Titel

Katholieke Hogeschool Kempen

1

Afwerking

De Belder Toon

CAMPUS
GEEL

Departement Technologie Geel

Opleidingsonderdeel: Afwerking

Academiejaar 2011-2012

Inhoud
Lijst van illustraties ......................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Lijst van gebruikte afkortingen en symbolenFout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Inleiding .......................................................................................... 11 1 1.1 1.1.1 1.1.2 1.1.3 1.1.4 1.1.5 1.2 1.2.1 1.2.2 1.2.3 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 2 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 2.3.6 2.3.7 2.4 3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 Inleiding - Projectanalyse .................................................... 13 Bouwproces ........................................................................... 13 Specifieke kenmerken van het bouwproces ................................ 13 De betrokken partijen ............................................................. 13 Samenwerkingsverbanden ....................................................... 15 Fasen van het bouwproces ....................................................... 17 Duurzaam bouwen – een totaalvisie .......................................... 18 Afwerking .............................................................................. 20 Opeenvolging van verschillende afwerkingen .............................. 20 Uitvoeringsdetails architect/ fabrikant/ aannemer ....................... 20 AS BUILTdossier ..................................................................... 20 Bouwen voor en met mensen ................................................... 21 Voorbereidingen en opruiming van de werf ................................ 21 Veiligheid ............................................................................... 21 Brandbeveiliging - Rf ............................................................... 23 Afwerking ifv. de menselijke maat ............................................ 29 Trappen ............................................................................... 31 Inleiding ................................................................................ 31 Eisen ..................................................................................... 33 Eisen ..................................................................................... 33 Terminologie .......................................................................... 33 Plaats van de trap in het gebouw .............................................. 36 Keuze van de helling ............................................................... 37 Basisafmetingen ..................................................................... 37 Belastingen ............................................................................ 38 Soorten ................................................................................. 40 Vorm ..................................................................................... 40 Constructie ............................................................................ 41 Open vs Gesloten ................................................................... 41 Materiaal ............................................................................... 42 Leuning en Balustrade ............................................................. 46 Afwerking (onderkant)............................................................. 47 48 Wetgevingen .......................................................................... 48 Dekvloeren .......................................................................... 49 Inleiding ................................................................................ 49 Definitie................................................................................. 50 Terminologie .......................................................................... 51 Eisen ..................................................................................... 54 Soorten ................................................................................. 57

. 76 Magnesiagebonden vloerbedekkingen ..............................6....1 4........................1 5.................3 5.............................10 Keramische vloerbedekkingen ..........................4 5...................................................................2.................................................... 98 Mechanische weerstand en stabiliteit ....................8 5............12 Kunststeen (composiet) ..5 5 5..4....................... 63 Type vloerbedekking ...............................................................................6 4...................2.........................4....................4.......................................8 4.........................................................................Lichte binnenwanden ......................................2 4...............................3..9 Uitvoering ....1 5..............................................................4 4................2 5........................ gezondheid en milieu ......3 4.......................................2.............. 75 Bitumineuze vloerbedekkingen ................................ 122 Toleranties op de ondergronden: .1 5............................6 3..... 95 Andere mogelijkheden om niet-dragende binnenwanden onder te verdelen kunnen onder meer op basis van de volgende drie criteria:97 Eisen ....................................5 4.. 95 De niet-dragende binnenwanden kunnen enerzijds worden verdeeld in: .....................................1 5...................2..................................1 3.5 5.... 98 Bouwproductenrichtlijn en CE-markering ..... 89 4................................................ 81 Kurk en organische vloerbedekkingen ........................... 124 ..........2 5......................... 99 Hygiëne..........3 4... 90 4.............4...................................................................... 85 4.........2 Wetgevingen ...... 78 Zachte vloerbedekingen ... 62 Type dekvloer................................................................................................4..........................14 Vloerverven .......3 5.................... 104 Kras..... 72 Cementgebonden vloerbedekkingen ............................................................... 80 Elastische vloerbedekkingen ..................................................................................................................................4................................................ 107 Systeemwanden ........4..............................2.....................7 4 4.......................................... 114 Uitvoering ...................4................................. 98 Brandveiligheid ....................................2 4......................................... 123 Toleranties op de binnenwanden ...1 5....2..................................3......................... 106 Soorten ...4............................ 95 Inleiding .............6 5.... 107 Steenachtige binnenwanden ..4 4.......................................................... 103 Geluidsisolatie ...4.......... 61 Type draagvloer ................13 Metalen vloerbedekkingen ................................. 66 Wetgevingen ................................4....................2............7 4....................... 83 4...................................................... 72 Anhydrietgebonden vloerbedekkingen ..........3....................................... 101 Thermische isolatie .................................6............4..... 88 4........ 91 4...15 Toebehoren ......en slijtweerstand .. 68 Eisen .. 87 4...1...................4................ 68 Inleiding .........................1.............................................................2.2 5........4...................................................4...............6................2 5................................... 83 Houten vloerbedekkingen....3 3.11 Natuursteen ..4 5.......................4.. 68 Soorten ......... 68 Definitie ....... 77 Kunstharsgebonden vloerbedekkingen . 93 Scheidingswanden ........4............................................. 67 Vloerbedekkingen ..............2 3.......1 4.................7 5..................... 101 Gebruiksveiligheid en gebruiksgeschiktheid ......

.....................................154 Hulpconstructies ...............128 Binnenschrijnwerk ...........2..........................................3 6..........133 Eisen ......................160 Uitvoering ................................................173 9................................5 7 7.....................7 9..4 9..136 Deuren .............................142 Pleisterwerken......5 9.......................................158 Eisen .....5..............................1 9...............151 Uitvoeren van stukadoorswerk ........................... 167 Inleiding ..............................................1 7.....136 Kozijnen .......................................................................................167 Eisen ............172 Uiterlijk aanzien en vlakheid......................................... 144 Inleiding ......2 7...................3 8.....................................................3 7.....................2 9.............................2..................172 Thermische isolatie ..................2 6................................172 Vormveranderingen ..........................2.........................2...............................2 8...1 6..........................2......................2 Soorten ................................171 Gedrag van de aansluitingen met de draagconstructie ...............................3 9.......................................136 Deurbeslag ............8 9.............172 9..........5 6 6.......................................................4..3 6...................4........................................................................................................135 Soorten .......4 9 9....................2...173 9...........................................3...........................................................................12 Montage ....................2......................................................................171 Toepassing van schadelijke materialen .............................................131 Materiaalkeuze ..........................146 Uitvoering .................................................................11 Duurzaamheid en prijs ......................................131 Beglazing ...........................2......2 6...3.......................................3 7.....................................................4............................................1 9.................4 6......................157 Binnenwanden met tegels ..............................................131 Aansluitingen .................9 Wetgevingen ....2..................2 9............3...169 Brandveiligheid .............................................2........................165 Plafondconstructies ..............................................2.....1 6.................................................................2.....................146 Materialen.................................................................................2..................1 8.....................151 Ondergronden als basis voor stukadoorswerk ..............4 8 8.................154 Wetgevingen ...........1 7..................................................................................... 158 Inleiding .....................174 Klimaatplafonds ..169 Sterkte van de constructie .6 9...........................................2.......................................................................................2..2 6.....................................................144 Definitie.......................1 7.......3 9...................170 Vochtwering .................................1 6.. 130 Inleiding ....................................................................3 6..........................................1 9.2 7.....159 Soorten materialen ......................................2............169 Geluidwering ...................10 Voorzieningen voor afwerking............................140 Wetgevingen ...................................................................................................................3.............178 ............174 Systeemplafonds .................................................130 Definitie.173 9.......................3.....

...9 Lijnolieverf ....................7 Natuurverven ....................................3 10 10............................... 1 Bijlagen ......................................3........ 187 Besluit 1 Literatuurlijst ...............................................................2..................................2....................................................... 183 10......3............................................2....................................... 181 10............1 Schilderwerk van hout .. 186 10..............................................2.................... 183 Uitvoering .........3 Schilderwerk op steenachtige materialen .....................6 Polyurethaanverven ............2 Acrylverven ...........8 High solid verf ....... 182 10............... 181 10.....................................9......2.........5 Beitsen ......3 Hybride ............................2 In het werk getimmerde plafonds ............. 181 10.................................................................................................... 184 10........................... 182 10...........................2...........3...4 Schilderwerk op kunststoffen ...................... 181 10............................................................................................................................. 182 10.................................................2 Schilderwerk van metaal............................................................................... ............................................................ 180 Soorten ..........2..........3.................1 10...................................1 Alkydverven ........................ 184 10............................... 180 Inleiding ............4 Latexverven of Muurverven ............. 181 10.............2................................................................. 1 .......3 VOS .................. 178 Schilderwerken ... 183 10.. 186 10.2............10 10....................................3..2......................

.

.

.

.

. In het eerste hoofdstuk wordt er bondig overlopen welke overkoepelende factoren in gedachten moeten gehouden worden om deze bouwfase tot een goed einde te brengen. Het gebouw wordt dan wind –en waterdicht beschouwd. In het vak Afwerking beperken we ons tot die constructies en afwerkingen die van toepassing zijn in de meeste bouwwerken en waar men bouwkundige voorzieningen voor dient te treffen. In dit vak zal je kennismaken met de meest courante materialen en systemen van de afwerkingfase.Inleiding Deze cursus behandelt specifiek de werken. Vanaf dit moment komen we in de afwerkingfase. die na de ruwbouwfase worden uitgevoerd. In verdere hoofdstukken zal je kennismaken met de meest courante materialen en systemen van de afwerkingfase. Je zal leren de verschillende afwerkingsystemen op elkaar af te stemmen zowel qua planning en bouwtechnisch.

.

Vlaams. De grote invloed van de overheid op diverse niveaus en in diverse stadia: In een bouwproces spelen op het eerste zicht 3 partijen mee: de opdrachtgever of “bouwheer”. de aanwezige infrastructuur. De verwerving van de grond staat in functie van de locatie: de van kracht zijnde verordeningen. gekoppeld aan vergunningen en subsidies. Belgisch. die door een gecompliceerd stelsel van normen en voorschriften. andere technieken… Leveren telkens weer een ander eindproduct op (vgl. die start bij het nemen van het initiatief en loopt tot en met het in gebruik nemen van het product. openbaar. de aannemer-uitvoerder en de architect-ontwerper.De werkwijze voor de gunning van de opdracht is niet steeds dezelfde: wedstrijd. etc… . de overheid. . bevoegde instanties.1. PPS.Ook de wijze van aanbesteden aan de aannemer kan verschillende vormen aannemen. Gemeentelijk: brandweer. .2 De betrokken partijen Hierbij wordt een overzicht gegeven van de. wisselende combinaties van betrokken partijen. waarbij ze telkens een andere rol toebemeten krijgen. nl. privé. met andere industriële productieprocessen…) De multidisciplinaire organisatie: De diverse betrokken partijen hebben elk een eigen organisatiestructuur en uiteenlopende doelstellingen. Het verschilt op echter een drietal punten grondig van andere productieprocessen:  De ongelijksoortigheid van het proces: telkens een andere plek en andere omstandigheden. De overheid kan men beschouwen op verschillende niveaus en schalen: Europees. Het heeft met andere productieprocessen gemeen: een samenhangende volgorde van geplande activiteiten.Afwerking 13 1 Inleiding .   1.1 Specifieke kenmerken van het bouwproces Een bouwproces is een zeer complex productieproces.a. een grote invloed kan uitoefenen op het productieproces zelf (bekomen van vergunningen/ planning) en op de inhoud (gebruiksvoorwaarden ontwerp…) en vorm (stedenbouwkundige voorschriften…) van het eindresultaat. Provinciaal. Meestal is hij ook de initiatiefnemer.1 Bouwproces 1. kapitaal en grond.Projectanalyse 1. gericht op het produceren van bouwwerken. e.… . de bouwfysische karakteristieken van de ondergrond. Maar op meerdere niveaus en momenten komt een vierde partij tussen in het proces.1. meest frequente. de oriëntatie. betrokken belangenpartijen: BH – bouwheer/ opdrachtgever De opdrachtgever staat in voor het inbrengen van drie benodigdheden: een opdracht.Er bestaan verschillende formele samenwerkingsverbanden tussen de betrokken partijen.

maar impliceren het opmaken van diverse dossiers voor het verkrijgen van vergunningen. conform met de plannen en bestekken van de ontwerpers. De architect zal hem tevens bijstaan in het verwerven van de nodige vergunningen en goedkeuringen bij de bevoegde overheden. De aannemer is verantwoordelijk voor: de dagelijkse gang van zaken op de werf. stabiliteit. het ter beschikking stellen van de nodige werflokalen. die op verschillende gebieden moeten uitgevoerd worden: grondmechanica. De opdrachtgever kiest de architect (ontwerp) en de aannemer(s) (bouwcapaciteit) ifv.14 De kapitaalverlener (vb. binneninrichting. AR – architect/ ontwerper De verantwoordelijkheid van de architect beperkt zich niet tot het maken van een ontwerp. Wettelijk is bij elke constructie van een bouwwerk een architect verplicht. die de deelstudies coördineert en in zijn ontwerp integreert. voldoende inzetbaar personeel en het noodzakelijke materieel om binnen de vooropgestelde termijn en voor de prijs overeengekomen met de opdrachtgever. De benaming “ontwerper” is een verzamelnaam voor de groep deskundigen waardoor de architect zich laat bijstaan voor het uitvoeren van de studie. UV – aannemer/ uitvoerder De aannemer zorgt voor de materialen en de bouwcapaciteit. het werk van zijn onderaannemers. zijn bouwwerk en sluit met hen contracten af. het bouwwerk te realiseren. Enkel bij zeer kleine constructies (max. bank…) wil vooraf beschikken over informatie die toelaat de waarde te bepalen van het op te richten gebouw: ontwerp. 20m2) kan de bouwheer zonder architect een bouwvergunning aanvragen. technische infrastructuur. brandbeveiliging. de technische knowhow. de controle op de werkzaamheden van de aannemer en het adviseren van de opdrachtgever inzake bouwtechnische kwesties. tuinaanleg… De leiding van dit “ontwerpteam” berust bij de architect. De architect is aangesloten bij zijn Orde van Architecten (provinciaal) en bekomt visa voor het aanvragen van bouwvergunningen. het naleven van de arbeidreglementering. voor te leggen aan de BH + AR. beschrijving der werken. het coördineren van de werkzaamheden van die onderaannemers. Hij moet beschikken over de nodige financiële middelen. het melden van grove tekortkomingen in plans en/of bestekken (voor afwijkingen en wijzigingen moet steeds de goedkeuring van de opdrachtgever en de architect gevraagd worden). het opmaken van een werforganisatieplan. raming. .

BTW verlaging verbouwingen) . Erkenning als aannemer voor overheidsopdrachten (staat volledig los van de registratie). Deze registratie geeft een garantie ivm.12. bestemming en gebruik van gronden: gewestplannen.   OV – overheid De overheid komt op verschillende manieren tussen in het bouwproces:  regulerend: .en exploitatievergunning controlerend: tijdens de uitvoeringsfase . onteigeningsplannen.eventuele kwaliteitscontrole op bepaalde werken . crisis 2009 ivm. EPR!) .10.exploitatievergunningen . APA. Het moet duidelijk wie met wie een overeenkomst afsluit.3 Samenwerkingsverbanden De rol en de verantwoordelijkheid van de 4 hoofddeelnemers van het bouwproces (cfr. sturend: .1978) bij de registratiecommissie van de provincie waar de maatschappelijke zetel van het aannemersbedrijf is gevestigd. rooilijnplannen. lokale bouwvoorschriften.controle sociale en fiscale situatie van de aannemer (cfr.1970) hoort het beroep van aannemer tot de “gereglementeerde beroepen”. incl. Volgens het KB van 13. Het KB is niet van toepassing voor woningen in opdracht van particuliere opdrachtgevers. klasse 5 = gelijktijdige werken tot 5.zoneringsplannen ivm.    1.Afwerking 15 Om een zekere garantie te verkrijgen over de bekwaamheid en materiële capaciteiten van aannemers het de wetgever ingevoerd:  Vestigingswet: volgens de vestigingswet (15. want daardoor ontstaan afhankelijkheidsrelaties die de relatieve autonome positie van elke .conformiteit van e werken met de goedgekeurde bouwplannen (cfr.controle van arbeids –en algemene veiligheid op de werf door inspectiediensten (ARAB) . maar ook door wetgeving en gebruiken. . BPA.erkennings –en registratieprocedures voor aannemers . gekoppeld aan normen en voorwaarden voor bouw. D1 = RB + daktimmer) EN in klassen volgens de kostprijs der werken (vb. Registratie (KB 05.vergunningen: stedenbouwkundige attesten (1 jaar geldig) en verkavelings-/ bouwvergunningen.premies en subsidies. Het uitoefenen van het beroep is enkel toegelaten na het bekomen van een getuigschrift vanwege de Provinciale Kamer voor Ambachten.5 miljoen euro).08. de bijdragen voor de sociale zekerheid (RSZ).2) worden vastgelegd door wederzijdse overeenkomsten en contracten.1982 worden de aannemers ingedeeld: in categorieën volgens de soort werken (vb. zwartwerk) . herverkavelingsplannen. 1.1.fiscale regelingen (cfr.conformiteit met de voorwaarden van de exploitatievergunning opdrachtgever: voor allerlei openbare bouwwerken (soms leidend tot conflictsituaties tussen de diverse onderlinge overheidsinstanties/ politieke belangen.

Deze formule wordt enkel toegepast in uitzonderlijke gevallen (overstroming. AR-AN. worden betaald. p. De belangrijkste samenwerkingsovereenkomsten zijn: - van - BH-AR: vastgelegd door de Orde van Architecten: afzonderlijke contracten met architect en diverse studiebureaus OF all-in contract waarbij de architect zelf een homogene ontwerpgroep samenstelt. De aannemer is op deze manier beschermd tegen fouten in de meetstaten van de architecten. wapeningsstaal. die elk hun eigen implicaties hebben op het verloop van de werf: 1. die verplicht bij de prijsofferte moeten gevoegd worden. Dat gebeurt op vooraf bepaalde vervaldagen. vermeerderd met een vooraf afgesproken winstmarge. gemengde opdracht (OV/P) Aannemingscontract waarin voorafgaande methoden gecombineerd worden. uitgravingen. Eventuele meer –of minwerken worden verrekend op basis van eenheidsprijzen. opdracht op grond van gecontroleerde uitgaven (OV/P) Alle uitgaven die de aannemer gedaan heeft binnen het kader van de opdracht. opdracht voor een totale prijs (OV/P) Het geheel van de werken wordt gedekt door één bedrag. Bepaalde vermengingen verschillende belangen zijn deontologisch verboden cfr. Deze hoeveelheden worden na het uitvoeren tegensprekelijk opgemeten om zo de uiteindelijke kostprijs te berekenen. opdracht volgens prijslijst (OV/P) Voor de verschillende uit te voeren werken worden forfaitaire eenheidsprijzen overeengekomen tussen BH en AN. opdracht tegen korting op prijsreeks (P) . waar een goede communicatie primeert. De aannemer kan zich niet beroepen op vergissingen. bestek en meetstaten van de ontwerper. BH-AN: steeds gebaseerd op plannen. (cfr. aardbeving) omdat ze volledig in het voordeel van de aannemer is: die heeft er alle belang bij zijn kostprijs op te drijven.16 deelnemer kunnen beïnvloeden. 5. mits bewijsstukken AR. terwijl de hoeveelheden onbepaald blijven. Herziening van prijs omwille economische/ sociale factoren (cfr. vastgelegd voor geheel de opdracht volgens een vooraf aangenomen uitvoeringsdossier. 4. … benaderingen!) 3.s. Er zijn een 7-tal soorten overeenkomsten. staalprijs) is enkel mogelijk indien uitdrukkelijk opgenomen in het contract. 2. maar loopt risico‟s bij het bepalen van de eenheidsprijzen.

nauwkeurige beschrijving van de werken (het bestek). dossiers voor het verkrijgen van subsidies/ premies. opdracht in regie (P) Geen afspraak over een vaste aanemingssom. doorsneden en geveltekeningen. 1. Facturatie gebeurt naargelang de vordering der werken en op basis van lonen. Best houdt hij voorbesprekingen met de bevoegde ambtenaren om te vermijden dat dossiers onvolledig blijken of dat het ontwerp moet herwerkt worden omdat het dossier om inhoudelijke redenen geweigerd wordt.1. voorontwerp en definitief ontwerp. Hier wordt met vooraf vastgelegde budgetten gewerkt.…). de bouwaanvraag. Bij het ontwerp laatste beschikt men normaliter over: plattegronden (min. ingenieurs. De belangrijkste dossiers zijn: dossiers voor hypotheekleningen.) en omvat schetsontwerp. tegels. Uiteraard houdt hij hierbij rekening met de geldende voorschriften en reglementeringen. Ontwerpproces door het ontwerpteam (architecten. honoraria. de nodige technische en bouwkundige details (1/10). Een strikte controle op werkuren en geleverd materiaal is noodzakelijk! Van toepassing voor kleinere werken of bij werken waarvan er vooraf geen nauwkeurige kostenberekening kan gebeuren (verbouwingen en restauraties). 6. AR of door gespecialiseerde bureaus.1/50).e.a. De inschrijvende Ans kunnen een lager liggend tegenvoorstel doen: “aanbesteding tegen afbieding”. het aanbestedingsdossier (prijsvraag). taksen.Afwerking 17 De architect maakt een prijsraming op basis van de eenheidsprijzen die periodiek worden opgesteld door de beroepsverenigingen van AN en/of AR. 7. opdracht met stelposten (P) Voorlopige bedragen. inrichtingskosten. meubels. tijd en kosten opgenomen. leveringen. exploitatie –en onderhoudskosten).… . vervoerskosten. meetstaat en nauwkeurige kostenraming (de begroting). die de architect voorziet voor nog te detailleren werken of werken waarvoor de materialen nog niet gekend zijn (armaturen. Tijd –en kostenplanning: Er wordt een gedetailleerde raming gemaakt van de timing en de kosten (grondkosten. etc. bouwkosten.4 Fasen van het bouwproces Initiatief en Opdrachtstelling: Naargelang de complexiteit van een bouwopgave gebeurt het opstellen van een Programma Van eisen (PVE) door de BH. Vergunningsaanvraag: Het opmaken van de dossiers door de AR om vergunningen te verkrijgen. Hierin worden kwaliteit.

1. mits nog enkele taken).18 Uitvoeringsfase: De aannemer voert permanent toezicht op de werken. Voor de uitvoering van de werken en de controle daarop wordt de architect vaak „in solidum” met de aannemer veroordeeld. een vorderingsstaat overhandigen aan de architect. milieubewust bouwen. Ze staan alle drie voor de aandacht die wordt besteed aan het beperken van de invloed van het bouwen en wonen (of gebruiken van een gebouw) op het milieu. die worden uitgevoerd volgens de beschrijvingen in het lastenboek en meetstaat. bijzondere voorvallen. (cfr. mbt. ecologisch bouwen: deze termen worden steeds vaker gebruikt. op initiatief van de AN. meer/minprijzen te onderhandelen. indien voldaan aan de werkelijke staat van uitvoering. De aannemer draagt dezelfde verantwoordelijkheid voor de uitvoerings. opmerkingen bij leveringen en kwaliteit van materialen. al naargelang. PV wordt opgesteld door de AR met vermelding van opmerkingen en termijnen. verschil in statuut) 1. storten van beton…). Ambitieniveaus van duurzaam bouwen: Er zijn verschillende ambitieniveaus in duurzaam bouwen te onderscheiden: energiezuinig. van ereloonnota‟s die tevens. Duurzaam bouwen. de werken vorderen.… De architect/ architect-medewerker voert de controle op de werken op wekelijkse basis adhv. Teruggave eerste schijf=50% van de borgstelling AN. Start van de 10-jarige verantwoordelijkheid AR/AN en teruggave laatste schijf van de gestelde borg AN. Tegen het einde van de werken wordt een eindafrekening opgemaakt om de resterende bedragen te betalen en ev. De architect controleert deze vorderingsstaat en keurt hem.5 Duurzaam bouwen – een totaalvisie (levenscycyclus van materialen en arbeid) Duurzaam bouwen staat voor het ontwikkelen en beheren van de gebouwde omgeving met respect voor mens en milieu is daarmee een onderdeel van de kwaliteit van deze gebouwde omgeving. energieneutraal en . een werfvergadering in bijzijn van de bouwheer. begin en einde van deelwerkzaamheden. Definitieve oplevering: één jaar na voorlopige oplevering. Hierna kan de bouwheer het gevorderde bedrag betalen. goed.en materiaalfouten. conceptiefouten die de stevigheid of zelfs het bestaan van het gebouw in gevaar brengen. 1792/2270) zowel voor de architect als voor de raadgevende ingenieurs. Hij houdt de stand van zaken bij in een dagboek met vermelding van: werkbare/ onwerkbare dagen. in bijzijn van de AR. De tienjarige aansprakelijkheid geldt bij wet (Burg. worden betaald. gedurende de werken vorderen. De ontwerpers worden betaald adhv. De architect zal ook op diverse tijdstippen de werf controleren bij uitvoering van specifieke werken (vb. waarin hij de waarde van de uitgevoerde werken vraagt te betalen aan de bouwheer. Wetboek art. Voorlopige oplevering: als het gebouw afgewerkt is en gebruikbaar is (ev. Tijdens de uitvoering zal de aannemer.

Toepassing van minder en herbruikbare bouwmaterialen en onderhoudsvriendelijkheid spelen ook een belangrijke rol. Duurzaam bouwen moet aan een aantal basisvoorwaarden voldoen. In veel gevallen blijven de inspanningen beperkt tot pragmatisch voldoen aan de energieprestatiecoëfficiënt (EPC) en toepassing van materialen die als „duurzaam‟ te boek staan. Het vergt een green mindset om te kunnen omschakelen van traditioneel bouwen naar een duurzamer ambitieniveau. waardoor levensduur en afschrijftermijn zijn op te rekken en de vraag naar materialen afneemt. Dit ambitieniveau strookt met de “Cradle to Cradle”-filosofie van Braungart en McDonough. Een passiefhuis onderscheidt zich door de bijzondere combinatie van een zeer hoogwaardig en aangenaam binnenklimaat en een zeer laag energieverbruik. Een voorbeeld van duurzaam bouwen is een passief huis. zoals de bouwstroming Industrieel Flexibel en Demontabel Bouwen.Afwerking 19 energieopwekkend. Ook later is er een groot aantal nieuwe bouwstromingen en bouwvisies ontwikkeld. . Dat maakt sinds eind jaren ‟90 opgang en is te beschouwen als een vervolg op Innovatief Systeem van Bouwen (ISB). Minder materialen gebruiken betekent ook minder energieverbruik voor productie en transport. doorgaans aangeduid als IFD. Duurzame gebouwen moeten een blijvende gebruikswaarde hebben doordat ze qua functionaliteit zijn aan te passen. Energiezuinige gebouwen verbruiken minder energie dan traditionele gebouwen. energieneutrale gebouwen leggen het ambitieniveau hoger naar energieneutraal. ISB en IFD zijn pogingen om de bouw verder te industrialiseren. Een andere vorm van materiaalreductie is mogelijk door gebouwen flexibeler te maken. Maar er zijn nog vele andere vormen van en visies op duurzaam bouwen. Voor het ontwikkelen van duurzaam vastgoed zullen opdrachtgevers enerzijds en opdrachtnemers anderzijds vooraf het gewenste ambitieniveau moeten bepalen en op andere wijze over ontwerp en uitvoering moeten nadenken. Energieopwekkende gebouwen wekken meer energie op dan voor eigen gebouwgebruik nodig is. Als algemene karakteristiek geldt dat alle nieuwe bouwvormen en -visies steeds meer zijn afgestemd op de specifieke eisen die bouwers en gebruikers stellen aan duurzaamheid. zuiveren lucht en water en verwerken afval tot energie.

Deze veranderingen brengen uiteraard ook prijsverschillen met zich mee. details en alle andere nuttige documenten en studies van de uitgevoerde toestand en moet de bouwheer in staat stellen om latere werkzaamheden of onderhoud op een veilige manier uit te voeren. architect. Om dit te realiseren zullen verschillende uitvoeringsdetails door architecten. die vooraf dienen goedgekeurd te worden door de architect. In de afwerkingsfase daarentegen dienen verschillende ambachten en deskundigen elkaar op te volgen in het bouwproces. Een goede communicatie en planning is dan uiteraard vereist! Tijdens de ruwbouwfase dient al duidelijk welke afwerking er voorzien zal worden.2 Uitvoeringsdetails architect/ fabrikant/ aannemer Tijdens de ruwbouwfase zijn er meestal een beperkt aantal verschillende aannemers gelijktijdig op de werf en zijn de werken relatief logisch en transparant te volgen.2. Het dossier wordt samengesteld door de veiligheidscoördinator.2.) kunnen resulteren in het aanpassen en veranderen van bepaalde uitvoeringstechnieken. 1. Het is dus nogmaals van essentieel belang dat deze goed gecommuniceerd worden en dat elkeen van de partijen een vlotte opeenvolging probeert te garanderen. desondanks tijdens het proces allerlei factoren (financieel. fabrikanten en aannemers gemaakt en herzien worden.a. technisch.a.2 Afwerking 1. . structureel. Het is dus van belang dat de aannemers goed op de hoogte blijven van veranderingen om hiermee rekening te houden bij de uitvoering van de verschillende bouwfasen. ventilating and air conditioning) isolatie en voorzienigheid betreffende koude bruggen binnentrappen ondervloeren (slabben!) chape (slabben!) binnenwanden/ dorpels pleisterwerken plafonds plaatsen vast meubilair (keukens…) schilderwerken plaatsing toestellen en afwerking kitten en lijmen 1.2. de aannemer.3 AS BUILTdossier Dit dossier omvat alle plannen. Daarom is het ook van belang voor wie de woning in kwestie achteraf koopt. e.1 Opeenvolging van verschillende afwerkingen elektriciteitswerken sanitaire voorzieningen voorzieningen HVAC (heating.20 1. ism. e.

veiligheid en hij zal. lavabo‟s.3. inbegrepen alle vloeren.1 Voorbereidingen en opruiming van de werf De werf wordt door de aannemer RB. glas. Hij is verplicht elkeen te weren van wie hij kan weten dat hij bij de uitvoering van zijn werkzaamheden geen rekening houdt met de te nemen maatregelen betreffende o. De aannemer coördineert het optreden en het uitvoeren van de maatregelen van deze. glaswerk enz… en het gebruiksklaar maken van alle apparaten voor de voorlopige oplevering. zelf rekening nemen voor de ingebreke blijvende aannemer. etc… Tenslotte gelden nog enkele beschermingsmaatregelen: Na het plaatsen van sanitaire toestellen en accessoires. volledig gereinigd en opgeruimd om op een een propere manier de afwerkingfase aan te vatten.Afwerking 21 1. ttz. voor de voorlopige oplevering der werken. telkens wanneer de bouwheer hierom verzoekt - Het ordelijk en proper houden van de werf is een noodzaak voor alle partijen! In het geval van een volledige aanneming (incl.3 Bouwen voor en met mensen 1. 1.3. Het gebouw en haar omgeving zijn volledig te kuisen. radiatoren en andere kwetsbare onderdelen van de binnenafwerking en technische installaties zal de aannemer instaan voor de bescherming tegen bevuiling en/of mechanische beschadiging. De volledige opruiming van de bouwwerf bij het einde van de aanneming. klokputten.2 Veiligheid De aannemer is verantwoordelijk voor zijn eigen werkmensen alsmede deze voor door hem aangestelde onderaannemers of zelfstandigen. dus voor de aanvang der werken van een volgende aannemer.a. Het vuil wordt op kosten van de aannemer verwijderd van de bouwplaats. afwerking en/of technieken) wordt van de aannemer verwacht dat alle lokalen worden gereinigd. . Bijzondere aandacht wordt besteed aan het verwijderen van klevers en beschermfolies op spiegels. overgebleven van zijn werk. indien nodig. Verbranden is dus in geen geval toegestaan! Voor het reinigen worden volgende voorwaarden opgelegd: dagelijks: elke arbeider na het afwerken van zijn taak wekelijks: algemene opruiming van de werf en gebouw op het einde van elke week telkens wanneer de werken van een bepaald onderdeel of onderaanneming afgewerkt zijn. Iedere aannemer staat in voor de verwijdering van puin en afval.

kopieën van de verplichte meldingen. de aannemer zelf. het Bestuur en zijn afgevaardigden. documenten. door de coördinator gevraagde.en afvoer. onderaannemers hiërarchische lijn. inclusief de coördinerende maatregelen. - - - Onafhankelijk van het aantal aannemers dat zal betrokken worden bij de uitvoering van de werken is elk van hen ertoe gehouden de . opslagzones voor materiaal en gevaarlijke producten. De planning van de werf met raming van de verwezenlijkingduur van de verschillende werken of uitvoeringsfasen die tegelijkertijd of na elkaar plaatsvinden. die tegelijkertijd of na elkaar worden uitgevoerd. machines en materieel. ingenieur. preventieadviseur.tijdelijke of mobiele bouwplaatsen. bij de realisatie van het bouwwerk opgevolgd worden bij de bouwkundige. VHM ambtenaar). Bijlagen: veiligheidsinstructiekaarten voor producten. coördinator-verwezenlijking en alle andere tussenkomende partijen (b.meta. aannemers.22 De verschillende ondernemingen die op de werkplaats aanwezig zijn. Een lijst met aangewende producten en risico‟s voor derden en werknemers. coördinator-ontwerp. werken samen bij de uitvoering van de maatregelen met betrekking tot de veiligheid. (website van het federaal Ministerie van tewerkstelling en arbeid (http://www. Voor de aanvang der werken legt de aannemer een gedetailleerde planning van de verschillende werken of werkfasen. Een werfplan met inplanting werflokalen. technische en organisatorische keuzen. en de gezondheid van de werknemers.be) Zij verlenen bovendien hun volle medewerking aan de opdracht van de aangewezen veiligheidcoördinator verwezelijking. architecten en veiligheidscoördinator. kopieën van de wettelijke verplichte keuringsattesten. bouwdirecties (architect.fgov. zoals beschreven in het KB van 25 januari 2001 .v. De organisatie van EHBO en aangiften van ongevallen. evenals het ter beschikking stellen van alle. Het VGP (Veiligheids –en Gezondheids Plan) ziet erop toe dat de algemene preventiebeginselen ter bevordering van het welzijn van de werknemers van de aannemer. vanaf het moment dat deze personen bij de bouwplaats betrokken worden. ter goedkeuring voor aan de bouwheer. alsook van alle toe te laten personen op de werf. aantal werknemers). Een lijst met instructies voor alle tussenkomende partijen. Per uitvoeringsfase een risico-evaluatie met wederzijdse inwerkingen en preventiemaatregelen aangepast aan de kenmerken van het bouwwerk en de gevaarlijke werkzaamheden. aan. in overeenstemming met de voorschriften van de “Wet op het Welzijn” van 04/08/96 en moeten hun optreden op dit vlak coördineren. Hiertoe bevat dit plan : De identificatie van alle betrokkenen: opdrachtgevers. bij het opstellen van de planning van de verschillende werkfazen en bij de raming van de uitvoeringstermijnen van de verschillende werken en de uitvoering van de werken. rekening houdend met de beginselen inzake preventie en veiligheid bij de technische en organisatorische keuzes.

