnh vn . iu ny rt tt, v th theo o Pht cn hn theo ch ngha v thn. Thng thng, ti gi h l 'v thn cc oan' v i khi o Pht v ch ngha v thn cng c vi quan im tng ng. Ni chung, tt nht l nn gi mnh 'v thn cc oan'. Song, ?i vi nhng ai cm thy c tn gio thch hp cho tn ngng c nhn, th h nn ng o vn thay i tn gio. Tng qut, ti thit ngh iu hay nht l nn gi truyn thng

tn gio ca mnh. Chc chn, qu v c th ng dng theo vi php mn ca o Pht pht trin hnh nhn nhc, t bi, h x, v.v..., m khng cn chp nhn thuyt ti sanh hay nhng trit l phc tp. Ngoi ra, ti ngh rng mt im quan trng l c cc huynh C c gio thch th php thin. Ti nhn thy trong gio l C c Hy Lp chnh thng gi l 'Thuyt b tch'. D nhin, c nhng im qu v c th chp nhn. Ngc li, nu vi vng thay i tn gio, th sau ny qu v c th gp chng ngi ri rm. Do , hy thn trng. Phi nh rng mt khi thay i tn ng?ng c nhn, xu hng t nhin thng thng l ph bnh tn ngng xa bin h cho vic chp nhn tn ngng mi. iu ny rt nguy him. Du tn ngng xa c th khng ph hp cho c nhn, nhng hng triu ngi khc li c li ch. V vy, chng ta phi tn trng quyn t do tn ngng ln nhau; ngha l phi tn trng tn gio ban nim tin v cm ng cho hng triu ngi khc. Ngoi ra, cn c rt nhiu l do hnh vic . ---o0o--Ngy th ba. Bui th nht Phn trn, ngi Tch Thin bn qua cch i ph nhng s tn hi gy cho thn mnh. T y, Ngi gii thch cch thc trnh ni la sn khi gp k ph hoi vt s hu ca mnh. 64. Khi k khc hy bng hay hy ph Php Bo nh cc thnh tng, kinh in, v.v..., nu ti th hn h th l vic sai tri, v Tam Bo khng th b tn hoi. Trong bi k trn, ngi Tch Thin ni rng ngi Pht t c bin minh cho vic tc gin k hy hoi tng Pht, hy bng Tam Bo, v.v... v l nhng thnh vt rt qu bu, v v mun h tr Pht php. Ngi Tch Thin bo rng khng ng cho lm. Thc ra, chng ta phn ng tiu cc nh th ch v bt bnh. Tuy nhin, nhng thnh vt khng th no b tn hoi. 65. Phi trnh th hn nhng k hm hi thy T, bn b, thn quyn ca mnh. Ngc li, nh bn, phi xem nhng vic pht sanh t nhn duyn. Trong bi k ny, ngi Tch Thin bo rng th hn nhng k hm hi thy t, bn b, thn quyn ca mnh cng khng ng. Trong nhng trng hp

, v to nghip xu trong qu kh, nn nay h mi b hm hi. Li na, i khi c nhiu nhn duyn lin h. S hm hi ca k khc c th lin h vi thi ca bn b chng ta. Th nn, chng ta phi xem xt nhng nhn duyn v ch th hn. 66. Ti sao ch th hn loi hu tnh, trong khi loi v tnh cng gp phn gy tn hi? Ti phi kin nhn chp nhn tt c s tn hi. Trong bi k ny, ngi Tch Thin ni rng bn v cc nhn duyn lin h n s tn hi (nh bn), c nhng i tng hu tnh v v tnh. Tuy nhin, ti sao chng ta c bit tnh ton, chn la, v gi tm him th vi nhng i tng hu tnh? 67. C ngi do ngu si m lm hi, c ngi do ngu si m ni sn, vy th ai c li, ai khng li? Ni y, ngi Tch Thin a ra s cn xng gia hai bn. K hm hi chng ta hay bn b ca chng ta, v hn ngu mui v hu qu xu. Nu bt bnh ni gin k , th chng ta cng l k ngu. Hai hnh ng i xng vi nhau, th ai ng ai sai? K c ln ngi sn u ngu mui. 68. V xa kia gy nghip xu, nn nay mi b hm hi. Mi vic u lin h n hnh vi ca ti, th ti sao ti th hn k ? Trong bi k ny, ngi Tch Thin p li s phn ng thng thng; bin h s th hn, chng ta ni rng l hai trng hp khc bit: 'Ngay lc u, ti ch lo vic ca mnh, ch no chc tc h u, nhng li b hi. Do , trong trng hp c bit ny, tc gin h l iu ng lm'. Ngi Tch Thin bo rng v vic ny, chng ta cha suy ngh chnh chn. Nu xem xt cn thn, s thy rng chnh mnh phi chu trch nhim v l qu bo xu ca mnh. Do , khng th ni: 'Ti hon ton v ti trong trng hp ny'. 69. nhn ra, ti phi c gng vn mnh to cng c chc chn trang tri tnh thng n mi ngi. Trong bi k trn, ngi Tch Thin kt lun rng sau khi hiu nhng li gii thch trc kia, chng ta phi pht nguyn: 'K t nay, ti nguyn nhc mnh v ngi sng ha hp v tri rng lng t bi'.

70. V d, khi la t nh ny chy lan sang nh khc, iu hay nht l phi vt b rm v nhng vt d chy. 71. Cng vy, khi la sn chy trn sang nhng g m ti m chp, th ti phi lp tc dp tt n, v e rng cng c s ra tro. Trong hai bi k trn, ngi Tch Thin nhn mnh tm quan trng trong vic ng u vi tm chp trc v n chnh l ci gc ca sn hn. Ngi a ra mt v d rng nu thy la chy nh, th tc khc phi dp tt nhng cng rm ang chy m bo rng ngn la ny khng chy lan sang nhng cn nh khc. Cng vy, khi la sn ni ln, n s chy lan trn nh nhin liu chp trc. Th nn, phi c gng ty tr tm chp trc. Ni chung, trong kinh in i Tha trnh by l tng B Tt hay 'Cch sng'; trong quyn i Tha Tp B Tt Hc Lun, ngi Tch Thin nhn mnh v tm quan trng ca vic i ph vi sn hn, cng nh lm sao t th h v ty tr n. Tuy nhin, Ngi nhn mnh rng c nhng trng hp ngoi l m chp trc c th h tr B Tt lm vic li tha. Tuy vy, tham trc vn l ci gc ca sn hn. Khc vi chp trc, khi sn hn ni ln n rt tai hi, th l, v c c tnh gy bn loan. Ngc li, chp trc nh nhng hn. Nhng, chp trc cng l ci gc ca sn hn. ty tr hon ton sn hn, chng ta cng phi i u vi chp trc. Tuy i khi chp trc h tr B Tt lm vic li tha, nhng khng phi l bn cht ca n, m nh B Tt dng phng tin thin xo x dng n; ngha l nn nh rng trn cn bn, chp trc vn l ci gc ca vng lun hi. Li na, nhiu s gy g trong gia nh do chp trc gy ra. C nhiu loi chp trc khc nhau ty theo i tng. in hnh, do chp trc vo hnh sc, m thanh, mi hng, v, xc chm v.v... nn vp phi bao vn . C l tm chp trc vo i dc mnh m nht. Kinh in thuyt rng n c lin h n s chp trc ca nm cn. Do , n mnh m hn ht v c kh nng gy bao vn rc ri. Tuy nhin, ti khng bit vic m chp vo tin bc thuc v loi no, v khng th bo rng m chp vo hnh tng p hay m thanh diu dng ca tin bc. Vi tin bc, chng ta c th c c rt nhiu i tng dc lc, nn mi m chp vo n mnh m.

Bn v nam tnh v n tnh, ti nhn thy hai nhn tnh ny ch yu lin h vi nhau qua i dc. i khi, con ngi kt duyn vi nhau qua i dc vi ng c tm s tha mn tm thi. Tuy nhin, ti thit ngh mi quan h khng vng vng ng tin cy v h khng da vo tnh ngi m ch da vo th vui xc tht. Ngc li, c loi quan h tnh dc khng da vo nhc th, m ch yu nhn mnh v vic tn trng v hiu r phm gi ln nhau nh thy rng h t t, hin hu, nh nhn. Ngoi vic cn thi gian tm hiu thng cm ln nhau, bt c mi quan h tnh dc no da vo iu ny s c di lu, ng tin cy, v chn chnh; y, hai bn c thc trch nhim qua vic cam kt vi nhau. Ngc li, trong trng hp trc cha nhng yu t , v ch mun tha mn tm thi. Nh bn lun, trong ni tm ca mi ngi u c nhiu iu mu thun. i khi, v vng nim trc v sau ging co vi nhau sut ngy, khin chng ta phi c gng ht sc ha gii chng, nn lm lc sanh bnh nhc u. Do , v gia hai ngi, gia cha m con ci, gia anh ch em, u c s khc bit, nn hn nhin c s xung t v bt ng. gii quyt nhng vn phi c nim t tn v kh nng ha hp. 72. B cht tay ri c tha bng, vy th t ti c phi may mn lm khng? Cng vy, phi chu au kh ca kip ngi c phi may mn hn l b a a ngc chng? 73. Kh au nh nht trong hin ti khng th chu ng ni, hung g kh au cng cc a ngc ch v la sn to ra? Trong hai bi k trn, ngi Tch Thin gii thch rng mun t bo v v trnh qu bo xu trong tng lai, ch nn th hn k hi mnh; ngha l khi gp kh khn hay b hi m vn nhn nhc chu ng th s trnh hu qu xu v sau. Nh bit cch gii quyt v gt b nhng vic nh nht, chng ta s c kinh nghim ng u vi nhng vic trng i mai sau. Ngi a ra v d rng c phng thch trnh khi ti cht, t ti phi b cht tay, th hn c mng lm khng? Ngha l hy sinh chu kh au nh nht (b cht tay) trnh ni kh cng cc (b x t). Ngi li ni rng khi b hi m vn hnh hnh nhn nhc th s c hai li ch: Th nht, trnh gy qu bo xu v sau. Th hai, gim bt ghip xu xa kia. Kin nhn chp nhn nhng th thch nh nht cng gip c c hi hnh tr nhng php mn khc. C th pht nguyn hi hng 'Nh chu kh au, nguyn cho con tnh ha nghip xu xa kia'. Chng ta cng dng dp

hnh hnh 'tong-len', tc l hnh 'Th v X'. V th, khi chu ng kh au, phi suy ngh: 'Nguyn kh au ny thay th tt c kh au ca chng sanh h c an lc'. Ngha l phi dng c hi chu ng kh au pht nguyn thay th chng sanh chu kh. c bit, li gio hun ny rt hu ch khi gp bnh hon. D nhin, trc ht vic quan trng l phi dng mi cch phng nga ni kh v bnh hon nh kin c n ung ng cch. K n, khi b bnh, ch xem thng thuc thang tr liu cn thit. Ngoi ra, cng c s khc bit ln lao trong cch i ph bnh tt; nh c thi thch ng, chng ta t cu mnh trnh khi nhng ni kh tinh thn nh than van, hi tic, trn ngp bao ni lo u su mun, v.v... D cha gim c ni kh ca xc thn, nhng hy suy ngh: 'Nh kinh nghim ny, nguyn cho ti cu gip nhng ai phi b chu kh nh th'. l c hi tu o, tc l hnh hnh 'tong-len (Th v X)'. Chc chn php mn ny gip chng ta trnh bt ni kh tinh thn, d bnh tnh cha hn c bnh phc. Li na, thay v bun ru than vn, hy vui mng v xem cn bnh nh mt c n, gip cuc sng c ti p hn. i khi, do hiu lm thuyt nhn qu, chng ta quen li mi vic cho nghip, ri xui tay, ln trnh trch nhim. Tht s, c th ni d dng: 'Ti bt lc khng bit phi lm g v y l qu bo ca nghip xu xa xa'. l s hiu sai lm hon ton v nghip, v d phi chu kh au do qu bo xu, nhng khng c ngha rng ht cch chn la hay ht hy vng chuyn nghip. Cng vy, trong mi kha cnh ca cuc sng, ch ngh tiu cc rng tt c u l nh nghip, m khng hnh ng tch cc chuyn nghip. Nu c chnh kin v nghip, nn hiu rng nghip ngha l 'hnh vi', tc l tin trnh thay i tch cc. Nghip (hay hnh vi) bao gm hnh ng do mt tc nhn to tc trong qu kh (trong trng hp ny l chnh mnh). Ni rng hn, hnh ng hin ti nh ot tng lai trong tm tay; ngha l hiu nghip vi cch nhn tch cc. iu ny chng t rng tc nhn ng vai tr quan trng trong vic quyt nh hng i ca nghip. V d n gin, mun nui sng thn th, phi t tm thc n, ri nu nng dng. Vic ny chng minh rng nh tch cc lm mi t n mc ch n gin nh th.

74. tha mn dc vng, ti to nghip xu, ri b hnh pht kh s trong a ngc. Tuy nhin, nhng hnh vi khng th lm mn nguyn mnh v ngi. 75. Thc s ti phi vui mng v s tn hi kia no bng mt phn ca vic lm y ngha ln lao: Chu kh thay cho chng sanh h khng b tn hi. Trong nhng bi k ny, ngi Tch Thin gii thch rng nhng ni gian trun gp phi trn bc ng hnh hnh li tha v nhn nhc, no snh bng nhng ni kh cc ci thp hn. Nh hnh tr v hnh hnh li tha, chc chn s gii quyt c nhng ni kh trong hin ti. Thin qun. Hy thin qun v lng t bi bng cch qun tng mt chng sanh ang b bnh tt hnh h hay gp hon cnh bt hnh. K n, c gng gieo duyn vi h bng cch ngh rng ging nh mnh, h cng cm nghim bun vui. K tip, hy ri tm t bi thng cm hon cnh kh au bt hnh ca h. Nh lc trc, chng ta hy dng ba pht u hnh thin qun chiu nh ngh v kh, cnh trng bt hnh ca kh, v.v... K tip, c gng nht tm pht nguyn: 'Nguyn cho chng sanh thot kh', v 'Ti s cu h ht kh'. Ni chung, c hai loi thin qun ch yu. Loi th nht, qu v chn ra mc thin qun. V d, trong trng hp thin qun v l v thng hay tnh Khng, khng th suy ngh v bn cht ca chng, m phi nht tm qun chiu chng nh mc thin qun. Loi thin qun khc l pht khi tm nim hng vo mt cnh gii c bit. V d, thin qun v tm t bi, khng th dng tm lm mc thin qun, m phi hng tm sng vi tm . Ti thit ngh theo nh ngha, phi hiu rng khi pht trin tm t bi, qu v ang c gng chia x ni kh ca chng sanh; ngha l t nguyn chp nhn gnh thm kh au. Trong khonh khc, c th cm thy bc bi i cht, nhng n tng s tnh gic rng v mc ch cao thng v v lng t bi, mnh t nguyn chu kh thay ngi. iu ny tri ngc vi tm t lo lng cho mnh v b cn bnh hnh h, thiu t lm t lit cc cn. V vy, nn nh rng cng t nguyn thay ngi chu kh nhiu chng no, th cng tng cng ch v s tnh gic by nhiu.