Algemeen gelden de welzijnswet van 4/8/1996. Het klasseringsysteem omvat 5 genormaliseerde proefmethodes en criteria. B.be/). Bijkomende klassering voor brandende druppels / deeltjes voor bouwmaterialen exclusief vloerbekledingen: d0. De Europese Commissie heeft op 09/09/1994 in haar „Officieel Mededelingsblad‟ het classificatiesysteem gepubliceerd dat het komende decennium de klassering van de bouwmaterialen voor hun reactie bij brand moet toelaten. met de algemene preventieprincipes. Het Europees classificatiesysteem voor reactie bij brand is gebaseerd op de beslissing van de Europese Commissie van 8 februari 2000 (2000/147/EC) genomen ter uitvoering van de Richtlijn van de Raad van de Europese Gemeenschappen 89/106/EEG met betrekking tot de klassering van het gedrag van reactie bij brand van bouwproducten. Wanneer twee of meer aannemers gelijktijdig of achtereen aanwezig zullen zijn op de bouwplaats. s2 en s3 waar bij s3 geen beperking op de rookproductie wordt opgelegd – specificaties voor s1 en s2 zijn terug te vinden in tabellen. E en F. . CODEX en publicaties van het NAVB (Nationaal Actiecomité voor de Veiligheid en hygiëne in het Bouwbedrijf http://www.3. In totaal dus 51 mogelijke klasseringen in het nieuwe Europese systeem volgens EN 13501-1. Euroclass C voor „floorings‟). d1 en d2 . Voor vloerbekledingen wordt de index „FL‟ aan de classificatie toegevoegd (voorbeeld CFL. mag men werken met een vereenvoudigd veiligheids. de reglementering op persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)en arbeidsmiddelen (art 52 KB). D. De hoofdklassering omvat de zeven verschillende Euroclasses A1.en gezondheidsplan. A2. overige bepalingen inzake welzijn van de werknemers bij uitvoering van hun werk (art 51 KB).Afwerking 23 welzijnsreglementering toe te passen. Bijkomende klassering CE-merk als indicatie van de rookproductie voor bouwmaterialen/ vloerbekledingen: s1.navb. C. 1.Rf A.3 Brandbeveiliging . de meest recente voorschriften van het ARAB (Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming).

mn: Klasse AO Klasse A1 Klasse A2 Klasse A3 Klasse A4 niet-brandbaar zwakke brandvoortplanting matige brandvoortplanting sterke brandvoortplanting voldoen niet aan de eisen . uitgezonderd voor ééngezinswoningen. die 5 verschillende klassen onderscheid. flash-over tss 0-2 min. flash-over na 2 min. In deze sector wordt er nog gebruikt gemaakt van de oudere brandklassering. In België zijn qua brandbeveiliging de Europese preventienormen van toepassing.24 Bijdrage aan brand Klasse A1 Klasse A2 Klasse B Klasse C Klasse D Klasse E Klasse F niet brandbaar praktisch niet brandbaar heel moeilijk brandbaar brandbaar goed brandbaar zeer brandbaar uiterst brandbaar Room corner test ISO9705 geen flash-over geen flash-over geen flash-over flash-over na 10 min. ongeclassificeerd B.

vlamdichtheid (zolang er geen vlammen door de scheidende constructie gaan) . Er dient door de fabrikant een doorlopende fabricatiecontrole te worden uitgevoerd. testen certificaten worden toegewezen aan materialen. schepen…) De eisen voor het opdelen in compartimenten zijn verschillend voor LaagBouw. De fabrikant dient zich te onderwerpen aan een periodieke externe controle. gebruiksgeschiktheid en veiligheid worden bepaald adhv. zand. ze vrijwaren de vluchtroutes en de totale teloorgang van het gebouw. Bij hoge temperaturen geven ze geen belangrijke hoeveelheid warmte af. vermeld in de technische goedkeuring. - Het Benor-Atg-merk bestaat uit een dun zelfklevend plaatje dat op de bovenste helft van de smalle zijde van de deurvleugel wordt aangebracht. gips. De weerstand tegen brand is de tijd dat een bouwdeel zijn functie blijft behouden terwijl het blootgesteld wordt aan vuur. Plaatsing: De architect controleert of de deuren worden strikt geplaatst volgens de plaatsingsvoorschriften. MiddelhoogBouw en HoogBouw. .020. Deze compartimenten garanderen de veiligheid van de gebruikers bij brand. Er is een gelijkwaardigheid met de Franse norm NF P 92-501 (M1 tot M4) en de Britse norm BS 476 Deel 7 (klasse 1 tot 4). (cfr. de eengemaakte technische specificaties STS 53 – deuren. uitgevoerd door een door Bosec aangeduide inspectie-instelling.thermische isolatie In grotere gebouwen gaat men het gebouw opdelen in verschillende.Afwerking 25 De onbrandbare materialen bestaan hoofdzakelijk uit anorganische stoffen zoals gebakken aarde. Dragende elementen die hun dragende functie behouden). dat verleend wordt mits aan volgende voorwaarden wordt voldaan: De brandweerstand dient te worden aangetoond via proeven volgens de NBN 713. (bv. Concreet moet er aan 3 eisen worden voldaan: . We overlopen hieronder enkele frequent voorkomende materialen. Brandwerende binnendeuren Fabricage: De brandweerstand van deuren dient te worden aangetoond door het Benor/Atg-merk.stabiliteit . De constructieve scheiding van deze compartimenten kan door gebruik van de juiste materialen. afgescheiden compartimenten. Omschreven in de NBN S 21-203 waar adhv. C. bossen. De duurzaamheid. cement.

Het gebruik van een bescherming kan helpen dit doel te bereiken. Een kwast. schone. WTCB Gedrag van staal bij brand De weerstand tegen brand van een stalen element is afhankelijk van: De kritische temperatuur. De erkenning van de plaatser kan worden ingetrokken. niet voldoen aan de graad van Rf. een transparant plaatje met vermelding van het erkenningsnummer van de plaatser. snelle uitvoering. duurder 3. Nadelen: niet voor zichtwerk. sommige systemen niet geschikt voor buiten of hoge vochtigheid. vereist door de reglementen en voorschriften. Spuitlagen. De platen worden met mechanische bevestigingsmiddelen worden bevestigd (schroeven. Materialen zoals coatings en verven. vermiculite en minerale vezelplaten. de bekledingsdikte dient achteraf gemeten. Bij deze uitvoeringswijze wordt het isolatiemateriaal in natte toestand op de te bekleden profielen gespoten. De aanwezigheid en de karakteristieken van een beschermende bekleding. Ze brengen bovenop het Benorlabel het ISIB-label aan. Opschuimende materialen. . In de meeste gevallen kunnen de bouwelementen. sommige producten bieden corrosiebescherming. De platen kunnen direct op het staaloppervlak of in de vorm van een kokervormige bekleding toegepast worden. de nodige bekledingsdikte) Toepassing van spuitlagen wordt in het algemeen beperkt tot bouwdelen die aan het zicht onttrokken zijn. spuitpistool of troffel worden opgebracht. en leveren een plaatsingattest. droge montage. Plaatmaterialen. De meest gebruikte materialen zijn: gips. vuile uitvoering (afscherming?).26 Erkenning: De plaatsers van deze deuren moeten erkend zijn door het ISIB (Instituut voor brandveiligheid). lange montagetijd. Deze producten kunnen mbv. Deze bescherming kan gebeuren door: 1. meestal in meerdere lagen. in naakt staal. zwellen onder invloed van hitte. hoekstalen) De uitvoering moet zorgvuldig gedetailleerd worden om plaatselijke verhitting door warmtelekken te voorkomen. Voordelen: relatief goedkoop. De massiefheid van het element. (ifv. eenvoudig te plaatsen bij complexe details. geen behandeling van het staal (recyclage?) Nadelen: moeilijke montage bij complexe staaldetails. Bouw van een caisson omheen het element. 2. enerzijds gebonden aan de toelaatbare werkspanningen en anderzijds aan het gebruikte bouwsysteem. geen behoefte aan primer. Zij worden gewoonlijk toegepast in situaties waar de staalconstructie in het zicht blijft. Toch kan men adhv. waardoor een isolerende en beschermende laag ontstaat. kleureffecten een esthetische oplossing bieden. Cfr. gegarandeerde plaatdikte. Voordelen: esthetische oplossing.

min. als gevolg van het gereduceerde staaloppervlak dat direct aan brand wordt blootgesteld. verhoogde weerstand tegen aardbevingen. De Rf wordt behaald door de stalen balken van het directe effect van brand af te schermen. Ook moeten eisen worden gesteld aan de afstand tot de gevel en tot ev. 6. Verlaagde plafonds komen veel voor. - - Binnenmuren De brandweerstand van binnenmuren tussen verschillende compartimenten dient gegarandeerd. is de brandwerendheid van het element hoger. (scheurvorming) b. Kolommen buiten het gebouw. Dit soort “samengestelde” kolommen dient van voldoende wapening te worden voorzien. Als een stalen element is afgeschermd. tegen geringe kosten. gedeeltelijk prefab en ter plaatse gestort (knooppunten). 4. Deze oplossing vereist een gevel die voldoende weerstand biedt tegen brand. d. geheel of gedeeltelijk. aanwezige raamopeningen. Kolommen in wanden. Volledig met beton omstorten: beton draagt bij tot de thermische isolatie én de draagkracht. Kolom wordt in een metselwerkwand omhuld.Afwerking 27 Voordelen: geen toename van de constructieafmetingen. Dit betekent vaak een hoge brandwerendheid. Diameter 140mm (trillen). Voor steense binnenmuren staat hieronder een overzicht: . a. Nadelen: staalopp. Een bekende constructiewijze is om de kolommen in een metselwerkspouw of in een lichte scheidingswand op te nemen. kolomafmeting vergroot niet. Afkasten in volledige wand. controle moeilijk. snelle en eenvoudige uitvoering. langere levertijden. verhoogde weerstand tegen aardbevingen. Brandwerende plafonds. Kolommen in penanten. Bouwkundige afscherming. zwaardere constructie. hoge stootweerstand. Geïntegreerde vloersystemen: stalen liggers in de vloerconstructie (omgekeerde balk – verhoogde vloer) 5. c. moet gestraald worden en voorzien van een primer. Een stralingsscherm kan noodzakelijk zijn. Met beton gevulde stalen kolommen: esthetisch. Beton. Gewapend beton tussen de flenzen: sterke constructie met hoge brandwerendheid. Tussen balken en plafond is een afgeschermde ruimte voor de installaties. soms topcoating nodig.

Voor scheidingswanden met gips. Passieve brandweerstand: Brandwerende bekleding van de dragende kolommen van de tussenvloer + bekleding onderkant vloer met gipskartonplaaten of gelijkwaardige . Deze waarden kunnen worden bekomen mits het inachtnemen van de vermelde regels van de goede uitvoering. D. Automatische sprinklerinstallatie: Omwille van het hoge brandgevaar of omwille van de waarde van de opgeslagen goederen.en gipskartonplaten wordt de brandweerstand bepaald door de aard en de dikte van de bekledingsplaten. De te verwachten weerstand tegen brand kan worden uitgedrukt onder de vorm van formules. Actieve brandweerstand: Voldoende vluchtwegen: Bij tussenvloeren met normale of gemiddelde brandlast en met beperkte oppervlakte beperken de eisen van brandweerstand zich meestal tot voldoende vluchtwegen in combinatie met brandweerstand van de hoofddraagconstructie van het gebouw zelf.28 Rf 1h Rf 2h Volle baksteen pleister 90mm ongepleisterd 90mm + 2x 15mm Geperforeerde baksteen 90mm ongepleisterd 140mm ongepleisterd Holle baksteen 90mm ongepleisterd - Cellenbeton (vliegas) - 90mm ongepleisterd Cellenbeton (zand) 140mm ongepleisterd 140mm gepleisterd Blokken geëxpandeerde klei 90mm ongepleisterd - Men kan concluderen dat de weerstand tegen brand van muren uit baksteen of uit betonblokken hoofdzakelijk bepaald wordt door de dikte van de muur. Courante invulling van brandweerstand.

„Le . Ook in het moderne Europa werd de Gulden Snede gehanteerd door vele ontwerpers. toiletten en andere. de vluchttijd. Ook bestond de Koninklijke mahi. De tatamis heeft een afmeting van 90/180cm. De meest bekende. Grieken en Romeinen als kerken en kathedralen in Middeleeuwen. Maten van de mens of een veelvoud hiervan herkennen wij in de maatvoering van trappen.Afwerking 29 materialen. rolstoelgebruikers). De Japanners hanteren al eeuwenlang een maatsysteem. de menselijke maat Iedere ontwerper van gebouwen en gebruiksvoorwerpen voor de mens weet dat de te gebruiken maatvoering is afgeleid van de afmetingen van het menselijk lichaam. Deze brandwerende bekleding is in de meeste gevallen een uitstel van executie: de instorting wordt vertraagd ifv. Een goed voorbeeld hiervan zijn de andersvaliden (vb. We bouwen voor iedereen! Deze maatstelsels bestaan al sinds de Egyptenaren: zij gebruikten een standaard maat voor bouwwerken: 1 mahi = de lengte van de onderarm. een maatsysteem een proportieleer trachten te ontwikkelen. 1. afgeleid van de menselijke afmetingen. (ergonomie) Deze proportieleer is al in vele wetgevingen en normen gegoten om de idee afdwingbaar te maken bij de uitvoering van (openbare/ publieke) gebouwen.3. ontwikkelde een hele proportie-leer. Gedurende de voorbije 2000jaar werden belangrijke gebouwen opgetrokken volgens de Gulden Snede. deuren. voor de bouw van huizen voor welgestelden. gebaseerd op de Griekse en Romeinse maatvoeringen en verhoudingen (Gulden Snede: a:b = b:(a+b)). Zowel tempels van Egyptenaren. die 12% langer was dan de gebruikelijke mahi. Nog een voorbeeld van de studie naar verhoudingen is de rij van Fibonacci (tn = tn1 + tn-2). (b:l=1:2) In de Europese geschiedenis werden uitgebreide studies gedaan omtrent verhoudingsstelsels (Da Vinci). keukens. is gebaseerd op de schakeling van vloermatten “Tatamis”. Le Corbusier. Dit systeem voor het bouwen van woningen. die hij gebruikte voor het ontwerpen van gebouwen.4 Afwerking ifv. Meten is Weten! Het is te begrijpen dat ontwerpers bv.

30 Modulor” genoemd. Ook vandaag worden maatstelsels gebruikt: keukens. .… Kortom een gebouw wordt op menselijke maat geconcipieerd. badkamers.

noodtrap of brandladder – cfr.1°  trap: Normaal beloopbaar voor personenverkeer .aangename hellingen voor algemeen gebruik: 1:10 of 10% of 5.voorkeur hellingen andersvaliden: 1:12 of 8. traphelling. beschermingsmogelijkheden/ plaatsing in een beschermingsschacht)  roltrap: .8° .steile trap . Wordt tevens gebruikt als evacuatieweg (vb.1 Inleiding Het verbinden van ruimten op verschillende niveaus kan gebeuren door gebruik te maken van volgende bouwelementen:  hellend vlak: Uit te voeren met zeer geringe hellingen en voor kleine niveauverschillen.…  laddertrap: klimlijn. bordes. verplaatsbare of opklapbare constructie. Deze constructievorm wordt voornamelijk gebruikt om gebouwen toegankelijk te maken voor rolstoelgebruikers/ andersvaliden.8° .optimale hellingsgraad 35° à 40°. Uit te voeren als vaste. Voor deze doelgroep worden vele eisen gesteld en deze dienen nauwgezet nageleefd te worden. Maximum hellingen: .uiterste grens: 1:8 of 12. (cfr.luie trap Gebruikte terminologie: trede.maximaal 45° .3% of 4.minimaal 30° . Gelijke Kansen in Vlaanderen / Vlaams Steunpunt Toegankelijkheid) Deze wetgeving is van toepassing bij openbare gebouwen en hun buitenaanleg. trapneus. aantrede. leuning. trapwang. optrede. trapspil.Afwerking 31 2 Trappen 2. (betreffende wetgeving: Vlaamse Gemeenschap.5% of 7. Maakt minder frequent gebruikte ruimten toegankelijk. vlieringtrap)  klimladder: Gebruikt als toegang tot platte daken en naar zolders van zeer beperkte omvang. . trapboom.

waarbij personen moeiteloos langere afstanden kunnen afleggen (cfr. Variante bestaat met 0° helling = rollend tapijt. Bij het maken van een trap wordt van de aannemer der schrijnwerken heel wat vakmanschap verwacht. comfortabele verbinding tussen verdiepingen in gebouwen met een hoge bezettingsgraad (cfr. gecombineerd met essentiële veiligheidsvoorschriften en toegankelijkheidsnormen. juridische. winkelcentra… 1000pers/uur). vormelijke en ergonomische gebruiksvoorwaarden. Beide principes zijn. ten aanzien als een uitzonderlijke tegemoetkoming aan de gebruikers. luchthavens).32 Toegepast als gemakkelijke. Duurdere oplossing waarvan de rendabiliteit dient onderzocht…  lift: Elektrisch aangedreven cabine welke een volledig verticale verplaatsing toelaat van personen en/of goederen. . Samengevat is dit bouwelement is een puzzelstuk van technische. wetgeving appartementen) Deze constructies nemen een belangrijke plaats in in een architecturaal ontwerp. primair element vertegenwoordigd in een visie. mits het een permanent. gezien de hoge investering en onderhoudskosten. Van toepassing vanaf 4 bouwlagen (cfr. professionele uitvoering mag genieten. De kwaliteit van uitvoering zal als prioritair beschouwd worden. Alle partijen binnen een bouwproces dienen er dan ook voor te zorgen dat dit onderdeel een weloverwogen. architecturale.

meer bepaald voor wat betreft de trapleuning en de overlopen. 13). energiebesparing en warmtebehoud. De onderste trede is vaak groter dan de andere treden en wordt bloktrede of eerste trede (8) genoemd. dus ook trappen. De wangen of bomen (4) zijn de hellende delen van de trap. gezondheid en milieu 4. Aspecten van gebruiksveiligheid bij een trap.2 Terminologie De trede (1) is een deel van de trap met een horizontaal bovenvlak.2 Eisen 2. .2. gebruiksveiligheid 5.2.3. waarop men de voet plaatst om de trap te belopen.2. p. brandveiligheid 3.1 Eisen Uitgaande van de Bouwproductenrichtlijn (BPR-richtlijn EC 89/106 van de EuropeseRaad) en haar toelichtingen worden alle bouwelementen. geacht te voldoen aan de zes fundamentele voorschriften. mechanische sterkte en stabiliteit 2. zijn voornamelijk gebaseerd op de STS 54 [32]. waarin de treden. 2. geluidswering 6. Ten aanzien van de brandveiligheid zijn er voorschriften voor trappen in gebouwen. die de treden dragen. stootborden en neuslatten steun vinden. hygiëne. Bij bepaalde soorten trappen liggen de treden op de wangen en komen er bijgevolg geen nesten voor (zie § 1. opgenomen in het Koninklijk Besluit van 7 juli 1994 (verschenen in het Belgisch Staatsblad van 26 april 1995). Tevens werd zoveel mogelijk rekening gehouden met de norm NBN NEN 3509 [12]. ontstaan nesten of inkrozingen (5). Het tredevlak (6) is het horizontale bovenvlak van een trede. namelijk: 1. met uitzondering van ééngezinswoningen.2.Afwerking 33 2. de tegentrede of konkel (2) bij een gesloten trap vormt de verticale verbinding tussen twee opeenvolgende treden. Het stootbord. Door de wangen in te frezen. De verbindingen tussen stootbord en trede worden soms afgewerkt met een neuslat (3). de voorkant van de trede noemt men de tredeneus (7).

kunnen ze vervangen worden door houten panelen. meestal enkel langs de binnenzijde van de trap. De horizontale wang langsheen het trapgat of bordes noemt men de leiwang of slepende wang (15). het tredevlak van de stoottrede ligt op dezelfde hoogte als het bordes. Het bordes (16) is een deel van een trap dat een horizontaal loopvlak heeft en groter is dan een trede. . 38). Het welstuk (18) is de laatste trede van de trap of van een traparm. die wordt verbonden met de trapwang of met de treden door de balusters (11) of door op regelmatige afstand bevestigde stijlen (zie § 2. gepolijst beton.4. . wordt de handgreep rechtstreeks op de muur bevestigd en spreekt men van een muurleuning. tegelijkertijd is ze vaak een belangrijk decoratief element van de trap. De wangen en de handgrepen worden in de trappaal gewerkt. Wanneer de dagkanten van het trapgat of bordes afgewerkt zijn met een houten bekleding en deze de balusters ontvangt van de leuning langsheen het bordes of op de overloop. p. Ze is samengesteld uit een handgreep (10). kan men deze bekleding beschouwen als een leiwang. Bij brede trappen wordt een tweede leuning voorzien of zijn er twee hoofdleuningen. Wanneer een traparm tussen twee muren geplaatst wordt.34 soms wordt ze uit steenachtig materiaal (bij voorbeeld marmer. het zijn soms kunstig uitgewerkte trapdelen.. De trappaal aan het begin van de trap noemt men de hoofdtrappaal (13).. glasplaten of nog een metalen smeedwerk. al dan niet verdreven. waarvan de vezelrichting van het hout steeds verticaal is. waarvan het tredevlak op dezelfde hoogte ligt als de vloer of het bordes.9. Kuipstukken (14) zijn verbindingen tussen wangen onderling die de trapspil of de trappaal vervangen.) vervaardigd. waardoor de trap wordt onderbroken. tussen een vloer en een bordes of tussen twee bordessen. Een traparm (17) is een ononderbroken serie. Met “binnenzijde of dagkant” van de trap wordt bedoeld de traprand die zichtbaar is vanuit het trappenhuis.en bovenaan de trap en aan bordessen wordt vaak een trappaal (12) voorzien. Wanneer geen balusters of stijlen gebruikt worden. De stoottrede (bistrede) (19) is het verbindingsstuk tussen de rand van het bordes en het eerste stootbord van de volgende stijgende traparm. Onder.2. treden tussen twee vloeren. De leuning of balustrade (9) biedt steun bij het belopen van de trap en is een beveiliging tegen vallen voor de gebruiker. Bij een spiltrap vervangt de trapspil de trappaal en ontvangt ze de smalle delen van de treden. De hoofdleuning bevindt zich steeds aan de binnenzijde van de trap (behalve bij spiltrappen).

19. 16. 15. Leuning 10. Baluster Trappaal Hoofdtrappaal Kuipstuk Leiwang Bordes (of overloop) Traparm Welstuk Stoottrede . Tredeneus 8. 12. Neuslat 4.Trede 2. Tredevlak 7. 17. 18. 13. Handgreep 11. 14. Stootbord 3. Bloktrede (eerste trede) 9. Wang (boom) 5.Afwerking 35 1. Nest 6.

Vooral wanneer de trap in een open ruimte (vide) naar boven stijgt.Bij spiltrappen vinden de treden steun in de trapspil. Constructief: bij voorkeur wordt de trap geplaatst in zijn eigen trapschacht of trapkoker (cfr. die uitgezaagd zijn. . begrensd door muren (14cm snelbouw/ betonblokken) of door randbalken van de draagvloer. maar opgehangen aan metalen staven of kabels.Trap met uitgezaagde binnenwang: een combinatie van voorgaande types. Vooral bij gebruik van tussenverdiepingen. Verwaarde raveelbalken.3 Plaats van de trap in het gebouw Voor de keuze van de situering van de trap hanteert de architect een aantal ontwerpmatige motieven: Architectonisch: de trap als verticaal element kan een boeiende rol spelen in de ruimtelijke samenhang tussen verdiepingen. die daarvoor van nesten voorzien worden. Hierbij dient tevens de wetgeving in het oog gehouden worden! Bij openbare gebouwen dient de maximale loopafstand tussen de verticale vluchtwegen minimaal 30 meter te zijn. met behulp van metalen hulpstukken bij voorbeeld of in combinatie met een buitenwang of opgehangen aan de buitenzijde. . brandveiligheid!). die niet uitgezaagd zijn. Ook kan men in de draagvloer zelf een trapopening maken. . Functioneel: de trap maakt deel uit van het gehele circulatiepatroon van het gebouw.in een houten balklaag dmv. Deze zgn. . zal deze in sterke mate het interieur mee bepalen.Trap met uitgezaagde wangen: de treden en stootborden rusten op de trapwangen. . ondersteunen de treden met behulp van houten of metalen hulpstukken (twee wangen of één centrale wang). is het aangewezen deze op efficiënte wijze te verbinden. 2.Trap met hangende treden: de treden worden ofwel aan één ofwel aan beide uiteinden niet ondersteund. raveelopening wordt verwezenlijkt: . .Trap met ingefreesde wangen: de treden.2.Trap met vrije wangen: de wangen. daar de binnenwang uitgezaagd is en de treden in de buitenwang ingewerkt zijn.36 Het verschil in de verbindingswijze tussen trede en wang en/of trapspil: . stootborden en eventuele neuslatten worden ingewerkt in de wangen (of in één wang en de trapspil of trappaal).

betonvloer door randbalken of door een extra Behoudens voor een trap tussen 2 muren. Volgende formule is algemeen aangenomen: 2 x O + A = 58 tot 63cm. is de trapopening vaak breder dan de trap. in het midden voor een rechte trap. gebruikelijke trappen kelder –of zoldertrappen Indien het gebouwen van openbaar nut of publieke gebouwen betreft zal er steeds een goedkeuring/ advies nodig zijn van de betreffende brandweerdienst. gyprocbeplating). behalve voor kelder –en zoldertrappen.Afwerking 37 . wordt een breedte van 120cm gebruikt. De minimum breedte van een bordes = de breedte van de trap. bepaald door de normen der brandveiligheid. Voor openbare gebouwen. Volgende hellingen leveren vermelde trappen op: 25° 30° 35° 40° tot tot tot tot 30°: 35°: 40°: 45°: buitentrappen trage of luie binnentrappen goed uitvoerbare. Hierbij wordt de aantrede (A) gemeten van neus tot neus en ter plaatse van de looplijn.(gemeentelijk) Deze controleert de plannen op toegankelijkheid en veilligheid. rekening houdende met radiatoren en trapleuningen. Een goede detaillering is een must! 2. op 1/3 van de breedste zijde in geval treden met variabele breedte (vb. opgelet: gebruik het voorziene afwerkingspeil van de vloeren)    . Ook dient er rekening gehouden met de marges van de constructieve elementen en de afwerking (vb. Bordessen in de langrichting komen voor bij stijghoogten groter dan 2m80: het tussenbordes is dan 90cm lang.4 Keuze van de helling Normaal wordt de helling voor alle verdiepingen in een gebouw gelijk gehouden. Werkwijze: Het niveauverschil H tussen 2 verdiepingen wordt bij voorkeur vastgelegd op een afgerond getal (veelvoud van 10cm. spiltrap).in een randwapening. In normale woningbouw wordt een breedte gehanteerd van 80 à 90cm. ttz.2. Deze adviezen en wetgevingen dienen strikt nageleefd te worden! 2. gemeten over de gehele trapbreedte/ lengte.5 Basisafmetingen  Breedte: Het strikte minimum is 60cm.2. (doorgang van personen en goederen) Traptreden: Het verband tussen optrede en aantrede is afgeleid uit de normale staplengte van een volwassen persoon. Vrije hoogte boven de klimlijn: minimum 2m10. omwille van de continuïteit van de leuning en de balustrade.

Men maakt een onderscheid tussen privéconstructies en openbare/ publieke constructies. stadia. etc. Er gelden specifieke belastingen voor gebouwen met een grote bezetting zoals tribunes. Men bepaalt uit de formule de lengte van de aantrede De totale lengte van de trap: L = (n-1) .2.6 Belastingen De dimensionering van trappen gebeurt in functie van hun gebruiksbelasting. 2. Voorgerekende tabellen tonen de bekomen verdiepingshoogte voor een groot aantal combinaties van aan –en optreden. Let op de constructiekeuze en afwerking van de trap! (cfr. A + W. schouwburgen. met n = een geheel aantal optreden (afhankelijk van de gewenste helling). . waardoor men een grotere helling bekomt. moet men opnieuw starten met een kleiner aantal optreden. concertzalen. met W de welbreedte (zie verder) Indien men niet beschikt over de berekende traplengte . zodat: O = H : n. Enkele praktische waarden voor normale woningbouw: A O resulterende helling 42 10 13° (luie trap) 38 12 17° 34 14 22° 30 16 27° 26 18 33° (23/18!) 22 20 43° (steile trap) De optrede hoeft niet noodzakelijk een geheel getal te zijn.3) 2. Voor privévertrekken gaat men uit van een vloerbelasting van 200 kg/m2 en een trapbelasting van 300 kg/m2.38 Men kiest een optrede O.

bezettingsgraad neemt men een .Afwerking 39 Voor openbare/ publieke gebouwen gaat men uit van een trapbelasting van 400 kg/m2. Voor gebouwen met een grote trapbelasting van 500 kg/m2.

een trap met kwartslag of dubbele kwartslag.Verdeel de looplijn L in n gelijke delen L = (n-1).Verleng de voorkant van de trede 1 en (n+1).1 Vorm 2. dragende kolom. verloopt als volgt: Stel dat men de overgang tussen een rechte steektrap en een eindkwart wil vloeiend maken.Zet op de rechte b. Verdrijven van treden: Bij trappen met kwarten is de staplengte discontinu. Merk op dat de hoogte tussen de bovenliggende treden dient gegarandeerd: er kunnen dus nooit minder dan .3.1 Rechte steektrap. de “verdrijving in het oneindige”. Eén ervan. een scheluwe of dubbel-scheluwe trap. (n-1) maal de aantrede.2 Wenteltrap De wenteltrap beschrijft een zekere boog rondom een open kern.1.1. zij S het snijpunt tussen deze beide verlengde rechten a en b . de bordestrap Meest courante trapvorm. Men bekomt de voorkant van de trapneuzen van de verdreven treden.3. kan men gebruik maken van een bordestrap. 2.3 Spiltrap De spiltrap draait rond een centrale.Verbindt de overeenkomstige punten van de beide rechten. Dit kan volgens diverse meetkundige methoden. De looplijn ligt op 1/3 van de breedste zijde van de trede. het verdrijven van treden. De buitenstraal is groter dan de trapbreedte. elk met hun voor –en nadelen. met relatief eenvoudige constructiewijze. wat onveilig is voor het afdalen van de trap. Men kan deze discontinuïteit wegwerken.3 Soorten 2. beginnende in S . Merk op dat elke trede even diep is op de looplijn! 2. verzachten of spreiden over een groter aantal treden door wat men noemt. Indien de beschikbare lengte ontoereikend is voor de voorziene traplengte. .40 2.3. door de overgang over n treden te spreiden.3.A . De treden worden gedragen door de trapwangen.1.

.Afwerking 41 12 treden per omwenteling voorkomen! (13-1=12 optreden x 18cm = 2m16 min. borstweringen.. Hierbij zijn volgende ruwbouwsituaties mogelijk: Beide trappen worden tussen 2 opgaande muren geplaatst. het opkuisen en reinigen van de treden. het transport en de plaatsing van de trapelementen. Hoogte) 2. - 2. het uitvoeren van de koppelingen en van de eventuele constructieve voegen. De treden kragen uitlangs beide zijden van de trapboom. …. de randafwerkingen. De treden hebben vaak een veranderlijke doorsnede of zijn voorzien van consolen.. in 1 zijdelingse trapboom.3.1. metalen of houten trekkers. het nemen van de nodige maatregelen om de trap na plaatsing te beschermen tegen beschadigingen en bevuilingen voor de duur van andere bouwwerkzaamheden (last van de algemene aanneming). ganzentrap 2. Treden opgelegd op een centrale trapboom.2 Constructie Treden opgelegd op 2 zijdelingse trapbomen. Uitkragende treden: de treden zijn aan 1 zijde ingeklemd in de muur in een spil of ev. de controle en voorbereiding van de steunen.3. leuningen. gedimensioneerd als trapboom of aan de hoger gelegen draagvloer dmv. Een veel voorkomend voorbeeld hiervan in een woning is: de trap naar de verdieping boven de keldertrap. Opgehangen treden: de treden hangen aan een leuningbalk. . treden. aansluitingen.4 Tussenvormen cfr.3 Open vs Gesloten Bij een gesloten trap wordt tussen de treden een tegentrede of stootbord voorzien zodat de ruimte onder de trap volledig afgesloten is van deze boven de trap. inbegrepen het verwijderen van vlekken van mortel of lijm. terwijl de trap naar boven aan een zijde over de muur gaat en dus breder wordt dan de keldertrap. inbegrepen alle bevestigings.en/of oplegmiddelen.en wandafwerkingen. de fabricatie op maat. De treden liggen ofwel tussen ofwel op de trapbomen. Het werk omhelst volgende punten: het opmeten van de juiste afmetingen ter plaatse. met de omringende vloer. De keldertrap wordt tussen 2 muren geplaatst.3.

Bescherming en onderhoud van baksteen loopvlakken “Kleurloze”olie –of vernislagen verdonkeren steeds de steen.5 à 2cm breed. beide 1. in halfsteens verband. De afwerktreden zijn in metselwerk.42 De open trap is niet voorzien van tegentreden en laat aldus licht door. multiplex plaat of met een gipskartonplaat. De draagconstructie wordt verzekerd door een gemetseld gewelf/ heden vervangen door een betonslede. dragen in nesten. evenals de tegentreden of stootborden. De optredehoogte = de strekmaat van de steen + 1cm voeg. De hartkant van het hout wordt langs boven geplaatst. een kwartrondje. ofwel worden “open” opgespoten met overschilderbare kit.3. de treden 25mm. De muurboom. De voorzijde of de neus van de trede wordt afgeschuind en weinig afgerond. De treden. wordt afgewerkt met een aftimmerlatje. bv. Een gedetailleerde afwerking en een goede communicatie met architecten/ ingenieurs is dus prioritair! 2.3.2 Trap in hout Standaard rechte steektrap is moeilijk.4. De trapboom welke tegen de muur wordt geplaatst.3. De treden worden geplaatst met een wel of neus van 4 à 5cm. De aantrede = 1.1 Trap in baksteen Zelden toegepaste oplossing in de hedendaagse bouwsector. De onderzijde van de tegentrede kan eveneens een siervorm meestal wordt de gesloten trap langs onder afgewerkt. aan de onderkant van de stootborden het achterhout.4. Met een voeg met de gehouden en Teneinde het kraken van de trap tengevolge van het krimpen van de stootborden te vermijden .5 steen of iets minder (mits het gebruik van drieklezoren). in het bovenvlak bekeken. De draagboom is meestal 4cm dik. Bovenaan bij de aansluiting met de vloer of met het bordes wordt een welstuk of weltrede ingewerkt. 2. Teneinde gesloten nesten te krijgen. di. terwijl de bovenliggende trede wordt omhoog gedrukt. geschroefd tegen de onderliggende trede. krijgen. Hierbij zal de wandbepleistering worden gewapend. wordt elke trede in het midden voorzien van een kraaklos: 18x50mm. worden de draagbomen breder genomen: aan de bovenkant van de treden het voorhout. maar bv.4 Materiaal 2. in de 2 zijdelingse draagbomen 10mm ingekapt (verteer). de stootborden 18mm. Voor de esthetische dichtheid wordt een wellat voorzien. Bij deze trapvorm wordt de architecturale kwaliteit van een trap benadrukt. .

Afwerking 43 Het vastzetten van de trap kan gebeuren op verschillende wijzen.door vastschroeven van de muurboom met keeltrapbouten.De traptreden steken vooraan uit de trapboom waardoor de nesten gemakkelijker gemaakt worden en bezuinigd wordt op het hout. . .door ten dele inkepen vd draagbomen in de raveelbalken van de vloeropening. massieve draagboom geplaatst. tenzij met uitkragende balken. A-symmetrische trapbordessen zijn moeilijk uitvoerbaar in hout. Uitgaande van een rechte bordesconstructie. Volgende vereenvoudigde keldertrappen: trapconstructies zijn bv. die aan de binnenzijde tegen de trapbomen geschroefd zijn. Idem voor het bordes van trappen met een richtingsverandering van 90°. vooral met de bedoeling wegschuiven tengevolge van de spatkracht te vermijden: . Trap met keepbomen De treden worden geplaatst op inkepingen in de trapboom en steken even over aan de vrije zijde van de trap. De breedte vh schalmgat w mede bepaald door de constructie vd trapleuning. Door het inkepen van de draagbomen zijn deze uitermate verzwakt zodat de resterende breedte vanaf de inkeping als constructiemaat kan aanzien worden. Bordestrap De meest voorkomende bordestrap is die met een richtingsverandering van 180°. is hierbij de eerste neus van de afdalende trap verschoven is tov.De traptreden worden vastgeschroefd op draaglatjes. die van de stijgende trap. maar vormen geen probleem in beton. (een ingekeepte trapboom noemt men een keepboom) Bloktrap Driehoekige. .door op een verzorgde wijze metalen hoekijzers aan te brengen onderaan de draagbomen. treden worden rechtstreeks op een rechte . geschikt voor .

de slijtweerstand en het onderhoud. meestal door het maken van een starre verbinding tussen de treden. Het betreden vraagt een aangepaste opstap –en looptechniek van de gebruiker. deze worden later weggeslepen. Omwille van de doorbuiging wordt onderaan wapening op . Hiertoe worden linker –en rechterdeel van de trap alternerend samengesteld uit de pare en de onpare treden.44 Ganzentrap Deze oplossing beoogt het verbreden van de aantrede voor zeer steile trappen. De continuïteit van de bevloering kan tevens gerealiseerd worden. Principewapening.dwarsstabilisatie van het geheel. met esthetische prioriteit. verschillende uitvoeringen adhv.dimensionering van de hoger gelegen draagbalk en zijn eventuele steunkolom(en). ° uitvoering: Bekisting: onderbekisting en bovenbekisting.4. stalen ringen verplaatst. Hoofddraagrichting trede per trede in de muur. Op de werf wordt de trap adhv. Bij speciale uitvoering. Betonnen constructies worden veel toegepast omdat men deze flexibel kan vormgeven. verschillende bekistingssystemen en kleuren) ° toepassingsgebied: waarom betontrappen? Belangrijke pluspunten aan een betonnen trapconstructie zijn de brandweerstand. Voor kleine niveauverschillen: bovenop een gewone draagvloer. ° algemene opvatting: Hoofddraagrichting schuin van onder naar boven. door de hangers. . spaartrap) Opgehangen traptreden Constructieve vereisten voor het ophangen van treden: . (per leuning worden 2 traptreden opgehangen) Draaitrap – spiltrap Zoldertrap 2.3 Trap in beton De meeste betonnen trappen zijn prefab-constructies. (cfr. De linker en rechter treden lopen dus geschrankt.3. (cfr.

4.: tranenplaat. roostervloer. hout. afzonderlijke stukken * bloktrede * antislipprofiel.Hout ° prefabricatie van afgewerkte. vooral bij brede trappen. vlakke plaat of lino. tapijt. T. kleur …. De treden worden soms geperforeerd om massa en materiaal te sparen en er wordt op deze manier voorzien van antislip… Vbn. boordstuk. gewapende treden: Trede op 2 steunpunten Uitkragende treden. zijdelingse opstand * plinten: kleine trapvorm. schuine plint.v.thermisch verzinkt volgens NBN EN ISO 1461 (laagdikte) .Natuursteen of granito * tegentrede glad bekist * afwerktrede en –tegeltrede: L. grote trapvorm.m. 1 zijde ingeklemd Uitkragende treden op 1 (of 2) centrale balk(en) De spiltrap * trede met vaste of afzonderlijke tegentrede of met tussenring * fundering * aansluiting met verdiepingsvloer 2. . Soms wordt ook dwarswapening geplaatst. kader + gerekt metaalgaas.Afwerking 45 trek voorzien.… . 2 lagen poedercoating. 80 / 120 / …µm.de stukken worden thermisch verzinkt en gemoffeld d. ° Plaatsing: verankering ° Oppervlaktebehandeling: . totale laagdikte min.roestwerend verfsysteem volgens NBN EN ISO 12944 . lino.Tegels . .Dunne vloerbekleding: PVC of synthetische rubber. Prefabricatie van trap(slede) (boom element van de vloer + afwerking) ° afwerking van betontrappen: . ° Afwerktreden: geplooide treden kunnen minder zwaar uitgevoerd worden dan rechte traptreden (10 tot 12mm).4 Trap in staal ° Draagboom: wordt aan de vloerconstructie bevestigd door lassen of bouten.3.

Glas is doorzichtig. Verschillende groeves hebben hun eigen manier van constructie en afwerking. Bovendien heeft glas een hoge buigbreeksterkte wat zeer interessant is voor het aanmaken van trappen in glas.5 Leuning en Balustrade 2. lichtdoorlatend. Glazen trappen kunnen net als andere trappen in verschillende modellen worden gemaakt. maar ook om te beschermen. milieuvriendelijk. gezeefdrukt of op een andere manier bewerkt glas dient dus niet alleen om te verfraaien. 2.3. Trappen in glas kunnen uit treden bestaan die volledig in glas zijn of gecombineerd worden met aluminium.7 Andere materialen 2.: baksteen met vormsteen.5. draai. Met gebogen glas kunnen ontwerpers de gebogen lijnen realiseren die passen bij een moderne interieurinrichting of die een luxueus accent leggen in een klassiek interieur. ze kunnen gemaakt zijn uit gezuurd of gekleurd glas.3. modern ogend en in verschillende afmetingen en diktes verkrijgbaar.2 Uitvoering  Massief Vbn. 2.3. onbeperkt verkrijgbaar.5.46 2.4.3.5 Trap in natuursteen Trappen in natuursteen worden individueel bestudeerd en uitgevoerd.klassieke handgrepen en balusters bovenop de draagboom vastgezet. In gelaagde samenstellingen is dit glas extra veilig en dus ook geschikt voor liftkooien en lichtschachten.eenvoudige hedendaagse draagboom vastgezet. Gelaagd.3.…  Hout . gebogen. kwartdraaitrappen en bordestrappen met een rustvlak tussen twee trappen in. gegoten beton. gehard.6 Glas Glazen trappen worden gemaakt door een combinatie van veiligheidsglas (gehard) en gelaagd glas te gebruiken. vlak maar het kan ook worden omgebogen.4. leuning tegen pilasters.3. Hierdoor kan glas ook gebogen worden. krasvast.of wenteltrappen. vormvast bij verschillende temperaturen. waardoor dus weer meer mogelijkheden ontstaan. hout afdekking. Treden in glas hoeven niet altijd doorzichtig te zijn. .4. marmer afdekking. Hierbij denken we aan de rechte steektrappen.1 Vormgeving Open of gesloten trapleuning 2. opzij tegen de .

inoxen buizen.type-oplossing met ronde. 2.verzinkt staal.Afwerking 47  Metaal . RVS of aluminium .3.6 Afwerking (onderkant) .

Bouwwezen .Woordenlijst (1992) NBN ISO 3881 . definities en afmetingen (1995) NBN EN 131 .Ladders (1993) .Borstweringen (1994) NBN ISO 3880 .7 2.Trappen .Trappen en trapopeningen .3.Houten Trappen (WTCB.4 Wetgevingen TV 198 . 1995) STS 54 .Afstemmaten (1992) NBN NEN 3509 – Trappen in woningen en woongebouwen Benamingen.Bouwwezen .48 2.Maatafstemming .

voordat de uitgekozen vloerbedekking wordt aangebracht. vormen tezamen de vloerbedekking. Het komt ook voor dat een extra component moet worden aangebracht omdat het prestatieniveau van een andere component onvoldoende is. dat als eindproduct resulteert. In de dagelijkse bouwpraktijk worden tijdens het proces van uitvoering vaak nog extra componenten/ toeslagstoffen toegevoegd aan een vloersysteem. Het vloerbedekkingmateriaal en de eventueel noodzakelijke voorstrijk-. moet voldoen aan de eisen die de gebruiker aan het vloersysteem stelt (het gewenste prestatieniveau). De toekomstige gebruiker heeft meestal een duidelijk beeld van de (functionele) eisen waaraan de vloeren van een gebouw moeten voldoen. als belangrijkste componenten voor het opbouwen van vloersystemen. De dekvloer wordt aangebracht op de draagvloer met het doel daarvan de vlakheid.Afwerking 49 3 Dekvloeren 3. veerkracht en dergelijke te verbeteren. zal een te ruwe en of ongelijkmatige oppervlaktestructuur van de dekvloer zich later in de vloerbedekking aftekenen. Deze eisen worden immers gedicteerd door de processen die zich in het bedrijf afspelen. Als we dit niet doen. Reeds in de ontwerpfase van een gebouw moet duidelijkheid bestaan ten aanzien van de functionele eisen waaraan een vloersysteem in de gebruiksfase moet voldoen. of een isolerende laag om de thermische of akoestische isolatiewaarde van het vloersysteem te verbeteren. Op basis van een zo volledig mogelijk inzicht in de relevante functionele eisen die aan een vloersysteem worden gesteld. Heeft de „vragende kant‟ de prestatieeisen eenduidig geformuleerd. en lijmlaag.1 Inleiding Dekvloeren en vloerbedekkingen beschouwen we naast draagvloeren. de dekvloer worden geëgaliseerd. Aan deze voorwaarde kan alleen worden voldaan als de ontwerper bekend is met de bestemming van het betreffende gebouw en de diverse ruimten daarin. dan mag die verwachten dat de „aanbiedende kant‟ een vloersysteem levert dat in de gebruiksfase conform de eisen presteert. Het vaak complexe meerlagenpakket. Zo moet bijvoorbeeld. kan een op dit gebied deskundig ontwerper de voor de betreffende toepassing relevante prestatie-eisen formuleren. Het kan nodig zijn dat voor één gebouw meerdere vloersystemen moeten worden ontworpen. bijvoorbeeld een lijmlaag die nodig is om het vloerbedekkingmateriaal aan de dekvloer te kleven. .

veerkracht. zoals zelfnivellerende dekvloeren. Om deze functie te kunnen vervullen moeten aan de dekvloer altijd eisen worden gesteld met betrekking tot de: • gewenste vlakheid en of evenwijdigheid van het vloeroppervlak. anders dan voor verwarming of koeling.2 Definitie Een dekvloer is een bouwelement samengesteld uit een bindmiddel.. enz. vulstoffen (zand.). De leidingen moeten in dat geval deugdelijk aan de draagvloer worden bevestigd... De dekvloer wordt doorgaans direct aangebracht op de draagvloer. bijvoorbeeld op het gebied van weerstand tegen puntlasten. Soms worden speciale samenstellingen gebruikt.). mogen elkaar in geen geval kruisen en de morteldekking op de bovenzijde van de leidingen moet voldoende zijn (ten minste 25 mm). toeslagstoffen. Daar druklagen van beton deel uitmaken van de draagvloer behoren ze niet tot het domein van de dekvloeren en worden dus niet in dit hoofdstuk behandeld. bijdrage aan de thermische en/of akoestische isolatie. • oppervlaktestructuur in relatie met het gebruik (direct of als geschikte ondergrond voor vloerbedekking).. . Daarnaast kunnen aanvullende functionele eisen worden gesteld. en een wapening (net of vezels).. • benodigde mortelsterkte in relatie met de te verwachten belasting. De belangrijkste functie van de dekvloer is het vloersysteem geschikt maken voor direct gebruik of als ondergrond voor de aan te brengen vloerbedekking. water. vulstoffen..50 3. adhesie. . water. gebeurt dat in de praktijk toch. en op de bouwplaats wordt gestort op een draagvloer. in op te nemen. Hoewel een dekvloer niet is bedoeld om er leidingen. gebeurlijk hulpstoffen en/of additieven. De voor dekvloeren gebruikte materialen zijn het bindmiddel (cement.en/of een isolatielaag plaatsen. . Bindmiddelen voor dekvloeren zijn doorgaans hydraulische bindmiddelen in poedervorm. .. die voor hun reactie en de ontwikkeling van de vereiste karakteristieken (cohesie. Tussen de draagvloer en de dekvloer kan men een scheiding. anhydriet.) met water dienen gemengd te worden.

Hieronder worden enkele synoniemlijsten weergegeven: Draagvloer of constructievloer drager ondergrond ondervloer systeemvloer vloerconstructie chape ondervloer smeer.3 Terminologie Voor een en dezelfde component van een vloersysteem bestaan meerdere benamingen. Daarom hanteren wij volgende begrippen: Vloersysteem Een meerlagenpakket als bouwdeel waaraan eisen zijn gesteld met betrekking tot de te leveren prestatie onder een gegeven gebruiksbelasting en dat in principe bestaat uit de componenten: draagvloer. dekvloer en vloerbedekking. Iedere bedrijfstak beschikt daarbij over een eigen jargon waarmee eenzelfde vloercomponent vaak verschillend wordt aangeduid. Een vloersysteem is opgebouwd uit meerdere componenten.of strijkvloer afwerkvloer uitvlakvloer (-laag) overgangslaag estrich (merk) tussenvloer deklaag vulvloer toplaag of -vloer bovenvloer vloerafwerking afwerkvloer slijtlaag vloerbekleding gebruiksvloer Dekvloer of Vloerbedekking of Het zal duidelijk zijn dat al deze verschillen in benaming niet passen in het kader van een integrale benadering.Afwerking 51 3. De oorzaak daarvan is dat bij de totstandkoming van een vloersysteem meerdere partijen zijn betrokken met onderling sterk verschillende culturen. Eenduidigheid is hierbij een eerste vereiste. . Component Onderdeel van een vloersysteem.

Dekvloer Een component van een vloersysteem dat wordt aangebracht op een draagvloer met het doel: • verbeteren van de prestatie op het gebied van bijvoorbeeld vlakheid. • aan. maar ook in een isolatie− en of uitvlaklaag. • hechting verbeterende materialen. slijtvastheid.en/of uitvlaklagen. Opmerking: Een dekvloer vervaardigd van een specie met een vloeimaat van ten minste 220 mm wordt gietvloer genoemd. • (draagvloer) vul. Hiertoe behoort zowel bedekking in de vorm van geplakte of losgelegde tegels. Toebehoren Hulpstukken die bedoeld zijn om het vloersysteem te integreren in het gebouw. veerkracht en akoestiek. hygiëne en esthetica.en afvoerleidingen voor verwarming. • realiseren van een oppervlak dat geschikt is voor direct gebruik dan wel als ondergrond voor de aan te brengen vloerbedekking. • dampremmende materialen. randen eindprofielen en plintprofielen. stroken of banen. Opmerking: Vloerbedekkingen zijn bedoeld om het vloersysteem aan te passen aan gebruikseisen ten aanzien van bijvoorbeeld sterkte. kitten). • bevestigingsmiddelen (lijmen. communicatieleidingen enzovoort. Installatie In een vloersysteem opgenomen leidingen. • waterkerende materialen. Voorbeelden van toebehoren zijn dilatatievoegprofielen. aangebracht op een verhard vloeroppervlak en direct aan het gebruik blootgesteld. • (componenten-)scheidende materialen. . stabiliteit en stijfheid. Hulpmaterialen kunnen worden onderscheiden naar functie in: • isolatiematerialen (thermisch.52 Draagvloer Een component van een vloersysteem met als belangrijkste functie het leveren van de benodigde draagkracht. Vloerbedekking Een component van een vloersysteem. waterdichtheid. als bedekking die wordt gevormd door het uitgieten of uitstrijken van vloeibare substanties. Leidingen worden doorgaans opgenomen in de draagvloer.en egalisatiematerialen. akoestisch). Hulpmateriaal Hulpmaterialen zijn materialen die worden gebruikt om eigenschappen van het vloersysteem of componenten daarvan te verbeteren. Opmerking: leidingen die veel in vloersystemen voorkom. warm/koud tapwater enzovoort. zijn: • electra-. • (dekvloer) reparatie.

elektrische weerstand.en/of warmwater voerende leidingen (die eventueel voor koeling (ge)koel(d) water kunnen voeren). .Afwerking 53 • vloerverwarmingssystemen.

• prijs/prestatieverhouding. ongelijkheden. Tolerantie 6 tot 14 mm (afh. Horizontaliteit of helling: De aanbestedingsdocumenten bepalen of de dekvloer horizontaal of onder helling moet worden uitgevoerd (voor het wegvloeien van vloeistoffen. • gebruikscomfort. situatiegebonden eis aan een bepaalde eigenschap van een vloersysteem. • esthetica. Deze situatiegebonden kwaliteitseisen kunnen onder andere betrekking hebben op: • duurzaamheid. gezondheid en milieu Gebruiksveiligheid Geluidhinder Energiebesparing en warmtebehoud ISO 6241 Stabiliteit Brandveiligheid Gebruiksveiligheid Dichtheid Hygrothermisch comfort Atmosfeer Akoestisch comfort Visueel comfort Comfort bij aanraking Anthropodynamisch comfort Hygiëne Aanpassing van het gebruik Duurzaamheid Economie Dimensionele eis  Na te leven peilen: De bouwheer of de hoofdaannemer duidt het aanvangspeil aan en merkt het. Technische eis Door een deskundige opgesteld advies dat is gebaseerd op het naar situatiegebonden kwantitatieve eisen vertaalde programma van eisen. noch krommingen.). Het programma van eisen wordt opgesteld aan de hand van de functionele eisen die de (toekomstige) gebruiker stelt aan het vloersysteem. het aansluiten op verschillende niveaus. TV) . waaronder: EG-richtlijn Bouwproducten Mechanische sterkte en stabiliteit Brandveiligheid Hygiëne. • onderhoudsvriendelijkheid.54 3. De helling wordt in mm/m uitgedrukt. Vlakheid: De vlakheid is de eigenschap van een oppervlak zonder oneffenheden. Prestatie-eisen worden op verschillende niveau‟s opgelegd. enz. van de situatie – cfr. Ze is   . Prestatie-eis Gekwantificeerde.4 Eisen Functionele eis Per eigenschap door de gebruiker gestelde eis aan het functioneren van het vloersysteem in de gebruiksfase. Dit ligt bij voorkeur op een plaats die niet voor wijziging vatbaar is.

w. Zo wenst men voor het plaatsen van betegeling een nogal ruw oppervlak. waarvan de diepte of de hoogte tussen 0. met verticale onregelmatigheden (plaatselijke holten en/of bulten. Bij gebrek aan aanduidingen betreffende de vlakheidklasse en het vloerbedekkingtype. : het soort en het aantal te vervaardigen proefstukken de bewaarwijze van de proefstukken de toe te passen proefmethoden de manier om proefresultaten te interpreteren. van haar plaatsingstechniek en van de voorziene vlakheidtoleranties. zoals opgesteld door het WTCB (proeftegels). door een numerieke waarde. dient vlakheidklasse 1 voorgeschreven te worden. die gemakkelijk te verwijderen zijn). . terwijl dekvloeren bestemd voor een dunne vloerbedekking eerder een oppervlak vereisen met “raspende microruwheid”.w. Vermits er geen duidelijke en volledige Belgische normen of specifieke controlemethoden voor dekvloeren bestaan.z.z. Mechanische eis De prestaties vereist van de dekvloer vloeien voort uit de gebruiksvoorwaarden van de vloerbedekking en kunnen slaan op de druksterkte en op de weerstand tegen dynamische pons. in het bestek of bij de bestelling. d.  Oppervlaktetoestand: De te eisen oppervlakteafwerking hangt af van de voorziene vloerbedekking.Afwerking 55 onafhankelijk van de helling of van het peil van het beschouwde vlak. nodig om in voldoende mate het vertrouwen te geven dat een product of dienst voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen (NBN . Voor het afgewerkte drie vlakheidklassen: Klasse 1: Klasse 2: Klasse 3: dekvloeroppervlak onderscheidt men de strenge toleranties normale toleranties ruime toleranties 2mm/meter 3mm/meter 5mm/meter De opdrachtgever/ architect schrijft de vlakheidklasse voor in het bestek.ISO). De keuze van de tolerantie op de vlakheid hangt af van de voorziene vloerbedekking. Indien de dekvloer afgewerkt wordt met harde tegels van groot formaat (30 x 30 cm2). van het gebruik ervan en van het gewenste uitzicht. wordt vlakheidklasse 2 geëist. Ze worden gedefinieerd. Kwaliteitswaarborg Het geheel van geplande en systematische acties. verwijzen we hier naar de methoden. Het bestek moet de methode vermelden voor de controle van de prestaties.1 en 2 mm variëren. d.

. kan een attest met productcertificaat worden verleend onder voorwaarde dat: • alle componenten van het vloersysteem voorzien zijn van een productcertificaat. bestaan er mogelijkheden voor vloersystemen met gewaarborgde kwaliteit. • de montage/verwerking van de componenten uitsluitend wordt uitgevoerd door bedrijven die beschikken over een procescertificaat. Op een vloersysteem waarvan de kwaliteit is gewaarborgd conform een in een BRL (bouwrichtlijn) vastgelegd prestatieniveau. • het attest voor het totale vloersysteem berust bij één rechtspersoon.en utiliteitsbouw.56 Opmerking: Door het streven naar standaardisering in de woning.

Dikte: 30 à 50mm: minimum ifv. De maximale dikte per tegelijk uit te voeren laag is ongeveer 50 mm. Toepassing: op stabiele en stevige ondergrond. De dikte boven de leidingen moet minimaal 30 mm bedragen. .) De vereiste hoogte moet uiteraard beschikbaar zijn. Deze laatste moet vlak zijn. Hechtende dekvloeren Definitie: dekvloer die door zijn samenstelling en uitvoering aan de draagvloer hecht (en blijft hechten). correcte uitvoering en verdichting. Sterkte: Hechtende dekvloeren kunnen zwaardere mechanische belastingen opnemen (ongeveer 30 % meer) dan niet-hechtende dekvloeren Wapening: gewoonlijk niet noodzakelijk. . om een goede verdichting te waarborgen. Zijn samenstelling hangt af van zijn functie en van de voorziene belastingen. dat nadelig kan zijn voor de dekvloer of vloerbekleding. De vereiste dikte is het kleinst..Afwerking 57 3. A. Hij hecht nergens aan de ondergrond. De stabiliteit is sterk afhankelijk van de hechting met de ondergrond.. Niet-hechtende dekvloeren Definitie: dekvloer die van de draagvloer gescheiden is door middel van een scheidingslaag. ter plaatse van eventuele dikteverminderingen moet een wapeningsnet geplaatst worden. tenzij boven de leidingen B.5 Soorten De karakteristieken van de draagvloer bepalen de keuze van dekvloer. Elke laag van de dekvloer moet bij voorkeur een homogene dikte en homogene fysische en mechanische eigenschappen hebben. zonder hindernissen en zo nodig voorafgaandelijk voorzien van een uitvullaag (omhullingslaag voor bepaalde buizen. vrij van vocht. Men zal de afwerking ervan en de oppervlaktekarakteristieken aanpassen aan de voorziene vloerbedekking en rekening houden met aanwezigheid van leidingen.

. Zwevende dekvloeren Definitie: dekvloer gestort op een min of meer samendrukbare isolatielaag (akoestisch en/of thermisch). Minimaal 1 cm isolatie ononderbroken op vlakke en zuivere ondergrond thermisch isoleren van vloeren . muur. tussendorpel. . wapeningsnet op halve hoogte in de dekvloer.. C.dikte te berekenen. plint. Er wordt uitgegaan van het .) Toepassing: ter verbetering van de contactgeluidisolatie van woningscheidende vloeren en benedenvloeren bij appartementen.minimaal 4 cm in geval van vloerverwarming . Toepassing: op zeer poreuze ondergrond op ondergrond opgebouwd uit gefractioneerde elementen op ondergrond onderhevig aan belangrijke vervormingen en/of actieve scheuren bij risico van opstijgend vocht voor de (plaatsingstechniek van) vloerbedekking bij vochtgevoelige vloerbedekking en/of plaatsingstechniek dekvloeren en 40 mm voor Dikte: 50 mm voor cementgebonden anhydrietgebonden dekvloeren. Wapening: aan te raden om risico op scheurvorming te beperken. kunnen belangrijke krimpspanningen ontstaan. Indien aan deze voorwaarde niet voldaan is. deze moet dus voldoende vlak zijn.58 Het hoofddoel vochttransport uit de draagconstructie te vermijden en een vrije horizontale beweging op zijn draagvloer mogelijk te maken. waardoor hij bepaalde bewegingen kan ondergaan. Hij heeft geen stijve verbinding met enig aanliggend of onderliggend bouwelement (draagvloer.

Afwerking 59 principe dat de leidingen ingewerkt worden in de isolatielaag of in een uitvullingslaag gelegen onder de isolatie. glasof polyestervezels. die zelf op of in de isolatie rusten. alternatief voor metalen wapeningsnet: staal-. Isolerende uitvullagen Isolerend beton enkel te gebruiken onder keramische bevloeringen.. F. Dekvloer voor vloerverwarming Definitie: dekvloer ofwel aangebracht op een isolatie. boven de verwarmingselementen. steeds indrukbare ononderbroken randisolatie voorzien. D. dekvloeren en 45 mm voor Wapening: goed geplaatste wapening is noodzakelijk. . ofwel gestort op onderliggende verwarmingselementen. enkel wapening met vierkante mazen/ draadnet toegelaten. Dikte: 55 mm indien de dekvloer ingewerkte elektrische weerstandsdraden bevat en75 mm indien de dekvloer verwarmingsbuizen bevat die niet verzonken zijn in de isolatie. Schuimbeton volstaat niet om te voldoen aan de vereiste thermische isolatie boven vloeren op volle grond of boven kruipkelders. . Haar dikte is afhankelijk van de aard en/of van het beoogde doel (bij voorbeeld uitvullaag tussen leidingen. Onderlaag Definitie: laag of lagen die tussen de dekvloer en de draagvloer aangebracht wordt of worden.).. met eventuele tussenplaatsing van een scheidingslaag en inwerking van vloerverwarmingselementen (buizen of kabels). Dikte: 50 mm voor cementgebonden anhydrietgebonden dekvloeren. wapening met zeshoekige mazen is te vervormbaar. Wapening: zeker te plaatsen. De dikte wordt gemeten vanaf het bovenvlak van de isolatie. E.

Voegen zijn meestal de zwakke punten van de dekvloer. die in de dekvloer moeten overgenomen worden. Voegen: Er kunnen diverse voegtypes voorzien worden afhankelijk van het soort dekvloer.en krimpnaden). G. bouwvoegen in de dekvloer (stort. . Ze zijn dikwijls moeilijk uit te voeren (vlakheid van de ondergrond) en veroorzaken problemen tijdens het verdichten en het op peil brengen van de dekvloer. Het is inderdaad moeilijk een voeg uit te voeren op dezelfde plaats als deze voorzien voor de (harde) vloerbedekking. vermits deze later uitgevoerd wordt. In principe moet een voeg in de dekvloer doorgetrokken worden in de vloerbedekking. van het vloerbedekkingtype en van het nagestreefde doel.60 Gespoten systemen: meestal minder kwaliteitsgaranties wat betreft juiste dosering. gelijkmatigheid en effectief uitgevoerde laagdikten. De te voorziene voegen kunnen als volgt ingedeeld worden :    de bewegingsvoegen (zetting en uitzetting) van de ruwbouw. scheidingsvoegen (uitzetvoegen).

bouwfysische gedragseigenschappen verschillen sterk per materiaal en gedragseigenschappen van materialen kunnen onverenigbaar zijn. De vloeren worden gelegd nadat de vloerisolatie is geplaatst. • hun werkzaamheden uitsluitend verrichten als is voldaan aan de eisen die zijn gesteld aan de randvoorwaarden. met onderling sterk verschillende eigenschappen. geëxpandeerd polystyreen of een soortgelijk materiaal. voldoen aan die prestatie-eisen.Afwerking 61 3. wordt eerst een vereffening/uitvullaag (vb cellenbeton) geplaatst. Voordat de vloer gelegd wordt doet de uitvoerder navraag of alle leidingen gelegd zijn. en een chape van 6 à 7 cm. Een negatieve invloed op de prestatie hebben zaken als tijdsdruk. ongunstige omgevingsomstandigheden en slechte werkomstandigheden die zich tijdens de uitvoering kunnen voordoen. Zoniet mag er niet met de werken aangevangen worden. en stalen kolommen geïsoleerd worden door een elastische voeg uit schuimrubber. Deze voor het wegwerken van oneffenheden. elektriciteitsleidingen. AANDACHTPUNTEN BIJ DE UITVOERING: Vóór het plaatsen van de dekvloer. te kunnen plaatsen. met onderling sterk verschillende bedrijfsdisciplines. de verwerkingscondities en de – materiaalafhankelijke – verharding.a. zal het vloersysteem in het gebruik. o.en drogingomstandigheden. - - . Zijn de prestatie-eisen niet eenduidig geformuleerd. Als de prestatie-eisen aan het vloersysteem eenduidig zijn geformuleerd. • hun handelingen verrichten conform de eisen van een gewaarborgd proces. Na uitvoering moet deze voeg afgewerkt worden met een voeg van siliconen. die geen gemeenschappelijk economisch belang hebben. De resterende hoogte moet nog voldoende zijn om nadien een isolatie (vloerverwarming). Met de uitvoering van een vloersysteem zijn meerdere partijen belast. Bij de totstandkoming van het vloersysteem moeten de betrokken partijen: • uitsluitend gebruik maken van producten met gewaarborgde kwaliteit. dan kan het zijn dat de vloer niet aan de verwachtingen voldoet. invloed hebben op het prestatieniveau dat het vloersysteem uiteindelijk bereikt. mits correct uitgevoerd onder daartoe geschikte omstandigheden. Alleen door een integrale benaderingswijze en aanpak van het bouwonderdeel vloersysteem kan het prestatieniveau worden verbeterd. Oorzaken waardoor de beoogde kwaliteit niet bereikt wordt. zijn uitvoeringsfouten en het in één vloersysteem toepassen van meerdere materialen. De vloeren moeten van de omringde muren. met dikte van 5 mm. Alle buizen worden vastgelegd zodat ze niet opveren. te plaatsen tot boven de afgewerkte vloer. in de totstandkomingfase.6 Uitvoering Er zijn veel factoren die.

gegalvaniseerd staal.62 - - - Onder de dekvloer dient een PVC-folie/ dampscherm geplaatst. Men dient uiterst veel aandacht te besteden aan de PAS van de uitgevoerde dekvloer! Na het plaatsen van de vloerbedekking mag er niet afgeweken worden van de vooropgestelde vloerPAS! 3. dat een voor de toepassing geschikte draagvloer resulteert. De kwalitatief hoogwaardige elementen moeten ook nog zodanig worden aangebracht en onderling en aan de overige constructie worden gekoppeld. De geprefabriceerde elementen voor elementenvloeren zijn vaak voorzien van een productcertificaat. i.6. draagvloeren. Een belangrijk onderscheid kan gefractioneerde draagvloeren. Aanvullend worden aan de draagvloer bouwfysische eisen gesteld.c. Alvorens de dekvloer te plaatsen wordt er eerst een randisolatie geplaatst dikte 5 mm. de vochtopname en de thermische. voornamelijk steenachtige. Het Bouwbesluit bijvoorbeeld stelt eisen ten aanzien van de dichtheid.1 Type draagvloer De belangrijkste functies die de draagvloer in het vloersysteem vervult.en akoestische isolatiewaarde van uit. Op de Belgische bouwmarkt is een groot aanbod aan.en inwendige scheidingsconstructies zoals vloeren. van mazen 38 x 38 x 1 mm (50 x 50 x 2 mm. De totale dikte van de dekvloer is minimum 5 cm. Dit is echter geen waarborg voor de kwaliteit van het eindproduct (het vloersysteem). In de praktijk wordt vaak onvoldoende rekening gehouden met de nadelige gevolgen van ongunstige omgevingsomstandigheden en ook de noodzaak van een effectieve nabehandeling wordt onvoldoende erkend. men maken tussen monolitisch of Men dient de kwaliteit van de draagvloer steeds te garanderen om tot een goede uitvoering van de dekvloer over te gaan! De kwaliteit van de verschillende soorten draagvloeren is niet alleen afhankelijk van het ontwerp en de detaillering. (5 tot 8 cm) De gehele dekvloer wordt bewapend met een vlechtwerk. welke na plaatsing boven de dekvloer uitsteekt. De leverancier van de elementen is meestal niet verantwoordelijk voor het ontwerp van het vloersysteem en houdt . vloerverwarming). Deze dekvloer wordt op het dampscherm geplaatst dat boven de isolatie ligt. Daarnaast worden op beperkte schaal draagvloeren van staal en hout toegepast. zijn de zorg voor voldoende draagkracht en het leveren van voldoende stijfheid en stabiliteit. Bij in het werk vervaardigde betonvloeren en (constructieve) druklagen is het minstens zo belangrijk dat het beton op de juiste wijze wordt aangebracht en verwerkt en uithardt onder daarvoor geschikte omstandigheden.