C nhiu ngi hiu lm v ngi Lng Nht ng Ba (Langgri Tangpa), v i hnh gi thin qun v lng t bi, vi bit hiu l 'Lt Ma ri l'. Ngi thng ri l v tm nim t n cnh gii 'Sugata' rt ro hoan h v mnh v ngi; ngha l 'n b kia' hay 'vt xa', v l cnh gii hon ton hoan h, an lc. Tm li, Ngi khng phi khc v mun kh au, m mun mnh cng ngi i n cnh gii hnh phc an lc. Hi: Xin Ngi gii thch v mi lin h gia s s hi v th hn, cng s s hi v nhn nhc. p: C nhiu loi s hi. Loi th nht, da vo l do chnh ng m s hi. Loi th hai, do tm tng tng nn sanh ra s hi. Ti thit ngh loi th hai n t qu bo xu su xa, v l cnh gii au kh. Ti thit nghi, lo s vng nim xu xa ca mnh l loi s hi chnh ng. Vng nim xu xa phng i s th nghch, khin mnh s k khc. V th, i khi th hn dn n s hi. i vi mi lin h gia s hi v nhn nhc, ti khng bit. Hi: Phi chng th trnh gin ngi, cn hn hc cch i ph sn hn? p: iu ny rt ng. Tht ra, vo lc u, hnh gi phi chn ni c tch hoang vng. Tuy nhin, y ch l cch gii quyt tm thi ch khng lu di. Trong khi sng n c, phi hnh tr v pht trin ni lc mnh m, khi tr li x hi, chng ta c trang b hon ho. Mun thnh A La Hn nh t gic, phi thng sng n c trnh va chm vi x hi nht tm hnh thin. Hi: Bng chng no cho thy chng ta c Pht tnh? Lm sao bit rng mi ngi v mnh u c Pht tnh? p: Trc ht, theo o Pht, chn tm rt ro v th tnh, ngha l tnh Khng. Do , nn nhn ra tm thc ch l o huyn, vng ng khng tht, nn c th c loi tr. Nh t duy, qun chiu, v trc nghim mi t ng rng chn tm vn l tnh Khng; do nm trong chn tnh, cui cng s ty tr c vng tm. Tm li, chn tm vn thanh tnh sng sut, v thc tnh li nm trong . Ni rng ra, d cha hon ton sng vi chn tm, nhng nh qun chiu thm su m t ng iu , ri da vo kinh in bin bit nhng cnh gii tm thc khc nhau. Nhng iu ny c gii thch trong phm tr ca

bn cnh gii tm thc vi t, v c gi l 'Tnh Quang', hay chn tm. Nu l lun sung m khng da vo kinh in th kh lng hiu r nhng iu . im trng yu l c nhn phi thc s liu ng. Trong lun in Mt Tch c nhng li l n d v 'tm mi tm s biu trng cho cc tm nim vi t', v cch chng lin h n bn cnh gii Tnh Quang. Tuy nhin, ti thy rng nu ch dng l lun l-gch th kh lng i n kt lun m mn. Ngoi ra, trong quyn V Thng Bn Tch, ngoi vic gii thch v chn tm, ngi Di Lc cn dy rng s d chng sanh u mun thot kh c vui, v h c kh nng . Hi: Ngi ngh g v cc v ging s Pht gio tuy thuyt v vit rt hay, nhng thc hnh? p: V bit s xy ra iu ny, nn c Pht quy nh khc khe v phm hnh thit yu ca mt v thy c . Ngy nay, c l y l vn nghim trng. V Pht php khng phi l mt mn s hc hay vn hc, nn nhng li thuyt ging v gio l ch c ngha v li ch khi v ging s tng thc hnh nhng iu . V vy, nhng ai mun thuyt php phi t chun b v nhn r trng trch. V s h trng ny, khi miu t phm hnh thit yu cho mt c nhn tr thnh v thy, ngi Tng Khch Ba trch dn li dy chi tit ca ngi Di Lc v phm hnh cn bn ca mt v thy trong quyn 'i Tha Trang Nghim Kinh Lun Tng (Ornament of Scriptures)', nh phi t khc ch, c t? ti, c lng t bi, v.v... Ngi Tng Khch Ba kt lun rng trc ht phi hiu bit v phm hnh thit yu ca mt v thy nu mun tm s hc o. Cng vy, mun thu nhn t, v thy phi hiu r trng trch v t xt mnh c y nhng phm hnh chng, b tc nhng g thiu st. Bn su hn, nu tu hnh khng v mc ch gii thot m v tin ti, th iu tht sai lm, v kim tin bng cch khc hay hn. Hnh ng nh th tht s lm bng chng cho li t gic ca Cng Sn rng tn gio vn l cng c bc lt. iu ny tht ng bun. D bit s lm dng nh th, c Pht dt khot dy rng ch sinh sng bng nm ngh nghip bt chnh, nh lng gt hay tng bc th ch c li lc ti a. Ngi t cng c trch nhim rng ch m qung nhn ai lm thy. C th tu hc Pht php vi cc v thin tri thc m khng nht thit phi tn th h nh v thy bn s. Xem xt cho n khi no hiu r, tin tng chc

tht v h: 'By gi, Ngi c th lm thy bn s ca con', ri theo h tu hc. Ngoi ra, qu v cng c th tu hc qua kinh sch v ngy cng c nhiu hn. Phi c chnh kin trnh hiu lm nhng li nhn mnh v hon cnh c bit ca ngi Tch Thin trong quyn lun Nhp B Tt Hnh. Ni chung, v v thy ng vai tr quan trng trong vic mang li nim hng khi, ban phc lnh, truyn gio php, v.v..., nn phi nhn mnh rt nhiu v vic duy tr nim tin v mi lin h chn chnh vi v thy. Kinh dy: 'Nguyn cho con sng sut pht tm tn knh v o s, thy mi hnh vi ca Ngi u thanh tnh'. Hn ba mi nm v trc, ti tng bo rng phi cn thn suy xt liu thuc c ny, v d dng b lm dng nu cho rng mi hnh vi c ch ca v o s l thanh tnh, gic ng. i vi mt s ngi Ty Tng, li ny c l hi thi qu. Tuy nhin, qua dng thi gian, ti tin chc rng li nhc nh ny hon ton c l, v rt nguy him nu hiu sai li Pht dy. in hnh, bn v tm quan trng ca mi lin h thy tr, trong tng lut, c Pht dy rng d phi ty thun tn knh v o s, nhng ch chp nhn nhng li dy phi php. Cng vy, trong tng kinh, c Pht dy rng phi y theo bt c li dy no ng chnh php, cn ngc li ch tin theo. Trong php V Thng Du Gi Mt Tch ca Pht gio Mt Tha, mi lin h thy tr v cng quan trng. in hnh, trong V Thng Du Gi Mt Tch, c php o S Du Gi, tc l hnh hnh Du Gi hng n v o s. Tuy nhin, trong dy rng nu v thy dy bt c iu g phi php th ch y theo. Phi gii thch l do ti sao khng th lm theo li dy cho v o s nghe. Ni y, phi hiu rng chng ta khng c dy: 'Vng! Bt c li g Ngi dy, con s lm theo', m c nhc rng phi dng tr hu suy xt s vic v sn sang bc b nhng li dy phi php. Tuy nhin, lch s Pht gio c ghi nhn nhng tm gng tn th o s nh ngi Tilopa, Naropa, Marpa, Milarepa; nhng cu chuyn c th dng nh thi qu i cht. B ngoi, cc ngi c th gi dng nh nhng k xin n h tin, hoc c nhng hnh vi k l m i khi khin cho ngi khc mt tin tng, nhng lc cn h tr ngi khc c nim tin kin c vo Pht php, cc ngi c nhng nhn duyn qun bnh ha: Cnh gii chng ng cao siu. Ni chung, cc ngi c th hin hin rt nhiu thn

thng nhiu hn nhng g m ngi khc thng t ho c c. Ngc li, cc ng thy i nay c nhng hnh vi bt chnh vt tri hn ht, nhng li thiu cc yu t qun bnh; ngha l kh nng hin hin thn thng, ri dn n bao vn rc ri. Do , l ngi t, u tin qu v phi qun st v tm hiu v thy tng tn. Ch chp nhn ai lm thy tr phi tin tng chc tht v o hnh ca v . Th hai, nu v sau xy ra nhng iu khng hay, qu v cng c quyn t b h. im trng yu l ngi t phi chc chn rng khng lm v o s b h ha. Hi: Vi nim tn knh tt bc, ti ngi y suy ngh v vic tht ngo mn khi bo rng khng c ng sng to. Tuy nhin, ti bit o Pht c dy v s khim tn. Ti sao Ngi ngh rng dng l lun l gch c th hiu r tt c vic trng i? Phi chng n gin y l mt hnh thc tn ngng? Cui cng, v vn c hay khng c mt ng sang to, trc gic v cm gic ng vai tr g? p: V vic khng c ng sng to, kinh in nh Pht ni r iu ny. V d, hy bn qua bi kinh 'Yu Cn (Cy La Non)', tc bi kinh ni v l duyn khi. Trong , c Pht dy rng v gieo nhn nn c qu. V sau, trong cc quyn lun ca nhng v hc gi nh ngi Nguyt Xng (Chandrakirti) v Tch Thin (Shantideva) cng bn v l . Cng nh ngi Nguyt Xng, ngi Tch Thin trong chng chn ca quyn lun Nhp B Tt Hnh, v ngi Php Xng trong chng hai ca quyn Lng Thch Lun u thng thn xc nh lp trng r rng trong mi vn v ng sng to. Trong mt bi k c bit, ngi Php Xng bn lun rng Pht tr thnh mt ng hon thin. Cu 'tr thnh' c dng ni y ch r rng Ngi khng tin c mt ng ton nng tuyt i. Tri qua qu trnh tu tp lu di cng vi nhiu nhn duyn hi t, Pht Thch Ca Mu Ni tr thnh mt ng ton gic vin mn. Do , mi c s chn la danh t 'tr thnh'. l lp trng ca o Pht. Nh ti thng ni, c l nm t ngi (trn th gii) vi cn tnh khc nhau cn c nm t tn gio. D nhin, i vi mt s ngi, nu quan nim v ng sng to c li lc v ph hp hn, th tt nht nn y theo tn ngng . im ch yu: Mi c nhn nn chn la tn gio thch hp vi cn tnh, kh cht, v nim tin ca mnh.

V cu hi th hai, trc gic hay cm gic v ng sng to n t u? C th c vi im gii thch theo lun l x hi hc; phong tc tp qun cng chim mt vai tr quan trng. in hnh, i vi ngi Ty Tng, bn nng trc gic v i hu th hay ti sanh vn l iu t nhin, m khng cn tranh lun. Nu dng trit l tn gio khc nhau tranh lun, th ti thit ngh iu tht sai lm. Hy sng vi trit l tn gio . iu rt r rng: o Pht l vic ca ngi Pht t; o C c l vic ca ngi C c. Khng ai tranh lun quyn chn la thc n khc nhau trong nh hng. Hi: Nu tt c hnh vi u do nhiu nhn duyn thc y, th lm sao chn ra con ng tu hnh thnh Pht? Phi t chn la hay ch l bc k tip khng th trnh khi? p: Qu trnh gii thot thnh Pht khng th n gin xy ra nh kt qu ca chu trnh tin ha theo dng thi gian. Nu khng t tnh thc pht tm tinh tn tin bc trn ng o i n cnh gii gic ng vin mn, th c nhn khng c kh nng t nhin tin ha thnh bc gic ng. Kinh in c lit k mi su loi tnh Khng khc nhau. Tnh Khng ca ci Ta B c gi l 'tnh Khng ca i v thy khng cng tn'; ngha l tr khi bit tnh thc pht tm tinh tn tu hnh, chng ta vn mi mi lm phm phu. Nm c tnh ca hnh gi B Tt m ngi Lc bn lun trong chng th hai ca quyn lun Hin Qun Trang Nghim 'Ornament of Clear Realization' c nhiu im l th; Ngi dy rng c th khng nh vi iu v khuynh hng t nhin; c ngi hng v o t gii thot; c ngi hng v l tng B Tt dn n mc ch ca Pht gio i Tha, tc qu v Pht cu cnh. Tuy nhin, theo quan im cu cnh, tt c chng sanh u bnh ng v ai ai cng c Pht tnh. Do , phi phn bit gia tim nng sn c v kh nng sng vi iu . ---o0o--Ngy th ba. Bui th hai 76. Nu c ai cm thy vui v nh tn thn (k th ca ti) nh ngi gii nht, th ti sao (tm) ngi khng li tn thn k c hoan h?

bit cch trnh phn ng tiu cc v s tn hi trc tip n c nhn, bn b, thn quyn, hin ti ngi Tch Thin bn v vic trnh nng gin khi nghe ai tn thn ngi b gi l 'K th' ng ght. Thng thng, chng ta c xu hng tc gin v chn ght nghe li . V vy, ngi Tch Thin dy rng ch c thi nh th. Tc gin khi nghe ngi khc khen ngi k th ca mnh vn hon ton v l, v nu xem xt k cng, khi ai khen ngi ngi mnh ght, th t nht trong tm ca h c s hi lng v k ; phi hoan h v vic ny v k th (ca mnh) khin cho nhng ngi khc c hoan h, vui v, v hi lng. Nu c kh nng, chng ta cng nn ty h tn thn thay v c tnh ngn cn iu ; l vai tr quan trng ca nim hoan h. Nhng ai gii quyt vn nh th s bt tm ganh ght, s tht s hnh phc, s d c kt thn, v s gip ngi khc thay i thi i vi mnh. 77. c Th Tn khng rn cm nim hoan h , v n l ngun sng ca hnh phc v l phng php nhip th ngi khc hay nht. 78. K th c vui nh c tn thn. Nu khng mun (h c c) nim vui ny, th phi ngng tr lng cho (cng nhn ca qu v), nhng no trnh c qu bo xu trong hin ti v tng lai. Ni y, ngi Tch Thin d on thm li bin h rng ai s ni: 'Khi thy k th c vui v c khen ngi, d nhin ti phi bt bnh chn ght li khen '. Ngi Tch Thin bo rng nu li l l nn tng ca s tc gin, th iu ny c ngha rng nhng g tri vn l s vui v ca ngi khc. Nu nh th, ti sao chng ta li lm lng cc nhc khin ngi thn c vui? 79. Khi c ai bn v phm hnh ca ti, ti cng mun h c hnh phc. Ngc li, khi h ni v phm hnh ca k khc, ti khng mun h c vui. 80. pht tm B rng nguyn cho tt c chng sanh c hnh phc, th ti sao ti li nng gin nu t h tm thy ngun hnh phc? Trong hai bi k trn, ngi Tch Thin gii thch nhng im mu thun ni ti. Ngi ghi nhn rng khi c ai trc tip khen ngi, chng ta khng nhng cm thy sung sng m cn mong mun h c nh th. Tuy nhin, lc nghe h tn thn k khc, thi ca chng ta i vi h hon

ton mu thun: Khng mun h c vui. Kt qu, chng ta nh mt nim vui v s an lc ni ti. c bit, l hnh gi B Tt pht tm hy sinh cuc i mang li nim vui cho chng sanh v hng dn h t n cnh gii hnh phc cu cnh, m cn ganh ght nim vui ca h th hon ton sai tri. Tht vy, phi tri n h nu h t tm ly i cht hnh phc m khng da vo s h tr ca chng ta. 81. Nu nguyn cho tt c chng sanh mau chng thnh Pht v c tn sng khp ba ci, th ti sao ti li bun b khi thy h c cung knh? 82. L ra ti phi lo lng chu cp cho thn bng quyn thuc, nhng h t c kh nng tm ngh nghip sinh sng, th c phi l iu ng vui mng ch u ng bun phin? Ngi Tch Thin tip tc ni ra rng hnh gi B Tt pht nguyn cu tt c chng sanh n qu v Pht ti thng ng c chng sanh trong ba ci tn knh. Nu nh th, lm sao hnh gi li t dn vt khi bit ngi khc c thnh cng, hnh phc? K n, Ngi a ra mt v d rng gi s chng ta c trch nhim lo lng v mt vt cht cho ngi no , nhng h li c kh nng sinh sng bng ngh nghip, th iu ny gip gim bt gnh nng ca chng ta. V vy, trong hon cnh , chng ta phi cm thy tri n v vui mng rng h c kh nng t lp lm vic sinh sng. Cng vy, i vi hnh gi pht tm B (thng pht nguyn hnh tr hnh li tha), phi nh rng khi ni 'tt c chng sanh' ngha l tt c mi ngi bao gm k on ngi thn. 83. Nu ti khng mong mun h c nhng iu nh th, th lm sao ti li nguyn cho h c chng gic ng thnh Pht? Tm B u khi nng gin v thy ngi khc th nhn vt dng? Trong bi k ny, ngi Tch Thin hi: 'Nu ti khng th chu ng vic ngi khc c thnh tu vt cht v sung sng, th sao li tuyn b rng ti nguyn cho h mau chng thnh Pht?' y l o c gi, v chng c cch no pht c tm B nu suy ngh nh th. 84. Nu (k th) c cho hay khng th c g chng ngi? D h c c vt hay n vn cn nm trong nh ca tn th, th trong c hai trng hp, ti cng khng c g c.