Het toepassingsgebied van de dekvloer is. uitgebreid naar onder andere zwevende en verhoogde dekvloeren. Bindmiddelen: 3.Afwerking 63 evenmin toezicht op de juiste wijze van monteren. Daarnaast kunnen gietvloeren zodanig worden uitgevoerd dat aan aanvullende functionele eisen kan worden voldaan. vullen van voegen enzovoort. Dit kan na de montage problemen opleveren omdat de hoogteverschillen tussen de afzonderlijke platen het aanbrengen van dunne afwerklagen bemoeilijkt.en of vochtgradiënt in de platen.2 Type dekvloer Op de Belgische bouwmarkt is het aanbod aan soorten dekvloeren beperkt.6. elementen zoals holle kanaalplaten (welfsels) ook na het monteren nog vervormen als gevolg van het wijzigen. Vooral bij groot formaat keramische tegels en natuursteenplaten kan hierdoor ernstige schade ontstaan. Tot op heden dankt de traditionele dekvloer zijn voortbestaan voornamelijk aan de lage prijs waarvoor hij wordt aangeboden. Met het type anhydrietgebonden dekvloer kan worden voldaan aan de belangrijkste functie-eisen. Dit leidt tot rechtlijnig verlopende scheuren meestal boven de voegen en ter plaatse van de opleggingen en vaak ook tot plaatselijk onthechten van druklaag of dekvloer. Een nog groter probleem wordt veroorzaakt doordat sommige lange. Er werden in het verleden hoofdzakelijk cementgebonden dekvloeren toegepast. . Deze negatieve aspecten zouden op termijn het einde van de dekvloer kunnen betekenen. direct op een steenachtige draagvloer aangebrachte.2.1 Cementgebonden dekvloeren Dekvloeren met cement als bindmiddel worden meestal toegepast als een. Scheuren tekenen zich af in elastische vloerbedekking en zetten zich door in harde vloerbedekkingen. bijvoorbeeld door droging. van de temperatuur. relatief smalle. Dit type dekvloeren wordt voornamelijk uitgevoerd als zogenoemde gietvloer. sinds 1993 valt een opmerkelijke toename in het marktaandeel van anhydrietgebonden dekvloeren waar te nemen. Hierdoor zal het prestatieniveau van het totale vloersysteem toenemen. Gedurende het productieproces en de opslag zal tussen de afzonderlijke platen verschil ontstaan in kromming. gehechte mortellaag. met de komst van de anhydrietgebonden gietvloeren.6. Bovendien verstoort het aanbrengen van de dekvloeren de voortgang van andere bouwprocessen en wordt veel extra vocht in het gebouw gebracht. Als bindmiddel voor cementgebonden dekvloeren gebruiken we bij voorkeur CEM I (Portlandcement) of CEM II B/V (Portlandvliegascement). In de dagelijkse bouwpraktijk blijkt de kwaliteit van de traditionele dekvloeren steeds vaker onvoldoende om aan de elementaire functionele eisen te voldoen. 3.

wordt de verhardingstemperatuur beïnvloed enerzijds door deze van de ondergrond en anderzijds door de omgevingstemperatuur. Code Benaming Oude code Portlandcement P CEM II PPz cement Hoogovencement 36/65 66/80 81/95 schillende verhoudingen Portland/composietKlinker.w. Ze worden aangeduid door de letters CEM gevolgd door een Romeins cijfer. Gangbare cementtypes maken het voorwerp uit van de norm NBN B 12-001.52. de bewaringsmethoden en –duur bepaalt. De uitvoering. . bekomen op proefstukken waarvan de norm NBN EN 196-1 de samenstelling. d. Water is nodig voor de chemische verharding en voor de verwerkbaarheid van de aangemaakte specie. slak en kalk in verSamenstelling CEM I Klinker CEM III A HK CEM III B HL CEM III C LK CEM V A Klinker en 36 tot 65 % hoogovenslak Klinker en 66 tot 80 % hoogovenslak Klinker en 81 tot 85 % hoogovenslak Samengesteld cement Klinker.64 Aan het cement worden toeslagmateriaal (meestal zand 0–4mm) en water toegevoegd.5). De genoemde cijfers komen overeen met de resultaten van genormaliseerde proefstukken en dus niet met de mechanische karakteristieken van de afgewerkte dekvloer. De hechting aan de draagvloer (voor hechtende dekvloeren) en de neiging tot krimp (kans op scheurvorming) worden veeleer beïnvloed door de samenstelling dan door de keuze van het cementtype. De norm NBN B 12-001 bepaalt de sterkteklassen (32. die een andere samenstelling heeft en op andere temperaturen verhardt.42. de druksterkte (in N/mm2) na 28 d en op 20 °C. de afmetingen. In deze context wordt de keuze van het cement bepaald door de na x dagen geëiste sterkteklasse.5 . de aanmaak. keuring en beproeving moeten plaats vinden conform NBN B 12-001.5 . maar ongunstig bij warm weer (versnelde uitdroging). rekening houdend met de verhardingstemperatuur. waardoor het mengsel opwarmt : deze factor is gunstig bij koud weer. Daar dekvloeren relatief dun zijn. 25% slak en 25% vliegas De keuze van het cement (type en sterkteklasse) beïnvloedt onder andere de volgende eigenschappen van de dekvloer: de uiteindelijke sterkte.z. vliegas. het snelle vrijkomen van hydratatiewarmte. de snelheid om deze sterkte te bekomen. die de termijn van gedeeltelijke en volledige ingebruikstelling beïnvloedt.

 asfaltemulsie of koud asfaltvloeren. Aangezien geen enkel cement hieraan kan verhelpen. brutale opwarming. gespreid. Het is echter wel belangrijk bij lage en zeer hoge temperaturen. Het cementtype is vrijwel van geen belang bij gewone temperaturen (tussen 10 en 20 tot 25 °C). afhankelijk van de samenstelling. rechtstreekse bezonning.6.2 Anhydrietgebonden dekvloeren Anhydrietbindmiddel is in België niet gedefinieerd in de Duitse norm DIN 4208. is het ten zeerste aangeraden tocht. of tussen verschillende zones van de ondergrond zeer nadelig voor een homogene verharding van de dekvloer. natuurlijk of synthetisch. eventueel mechanisch verdicht en op het gewenste peil gebracht. Worden dan ook aanbevolen : CEM III B en CEM II. B. Bitumen is een thermoplastisch aardolieproduct. De warme of koude mortel wordt ter plaatse in een of meer lagen op een draagvloer gestort.of strijkasfaltvloeren. Bitumineuze dekvloeren worden onderscheiden in:  gietasfalt. het verhardt niet en droogt niet uit.3 Andere bindmiddelen A. CEM III A en CEM II. DIN 272 en DIN 273 in Duitsland) wordt zelden toegepast in België. Een bitumineuze dekvloer is een naadloze vloerafwerking. Worden dus aanbevolen : CEM I. afhankelijk van de samenstelling. Bij zeer hoge temperaturen worden klinkerarme cementen minder beïnvloed door het versnellende effect van de temperatuur van de omgeving en/of van de ondergrond. zand of andere vulstof en een bindmiddel op basis van bitumen. enz. Het wordt Anhydriet.Afwerking 65 In ieder geval zijn belangrijke temperatuurverschillen tussen de omgevende lucht en de ondergrond. verhoogde dekvloer en/of holtevloer… 3. Calciumsulfaten worden (kristallisatieproces) Dekvloeren op basis van calciumsulfaat worden doorgaans aangebracht als gietvloer. Zo lenen gietvloeren zich bij uitstek voor toepassingen als zwevende dekvloer.  3. Magnesietcement (dat het voorwerp uitmaakt van de normen NEN N1396 in Nederland. te vermijden. Gietvloeren hebben het toepassingsgebied voor dekvloeren sterk verruimd.2. vervaardigd van een mengsel van steenslag. .6. is samengesteld uit: minimum 85 % watervrij calciumsulfaat (CaSO4) maximum 3 % scheikundig gebonden water maximum 12 % andere bestanddelen (zonder water) tot de hydraulische bindmiddelen gerekend.  Bij lage temperaturen worden cementtypes die rijk zijn aan hydraulische componenten (klinker) minder vertraagd door de invloed van de koude.2. genormaliseerd.

.3 Type vloerbedekking Ook in functie van de verschillende vloerbedekkingen kan dit invloed hebben op de keuze van dekvloer.66 3. We verwijzen hier naar het volgend hoofdstuk.6.

die later zal verschijnen. maar ook tot andere deelnemers aan het bouwproces. 177 “Woordenlijst van de dekvloerlegger”. hij richt zich tot de dekvloerleggers.7 Wetgevingen Het WTCB heeft hierover onderzoek uitgevoerd met de steun van het IWONL (Instituut tot aanmoediging van het wetenschappelijk onderzoek in nijverheid en landbouw). zal de uitvoering behandelen en zich dus vooral richten tot de dekvloerleggers. NBN B 12-001 NBN EN 196-1 . en bepaling van de eisen alsook de controlemethodes . de hoofdaannemer en de plaatser van de vloerbedekking _ een Technische Voorlichting. De gebruikte terminologie werd gedefinieerd in de Technische Voorlichting nr. te beginnen met de ontwerpers (die het type dekvloer kiezen en de voorschriften opstellen). De leidraad voor de goede uitvoering werd onderverdeeld in twee Technische Voorlichtingen : _ beschrijving van de dekvloer en de samenstellende materialen.Afwerking 67 3.

Om duurzaam te kunnen functioneren moet het vloersysteem kunnen voldoen aan eisen die zijn gesteld. vocht en het gebruik. dient men op de hoogte te zijn van de wijze waarop en de omstandigheden waarbij in zijn algemeenheid een vloersysteem tot stand wordt gebracht. elastische en harde materialen. 4. wanprestatie bij één of meer van de uitvoerendebedrijven (35%). Men kan een onderscheid maken tussen naadloze en niet-naadloze vloerbedekkingen.68 4 Vloerbedekkingen 4. De vloerbedekking maakt het vloersysteem geschikt voor het gebruik.3 Eisen Om een gerichte keuze te kunnen maken voor een bepaald vloersysteem. hulpmateriaal en/of toebehoren. vervult een belangrijke functie in het vloersysteem. Een indeling kan gemaakt worden op basis van de invloed door temperatuur. 4. Als belangrijkste oorzaken van problemen zijn te noemen: onvoldoende communicatie tussen opdrachtgever en uitvoerende bedrijven (25%). Door belastingen veroorzaakte spanningen en/of verlies van eigenschappen kunnen resulteren in schade aan het vloersysteem en/of de toegepaste vloerbedekking. andere oorzaken (5%). als bovenste en direct aan het gebruik blootgestelde component. De verven worden als een aparte groep beschouwd. ander gebruik van het vloersysteem dan bij het ontwerp voorzien (5%). . De niet-naadloze vloerbedekkingen worden ingedeeld naar het (basis)materiaal waarvan zij zijn vervaardigd.1 Inleiding Het aanbod aan vloerbedekkingen is vrijwel onbeperkt. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in zachte. Ook bekendheid met de oorzaken van de veelvuldig optredende problemen is een voorwaarde om tot een weloverwogen keuze te komen. In de gebruiksfase is het vloersysteem blootgesteld aan belastingen veroorzaakt door het verkeer en de processen die op de vloer plaatsvinden. materiaalgebrek of onjuist advies leverancier (5%). die een invloed heeft op de materiaaleigenschappen van een vloersysteem waarvan de betreffende vloerbedekking deel uitmaakt. ontoereikende kennis bij de uitvoerende bedrijven (25%).2 Definitie De vloerbedekking.

Ten gevolge van capillaire opzuiging van het condenswater is dan geen sprake meer van droging maar wordt het vloersysteem natter met alle risico‟s voor het ontstaan van schade. Ook als er tussentijds geen sprake is van vochttoevoer naar het vloersysteem zal het drogingsproces. ook extra vocht opnemen door bijvoorbeeld capillaire opzuiging. Tijdens de gehele periode waarin een bouwwerk tot stand komt. Vanaf dat moment zijn de omgevingscondities aan de gebruikszijde van het meerlagensysteem te omschrijven als: een geklimatologiseerde binnensituatie (bv 20 °C).Afwerking 69 Men maakt de keuze van vloerbedekking op basis van prestatief en esthetische criteria. zelfs onder de meest gunstige van deze omgevingsomstandigheden. • buitenklimaat (uitkragende verdiepingsvloer). is er sprake van vochtaanbod door bijvoorbeeld neerslag en natte bouwprocessen. pleister. In een nieuw gebouw wordt de vloerbedekking meestal kort voor de oplevering aangebracht. Aan de onderkant van het vloersysteem kunnen verschillende omgevingscondities heersen: • binnenklimaat (verdiepingsvloersysteem). • gematigd buitenklimaat (begane-grondvloer boven een meer of minder geventileerde kruipruimte). In het ruwbouwstadium is een gebouw in aanbouw bovendien blootgesteld aan vaak sterk wisselende temperaturen. kunnen hierdoor per component verschillen in vochtconcentratie ontstaan. Om de werkelijke evenwichtstoestand te bereiken. grote verschillen in de mate van vochtopname en de snelheid waarmee dit vocht. veel tijd vergen. zal het ingesloten vocht streven naar een (tijdelijke) evenwichtstoestand. metsel-. De spanningen veroorzaken vervormingen die per laag kunnen verschillen met als gevolg nieuwe spanningen. zoals beton. De . behorende bij de heersende omgevingscondities. kan worden afgestaan. Als één of meer componenten van een vloersysteem veel vocht bevatten en het vloersysteem wordt aan de bovenzijde bekleed met een sterk dampremmende laag (vloerbedekking).en tegelwerk. Steenachtige materialen. Tussen de verschillende steenachtige materialen bestaan. afhankelijk van de omstandigheden. kan het in het vloersysteem opgesloten vocht alleen via de onderkant (de meestal betonnen draagvloer) ontwijken. afhankelijk van soort en type materiaal. kunnen naast de leeftijdsafhankelijke hoeveelheid restvocht die zij bevatten. Bij vloersystemen waarin relatief koude binnenoppervlakken aanwezig zijn (koudebruggen) kan sprake zijn van inwendige condensatie en/of langdurige oppervlaktecondensatie. In een meerlagensysteem. opgebouwd uit verschillende soorten materialen. Deze vochtconcentratieverschillen en de temperatuurverschillen veroorzaken spanningen in de afzonderlijke lagen van het meerlagensysteem. Het zijn voornamelijk de bouwtijd en de bouwfysische factoren vocht en temperatuur die een vrije keuze van vloerbedekking beperken.

vormen eveneens een belangrijke beperking in de keuzevrijheid. na het intreden van de (tijdelijke) evenwichtstoestand. Zo mag geen vochtige lucht vanuit de kruipruimte door openingen in de draagvloer kunnen migreren en moet isolatie in een gesloten laag zijn aangebracht. In een vloersysteem opgebouwd uit verschillende materialen zal. Het vochtpercentage dat in de (tijdelijke) evenwichtstoestand per laag wordt bereikt hangt af van de absorptiecoëfficiënt die onder andere wordt bepaald door de poriënverdeling van het materiaal. moet bij een korte bouwtijd worden afgezien van de combinatie van een sterk hydrofiele draagvloer met een sterk dampremmende vloerbedekking. dient een koudebrug-berekening te worden uitgevoerd. Zwaar en intensief verkeer over de vloer stelt hoge eisen aan de slijtvastheid en onvervormbaarheid van het vloersysteem. De klachten zijn weliswaar afgenomen door het aan de onderzijde isoleren van deze vloeren.70 vochtproblemen met begane-grondvloeren zijn bekend. Een draagvloer waarop een stijve dekvloer/vloerbedekking combinatie moet worden aangebracht. Koudebruggen kunnen door een goede detaillering van het ontmoetingsdetail kop. Bescherming van het vloersysteem tegen aantasting door olie. Er zijn echter nog steeds veel klachten die veroorzaakt worden door een onjuiste/ onzorgvuldige detaillering en/of uitvoering. Het gevolg hiervan is schade aan het vloersysteem. In materialen met een grote hoeveelheid microporiën kan het vochtgehalte in de (tijdelijke) evenwichtstoestand hoog oplopen. zoals voegen zijn kwetsbaar en moeten daarom zoveel mogelijk worden voorkomen. De processen waaraan het vloersysteem in de gebruiksfase is blootgesteld. wat weer kan leiden tot verlies aan eigenschappen van dat materiaal en van andere componenten van het vloersysteem. Natte processen vereisen een vloeistofdicht vloersysteem. de hoeveelheid vocht in % m/m per laag kunnen verschillen. Schade aan een hechtend aangebrachte dekvloer/vloerbedekkingcombinatie kan optreden bij: • vervorming van in het werk gestorte betonvloeren ten gevolge van het optreden van krimp en kruip. . In principe komen hiervoor alleen de naadloze vloerafwerkingen in aanmerking. • scheuren van de dekvloer ter plaatse van de plaatovergangen/ voegen bij elementenvloeren die niet zijn voorzien van een druklaag of waarbij geen onderlinge koppeling is toegepast. Om ongewenste condensatie te voorkomen. vet. suiker. moet zoveel mogelijk onvervormbaar zijn. Omdat zowel de omgevingsomstandigheden als de factor tijd een belangrijke rol spelen bij de vochthuishouding binnen een meerlagensysteem. Onderbrekeningen in het vloeroppervlak.en langsgevel en de vloeropleggingen worden voorkomen. Hoge vochtconcentraties in een materiaal veroorzaakt volumetoename.

chemicaliën enzovoort. Voorwaarde daarbij is dat de voor het proces geschikte vloerbedekking in combinatie met de aanwezige draagvloer/dekvloercombinatie een duurzaam presterend vloersysteem oplevert.Afwerking 71 bloed. . wordt meestal geboden door de vloerbedekking.

Het is van belang dat wordt nagegaan of de vloerbedekking geschikt is voor de beoogde toepassing. 2 uitgewassen toplagen: . cementbeton voorzien van een speciale toplaag: de toplaag van een cementgebonden vloerbedekking verleent aan een vloersysteem bijzondere eigenschappen ten gevolge van zijn samenstelling en/of de speciale oppervlaktebehandeling (stempelen. hechtend. uitwassen. Bij de keuze voor soort en type vloerbedekking moet hierbij nadrukkelijk worden stilgestaan: 4. aangebracht.4. of op een scheidingslaag. Dat is het eenvoudigst bij fabrieksmatig vervaardigde gecertificeerde producten waaraan tevens een kwalificatie is verleend bijvoorbeeld met de UPECmethode. De toplaag kan worden afgewerkt in een structuur naar keuze. Aan het mengsel kunnen tevens pigmenten en/of hulpstoffen worden toegevoegd. variërend van fijn schuurwerk tot spiegelblinkend. • Toplagen van twee lagen. polijsten. enzovoort) die hij heeft ondergaan. De gebruikssituatie is medebepalend voor de te kiezen vloerbedekking. inkleuren.4 Soorten Veel soorten vloerbedekking zijn reeds voorzien van een productcertificaat ifv de kwaliteitsbewaking. slijpen.1 Cementgebonden vloerbedekkingen Onder cementgebonden vloerbedekkingen worden verstaan: naadloze in het werk vervaardigde monolitisch afgewerkte betonvloeren. of licht uitgewassen. Moeilijker is het met in het werk vervaardigde vloerbedekkingen vooral als daarvoor weinig of geen normen beschikbaar zijn (zoals voor kunstharsgebonden vloerbedekkingen). Ter verhoging van de technische eigenschappen kunnen aan de toplaagspecie speciale toeslagmaterialen. De toplaagspecie of het strooimateriaal is vervaardigd van cement en toeslagmateriaal.72 4. vulstoffen en/of hulpstoffen worden toegevoegd. naadloze in het werk vervaardigde toplagen van cementgebonden tussenlagen of dekvloeren. De bijzondere eigenschappen kunnen worden onderverdeeld in: Industriële toepassingen: 1 speciale toplagen: • Toplagen van monolitisch afgewerkte betonvloeren bestaande uit een afzonderlijk aangebrachte toplaag of strooimateriaal. Daarnaast is de kwaliteit van een vloerbedekking sterk afhankelijk van de kwaliteit van de ondergrond waarop die vloerbedekking wordt aangebracht.

en . zo zijn er stempels voor tegelmotieven.Afwerking 73 • Toplagen aangebracht op een al dan niet van krimpwapening voorziene cementgebonden uitvlak. Ter verbetering van de weerstand tegen chemische aantasting worden ook wel tegels vervaardigd van speciaal sulfaatbestendig cement of van aluminiumcement. suikers en dergelijke. krimp beperkt. met speciaal geselecteerd en gegradeerd toeslagmateriaal. 3 cementbeton platen en tegels: • Deze geprefabriceerde elementen worden aangebracht in een cementmortelbed. melkzuren. Na het aanbrengen wordt de toplaag langdurig gewalst: Tijdens dit walsen wordt het overtollige cement dat aan het vloeroppervlak uittreedt voortdurend verwijderd.of tussenlaag. Esthetische toepassingen: (ook wel cementcomposiet genaamd) 1 Gestempelde toplaag: Op het vóórgeschuurde. de krimp beperkt. door het gereduceerde cementgehalte. klinkers enzovoort).of tussenlaag. wordt de toplaag. langdurig gewalst: Tijdens dit walsen wordt het overtollige cement dat aan het vloeroppervlak uittreedt voortdurend verwijderd. Door dit procédé wordt een zeer goede verdichting verkregen en wordt. Door op de gladde bovenzijde van de platen druk uit te oefenen (wals) wordt het profiel in het verse toplaagbeton gedrukt (stempel). door het gereduceerde cementgehalte. Ter verhoging van het esthetisch aanzien worden aan de toplaagspecie speciaal geselecteerde en gegradeerde toeslagmaterialen (bijvoorbeeld fijn grind). nog verse oppervlak van een betonvloer of dekvloer worden flexibele platen aangebracht met een geprofileerde onderzijde. Cementbetontegelvloeren vergen geen langdurige nabehandeling kunnen reeds enkele dagen na het leggen in gebruik worden genomen. waaraan tevens pigment kan zijn toegevoegd. Door dit procédé wordt een zeer goede verdichting verkregen en wordt. op de gewenste kleur gebrachte. diverse soorten natuurstee (flagstone) of bestratingmateriaal (kassei. Ter verbetering van de weerstand tegen aantasting door bij voorbeeld bloedzuren. De elementen hebben een speciale slijtvaste toplaag. Het vloeroppervlak wordt tot slot gelijkmatig uitgewassen tot de gewenste textuur is bereikt. Na het verwijderen van de platen vertoont het vloeroppervlak het contraprofiel van de stempelplaat. De mogelijkheden zijn groot. pigmenten en/of witte cement toegevoegd. 2 Uitgewassen toplaag: De toplaag wordt aangebracht op een al of niet van krimpwapening voorziene cementgebonden uitvlak.

kan door schuren en polijsten een bijzonder fraai resultaat worden verkregen. Ook na het schuren kan de vloer nog worden ingekleurd door het oppervlak te behandelen met zure oplossingen van metaalzouten. Het oppervlak heeft een nabehandeling ondergaan zoals uitwassen (gewassen grindtegels) of slijpen en zoeten of polijsten (terrazzotegels). Drie tot vier dagen na het aanbrengen wordt het vloeroppervlak voor de eerste maal geschuurd met schuurmachines uitgerust met schijven die zijn voorzien van diamantsegmenten. speciale toeslagmaterialen en kleurstoffen. Het schuren kan zowel nat als droog gebeuren. technische eigenschappen. Het schuren kan nat en droog (met stofafzuiging)plaats vinden. De meest recente ontwikkeling is het met diamantsegmenten schuren en polijsten van al dan niet ingekleurde betonvloeren. 3 Geslepen toplaag: Deze toplagen worden aangebracht op een al of niet van krimpwapening voorziene cementgebonden uitvlak. Door pigment aan het beton toe te voegen en. De eerste maal wordt geschuurd met grove schijven en vervolgens wordt met steeds aangepaste diamantsegmenten fijn geschuurd. Ter verhoging van het esthetisch aanzien worden aan de toplaagspecie speciaal geselecteerde en gegradeerde toeslagmaterialen (bijvoorbeeld natuursteenkorrels). Hierna kan het oppervlak naar keuze worden gepolijst of gepolitoerd. zoals: • slijtvast.74 Het vloeroppervlak wordt tot slot gelijkmatig uitgewassen tot de gewenste textuur is bereikt. De toplaag dient ten minste zeven dagen te worden beschermd tegen uitdroging door het afdekken met bijvoorbeeld PE-folie. gesloten structuur en homogene kleur fungeren als esthetische vloerbedekking. In het laatste geval wordt het vrijkomende stof tijdens het schuren afgezogen. 4 Cementbeton platen en tegels: Geprefabriceerde elementen voorzien van een toplaag bestaande uit cement. Na een etmaal geconditioneerde verharding wordt het vloeroppervlak voor de tweede maal geslepen met water en fijnere diamantsegmenten. Ook in gladde metalen mallen vervaardigde tegels op basis van aluminiumcement kunnen door hun fraaie gladde. Na het aanbrengen wordt de toplaag langdurig gewalst. de verse toplaag te bestrooien met speciaal geselecteerde korrels (ook glas en metaal) en deze weer in te schuren.of tussenlaag. pigmenten en/of witte cement toegevoegd. . Na het schuren worden de poriën en gaatjes gevuld met cementpasta in de kleur van de toplaag. gezoet en/of gepolijst. na het vóórschuren.

hechtend.en stootvast. De elementen kunnen reeds zijn voorzien van een elastische vloerbedekking. Calciumsulfaatbetontegels vergen geen lange verhardingstijd en kunnen reeds enkele dagen na vervaardigen worden gelegd. inkleuren enzovoort) die hij heeft ondergaan.4. • slag. zoals bij cementgebonden vloerbedekkingen. 4. aangebracht. • reinigbaarheid. vulstoffen en/of hulpstoffen worden toegevoegd. Ter verhoging van de technische eigenschappen kunnen aan de toplaagspecie speciale toeslagmaterialen.Afwerking 75 • stroef. geprefabriceerde platen of tegels van cementbeton voorzien van een speciale toplaag. polijsten. of op een scheidingslaag. De toplaag van een anhydrietgebonden vloerbedekking verleent aan een vloersysteem bijzondere eigenschappen ten gevolge van zijn samenstelling en/of de speciale oppervlaktebehandeling (slijpen. zoals: • kleur en glans. • bestand tegen chemische aantasting. • structuur. • vloeistofdicht.2 Anhydrietgebonden vloerbedekkingen Onder anhydrietgebonden vloerbedekkingen worden verstaan: naadloze in het werk vervaardigde toplagen van calciumsulfaatgebonden tussenlagen of dekvloeren. 2 calciumsulfaatbeton platen en tegels: Deze geprefabriceerde elementen worden aangebracht op montagevloerdragers als verhoogde vloer. De bijzondere eigenschappen kunnen worden onderverdeeld in technische en esthetische eigenschappen. Esthetische toepassingen: . esthetische eigenschappen. Industriële toepassingen: 1 speciale toplagen: Toplagen van twee lagen.

kan dit koud gebeuren of door de kopse kanten van de tegels vóóraf te bestrijken met verwarmd asfaltbitumen. Na een etmaal geconditioneerde verharding wordt het vloeroppervlak voor de tweede maal geslepen met fijnere diamantschijven. • antistatische vloerafwerking voor bijvoorbeeld computerruimten.of tussenlaag. De tegels kunnen worden gelegd met een circa 3 mm brede voeg die met cementspecie of asfaltmeel wordt volgewassen. De afmetingen van de tegels vanaf 250x250 mm.3 Bitumineuze vloerbedekkingen Onder bitumineuze vloerbedekkingen worden verstaan naadloze. Ter verhoging van het esthetisch aanzien worden aan de toplaagspecie speciaal geselecteerde en gegradeerde toeslagmaterialen (bijvoorbeeld natuursteenkorrels) en pigmenten toegevoegd. 4. De kleur van deze tegels is zwart of roodbruin. vonkvrije vloerafwerking voor munitieopslagplaatsen en fabrieken. Na het schuren worden de poriën en gaatjes gevuld met calciumsulfaatpasta in de kleur van de toplaag. 2 tegelvloer: De asfalttegels worden geprefabriceerd van geperst gietasfalt. Drie tot vier dagen na het aanbrengen wordt het vloeroppervlak voor de eerste maal geschuurd met vrij grove diamantschijven.4. de dikten variëren van 20 tot 25 mm. De tegels worden op steenachtige draagvloeren in de cementspecie gelegd. in het werk vervaardigde. met verspringende aanzetnaden. . De hardheid en dichtheid zijn afhankelijk van de persdruk bij de vervaardiging.76 Een geslepen toplaag wordt aangebracht op een calciumsulfaatgebonden uitvlak. Industriële toepassingen: 1 speciale toplagen: Toplagen met door een speciale samenstelling verkregen bijzondere eigenschappen voor toepassing als: • zuurvaste vloerafwerking voor chemische industrieën. hechtend aangebracht op een steenachtige draagvloer voorzien van een voorsmeerlaag. toplagen van samengestelde asfaltvloeren. • geleidende. Hierna kan het oppervlak naar keuze worden gepolijst of gepolitoerd en wordt het ten slotte altijd geïmpregneerd en verzegeld. Als de tegels zonder voeg worden gelegd. Door een speciale samenstelling verlenen deze toplagen aan de vloer bijzondere eigenschappen. Toplaag van een asfaltvloer in twee lagen. Hierdoor wordt een gesloten vloeroppervlak verkregen.

praktijklokalen. Ter verhoging van het esthetisch aanzien worden aan de toplaagspecie pigmenten toegevoegd. Ook in de zelfbouwsfeer vinden asfaltplaten toepassing bij veeteeltbedrijven als stalvloer. houten of stalen draagvloer worden aangebracht. Ter verbetering van een bepaalde gewenste eigenschap (slijtvastheid. Esthetische toepassingen: 1 effen gekleurde toplagen: Deze worden aangebracht op een magnesiagebonden uitvlak. De speciale toplaag kan ook in een enkele laag op een geprepareerde steenachtige. Het betreft hier de bovenste laag van een in twee lagen aangebrachte magnesiagebonden dekvloer. Deze toplagen verlenen aan de vloer bijzondere eigenschappen ten gevolge van hun samenstelling en/of de speciale oppervlaktebehandeling die zij hebben ondergaan. De door verwarming zacht gemaakte platen kunnen in het gewenste profiel worden aangebracht en zelfs tegen de wanden worden opgezet. Steenachtige draagvloeren moeten voldoende vlak zijn met een schoon en ruw oppervlak. Industriële toepassingen: De industriële toepassing van magnesiagebonden vloerbedekkingen beperkt zich tot speciale toplagen. 3 platenvloer: Asfaltplatenvloeren worden gelegd met „mooker‟platen met afmetingen van 500x500 mm en een dikte van 8 tot 15 mm.4 Magnesiagebonden vloerbedekkingen Onder magnesiagebonden vloerbedekkingen worden verstaan naadloze in het werk vervaardigde toplagen van magnesiagebonden dekvloeren of tussenlagen. stations. taaiheid enzovoort) kunnen aan de toplaagspecie speciale toeslagmaterialen.Afwerking 77 Asfalttegels worden toegepast in werkplaatsen. Na het aanbrengen en verharden kan de toplaag naar keuze worden geschraapt of geschuurd en gepolijst. laag drukvast en isolerend foamglas wordt een warme vloer voor jongvee verkregen. De platen worden vastgebrand op een bitumenlaag die vóóraf in hete toestand met een mastiekbezem op de ondergrond is aangebracht. De platen worden gebruikt voor dezelfde industriële toepassingen als de naadloze gietasfaltvloer. vulstoffen en of hulpstoffen worden toegevoegd.4. 2 toplagen met gevlamde kleuren: . Tijdens de verdere levensduur dient het vloeroppervlak vettig te worden gehouden. eveneens in de hete bitumen gekleefde. kazernes en dergelijke.of tussenlaag. drukkerijen. Een maand na het aanbrengen dient het vloeroppervlak een nabehandeling met was of lijnolie te ondergaan. Aangebracht op een. 4.

De eigenschappen van kunstharsvloeren worden. De toplaagspecie wordt met de spaan op de juiste dikte uitgesmeerd waarbij in één richting wordt gestreken.4. Na het verharden wordt de toplaag nogmaals geschraapt. Naarmate er veel of weinig vulstof wordt toegevoegd spreken we van een hoge of lage vulgraad. Bij het toepassen van dit type vloerbedekkingen dienen tussen de partijen duidelijke en eenduidige afspraken worden gemaakt over het geëiste prestatieniveau en de controle daarop. geschuurd en gepolijst. maximaal 100 gram per liter vluchtige organische stoffen bevatten.5 Kunstharsgebonden vloerbedekkingen Naadloze vloerbedekkingen worden doorgaans vervaardigd van compounds samengesteld uit kunsthars (bindmiddel). Naadloze kunstharsvloeren met een totale laagdikte van minder dan 1 mm worden gerekend tot de verven (coatings). . • polymethylmethacrylaatharsen (PMMA). Van dit pakket wordt een plak afgestoken die éénmaal wordt omgezet en vervolgens in kleine charges op de magnesiagebonden uitvlaklaag wordt aangebracht. 4. behalve door soort en type vulstof. Een maand na het aanbrengen moet het vloeroppervlak een nabehandeling ondergaan met was of lijnolie. sterk bepaald door het type bindmiddel.78 Deze worden aangebracht op een magnesiagebonden uitvlak. • polyurethaanharsen (PUR). Ter verhoging van het esthetisch effect wordt in een mengtrog een pakket opgebouwd uit meerdere lagen specie met een stopverfachtige consistentie. Als bindmiddel voor vloerbedekkingen worden voornamelijk de volgende kunstharsen toegepast: • epoxyharsen (EP). De homogeen gemengde kunstharscompounds worden ter plaatse in één of meerdere dunne lagen op een geprepareerde ondergrond uitgegoten of gestreken met een totale laagdikte van ten minste 1 mm. Toeslagmateriaal wordt bij deze vloerbedekkingen meestal aangeduid als vulstof. die binnen worden aangebracht. De lagen hebben onderling verschillende kleuren en laagdiktes. • polyesterharsen (UP). verharder en vulstof. Vanaf 2002 mogen kunstharsgebonden vloerproducten. Enige uren na het aanbrengen (afhankelijk van de snelheid van opstijven) wordt de bovenlaag afgeschraapt waardoor de diverse inhomogeen gemengde kleuren toplaagspecie als vlammen (marmeringen) zichtbaar worden. Tijdens de verdere levensduur moet het vloeroppervlak vettig worden gehouden om kwaliteitsverlies door vochtopname te voorkomen.of tussenlaag.

3 Polyurethaanharsen (PUR) De hoofdcomponenten zijn hars en isocyanaat. Als minimum wordt hierbij doorgaans .Afwerking 79 1 Epoxyharsen (EP) Epoxyharsen worden in de vloerensector sinds ongeveer 35 jaar toegepast. respectievelijk een initiator (katalysator) en een versneller. Een voordeel boven andere harsen is. van broshard tot rubberachtig. In onverharde toestand is de hars zeer gevoelig voor vocht. De mengverhouding van de componenten hars en harder is meestal vast. weersinvloeden en water en hecht goed op staal. De verdunningsmiddelen veroorzaken een doordringende stank bij het verwerken van een UP-specie. maar ook van de omgevingstemperatuur. Het aantal combinatiemogelijkheden maakt het verkrijgen van harsen met een ruime verscheidenheid van eigenschappen mogelijk. hoge temperaturen. Epoxyharsen kunnen worden gemengd (versneden) met bitumen. Het aantal combinatiemogelijkheden is groot. EP-hars is een tweecomponenten thermohardende hars met als componenten het epoxyhars en een harder. 2 Onverzadigde polyesterharsen (UP) Ongevulde UP-hars heeft een uithardingskrimp die 6–9% bedraagt. De beschikbare verwerkingstijd (potlife) is sterk afhankelijk van de samenstelling. De taaivloeibare UP-hars bestaat uit 50–70% (m/m) onverzadigde polyester. dat de uitharding doorgaat bij lagere temperaturen. Om die reden worden voornamelijk hooggevulde UP-mortels gebruikt. zelfs voor waterdamp. De chemische uithardingsreactie bepaalt de potlife. Door de voortschrijdende technische ontwikkeling zijn er ook zogenoemde watergedragen epoxys verkrijgbaar en mengsels van epoxy en cement. De componenten worden in een vastgestelde gewichtsverhouding gemengd en de potlife geregeld door toevoeging van meer of minder katalysator. Deze laatste compound wordt veel toegepast als vochtregulerende tussenlaag bij het aanbrengen van een bekleding op een vochtige steenachtige ondergrond. PUR verwerken in. waardoor reeds tijdens het verharden krimpscheuren kunnen ontstaan. Tijdens het uithardingsproces komt warmte vrij. kan de UP-hars tot verharding worden gebracht. gesloten ruimten kan vanwege de giftigheid bezwaarlijk zijn. Afwijkingen van deze verhoudingen geven minder goede eindproducten. opgelost in 50–30% (m/m) reactief monomeer verdunningsmiddel. PUR-compounds mogen daarom alleen worden verwerkt in ruimten met een lage relatieve luchtvochtigheid en op een droge ondergrond. waardoor een grote verscheidenheid van eigenschappen kan worden verkregen. EP-hars krimpt in vergelijking met andere harsen weinig. waarbij de krimp van de mortel tot 1% of minder wordt teruggebracht. De hardheid is over het algemeen geringer. Het epoxy-bitumen is goed bestand tegen chemicaliën. Door toevoeging van een of meer reactieve componenten.

kwartsiet. Tapijt bestaat uit een gebruikslaag die is vervaardigd van vezels en/of garens en een onderlaag. • klasse 3: universele binnensportvloer. chips (gepigmenteerde kunststofsnippers). Men tracht met deze mengvormen de gunstige eigenschappen van beide harstypen te combineren. Ook PUR-hars wordt gemengd (versneden) met bitumen als polyurethaanbitumen toegepast. Mengvormen zijn een combinatie van verschillende typen harsen. Veel gebruikte vulstoffen zijn: kwartszand. chroomoxiden. Vulstoffen worden toegevoegd om de eigenschappen van het eindproduct te verbeteren. Voor de eisen waaraan een binnensportvloer moet voldoen heeft het Olympisch Comité – Instituut Sport Accommodatie . gepigmenteerde PVC-korrels en marmersplit. grafiet. titaandioxiden kunnen nagenoeg alle kleuren of kleurencombinaties worden verkregen. De vulstoffen moeten zeer droog zijn wanneer zij met kunsthars worden gemengd. Sportvloer De verschillende takken van sport stellen uiteenlopende eisen aan de sportvloer. Zo zijn er mengvormen van epoxy. korund. Evenals UP zijn het ééncomponentenharsen die met een toe te voegen katalysator tot verharding worden gebracht.en polyurethaanharsen. Acrylaatharsen hebben een korte uithardingstijd.een richtlijn opgesteld. . waaraan de gebruikslaag is gehecht. zoals ijzeroxiden. Verwerking vergt speciale voorzorgsmaatregelen. Besluit Er wordt tevens gebruik gemaakt van diverse mengvormen. metaalpoeders („anti-statische vloerbedekkingen‟Electro Static Discharge).6 Zachte vloerbedekingen Onder zachte vloerbedekkingen worden voornamelijk de diverse soorten tapijt gerekend die in de vorm van banen of tegels worden geleverd. graniet. 4 Polymethylmethacrylaatharsen (PMMA) Deze harsen vormen voor vloerbedekkingen de meest recente groep kunstharsen. basalt. glasvezels.4. Deze richtlijn onderscheidt drie klassen: • klasse 1: topsportvloer • klasse 2: gemiddelde binnensportvloer. Zij vertonen een vrij grote verwantschap met de polyesters.80 circa 5 °C aangehouden. 4. Door toevoeging van pigmenten. de zogenoemde rug. omdat geen verdunningsmiddelen kunnen worden toegevoegd.

Afwerking 81 Staan de vezels rechtop dan spreken we van pool. De vervuiling van tapijt kan sterk worden beperkt door een juiste tapijtkeuze (katoen). Tapijt zonder een pool wordt vlaktapijt genoemd. materialen toegepast: • plantaardige vezels: katoen. droge. vlakke ondergrond met een egale gladde oppervlaktestructuur. De dikte van het tapijt beïnvloedt zowel de thermische als de akoestische eigenschappen. Bij ruimtes van beperkte omvang kan het kamerbreed tapijt worden bevestigd (gespannen) aan langs de wanden van de betreffende ruimte aangebrachte latten of strippen die zijn voorzien van gekromde nagels. geitenhaar. Bestaat de pool uit lussen dan spreken we van bouclé. In ruimtes met afmetingen die groter zijn dan de baanbreedte van het tapijt wordt meestal gekozen voor het verlijmd aanbrengen van het tapijt. Ook bij deze methode is een drukvaste. Voor de gebruikslaag van tapijten worden de volgende. • anorganisch materiaal: aluminium. koolstof. • synthetisch polypropyleen. A. Tapijt is leverbaar in tegelvorm en op rollen. Homogene elastische vloerbedekkingen . • dierlijke vezels: wol. Elastische vloerbedekkingen kunnen homogeen of heterogeen zijn opgebouwd. droge. maar om uiteenlopende redenen (uitlopen of krimpen van het materiaal.7 Elastische vloerbedekkingen Vloerbedekkingen op basis van vinyl (PVC). vlakke ondergrond met een egale gladde oppervlaktestructuur van belang. polyamide. Tapijt „aan de rol‟ kan eveneens los worden gelegd. Tapijten worden los gelegd of op de ondergrond bevestigd. Daarbij zijn de vezels en garens van de gebruikslaag vooral horizontaal georiënteerd. polyester.4. Tapijttegels worden meestal los gelegd op een drukvaste. kokos. materiaal: polyacrylnitryl. linoleum of rubber (zowel van natuurlijke herkomst als synthetisch) in de vorm van banen of tegels worden tot de elastische vloerbedekkingen gerekend. onveiligheid voor de gebruiker enzovoort) wordt meestal gekozen voor een methode waarbij het tapijt wordt gefixeerd. sisal. Tapijten bestaande uit een pool en een rug worden pooltapijten genoemd. • bewerkte natuurstoffen: viscose (rayon). binnen de betreffende ruimte naadloos. wordt gespannen. schone. 4. Zogenaamd kamerbreed tapijt (tapis plein). staal. schone.

al dan niet gestructureerde oppervlak van de onderlaag hecht verbonden. die samen met pigmenten. Er bestaan ook homogene elastische vloerbedekkingen. De verwerking vindt plaats tot gladde banen en tegels of tot geprofileerde tegels. die betreffende hun samenstelling (receptuur) en dessin identiek zijn (dessin is dus „door en door‟). Rubberen vloerbedekkingen worden overwegend op basis van synthetische rubbersoorten vervaardigd. Zij kunnen los worden gelegd op een voldoende vlakke dekvloer. Praktisch alle heterogene elastische vloerbedekkingen hebben een gesloten. Is de slijtlaag transparant. met een dikte van circa 10 mm. die zijn vervaardigd van uit kabelommantelingen teruggewonnen PVC. waarop een deklaag is aangebracht die als slijtlaag functioneert. Door dit speciale profiel worden de tegels bij het leggen onderling verbonden. De platen. De verwerking van laminaat is overeenkomstig met die van een elastische vloerbedekking. of daarop worden gelijmd. Heterogene elastische vloerbedekkingen Deze bestaan uit één of meer onderlagen. B. vulstoffen. niet-gedessineerde oppervlak van een onderlaag hecht verbonden. Dergelijke producten kunnen derhalve zonder dessinverlies geheel worden versleten. meestal uit een open jute-weefsel bestaande. Bij sommige producten wordteen afzonderlijke dessinvormende tussenlaag gebruikt. Deze vloerbedekkingen worden als versleten beschouwd. De elastische vloerbedekkingen kunnen daarbij zijn voorzien van „wapening‟ in de vorm van een inlage van bij voorbeeld glas. Ter verbetering van de slijtvastheid en stroefheid kan de slijtlaag elektrokorundkorrels bevatten. Linoleum wordt op een.of polyestervlies. onderlaag opgebouwd. in de vorm van platen en tegels. als de deklaag en/of de dessinvormende (tussen)laag versleten is. Een bijzonder type heterogene elastische vloerbedekking is laminaat dat een dessinvormende tussenlaag van houtfineer bevat. Industriële toepassingen: Voor industriële toepassingen worden voornamelijk de homogene elastische vloerbedekkingen toegepast met een dikke slijtlaag en/of een grote laagdikte. De uit teruggewonnen grondstoffen vervaardigde homogene PVC-tegels en platen en heterogene soorten vinyl waaraan vezels zijn toegevoegd vinden eveneens toepassing in de industrie. Toch wordt linoleum als een homogene vloerbedekking beschouwd. stabilisatoren en eventueel vulcanisatoren worden verwerkt. Een speciale anti-statische vinyl vloerbedekking is ontwikkeld voor ruimten . De onderlaag dient slechts als dragermateriaal tijdens de fabricage. het transport en het verleggen. al dan niet gestructureerde slijtlaag. zijn aan de randen voorzien van een speciaal profiel. Indien deze laag gedessineerd is. die voornamelijk uit polyvinylchloride (PVC) bestaat. wordt deze aan het gladde. dan wordt deze met het gedessineerde.82 PVC vloerbedekking bestaat meestal uit één of meerdere lagen vinyl.

worden geleverd in vele maten en diktes. uitstekend bestand is tegen langdurige inwerking van water. kokos.Afwerking 83 waar geen elektrische ontladingen mogen ontstaan en waar toch regelmatig nat of droog onderhoud nodig is. biezen. tegels enzovoort kunnen na het leggen V-vormig worden uitgefreesd en vervolgens worden gelast met lasveters van hetzelfde materiaal in dezelfde of een contrasterende kleur. De tegels worden gelijmd op een vlakke. Hoewel homogeen vinyl.of sisalvezels. De houten delen waaruit deze vloerbedekking wordt samengesteld.of sisalvezels worden. kokos. cirkels. droge ondergrond met een gladde egale oppervlaktestructuur aangebracht of daarop geplakt. wegens de geringe weerstand tegen mechanische belasting en/of intensief gebruik. Koud lassen geschiedt met behulp van zogenaamde laspasta. dan kunnen banen en tegels worden gecombineerd terwijl het aanbrengen van biezen. De matten worden meestal los gelegd. eveneens praktisch uitsluitend toegepast voor huishoudelijk gebruik. Tegels of matten die zijn vervaardigd van biezen. stroken en zelfs logo‟s eveneens tot de mogelijkheden behoort. Wordt er geplakt. in tegenstelling tot linoleum. Om een vloeistofdichte afwerking te verkrijgen worden de naden tussen de afzonderlijke banen en/of tegels V-vormig gefreesd en vervolgens gelast. De naden tussen de diverse banen. kan het oppervlak na het leggen worden voorzien van een transparante vloerlak. Een goede waterdichte vloer/wandaansluiting kan worden gemaakt door aangelaste plinten van hetzelfde materiaal. blijvend droge dekvloer. Om het onderhoud te beperken en de slijtvastheid te vergroten.4.of sisaltouw aan elkaar genaaid zodat een „wand tot wand‟-vloerbedekking wordt verkregen. De tegels worden vaak met hennep. vlakke.8 Kurk en organische vloerbedekkingen Vloerbedekking kan in de vorm van matten en tegels zijn vervaardigd op basis van kurk. Voor industriële toepassingen worden de vloerbedekkingen doorgaans verlijmd aangebracht op een drukvaste. 4. Profielen voor plinten. 4. sommige soorten kunnen ook met warme bitumenkleefstof worden verlijmd. Kurk geperst in de vorm van dunne tegels. Als lijm wordt meestal een kunstharsdispersie gebruikt. droge dekvloer met een gladde egale oppervlaktestructuur. Bij het warm lassen wordt gebruik gemaakt van lasveters van hetzelfde materiaal. trapneuzen en dergelijke in hetzelfde materiaal worden door de leveranciers meegeleverd.9 Houten vloerbedekkingen Vloerbedekkingen van hout worden veelal aangeduid als parket. wordt als vloerbedekking voornamelijk in woningen toegepast. . wordt de waterdichtheid van de vloerbedekking vooral bepaald door de aansluitdetails op aangrenzende en opgenomen bouwdelen.4. Esthetische toepassingen: Homogene en heterogene elastische vloerbedekkingen worden in een dunne laag los op een vlakke.

het zogenoemde kopshout. .Specificaties. aangeduid met de verzamelnaam parket. De afzonderlijke delen van de houten vloerbedekking kunnen los worden gelegd of worden genageld of gelijmd op een drukvaste.De massief houten vloerbedekkingen. Zij dienen te beantwoorden aan NBN B 16-303 . Houten vloerbedekkingen kunnen ook worden aangebracht op een verende tussenlaag. • plankjes. Zowel de tand.84 Om een decoratieve en slijtvaste afwerking te verkrijgen wordt zowel massief (hard) houten delen als hardhoutfineer. zoals bedoeld in vorig hoofdstuk. Een eveneens massief houten vloerbedekking. aan de zichtzijde bekleed met een geperst decorpapier. eisen en beproevingsmethoden (2000). .als groefzijden zijn geïmpregneerd.Laminaatvloeren (1996) en NBN EN 13329 . Bij het vertalen van deze eisen naar voor de toepassing belangrijke prestatie-eisen kunnen we gebruik maken van de per eis beschikbare normen. De stroken zijn afgewerkt met een vormstabiliserende en vochtbestendige onderlaag. samengesteld uit een drager van spaanplaat of HDF. kunnen naar levervorm worden onderscheiden in: • stroken. wordt praktisch uitsluitend toegepast als industrievloer. richtlijnen en dergelijke. • gelaagd hout.De gelaagde houten vloerbedekkingen worden onderscheiden in: • lamellen. • mozaïek. hierbij spreekt men dan van zwevende vloer.en slijtvaste toplaag van laminaatharsen. (aangebracht op een onderlaag van een goedkopere houtsoort) toegepast. Opmerking: Laminaatparket bestaat uit geprefabriceerde laminaatstroken. vlakke en droge ondergrond. . Houten vloerbedekkingen kunnen we onderverdelen in bedekkingen van: • massief hout. niet te verwarren met de zwevende dekvloer.Laminaatvloerbekledingen . • triplex. dat op een UV-bestendige wijze wordt voorzien van een stoot. De keuze voor soort en type houten vloerbedekking voor een bepaald vloersysteem bepalen we aan de hand van een vóóraf opgesteld programma van functionele eisen.

Afwerking 85 Het laminaatparket wordt op de ondergrond verlijmd overeenkomstig de voorschriften van de fabrikant of zwevend geplaatst volgens een kliksysteem. Het vormen van keramische tegels kan als volgt geschieden: 1 getrokken (geëxtrudeerde) tegels: een plastische massa grondstof. plinttegels. 2 droog geperste tegels: een mengsel. door een pers tot een streng gevormd en op tegellengte afgesneden. De glazuurlaag kan worden meegebakken met het kleimengsel. te onderscheiden in: •splijttegels: als dubbeltegel geperst. Ook deze tegels kunnen geglazuurd of ongeglazuurd zijn. Uitvoering Door het grote assortiment vormen en afmetingen. al dan niet nageperst en soms geglazuurd. worden speciale hulpstukken geleverd. hoektegels. of worden aangebracht in een afzonderlijke procesgang. 4. Als afwerking al of niet geglazuurd. goottegels. Vooral rechthoekige tegels kunnen in talrijke patronen worden gelegd.4. richtlijnen en dergelijke. zoals: afdektegels. Verglaasde tegels zijn gebakken bij een zo hoge temperatuur dat de gehele massa van de tegel een glasachtige structuur heeft gekregen. De keuze voor soort en type keramische tegels voor een bepaald vloersysteem bepalen we weer aan de hand van een vóóraf opgesteld programma van functionele eisen. • enkelgevormde strengperstegels van een eenvoudige streng op maat gesneden. 3 gegoten tegels: het vloeibare mengsel wordt op een poreuze ondergrond of in een poreuze vorm gegoten die het water uit de tegel opneemt. Voor de beëindiging van de vloerbedekking en voor de aansluiting tegen opgaand werk. in poedervorm of fijnkorrelig. Glazuren moet niet worden verward met verglazen. onder hoge druk in matrijzen geperst. is het aantal denkbare legpatronen groot. Bij het vertalen van deze eisen naar voor de toepassing belangrijke prestatie-eisen kunnen we gebruik maken van de per eis beschikbare normen. .10 Keramische vloerbedekkingen Een harde vloerbedekking wordt gevormd door keramische tegels. kwartranden. Kenmerkend voor deze tegels zijn de ribben aan de achterzijde. na het bakken gesplitst en al of niet geglazuurd. volgens de voorschriften van de fabrikant. Glazuur Glazuur is een glasachtige toplaag die ondoorlaatbaar is voor vloeistoffen.

of door de tegels te leggen in een zwevend mortelbed. Voorkomen moet worden dat de tegelvloer strak wordt opgesloten tussen op de draagvloer geplaatste wanden. tweecomponentenlijm. lijm in pastavorm. Keramische vloerbedekkingen worden gehecht op steenachtige dek. In de draagvloer aanwezige dilataties moeten in de tegels worden doorgezet. Tussen de tegels opengehouden voegen worden na enige tijd gevuld met een speciale voegspecie. Indien met de mogelijkheid van het scheuren (elementenvloer zonder druklaag) en/of vervormen (kruip) van de draagvloer rekening moet worden gehouden kan de stijfheid van de (dekvloer en de) tegelbekleding worden aangepast aan die van de draagvloer.of cement/ kalkmortel. In grote lijnen kunnen daarbij drie typen lijm worden onderscheiden: lijm in poedervorm. . rechtstreeks met de dikbed methode of gelijmd op een vóóraf aangebrachte zwevende dekvloer behoort tot de mogelijkheden. • vermogen om vocht vast te houden. Door het krimpen van de draagvloer kunnen de tegels worden opgedrukt . Om te zorgen voor het vol en zat inbedden van groot formaat tegels op een cementgebonden specielaag (dikbed). Moet met grotere vervormingen worden gerekend dan moet de stijfheid van de draagvloer worden verbeterd bij voorbeeld door het aanbrengen van een gewapende druklaag. Het verdient de voorkeur ter plaatse een dilatatieprofiel aan te brengen waartegen de tegels kunnen aansluiten. Bij kleine vervormingen kan dit door het toepassen van een elastisch mortelbed (latex-cement) in combinatie met een elastische voegvulling. zoals: • waterafstotendheid. Hiertoe zijn in hoogte verstelbare aluminium profielen voorzien van een kunstrubberen afdichting verkrijgbaar.86 Keramische vloerbedekking kan zowel op steenachtige als op houten deken draagvloeren worden aangebracht. Verlijmen Keramische tegels kunnen ook verlijmd worden aangebracht op een steenachtige dekvloer. een elastische latexmortel of een meestal hydraulische lijmlaag (dunbed). Ook het aanbrengen van tegels op een isolerende laag.of draagvloeren door middel van een cement. De samenstelling van het voegvulmateriaal wordt afgestemd op de breedte van de voeg en bevat toevoegingen om de eigenschappen te verbeteren. wordt doorgaans een contactlaag aangebracht (vanaf formaat 400 × 400 mm is dit noodzakelijk).

Voor de beëindiging van de vloerbedekking en voor de aansluiting tegen opgaand werk. patroon enzovoort. Daarbij worden vaak maatregelen getroffen om bepaalde minder gunstige eigenschappen van keramische vloerbedekkingen te compenseren. • dichtheid.en/of draagvloeren. • stijfheid. Onderling in dikte verschillende natuursteenelementen worden gezet in een cement. Ook bij natuursteen worden de tussen de elementen opengehouden voegen in een later stadium gevuld met een speciale voegspecie die. zijn de esthetische toepassingen van keramische vloerbedekkingen praktisch onbeperkt. glans. afmeting. 4. Door de onbeperkte mogelijkheden in kleur. Naast cementgebonden voegvulmiddelen met toevoegingen worden ook toegepast sterk kunstharsgemodificeerde cementgebonden en kunstharsgebonden (meestal epoxy) voegvulmiddelen en kitvoegen. In de draagvloer aanwezige dilataties moeten in de natuursteenbekleding worden doorgezet.Afwerking 87 • hechting aan de tegel. op een van de bekende wijzen wordt aangebracht. Het aanbrengen van natuursteenelementen met een uniforme laagdikte geschiedt op een wijze die vergelijkbaar is met het aanbrengen van keramische tegels. Natuursteenelementen met een uniforme laagdikte kunnen ook verlijmd worden aangebracht op een steenachtige draagvloer of dekvloer. kan de keramische vloerbedekking op een zwevende dekvloer worden aangebracht. vorm en kleur zeer groot evenals het aantal denkbare legpatronen. worden de natuursteenelementen doorgaans op maat geknipt/gezaagd. geprofileerde en/of een klein formaat tegel (hoger voegaandeel) kan worden gekozen om de stroefheid van een keramische vloerbedekking in een natte ruimte te verbeteren (slipgevaar). Evenals bij de keramische vloerbedekkingen is bij natuursteen de verscheidenheid in formaat. Om een voetwarme vloer te verkrijgen. In grote lijnen vindt de verlijming plaats zoals beschreven voor keramische tegels. Een ongeglazuurde. Om het thermischeen/of contactgeluidsisolatieniveau te verbeteren. kan een vloerverwarming in het mortelbed worden opgenomen. . afhankelijk van de voegbreedte.11 Natuursteen Tegels of platen uit natuurlijke gesteenten vormen evenals keramische tegels een harde vloerbedekking die kan worden aangebracht op steenachtige dek.of cement/kalkspecie of in een latexcement speciebed.4. Het opnemen van een dilatatieprofiel waartegen de elementen kunnen aansluiten is hierbij aan te bevelen.

12 Kunststeen (composiet) Tegels en platen vervaardigd van een mortel op basis van kunstharsgemodificeerd cement of van polymeren waaraan naast speciaal geselecteerde toeslagmaterialen (zoals natuursteenkorrels) ook pigmenten. Enkele voorbeelden hiervan zijn: • kalksteen vervormt tot marmer. te onderscheiden naar afzettingsgesteenten en neerslaggesteenten. de kalk van schaaldiertjes. worden aangeduid als kunststeen.d. 4. Daardoor ondergaan deze gesteenten een gedaanteverwisseling of metamorfose. • om de slipweerstand te verhogen: stralen. met duidelijk waarneembare kristallen. . gang. koraal. De fossielen die vaak worden gevonden in uit kalk gevormde kalkstenen vertellen iets over de herkomst van de kalk. Hierdoor veranderen het uiterlijk en de eigenschappen. Afzettingsgesteenten ontstaan door het afzetten van klei-. Dit resulteert in grofkorrelige gesteenten.of sedimentgesteenten worden blootgesteld aan extreme druk en/of hoge temperaturen. metamorfe of omvormingsgesteenten: Tijdens het ontstaan van bijvoorbeeld bergketens en zeetroggen door bewegingen in de aardkorst kunnen reeds gevormde stollings. (vb. zandstenen en sommige kalkstenen. De klei of het zand kunnen afkomstig zijn van geërodeerde natuursteen. Het natuursteenoppervlak kan de volgende bewerkingen ondergaan: • om een glad oppervlak te verkrijgen: schuren. polijsten. • kleisteen vervormt tot leisteen. zoeten (fijn slijpen).88 Natuursteensoorten die worden toegepast als vloerbedekkingmateriaal zijn: stollingsgesteenten: Stollingsgesteenten ontstaan door afkoeling van vloeibaar gesteente (magma).of kalklagen die vervolgens zijn versteend. • zandsteen vervormt tot kwartsiet.4. zand. e. hulpstoffen en vulstoffen zijn toegevoegd. granieten) sedimentgesteenten: In rivieren en zeeën ontstane gesteenten. Dit kan zowel in als op de aardkorst gebeuren: diepte-. Tot de afzettingsgesteenten behoren de kleistenen. boucharderen en thermisch branden.en uitvloeiinggesteenten.

Naar welke van deze vloerbedekkingen de voorkeur zal uitgaan. Industriële toepassingen: In sommige industrieën en met name ook bij het renoveren van oppervlakkig aangetaste bedrijfsvloeren worden kunststeen vloerbedekkingen toegepast. aluminium en geel. Hoge maatvastheid van de tegels zorgen ervoor dat deze praktisch zonder voeg aangebracht worden. of dekvloer). afhankelijk van het polymeergehalte redelijk bestand tegen chemicaliën en geschikt voor binnentoepassingen in zowel de woning.Afwerking 89 Het oppervlak van de kunststeen tegels of platen ondergaat na het verharden meestal een nabehandeling in de vorm van schuren en polijsten.als utiliteitsbouw (winkels).13 Metalen vloerbedekkingen Metalen vloerbedekkingen kunnen worden geleverd in vele. Dunne metalen tegels en/of platen van klein formaat kunnen op praktisch alle typen dekvloeren worden gelijmd. slijtvast. 4. Als metaalsoorten worden (roestvast)plaatstaal. kan een kunststeen vloerbedekking ook worden toegepast in een agressief milieu. Afhankelijk van de samenstelling. De kunststeen tegels of platen worden meestal verlijmd aangebracht op een droge vlakke ondergrond (een nieuwe steenachtige dekvloer of een gesaneerde steenachtige draag-. worden aangebracht op een voldoende draagkrachtige en stabiele steenachtige draagvloer. kunnen in een speciebed verlegd. meestal vierkante of rechthoekige vormen van klein formaat tegels tot groot formaat platen. Als lijm wordt een hydraulische lijm (bij aan de achterzijde van een profilering voorziene tegels) of een dispersielijm toegepast.4. . wordt in de meeste gevallen niet door rationele aspecten bepaald. Esthetische toepassingen: Kunststeen vloerbedekkingen kunnen overal worden toegepast als alternatief voor keramische of natuursteen vloerbedekkingen. Groot formaat metalen tegels of platen kunnen op verschillende wijzen worden aangebracht. of uitwassen. mits voldoende vlak.en roodkoper het meest gebruikt. afhankelijk van de uitvoering van de tegels of platen: • tegels en platen aan de achterzijde voorzien van een profilering en/of ankers. Een vloerbedekking van kunststeen tegels of -platen kan kort na het aanbrengen in gebruik worden genomen. De tegels en platen kunnen vervolgens op soortgelijke wijze worden aangebracht als keramische en natuursteentegels. Kunststeen vloeren zijn hard. Bij deze toepassing moeten de tegels worden gelijmd met een chemisch bestendige tweecomponentenlijm.

niet-filmvormende beitsen en impregneermiddelen. . • beits (transparant gekleurd. • tegels en platen kunnen los worden gelegd op een willekeurige ondergrond.14 Vloerverven Een dunne naadloze vloerafwerking van verf. 1 Filmvormende vloerverven: • gekleurde.4. (cfr. vervaardigd op basis van natuurlijke of kunstmatig samengestelde bindmiddelen en/of pigmenten of vulstoffen. vlakke dekvloer met een egale oppervlaktestructuur. computerruimten enzovoort.90 • de tegels en platen kunnen met behulp van schroeven aan een willekeurige ondergrond worden bevestigd. (lak)verf. spuiten of uitgieten met nastrijken aangebrachte.of roodkoper. voornamelijk gepigmenteerde. droge. Industriële toepassingen: Als. Als verf maar zonder pigment. kunnen verdeeld worden in de volgende typen: filmvormende verven. Esthetische toepassingen: Geprofileerde platen van geel. Producten die tot de verven voor vloerbedekkingen kunnen worden gerekend. mits voldoende vlak. als: 4. wordt ter plaatse aangebracht op een schone. Beitsen voor vloeren bestaan vaak uit een urethaanalkydhars combinatie. Op basis van met olie gemodificeerde alkydharsen. in één of meerdere lagen door middel van uitstrijken met een kwast of roller. installatieruimten. voornamelijk gepigmenteerde.IOK) Als elektrisch geleidende vloer voor speciale toepassingen munitiewerkplaatsen. aluminium en rvs (roestvrijstaal). verf). mits voldoende vlak. in een speciebed gelegde. worden op beperkte schaal toegepast als exclusieve vloerbedekking voor bijvoorbeeld representatieve of tentoonstellingsruimten. • vernis (blanke lak). een matig gepigmenteerde verf die de tekening van de ondergrond zichtbaar laat. De dikte van een. verflaag is maximaal 1 mm. vloerbedekking in industrieën waar de vloeren belast worden door hoge puntlasten en/of veelvuldig worden blootgesteld aan stotende en/of vallende lasten (staalplaattegels). Hierna worden zij aan elkaar bevestigd (lassen). filmvormende kunstharsen.

soepele vloerbekleding / . Deze chemisch hardende kunstharsen kunnen in principe zonder toevoegingen worden verwerkt.Afwerking 91 2 Filmvormende kunstharsen: dunne vloerbedekking. Niet-filmvormende verven brengen geen wijziging in de oppervlaktestructuur. voor de met lijm geplaatste plinten tot op 1 cm boven de vloer. die verenigbaar is met de plaatsingsmortel. waarna de elastische voegen kunnen uitgevoerd worden. Deze kan. De plinten worden mooi evenwijdig en loodrecht aansluitend tegen vloer en wand geplaatst. Voor de met cementmortel geplaatste plinten wordt het pleisterwerk verwijderd tot op 1cm onder de bovenrand van de plinten.en scheidingsvoegen dienen uitgevoerd volgens de richtlijnen van TV 137. aangepast aan de tegel en de ondergrond te gebruiken (cementmortel / lijmmortel / synthetische lijm). 4. vervaardigd op basis van de volgende bindmiddelen: • polyurethaan (PU). Uitstekende randstroken worden afgesneden.of matig filmvormende verflaag of beits. maar kunnen een zacht glanzend resultaat opleveren. Alle uitzet. ter bescherming en/of verfraaiïng. 2 Scheidingsprofielen Het betreft scheidingsprofielen aan te wenden als overgang tussen twee (verschillende) vloerbekledingsmaterialen (bv. • polymethylmethacrylaat (PMMA). stroef worden gemaakt.15 1 Plinten Toebehoren De vloerder dient een hechtmiddel.4. 3 Houten dekvloeren of vloerbedekkingen worden vaak voorzien van een niet. • epoxy (EP). De voegen worden gevuld met een voegspecie. Met name polyurethaan wordt veel als transparante afwerking toegepast. halfglanzende of matte en gladde afwerking met een gesloten oppervlaktestructuur. door het toevoegen van hulpstoffen of het instrooien van het natte oppervlak. Voor het zetten met cementmortel worden sterk opzuigende plinten in water ondergedompeld tot zij doortrokken zijn waarna men ze laat afdruipen. Esthetische toepassingen: Filmvormende verven en kunstharsen vormen een glanzende.

Bij tegelbevloeringen worden scheidingsprofielen op een normale voegafstand van de tegels gelegd.. mortel of lijmresten worden na plaatsing onmiddellijk verwijderd. .92 tegels) en/of op die plaatsen waar geen tussendeurdorpels worden voorzien. Bij tegelbevloering worden de kaders op een normale voegafstand van de tegels gelegd. met de draagvloer mogelijk te maken. Alle mortel of lijmresten worden onmiddellijk verwijderd.. Het beeldvlak is 4 / . de het de Alle - De vloermatkaders worden zuiver gepositioneerd in het legpatroon van de bevloering. De bovenzijde van het profiel wordt aangebracht in beeldvlak van de bevloering. De hoeken worden in verstek gezaagd en zijn voorzien van hoekversterkingen. De bovenzijde van het kader wordt aangebracht in het beeldvlak van de bevloering of vloerbekleding. De hoogte is aangepast aan de vloermat. mm breed. De scheidingsprofielen worden ingewerkt en verankerd in of op ondervloer. De horizontale flens op de draagvloer is maximum 1mm dik en is voorzien van openingen om de hechting van de bevloering in het kader. L-profielen bestemd om ingewerkt te worden in de bevloering. 3 Vloermatkaders Het vloermatkader is samengesteld uit: L-profielen met een bovenrand van minimum 5 mm. Voor de bevestiging zijn de profielen voorzien van zwaluwstaartvormige dookhaken (minstens 1 per zijde van het kader). Het kader wordt op hoogte gesteld en verankerd in de draagvloer.

Tegels van fijn verglaasd geperst gres voor vloerbedekking (1971) NBN 787 .en parketvloeren .en parketvloeren .Ongeglazuurde tegels van getrokken gres voor vloerbekleding (1972) NBN EN 186 .Betonplaat voor proef (1997 + add.en vloerkeramiektegels .Keramiektegels NBN EN ISO 10545 .Bepalen van buigeigenschappen NBN EN 1534 .Proefwijzen .Tegellijmen .Houten vloeren .Keramische producten voor wand.Productnorm .Proef (2000) NBN EN 1910 .Controle.Zwevende vloeren NBN EN 1195 . 1998) NBN EN 1347 .Bepaling van de open tijd (1997 + add.en vloerbekleding NBN B 27-101 .Hout.Tegellijmen .Wand.Tegellijmen .Tegels van geperst halfgres voor vloerbedekking (1971) NBN 788 .Afwerking 93 4.Mortels voor keramische tegels .Terminologie (2003) NBN EN 13810-1 .Delen 1-16 (1997-2000) NBN EN 1308 .1998) NBN EN 1324 .Keramiektegels (1997-2000) NBN EN 13888 .Bepaling van de kleefkracht voor fijn verdeelde lijmen NBN EN 1346 .Tegels van klinkergres voor vloerbedekking (1971) NBN 790 .en parketvloeren NBN EN 13226 .Bepaling van het glijden (1997 + add.Tegellijmen .Houtachtige plaatmaterialen .Definities en specificaties (2003) NBN EN 13756 .Eigenschappen en merken (1992) NBN EN ISO 10545 .Hout.1998) NBN EN 1323 .Gedraging van dragende houten vloeren NBN EN 1533 .Tegellijmen .Timmerwerk .en zolderbetimmeringen van hout NBN ENV 13696 .Parketstrip met groeven en/of messing .Keramiektegels NBN EN 101 .Keramiektegels .Termen en begripsbepalingen (1997 + add.Tegellijmen .Houten vloeren en parket en wand.Bepaling van de kleefkracht voor cementhoudende lijmen NBN 786 .en proefmethoden voor keramische producten voor vloerbedekking NBN B 27-001 t/m 011 .Indrukweerstand (Brinell) .5 Wetgevingen NBN EN 87 .Houten vloeren .1998) NBN EN 1322 .Hout.Keramiektegels NBN EN 188 .delen 1 t/m 16 .Tegellijmen .Bepaling van het bevochtigingsvermogen NBN EN 1348 .

Elastische vloerbekledingen .Samenstelkurkvloertegels NBN EN 672 .Classificatie (1996) + add1 (2003) NBN EN 1399/1815/1818/1081.Elastische vloerbekledingen (1993-1994) NBN EN 660 t/m 666 .94 NBN EN 13227 .Vloertegels van gebonden kurk .Elastische vloerbekledingen NBN EN 12105/12103/12104.Vloertegels van gebonden kurk NBN ISO 9366 .Proeven (1992) NBN ISO 3813 .Elastische vloerbekledingen NBN EN 684 .Elastische vloerbekledingen .Geluidopslorpende gezwollen zuivere gebonden kurk in tegels (1992) NBN ISO 2510 .Producten van massief lamelparket (2003) NBN ISO 2509 .Elastische vloerbekledingen NBN ISO 2509 .Geluidopslorpende gezwollen zuivere gebonden kurk in tegels (1992) NBN ISO 2510 .Geluidverminderende samenstelkurk in tegels (1992) NBN ISO 3813 .Lijmen voor vloerbekledingen NBN EN 548/686/687/688 .Woordenlijst (1998) NBN EN 423 t/m 436 .Vloertegels van gebonden kurk .Houten vloeren .Bepaling van de lasnaadsterkte (1996) NBN EN 685 .Geluidverminderende samenstelkurk in tegels (1992) NBN ISO 3810 .Elastische vloerbekledingen NBN EN 14259 .Elastische vloerbekledingen .Elastische vloerbekledingen NBN EN 12466 .

die in het werk worden opgebouwd.Lichte binnenwanden 5. in het werk wordt voorzien van een afwerking. eventueel met losse stijlen en uitwisselbare elementen.Afwerking NBN ISO 9366 . niet-dragende functie. De wand zelf bestaat uit. nadat deze is aangebracht. die in dit hoofdstuk worden behandeld. Een systeemwand is opgebouwd uit verschillende. die allemaal gelijk en uitwisselbaar zijn en die in het werk worden opgebouwd tot een wandconstructie.1. binnenwanden van metselwerk. tot één systeem behorende elementen. In tegenstelling tot de dragende scheidingsconstructies hebben de nietdragende scheidingsconstructies. vooraf vervaardigde elementen.Samenstelkurkvloertegels 95 5 Scheidingswanden . steenachtige elementen. Systeemwanden kunnen we onderverdelen in: 1 In het werk af te werken systeemwand: Onder een in het werk af te werken systeemwand wordt verstaan een lichte wand die. In het algemeen kan worden gesteld dat steenachtige nietdragende binnenwanden een meer traditionele opbouw vertonen dan de systeemwanden. tot een systeem behorende. kunnen enerzijds Het voornaamste verschil tussen deze typen binnenwanden is gelegen in het feit dat een niet-dragende binnenwand van metselwerk bestaat uit losse. aaneengeschakelde. op basis van de opbouw van de wand. 5. alleen een scheidende.1 Inleiding In een bouwwerk kunnen twee soorten verticale scheidingsconstructies worden onderscheiden: • dragende inwendige scheidingswanden. Binnen de in het werk af te werken systeemwanden kan. scheidingsconstructies = constructieve • niet-dragende inwendige scheidingsconstructies = scheidingswanden.1 De niet-dragende binnenwanden worden verdeeld in: systeemwanden. een verdere onderverdeling worden gemaakt: .