Ni y, ngi Tch Thin ghi nhn rng khi k th (ca mnh) c vi s li lc v vt cht (do tn th b th cho), th tht v l nu chng ta ganh ght kh chu. D k th khng th nhn vt t tn th ca h, th no lin quan n vn m chng ta lo lng! Nu h khng th nhn vt v vn cn nm trong nh ca tn th, th chng ta cng khng c ban cho vt . 85. Do sn hn m ti nh mt phm hnh, cng c, v nim tin (m ngi khc dnh cho ti). Hy ni th xem, ti sao khng tc gin (vi chnh mnh) v khng to nhn duyn lnh c li lc? 86. Cn ni chi n vic sm hi nghip xu (m tm nim) to. (Ny tm nim) ! Ti sao ngi mun tranh hn thua vi nhng ngi tng to bao cng c lnh? Tht ra, c nguyn chn tht ca chng ta l c thnh tu y vt cht; va sai tri v va t hy hoi nhn lnh (trong tng lai s dn n vic thnh cng th gian), nu ganh ght v s thnh tu ca ngi khc. Nu tht s c mun c thnh tu vt cht, chng ta phi tc gin chnh mnh, k ganh t v s thnh tu ca ngi khc. Hn na, ngi Tch Thin dy rng khi thy k th c thnh cng vt cht, v c ngi khc khen ngi, thay v ganh t, chua cay, tc gin v vic , nu chng ta vui mng v s thnh cng ca h, th c th s chia x c s thnh tu . Li na, Ngi dy rng lc ganh ght v tc gin v s thnh cng , ngoi vic tranh hn thua vi qu bo lnh ca ngi khc, chng ta khng th pht tm sm hi nghip xu to trong qu kh. 87. Nu k th b au bun, th qu v c vui sng iu g? Ch c s mong mun (h b hi) khng th khin h b tn hi. 88. Nu h b au kh nh qu v mong mun, th qu v c vui sng g? Nu bo rng: 'Nh vy m ti c hi lng', th cn g ng khinh bng? 89. cn cn cu bn nhn ca ng ph phin no, th chc chn ti s b ngc tt thiu t trong ha ngc. Trong bi k u, ngi Tch Thin hi rng d c hnh ng khin cho k th b au bun, th c iu g ng cho chng ta vui mng? Ch vic mong mun hm hi hay cu mong k th gp vic bt trc, th khng th hi h c? Gi s k th gp rc ri, bt trc nh chng ta mong mun, th chng

ta vui mng c iu g? Nu bo rng: 'Vng, trong trng hp ti cm thy rt hi lng', th ngi Tch Thin dy: 'Cn iu g ng khinh bng?' Ngi kt lun rng sn hn nh cn cu ca ng ph, nn phi thn trng trnh b n mc. 90. Li tn dng v danh vng s khng chuyn thnh cng c hay mng sng; chng khng gip sc thot khi bnh tt, v khng ban cho nim hnh phc chn tht. 91. S tm c gi tr trong nhng g c ngha. Nu ch mun tha mn (i cht), th th lao mnh vo c bc ru ch, v.v... Trong hai bi k trn, ngi Tch Thin nhn mnh rng chng ta ch qu bn tm n thanh danh hay nhng li l (tt hay xu) ca ngi khc, v tht ra, chng kh lng thay i c cuc i. Do , phi lo nhng vic u tin hng u v tm cu nhng g c gi tr v ngha chn tht trong cuc sng, ch chng phi ch c danh vng trng rng. C th p li li ny qua cu: 'Li ny khng ng, v khi hng danh vng v c ngi khc khen ngi, ti rt hi lng'. Ni ch c s tha mn tm thi. Nu l mc ch duy nht, th (nh ngi Tch Thin bn) da vo cng c th bin h thi quen ru ch, ht sch, v chng cng cho nim vui tm thi. 92. Nu v danh vng, ti b th tt c ti sn hay b git, th ch nhng li (tn thn danh vng) y sau lm c nhng g? Mt khi ti b git, chng s ban nim vui cho ai? Ni y, ngi Tch Thin gii thch rng i khi c nhiu ngi hy sinh ti sn, vt cht, ri c tnh mng ch v danh vng. Xem xt r, trong thc t h khng c li ch g v danh vng. Cui cng, danh vng chng l g ngoi tr ting vang v li trng rng. Mt khi cht i, cn ai hng li ch ? Mc ch duy nht ca vic tm cu danh vng l c cm gic tha mn, m mt mng ri th ai c hng! Th nn, lo lng tm cu danh vng thc s ngu mui. Con ngi thng say sa v nim danh vng. 93. Khi ta lu i bng ct sp , tr con khc rng; cng vy, khi danh d v li khen b gim st, tm nim ngy di nh tr th. Trong bi k ny, ngi Tch Thin a ra v d: Lc n a trn bi bin, ri xy ta nh bng ct, tr con rt xem trng cng trnh ny; khi ta nh

sp , chng khc la ku go. Nhng ai say m vi danh vng hnh s cng nh th. 94. m thanh v tnh ngn ngi khng th no ngh v vic tn thn ti. Tuy nhin, n l ngun vui (ca ti) khi n c ngi khc tht ra (li tn thn thanh danh ca ti). 95. D li tn thn ny c trc tip n vi ti hay ngi no khc, lm sao ti c li lc qua s vui mng (ca ngi ban li tn thn )? Nim vui y ch l ca h, nn ti s khng c mt phn no. 96. Nu tm c ngun vui trong l hnh phc ca h, th c chc rng ti s cm thy nh th i vi tt c ngi khc hay chng? Nu nh th th ti sao ti li bun b, khi ngi khc t tm ngun vui cho h? 97. Do , nim vui pht sanh t ngh: 'Ti c khen ngi' khng thch ng, v ch l tnh tr con. Trong bn bi k trn, ngi Tch Thin gii thch rng nu qun chiu nhn duyn khin chng ta vui v khi c tn thn, n khng phi l danh vng. Li na, n khng phi l m thanh, v m thanh c ng c tnh. m thanh no c ch tm gip vui hay ban b tnh thng cho chng ta. C th ngh rng khi ai khen ngi mnh, ngay lc , t nht trong tm ca h c cm gic vui v, hi lng, tha mn, nn ti cm thy vui ly. Nu nh th, ch h mi c nim vui , ch no lin quan n nim hoan h ca chng ta? Vy th trong thc t, lm sao chng ta d phn hnh phc ? Nu p rng iu ny ch th yu, v im trng yu im l nh li tn thn chng ta m h c vui. Th th ti sao chng ta li khng cm thy nh th khi c ngi tn thn k th ca mnh? t ra trong tm ca ngi khen ngi k th ca chng ta cng c cm gic hoan h. V th, trong bi k th chn mi by, Ngi kt lun rng nim vui pht sanh t nim: 'Ti ang c tn thn', tht khng thch ng, v ch l tm nim ngy di. 98. Li tn thn, v.v... khin tm ti xao xuyn v cng khng gip ti tnh mng (v vng lun hi); ti ganh t nhng ai c phm hnh tt, ri tt c thin hnh th thng b nh mt. 99. Do , phi chng nhng ai ph hoi thanh danh ca ti, chnh l nhng n nhn gip ti trnh ri vo nhng ci bt hnh?

Ni y ngi Tch Thin ni rng c khen ngi tht s mang li nhiu qu bo tai hi. Trc ht, c ni ting v c nhiu ngi tn thn s chng ngi s tu hnh, v khi , chng ta rt bn rn. Ngoi ra, iu ny cn khin suy gim nim chn chng ci th tc, v lc , i vi chng ta mi vic u dng nh m mn. K n, chng ta ngh v vng lun hi trong ci Ta B: ' ! Sng y no t hi m li tht vui', ri ngh sai v khuyt im ca ci Ta B: ' ! C th iu ny do mt hnh gi bn cng sng c c vit lch. H chng bit g v hin thc ca th gian'. Th nn, nhn thc sai lm v bn cht bt nh ca vng lun hi l iu rt nguy him. Th ba, c ni ting v c ca ngi c th khin chng ta cm thy t ho, ri t t sanh ng mn, v theo quan im th gian, chng ta c thnh cng. C th thy s ganh t gia nhng k n xin, nhng iu dng nh mnh m khi c thnh tu; ngha l dng nh cng ganh t tng trng cng lc vi s tng trng ca thnh cng. Do , hy cn thn khi c tn thn. Phi qun chiu thm su v qua nhng nhn duyn , tin trnh tu o c th b chung ngi. 100. K tinh tn tu hnh v o gii thot khng th danh vng li dng tri buc. Th th ti sao ti li tc gin nhng ngi cu ti thot khi s tri buc ny? 101. Nhng ai lm kh ti ging nh ti c ch Pht ban phc lnh. H ngn cn ti trnh i n ci bt hnh, th ti sao ti li nng gin h? Ni chung, trong kinh in c din t ci ca nhng ngi l tng; h c tm c tnh gip cuc sng c nh , nh c giu sang ph qu, thnh cng trn ng i, v.v... Chng l nhng iu kin thun li; nu bit dng theo cch tch cc, th chng rt hu dng v c th h tr c nhn tin bc trn ng o v cng khin h lm vic li tha hu hiu hn. Tuy nhin, khi c y cc iu kin v ti sn, a v, hc vn, v.v... phi c nhng nhn duyn khc ch khng b h ha v chng. Li na, ch bao gi qun dng tr hu qun chiu bn cht kh au ca vng lun hi, c thi ng n i vi tt c iu kin thun tin, ri x dng chng nh tr duyn tu hnh v hnh li tha. Phi gi trung o, ch i thi qu. ng thi, phi c hu nhn xem xt cch no tu o hu hiu nht. Nhn thc c nhng iu , th c th nhn nhng c nhn cn tr chng ta tch ly ti sn vt cht, danh vng, quyn th, v.v... khng nh k th, m nh nhng v h php gip chng ta trnh b h ha v b chng ngi trn bc ng tu o.

Th nn, trong bi k 100 v 101, ngi Tch Thin nhc nh rng chng ta ch bao gi qun mt mc tiu cu cnh: c o gii thot, tc Nit Bn. Th nn, ch danh vng li dng lm vng mc. Ch tc gin k th (nhng ngi cn tr vic tch ly vt cht ca chng ta, v.v...) v h gip chng ta thot khi s tri buc. Ngi Tch Thin dy rng nhng iu m h lm tht ging nh s ban phc lnh ca ch Pht, v nh h kha cng, bo v chng ta trnh bc vo cn nh kh au dn n phng lun hi bt hnh. 102. Nu c ai cn tr ti tch ly cng c th sao? Nu tc gin h cng l iu sai lm; v khng c s chu ng no bng hnh nhn nhc, nn chc chn ti s thc hnh hnh . Trong bi k ny, ngi Tch Thin p li s suy ngh rng nu k th hy hoi cng c ca mnh, th tc gin h. Tuy nhin, Ngi tr li rng tc gin h cng khng chnh ng, v hay nht l hnh hnh t bi tch ly cng c v gieo tm nim lnh. l php mn chn tht ca Pht php. hnh t bi c thnh tu vin mn, phi hnh hnh nhn nhc. V vy, khng c s chu ng no bng hnh nhn nhc; khng c hnh no hay hn hnh nhn nhc. Ch tc gin v hnh vi ca k th; phi dng dp may tng cng hnh nhn nhc. 103. Nu v s tht bi m ti khng th kin nhn vi k th, th t ti cn tr vic gieo nhn lnh gt cng c. Ni y, bi k ny bo rng du nu c ban cho c hi ny v nu v s tht bi m ti khng th kin nhn vi k th ri bt bnh, th ti t cn tr mnh dng dp ny gt cng c nh hnh hnh nhn nhc. Th nn, chnh chng ta hy dit nhn lnh ca hnh nhn nhc. 104. Nu khng nh k th to chng duyn th ti khng th hnh hnh nhn nhc. Th th ti sao ti hn trch h? Trong bi k ny, ngi Tch Thin tm lc ngha ca l nhn qu: Nu khng c nhn th no c qu, cn c nhn th t qu theo sau. Hnh nhn nhc (ca chng ta) khng th pht sanh nu k th khng gieo nghip xu, nn hnh vi rt cn thit ( c dp hnh hnh nhn nhc). Ti sao ni ngc li rng k th cn tr chng ta hnh hnh nhn nhc? Tht ra, k th to iu kin thit yu hnh hnh .

105. Lc hnh hnh b th, k n xin u phi l chng duyn ca hnh . Khng th bo rng nhng ai truyn gii php l nhng v to chng duyn cho vic th gii. K tip, ngi Tch Thin dng v d v mt k n xin, ngi ng c b th vt. Khng th? bo rng h lm chng duyn cho hnh b th. Cng vy, lm sao bo rng v truyn gii s ban truyn gii php l v to chng duyn cho vic th gii? 106. Tht ra, k n xin trn th gian th rt nhiu, cn k hm hi ti th rt t; nu khng hm hi ngi khc th h no gy ri? 107. Ti phi vui mng khi c k th gip ti hnh o B , v nh trong nh sn c ca bu. Trong hai bi k trn, ngi Tch Thin thuyt rng tht ra rt d dng hnh hnh b th v th gian c rt nhiu k n xin. Ngc li, rt t c dp may hnh hnh nhn nhc, v k th gy tn hi ch khi chng ta khiu khch h. Ni chung, s khng b hi nu trnh gieo nhn xu. Khi gp c hi , phi nhn n vi nim tri n v vui mng c k th ban b, v nh tm thy ca bu trong nh. 108. Nh h m ti hnh hnh nhn nhc, nn h ng hng qu lnh ca hnh trc nht. Trong bi k ny, ngi Tch Thin ni rng vic tu hnh thnh tu hnh nhn nhc nh bit kt hp gia s tinh tn v dp may m k th ban b. V vy, phi nhn thc iu v hi hng qu lnh trc nht ca hnh nhn nhc cho k th c li ch. 109. Mc d vy, ti sao k th li c cung knh? H no c ch tm khin ti hnh hnh nhn nhc. Th th ti sao li tn knh thnh php? (Thnh php cng khng c ch tm) nhng li to duyn lnh cho vic tu hnh. Ni y, ngi Tch Thin nhn nh rng chng ta c th suy ngh: 'Ti sao ti phi cung knh k th hay nhn nhn s ng gp ca h? H khng c ch tm gip hay ban cho ti d?p may hnh hnh nhn nhc'. Nu nh th, chng ta cng ch nn tn knh thnh php, tc l mt trong ba ngi Tam Bo, v thnh php chn tht bn v Dit v o ; nhng php

ny khng c ch tm h tr, nhng chng ta xem chng nh i tng ng tn knh. iu quan trng l kt qu, ch khng phi nhn duyn. 110. iu chc chn l k th khng th c tn sng v h c ch tm hm hi ti. Th th ti sao li chu ng c s m x ca bc s gii phu (vi ch tt)? 111. Th nn, hnh nhn nhc c pht sanh nh vo k th, nn h ng c cung knh nh thnh php, v h lm thng duyn cho hnh . Trong hai bi k ny, ngi Tch Thin gii thch rng chng ta c th suy ngh: 'Vng ! Ngi ni rt ng v php Dit v o , v nhng php tuy khng c ch tm tr gip, nhng chng ta li tn knh chng. Ngc li, k th ch mun hm hi ch no c ch tm h tr chng ta. V vy, chc chn h khng ng c tn knh'. Ngi Tch Thin bo rng nh k th c tm him c, nn khin cho hnh vi ca h rt th c. Bng khng, nu hnh ng gy tn thng l nghim trng, th phi xem cc bc s nh k th, v h (khng c ch tm hm hi) cng thng dng nhng phng php tr liu rt au n nh m x. V th, l ra hnh vi ch tm hm hi chng ta khin cho k th th c hn, v h ban dp may qu bu hnh hnh nhn nhc. Do , trong bi k 111, Ngi kt lun rng nu tn knh thnh php, chng ta cng phi i x k th nh i tng ng c tn knh v h lm thng duyn cho hnh nhn nhc. Thin qun. Hin ti chng ta hy dng bui thin qun qun chiu hnh 'tong-len' (Th-X). Trc nht, qun tng v chng sanh ang cu cu v sng trong hon cnh au kh bt hnh. K n, qun tng chnh mnh nh hin thn ca k chp ng, lnh lng vi s kh au v nhng nhu cu cp thit ca chng sanh. K tip, hy lm trng ti ng gia xem xt cm gic t nhin hng v h: Cm thy thng hi chng sanh yu ui cn cu gip, hay mun gi tm ch k. Sau , hng tt c tm lnh tch cc v chng sanh ang tuyt vng cn s gip ; qun tng ban cho h s thnh tu, cng c lnh, sinh lc mi, v.v... K tip, pht nguyn thay h chu kh v qu xu.

in hnh, chng ta c th qun tng mt em b ngy th ang b i kht nc Somalia, ri xem xt phn ng t nhin ca mnh v thm trng ra sao. Ni y, lng t bi su xa v ni kh au ca chng sanh khng da vo tm nim: 'ng ta l thn quyn ca ti. B ta l bn ca ti'. Qu v cng cha tng bit ngi ; v tht ra h vn l con ngi v qu v cng l con ngi, nn lng t bi t nhin cho php qu v ra tay cu gip. Hy qun tng nh th, ri ngh rng a b khng c kh nng thot khi hon cnh kh khn trong hin ti. K tip, tng tng t th nhn tt c s kh au nh i kht, ngho cng, v.v... Tng tng ban cho a b tin nghi vt cht, s thnh cng, v.v... ca mnh. Tu tp tm nim qua hnh th v x nh th. Khi qun tng s t th nhn, iu hu ch l nn qun tng v s kh au, phin mun, kh khn v cht c hay v kh nguy him (thng khin lnh mnh khi va nhn thy chng). Cng nn qun tng loi vt m qu v khng th no dm nhn. Qun tng chng nh th, ri a chng vo tm. Khi php qun c hu hiu, th s khin qu v cm thy kh chu i cht. l du hiu rng vic qun tng y nh trng vo tiu im ca s chp ng m chng ta thng c. Tuy nhin, i vi nhng ai c vn vi bn ng ca chnh mnh nh t hn v c t nim t tn, th phi xem xt coi cch hnh tr c bit ny c thch hp hay khng. Hi: Ngi Tch Thin vit quyn lun ny khuyn pht tm B v hnh hnh B Tt (l mt trong nhng lun gii thanh tnh). Chng ta phi tu hc theo kha cnh no? p: o Pht c bn n ba giai on nhn thc. Trc nht, nghe (Vn) l giai on s khi m qu v phi c hay nghe mang li s hiu bit. Th hai, sau khi c hoc lng nghe, hy suy ngh (T) v vn ; nh c kinh nghim thng lm quen v suy ngh, s hiu bit c tinh thng hn. Th ba, 'pht tr hu nh thin qun', ngha l va thm thu ch v va c kinh nghim thin qun khin pht trin tr hu. Th nn, c s hi ha gia tr hu v kinh nghim tht chng. Lc u, c th thy s khc bit gia nng tri v s tri (ngi nhn bit v i tng b nhn bit). Tuy nhin, giai on pht hu th khng c nng qun v s qun (ngi qun chiu v i tng c qun chiu). C vi trng hp c bit m c nhn khng cn th nghim iu ny. Ni chung, a s thin sinh cn tnh gic, tinh tn t n cnh gii bt nh, ch n khng t nhin n. Ngoi ra, nh th nghim l bt nh m t nhin khng thy s khc bit gia tm v cnh.

Ni chung, phin no cng nh th; d t nhin n, nhng khi chng trc tip hng v i tng c bit, nh lc sn hn ngi no , v nu chng ta khng ch n chng, th c l chng t bc pht. Ngc li, lin tip ngh v s bt cng v cch thc b i x bt cng s nui dng v kch thch sn hn tng trng m?nh m. Cng vy, lin tc ngh v v p v phm hnh ca mt c nhn c bit s trng dng v kch thch pht khi s m trc mnh lit. iu ny chng minh rng cng hun tp vng nim th phin no cng mnh m. Nh bn, vo lc u, nh c t?ng v lng nghe m pht hu. Nh chuyn tm qun chiu m mc c sng t hn. Ch Ty Tng 'nyams'og tu chud pa' ngha l thm thu mc. Nh lin tc lm quen, nn n khng cn xa l, v s c chnh kin. Danh t chuyn mn din t n: 'S chng nghim ty thuc vo s tinh tn'; ngha l cn tinh tn hnh tr mi t ng. Ni chung, nh tinh tn lm quen vi mc, nn ging nh bn cht t nhin t t n s r rng hn m khng cn suy gm hay qun chiu. V d, trc kia c th cn phi thng suy lun, qun chiu, v.v... v lng t bi, nhng sau ny, va thy chng sanh au kh, qu v s t nhin pht khi lng t bi chn tht. Cnh gii c gi l 'S chng nghim V Dng Cng'. T giai on ny n giai on k hn c s tin b. Ch ngh rng s chng ng v tr hu i khc hng v khng quan h vi nhau. Tht ra, mt khi pht trin v t c bt c s chng ng hay tr hu qua s nhn thc v hun tp, th chng rt kin c di lu. in hnh, trong khonh khc c th liu ng i iu rt mnh lit, nhng nu thiu tr hu, n s khng bn vng. Sau vi ngy, khi n b phai dn, qu v s tr li vi tp kh chp ng bnh thng m khng thy c s chuyn ha tm linh ln lao. Th nn, khng th tin cy vo n. Ti thit ngh c s khc bit gia nhng cnh gii chng ng. Tuy nhin, qua kinh nghim c nhn, i vi tm B , i khi chng ch l li ni. D nhin, ti hiu nhng li theo trnh ngn ng, nhng trong khng c cm xc g. Cng vy, d nhin ti c th gii thch i cht v ngha ca tnh Khng (Shunyata), nhng khng c nhiu cm xc v l . Cui cng, nh qun chiu qua nm ny thng n, chng khng ch l ngn t, m mang ngha su sc hn. Hi: Cuc sng hng ngy ca ngi m lo vic ni tr i lc c rnh ri. Hon cnh chung quanh hon ton theo th tc, khng thun cng nh

khng nghch vi vic tu o. Ti b kt v c gi phi chp nhn hon cnh tu hnh nh th, nhng ti mun c s thay i tch cc v tinh tn pht trin tm B cng tr hu. Xin Ngi dy cho nhng k s c bit cch nh t nhng u tin hng u v vic hnh tr vi cc iu kin ? p: Ngay c trng hp c nhn, nu mun ti c th than phin thiu thi gi, v rt bn rn. Tuy nhin, nu c gng tinh tn, qu v lun tm c thi gi rnh rang i cht vo bui sng sm hay cui tun, nhng nn hy sinh vi th vui c nhn. Nu c gng tinh tn ng mc, c th tm c ba mi pht vo bui sng v bui chiu ti. C cch tnh ton tm uc i cht thi gi. Tuy vy, trc ht phi c s hiu bit tng qut v cch hnh tr cn bn ca Pht gio. Nu suy ngh nghim tc v nu hiu vic tu o theo ngha chn tht, th chng ta nn hiu Pht php trong phm tr cnh gii tm linh, tc l trng thi tm l. Ch gii hn vic hiu bit v Pht php ch trong nhng hot ng ca thn v khu nh l bi tng nim. Nu nh th, d nhin cn nh t thi gian hnh tr hn hoi, v khng th va lm nhng cng vic hng ngy nh nu nng, qut dn, v.v... m va tng ch, ri li lm phin mun nhng ngi xung quanh. Tm li, hiu Pht php theo ngha l chn chnh, th nn bit rng mi hot ng u lin h n s li ch ca tm nim. Do , c th tu hnh sut hai mi bn gi trong mt ngy. V d, nu thy mnh sp mng chi ngi khc, lp tc phi thn trng v kim ch trnh lm vic . Cng vy, nu gp hon cnh sp mt bnh tnh, nn tnh gic t nh: 'Khng c! Khng th lm c'. Nhn s hnh tr Pht php chn tht nh th th s lun c thi gian tu hnh. Tng t, lc thin qun v bn cht gi tm v thng ca cc php, chung quanh s c rt nhiu v d in hnh nhc nh mnh v s tht . Tuy nhin, iu quan trng l trc ht phi tu hc, v nu khng c tr hu th kh lng hnh tr. Hi: Xin Ngi dy vi iu cho ngi thn ca con ang hn hc ni xu k th ba? Mt bn, con mun chia x ni kh tm vi ngi thn. Mt bn, con khng mun tn ng s hn hc . Vy th phi ni nh th no? p: Ti s k mt cu chuyn. Ln n c v i s phi Ca ng (Kadampa) l Cn Ba Nga (Gampowa) than phin vi ngi Chng n Ba (Dromtonpa, v khai sng phi Ca ng) rng tht kh c thi gian rnh

rang hnh tr v mang rt nhiu trch nhim. Ngi Chng n Ba ng p: - Vng ! iu ny rt ng. Ti cng khng c rnh ri. T , hai v c duyn lnh vi nhau. Ngi Chng n Ba li thin xo bo: - Tuy nhin, ng nn bit nhng g ti ang lm u l vic Pht s. Ti cm thy rt hi lng. Cng vy, nu nhn thy ngi thn ang hn hc ni xu k khc, c th qu v phn ng lp tc vi s ng tnh thng hi. K n, khi tin ln nhau, qu v c th bo: 'Nhng...' Hi: Trong ngy lch s k kt hip c ha bnh gia ngi Do Thi v Palextin xin Ngi pht biu kin v s kin trng i ny v ban phc lnh cho nn ha bnh Trung ng c tip din v vn kh khn mi va bt u c gii quyt. p: Nh m lun trong bui sng hm nay, ti bnh lun vic ny nh mt s kin ng tn dng. Qu v c th hi lng khi bit rng ti vit th cho th tng Rabin (ca Do Thi) v ch tch Yasser Arafat (PLO ca Palextin). Hi: Xin Ngi gii thch chi tit v phng tin thin xo. p: iu rt kh, v ty theo php mn m c nhiu cch khc nhau. Tng i d dng hiu c vi ngha v mt tr hu. Ngc li, tht kh hiu phng tin thin xo v iu ny rt a dng v phc tp. Ni chung, c th nh ngha phng tin thin xo l nhng cch thc tu tp gi lp tm thi nh php mn thin qun hay cc php mn khc. Hu vi i i vi hnh tng, cn v vi i i vi tnh Khng ca mun php. V mt tr hu, nh thin qun thm su nn liu ng tnh Khng, tc bn cht rt ro ca hin thc. Nhng g lin h ch yu vi kha cnh hu vi gi tm ca hin thc c th c nh ngha khi qut nh phng tin thin xo. Ni chung, nhiu phng tin thin xo nh lng t bi, v.v... khng phi l tri kin v lin h mt thit vi tm linh. Ngc li, tr hu c thnh phn tri kin lin h vi s hiu bit. Tuy nhin, tht kh lng gii thch chi tit v phng tin thin xo.

Hi: Mt trong nhng gii lut B Tt dy rng phi h x cho ngi sm hi. i vi vic h x cho ngi khng sm hi th nh th no? C nn mun k gy li vi mnh xin sm hi chng? Tm h x v nhn nhc quan h nh th no? p: Nu khng h x cho k sm hi, qu v s gy thng tn cho ngi . H s ngh: '! H vn cha h x cho mnh'. Do , phi nn h x cho h gip h trnh cm gic b tn thng. Nu gy li vi mnh m h li khng sm hi, th vic yu cu h lm iu tht v ngha, v qu v cu khn h sm hi. Tht ra, iu ny s khin h cm thy kh chu hn. Hi: Ti c vn kh khn trong vic tin tng thuyt ti sanh. C cch no hay nht gip ti tin tng iu ? p: iu ny tht rt d hiu i vi ngi Ty Tng, v chng ti c nim tin mnh lit vo s ti sanh. Tuy nhin, nu cn thn v chn thnh xem xt v ni dung ca nim tin, th i khi iu ny tr thnh vn rc ri v khng ging nh nim tin v nhng vt th cng rn chung quanh m chng ta c th cm nhn qua bng chng c th v s hin hu ca chng; nhng vn nh ti sanh tht rt kh c s tin tng kin c. Tuy vy, ngay c gia nhng ngi rt i nghi ng v thuyt ti sanh hay c tnh t chi s hin hu ca thuyt , nu qu v hi h ti sao chi b hay ng vc cng cc v iu , th h s p: 'Ti ch cm thy khng th tin vo vic '. Ni chung, c hai lung trit hc ch yu: Mt bn, ng tin tng v vic ti sanh. Mt bn, khng ng tin tng v thuyt ti sanh hay tht tnh chi b s hin hu ca iu . Tuy vy, trong thc t, nu xem xt v vic ny, khng phi nhm th hai tm thy bng chng tri ngc vi s hin hu ca vic ti sanh, m h cha tm c bng chng g xc nh v tin tng s hin hu . V vy, phi phn bit gia vic cha tm ra v tm ra bng chng bi bc iu , v chng l hai iu khc nhau. Ni y, cn phi hiu rng lm sao dng bng c chng minh hay ph nhn iu g. Chng ta cng phi hiu mc tiu ca loi l l c th no . V d, c nhng l l thuyt rng nu php no hin hu th chng ta s c th tm ra n nh mt vi cch suy lun. Nu php no thuc v loi , th nn suy lun v n. Nu khng th tm ra n, qu v c th dng iu lm bng chng cho vic php khng hin hu, v nu n c hin hu,

qu v s c kh nng tm ra qua nhng phng php . Ngoi ra, c nhng php khc c th khng nm trong phm tr l lun. Hin ti, i vi vn ti sanh, phi hiu iu ny da vo dng chuyn bin lin tc ca tm thc. Qu v khng th tm c nu cn bn ch da vo dng hin hu lin tc ca thn th, ch cha ni chi n nhng g xy ra cho tm thc sau khi cht. Ngay c khi cn sng, tht rt kh khn trong vic nhn din r rng bn cht tm thc l g, s lin h gia tm thc v thn th nh th no, v c hay khng c s vt c bit m khng phi l vt cht v c gi l 'tm thc'. Hoc gi, c phi tm thc ch l o tng? y l phm vi rt rc ri v ni khng c p n r rng chnh xc theo phng php suy lun khoa hc. Mt khc, ngay c trong hin ti, chng ta cng tm c nhng c nhn c bit; h c kh nng nh li nhng kinh nghim trong cc i qu kh. Chng ta cng nhn thy rng qua vic thin qun, thin sinh c nhng kinh nghim rt huyn b. ---o0o--Ngy th t. Bui th nht Ngi Long Th l knh Pht Thch Ca Mu Ni bng cch tn thn c Pht l mt v o s dy trit l tnh Khng; ngha l tt c mun php u khng c c tnh chn tht; d thiu s hin hu v bn cht chn tht, chng vn hin hnh ty theo duyn pht sanh kt qu. C th nhn thc c iu ny nh hiu v bn cht duyn khi ca s vt. Ngi Long Th l knh Pht Thch Ca Mu Ni, v xut gio l tnh Khng ca bn cht hin thc bng cch ging dy c tnh duyn khi ca cc php. Ni chung, chng ta nhn thy trong lun in Trung Qun c nhiu hnh thc lp lun nhm vo vic xc nh s vng bt v bn cht hin hu ca cc php. Nhng iu bao gm s suy lun v l do s vt pht sanh trn danh t v khi nim; qua s suy lun , chng ta i n kt lun rng s vt thiu bn cht hin thc. Hn na, c mt hnh thc lun bin: 'kho st c tnh v s khc bit ca cc php'. Chng ta cng tm thy nhng cch lun bin kho st cc php theo quan im nhn qu, tc kh nng pht sanh kt qu. Tuy nhin, gia mi cch l lun, cch hay nht l l duyn khi, uc ngi Long Th x dng. Khi mt s vt c bit c nh lp qua l duyn

khi, tc l vt th khng c c tnh hin hu chn tht, chng ta nhn thy rng khng th chi b s hin hu ca cc php; chng ta c gng hiu v s hin hu v c tnh ca chng qua mi quan h ca chng vi cc php khc. i khi, s hin hu v c tnh ca chng c th hp nht vi cc php khc. L lun c c v mi quan h h tng ca s vt a n l 'Trung o': Th nht, khng thin chp l tuyt i cc oan, cho rng mun php thng hng bt bin. Th hai, khng thin chp l h v cc oan, ngha l chi b s hin hu ca cc php. Nhn nhn l duyn khi qua mi lin h h tng ca mun php. Do , trong quyn Nhp Trung Lun (Madhyamakavatara), ngi Nguyt Xng vit rng mt khi s hiu bit v vic hin hu v c tnh ca cc php c pht trin da vo s hiu bit v bn cht lin h h tng ca hin thc v l do c tnh cng s hin hu c pht sanh t mi lin h , th iu ny cho php chng ta hiu v khi nim cn bn ca l nhn qu; ni , s hiu bit ca chng ta v bn cht hin thc pht xut t vic hiu bit ng n v l duyn khi. Bng cch ny, chng ta c th bc b quan im v cc php v sanh hay khng nhn duyn, v s vt pht sanh t nhiu nhn duyn h tng. Nh tr hu thm thu tnh duyn khi ca hin thc, v nh s hiu bit v l nhn qu nm trong phm vi nhn duyn, chng ta cng c th bc b nim v mt ng to ha ton nng no . Cng vy, chng ta c th bc b quan nim rng mt s vt c th pht sanh qua cc nhn duyn tng t hay c lp vi n. Nh s thot khi tt c l thuyt cc oan; ng thi, chp nhn quan im cn bn v l nhn qu chn chnh. Tuy nhin, c nhng vn rc ri xy ra nu mun thu sut l nhn duyn v ti sao mun php ty thuc ln nhau. V d, hy bn v cc un (skandhas). Nu nhn dng sng tm thc vi t nht v cm gic v ci 'Ti' hay 'bn ng', c tnh c nhn da vo nhng iu cha gi tr, d l con ngi c th no hay bt c iu g. Cm gic ci 'ti' hay 'bn ng' pht sanh t dng chuyn bin lin tc ca tm thc l v cng tn. Do , ci 'ti' hay 'bn ng' lin h vi c tnh con ngi khng th c xem rng ch c trong mt i. Khng th bo rng bn ng l con ngi hay loi vt m c th ni rng l mt chng sanh.

Trong phm vi ca dng sng cn thc, c th ni rng v l tin trnh lin tc, bn ng v s chp ng, tc l cc cn vi t, pht sanh t khonh khc ban u, m khonh khc li pht sanh t khonh khc trc. Tuy nhin, khng th bo rng n l sn phm ca nghip, v trong phm vi ca tin trnh din bin lin tc, nghip khng ng vai tr quan trng. Dng chuyn bin lin tc y tip tc xy ra ch l iu t nhin. Nhn thong qua v cnh gii phm phu th thin, th chng ta c thn ngi v c tnh con ngi, ri bo rng: 'Ti l con ngi'. Cm gic bn ng v cc cn m c tnh da vo c th c gi l sn phm ca nghip. V khi ni 'thn ngi' v 'cuc sng con ngi', chng ta bn v qu lnh, tc l nghip lnh to trong qu kh. V vy, ni nghip ng vai tr ch cht. Bn v thn ngi, ni chung c th bo rng n l sn phm ca nghip lnh; nu i tm ngun gc thn th hay nhn duyn c th no, c th thy du vt n qua nhn duyn ch yu t tinh cha huyt m vo bui u, ri i xa hn na. K n, c th suy tm du vt ngun gc vt cht cho n (thi dng h) im hon ton h khng. Theo v tr quan Pht gio, trc qu trnh tin ha ca mt thi dng h c bit no, tt c vt th c tin tng rng gn lin vi ci c gi l 'ln h trn (ht bi vi t)'. Mt ln na, v quy lut t nhin v hin thc m l nhn duyn thc y vt th din bin theo qu trnh lin tc, nhng khng c vai tr ca nghip y. Hin ti, vn l im no hay giai on no nghip xut hin? giai on h khng, ln h trn s bin dng theo qu trnh chuyn bin vt cht lin tc, v s pht sanh nhng thnh phn cu trc ht t, dn n (theo l thuyt khoa hc) cu trc phn t, ri cng phc tp hn n im m thnh phn ca phn t vt cht s to s khc bit gia cc c nhn sng trn th gian. Ni cch khc, vt cht lin quan vi kinh nghim vui bun ca c nhn. Ngay ni , nghip bt u ng vai tr quan trng. l nhng vn phc tp m ti mong mun qu v nn suy ngh n. V s phc tp , trong kinh in Pht gio c nhiu cch l lun khc nhau; c bn yu t c xem nh php n trong th gii t nhin. Ba iu trc nht l lut nhn qu, lut duyn sanh, lut hin hnh. Da vo ba yu t ny, chng ta c th dng lun l l-gch chng minh. Tuy nhin, phi dng nhng khi nim cn bn x dng chng.