De wand bestaat uit. 3 Verdiepingshoge. niet-dragende binnenwanden Verdiepingshoge niet-dragende binnenwanden van een steenachtig materiaal worden gevormd door verdiepingshoge bouwelementen (panelen) van lichtgewichtbeton. Deze mortel kan zijn op basis van gemodificeerde zand-cementmortel of op gipsbasis. Steenachtige binnenwanden kunnen we onderverdelen in: 1 Gemetselde. bevestigd aan één of beide zijden van een kern. vooraf vervaardigde elementen. De producten die hiervoor worden toegepast zijn er onder andere op basis van baksteen. samen met uitwisselbare elementen. tot een systeem behorende. cellenbetonblokken en kalkzandsteen lijmblokken. • een ander type systeemwand is opgebouwd uit een skelet van metalen of houten profielen. die in het werk worden opgebouwd. 2 Geprefabriceerde systeemwand: Onder een geprefabriceerde systeemwand wordt verstaan een lichte wand waarvan de onderdelen vooraf zijn afgewerkt. aaneengeschakelde. glazen bouwstenen en andere steenachtige producten.96 • de systeemwand kan zijn opgebouwd uit panelen die in de productieplaats worden samengesteld uit beklede gipskartonplaat of spaanplaat. waartegen op de bouwplaats aan één of beide zijden een beplating wordt aangebracht.of gipsvezelplaat of spaanplaat. kalkzandsteen. De hiervoor te gebruiken bouwproducten zijn onder andere gipsblokken. 2 Gelijmde. . niet-dragende binnenwanden Gelijmde niet-dragende binnenwanden worden samengesteld uit steenachtige producten die zodanig maatvast en vlak zijn dat de koppeling met een dunne lijmmortel kan plaatsvinden. eventueel met losse stijlen. Ook de vooraf afgewerkte systeemwanden kunnen op basis van de opbouw van de wand verder worden onderverdeeld in panelen systeemwanden en systeemwanden met een beplating op een metalen of houten frame. Deze beplating kan weer bestaan uit gipskarton. cellenbeton of gips. betonsteen. niet-dragende binnenwanden Dit type binnenwand wordt opgebouwd uit kleine stenen of blokken die door middel van een metselmortel met elkaar worden verbonden.

niet-dragende binnenwanden kunnen.1. waarbij in de vloerconstructie extra voorzieningen dienen te worden getroffen. .2 Andere mogelijkheden om niet-dragende binnenwanden onder te verdelen kunnen onder meer op basis van de volgende drie criteria: 1 Gewone en lichte. niet-dragende binnenwanden kunnen worden onderverdeeld in horizontaal of verticaal te rollen of te schuiven wanden. 2 Een ander onderscheid dat kan worden gemaakt is of de niet-dragende binnenwand vast of beweegbaar is. De beweegbare. waardoor deze wanden meer plaatsgebonden zijn.Afwerking 97 5. Halfhoge scheidingswanden en sanitaire scheidingswanden voor toiletgroepen. 3 Er kan onderscheid worden gemaakt tussen verdiepingshoge en half-hoge niet-dragende binnenwanden. De flexibiliteit van de indeling is hierdoor groter dan bij de gewone scheidingswanden. als de vloerconstructie is berekend op de voorgeschreven extra gelijkmatig verdeelde belasting. douchecabines en kleedruimten behoren tot de inrichting van een gebouw en worden in dit hoofdstuk dus niet besproken. onafhankelijk van voorzieningen in de bouwkundige constructie worden geplaatst. De vaste niet-dragende binnenwanden kunnen worden onderverdeeld in verplaatsbare en niet-verplaatsbare nietdragende binnenwanden.

Geharmoniseerde Europese specificaties kunnen voorkomen onder de vorm van een Europese productnorm (EN-productnorm) of een Europese Technische Goedkeuring (ETA) die gebaseerd is op een Europese technische goedkeuringsleidraad (ETAG).1 Bouwproductenrichtlijn en CE-markering In 1989 werd de Europese richtlijn 89/106/E. brandveiligheid 3. ook „interpretatieve documenten‟ genoemd. gezondheid en milieu 4. de Lidstaten van de Europese Unie. Noorwegen. IJsland en Liechtenstein) en in Turkije op te heffen. hygiëne. Een product met een CE-markering voldoet aan de geharmoniseerde Europese productspecificaties die erop van toepassing zijn.z. Het uitgangspunt van de BPR is dat bouwwerken moeten voldoen aan de volgende zes fundamentele voorschriften : 1. gepubliceerd.98 5. . Deze fundamentele voorschriften worden beschreven in zes basisdocumenten. waarin deze eisen omgezet worden in termen van prestaties. Hieruit volgt dat ook de producten die ingevoerd worden vanuit landen die niet tot de EER (met inbegrip van Turkije) behoren. noch om een toelating tot het vrije gebruik van het product in om het even welke toepassing. Daarom verplicht de BPR de CE-markering voor alle bouwproducten die in voornoemde landen toegepast of verhandeld worden.2 Mechanische weerstand en stabiliteit In de context van de BPR verstaat men onder mechanische weerstand en stabiliteit het vermogen om weerstand te bieden tegen:  het bezwijken van het gehele element of van zijn onderdelen als gevolg van de belastingen die erop aangrijpen  de (on)toelaatbare vervormingen van het element onder de gebruiksbelastingen  de schade die aan andere bouwdelen berokkend wordt door overmatige vervorming. Deze heeft tot doel om de belemmeringen voor het vrije verkeer van bouwproducten in de Europese Economische Ruimte (d. geluidsisolatie 6.w. mechanische weerstand en stabiliteit 2. Deze productspecificaties worden uitgewerkt volgens de strikt juridische context van de BPR en vormen de basis voor het toekennen van de CE-markering. gebruiksveiligheid 5. Deze ETA-route is uitermate geschikt voor innovatieve producten die buiten het toepassingsgebied van de normen vallen.2. energiezuinigheid en thermische isolatie. beter bekend als de Bouwproductenrichtlijn (BPR). Deze zetten de fundamentele voorschriften die opgelegd worden aan bouwwerken om in eisen voor bouwproducten. Voor elke productfamilie heeft de Europese Commissie het CEN (European Committee for Standardization) en de EOTA (European Organisation for Technical Approvals) gemandateerd om geharmoniseerde productspecificaties op te stellen. Toch gaat het hier niet om een kwaliteitsmerk.2. 5. aan deze eisen moeten voldoen.2 Eisen 5.

5. Dit KB bepaalt de minimumvoorwaarden waaraan het ontwerp. die de nationale classificaties op termijn moet vervangen. met uitzondering van eengezinswoningen.zeven hoofdklassen) Brandreactie van lichte binnenwanden Zoals reeds vermeld. Men heeft het in deze context over brandbare. . Het bezwijken van een lichte binnenwand brengt de stabiliteit van het gebouw of van de structurele elementen immers niet in het gedrang.3. moeilijk brandbare. Men maakt een onderscheid tussen :   lage gebouwen (LG) met een hoogte kleiner dan 10 meter. die niet of nauwelijks bijdragen tot de ontwikkeling van een brand). zijn de huidige eisen inzake de brandreactie van wandbekledingen van ruimten opgenomen in Bijlage 5 van het KB tot vaststelling van de basisnormen voor de preventie van brand.z. enz. Het is dan ook zeer belangrijk deze duidelijk van elkaar te onderscheiden.1 Brandreactie Definitie De brandreactie kan omschreven worden als het geheel van eigenschappen van een bouwmateriaal die betrekking hebben op het ontstaan en de ontwikkeling van een brand.Afwerking 99 Voor niet-structurele bouwelementen zoals lichte binnenwanden wordt in dit kader doorverwezen naar het aspect gebruiksveiligheid.3 . De uitbreiding van een brand in een gebouw kan vertraagd worden door bouwmaterialen te gebruiken met een goede brandreactie (d.2. lage gebouwen met een oppervlakte van minder dan 100 m² en maximaal 2 verdiepingen en industriegebouwen. 5.w. Dit Europese classificatiesysteem van bouwproducten volgens hun brandreactieklasse wordt beschreven in de norm NBN EN 13501-1 en kwam tot stand naar aanleiding van een Beschikking van de Europese Commissie. (cfr. de bouw en de inrichting van alle nieuwe gebouwen moeten voldoen. Hoofdstuk 1. onbrandbare materialen.3 Brandveiligheid De brandreactie en de brandweerstand zijn twee totaal verschillende eigenschappen. Classificatie Sinds de publicatie van de BPR en de invoering van de CE-markering werd er een nieuwe Europese classificatie (de „euroklassen‟) ontwikkeld. maar kan daarentegen wel een invloed hebben op de veiligheid van de gebruikers.3. middelhoge gebouwen (MG) met een hoogte begrepen tussen 10 en 25 meter.2.

2.100  hoge gebouwen (HG) met een hoogte van meer dan 25 meter. zoals reeds vermeld. deuren. binnenkort verdwijnen en vervangen worden door de Europese EI-classificatie. Aangezien lichte binnenwanden geen dragende wanden zijn. is het stabiliteitscriterium niet van toepassing. De Federale Overheidsdienst „Binnenlandse Zaken‟ werkt momenteel aan een tekstvoorstel waarin nationale eisen geformuleerd worden op basis van de Europese klassen. balken.3. kolommen. De Gewesten en Gemeenschappen kunnen bovendien nog andere Beschikkingen uitvaardigen om de basisnormen aan te vullen. In België bestaan er geen specifieke voorschriften voor de brandweerstand van lichte binnenwanden. .2 Brandweerstand Definitie De brandweerstand van een bouwelement kan omschreven worden als de tijdspanne waarin dit bouwelement zijn functie(s) (dragende functie. Doorgaans eist men een brandweerstand van Rf 1 u voor compartimenteringswanden en een Rf ½ u voor de deuren in deze wanden. In de toekomst zullen de Belgische brandreactie-eisen enkel nog uitgedrukt kunnen worden volgens de Europese classificatie. Deze classificatie zal. De Belgische classificatie zal met andere woorden binnen enkele jaren niet langer geldig zijn. In tegenstelling tot de brandreactie is de brandweerstand van een materiaal enkel van belang na de volledige ontwikkeling van de brand. …) dienen ervoor te zorgen dat de compartimentering gewaarborgd blijft en dat de brand niet zou overslaan naar de andere ruimten. rekening houdend met het specifieke karakter van bepaalde gebouwen. vlamdichtheid en/of thermische isolatie) op efficiënte wijze kan blijven uitoefenen in geval van brand. Dit voorstel zou weldra Bijlage 5 van het KB met basisnormen moeten vervangen. Daarnaast moet ze de stabiliteit van de constructie en haar onderdelen verzekeren met het oog op de evacuatie van de bewoners en de interventie van de brandweer. Deze brandwerende bouwelementen (binnenwanden. 5. De brandweerstand heeft dus een dubbel doel:   de branduitbreiding naar de andere ruimten van het gebouw beperken (door compartimentering) de stabiliteit van de structuur verzekeren. Wanden van vluchtwegen en gangen zijn meestal zodanig uitgevoerd dat hun brandweerstand gewaarborgd is.

bodem of water). gebruiksgeschiktheid of weerstand tegen functioneel falen: lichte scheidingswanden moeten een voldoende sterkte bezitten opdat ze geen zichtbare schade of buitensporige vervormingen zouden vertonen of blijk zouden geven van een gebrek aan stabiliteit. formoldehyde.4. gezondheid en milieu 5. enz. In voorkomend geval hebben de opgelegde eisen betrekking op de prestatie van het afwerkingsysteem en moeten deze het voorwerp uitmaken van afzonderlijke technische specificaties omtrent de waterdichtheid van de muurbekleding.3 Waterdoorlatendheid Lichte binnenwanden die niet voorzien zijn van een afwerking worden in principe nooit rechtstreeks blootgesteld aan waterstralen. 5. een betegeling) waardoor ze in badkamers en wasruimten afgeschermd worden tegen rechtstreeks watercontact. tijdens het onderhoud).2.4. 5. Sommige platen vertonen een iets betere vochtbestendigheid dan andere. Toch gebeurt het soms dat ze toegepast worden in een omgeving met een hoge relatieve luchtvochtigheid of dat ze voorzien worden van een bepaalde afwerking (bv. Ook de gebruikte lijmen moeten vrij zijn van schadelijke stoffen.  . 5.Afwerking 101 5. De toepassing ervan in ruimten waar ze rechtstreeks zullen blootstaan aan water mag evenwel enkel gebeuren na grondig overleg met de fabrikant.2.2. teweeggebracht door mensen of voorwerpen. worden ze met gelijkaardige proeven geëvalueerd.2.4 Hygiëne. noch besmetting van de buitenomgeving (lucht.4.2.1 Gevaarlijke stoffen Bouwproducten mogen geen schadelijke gassen of gevaarlijke deeltjes afgeven en mogen geen straling veroorzaken in de binnenomgeving. Daarnaast moet men maatregelen treffen om te verhinderen dat de aanwezige capillaire materialen water zouden opzuigen (bv. In ruimten die gereinigd zullen worden met water. zonder volledig of gedeeltelijk in te storten.5 Gebruiksveiligheid en gebruiksgeschiktheid Hoewel de gebruiksveiligheid en de gebruiksgeschiktheid twee verschillende criteria zijn. moeten de voegen tussen de wand en de vloer de waterdichtheid van de aangrenzende ruimte verzekeren. Dit gebeurt echter wel aan de hand van andere criteria:  gebruiksveiligheid of weerstand tegen structureel falen: lichte binnenwanden moeten een toereikende mechanische sterkte en stabiliteit bezitten om de veiligheid van de bewoners te garanderen. Zo moeten ze in staat zijn om weerstand te bieden tegen alle toevallige statische of dynamische belastingen.2 Waterdampdoorlatendheid De binnenwand dient zodanig ontworpen en geplaatst te worden dat een eventueel vochttransport geen aanleiding kan geven tot schadelijke waterdampcondensatie in de scheidingswand zelf of aan het oppervlak. Ze mogen evenmin gevaarlijke stoffen bevatten zoals asbest.

102 Wanden waarop later een betegeling moet aangebracht worden. vandalisme)  zones waar uiterst specifieke of strenge eisen gesteld worden aan het oppervlak (bv. …).. de voedingsindustrie. C1 tot C4.en telecommunicatieruimten. Om de algemene sterkte van een wand na te gaan. medische ruimten. D1 en D2 waarbij de wanden ruimten met een verschillend vloerpeil van elkaar scheiden IV . Gebruiksklassen De Europese Goedkeuringsleidraad nr. computer. dienen een grotere stijfheid te hebben om de integriteit van de bekleding te waarborgen.weerstand tegen verticale excentrische belastingen. . Klasse I Beschrijving Toegankelijke zones waar een hoge graad van zorgzaamheid heerst en weinig kans is op misbruik of ongelukken Toegankelijke zones waar een normale graad van zorgzaamheid heerst en een beperkt risico op misbruik of ongelukken Toegankelijke zones waar een beperkte graad van zorgzaamheid heerst en een reëel risico op misbruik of ongelukken Zones met gelijkaardige risico‟s als in de klasse II en III en zones waar bij misbruik of ongelukken een risico bestaat op doorvallen naar een lager gelegen niveau Overeenkomstige klassen uit Eurocode 1 A en B II III C1 tot C4 D1 en D2 C5 A.weerstand tegen dynamische belastingen (impact). Deze klassen zijn gebaseerd op de klassen uit deel 1. afhankelijk van het type gebruiker en van het risico op ongevallen of verkeerd gebruik van de ruimte. Daarnaast kan men de weerstand tegen horizontale lineaire belastingen beproeven.). . dient men verschillende aspecten te beproeven. De tabellen hieronder stellen de gebruiksklassen uit de Goedkeuringsleidraad nr. 003 definieert vier gebruiksklassen voor lichte binnenwanden. .1 van Eurocode 1. De volgende aspecten worden buiten beschouwing gelaten :  uitzonderlijk zware gebruiksomstandigheden (bv. alsook de weerstand tegen drukverschillen (wind) en de veiligheid ten opzicht van letsels door contact (schrammen.weerstand tegen puntbelastingen. 003 voor en legt de link met deze uit Eurocode 1. De klassen III en IV houden rekening met de plaats van de wand in het gebouw.. De Europese Goedkeuringsleidraad nr. in ziekenhuizen. B. 003 onderscheidt bijvoorbeeld : .

. in gebouwen voor openbare evenementen. Voor de meest recente informatie over de gewestelijke thermische reglementeringen kan men terecht op de volgende websites : www. wachtkamers) C3 : zones zonder obstakels voor het verkeer van personen (bv. voorpleinen van spoorwegstations) C4: zones waar lichamelijke activiteiten kunnen plaatsvinden (bv. kerken.Afwerking Type Gebruik Zones voor huishoudelijke en residentiële activiteiten Voorbeelden 103 A Ruimten in residentiële gebouwen en huizen. danszalen. keukens en toiletten Kantoren C1: zones met tafels en dergelijke (bv. theaters. tentoonstellingsruimtes. cafés. musea.6 Thermische isolatie In België is de reglementering inzake de thermische isolatie van gebouwen een gewestelijke bevoegdheid. 5. turnzalen. eetzalen. vergaderzalen. hotels. sporthallen met inbegrip van staantribunes.ibgebim. toegangszones in openbare en administratieve gebouwen.wallonie. zittribunes en toegangszones) B C Zones voor kantooractiviteiten Zones waar mensen kunnen samenkomen (met uitzondering van de onder categorie A.be/energieprestatie voor het Vlaamse Gewest energie. scholen.be voor het Waalse Gewest www. zoals concertzalen. restaurants. conferentiezalen. B en D bepaalde zones) D Winkelruimten D1: zones in gewone kleinhandelszaken D2 : zones in grootwarenhuizen De opdrachtgever dient de vereiste klasse/ type aan te duiden aan de hand van het gebruik en de bestemming van de wand. podia) C5: zones waar zich grote mensenmassa‟s kunnen bevinden (bv.2. ziekenhuizen. slaapkamers in hotels en jeugdherbergen. leeszalen. kamers en zalen in ziekenhuizen. ontvangstruimtes) C2 : zones met vaste zitplaatsen (bv.be voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. bioscopen.energiesparen. Het is dan ook raadzaam om vooraf na te gaan welke gewestelijke thermische eisen van toepassing zijn op een specifiek project.

ondoorschijnende scheidingswanden (met uitzondering van deuren) binnen het beschermde volume of palend aan een bestaand beschermd volume op hetzelfde perceel. Ook voor de gemeenschappelijke wanden werden er eisen opgesteld. In Vlaanderen is de Umax-eis van 1W/m²K enkel van toepassing in de volgende gevallen: scheidingswanden tussen twee beschermde volumes op aangrenzende percelen. De transmissie via de lichte scheidingswand vormt slechts een klein onderdeel van deze problematiek.2. De geluidstransmissie in situ verloopt echter niet alleen via de directe scheidingsweg.7 Geluidsisolatie De akoestische eisen hebben in het algemeen betrekking op de totale geluidstransmissie tussen twee ruimten.6. .6. zijn in principe niet onderworpen aan specifieke isolatie-eisen. gelegen tussen: aparte wooneenheden.104 5.2. 5. trappenhuis. maar kent vele indirecte transmissiewegen waardoor de geluidsisolatie tussen twee ruimten doorgaans slechter is dan de prestatie van het scheidende bouwelement zelf zoals gemeten in het laboratorium.2 Eisen met betrekking tot de U-waarde van de wanden van de gebouwschil In de drie Gewesten gelden andere eisen met betrekking tot de maximale U-waarde van de wanden die het beschermde volume omhullen.2. De gewestelijke regelgevingen hieromtrent zullen de komende jaren ongetwijfeld nog sterk evolueren (zowel wat hun toepassingsgebied als de eigenlijke eisen betreft). We maken een onderscheid tussen twee soorten geluid : luchtgeluid contactgeluid. gang) en wooneenheden en ruimten met een niet-residentiële bestemming. 5. 5.3 Isolatie-eisen voor wanden die geen deel uitmaken van de gebouwschil Binnenwanden die geen deel uitmaken van de gebouwschil en die geen afbakening vormen van het beschermde volume. inkomhal. In deze context is het dan ook belangrijk een duidelijk onderscheid te maken tussen de akoestische prestatie van een bouwelement – in dit geval een lichte scheidingswand – en de prestatie ervan na uitvoering in situ.6.1 Eisen met betrekking tot de globale thermische isolatie van het gebouw (K-peil) Het gebouw als geheel dient te voldoen aan een globaal isolatiepeil (K-peil) dat berekend wordt met behulp van de U-waarde van elk afzonderlijk bouwelement. wooneenheden en gemeenschappelijke ruimten (bv.2.

2. deuren en gangen. Deze laatste geeft de trillingen veelal verzwakt door naar de omhullende constructie van de ontvangstruimte.2 Contactgeluidsisolatie Contactgeluiden kunnen. van waaruit het tenslotte afgestraald wordt naar de ontvangstruimte. Zodoende verkrijgt men het gestandaardiseerde contactgeluidsniveau. de flankerende transmissie: het in de zendruimte geproduceerde luchtgeluidsvermogen brengt niet alleen de scheidingswand. Voor een bepaalde frequentieband verkrijgt men gewoonlijk hogere geluidsverzwakkingsindices met een massieve enkelvoudige wand (massawet) of een dubbelwandig systeem. om vervolgens de barrière die gevormd wordt door de scheidingswand te doorkruisen. Naarmate er minder absorberende materialen aanwezig zijn. enz. via directe en flankerende weg overgedragen worden. het omloopgeluid: het geluidsvermogen dat opgewekt wordt in de zendruimte. de spouw in dubbelwandige constructies.2. net zoals luchtgeluiden.Afwerking 105 5.1 Luchtgeluidsisolatie bij lichte binnenwanden In een volledig geluidsdichte constructie kunnen we de volgende drie transmissiewegen onderscheiden :  de directe transmissie: het invallende luchtgeluidsvermogen brengt de scheidingswand in trilling. wat aanleiding geeft tot aanzienlijk minder flankerende transmissiewegen. door een verhoogde vloer of een verlaagd plafond dringt.   De omzetting van het in de ontvangstruimte afgestraalde geluidsvermogen in een ontvangstgeluidsdrukniveau is afhankelijk van de geabsorbeerde geluidshoeveelheid (het equivalente absorptieoppervlak) in deze ruimte. 5. De trillende scheidingswand straalt een geluidsvermogen af naar de ontvangstruimte. Deze frequentieafhankelijke grootheid wordt bepaald in het laboratorium. Besluit Men moet steeds voldoende aandacht besteden aan de mogelijke geluidslekken. zich voortplant in het plenum. De impact van de flankerende wegen is bijgevolg geringer. het plafond en de . Vooral de aansluitingen met de vloer. De constructie kan echter objectief beoordeeld worden dankzij een internationaal genormaliseerde meetmethode die gebruik maakt van een genormaliseerde geluidsbron (de klopmachine) en waarbij de invloed van de bekledingen in de rekenformule geëlimineerd wordt door een correctieterm. De geluidsverzwakkingsindex R geeft weer in welke mate de scheidingswand het invallende geluidsvermogen tegenhoudt. maar niet altijd verwaarloosbaar. waar ze vervolgens afgestraald wordt als geluidsvermogen . Zodoende komt het terecht in het plenum van de verhoogde vloer of het verlaagde plafond van de ontvangstruimte. Ook in dit geval kan de inrichting van de ruimte de subjectieve gewaarwording van het geluid beïnvloeden. wat leidt tot een kleinere geluidsniveaureductie en een zwakkere aangevoelde luchtgeluidsisolatie. maar ook de volledige omhullende constructie in trilling. Bij loopgeluid wordt echter enkel de vloer aangestoten.7. Omloopgeluid kan zich bovendien ook verplaatsen via ventilatiekanalen.7. zal het ontvangstgeluidsniveau groter zijn.

. Het gebruik van elastische strips (wat ook noodzakelijk is om de invloed van de stijve contacten te beperken) kan de lekdichtheid sterk verbeteren. 5.106 aangrenzende wanden moeten zorgvuldig afgewerkt worden. plaatsing van rails voor een plafond of een glazen gevel. ... enz.en slijtweerstand Naargelang van haar toepassing kan de binnenwand blootstaan aan de wrijving of het krassen van voorwerpen die harder zijn dan de materialen waaruit ze is opgebouwd. ter hoogte van eventuele scheurtjes. vensters. montage van een deur. De structurele geluidsbruggen. In een dunne lichte wand moet men erop toezien dat de stopcontacten aan weerszijden van de wand met een zekere tussenafstand – die bij voorkeur minstens overeenstemt met de afstand tussen de verticale regels – geplaatst worden.8 Kras.) kunnen eveneens zorgen voor een aanzienlijke daling van de laboratoriumprestaties. Deze belastingen kunnen onder meer voorkomen in commerciële of industriële ruimten waar winkelwagentjes circuleren of waar er goederentransport is doorheen hallen met lichte binnenwanden. Het risico op krassen kan in dergelijke situaties vaak beperkt worden door het aanbrengen van beschermingsprofielen. Dergelijke geluidslekken ontstaan vooral aan de aansluitingen met deuren.2. in het bijzonder voor volledig ontdubbelde wanden. die ontstaan door de stijve verbindingen tussen de deelwanden van een lichte scheidingswand (bv.

datasystemen enzovoort. . die gevuld wordt met isolatiemateriaal. De panelen worden door middel van groeven en losse veren van spaanplaat in elkaar geschoven. De wanden worden opgebouwd uit verdiepingshoge panelen met een breedte van 600 mm. Deze wanden kunnen zonder extra voorzieningen worden toegepast tot een hoogte van 3600 mm. De wanden met dikte 148 mm en 200 mm kunnen worden toegepast tot een hoogte van 3600 mm. waarbij de naden tussen de panelen verspringen.5 mm zijn gelijmd. Kamerscheidende wanden bestaan uit enkelvoudige panelen met dikte 54 mm of 70 mm. Door de dikte van de vlasplaat aan te passen kunnen panelen van verschillende dikten worden gemaakt. • wanden met beplating op een metalen skelet.3. ontstaat een wand van respectievelijk 148 mm en 200 mm. 54 mm en 70 mm. en door twee panelen met dikte 54 mm te combineren met een spouw van 40 mm of 92 mm. De spouwbladen worden afzonderlijk van elkaar gemonteerd.3. gevuld met 40 mm dik isolatiemateriaal.1 In het werk af te werken systeemwanden Bij in het werk af te werken systeemwanden kunnen we onderscheiden: • wanden opgebouwd met panelen. Door twee panelen met dikte 35 mm te combineren met een spouw van 30 mm. namelijk 35 mm.Afwerking 107 5.1. De panelen van een wand met dikte 148 mm of 200 mm worden gekoppeld met losse veren. A. Ook worden deze paneelsysteemwanden als scheidingswanden onder andere in kantoren en scholen toegepast. Panelensysteemwand De in het werk af te werken panelensysteemwand is geschikt voor toepassing als niet-dragende binnenwand of als niet-dragende woningscheidende wand of woningbegrenzende wand in de woningbouw. bestaande uit een massieve vlasplaat.3 Soorten 5. • wanden met beplating op een houten skelet. De panelen met dikte 54 mm en 70 mm zijn voorzien van leidingschachten voor het aanbrengen van leidingen voor elektriciteitsvoorzieningen. ontstaat een wand van 100 mm. De panelen van een wand met dikte 100 mm worden onderling gekoppeld met behulp van een metalen I-vormig profiel. waarop aan weerszijden gipskartonplaten met dikte 9.1 Systeemwanden 5.

B. met een veer of een houten hoekstijl. schroeven of pu-constructielijm koud tegen de constructie bevestigd. Hoekaansluitingen worden gemaakt door de panelen te koppelen met puconstructielijm. schroeven of montagekit tegen de constructie bevestigd. die zijn samengesteld uit twee panelen wordt tegen de bouwconstructie verticaal in de spouw een houten regel ter breedte van de spouw gemonteerd. Bij toepassing in natte cellen dienen de panelen onderling met puconstructielijm verlijmd te worden. waarin een strook vilt of schuimband met gesloten celstructuur wordt aangebracht . Lichte voorwerpen kunnen met nagels en schroeven aan de wand worden bevestigd. Bij wanden. PURschuim of met één of twee stroken schuimband met gesloten celstructuur. Voor zware voorwerpen moeten houtdraadbouten worden toegepast. Mits de gebruikelijke voorzieningen bij de aansluitingen worden getroffen. Ook hierbij worden de panelen ten minste 10 mm vrij gehouden van de bovenkant van het U-profiel. waar beide panelen met pu-constructielijm aan bevestigd worden of wordt een paneel met een behulp van een halve houten veer bevestigd en het andere paneel met behulp van nagels. Op de vloeren worden vuren sloffen met een aanslag voor de panelen toegepast. De panelen worden ter plaatse van de vloer op een houten regel ter breedte van de wand geplaatst. Deze ruimte wordt opgevuld met minerale wol. die samengesteld zijn uit twee panelen wordt of een houten regel ter plaatse van de spouw tegen de constructie bevestigd. de samengestelde wanden hebben een brandwerendheid van 60 minuten. lopen door tot in een groef. waarover het paneel wordt geschoven. Beplating op een metalen skelet . die de onderlinge aansluiting van de panelen vormen. afgewerkt met een voegvuller. De veren. Ten behoeve van de verticale aansluiting aan de bouwconstructies (draagmuren of kolommen) wordt een halve houten veer met behulp van nagels. Bij wanden. Een andere mogelijkheid voor de aansluiting tegen het plafond is de toepassing van een kunststof U-profiel. zijn de wanden toepasbaar in natte ruimten. waartegen de panelen worden geplaatst. waar de panelen op worden geplaatst. De wanden met breedte 54 mm en 70 mm hebben een brandwerendheid van 45 minuten. waarbij de panelen ten minste 10 mm vrij gehouden dienen te worden van de houten regels om een eventuele doorbuiging van de plafondconstructie te kunnen opvangen. Dezelfde houten regels en vuren sloffen worden ook gebruikt bij de plafondaansluiting. die in de houten vloerregel is aangebracht. Door het aanbrengen van gipskartonplaten met schroeven of nieten aan één of twee zijden van de wand wordt de geluidsisolatie verbeterd.108 De gelijmde naden van de scheidingswanden worden. evenals lichte beschadigingen en sparingen ten behoeve van leidingen.

Hierbij wordt de voegvuller ter plaatse van de afgevoegde naden versterkt met een wapeningsstrook van glasvlies. Deze platen zijn herkenbaar aan een groen karton. Gyproc). Op de plaats van de uitwendige hoeken wordt de voegenvuller versterkt met een metalen strip/ hoekprofiel. Dit frame wordt één. waarbij de beplating bestaat uit gipskartonplaten (cfr. met een dikte van 0. Hierdoor is het noodzakelijk beplating en C-profielen toe te passen.of tweezijdig beplaat met een enkele of dubbele laag of zelfs drie lagen gipskartonplaten. Deze gipskartonplaten worden met zelftappende snelbouwschroeven aan het frame bevestigd.6 mm en een breedte van 40 mm tot en met 125 mm. papier of zelfklevend gaas. De maximaal toelaatbare wandhoogte van de gipskartonwanden wordt bepaald door de opbouw van de wand. tegen de bouwkundige constructie. Ten slotte worden de naden en schroefgaten uitgevlakt met een finish-materiaal. Dit type systeemwand zal hierna verder worden behandeld. Omdat verschillende afwerksystemen verschillende vlakheden van de ondergrond vereisen is een aantal . waarbij vooral de breedte van de C-profielen van doorslaggevende invloed zijn. dat voorkomt dat er. Gyprocwanden zijn zonder speciale voorzieningen toepasbaar tot een wandhoogte van 6500 mm. die geheel in de voegvuller wordt verwerkt. De meest bekende vorm van de in het werk af te werken systeemwanden is de zogenoemde gyprocwand. Gyprocwanden mogen niet door de constructie worden belast. bekleed met gipsplaten (gipskartonplaten. Het skelet van de gyprocwand kan bestaan uit een enkel of dubbel skelet.5 mm of 15 mm. Op de afgevoegde gyprocwanden kunnen verschillende afwerksystemen worden aangebracht. schimmelvorming plaatsvindt op het oppervlak van de plaat. waarbij de meeste onderdelen ook gelden voor systeemwanden met andere typen beplating. De schroefgaten en de naden tussen de gipskartonplaten van de buitenste laag worden dichtgezet met een voegvuller. met een dikte van 12. De wand is opgebouwd uit een metalen skelet. indien de wand in vochtige omstandigheden wordt gemonteerd. Daarnaast is het papier van de vochtwerende plaat geïmpregneerd met een schimmeldodend middel. Deze opbouw van de wanden kan hoge waarden voor geluidsisolatie en brandwerendheid opleveren. die iets korter zijn dan de verdiepingshoogte.Afwerking 109 De in het werk af te werken systeemwand met beplating op een metalen skelet is zowel in de woningbouw als in de renovatie en in de utiliteitsbouw toe te passen. gipsvezelplaten of glasvlies versterkte gipsplaten) en eventueel voorzien van een isolatielaag van minerale wol in de spouw. Door speciale toevoegingen nemen deze platen minder vocht op dan de normale gipskartonplaten. waartussen verticale C-vormige profielen met dezelfde breedte worden geplaatst. opgebouwd uit horizontale stalen U-vormige profielen. De vlakheid van de afgevoegde wanden bepaalt mede het aanzicht van het uiteindelijke afwerksysteem. Ten behoeve van wanden van vochtige ruimten kunnen de gipskartonwanden worden uitgevoerd met vochtwerend geïmpregneerde gipskartonplaten.

de spouwbreedte (afhankelijk van het toegepaste profiel). aan de bouwkundige constructie bevestigd. Dit band dient om kieren tussen de profielen en de bouwkundige constructie. Een gipskartonwand met aan weerszijden een éénlaagse beplating heeft een brandwerendheid van minimaal 30 minuten. (cfr. afhankelijk van de breedte van het frame enkel of dubbel afdichtingsband toegepast. Door het doorschroeven van de gipskartonplaten op het multiplex wordt de belasting van het voorwerp verdeeld over een groter oppervlakte van de beplating. De uiteindelijke te bereiken luchtgeluidsisolatiewaarde van de gipskartonwand kan nog worden verhoogd door de aansluitingen tegen de bouwkundige constructies af te dichten of te ontkoppelen bijvoorbeeld met een kitvoeg. twee of drie lagen plaatdikte 12. uitvoeringstoleranties) De U-profielen en de C-profielen ter plaatse van de verticale aansluitingen aan de bouwkundige constructie worden met slagpluggen. Afhankelijk van deze factoren kan met gipskartonwanden een geluidsisolatie bereikt worden van circa 34 dB tot 66 dB. bestaande uit multiplex stroken met een dikte van 18 mm. worden aan de gipskartonwanden bevestigd met behulp van ophangverstevigingen achter de gipskartonplaat in de spouw van de wand. Doorslaggevend voor de brandwerendheid van de gipskartonwand is de dikte van de beplating. Dit wordt veroorzaakt door het buigslappe karakter van de beplating en het nagenoeg ontbreken van rechtstreekse geluidsoverdracht van het ene spouwblad naar het andere. bestaande uit een nylon plug met kraag. Met aan weerszijden een tweelaagse beplating wordt een brandwerendheid bereikt van minimaal 60 minuten. voorzien van een verzinkte schroefnagel. Zware sanitaire voorwerpen en voorwerpen.110 vlakheidsklassen opgesteld. Met behulp van speciale schroeven. Door bijzondere voorzieningen te treffen op de plaats van de bovenaansluiting van de gipskartonwand kan de wand zelfs worden toegepast als brandcompartimenteringswand. C. Ondanks de geringe massa van 22 tot 65 kg/m2 wordt met gipskartonwanden een hoge luchtgeluidsisolatiewaarde gerealiseerd. Beplating op een houten skelet . waarbij door extra werkzaamheden bij het afvoegen van de gipskartonwanden een toenemende mate van vlakheid wordt bereikt. spijkers of schilderijhaken kunnen lichte voorwerpen aan de gipskartonwanden worden bevestigd.5 mm of 15 mm). de spouwvulling en het toepassen van een enkel skelet of een dubbel skelet. veroorzaakt door eventuele oneffenheden van de constructie. Bij de beoordeling van het eindresultaat van afgevoegde gipskartonwanden zijn de begrippen vlak en glad subjectief en mede afhankelijk van de situatie en de glansgraad van het afwerksysteem. Zwaardere voorwerpen kunnen worden bevestigd met behulp van pluggen of schroefankers. die dynamisch worden belast. De geluidsisolatie van gipskartonwanden is afhankelijk van de massa van de beplating (een. af te dichten. Tussen het frame en de bouwkundige constructie wordt.