C th bo rng nh lut 'Duyn khi' hay lut 'Vn hnh' mi hiu r cu to ha hc ca vt cht. Khi nhiu vt th tc dng h tng, chng s sanh ra c tnh c bit. iu ny gip chng ta hiu c s vn hnh hp nht ca chng v lut ha hc. Ni y, c th t cu hi: 'Ti sao c cnh gii vt cht v tm linh (hay tm thc) trong th gii t nhin?' Khng c p n thch ng, v ch l mt s tht t nhin. Theo cch , chng ta i n kt lun rng mun php rt ro thiu bn cht hin tht. Chng pht sanh t thc th ca chng, v c tnh ca chng ch lin quan vi nhng nhn duyn khc. Th nn, s chp trc rng mun php c bn cht, c tnh, v v tr hin hu l mt trng thi v minh hay nhn thc sai lm. Do , nh pht khi tr hu thu sut tnh Khng ca cc php, chng ta trc nhn o nh ca t kin sai lm, v tr hu trc tip chiu ph v ty tr mn v minh ca vng tng. Da vo , nn tin rng rt ro c th ty tr mn v minh v vng tng cm su trong . Bn thm v im ny, trong quyn V Lng Bn Tch (Uttaratantra), ngi Di Lc a ra ba l do cn bn a n kt lun rng tnh cht ca qu v Pht (hay Pht tnh) vn n tng trong tm ca tt c chng sanh. Trc ht, Ngi bo rng ba nghip ca c Pht hng sng soi trong tm thc ca tt c chng sanh. C th hiu iu ny theo nhiu cch: Th nht, trong tm ca tt c chng sanh u c ht ging lnh thin. C th nhn ht ging nh mt chng tch ca ng gic ng vin mn, tc c Pht t bi. Li na, cng c th nhn n theo mc ? thm su hn; ngha l h u c kh nng t n cnh gii gic ng vin mn. Do , c mt ng hon thin c hu ang soi sng trong tm ca h Th hai, theo Thng Ngha (chn l rt ro ca hin thc), ci Ta B (bt tnh) v ci Nit Bn (thanh tnh) u nh nhau. Th ba, dng tm thc vn thiu bn cht hin hu v tn ti c lp. Nh , nhng vng tng xu xa khin tm thc b u s c ty tr. V ba l do , ngi Di Lc kt lun rng tt c chng sanh u c Pht tnh. Ngoi ra, mun ht ging c ny n, phi tu hnh pht trin lng t bi rng ln, ri gip chng ta hng v php i Tha, m trong hnh nhn nhc cng ng vai tr rt quan trng. V th, hy tr li mc v hnh nhn nhc.

112. Do c Th Tn dy rng ch Pht v chng sanh u c rung phc nh nhau, v c chng sanh tng lm ch Pht hoan h do t n qu v gic ng vin mn. Chng ta c c hi qu bu hnh hnh nhn nhc v tch ly cng c lnh nh b k th hm hi. Do , c Pht thuyt rng ch Pht v chng sanh ng c rung phc nh nhau. Nhng 'tha rung' l nn tng tch ly cng c. 113. Chng sanh u c nhng phm hnh nh ch Pht. Ti sao ti ch tn knh ch Pht? Trong bi k 112, ngi Tch Thin thuyt rng nhng ai hiu c s tht ny v lm chng sanh hoan h, s mau chng thnh Pht. V th, ch Pht v chng sanh u bnh ng v nhn duyn dn chng ta n cnh gii gic ng vin mn. Th th ti sao chng ta li phn bit gia ch Pht (cc ng ton gic c tn knh) v chng sanh (khng c tn knh)? Ti sao khng tn knh v tha nhn s h tr ca h? Tht vy, nu xt k, nh gieo duyn lnh vi chng sanh, chng ta c nhiu c hi tch ly cng c ln lao hn l vi ch Pht. Qua nim tn knh ch Pht, chng ta c th tch ly cng c nh pht nim tnh tn, cng dng, v.v... Tuy nhin, nh gieo duyn lnh vi chng sanh m cng c mi c tng trng. C th ha, nu mun ti sanh vo nhng ci lnh trong tng lai, phi hnh tr v sng theo khun kh o c nh km ch thn khu trnh phm nhng li xu nh git hi, t dm, n cp, ni lo, v.v..., nhng tt c u ty thuc vo loi hu tnh, ch khng phi loi v tnh. Ngoi ra, khi sanh vo ci lnh, nh ci nhn gian, c c hnh tng p v cuc sng sung tc, ch nh qu bo lnh. V d, hnh tng p l qu bo ca hnh nhn nhc; ti sn giu sang l qu bo ca hnh b th. hnh nhng hnh , cn c chng sanh, ch khng th hnh ni trng rng. ch nm trong mc ch ti sanh vo ci lnh hn hp; vic tu o vi mc ch gii thot khi ci Ta B qua nhiu php mn li cn thch ng hn. V d, thnh Pht, phi hnh hnh t bi v nhng hnh khc. Khng th pht khi nhng hnh nu khng gieo duyn lnh vi chng sanh. So snh s h tr tch ly cng c, c l chng sanh gp phn nhiu hn ch Pht.

Hy ly v d v vic pht khi tr hu thu sut tnh Khng. Tr hu rt mnh m, m hnh gi phi c nguyn chng c. Tuy nhin, nu n khng c phng tin (tm B ) h tr, th d s chng ng tnh Khng c mnh m n u, nhng khng th c c chn tr ph tr kin chp. Cng vy, hng cuc sng sung sng hnh phc, (nh bn) cn c vi nhn duyn nh thn th trng kin. Mun c nh th, phi tch ly cng c cn thit qua s h tr ca chng sanh. K n, nu xem xt k cng v tt c tin nghi vt cht m chng ta thng dng cho vic hng th cuc sng, chng ta nhn thy rng a s chng u do ngi khc to ra, v l thnh qu ng gp ca rt nhiu ngi, d trc tip hay gin tip. Ngoi ra, c cuc sng hnh phc, chng ta cn nhng ngi bn tt. Khi bn v bn b, chng ta ni n vic gieo duyn lnh vi nhng chng sanh khc. S giao t c th gp kh khn nh ci v, bt ha, v.v..., nhng chng ta vn phi c gng duy tr tnh bn; ngha l mun c cuc sng hnh phc phi gieo duyn lnh thch ng vi ngi khc. Kt lun, ba nhn duyn nh thn th trng kin, ti sn vt cht, tnh bn u lin h khng kht vi s c gng cng tc ca ngi khc. Nu suy ngh theo cch , chng ta s nhn thy rng lc cn lm phm phu, lc tu o, lc chng qu v Pht, c l chng sanh mang li li ch thit thc cho chng ta nhiu hn l ch Pht i gic. Do , chng ta phi tri n chng sanh nhiu hn ch Pht. T gc khc, chng ta c th thy ch Pht vin mn s gic ng. Do , ni thng ra, c l cc Ngi khng cn iu g lm ngoi bn phn phc v chng sanh. Theo vi quan im, vic ch Pht lm Pht s v li ch ca chng sanh c l khng ng ngng m hay ngc nhin g c. Ngc li, nh gi v tt c nhc im, li lm, phin no, vng ng, v.v... ca chng sanh, ch xem thng m phi tri n s ng gp ca h cho li ch ca chng ta, d h c nhng gii hn . C th suy ngh v iu ny ri hi: 'Ai l ngi t bi hn i vi chng ta (ch Pht hay chng sanh)?' Suy ngh cn thn v cch tr li trong quyn lun Nhp B Tt Hnh s thy rng tht khng qu ng. Th th gia ch Pht v chng sanh c s bnh ng ra sao? Ngi Tch Thin dy rng s bnh ng khng c tnh theo trnh chng ng m

theo kha cnh tinh tn tch ly cng c cn thit thnh Pht; ni , ch Pht v chng sanh u bnh ng. 114. (D nhin) ch tm ca chng sanh khc nhau, m ch ging nhau qua kt qu (h to ra). V kha cnh ny, h c nhng phm hnh tuyt vi, nn (c gi l) bnh ng. 115. Nh phm hnh cao thng ca chng sanh mi pht tm t bi cung knh mi ngi khin tch ly cng c. Cng vy, cng c tn thnh c Pht c c do phm hnh cao thng ca Ngi. 116. V vy, chc chn rng ch Pht v chng sanh u bnh ng trong vic nh ot nhng phm hnh cao thng ca ch Pht. Tuy nhin, khng chng sanh no c ng (phm hnh thnh thin) nh ch Pht, nhng v c phm hnh cao siu bao la nh bin c. 117. D cng dng khp ba ci cng khng knh l cc ng c nhng phm hnh thnh thin v nhng c tnh siu vit ti thng. 118. V chng sanh u gp phn vo vic pht khi nhng phm hnh siu vit ca ch Pht, th vic tn knh h v h cng c nhng phm hnh (nh ch Pht) khng thch ng lm sao? Trong nhng bi k trn, ngi Tch Thin ni rng nu xem xt tm B v tm lnh thin nh nhng i tng ng c tn knh, chng ta cng nn nhn thy chng sanh ng tn knh v s cao thng ca cc tm nim xut pht t phm cht cao thng ca h. Nu xem cng c tch t nh c nim tnh tn vo ch Pht nh iu lnh thin, th chnh nh phm hnh cao thng ca cc ngi. Do , iu khng nh l ch Pht v chng sanh u bnh ng. Tht ra, s ng gp ca chng sanh khng th c n b xng ng d chng ta c dng bao cng phm ln ch Pht trong ba ci. Ngi Tch Thin kt lun rng v l do cn bn , t nht v lng t bi ca h i vi chng ta, chng ta phi tn knh h. 119. Hn na, c cch g ngoi vic bo n n c (ca ch Pht, nhng v tng ban cho v lng li ch v l thin tri thc ca th gian) bng cch lm chng sanh hoan h? 120. V lm li ch chng sanh s bo n n c ca nhng v b th thn th v vo a ngc thm su, ti phi hnh hnh lnh khng t vt d h c gy kh au cng cc cho ti.

121. V mc ch (chng o gic ng), cc ng Th Tn no tic thn mng, th ti sao (trong tm ca) k ngu si nh ti li trn y s chp ng? Ti sao ti khng hnh ng ging nh mt k y t ca cc Ngi? 122. Chng sanh hnh phc th cc ng iu Ng hoan h. Nu chng sanh b tn hi th ch Pht no hoan h. Do , nh lm (chng sanh) vui lng nn khin cc bc iu Ng hoan h. Nu hm hi chng sanh tc l hm hi cc bc iu Ng. Trong bn bi k trn, ngi Tch Thin bin lun rng nu chng ta tht s pht nguyn bo n n c ca ch Pht v tn knh cc Ngi, th chng c cch g hay bng vic lm chng sanh hoan h. Tht ra, trong thm tm, ch Pht quan tm su sc v chng sanh. Nu phc v chng sanh th ch Pht hoan h; nu hm hi chng sanh th ch Pht s au lng. Do , nu thc s mun lm ch Pht hoan h nh hnh hnh lnh, cch hay nht l tn knh v tha nhn lng t bi ca chng sanh. Ngi Tch Thin kt lun: 123. Ging nh nhng i tng dc lc chng lm ti hoan h nu thn mnh b la t chy, cng vy khi chng sanh b kh au, th cc ng T Ph khng th no hoan h. 124. Do , v tng hm hi chng sanh, hm nay ti cng khai sm hi tt c nghip xu m lm cc ng T Ph au bun. Xin cc ng Gic Ng hy h x cho con nhng iu . 125. lm ch Nh Lai hoan h, k t ngy nay, ti s phc v (tt c chng sanh trong) php gii v chc chn ngng (gy tn hi). D b chng sanh nh p trn u c n ni nguy him tnh mng, ti nguyn hoan h lm k h php ca th gian m khng h tr th. 126. Tht s, nhng ai c bn cht t bi u xem tt c chng sanh (bnh ng) nh h. Hn na, nhng ai (thy c Pht tnh) nh bn tnh ca chng sanh, th t thy c ch Pht; th th ti sao ti li khng tn knh chng sanh? 127. (Lm chng sanh hoan h) khin ch Nh Lai hoan h v cng lm vin mn mc ch ca ti. Ngoi ra, iu ny loi tr s kh au khn cng ca (chng sanh trong) php gii. V th, ti phi lun lun thc hnh hnh ny.

Nu ai tin vo Thng c th thay i cch qun chiu ch Pht nh ng to ha. Nu nghim tc sng chn tht theo c mun ca Thng , lm cho Ngi vui lng, v gi gn chn l t bi ca Ngi, th nhng iu chn tht s c biu l qua cch c x chng sanh hay t nht qua nhn loi. V vy, l tng phc v Thng chn tht phi c chuyn thnh hnh ng ca mnh qua cch c x ng loi. Theo o C c, gia mnh v Thng ch c quan h ngay trong hin i, ch khng phi trong qu kh; l da vo c tin Thng . Nh vy m mi quan h c khng kht gn gi. Chc chn s c hiu qu nu hnh nhng hnh ty theo cn c, tc l khc ch c chnh mnh trong cuc sng. 128. V d, nu c qun thn ca vua cha gy tn hi cho nhiu ngi, i vi ngi hiu rng, h s khng dm bo th d c kh nng. 129. V h thy rng (nhng ngi ) khng n c m c th lc ca nh vua h tr. Cng vy, ti s khng khinh thng nhng chng sanh yu hn ang gy i iu tn hi cho ti. 130. H c ngc tt v tt c ng T Ph gia h. Nh qun thn ca v vua oai th , ti phi lm tt c chng sanh hoan h. 131. Nu nh vua c nng gin, ng ta c th khin (ti) chu au kh trong a ngc (qu bo xu m ti phi gnh ly v gy phin mun cho chng sanh) chng? 132. V nu nh vua t bi, ng ta khng th ban cho ti qu v Pht (qu bo lnh do lm cho chng sanh hoan h). 133. Ti sao ti li khng thy rng s thnh tu qu v Pht trong tng lai cng nh danh vng, li lc, hnh phc trong hin i, tt c u do lm cho chng sanh hoan h? 134. Sng trong vng lun hi, hnh nhn nhc gip ti c c thn th p , trng kin, ri li khin ti sng hng th vui di lu nh mt v vua Chuyn Lun Thnh Vng. n y kt thc hnh 'Nhn Nhc' trong chng su ca quyn lun Nhp B Tt Hnh ca ngi Tch Thin.