De onderdelen. die kunnen zijn opgebouwd met beplating van metaal. koppelstijlen. glaspanelen met enkel of dubbel glas en verende paspanelen. Panelensysteemwand Tot de meer exclusieve typen scheidingswanden behoort de vooraf afgewerkte panelensysteemwand. de gipsvezelplaat of de glasvliesversterkte gipsplaat. waaruit de wand wordt opgebouwd behoren namelijk niet tot het systeem. De panelen zijn opgebouwd uit 1 mm dik plaatstaal. afhankelijk van de te behalen geluidsisolatie.en regelwerk. De panelen worden geleverd in twee dikten. hout. In houtskeletbouw maakt het houten skelet deel uit van de draagconstructie van de woning. rechte en ronde hoekpanelen. waarbij de opdrachtgever doorgaans zelf de keuze van het fabrikaat van de systeemwand bepaalt.Afwerking 111 De systeemwand met beplating op een houten skelet wordt voornamelijk toegepast in de woningbouw. De panelen worden . deurunits compleet met deur en bovenpaneel. meer bepaald de houtskeletbouw. Het monteren van het skelet is dan ook meer een activiteit van een timmerman dan van een wandenmonteur en zal als zodanig hier niet verder worden behandeld. De systeemwand kan worden opgebouwd uit wandpanelen.1. 5. Het skelet van de wand bestaat uit een houten stijl. waarop de beplating wordt bevestigd. In de eigenlijke zin van het woord is dit type wand geen systeemwand. Doordat het houten skelet een meer starre verbinding vormt tussen de beide zijden van de beplating zal de geluidsisolatiewaarde van de wand lager zijn dan bij de systeemwand met beplating op een metalen skelet. komt de brandwerendheid van de wand met een houten skelet overeen met die van een systeemwand met een metalen skelet en hetzelfde type beplating met dezelfde dikte. Deze systeemwand bestaat uit geprefabriceerde dubbelwandige panelen.2 Geprefabriceerde systeemwanden A. die samenhangt met de exclusieve uitvoering van deze systeemwand en de mogelijkheid tot verplaatsen van de wand bepaalt mede dat dit wandtype slechts wordt toegepast in kantorenbouw.3. De spouw van de wand kan desgewenst worden gevuld met minerale wol ter verhoging van de geluidsisolatie. waartussen als isolatiemateriaal steenwol of glaswol wordt toegepast. Aangezien de brandwerendheid van een systeemwand voornamelijk wordt bepaald door het type en de dikte van de beplating en het skelet hier bijna geen invloed heeft. de afwerking van de beplating en de detaillering van de aansluitingen van de wand komen overeen met die van de systeemwand met beplating op een metalen skelet. kunststof of gipsplaat. De verdere opbouw. Als voorbeeld van dit wandtype wordt hier de wand met metalen beplating behandeld. waarbij alle kleuren mogelijk zijn. De beplating van de wand kan bestaan uit gipsplaten: de gipskartonplaat. De hoge prijs.000 mm. Daarnaast wordt deze scheidingswand ook toegepast in de renovatie. Deze panelen worden in kleur gemoffeld aangeleverd. De standaardbreedte van de panelen is 600 mm en de panelen zijn verdiepingshoog tot een hoogte 4. 60 mm en 90 mm.

• vrijstaande wandelementen. Ter plaatse kunnen de elementen zonodig passend worden gemaakt. De brandwerendheid van de 60 mm dikke systeemwand bedraagt 30 minuten. Om deze waarden te realiseren. Deze montagemethode maakt het eenvoudig de systeemwand te demonteren. worden fabrieksmatig aangeleverd met diverse bekledingsmaterialen en de deuren kunnen toegepast worden in verschillende afwerkingen. Mede bepaald door deze eigenschap is het toepassingsgebied van dit type systeemwand de utiliteitsbouw en in het bijzonder de kantorenbouw. Dichte wandstukken. Met de verende paspanelen wordt de horizontale aansluiting tegen de bouwkundige constructie gerealiseerd. gevuld met elastisch kunststofschuim. • kastelementen. Ter plaatse van de plafondaansluiting wordt een geprofileerd stalen Uprofiel. B. die op de vloerbedekking wordt bevestigd. uitgevoerd met panelen met dikte 90 mm. dubbele of doordraaiende deuren.112 geplaatst op een stalen profiel. tegen het systeemplafond bevestigd. Onderling worden de panelen gekoppeld door middel van rubberen koppelstrippen. De geluidsisolatiewaarde van de systeemwand. met panelen met dikte 60 mm. • deurelementen voor enkele. die kunnen bestaan uit gipsplaat. magneethaken. hout of kunststof. De systeemwand wordt opgebouwd uit een groot aantal gestandaardiseerde elementen. waaruit de scheidingswand opgebouwd kan worden. De verschillende in het zicht blijvende profielen en inlegbiezen worden fabrieksmatig in diverse kleuren aangeleverd. waar de panelen in worden geschoven. in de 90 mm dikke uitvoering 60 minuten. De elementen. metaal. kunnen een geluidsisolatiewaarde behalen van 51 dB. moeten bij dit type systeemwand uiteraard maatregelen boven het verlaagde plafond worden getroffen. Door de vaste maatvoering zijn de elementen onderling uitwisselbaar en is het aantal variaties vrijwel onbeperkt. • beglaasde wandelelementen. zoals verhoogde plinten. deurkrukken. zijn: • gesloten wandelementen. kapstokken en stopcontacten. waarbij beschadigingen tot een minimum beperkt blijven en hergebruik van de elementen mogelijk is. Maar ook toegevoegde elementen zoals balies en kastenwanden kunnen in hetzelfde systeem worden geleverd. Beplating op een metalen skelet De vooraf afgewerkte systeemwand wordt toegepast als verplaatsbare scheidingswand. varieert van gesloten wandstukken van 47 dB tot wandstukken met een deurunit van 34 dB. Bij de wand kunnen diverse accessoires worden geleverd. . De bekledingspanelen.

met het oog op de geluidsisolatie. Ter plaatse van de verticale wandaansluitingen wordt een stalen. Wanneer een vloeraansluiting met Uprofielen wordt uitgevoerd. plafonden verticale wandaansluitingsprofielen worden gemonteerd met toevoeging van kunststof afdichtingsband. De vloer-. De luchtgeluidsisolatie van beglaasde elementen is uiteraard veel lager.5 mm. Bij de tweede uitvoering wordt het stalen U-vormig vloerprofiel vervangen door een stalen. Omdat de scheidingswand onder het systeemplafond wordt geplaatst. in kleur gemoffelde en in het zicht blijvende plafondprofielen. in kleur gemoffeld en in het zicht blijvend wandprofiel toegepast. veel zorg worden besteed aan de uitvoering van de aansluitingen. Voor het monteren van 90-gradenhoeken en 135-gradenhoeken en van wandbeëindigingen worden speciale in kleur gemoffelde profielen geleverd. worden kunststof plintprofielen op de beplating aangebracht. De luchtgeluidsisolatie van de gesloten wandelementen bedraagt circa 42 dB. Door de producenten van deze scheidingswanden worden diverse accessoires geleverd. eventueel in kleur gemoffelde klemlijsten worden bevestigd.Afwerking 113 Zonder bijzondere voorzieningen kan dit type scheidingswand worden toegepast tot een wandhoogte van 3. die eventueel horizontaal worden gekoppeld en worden geplaatst in stalen Uprofielen op de vloer en stalen. moet. In de wandconstructie zijn ruime perforaties aanwezig. waarvoor speciale vloer-. Deze luchtgeluidsisolatie is te verhogen tot circa 48 dB door de toepassing van dubbele beplating. voorzien van verdiepingshoge deuren of van deuren met een bovenpaneel. worden gedemonteerd en desgewenst elders weer worden opgebouwd. waardoor elektrotechnische en werktuigkundige installaties kunnen worden geleid. variërend van elektragoten en schilderijhaakjes tot wandpanelen. plafond en verticale wandaansluitingsprofielen worden geleverd. die door middel van stalen. Er worden deurhoge deurkozijnen toegepast of verdiepingshoge kozijnen. met dikte 12. dat toegepast wordt als verplaatsbare systeemwand. zal de geluidsisolatie via het plenum extra . als nieuwe eisen aan de indeling van de ruimten worden gesteld zonder veel blijvende beschadigingen. De eerste uitvoering bestaat uit verticale stalen C-profielen. Dit frame wordt bekleed met fabrieksmatig beklede gipskartonplaten. in kleur gemoffeld en in het zicht blijvend vloerprofiel met terugvallende plint. De vooraf afgewerkte systeemwand wordt onder het systeemplafond en in veel gevallen op de vloerafwerking gemonteerd en kan na verloop van tijd. In de spouwruimte wordt minerale wol toegepast.000 mm. In deze klemlijsten worden kunststof inlegbiezen toegepast of ze worden afgedekt door kunststof afdekprofielen. die beschrijfbaar zijn of als projectiescherm kunnen dienen. Het frame van de systeemwand wordt geleverd in twee verschillende uitvoeringen. Vooral bij dit type scheidingswand. Als voorbeeld wordt hierna de vooraf afgewerkte systeemwand met beplating van gipsplaat behandeld.

Ook de aansluitingen aan de omringende bouwkundige constructie moet zorgvuldig worden uitgevoerd.114 aandacht vragen. Voor binnenwanden worden betonstenen en betonblokken met lichte toeslagmaterialen geleverd met verschillende oppervlaktestructuren. Ook het „uit het zicht‟ . Kleine beschadigingen en openingen kunnen de geluidsisolatie en de brandwerendheid aanmerkelijk verminderen.1 Gemetselde niet-dragende binnenwanden A.2 Steenachtige binnenwanden 5. Bij grotere vloeroverspanningen. Door toepassing van gesloten wandelementen met dubbele beplating wordt een hogere brandwerendheid bereikt. aansluitende draagstructuur en plafondconstructie worden aangesloten. of er zal in het plenum boven de scheidingswand een geluidsbarrière moeten worden toegepast. kalkzandsteen en betonsteen Niet-dragende binnenwanden kunnen zoals de dragende binnenwanden worden gemetseld met baksteen. Zichtmetselwerk kan ook worden uitgevoerd met gevelsteen. De luchtgeluidsisolatie van deze uit lichte steen opgebouwde wanden is minder dan die van de wanden opgemetseld met de hiervoor genoemde metselstenen. Een wand met een dikte van 100 mm bezit een brandwerendheid van 90 minuten. De brandwerendheid van de scheidingswand. is ruim 30 minuten. Het systeemplafond zal moeten worden geïsoleerd. moeten de gemetselde niet-dragende binnenwanden flexibel aan de vloer. Bij de uitvoering van gemetselde niet-dragende binnenwanden moet worden gelet op het goed „vol en zat‟ metselen en het niet gebruiken van gebarsten stenen en dergelijke. De toepassing van in zichtwerk uitgevoerde scheidingswanden van betonsteen kan aantrekkelijk zijn vanwege de goede geluidabsorptie.2.3. kalkzandsteen en betonsteen. De brandwerendheid is vergelijkbaar met de hiervoor genoemde gemetselde binnenwanden.ook uitgevoerd met raamkozijnen. gekliste kalkzandsteen en betonsplitblokken. De gemetselde wanden kunnen eenzijdig of tweezijdig worden afgewerkt met pleisterwerk of tegelwerk. 5. voorzien van spiegeldraadglas. waar doorbuiging van de vloer kan worden verwacht. Bij zeer maatvaste steen is zelfs tweezijdig zichtmetselwerk mogelijk. . De draagvloer kan ter plaatse van de scheidingswand worden uitgevlakt en voorzien van een strook kunststoffolie. Niet-dragende binnenwanden van baksteen. Deze isolatiestenen zijn als “vuilwerksteen” en als “zichtwerksteen” met een gestructureerd zichtvlak of een breukvlak verkrijgbaar. Lichtere scheidingswanden kan men metselen van gebakken isolatiesteen.3.

Bij tweezijdig zichtwerk is het wegwerken van leidingen nauwelijks mogelijk. Na het slopen van de scheidingswanden blijven hier dan sleuven en beschadigingen achter. afmeting 190 × 190 × 80 mm. Omdat de warmtestraling bij brand echter niet voldoende wordt geweerd is toepassing van glazen bouwstenen in brandwerende wanden zeer beperkt.Afwerking 115 aanbrengen van leidingen vraagt. B. Bij een eventuele herindeling van de betreffende plattegronden ontstaan de problemen. vierkant en rechthoekig in verschillende dikten en diverse kleuren en oppervlaktestructuren verkrijgbaar. De brandwerendheid van een wand opgebouwd uit holle blokken. Het beste kan hiervoor een U-profiel worden aangebracht. Het sloopwerk en de afvoer van de uitkomende materialen geven door het lawaai en de stofontwikkeling de nodige overlast aan de gebruikers van het gebouw en soms zelfs aan de omgeving (stortkokers en afvoer in containers). De bouwstenen worden met een tussenruimte van 10 tot 30 mm vermetseld met een mortel met cement/zandverhouding van 1:3. De horizontale voegen worden maximaal om de 650 mm voorzien van een wapening van verzinkt of roestvaststaal ∅ 6 mm. Hopelijk is dan het bijpassende afwerkingsmateriaal (zoals tegels. zoals hiervoor beschreven. bleek bij beproeving 60 minuten te bedragen.2 Gelijmde niet-dragende binnenwanden Bij gelijmde niet-dragende binnenwanden kunnen we onderscheiden: . Het infrezen van zakleidingen voor elektra vindt meestal naast de deurkozijnen plaats en dan nog vaak voor een leidingbundel vanwege de aansluitingen op meerdere groepen. De voegen worden direct na het metselen met dezelfde specie afgevoegd. De gemetselde niet-dragende binnenwanden worden op de draagvloerconstructie geplaatste en meestal gelijk met de draagstructuur en plafonds afgewerkt. vooral in de wat dunnere wanden (dikte 50. vloerbedekking en dergelijke) nog voorradig. 70 en 90 mm).3. De kosten van een gemetselde niet-dragende binnenwand zijn bij aanschaf concurrerend ten opzichte van de hiervoor besproken systeemwanden. Niet-dragende binnenwanden van glazen bouwstenen Lichtdoorlatende scheidingswanden en wandgedeelten zijn te maken met glazen bouwstenen. Deze holle bouwstenen zijn in diverse vormen zoals rond. Vooral bij renovatie projecten zal een lichtere bouwmethode.2. de nodige zorg. 5. Het hogere gewicht kan een rol spelen bij dikte vloerconstructies en de soort fundering. De luchtgeluidsisolatie van scheidingswanden opgebouwd uit glazen bouwstenen is vergelijkbaar met overeenkomstige gemetselde wanden. Dit verzwakt de wand op deze kwetsbare plaats aanzienlijk en vermindert de geluidsisolatie en brandwerendheid. worden gekozen. In verband met de thermische lengteverandering en eventuele doorbuiging van de constructievloeren moeten de scheidingswanden van glazen bouwsteen flexibel op de omringende bouwkundige constructie aansluiten in een sponning van ten minste 40 mm. die zorgvuldig moeten worden afgewerkt.

Bij onafgewerkte steenachtige vloeren wordt eerst een laagje schrale mortel op de vloer aangebracht en afgedekt met een 0. Niet-dragende binnenwand van gipsblokken Een van de meest toegepaste niet-dragende binnenwanden in de woningbouw is de scheidingswand van gipsblokken. leverbaar in dikte 70 mm en 100 mm. A. ook wel gipsblokkenwand genoemd. De gipsblokken kunnen zowel op de lange als op de korte zijde horizontaal worden verwerkt. 2 het type H: door toevoeging waterafstotend gemaakt. • wanden van cellenbetonblokken. waarna het . Hierop wordt de eerste rij blokken zuiver horizontaal geplaatst. alleen leverbaar in dikte 70 mm. De blokken worden gelijmd met een vertanding van ten minste de dikte van het blok.116 • wanden van gipsblokken. (cfr. waarbij elk blok specifieke eigenschappen bezit.25 m × 7.0 m). Met deze lijm worden de naden gladgestreken. 3 het type Z: blok met een hogere volumieke massa (1200 kg/m3 in plaats van 800 kg/m3). dat bij het aanschuiven nog een hoeveelheid pasta aan beide zijden van de wand uit de naden welt. uitgevoerd in witte kleur.75 m). van een hydrophoberingsmiddel in groene of lichtblauwe kleur. • wanden van kalkzandsteen lijmblokken. uitgevoerd leverbaar in dikte 70 mm en 100 mm. Bij hoeken en ontmoetingen worden de blokken ingetand eveneens met een vertanding van ten minste de dikte van het blok.80 m × 4. De blokken worden onderling verlijmd met zoveel kleefpasta. alleen leverbaar in dikte 70 mm. waardoor het aan de scheidingswand bepaalde kwaliteiten toevoegt: 1 het type S: standaardblok. 4 het type R: blok met de vorm van een kwart cirkel met een inwendige straal van 230 mm en een uitwendige straal van 300 mm. Ytong) • wanden met een dikte van 70 mm waarvan het wandoppervlak niet groter is dan 18 m² (bijvoorbeeld 3.1 mm dikke strook kunststoffolie met breedte van 350 mm. wordt de gipsblokkenwand opgebouwd uit gipsblokken. • wanden met een dikte van 100 mm waarvan het wandoppervlak niet groter is dan 30 m² (bijvoorbeeld 4. De gipsblokkenwanden kunnen zowel op de onafgewerkte als op de afgewerkte vloer worden geplaatst. Er worden vier typen gipsblokken onderscheiden. 501 × 450 en een dikte van 70 mm of 100 mm. Zoals is vermeld. Deze blokken hebben afmetingen van 501 mm bij 640 mm.

is het in beide situaties ook mogelijk de blokken te plaatsen op een strook houtwolcementplaat. dat voorzien is van een strook vilt. PUR-schuim of een speciale voegpasta. is slechts toepasbaar bij kleine vloeroverspanningen of relatief stijve vloerconstructies. Ten behoeve van de veerankers wordt een V-vormige sparing in het blok gemaakt. Dezelfde aansluitingen als bij de bovenaansluiting zijn in principe ook toepasbaar bij de verticale wandaansluiting. waarna de naad dichtgezet wordt met voegmateriaal.50 m aangebracht bij wandstukken langer dan 3 meter en aan een zijde gefixeerd. De vaste aansluiting door middel van verlijming met behulp van voegmateriaal. In de andere gevallen kan de verticale aansluiting gemaakt worden met behulp van veerankers (minimaal twee per verdiepingshoogte) en elastisch schuimband. Met behulp van . een halfgesloten cellenband of een elastisch blijvende kit.h. Bij wanden op afgewerkte vloeren. er gevraagd wordt om een flexibele bovenaansluiting. waarbij de bovenzijde van de bovenste blokken weer wordt voorgelijmd of voorzien wordt van een primer. dikte circa 20 mm. Dit profiel. Bij afgewerkte steenachtige vloeren worden de blokken koud op de vloer geplaatst. waarbij eisen aan de geluidsisolatie van de wanden gesteld worden kan een elastisch blijvende kitvoeg onder de plint worden aangebracht. bestaande uit een mengsel van kleefpasta en gips. Indien in verband met een te verwachten doorbuiging van de bovenliggende vloer. De bovenzijde van de bovenste rij blokken wordt voorgelijmd of voorzien van een primer. zijn er (afhankelijk van de grootte van de doorbuiging) twee alternatieven voor de bovenaansluiting: 1 een doorbuiging tot 5 mm kan worden opgenomen door een bovenaansluiting met behulp van veerankers en elastisch voegmateriaal.Afwerking 117 folie tegen de blokken omhoog wordt vastgezet om te voorkomen dat de gipsblokken vocht opzuigen van de later aan te brengen afwerkvloer. dat wordt ingedrukt of met behulp van het kunststof U-profiel. De naad wordt vervolgens dichtgezet kurk-pasta. Deze bovenaansluiting wordt vaak toegepast in combinatie met de vloeraansluiting op een strook houtwolcementplaat. 2 indien een doorbuiging tot 10 mm wordt verwacht. Indien er verder geen eisen aan de geluidsisolatie van de wand worden gesteld. gelijmd of met pluggen bevestigd en voorzien van een strook vilt. 1. De bovenste blokken worden met een speling van 10 mm tussen blok en lijf van het U-profiel zonder verlijming in het profiel geschoven. Ten behoeve van een vaste bovenaansluiting tegen steenachtige plafonds worden de blokken opgetrokken tot 10 à 20 mm onder het plafond. wordt de bovenaansluiting uitgevoerd met behulp van een kunststof U-profiel.o. een halfgesloten cellenband of een elastisch blijvende kit tussen profiel en constructie en voorzien van schuimband in het profiel. Ten behoeve van de geluidsisolatie wordt in het profiel minerale wol of een schuimband aangebracht. De veerankers worden maximaal h. bestaande uit een mengsel van kleefpasta en gips. Ook vrije wandbeëindigingen en wandaansluitingen worden voorzien van ankers op circa 250 mm van het wandeinde. De blokken worden opgetrokken tot 15 mm onder het plafond. wordt met lijm of met pluggen bevestigd aan het bovenliggende plafond. De naad wordt aan de bovenzijde ingesneden.

Zwaardere voorwerpen moeten met behulp van speciale pluggen of doorgaande bouten worden bevestigd. B. diktes: 50. die afhankelijk is van de vloeroverspanning. Niet-dragende binnenwand van cellenbetonblokken Naast niet-dragende binnenwanden. Er zijn vele soorten en maten. Bij wandstukken langer dan 2. Reparaties en het aanwerken van elektriciteitssleuven en -dozen met het bijgeleverde vul.0 N/mm2 Volumieke massa 400 kg/m3 600 kg/m3 800 kg/m3 De blokken kunnen met behulp van een vloerprofiel op de ruwe vloer of op de afwerkvloer worden gesteld.500 m worden de veerankers h.0 N/mm2 5.500 m. worden geproduceerd in drie typen.500 en 600 mm.500 mm aangebracht. Om de cellenbetonwand geschikt te maken voor behang.en wandaansluitingen uitgevoerd met behulp van opvangprofielen. eventueel in combinatie met een voorzetwand.118 nagels. Bij een doorbuiging tot circa 10 mm. die onderling verschillen in druksterkte en volumieke massa. kantoorgebouwen en verblijfsgebouwen als niet-dragende scheidingswanden. Tegels kunnen rechtstreeks met een elastische tegellijm op de blokken worden aangebracht.0 N/mm2 4. 100.en vlakmiddel zijn noodzakelijk om een vlakke wand te verkrijgen. Type G2/400 G4/600 G5/800 Kubusdruksterkte 2. 70. De wandaansluitingen worden uitgevoerd met ten minste twee veerankers en een voeg van 5 tot 10 mm. wordt de plafondaansluiting uitgevoerd met veerankers en elastisch voegmateriaal. 200. hoogtes: 200. Wandaansluitingen van wandstukken korter dan 750 mm kunnen zonder veerankers worden gelijmd. woningscheidende wanden en woningbegrenzende wanden. Bij een overspanning tot 5 m. 250 en 400 mm. De afmetingen van de blokken zijn: lengtes: 400. die wordt gevuld met elastisch voegmateriaal.h. De blokken worden vol en zat gelijmd met een overlapping van ten minste 100 mm. 1. worden de plafond. die een doorbuiging van maximaal circa 5 mm veroorzaakt. daarna in de gewenste formaten worden gesneden en onder hogedrukstoom worden verhard. De uitvoering van de plafondaansluiting en de wandaansluiting tegen de bouwkundige constructie wordt bepaald door de doorbuiging van de vloerconstructie. die tegen de bouwkundige . die voorkomt bij een vloeroverspanning tot 7. 150.o. schroeven of pluggen kunnen lichte voorwerpen aan de gipsblokkenwand worden bevestigd. In plaats van voegmateriaal kan ook PUR-schuim worden toegepast (bij overspanningen tot 6 m). De voegdikte rondom het blok moet bij verlijming circa 2 mm bedragen en bij vermetseling 10 mm. schuurwerk of spuitwerk moeten dunne voorzetlagen of afwerklagen worden aangebracht. 240 en 300 mm. opgebouwd uit gipsblokken kunnen ook wanden van cellenbetonblokken worden toegepast in de woningbouw. die in een gietvorm worden gestort. De blokken van cellenbeton.

waarin ten behoeve van het transport langswapening is opgenomen. eventueel in combinatie met een voorzetwand.000 m moet een dilatatie worden aangebracht door middel van een voeg van 5 tot 10 mm.2. De panelen worden met behulp van een koevoet en houten zij. De afmetingen van de panelen zijn: breedte 500/600. Deze panelen van cellenbeton. maar ook in kantoorgebouwen en verblijfsgebouwen worden toegepast als nietdragende binnenwanden.3 Verdiepingshoge wandpanelen niet-dragende binnenwanden van A. dikte van 70 of 100 mm en hoogte van 2. van het type G4/600 met een spouw van ten minste 50 mm breedte. Hoekaansluitingen worden uitgevoerd met twee veerankers en een voeg met breedte van 5 tot 10 mm. 5.en kopwiggen te lood gesteld. Hierin worden de blokken koud geplaatst. Door middel van het toepassen van twee spouwbladen van panelen. Bij kamerscheidende wanden is het zelfs mogelijk om de panelen direct op de . worden geproduceerd in vier typen. bij een dikte van 100 mm ten minste 90 minuten en bij een dikte van 150 mm minimaal 120 minuten.400 mm. waarbij bij de plafondaansluiting circa 10 mm ruimte wordt vrijgehouden. waarin drie stuks dilatatieankers zijn aangebracht en die wordt gevuld met elastisch voegmateriaal. woningscheidende wanden en woningbegrenzende wanden. De panelen kunnen zowel op de onafgewerkte vloer als op de afgewerkte vloer worden aangebracht.Afwerking 119 constructie worden bevestigd.3.400 mm tot en met 3. verdiepingshoge massieve panelen van cellenbeton kunnen zowel in de woningbouw. In verband met geluidsisolatie en brandwerendheid kunnen speciale voorzieningen moeten worden getroffen. opgebouwd uit onderling gelijmde. in combinatie met een voorzetwand van gipskartonplaat op Zprofielen tegen één van de twee spouwbladen kan een niet-dragende woningscheidende en woningbegrenzende wand worden verkregen. Ten aanzien van de weerstand tegen rookdoorslag behaald de standaardwand ten minste 30 minuten en de wanden met aansluitingen met brandwerende PUR-schuim bij een dikte van 70 mm 90 minuten. waarna de zijwiggen worden verwijderd en de stelruimte wordt volgezet met specie. Indien de aansluitingen voorzien zijn van brandwerende PURschuim bedraagt de brandwerendheid van wanden met een dikte van 70 mm ten minste 60 minuten. dikte 70 mm. Bij wandstukken langer dan 4. die wordt gevuld met elastisch materiaal. Alleen bij de aansluiting van een wandstuk korter dan 750 mm kan de hoekaansluiting worden uitgevoerd door middel van vertanding of verlijming. die onderling verschillen in druksterkte en volumieke massa. Niet-dragende binnenwanden van cellenbetonpanelen Scheidingswanden. bij een dikte van 100 mm 135 minuten en bij een dikte van 150 mm 180 minuten. De onafgewerkte scheidingswand van cellenbetonblokken heeft bij uitvoering met standaard detaillering een brandwerendheid van ten minste 20 minuten.

Indien de doorbuiging van de vloer groter is dan 5 mm. Deze grootte van de doorbuiging wordt bepaald door de overspanning van de vloer. Een doorbuiging tot 5 mm. Achteraf worden de naden bijgewerkt met een vul. die opgenomen moet kunnen worden. Zonder de voorzetwand van gipskartonplaat op Z-profielen bij de .en vlakmiddel behangklaar. -dozen en naden behangklaar. De panelen worden met de een hydraulische panelenstelwagen geplaatst. In het profiel wordt over de volle breedte een strook polystyreenschuim. wordt opgenomen met behulp van een metalen of kunststof opvangprofiel. dikte 13 mm. De wanden zijn dan behangklaar. Alleen bij wanddelen met lengte van één paneelbreedte wordt de aansluiting verlijmd en met drie draadnagels vastgezet. Bij het opwiggen van het paneel wordt het rubber blokje tot 10 mm samengedrukt. dik 70 mm.5 m. die voorkomt bij vloeroverspanningen tot circa 5 m. wandontmoetingen en wanden langer dan 4. Veerankers hoeven bij deze uitvoering niet te worden toegepast.120 afgewerkte vloer te plaatsen. Ook bij hoeken. De panelen worden vol en zat gelijmd met een voegdikte van circa 2 mm. Bij deze plafondaansluiting moet om het andere paneel een veeranker worden aangebracht. die voorkomt bij vloeroverspanningen tot circa 7. De wanden van de overige panelen zijn na reparaties en het aanwerken van elektriciteitssleuven.000 mm wordt een voeg van 5 tot 15 mm breed aangehouden. Bij een wandlengte van niet meer dan één paneelbreedte mag de wandaansluiting met lijm worden uitgevoerd. Wandafwerking De wanden van het type G5/800 zijn na het afwerken met een vul. waarbij het eerste en het voorlaatste paneel van een wandvlak altijd van een veeranker voorzien worden. van het type G4/600 met een spouw van ten minste 50 mm breedte. De 10 mm brede voeg wordt gevuld met polyurethaanschuim. wordt opgenomen met behulp van rubber blokjes dikte 13 mm. Ter plaatse van de verticale wandaansluiting wordt een naad van 5 tot 15 mm breed aangehouden. wordt deze aansluiting uitgevoerd met behulp van een metalen of kunststof opvangprofiel. waar het paneel koud ingeschoven wordt. die later wordt afgedicht met elastisch voegmateriaal. Indien de panelen bij kamerscheidende wanden direct op de afgewerkte vloer worden geplaatst. Een grotere doorbuiging. wordt de ruimte tussen de bovenzijde van het paneel en het plafond afgedicht met polyurethaanschuim (PURschuim). De uitvoering van de plafondaansluiting is afhankelijk van de grootte van de doorbuiging. die later met elastisch voegmateriaal wordt afgedicht. aangebracht. die aan de bovenzijde van het paneel worden genageld. De scheidingswand. in combinatie met een voorzetwand van gipskartonplaat op Z-profielen tegen één van de twee spouwbladen heeft een isolatieindex voor luchtgeluid van 0 dB. dat mechanisch wordt bevestigd of gelijmd tegen het plafond. tot 10 mm. opgebouwd uit twee spouwbladen van panelen.en vlakmiddel.

B. bedraagt de brandwerendheid zelfs 60 minuten. De wandpanelen worden voorzien van transportwapening en ingestorte bevestigingsmiddelen. Deze wandpanelen van lichtbeton worden toegepast voor zowel dragende als niet-dragende binnenwanden. in combinatie met brandwerende PUR-schuim.400 mm. met maximale breedte van 10 mm. Wandpanelen van lichtbeton Vergelijkbaar met de wandpanelen van cellenbeton zijn verdiepingshoge wandpanelen van lichtbeton verkrijgbaar.000 mm en een maximale hoogte van 3. Deze wandpanelen worden vervaardigd naar tekening met een dikte van 70 tot en met 200 mm. Met betrekking tot de scheidende functie is de brandwerendheid van onafgewerkte cellenbetonwanden en de standaard detaillering ten minste 20 minuten. Indien de wand en plafondaansluitingen worden uitgevoerd met een voeg. Met betrekking tot de rookdoorgang gelden voor deze twee uitvoeringen respectievelijk 30 en 90 minuten. .Afwerking 121 eerste constructie wordt een isolatie-index voor luchtgeluid van –5 dB behaald. breedte maximaal 12.

De plaatsing moet uiteraard in overeenstemming zijn met de gegevens van het proefverslag. Een dergelijke opstelling kan bekomen worden door de toepassing van doorlopende compartimenteringswanden. de deuren en de panelen. wanden waarvoor verschillende brandweerstands. Men dient hiervoor de aanwijzingen van de fabrikant of de gegevens uit het proefrapport nauwlettend op te volgen (bv. De uitzetting van de stalen profielen en de beweging van de structuur moeten mogelijk blijven zonder de brandweerstand nadelig te beïnvloeden. zonodig rekening houdend met de modulatie van het plafond en de buitenramen behandeling van de afwerkings. In aanwezigheid van verlaagde plafonds of verhoogde vloeren (zonder brandweerstandskarakteristieken) moet men ervoor zorgen dat de verticale compartimentering gewaarborgd is. werkt men best van het midden van de wand naar het uiteinde toe plaatsing van de structuur (verticale stijlen of skelet). Daarnaast moet men vooraf ook de plannen goed bestuderen om de volgende punten te bepalen :    de uit te voeren systemen en hun plaats (bv. enz. Indien de binnenwanden een stalen skelet hebben. . de montage en de bevestigingen moeten nauwgezet opgevolgd worden. Om het gevoel van uniformiteit in lange wanden te beperken. - Brandwerende structuren moeten uiterst zorgvuldig geplaatst worden. kan erin bestaan branddammen aan te brengen onder en/of boven de compartimenteringswand.en glaspanelen met propere handschoenen plaatsing van de bovenprofielen plaatsing van de onderprofielen waarbij men erop toeziet dat de vereiste uitsparingen voor de deuropeningen open blijven.4 Uitvoering De richtlijnen van de fabrikant in verband met de plaatsing van de materialen. afwisselende voegen. is het aan te raden de verticale profielen te plaatsen met een zekere speling om in geval van brand hun uitzetting mogelijk te maken en elk risico op een vroegtijdige knik uit te sluiten. Hiertoe bevestigt men de lichte binnenwanden bij voorkeur op de wanden die de horizontale compartimentering verzekeren.). De plaatsing van de wanden gebeurt als volgt : aftekening van de assen van de wanden op de vloer en het plafond controle van de verticaliteit van de wand. schroefafstanden.en plaatsingstoleranties gecompenseerd kunnen worden (elementen die onderbroken kunnen worden).122 5. Een andere oplossing om de brandverspreiding te vertragen.of akoestische eisen gelden) de te gebruiken materialen en hun plaats (in kantoorgebouwen worden aan de gangzijde gewoonlijk materialen met een hogere brandweerstand geplaatst dan aan de kantoorzijde) zones waar de ruwbouw.

waarvoor deze gelijk moet zijn aan de vlakheidstolerantie van de dekvloer.4.1. In het geval van vaste binnenwanden kan het hierbij zowel gaan om een draagvloer. Bij gebrek aan duidelijke eisen gelden de „normale‟ toleranties onder de lat van 2 meter. Demonteerbare wanden worden daarentegen doorgaans enkel aangebracht op de laatste drie ondergondtypes.4. Bij gebrek aan duidelijke eisen gelden de „normale‟ toleranties. 5.1. 5.2 m): Δ= 6 mm. vermeerderd met de vlakheidstolerantie op de tegels zelf.Afwerking 123 5.  De Technische Voorlichting 223 over draagvloeren in niet-industriële gebouwen vermeldt de vlakheidstoleranties voor elk vloertype. TV 213): de vlakheidstolerantie voor de afgewerkte vloerbedekking bedraagt 2 mm onder een lat van 2 m. .1. Deze toleranties moeten steeds opgenomen zijn in het bestek.2 Vlakheid van dekvloeren De vlakheidstoleranties op de dekvloer worden hieronder weergegeven.2 m): Δ= 4 mm niet gladgemaakt oppervlak:  algemene vlakheid (tolerantie onder de lat van 2 m): Δ= 15 mm  plaatselijke vlakheid (tolerantie onder de lat van 0.1 Toleranties op de ondergronden: De ondergronden dienen steeds te voldoen aan de opgelegde toleranties.1 Vlakheid van draagvloeren De ondergrond waarop men een lichte binnenwand aanbrengt moet steeds uitgevoerd worden volgens de geldende voorschriften.3 Vlakheid van afgewerkte vloeren Indien men binnenwanden plaatst op een afgewerkte vloer zijn de vlakheidstoleranties afhankelijk van het type vloerbedekking:  voor vloerbedekkingen uit natuursteen (cfr. naast de vlakheidstolerantie op de tegels zelf. Deze eis geldt voor alle plaatsingswijzen.4. dekvloer. vloer met een vloerbedekking als verhoogde vloer. Deze moeten steeds opgenomen zijn in het bestek. met uitzondering van de plaatsing met lijmmortel op een verharde dekvloer. Zo moeten betonvloeren voldoen aan de volgende eisen uit de norm NBN ENV 136701:  glad oppervlak:  algemene vlakheid (tolerantie onder de lat van 2 m): Δ= 9 mm  plaatselijke vlakheid (tolerantie onder de lat van 0.4. Deze worden hierna beschreven naargelang van het type ondergrond waarop de wanden zullen aangebracht worden. Vlakheidsklasse Klasse 1: Klasse 2: onder de lat 1m 2mm 3mm Toleranties onder de lat 2m 3mm 4mm 5.