Thin qun. Chng ta hy thin qun v 'V nim' (khng phi tm m m 'trng khng'). Trc ht, phi pht tm cn thit gi tm v nim. Ni chung, tm chng ta thng b ngoi vt chi phi; ngha l n thng chy theo nhng cm xc v khi nim ca cc gic quan (su cn). Th nn, hy thu nhip v ch n rong ui theo su trn. ng thi, ng b hn m, m phi tnh gic. K n, c gng qun chiu v gi trng thi t nhin ca tm thc (khng b vng tm li v qu kh hay dn n v lai nh ngh v k nim xa xa, d tnh tng lai vi bao ni lo u, s hi, hy vng, v.v... lm phin mun). y sng c ngu v dng nc chy xit. Mun nhn tn y sng, phi chn dng nc li mt sng c phng lng. Cng vy, vng nim nu dng chy theo su trn hay trnh lc vo h v, th bn di dng sng thc cn c chn tm thanh tnh sng soi. Hy tinh tn hnh tr tuy lc u rt kh khn, v cha c th ch tm vo mt i tng c th no, v d dng b hn trm. Phi liu ng bn th tch tnh ca tm thc, v l chn tm sn c. Chng ta quen hiu tm nim theo kha cnh vt cht, hay c khuynh hng nhn th gii bn ngoi bng khi nim, tng tng, v.v... C l kh lng nhn ra chn tm tch tnh sng soi khi nhip tm trnh chy theo trn cnh. Nh t t v lm quen, qu v s bt u liu ng bn th sng soi ca chn tm hng gic. Tuy vy, ch lm cho l s liu ng tnh Khng hay ch c o tng rng c thin nh thm su, v thin gia ni o ln ngoi o u c th t n cc cnh gii thin nh nh: 'Thin v sc gii, phi phi tng gii, v.v...' C nhiu cnh gii thin nh vng lng khc nhau. Mt ln na, chng cha phi l cnh gii thin nh thm su, nhng nh chng m t ng chn tm. Bt u ngi thin bng cch qun st hi th. Ch tm vo cht mi v hi th. Hy tnh gic hi th ra vo; th ra vo ba ln, ri nhp thin qun. Hi: Ngi v cc v i s khc khuyn chng con nn tht tm hoan h v s thnh cng, hnh phc ca ngi khc nh c bn lun trong chng su ca quyn lun Nhp B Tt Hnh v trong quyn 'Con ng t n Php Lc'. Tuy nhin, nu chng ta bit chc chn rng ai tch

ly hay c thnh cng iu g bng nhng cch bt chnh nh ni lo, n cp, lng gt, hm hi, th nim vui m h cm nhn s c th hin ra sao? p: ng vy! C hai quan im khc nhau gia s thnh tu gi to c c nh t nghip nh ni lo, n cp, lung gt, v.v... v s thnh tu hnh phc chn tht nh chnh nghip. Ni y, nu xem xt cn thn, d c th dng ngh nghip bt chnh t c nim hnh phc, nhng ch l nht thi. Tht ra, c hng hnh phc nh th nh cng c lnh tch ly trong qu kh. Th nn, phi nhn thy s khc bit gia qu bo nht thi v di lu. Mt trong nhng c tnh ca lut nhn qu l nhn v qu lin h mt thit vi nhau. Khng bao gi t nghip c th mang li nim hnh phc. V nh ngha, hnh phc ch l qu lnh ca nghip lnh. Th nn, theo quan im , c l nn bt cm kch qu bo nht thi, m phi xem trng v chnh nhn ca nim hoan h. Hi: C nn chp nhn s bt cng v dng n hnh hnh nhn nhc hay c gng thay i thc trng x hi gy ra iu ? u l l cng bng? p: Vng! Theo ti ngh, chc chn phi c gng thay i hon cnh x hi; nn dng ngun sng di do t gio php c ngi Tch Thin vit ra qua nhiu th k, thay i hon cnh x hi. Ngi Tch Thin khng khuyn chng ta hon ton gi mnh th ng tiu cc, chng lm g c. Ngc li, chng ta phi pht tm kin nhn chu ng v dng hnh nh sc mnh ri thay i hon cnh x hi. Hi: Lm sao trnh thi quen tc gin ngi khc khi b h xc phm? p: Nh bn, lc nh li vic b ngi khc xc phm th khin ni gin, nhng nu nhn vic theo mt kha cnh khc, ngi chc chn c nhiu phm hnh tt. Hn na, c xem xt cn thn, s thy rng phn ng tc ti v vic cng to c hi him hoi t c (ngay c theo quan nim c nhn). Do , qu v c th nhn mt s kin qua nhiu gc khc nhau. Tuy vy, i vi hnh vi ca ai , nu c c gng nhng khng th tm ra cch gii quyt, th trong giai on tm thi, cch hay nht l ch vic c gng qun i iu .

Hi: Xin Ngi ging gii chi tit v mi lin h gia s chng ng tnh Khng, l duyn khi, v hnh nhn nhc? Phi chng nu khng c s chng ng tnh Khng v l duyn khi th hnh nhn nhc ch l b ngoi? p: Ni y, ngha ca ch 'b ngoi' cng c th c nhn theo nhiu quan im khc nhau. Theo quan im tu hnh, hnh nhn nhc nu tch ri khi nhn duyn h tr ca tr hu v s trc nhn tnh Khng, th ch l b ngoi, v hnh khng th tr sch tm sn hn. Tuy vy, khng phi iu ny ng dy rng nn i n khi chng ng tnh Khng ri mi bt u hnh hnh nhn nhc. Trong kinh in i Tha c nhn mnh iu , nh c nhiu v B Tt t nhiu s chng ng cao siu, nhng vn cha chng ng tnh Khng. Vn l tht kh lng tm c cc v B Tt chng ng tnh Khng. Ti thit ngh, c vi hnh gi Ty Tng tht s th nghim tm B thm su, v vi v php hu ca mnh cng tht s t n cnh gii thin nh cao siu. iu ng kinh ngc l c v thut li rng t thin nh tch tnh sut bn thng, nhng tht kh lng pht tm B , nn khng thch th Mt Tha; v khng pht tm B th vic hnh php Mt Tha tht v ngha. V vy, trong nhng ln m o, ti cng cp s hnh tr c nhn i cht. Nh chng ti kt tnh bn thn thit, nn v mi k li kinh nghim ny, ch khng th cc v no thch khoe khoang, cn nhng ngi khng c kinh nghim tu hnh nh ti i khi li thch ph trng. Hi: C th ch gp v thy Ty Tng ca mnh mt hoc hai ln trong nm c khng? p: iu ny rt c th xy ra. Tuy nhin, nh bn, phi nhn thy rng v c t cch ti thiu ca mt v thy. Li na, ch hi v nhng vn quan trng, ch khng v vn. Hi: Lm sao bin h cho ai b hnh pht hay t ti v si m, hon cnh, nhn duyn tc ng kch thch hm hi ngi khc hay lm nhng iu phi l? p: Ti ngh rng phi phn bit gia li hnh pht theo hnh thc ngn nga v hnh pht nh qu bo ca hnh vi xu xa. C l d dng bin h cho hnh pht theo hnh thc ngn nga to nghip xu trong tng lai.

Nhc n hnh pht x t, ti cm thy rt bun v vi quc gia vn cn p dng, nhng li rt vui khi bit c nhng quc gia b lut . Hi: Trong cc thnh ph ln, v nhng ln gp g lnh lng thong qua vi nhng ngi xa l, c cch no pht khi lng t bi chng? p: ri lng t bi n vi ngi khc, khng hn cho rng phi bit h. Nu nh th th khng th no tri lng t bi ph cp v cn bit bao chng sanh, cho n khi vin mn thnh Pht. Cng vy, liu ng bn cht v thng gi tm ca mun php, khng th no lm quen vi tng s vt, m nh bao qut trc nhn nhn duyn to ra tt c mun php. Li na, nh bao qut liu ng rng cu cnh tt c cm th pht sanh t nhng hnh vi nhim l bt nh , m khng cn phi i xuyn qua tng kinh nghim, ri suy ngh: 'iu ny khng tha mn; iu kia bt nh '. Tng t, khi ri tm t bi khp chng sanh hy ngh rng vi kinh nghim vui bun v qu trng thn th, h lun c xu hng mong mun c hnh phc v trnh kh au. Do , nguyn cho h mau chng hon mn c vng ny, v nguyn cho ti c kh nng tr gip h. Hi: Nu ang tu hc v hnh tr php 'B o Th (Lamrim)' v 'i Vin Mn (Dzogchen)', th c cn tu php V Thng Du Gi B (Anuttara Yoga Tantra) chng? p: hnh thin qun v php i Vin Mn, cn phi c truyn php qun nh v ban phc s khi, v php ny lin h vi php V Thng Du Gi. Do , cha hnh php V Thng Du Gi th qu v khng th tu hnh thnh tu php i Vin Mn. C th vi v thy khi ban php i Vin Mn v php S Hnh, cha xc nh c php ny thuc v Mt php c bit no. Tuy nhin, khi xem xt s khc bit gia php i Du Gi (Maha Yoga), A N Du Gi (Anu Yoga), A Du Gi (Ati Yoga), tc l ba php Ni Du Gi theo danh t chuyn mn ca phi Ninh M (Nyingma), chng ta phi hiu rng tht ra ba loi ny nm trong php V Thng Du Gi. Hi: Xin Ngi gii thch v vai tr ca hnh c c trong vic thnh tu o gic ng. Hon cnh c c ging mi trng t vin nh th no?

p: Tht ra, c vi ngi cha hot ng rt no nhit; ti thit ngh iu ny thi qu i cht. Xa kia, c nhiu i hnh gi sng trong cc t vin m c vi v php hu ca ti tng bit n. dng mnh tinh tn tu hnh ni c qunh, mt trong nhng phng php m cc ngi thng dng l lm mt h thng kha ca c bit c th ly cha kha trong am tht. Bng cch ny, nhn t bn ngoi, dng nh cc ngi khng trong am tht, v gi s b mt c nhn ni . Tht vy, c vi v t n cnh gii chng ng cao siu, c gi l cnh gii vin mn trong php V Thng Du Gi. Ting Ty Tng gi danh t t vin l 'gompa'; theo ngn ng hc, n mang ngha ca ni c qunh xa ri ph x. V vy, trong vi tu vin Ty Tng, c nhng lut nghim cm mi hot ng gy n no nh khng th nui ch trong cha v chng s sa gy ting n; khng th lc chung, nh chong, nh trng tay, nh trng ln v.v... m thanh duy nht ch l ting m lun Pht php trong khu t tranh lun. Bt hnh thay! Hin ti, qun chng c cm ngh sai lm rng nu trong cha khng lm l nh nh trng, nh chong, hay rung chung, th dng nh tu vin khng thanh tnh. Tht ra, tu vin phi trn y khng kh thin qun v s ghp mnh trong thin qun. Thiu nhng iu , tu vin s ging nh bt c mt c quan no . Hi: Con phi xt li cc iu kin g quyt nh rng c nn th gii B Tt vo lc ny chng? Con mun trnh nhng li lm t vt v thc hnh lc , nhng khng bit mnh c kh nng hay chng? p: Khc vi s truyn gii B Tt vo ngy mai, trc ti s lm l pht tm B . Trong trng hp ny, tt nht l th l pht tm B , v khoan th gii B Tt. Ti khng bit r hon cnh c bit ca qu v; nu tng lm quen vi Pht gio ni chung v i Tha ni ring cng c ban nhiu php i Tha, th iu ny c th khc bit hn. Ngc li, nu y l ln u tin m qu v gp gio php ca hnh B Tt, th c l tt nht l ch th gii B Tt. Hi: C nhn v on th tng gi phi nn phc v g cho ngi khc? p: y l vn v cng phc tp v phi nn lu tm v i vi tng ni phng Ty, m c bit l ni chng, cha thit lp c mt t chc h

tr ng tin cy. Tuy nhin, v c nhn, ni chung nu tng ni c th ng gp bt c iu g cho x hi th l iu vi diu ng ngng m v chnh l mc ch tu hnh. Cc o hu C c gio, nh linh mc ln b s, u pht nguyn dn mnh vo vic phc v x hi m chnh nht l ngnh gio dc v y t. iu ny rt hay. Theo truyn thng, gia tng ni Pht gio, con s hnh hnh rt t. Do , va n n vo u thp nin su mi, ti nhc nh cc v lnh o tng vin v ni vin rng cui cng tng ni cng phi gnh vc trng trch v hai ngnh . Tuy nhin, cho n nay, rt t c s p ng. K n, i vi tng ni ngi Ty Phng, d c nhiu trung tm y chu u v chu c cng nhiu ni khc, nhng trong hin ti mi ni qu v u gp rt nhiu s kh khn. D nhin, cn c thi gian gii quyt. Do , ti tht rt khm phc nhng tng ni ngi Ty Phng gi? gii lut v tinh tn tu o d gp bao chng ngi. Vo thng ba nm ngoi, chng ti c mt bui hp mt rt kt qu vng Dharamsala; tham d bui hp mt c ni chng v c vi v ang y. Lng nghe h gii thch v nhng ni kh khn, khin cho ti cm ng ri l. H n ni lu lot, nn c lng thnh gi. Hi: Xin Ngi ch dy cho nhng ngi gi yu bt u tu hc kinh in Pht php. p: Xin ch lo lng! C mt cu chuyn Pht gio mang li nim khch l tu hc mnh m. Trong thi c Pht, c mt ng lo tn l Pelgye pht tm tinh tn tu hnh vo lc tm mi tui, nhng li b con chu khinh khi mng chi. Cui cng, ng ta x b th tc, sng i xut gia, tinh tn hnh tr, ri chng ng cnh gii chng ng cao siu. Khi v gio th s ca ti, ngi Lm Nhn Ba Thit (Ling Rinpoche), tr thnh vin ch ca cha Gyuto, cn v cu vin ch vn l v cao tng thc gi; trc tui hai mi lm, v li l mt trong nhng ng tng 'dop dops (ngu n)'; ngha l h bung lung phng tng khng bao gi chu tu hc'. iu ngu xun xu xa l lm lc h nh m chi mng ln nhau, hay gy phin h trong cha ln ph x. y l tnh xu ca v cu vin trng cho n khi hai mi lm tui. V sau nh nhng iu nhim mu no , v ny thay i tnh kh v dn mi

sc lc vo vic tu hnh, ri tr thnh mt bc cao tng thc gi. Nhng cu chuyn cho chng ta nhiu nim hy vng. Ti thit ngh trc v ngay sau khi xut gia c rt nhiu v i s xa kia gp bao chng ngi. K n, vo tui ba mi, bn mi, nm mi, cc ngi bt u nghim chnh tu hnh, ri tr thnh nhng bc i s. Do , lc tui v chiu, sc khe gim st, nhng so snh ra b no vn cn . Ngoi ra, nu c nim tin v l ti sanh trong o Pht th khng c lc no l qu tr. D ch va tu hnh mt nm trc khi lm chung, th qu bo lnh t s tinh tn ca qu v s khng mt i v c s ti sanh; ngha l chng s c tip tc mang qua i sau. i s Tt Ca Bn Trch a (Sakya Pandita Kunga Gyaltsen) bo rng d bit chc rng ngy mai s cht, vn phi pht trin tr hu cn thit, v n s chuyn sang i sau, ging nh ai gi gim mnh. Tuy nhin, nhng iu tht v ngha vi nhng ai khng tin thuyt ti sanh. Hi: Xin Ngi gii thch v quan im cu nguyn ca o Pht. Theo o Pht th khng c mt ng sng to. Vy, tn chng nn cu nguyn vi ng no hay hnh tng g? p: C hai loi cu nguyn. Th nht, ti thit ngh, hu nh vic cu nguyn ch l iu nhc nh s tu hnh thng nht. Nhng cu k ging nh cc bi cu nguyn, nhng tht ra nhc nh cch ni nng hnh x vn trong cuc sng hng ngy. in hnh, theo thi gian hnh tr thng nht, nu ko di, vic tng nim ca ti mt khong bn ting. Ti thit ngh c l vic tu hnh ch l s n bi v lng t bi, h x, v (d nhin) tnh Khng. V c nhn, php mn ch yu l qun tng Bn Tn, Mn La, v hnh tr Mt php bao gm qun tng s cht v ti sanh. C th ha, tm ln trong mi ngy ti qun tng Bn Tn Mn La, Bn Tn Du Gi, ci cht, thn trung m, v s ti sanh. Tm ln cht l tm ln ti sanh. Ti phi chun b cho ci cht ca mnh. Khi t thn n, ti cng cha bit r s t thnh tu hay chng. Th hai, mt phn ca s tu hnh l cu nguyn ln c Pht. D khng th knh Ngi nh Thng , nhng ng thi chng ta phi tn knh Ngi nh mt ng i hng, i lc, i t bi cao c t thanh tnh ha thn

tm. C l khi nhn theo chiu hng th vic cu nguyn ln c Pht c th c xem nh cu nguyn Thng . ---o0o--Ngy th t. Bui th hai (Son gi ghi ch: Trong phn thuyt ging cui cng, c t Lai Lt Ma bt u bng phn i thoi vn p trnh by gio l mi hai nhn duyn.) -ooOooHi: Phi chng cn c kinh nghim thc chng liu ng v pht tm t bi? V d, ni chung nhiu ngi trong hi trng ny c cuc sng vt cht v tinh thn tng i y , nh khng b ngho i v chu p bc chnh tr. Phi chng iu ny c ngha l chng ta nn vt ngoi tin tc truyn hnh i tip cn nhng kinh nghim thc t? Phi chng y l cch qun bnh tm nim lnh lng hu hiu nht? p: Vo lc u, nh trc tip i ph vi hon cnh kh au s mang li n tng su sc pht khi lng t bi. Bn cnh , c nhiu cch qun chiu v kh au. V d, nh bn qua, nh trc tip gp ngi ang chu kh au m khi lng t bi, d qu v khng lm vo hon cnh nh th. Ngoi ra, i vi nhng k ang to nghip xu, hy khi lng t bi v nh rng h ang cha nhm duyn xu v sm mun g h s lnh nhng qu bo khng mong mun. Trong trng hp ny, tuy cha thc s chu kh au, nhng h ang giai on to nhn kh au.V trng hp th hai, h ang chu kh au, ngha l ang giai on qu bo. Li na, nh bn lun, c nhiu mc kh au khc nhau. V d, nhng g chng ta thng xem nh cm nghim sung sng, nhng tht ra chng vn l kh au v v thng bin hoi (Hoi Kh), v trong n tng bn cht bt nh ca vng lun hi. Th nn, va pht trin lng t bi da trn s lnh hi thm su nh th, qu v khng cn th nghim s kh au tc khc thc y n hnh s. Hi: Ngi dy rng lng t bi bao gm nhn nhng, thng mn, v khng hm hi ngi khc. Phi chng lng t bi khng khin chng ta tch cc cu gip nhng k khn cng nh lm gim bt s kh au ca nhng bnh nhn, nhng ngi tng qun cng cc, nhng nn nhn ca s bt cng?

o Pht i khi b ph bnh v vic lng qun s kh au ang hin hu trong x hi. Xin Ngi hy gii thch v iu ny. p: Ti thit ngh iu ny tng i ng. Nh bn qua, tng ni Pht gio phi nn hot ng x hi nh cc huynh ngi C c gio ang lm. Vo cui thp nin su mi, trong dp ving thm Thi Lan, ti c bit cp vn ny vi v tng thng Thi Lan; Ngi gii thch rng theo gii lut, tng ni phi sng tch bit vi x hi; iu ny rt ng, nhng quan im ca ti cng ng: 'Vng, i vi gii lut, iu ny rt ng. Tuy nhin, ng thi mc ch duy nht ca vic tu hnh l mang li li ch cho ngi khc. Do , v mt thc hnh, nu chng ta c th lm nhiu hn th l iu rt qu gi'. Ch qun i ngha n tng ca vic tnh tu trong tu vin. V phn t li, cng t dn mnh v cng t bn rn chng no th hay chng y. Ngc li, khi n lc phc v cho ngi, cng c nhiu vic chng no th cng hay chng y. Hi: o Pht c c gng 'truyn gio' hay gi nhng on truyn gio i khp th gii chng? p: Vo thi vua A Dc c cc on truyn gio o Pht. Tuy vy, trn cn bn, theo truyn thng, Pht gio khng nhn mnh vic truyn o hay gi nhng on truyn gio lm vic hay to dng phong tro i o. Ngoi tr, khi c ngi n cu th gio php, th d nhin trch nhim ca chng ta l phi gii thch Pht php cho h. Hon cnh xa kia c th khc bit, nhng th gii ngy nay tr nn nh dn v tinh thn ha hp tn gio rt quan trng. Do , ti tin tng rng khng cn t vn v on truyn gio ca Pht gio. Tuy vy, thy cc tn gio khc c nhiu on truyn gio, ti vn rt e d. Nu mt bn c gng truyn b tn gio ca mnh v mt bn khc cng lm nh th, th iu l gch l c th c s cng kch ln nhau. V vy, ti thit ngh iu ny khng hay cho lm. Ti tin rng gia nm t con ngi, con s tn chn thnh rt t. D nhin, ti khng tnh n nhng ngi t cho rng 'ti l ngi C c gio' da vo tn ngng gia nh, v nht l thng ngy khng tm n tn ngng. Loi b nhng ngi , con s tn chn thnh c l khong mt t ngi; ngha l i a s (bn t ngi) vn l v tn gio. Do , chng ta phi tm cch tm n i a s (bn t) ngi gip h tr thnh con ngi tt sng o c lun l m khng cn c tn ngng. Bn v lng t

bi v nhng hnh lin h, ti xem chng nh nhng phm hnh lnh thin ca con ngi m khng nht thit thuc v lnh vc tn gio. Th th chng ta c th lm ngi v tn gio, nhng phi lm cng dn tt bit l phi, c trch nhim dn mnh vo vic gp phn xy dng mt th gii tt p hn. Trong phm vi ny, ti thit ngh phi c nn gio dc chn chnh. Ngnh thng tin cng chim vai tr rt quan trng. Hi: V b hai ngi phn bi v i x bt cng, khin ti mt mt s tin ln, nn khng kh nng lo cho gia nh. Xt ra, trc kia nu cn thn th c l pht gic ra vic ny sm hn trnh h v trnh b hi. Do , ti l ngi ng b phin trch. Lm sao ti x b vic t hn v s mt mt ? Tuy bit vic t hn l iu khng tt, nhng ti khng th x b c. p: Tht kh lng h x cho mnh; nu lm vo hon cnh th ch nn dng mt hoc hai cch qun tng c bit. Tht ra, chng ta bn lun nhng cch ng u vi hon cnh trong nhng ngy trc. Nh thng xuyn tu hc, hnh tr, v lm quen, chng ta s c kh nng i u vi nhng hon cnh . Hi: Kinh in nh Pht c cp rng khng phi ch hn cuc s tu hc (1 php mn) trong mt i. Tuy nhin, ti cm thy iu l nh th v ph hp vi l nhn qu. Th th phi hiu nh th no mi hp vi chnh kin? p: Ti thit ngh qu v hiu lm i cht v vn ny lin h vi quan im ti sanh ca Pht gio. Theo o Pht, iu chc chn l nh tu hnh m qu v c tr hu v gt nhiu kinh nghim mi m. V d, bn v tm thc, theo quyn Tp Lun (Adhidhramasamuccaya), thuc h A T t Ma, th phm phu c nm mi mt loi tm thc khc nhau. Lc hnh thin qun, c nhiu cnh gii khng lin h vi nhng tm thc , nhng phi c gng th nhp vi chng. V d, kinh in Pht gio thuyt v nhng cnh thin khc nhau, nhng phi hnh tr min mt mi t n . Hi: Lm sao hnh thin qun v tnh Khng? p: Ti s bn lun v vn ny trong bi tho lun sau phn vn p. Hi: Lm sao iu phc tm nim khng bao gi cm thy bun b cng cc v bao ni kh trn ngp trn th gian? Ngha l lm sao gii quyt chng vi nim hoan h.

p: Vic thay i quan im sng khng phi l iu n gin, v phi nh nhiu duyn v nhiu cch. V d, o Pht nhn mnh vic kt hp phng tin v tr hu. Do , qu v ch ngh rng ch cn tm ra cha kho b mt th mi vic s m xui. in hnh, v c nhn, nu so snh, c s thay i ln lao gia tm nim vo ba mi nm trc v tm nim hin ti, nhng chng ch xy ra qua tng chng ng. D c xem nh mt ha thn thnh thin v d bt u tu hc Pht php vo lc nm tui, nhng vo lc nh ti cha thch th s tu hc. K n, vo nm mi su tui, ti mi tht s nghim tc c gng tu hnh. Vo la tui hai mi, d gp nhiu chng duyn trong lc sang Tu, nhng c c dp no, ti u cu php vi cc v o s. K tip, khng ging nh thu xa, ti tht s pht tm tinh tn tu hnh. C l vo nm ba mi bn hay ba mi lm tui, ti mi tht s ngh v tnh Khng. Nh kt qu ca vic tinh tn hnh thin nghim tc, s hiu bit ca ti v bn cht Dit tr thnh chn tht, ri cm thy i iu: 'Vng, vic c th xy ra', v n mang li nim khch l ln lao. Tuy nhin, vic pht tm B vo la tui ba mi vn l iu kh khn xa vi, d c lng ngng m tm vi diu . K n, vo la tui bn mi, nh nhiu nhn duyn m ch yu l nh hnh theo lun in ca ngi Tch Thin v nhng quyn kinh lun khc, cui cng ti th nghim i cht v tm B , nhng vn cn nhiu tp kh. Tuy nhin, qua bn mi nm tu hnh, hin ti ti tin rng nu c thi gian, vo thi im chn mui, ti c th pht tm B . Nghe nhng k t cho rng chng c cnh gii cao siu trong thi gian ngn, i lc nhng li kh lng khin ti trnh bun ci. Qu v c thy chng, bn v chiu su th cn c thi gian pht trin tm B . Nu c ai ni: '! Nh chu kh nhc qua bao nm m s c s thay i i cht', th ti nhn thy s tu hnh c phn tin trin. Nu c ai bo: '! Trong hai nm ngn ngi, c s thay i ln lao', th l iu khng thc t. Hi: Ti tng nghe rng tm c miu t hay nh ngha nh kho cha ca tm thc. Phi chng mc ch hnh thin l loi tr tp nim ra khi kho cha tm thc? Hnh iu ny s khin nh sng tm nim chiu soi khng? p: Chng ta dng thut ng Pht hc 'thanh tnh ha tm nhim' ch khng dng cu ' tm nim rng khng', v ch 'tm nim' bao gm tm

nim xu v lnh. Mc ch hnh thin qun l t n cnh gii 'v nim'. Phi hiu cu 'v nim'vi nhiu ngha khc nhau ty theo cnh gii, m Hin php v Mt php trnh by. Theo Mt Php Du Gi V Thng, cu ny mang ngha c bit qua nhng danh t 'Ph Mt Tch' v 'Mu Mt Tch'. Cu 'v nim' thng c dng trong quan im gio l i Vin Mn v i Th n, v xut pht t quan im Mt php V Thng Du Gi. Trong quyn i Th n, da vo nhiu lp lun, ngi Dakpo Tashi Namgyal (mt v cao tng thc hc) cho rng php i Th n khng thuc v Hin gio hay Mt gio, v n l mt gio php c c. Tuy nhin, quan nim v mt php mn nm ngoi Hin gio hay Mt gio l iu tht kh hiu. D sao i na, php mn khng phi l gio php ca Pht gio, v Pht ch dy Hin gio v Mt gio. Tuy vy, ni y c gio php m khng thuc v c hai Hin gio v Mt gio; ngha l c s khc bit trong . D vy, php i Th n v i Vin Mn ch yu da vo s kt hp ca tnh Khng v Tnh Quang. Mt ln na, ch 'Tnh Quang' mang hai ngha khc nhau. Th nht, n bn v i tng tnh Khng v c hiu theo phm tr ca 'Tnh Quang'. Th hai, n bn n kinh nghim thc chng tnh Khng. Do , 'Tnh Quang' c th c hai ngha rng v ch th v khch th. S kt hp gia kha cnh ch th v khch th ca Tnh Quang c nhn mnh trong gio php i Th n v i Vin Mn. Tuy nhin, khi dng ch 'ch' v 'khch' ni y, chng ta ch c cm gic kh chu v iu ny. '! Vn cn nm trong nh nguyn i i'. Cc thin s khng cn lc vo cnh gii thin nh nh nguyn i i. Ch phm phu mi thy ch v khch i i. C hnh thin thm su th mi cm nhn khng cn s i i gia ch v khch. Tht ra, cnh gii 'V nim' sn c trong chn tm ca chng sanh. D l mc ch ti hu, nhng ch xem thng tm nim hin ti. Trong chng th hai ca quyn Lng Thch Lun (Pramanavarttika), ngi Php Xng vit nhiu l l su rng v im ny, nh bn v dng tm thc, s qun chiu, v.v... lin h vi cnh gii 'V nim' cao siu. Cng vy, c hai loi thin qun ch yu. Th nht l Qun, tc l dng cn suy lun xem xt. Th hai l Ch, tc l chuyn ch nht tm. Theo Mt php V Thng Du Gi, i Th n, v i Du Gi, khi qun chiu iu g, phi dng Ch chuyn ch nht tm, ch khng dng Qun, qun chiu v suy lun v mc.

Hi: Xin Ngi t bi bn lun chi tit v cch la chn lm vic lnh v xu. Nghip c chi phi hnh vi v quan im chng? p: Tht ra, nh qu v cp, nghip chi phi hu ht mi thi t cch, quan im sng qua nhiu nhn duyn. Tuy nhin, cng c th t do dng ch chn la trnh chu qu bo xu bng cch c gng khc ch tm nim ngng chy theo tp kh c. Nh th m thot mnh khi s chi phi ca nghip. Tuy vy, kh lng thot khi nhng ng lc sinh l. Tht ra, theo o Pht, thn th hin ti vn l sn phm chung ca vng tng si m. N l gc r ca cnh gii phm phu, m c bit b bao gii hn v kh au, ri trong tng lai s lm n by pht sanh thm nhiu kh au. Sinh l ca th xc nh bc tng en nng n kin c che chng chn tm sng soi. Ngc li, nh thin qun thm su m iu phc c nhng ng lc sinh l vi t. c bit, ni chung Mt php thuyt v cc cn phn c nhng trng thi th thin, vi t, v cc k vi t. K n, nh tu tp, chng ta c th iu phc cc cn t th thin n vi t. Hi: Theo s hiu bit ca ti, s gic ng c l l thot ngoi s tri buc ca cc ngoi duyn. Lm sao nhng v t n cnh gii ny nhng vn li th gian ni bn cht hin hu vn ty thuc vo l nhn qu v lut tng i. p: S tri buc ca l nhn qu vn ph cp mi n cnh gii Pht qu. V d, hy bn v tm ton gic ca c Pht; tuy hon ton gic ng, nhng tm vn cn tc ng h tng vi nhng i tng v thng gi huyn bn ngoi, v ni lut nhn qu vn hin hnh. Phi dng chnh kin hiu rng lm khi Pht qu c nh ngha nh mt cnh gii thng hng vnh cu trong phm vi chuyn bin lin tc, v khi bn v thn ca c Pht, chng ta ni n hai thn: Thn v thng chu s chi phi ca nhn duyn v thn thng hng bt bin. Hin ti, khi bn v thn ca c Pht (Buddhakayas), c hin thn thng hng bin i v hin thn thng hng bt bin. V c hai kha cnh v thn 'Buddhakaya' ca c Pht, ni chung thn c xem rng thng hng vnh cu. Hi: Ti khng hiu li Ngi dy rng gy tn thng vn l bn cht ca k xu; ch chp v iu . Th th, bn tnh ca mi ngi khng phi l Pht tnh sao?

p: Ti thit ngh c s hiu lm i cht v gi thuyt m Ngi Tch Thin l lun. Bi k th ba mi chn c bn v l nhn duyn. 'D gy tn hi l bn cht ngu di ca h, nhng tc gin h cng khng ng, v v l nu tc gin la c bn cht thiu t'. Trong y c iu kin 'Nu'. Tuy vy, phi hiu cu 'bn cht' mang nhiu ngha khc nhau ty theo ng cnh. Khi ni v bn cht tm nim ca chng sanh vn thanh tnh, chng ta ni n Pht tnh, mt cnh gii tnh thc hon ton. iu ny cng nhc nh rng khi c kinh lun bn v trit l tnh Khng ca o Pht, phi c chnh kin hiu r ngha l thm su qua nhiu thut ng. in hnh, mt thut ng ch Phn bn v khi nim tnh Khng l 'Svabhava'; v mang nhiu ngha khc nhau ty theo ng cnh, nn c dch l 'bn th' hay 'bn cht' hoc 't tnh'. Phi cn thn c nhng kinh lun ; ch dng nh ki?n v thut ng no gng p din dch trong mi ng cnh. Cng ng thut ng , nhng mi trng phi nh Trung Qun, Duy Thc, v.v..., dng khc nhau; ngha l phi c chnh kin hiu ngha ca n da theo ng cnh. Hi: Xin Ngi gii thch v l truyn php qun nh Green Tara vo bui th t. Cn phi pht nguyn nhng g? p: Truyn php qun nh Green Tara vo ngy mai ch l l ban phc lnh ch khng phi hon ton l l truyn php qun nh. L ny cng s c kt hp vi l qun nh Din Th; v y l mt php mn c c ca dng t Lai Lt Ma k t v th nm, nn khng c s pht nguyn g c bit. iu ny c hay lm khng? Qu v c ban phc lnh m khng pht nguyn g c. Tuy nhin, nu th gii B Tt vo bui sng hm th phi cn pht nguyn. Trong gii B Tt, ch yu l mi tm gii trng v bn mi su gii khinh. Nh nhc nh vo bui sng hm nay, nu y l ln u bit n Pht php, th tt nht l ch nn th gii. Hi: Xin Ngi khuyn nh cho mt ngi Cng gio ang tu hc theo Pht gio v ang cn nhc vic th gii B Tt trong tun ny? p: iu c thi ! ---o0o---

Mi hai nhn duyn Cho n hin ti, chng ta v ang bn lun v hnh nhn nhc, tc l mt trong su hnh ch yu ca B Tt. C ba loi hnh nhn nhc ch yu: Chp nhn s hm hi ca k khc; tu hnh pht nguyn thay ngi khc chu kh; thm thu bn cht ca hin thc nh tnh Khng, s phc tp, v.v... ca hon cnh s h tr hnh hnh nhn nhc. Mt im cha c bn l phi hnh vin mn su hnh ; hnh mt hnh ngha l hnh c nm hnh khc. V d, lc hnh hnh nhn nhc, phi khuyn khch ngi khc hnh hnh b th. Th hai, chn thnh hnh hnh nhn nhc l hnh tr gii. Th ba, chnh l hnh nhn nhc. Th t, c gng hnh tr hnh nhn nhc nh hnh tinh tn. Th nm, tnh gic hnh hnh nhn nhc nh hnh thin nh. Cui cng, nh hnh tr hu mi c kh nng quyt on nhng vic ng sai khi hnh hnh nhn nhc. Tt c va l thnh phn ca tr hu v va l mt nht th ca hnh nhn nhc. Tr hu bao gm tr hu liu gii tnh Khng ca php trn. Tng t, cc hnh khc cng nh th. V d, lc hnh hnh b th, hay tr gii, v.v... phi hnh vin mn nm hnh khc. Nhiu hnh gi t tu t li cng hnh su hnh . Tuy nhin, phi c ng c chn chnh, tc l pht tm B (tm nguyn c o v li ch ca chng sanh), hnh tr vin mn su hnh. Nh hnh nhng hnh m pht trin tr hu v tch ly cng c. V Pht qu c t tnh ha theo phm tr ca hai thn Pht, nn c hai php tu hnh ch yu (tr hu v phng tin). Th nht, cnh gii ca php thn, tc l cnh gii Pht qu gic ng cu cnh. Th hai l bo thn (rupakaya). Hai hin thn c nhng diu dng khc nhau: Cnh gii php thn ging nh s t gic vin mn; php thn c th hin qua bo thn gn gi v cu chng sanh. l Hin gio ca Pht gio i Tha; trong , ng c pht tm tu hnh ch yu cho n khi vin mn l tm B (tm nguyn chng o gic ng v mc ch ca tt c chng sanh). K n, nh tm nguyn thc y, tin bc hnh tr su hnh c th bao gm s kt hp gia phng tin v tr hu. Sau khi chng c Thp a, B Tt s th nhp Pht qu, bao gm php thn v ha thn. im th c khin Mt gio khc bit vi Hin gio l s kt hp gia phng tin v tr hu c hiu mc rng su, v ni c hai loi nhn thc khc nhau v Hin gio. Th nht, phng din tr hu v phng

tin hon ton khc nhau. Th hai, tuy khc bit, nhng chng h tr ln nhau. Ngc li, trong Mt php, s kt hp c pht trin thm su hn; ngha l trong mt cnh gii ca tm thc, c hai phng tin v tr hu u c hnh vin mn; khng phi c hai cnh gii tm thc khc bit hay h tr ln nhau, m l phng tin v tr hu cng th nhp vo mt cnh gii tm thc. l nn tng cn bn hnh thnh mi th lp tu tp Mt Tha. Mt Tha i khi c phn thnh su loi v bn nhm. im khc bit gia ba nhm Mt php u tin v Mt php V Thng Du Gi l trong Mt php V Thng Du Gi c trnh by su rng v nhn mnh vo s hnh tr Tnh Quang m trong ba nhm Mt php thp hn li khng c. hiu ngha Tnh Quang ng n, phi hiu v nng lc trc gic i i vi tm thc vi t cc cnh gii cao siu. V vy, lun in Mt php V Thng Du Gi bn lun rt nhiu v vng lun xa (chakra), mch kh, dng kh qun chy qua nhng ni , v nhng yu im c bit nhng huyt chnh ca thn th; tt c u lin h mt thit vi tm nim v nng lc khc bit. Do , trong cc ngu tng ca Mt php V Thng Du Gi c nhng hnh tng rt ng s hay kch thch. Nhiu php mn Mt php Du Gi V Thng lin h vi mch kh, vng lun xa, kh lc vi t, v.v... x dng vi thnh phn hnh thnh thn th nh su i. Do s chuyn vn ca cc i v kh lc trong thn th, cng vi cp chuyn vn ca kh huyt, chng chi phi cnh gii tm thc. V d, lm khi trong cuc i, chng ta c nhng cm th thong qua, hay cm nhn tm thc vi t. Ngi Buddhashrijnana trnh by im ny trong mt quyn lun; Ngi bo rng i khi phm phu cm nhn tm thc vi t thong qua nh lc ng say sa, t xu, hay lm chung. Lc , chng ta t nhin cm nhn mt hnh th tm thc vi t. Khi chng va xy ra, nu hnh gi ng dng vi phng php thin qun, th h c nhiu c hi may mn th nghim Tnh Quang vi t; c bit l vo lc ng say, lm chung, v.v... Tr hu v phng tin nu c kt hp hnh tr cht ch th con ng tin n o gic ng s c hanh thng, mau chng. Tuy nhin, tu hnh thnh tu tt c nhng gio l , iu kin tt yu l phi da vo s pht trin v chng ng tm B . thnh tu pht tm B , ngoi vic pht tm t bi ph cp, iu kin u tin l cn c tinh thn chu trch nhim v pht nguyn, tc l t gnh vc trng trch gip nhng ngi khc c thot khi kh au.

Theo truyn thng Pht gio Ty Tng, vic tu tp tm B t bi rng ln cn c hai phng tin ch yu: 'By im nhn duyn' v 'Hon chuyn v bnh ng ha vi ngi khc'. Trong chng th tm ca quyn lun Nhp B Tt Hnh (ca ngi Tch Thin) c bn v cch t hon chuyn v bnh ng ha vi ngi. l nhng quan im ca gio php i Tha hng n s chng c o gic ng vin mn. Tuy nhin, pht trin tm t bi chn tht (tc l khng th khoanh tay nhn xem chng sanh au kh), mi c nhn trc ht phi c chnh kin nhn thc v bn cht nghim trng ca kh au. Thng thng, khi gp ai ang chu au n, lp tc chng ta cm thy thng hi, ri suy ngh: '! Tht ng thng lm sao! Tht ti nghip lm sao!' Ngc li, lc thy ai thnh cng trn ng i, th thay v khi lng t bi thng hi, qu v li khi tm ganh t k. ch l lng t bi tr con, v cha hiu r ngha l chn tht ca kh au. tng thm chnh kin v kh au v ngha l ca n, phi thng hnh tr theo nhng php mn cn bn. Ch vic pht trin s nhn thc v bn cht kh au v nhn ra ngha chn tht ca n cng cha , m phi tng trng chnh kin v kh nng chuyn ha, tc l gii thot khi kh au; iu ny ph hp vi s hiu bit v gio l T Diu , mt gio php ng nht ca Pht gio i Tha v Tiu Tha. T Diu c hai nhm nhn qu. Nhm th nht bn v cuc sng lin h n kinh nghim v s hin hu ca chng ta trong ci Ta B; kh lm qu, cn nguyn nhn ca kh lm nhn. Nhm th hai bn v phng php thot khi vng tri buc ca kh au, qua Dit (dit kh, hay qu) v o (con ng dn n o dit kh, hay nhn). hiu hai nhm nhn qu rng su xong, k n hy ch tm vo gio l mi hai nhn duyn; chng l bn tho chi tit da vo ch tm gn ca T Diu . Trong mi hai nhn duyn c hai chiu thun v nghch. V chiu thun, v minh ng u, ri dn n hnh; hnh dn n vic gieo n tng vo tm thc; tm thc dn n danh sc; cui cng l gi, cht. Qun chiu v vng xch ny s hiu v ngun my ti sanh trong vng sanh t lun hi. Khi i theo chiu nghch v qun chiu v s chm dt ca mi vng trong mi hai nhn duyn, s chm dt ca gi v cht ty thuc vo s chm dt ca sanh; s chm dt ca sanh ty thuc vo s chm dt ca th, v.v...

Bng cch , chng ta hiu v qu trnh thot khi vng xch kh au ca ci Ta B. Tt c gio php tu hnh da vo s nhn thc ng n v chiu thun v nghch ca mi hai nhn duyn c tm thy trong gio php 'Ba mi by phm tr o'. Gio php bt u bng php t nim x, v.v... Ni cch khc, ba mi by phm tr o vn lin h vi gio php mi hai nhn duyn. Gio php u tin ca ba mi by phm tr o l T Nim X: Th nht, nim nh v thn6 ; k n l nim nh v cm th7 ; nim nh v tm 8 ; nim nh v php 9 . Khi qun nim v thn, chng ta qun chiu v nhn duyn sanh ra thn th, ri s thy s bt tnh ca n. T cch nhn , chng ta s thy rng d ai dng nh thnh cng trn ng i, nhng h cng khng ng l i tng ganh t, v h vn nm trong vng tri buc ca kh au v bt mn. Tht ra, nu nghim tc ngh v iu ny, chng ta thy rng c thnh cng trong x hi, th vng nim cng nhiu, v c s tng phn phc tp gia hy vng v s hi, cng hiu bit v s chng ngi. Nhng g ngi Thnh B (Aryadeva) thuyt trong quyn T Bch K Tng (bn trm bi k) c l rt ng. Ngi thuyt rng tm tnh ca nhng ai may mn thnh cng trong x hi thng b nhiu ni bc rc, phin mun; nhng k ngho cng b phin mun v s au kh ca thn th. Do v minh khng ch, tt c chng sanh u sng cuc i kh au. Phi gp rt tinh tn pht tm tu hnh ging nh mnh l mt bnh nhn b bnh Sida, v mng sng ca mnh c tnh ton qua tng ngy. Cng vy, phi ngh: 'Vn cn b th lc v minh t kin chi phi, th sm mun g cng b tri buc. Th nn, ti phi tu hnh ngay by gi'. Tng t, khng bao gi c c nim hnh phc chn tht nu vn b ba c 10 khng ch, sai s. Tht ngu xun v ng thng bit my, nu bit c kh nng t gii thot ngoi vng tri buc m khng chu tinh tn hnh tr. Khi qun chiu v nhng iu ny, ri ni: 'Ba no lun hi trong ci Ta B', th t trong tm khm su xa tht ra: '! Ti phi thot ra khi vng '; nghia l nguyn c c gii thot khi vng tri buc ca ba c.

Tuy nhin, thnh tu, cn c thi gian tu tp thin qun di lu; i khi, c th ko di sut bao i. Vic cp bch u tin l phi m bo c ti sanh vo nhng ci an lnh nh c thn ngi trang nghim khe mnh trong tng lai tip tc tu hnh hng v mc tiu gii thot d dang. lm iu , vic cn thit ch yu l sng cuc i lun l o c, tc l trnh lm mi iu xu bao gm ba nghip xu v thn (git hi, n cp, t dm), bn nghip xu v ming (ni lo, ni li c c, ni li chia r, ni li nhm nh v ch), ba nghip xu v tm (tham lam, sn hn, t kin). pht tm tinh tn sng i o c qua cch hnh tr mi iu lnh, phi thm thu ngun my ca lut nhn qu. Tuy nhin, v quan im ca ng c n tng trong nghip qu, v mi tng quan gia hnh vi v qu bo, v v cch dn dt chng sanh n cnh gii cao siu, th chng vn cn vt ngoi tm hiu bit thng thng. Vo lc u, khng th? hiu r kha cnh vi t nht ca thuyt nghip bo. Do , c l cn c i cht nim tin hay da vo li c Pht dy v thuyt nghip bo. V vy, sng i o c trong khun kh ca lut nghip bo lin h mt thit vi vic quy y Tam Bo; ngha l gn nh th tam quy ng gii. Phi chc chn t tin rng s sng theo nm gii cn bn, lut nghip bo, o c lun l c th hin qua s hnh tr mi iu lnh. Nhn bit kinh in c cp s qu bu ca thn ngi s tng cng nim hoan h pht khi iu . y, cha h bn v s khim khuyt bt tnh ca thn th v nhng cht trong , m ang bn v mt thn th trang nghim p mang nhiu ngha, tim nng, v cch dng n vi mc ch thanh cao, v.v..., trng dng lng t tn dng mnh. V th, giai on , ch ch tm vo nhc im ca thn th nh s bt tnh, khng hon ho, v.v..., m c bit nu c vn rc ri v vic t hn hay thiu t tn, v iu ny c th lm vn nghim trng v t hi hn; ch nn bn v c tnh, li ch, v u im ca thn ngi hiu r tim nng ca n v cp bch pht nguyn dng n theo chiu hng tch cc. K n, hnh gi c nhc nh v l v thng v s cht, qua mt cu thng thng: Mt ngy no s khng cn c mt y. Hy tnh gic v l v thng v hiu bit thch ng v tim nng ln lao v cng cc ca thn ngi, t tn khn thit pht nguyn: 'Ti phi x dng mi thi gian qu bu ca cuc i'.

Tuy nhin, trc ht phi tu hnh. Ngi Chng n Ba (Dromtonpa) bo rng vo lc tu hc, vn nh hnh thin qun; khi qun chiu v mt ti no , vn bit s quan trng ca vic tu hc v hnh thin qun; khi thin qun, vn khng lng qun tm quan trng ca s tu hc v qun chiu. Ni cch khc, Ngi lun lun kt hp c ba: Hnh thin, qun chiu, tu hc. l phng php tu hnh hi ha lin tc; tc l khng nh mt s qun bnh gia vic hnh tr v s hiu bit v gio l. Nu hiu nhiu m khng hnh th ch theo l thuyt sung. Nu hnh nhiu m khng tu hc th d lc ng. Trong quyn T Bch K Tng, ngi Thnh B tm lc ton b gio l Pht php; trong c tin trnh tu o theo chiu nghch nh bn khi qut. Ngi dy rng vo lc u, phi tnh ha hnh vi xu xa ca thn khu sng i o c lun l. Vo giai on th hai, phi nhn mnh vic iu phc vng nim v ty tr v minh, v chng chp rng mun php c bn cht hin hu chn tht. Vo giai on th ba, phi tnh tr mi t vt, tp kh, v.v... gieo trng trong tm thc. l ba giai on tu hnh hng n o gic ng vin mn. Thin qun. Chng ta hy dng i cht mc nim thin qun. Trong nhng ln thin qun trc kia, nh bn, qu v c th cm nghim i nim hoan h, hay mt mi. Hy c gng tp trung xem xt ci 'Ta' hay 'bn ng' ang cm nghim vui bun . Chc chn, n khng nm ngoi thn v tm. Gia thn v tm, tht r rng, khng th xem thn nh 'bn ng'. Cm gic cng khng phi l bn ng; thng thng, lc ngh v bn ng, chng ta ni 'Ti' cm gic ging nh c mt 'Tc nhn (nng gic)' v 'S (s gic)'. Do , cm gic khng th c xem nh con ngi. Qu v cng khng th cho rng s nhn thc nh bn ng, v nu bo 'Ti' nhn thc, th dng nh c 'Tc nhn' nhn thc v 'S' nhn thc. Do , khng th cho rng s nhn thc l 'bn ng' hay con ngi. Nu c quyn la chn thay i tm nim hin ti vi tm nim tnh gic, sng soi hon ton, nu c kh nng thay i thn th ny vi mt thn hnh hp dn quyn r hn, v nu y khoa cho php thay i b no, c l hu ht chng ta s mau mn sn sng lm nhng vic .

Thng thng, t cm nhn chp vo 'bn ng' v dng nh c mt tc nhn ch th cm nghim v nhn thc iu . Ngoi ra, c l 'bn ng' lm ch cc cn hay c vt th g thuc mt phn ca 'bn ng'. Cng vy, khi cm thy nng gin phng pht, th c s chp ng kin c v ci 'Ti': 'Ti nng gin'. Ty theo mc sn hn k th, qu v s c s chp trc kin c v h rng h hon ton xu xa hay tt p. Ty theo cch nhn v k th, i tng ca sn hn, bt c phm cht g chng ta phng i ln h, s l mt phn ca hin thc; ngha l h vn mi mi hon ton xu xa v khng th chuyn ha. Tuy nhin, s tht u phi nh th. i vi tm tnh phm phu, dng nh mun php hin hin vi bn cht c lp, kin c. Tuy nhin, nu nh th, th cng tm kim chng chng no, chng phi cng tr nn r rng chng y. Trong thc t, khi bt u tm kim, chng ta nhn thy chng d tan hoi, v thng, bin i, nn kh lng tm c. Trong ngnh khoa hc hin i, khi nghin cu v bn cht ca thc th, cc nh vt l hc i n giai on m h nh mt khi nim v vt th cng rn; h khng th a ra l thuyt v c tnh chn tht ca s vt. Th nn, h bt u nhn s vt theo quan im h tng bao qut hn l quan im v mt i tng b mt, c lp, kin c. Nh bn, khng th tm ra mt s vt n c, kin c nh chng ta thng cm nhn, v n vn v thng bin i. Tuy nhin, cha hn l mun php khng hin hu, v cc cn cm nhn v xc nh c chng qua nhng cm th kh vui. Tm li, c s khc bit gia s cm nhn mun vt v cch thc chng hin hu; ngha l cm nhn ca chng ta khc vi hin thc. Nh hiu s qua v s khc bit , chng ta d dng nhn ra cung cch hnh x v suy ngh v ngi khc, hon cnh xung quanh, v chnh mnh, qua vic chp cht rng tt c u hin hu c lp, kin c, ri v l rng chng no hin hu nh cch thc hin hin. Hy nht tm i n kt lun rng mun php khng c bn cht hin hu chn tht v khng tn ti c lp nh chng ta thng ngh. Do c hin hu, vy chng hin hu theo cch thc no? Vai tr hin hu ca chng ra sao? Buc lng chng ta phi kt lun rng ch c th hiu v s hin hu v c tnh ca chng qua mi tng quan: Mun php c xc nh qua nhiu nhn duyn (v danh tng) tc ng h tng. K n,

hy i n kt lun rng mun php khng c v khng hng c n v mt bn cht hin hu c lp. l ngha ca s thin qun v tnh Khng. Khi thin qun v tnh Khng, ch suy ngh: '! y l tnh Khng', '! S vt khng hin hu theo cch ny nhng c th hin hu theo cch khc'. Ch c gng khng nh v iu chi. n gin, ch vic kt lun rng mun php thiu tnh cht c lp trong hin thc, nhng khng phi tm trng rng hon ton. Phi t tm vo ni vng bt ca s hin hu c lp v bn cht hin thc ca mun php. ---o0o--HT

Bin i . c Chp Nhn C Gi Tr Tht S

Tm Ngn Gi . Duyn Khi, Tnh Khng 5 . Pht Tnh


3 4

Bt Tnh . L Kh 8 . V Thng 9 . V Ng 10 . Tham Sn Si


6 7