Om aan de strengste vlakheidsklasse te kunnen voldoen (te preciseren in de contractuele documenten) is het aanbevolen gebruik te maken van platen met afgeschuinde langs.2 Toleranties op de binnenwanden Bepaalde materialen zijn uiterst gevoelig voor variaties in de temperatuur en de relatieve luchtvochtigheid. Indien de contractuele documenten geen bijzondere voorschriften bevatten. voor harsgebonden of cementgebonden bedrijfsvloeren (TV 216 en TV 204): de vlakheidsklassen die van toepassing zijn op het oppervlak van de afgewerkte vloer. 5. die van toepassing zijn op het oppervlak van gipskartonplaten. voor houten vloerbedekkingen (cfr. De bouwheer of ontwerper moet dan ook de nodige voorzorgsmaatregelen treffen om de temperatuur en de relatieve vochtigheid binnen de vereiste grenzen te houden. Ter hoogte van de voegen tussen platen waarvan de dwarsranden niet afgeschuind werden (of ter hoogte van de zaagsnede) kan het nodig zijn de platen over een grotere breedte op te voegen en/of de randen af te schuinen.124  voor tegels waarvan zowel de lengte als de breedte kleiner zijn dan of gelijk aan 50 cm. voor alle andere vloerbetegelingen kan men een beroep doen op de TV 137 die gebaseerd is op dezelfde principes. mag het niveauverschil tussen de randen van twee naast elkaar liggende tegels niet groter zijn dan 1 mm. Ook bij de verbinding tussen twee vlakken (bv. Daarnaast moet men rekening houden met het feit dat de uitvoeringstoleranties van deze materialen enkel van toepassing zijn indien er in de ruimten een normaal binnenklimaat heerst.en dwarsranden.    5.0mm . Tolerantieklasse bij controle onder de lat van 2m: normale klasse: 4. Vlakheid De tabel hieronder geeft een overzicht van de vlakheidstoleranties. tussen een muur en een plafond) moet rekening gehouden worden met deze vlakheidstoleranties.2.2 m. vermeerderd met de tolerantie op de tegels zelf.1 Vaste binnenwanden uit gipskartonplaten en aanverwanten Uitvoeringstoleranties De controle van de uitvoeringstoleranties. loodrechtheid als de hoekafwijking betreft. geldt de normale tolerantieklasse.4.4. bedraagt de maximale vlakheidtolerantie 4 mm onder de lat van 2 m en 1 mm onder de lat van 0. TV 218): tenzij anders opgegeven in de contractuele documenten. gebeurt met geschikt materieel. zowel wat de vlakheid.

Afwerking speciale klasse: 2. Afwerkingsgraden Men kan in België drie afwerkingsgraden onderscheiden afhankelijk van de eisen die gesteld worden aan het oppervlak van de wanden. kiest men voor de haakse uitvoering. die overeenstemt met een standaardopvoeging die uitgevoerd wordt in twee fasen: de vulling van de voeg (voegvuller) en het navoegen met één of twee lagen (afwerkingsproduct of filmvormende plamuur voor gipsplaten). opgebouwd uit gipsplaten:  de afwerkingsgraad F1 stemt overeen met een minimale opvoeging die in één fase wordt uitgevoerd (opvulling van de voeg met een opvulproduct) de afwerkingsgraad categorieën: F2 wordt onderverdeeld in twee  - - de afwerkingsgraad F2a.0mm Deze waarden kunnen zowel betrekking hebben op een naar voor als naar achter hellend oppervlak.60m) bedragen de toleranties op de verticaliteit van een oppervlak of rand : Tolerantieklasse bij controle onder de lat van 2m: normale klasse: speciale klasse: 6. aangevuld met een door schrapen volvlakkig aangebracht afwerkingsproduct zoals soms voorgeschreven in de contractuele documenten of door de fabrikanten. Voor grotere hoogtes staat men een bijkomende tolerantie toe van ± 2mm per meter (met een maximum van 20mm). Indien de vorm van de hoek van de vensterbank niet bepaald is. Een dergelijke werkwijze leidt doorgaans tot een afwerkingsgraad waarop . Hoekafwijking Het gaat hier om afwijkingen ten opzichte van de voorgeschreven hoeken (dagkant van vensters.0mm 125 Loodrechtheid of Verticaliteit Voor een normale verdiepingshoogte (2. …) die zowel recht als schuin kunnen zijn. die overeenkomt met een standaardopvoeging.0mm 4. de afwerkingsgraad F2b. Horizontaliteit De toleranties op de horizontaliteit van de lijnen mogen niet hoger zijn dan 2 mm per meter (tolerantie van maximum 20 mm). schouwen. De afwijkingen mogen dan slechts in één richting (stompe hoek) voorkomen om de opening van de vensters niet in het gedrang te brengen.

De vermelding van een afwerkingsgraad F2 komt overeen met de standaardafwerking F2a. verf. is in de praktijk niet altijd even eenvoudig. Het verfsysteem bedekt de ondergrond en geeft deze kleur. Keuze van de afwerkingsgraad volgens het type bekleding De verdeling van de taken tussen de plaatser van de gipskartonplaten en de schilder of de persoon die de gewenste wandbekleding aanbrengt. Bepaalde oppervlaktegebreken springen minder in het oog indien men voor een mat verfsysteem kiest graad II : in dit geval worden de porositeit en de ruwheid van de ondergrond gecorrigeerd zonder dat de algemene vlakheid ervan wijzigt. Daarom moet de opdrachtgever duidelijk aangeven welke taken elk bouwvak op zich moet nemen.126 gelijkaardige worden. behangpapier. moet de plaatser ervoor zorgen dat de uitgevoerde werken beantwoorden aan de afwerkingsgraad F2a. De voorbereiding van de ondergrond vóór de uitvoering van de muurbekleding wordt beschreven in TV 194. De TV 227 verwijst op haar beurt naar de voorschriften van de fabrikanten inzake de voorbereiding van een ondergrond vóór de uitvoering een betegeling. Deze verschillende afwerkingsgraden houden rechtstreeks verband met de gewenste wandbekleding (betegeling. De vereisten in verband met de afwerkingsgraad worden bij voorkeur bepaald in de contractuele documenten. …). Deze oppervlaktetoestand is geschikt voor de latere toepassing van een systeem dat een mat of gesatineerd effect oplevert  . die aangeduid wordt met de Romeinse cijfers I. Tenslotte willen we erop wijzen dat het Europese normontwerp prEN 153031 melding maakt van vier klassen:    de klasse 1 komt min of meer overeen met de afwerkingsgraad F1. Het enige duidelijke verschil ligt in de zorg die besteed wordt aan de opvoeging de klasse 4 komt grosso modo overeen met afwerkingsgraad F3. Deze specificatie. onderscheidt TV 159 drie uitvoeringsgraden afhankelijk van de eisen die eraan gesteld worden op het gebied van bescherming en decoratie.  verf- en afwerkingsystemen kunnen aangebracht de afwerkingsgraad F3 is tenslotte bestemd voor de volvlakkige bedekking van de gipsplaten met behulp van een vliespleister (afwerkplamuur). hoewel er een verschil bestaat op het vlak van de opvoeging van de bevestigingspunten de klassen 2 en 3 lijken sterk op de afwerkingsgraad F2a. bepaalt het aantal bewerkingen die men moet uitvoeren tijdens de voorbereiding van de gipsondergrond vóór de schilderwerken:  graad I : de ruwheid en de porositeit van de ondergrond ondergaan geen enkele wijziging. maar de staat van het oppervlak blijft zichtbaar doorheen de verflaag. II en III. Wat het schilderen van gipsondergronden betreft. Bij gebrek aan dergelijke specificaties.

terwijl het tweede blokje er niet mee in contact komt.2. 5. Het losse blokje gaat niet onder de lat door.4. Vermits de aanwezige onvolkomenheden van het oppervlak bij een waarneming onder dergelijke omstandigheden sterk benadrukt worden. geval 3: de twee vaste blokjes raken het oppervlak. Zodoende kan men de zichtbaarheid van de onvolkomenheden beperken maar niet volledig uitsluiten. Tengevolge van hun ligging in het gebouw kunnen bepaalde oppervlakken meer blootgesteld zijn aan scherend licht of tegenlicht dan andere. terwijl de lat er niet mee in contact komt. stijve lat van 2 m lang met aan de uiteinden twee slijtvaste (vierkante of cilindrische) blokjes met een diameter of zijde van 20 tot 40 mm en een dikte die gelijk is aan de toelaatbare afwijking. De vlakheid is binnen de toleranties.2 Andere vaste of demonteerbare binnenwanden Vlakheid en Rechtheid van de randen (hoekprofielen gebruiken!) De controle van de vlakheid wordt uitgevoerd op muren en plafonds. moet de oorspronkelijke vlakheid van de ondergrond aanvaardbaar zijn en moet deze zodanig geschuurd en bepleisterd kunnen worden dat men er elk afwerkingstype op kan aanbrengen. We vermelden dat men een afgewerkt oppervlak in geen geval mag opleveren bij scherend licht of tegenlicht. Men gebruikt een rechte. Daarnaast is de lat voorzien van een derde los blokje met dezelfde afmetingen als de twee vaste blokjes. - - . Het losse blokje gaat onder de lat door.Afwerking 127  graad III : om aan deze graad te voldoen. De vlakheid is buiten de toleranties. De gekozen controlemethode is conform de norm NBN ISO 7976-1. Men plaatst de lat met de twee vaste blokjes op het te controleren oppervlak : geval 1: een vast blokje en een punt van de lat raken het oppervlak. De vlakheid is buiten de toleranties. terwijl de lat er niet mee in contact komt. is het aanbevolen het speciale eisenniveau te hanteren. maar met een dikte die gelijk is aan tweemaal de toleranties. geval 2: de twee vaste blokjes raken het oppervlak.

breedte.Houten plaatmateriaal .Bepaling van de formaldehydeafgifte .Bepaling van de formaldehyde-emissie . NBN EN 13501-2.6 .Kentekens voor hout en houtachtige platen (1998) NBN EN 1058 .Bepaling van de dichtheid (massadichtheid) NBN EN 324-1 .Deel 2 : Materialen (1990) NBN EN 1438 .Bepaling van de karakteristieke waarde van de mechanische eigenschappen en van de densiteit (1995) NBN EN 13986 .Houtachtige platen .Bepaling van het formaldehydegehalte Extractiemethode genoemd perforatormethode (1992) NBN ENV 717-1 .Houtspaanplaten .Deel 1.Deel 1: Formaldehyde-afgifte NBN EN 717-2 . .en lengtebepaling (1994) NBN EN 324-2 -Houtplaten -Deel 2:Haaksheiden randrechtheidbepaling NBN EN 325 . indeling (1999) NBN EN 317 .Houtplaten .Houtachtige platen . NBN EN 1364-1.Bepaling.Deel 1.Houten plaatmateriaal .§ 04.Houtplaten.Spaander.Eigenschappen.128 5.3 (1998-2000) NBN EN 335 . beoordeling van overeenkomstigheid en merken (2002) NBN EN 120 .Begripsbepaling.Houtplaten .van de plaatafmetingen Deel 1 : Dikte.Bepaling van het vochtgehalte (1994) NBN EN 323 . NBN 713-020.Spaanplaten .Deel 2 (1999) NBN EN 310 Houten platen Bepaling van de buigelasticiteitsmodulus en buigsterkte (1994) NBN EN 322 .Houten platen .Specificaties (2003) NBN EN 316 -Houten vezelplaten .Houtplaten .Duurzaamheid van hout en houtwaren .Spaanplaten (1990) NBN EN 309 .Spaanplaat .4 . EN 15254-1 tot 6.Houtvezelpanelen en § 04.3 (1996) NBN ENV 1156 -Houten platen -Bepaling van belastingsduur en kruipgetal NBN EN 12369 -Houtachtige platen -Kenmerkende waarden timmerwerk (2001) ATG-certificaten STS 04 .Hout en plaatmaterialen op basis van hout .Houten platen voor de bouw .5 Wetgevingen Brandweerstand cfr. NBN EN 13641.Begripsomschrijvingen en indeling (1992) NBN EN 311 .Bepaling van de diktezwelling .(1994) NBN EN 326 . NBN ENV 13381-2 STS 04 .en vezelplaten .Uitrukbestandheid van spaanplaten Proef NBN EN 312 .

Bepaling vochtbestandheid NBN EN 622 .Classificatie .Multiplex .Formaldehyde-emissieklassen (1995) .Multiplex .Spaander.en vezelplaten .Indeling en terminologie .Multiplex .Toelaatbare maatafwijkingen (2000) NBN EN 635 .Spaanplaten .Bepaling van de treksterkte NBN EN 321 .Multiplex .Isolatieplaten op basis van houtvezels.Afwerking 129 NBN EN 318 .Eisen & Voorschriften NBN 638 .Vezelplaten .Deel 1-4 (1995-1996) NBN EN 636 .Deel 1 t/m 5 (1997-2004) NBN EN 1087 .Cementgebonden spaanplaten .Bepaling van de vochtbestendigheid (1995) NBN EN 634 .Beschrijving van de buigeigenschappen (1995) NBN EN 1084 .Vezelplaten .Hechthoedanigheid (1994) NBN EN 315 .Kleefsterkte . cement.Multiplex .Deel 1&2 (1996) NBN EN 314 .Houtachtige plaatmaterialen .Eisen .Multiplex . houtspanen.Multiplex .Bepaling van de maatveranderingen (1994) NBN EN 319 .5 Multiplex (1990) NBN EN 313 . gips STS 04 § 04.Specificaties (2003) NBN EN 1072 .

130

6 Binnenschrijnwerk
6.1 Inleiding
Om ruimten fysiek of visueel met elkaar te verbinden worden in de scheidingswanden binnenkozijnen aangebracht. Deze kozijnen worden voorzien van deuren en/of glasvlakken. Omdat hierdoor de wanden worden onderbroken, moet ervoor gezorgd worden dat deze kozijnen zo goed mogelijk voldoen aan de prestatie-eisen zoals deze aan de scheidingswanden zijn gesteld, bijvoorbeeld geluidsisolatie en brandwerendheid. De deuren geven toegang tot de vertrekken, maar moeten buiten de bedrijfstijd en soms ook gedurende deze tijd, het betreden van de vertrekken door ongewenste personen verhinderen. De bediening van de deuren moet eenvoudig en met zo gering mogelijke weerstand geschieden in verband met het medegebruik door gehandicapten en ouderen. Dit is vooral belangrijk als de deur onderdeel vormt van een vluchtweg. Het woordenboek omschrijft het begrip deur als een „beweegbare afsluiting die toegang geeft tot een gebouw, vertrek, kast enzovoort‟. Het begrip kozijn wordt omschreven als een „in een muur gemetseld houten raamwerk, bestaande uit twee stijlen met een boven- en onderdorpel, waarin een deur of raam wordt aangebracht‟. Beide omschrijvingen zijn tegenwoordig achterhaald. Naast hout zijn er andere materialen waaruit kozijnen kunnen worden samengesteld. Een deur heeft extra functies gekregen, anders dan alleen maar de toegang tot een gebouw of vertrek. Een deur moet ook vaak ongewenste zaken binnen of buiten houden, zoals bijvoorbeeld personen, geluid, brand, kogels en straling.

Afwerking

131

6.2 Definitie
6.2.1 Materiaalkeuze
Als materiaal voor binnenkozijnen wordt meestal hout of staal toegepast. In beide materialen is er een grote keuze in uitvoering van de kozijnen. Voor beide materialen geldt dat de brandwerendheid van kozijn en deur door middel van testen moet worden aangetoond. 6.2.1.1 Hout Vanwege beschikbare handelsmaten, afmetingen, garanties, certificering en kosten is het raadzaam om te kiezen uit de serie standaardprofielen en afmetingen die ontwikkeld zijn. 6.2.1.2 Staal Stalen kozijnen zijn in twee uitvoeringen leverbaar: kozijnen van koud gevormde stalen profielen of plaatstalen kozijnen: a Kozijnen van koud gevormde stalen profielen De kokervormige profielen worden uit 2 mm dik bandstaal gewalst of getrokken. Er zijn zeer vele profielvormen en -afmetingen mogelijk. De profielen worden geleverd in een stalen of roestvast stalen uitvoering. Beide uitvoeringen kunnen op diverse manieren worden afgewerkt. De profielen worden gelast of gekoppeld en zijn voorzien van flenzen ten behoeve van glasopeningen en van omgezette flenzen ten behoeve van aanslagen. Met de profielen kunnen complete deurehelen worden samengesteld. b Plaatstalen kozijnen Deze geprofileerde kozijnen worden gemaakt van verzinkt bandstaal. De kozijnen zijn in verschillende staaldikten (1, 1,5 en 2mm) leverbaar voor diverse wanddikten. De brandwerendheid van de kozijnen verschilt per uitvoering. Als afwerking kan worden gekozen uit een voorbehandeld kozijn (waarna het kozijn nog moet worden afgelakt), een afgelakt kozijn of een kozijn voorzien van een kunststof coating.

6.2.2 Aansluitingen
Kozijnen kunnen inmetselen. op twee manieren worden geplaatst: montage of

6.2.2.1 Keuze montage- of inmetselkozijn Werden vroeger bijna alleen maar inmetselkozijnen toegepast, tegenwoordig worden er steeds vaker montagekozijnen gebruikt. Bij een inmetselkozijn wordt de wand opgebouwd rondom het vooraf gestelde

132

kozijn. Bij een montagekozijn wordt het kozijn gemonteerd in een reeds opgebouwde wand waarin een uitsparing is aangebracht. Beide systemen hebben voor- en nadelen. Omdat bij een inmetselkozijn de wand rondom het reeds gestelde kozijn wordt opgebouwd, is er geen nauwkeurige maatvoering van te houden sparingen nodig. Dit is wel het geval bij een montagekozijn. Omdat een inmetselkozijn al in een vroeg stadium in de bouw aanwezig is, is de kans op beschadigingen tijdens de bouw veel groter dan bij een montagekozijn, dat pas in de afbouwfase in het werk wordt aangebracht. In principe kost het aanbrengen van een montagekozijn weinig tijd. Voorwaarde is dan wel dat wand en wandopening glad en strak zijn en dat de maat van kozijn en wandopening op elkaar zijn afgestemd. 6.2.2.2 Montagekozijn a Houten montagekozijn Het houten kozijn wordt reeds samengesteld vanaf de fabriek geleverd. Omdat het kozijn later in een opening wordt geplaatst, heeft het een relatief ruime aanslag nodig.

b Stalen montagekozijn De kozijnen zijn leverbaar voor verschillende wanddikten. Het kozijn kan over de wandafwerking worden aangebracht of de wandafwerking stopt tegen het kozijn. Hiermee moet al bij de bestelling van de kozijnen rekening worden gehouden. Het stalen kozijn wordt op de bouw samengesteld en kan op verschillende manieren worden aangebracht: door middel van muurbeugels of in de stijlen gelaste borgklauwen. De keuze wordt bepaald door de muurdikte en de gewenste materiaaldikte van het kozijn. Per fabrikant wisselen de toleranties die moeten worden gehouden in de wand. 6.2.2.3 Inmetselkozijn a Houten inmetselkozijn Het houten inmetselkozijn heeft een kalk- of speciesponning om kieren tussen muur en kozijn te voorkomen. De kalk- of speciesponning dient verder om het kozijn over de gehele lengte een bevestiging te geven. Tevens wordt zo het verschuiven van het kozijn tegengegaan. b Stalen inmetselkozijn Stalen inmetselkozijnen worden voorgemonteerd op de bouwplaats geleverd. De kozijnen worden voordat de wanden worden opgetrokken met behulp van schoorlatten gesteld. Door middel van in te metselen ankers worden de kozijnen met de wand verankerd. Tijdens het metselen moet

6. Ook mogelijke beschadigingen gedurende de verdere bouwtijd kunnen zo worden voorkomen. De folie is later eenvoudig met de hand te verwijderen.2.2. Indien risico door aantasting van optrekkend vocht wordt het kozijn gesteld door middel van een speciale onderstelregel die het kozijn los houdt van de vloer.Afwerking 133 worden voorkomen dat er te ver tegen het kozijn wordt doorgemetseld en dat de kozijnen gaan schranken (de gemetselde muur drukt hierbij het kozijn in). is deze holle ruimte moeilijk schoon te houden. • situering van een kozijn: er moet voldoende ruimte zijn om de deur voor of in de wand te laten schuiven. • gewenste transparantheid. • bruikbaarheid: een deur die in de wand schuift. 6. Het kozijn wordt dan voorzien van een kunststof beschermfolie.2. • inbraakwerendheid. Fabrikanten kunnen de kozijnen in een afgelakte uitvoering leveren.3 Beglazing Er is een grote diversiteit aan beglazing. • veiligheid. Aspecten die een rol kunnen spelen bij de keuze van beglazing zijn: • esthetische aspecten.2. • eisen van geluidwering. . 6. kwaliteit en bedieningsgemak van de schuifdeur. De keuze hierbij wordt bepaald door: • de opbouw van de wand: het is moeilijk in een massieve wand een deur te laten schuiven. laat beide muurzijden bruikbaar om er iets tegenaan te zetten of aan op te hangen. Er kan ook gekozen worden voor het toepassen van montagekozijnen.2. die na het stellen van de wanden worden aangebracht.4 Kozijn voor gipsmontagewanden Een kozijn ten behoeve van een gipsmontagewand wordt compleet gemonteerd op de bouw geleverd en gelijktijdig met de wand gesteld en bevestigd. • kosten: deze zijn sterk afhankelijk van uitvoering. • eisen aan hygiëne: bij een deur die in een wand schuift. zodat de metselspecie de laklaag niet aantast.5 Kozijn voor schuifdeuren Schuifdeuren kunnen in of vóór de wand schuiven.

haaksheid en vlakheid. afwijkingen vertonen.134 • eisen van brandwerendheid en rookdichtheid. Het glas is verkrijgbaar in een gewone (zonder nabewerking). Er is een groot aanbod aan brandwerende beglazing op de markt. Prijstechnisch gezien past men bij voorkeur spiegeldraadglas toe.5 mm Scheluwte 5 mm 5 mm Kromming 5 mm 5 mm VLAKHEID In het geval van draai. gedurende de waarborgperiode van 1 jaar. Prestatievereisten volgens STS 53. Van invloed op de brandwerendheid zijn de insteekdiepte in de sponning.25 (1998) TYPE AFMETINGEN HAAKSHEID Hoogte Vlakke deuren Paneeldeuren + 2 mm + 3 mm Breedte + 2 mm + 3 mm Dikte + 1 mm + 1 mm + 1. Vooral het laatste aspect is van belang bij de keuze en plaatsing van binnenbeglazing. Men mag van de richtlijn afwijken. de wijze van afdichting en de mate van inklemming. voorzover althans voldaan wordt aan de eisen van de ventilatienorm NBN D 50-001.25 (1998) De aannemer vervangt op zijn kosten. groter dan de toegelaten waarden in onderstaande tabel : Tolerantie-afwijkingen volgens STS 53.5 mm + 1. indien men met behulp van testrapporten van een onafhankelijk keuringsinstituut kan aantonen dat aan de gestelde uitgangspunten wordt voldaan. alle voorzien van een stevig prijskaartje. alle deurvleugels die inzake afmetingen. . Inzake de spelingen bij plaatsing van brandwerende deuren zullen de vermelde spelingen van de respectievelijke Benor-ATG goedkeuringen gelden als maximumwaarden.of zwaaideuren moet in gesloten toestand van de afgewerkte deur de omtrekspeling tussen de deuromlijsting en de deurvleugel gelijk of kleiner zijn dan 3 mm aan de zichtbare kant voor de bovenkant en de zijkanten en 5 mm van de afgewerkte vloer voor het onderste deel. gepolijste of gefigureerde uitvoering. Dit is gewapend vlakglas met een ingelaten netwerk van metaalgaas. Er moet bij alle brandwerende beglazing extra aandacht worden besteed aan de plaatsing.

Brandwerendheid. • het weerstand kunnen bieden aan diverse invloeden.Afwerking 135 6. • het gemakkelijk kunnen wegwerken van beschadigingen. Een aannemer zal niet alleen op de kosten voor aanschaffen letten maar ook op de montagetijd (tijd = geld). • esthetische aspecten. zoals: • duurzaamheid (levensduur). • het zoveel mogelijk uniform toepassen van dezelfde deuren en kozijnen (door bijvoorbeeld een woningbouwvereniging met een groot woningbestand). • eisen voortvloeiende uit het gebruik van de deur en het kozijn (denk bijvoorbeeld aan bediening van een deur door mensen in een rolstoel). maar ook binnendeuren hebben vaak een inbraakwerende functie (bijvoorbeeld voordeuren van woningen in flats met een afgesloten galerij). die verder gaan dan de primaire functie van het toegankelijk maken van een gebouw of een vertrek. Veiligheid en Normen ten aanzien van tekenwerk. Hierbij wordt verwezen naar de normen NBN betreffende: Vrije doorgang. Voor de aannemer is bij de keuze ook van belang dat de kans op beschadiging van de binnenkozijnen tijdens de bouw zo gering mogelijk is. Vrije hoogte. Bij de keuze van een type kozijn en deur kunnen voor een gebruiker en/of architect verschillende overwegingen een rol spelen. of weinig . • het onderhoud van kozijn en deur (bijvoorbeeld veel schilderwerk). Een aannemer past soms bij voorkeur een bepaald type kozijn en deur toe omdat hij goede leveringsvoorwaarden met de fabrikant heeft afgesproken. Bij dit begrip wordt meestal alleen gedacht aan buitendeuren. • de kosten van aanschaf en plaatsing.3 Eisen Er worden door verschillende partijen nadere eisen aan deuren en kozijnen gesteld. Geluidwering. • inbraakveiligheid. Ventilatie.

De keuze voor de uitvoering van de latei is mede afhankelijk van de opbouw van de wand. bij grotere openingen in steenachtige wanden een latei worden aangebracht.1 Deuren: stomp of opdek Deuren kunnen in een stompe uitvoering of in een opdekuitvoering worden geleverd. bovenlicht. Opdekdeuren hebben als voordeel dat: • er geen naden zijn te zien.4. kunststof. Bij een samengesteld kozijn worden meerdere elementen samen in de opening geplaatst (vb. Bij kozijnen die niet verdiepinghoog zijn. die in binnenmuren worden geplaatst. Bij een opdekdeur valt de deur slechts gedeeltelijk in de sponning.4. kan de opdekdeur sneller worden afgehangen. . In de utiliteitsbouw worden voornamelijk stompe deuren toegepast omdat het assortiment en de keuzemogelijkheden veel groter zijn en er minder kans is op beschadiging van de deur. 6. worden onderscheiden in enkelvoudige en samengestelde kozijnen.136 6. • er minder kozijnhout weggeschaafd hoeft te worden (kleinere sponning). • er minder kans op tocht is.1 Kozijnen De kozijnen. De kozijnen zijn opgebouwd uit profielen/stijlen en dorpels.2.2 Deuren 6. De opdekdeuren zijn wel kwetsbaarder omdat ze buiten het kozijn uitsteken.4 Soorten 6. Deze tijdsbesparing levert geldwinst op. De deuren verschillen onderling van elkaar op de volgende punten: • materiaal: hout. 6. deur. ter voorkoming van druk op de bovenkant van het kozijn en ter voorkoming van scheurvorming in het metselwerk. raam) in een kozijn geplaatst.2. Dit is één van de redenen waarom opdekdeuren steeds vaker in de woningbouw worden toegepast. Bij een enkelvoudig kozijn wordt één element (deur.4. moet.4. Bij samengestelde kozijnen worden ook tussenstijlen en tussendorpels toegepast. Doordat er geen naden te zien zijn.2 Soorten deuren Deuren zijn er in vele uitvoeringen. vast en beweegbare raamindelingen). bij een stompe deur geheel (kozijn en deur in hetzelfde vlak). De plaatsing van tussendorpel en tussenstijl volgt vaak uit een esthetisch beeld dat de architect wil bereiken of uit de (standaard) afmetingen van een deur. staal.

tube spaanplaatvulling. Leveranciers van deuren werken vaak met standaard glasopeningen. Voor glazen deuren is speciaal hangen sluitwerk in de handel. Aan de onderzijde wordt de deur soms met een vochtwerende sealer als afsluiting afgewerkt. De sterkte van het glas neemt toe doordat er drukspanningen aan het oppervlak en trekspanningen in het hart ontstaan.Afwerking 137 • uitvoering: stomp of opdek. Afwijkende deurmaten zijn meestal verkrijgbaar. Dit is glas dat eerst wordt opgewarmd tot circa 620 °C en vervolgens zeer regelmatig afgekoeld (hardingsproces). De standaarddeurbreedte loopt vanaf 530 mm met intervallen van 50 mm op tot wel 1. Gaten en sparingen moeten voor het hardingsproces zijn aangebracht. Extra aandacht wordt besteed aan de afwerking van de naad tussen de deuren en tussen de deuren en het kozijn. massieve vlasvezelplaat.of badkamer.230 mm. nadien is dit niet meer mogelijk. triplex. vaak wel tegen een meerprijs. wordt een bijpassende beglazing gekozen. kanaalspaanplaat. Dit wordt gedaan in verband met het bekneld raken van vingers . in de fabriek. zoals bijvoorbeeld in een douche. triplex. In veel gevallen kan hiervan worden afgeweken (meestal wel tegen een meerprijs). • afwerking: bijvoorbeeld onafgewerkt. Standaarddeurhoogten zijn 2. PVC folie. De deuren worden in de stompe uitvoering toegepast. Afhankelijk van toepassing en type deur. a Glasdeuren Bijna alle hier besproken deuren kunnen worden uitgevoerd met een glasopening.115 of 2. De rand kan ook worden afgewerkt met een melaminefolie of een kunststof profiel. spaanplaat. Dit is vooral raadzaam bij toepassing in vochtige ruimten. • vulling: bijvoorbeeld honingraat. b Glazen deuren Geheel glazen deuren zijn gemaakt van gehard glas. De draairichting van dubbele deuren wordt meestal afgestemd op de te verwachten verkeersstroom. de afmetingen van de glasopening en de uitvoering en functie van de deur wordt het glas vastgezet in de deur. Dubbele deuren kunnen worden samengesteld uit bijna alle hier omschreven typen deuren. Afhankelijk van het type glas. • beplating: bijvoorbeeld hardboard. Deze laatste afwerking komt veel voor bij opdekdeuren.315 mm. voorbewerkt hardkunststof afwerking. multiplex. kunststof. • randafwerking: als randafwerking kunnen deuren een houten kantstrook hebben. houtfineer. c Dubbele deuren Dubbele deuren worden toegepast daar waar een grote vrije doorgang nodig is.

20 of 25 mm hebben. Deuren die een brandwerendheid van 30 of 60 minuten moeten halen. om te garanderen dat de deur in geval van brand gesloten is. de magneet laat de deur los en deze sluit door middel van bijvoorbeeld een deurdranger. Van de dubbele deuren kan één deur worden vastgezet met kantschuiven en de andere deur als loopdeur worden gebruikt.138 (van vooral kinderen).3 Brandwerende deuren Er worden eisen gesteld aan de brandwerendheid van deur. Men moet er dus rekening mee houden dat. deurveren en dergelijke. In de randafwerking of tussen randafwerking en vulling van de deur kan een strip worden aangebracht. Bij brand wordt de stroom onderbroken. Ook worden er eisen gesteld aan de rookwerendheid van kozijnen. De . d Schuifdeuren Schuifdeuren worden toegepast daar waar het draaien van een deur problemen oplevert in verband met het ruimtebeslag. Brandwerende gehelen kunnen een sponningsdiepte van 15. zoals bijvoorbeeld een deurdranger. Dit kan worden voorkomen door de bovendorpel gelijk te houden. kozijn en wand.4.2. Het verschil werkt ook door in de bovendorpel: bij gelijke deurhoogte treedt er verschil op in kozijnhoogte. worden vaak voorzien van een kleefmagneet. worden voorzien van een zelfsluitende voorziening. De afmetingen van de kozijnen worden aangepast. De strip kan ook in de sponning van het kozijn worden aangebracht. wel of niet brandwerend en voor of in de wand schuivend. 6. Wanden isoleren geluid meestal in voldoende mate.4. Voor een permanente doorgang worden beide deuren gebruikt en dan zelfsluitend uitgevoerd met vloerpotten. De deur wordt samengesteld uit minder brandbaar materiaal. De afmetingen van standaarddeuren wijzigen bij deze sponningmaten niet. de vrije doorgang van brandwerende deuren kleiner is. 6. Aan de onderzijde is voor de schuifdeur een geleidend profiel nodig.4 Bijzondere deuren a Geluidsisolerende deuren Geluidwerende deuren worden toegepast in situaties waar geen storend geluid in ruimten mag binnendringen of daar waar het geluid juist in de ruimte moet blijven. Ze zijn er in allerlei soorten en maten.2. semi-automatisch (drukknop) of automatisch (elektronisch oog). geluidwering en kierdichting. De magneet houdt de deur in geopende stand vast. Deze afwerking is afhankelijk van de draairichting van de deuren ten opzichte van elkaar en de mogelijk vereiste brandwerendheid. bij gelijke afmetingen van deuren. De magneet is aangesloten op een brandmeldcentrale of rookmelder. Bij kozijnen is onderscheid te maken tussen 30 en 60 minuten brandwerende constructies. Het hoogteverschil wordt dan opgevangen in de afstand van de onderkant van de deur tot de vloer. die bij verhitting opschuimt en zo de naden tussen deur en kozijn afdicht. met de hand bediend. Deuren die regelmatig worden gebruikt.

5 mm tot 3. Werken bij deze kozijnen beide dichtingsprofielen optimaal. De sluitkracht van een deur met dubbele kierdichting is in sommige gevallen onaanvaardbaar hoog (bijvoorbeeld bij toepassing in de toegankelijkheidssector). kanalenspaanplaat. b Stralingwerende deuren Deze deur wordt toegepast voor ruimten waarin bijvoorbeeld met röntgenapparatuur wordt gewerkt of bij ruimten voor radiotherapie en stralingsdiagnose. • de aansluiting van het kozijn op de wand: de uitvoering van de aansluiting kozijn op wand is ook van groot belang. Een veldafschermende deur is zwaarder dan een standaarddeur.Afwerking 139 zwakke schakel in een wand vormt de aansluiting van het kozijn op de wand en de plaatsing van de deur in het kozijn. De deuren zijn zwaarder dan een standaarddeur en hiermee moet rekening worden gehouden bij de keuze van het hang. Door de inlage van staal is het . in de aanslag of aan de onderzijde van een deur. De profielen kunnen worden toegepast in de dag.en kozijntypen met een dubbele aanslag en kierdichting op de markt. De staalplaat wordt tussen multiplex platen verlijmd. d Kogelwerende deuren Voor de toepassing van kogelwerende deuren kan men denken aan postkantoren. Kieren tussen kozijn en wand moeten worden voorkomen. De deur wordt voorzien van messingplaten of fosforbronsgaas. In verband met statische elektriciteit moeten deze deuren in een geaard metalen kozijn of beter nog in een houten kozijn worden geplaatst. De dikte van de inlage is afhankelijk van de gewenste bescherming. gevangenissen. Er zijn ook deur. afhankelijk van de stralingsintensiteit. banken. De geluidsisolatie van een binnenkozijn met deur is afhankelijk van de volgende aspecten: • de massa van de deur in samenhang met de vulling van de deur: als vulling wordt onder andere toegepast drie lagen vol spaanplaat. De kooi schermt elektronische velden af. multiplex of spaanplaat.en sluitwerk. De deuren worden voorzien van een dubbelzijdige loodinlage. Ter plaatse van het slot worden ook speciale voorzieningen getroffen. De dikte van de loodinlage varieert van 0. Glasopeningen in deze deuren moeten natuurlijk van kogelwerend glas worden voorzien. c Veldafschermende deuren Een veldafschermende deur wordt toegepast in ruimten die zijn ingericht als „kooi van Faraday‟. dan moet de deur wel zeer nauwkeurig worden afgehangen. Er zijn zeer vele profielen ten behoeve van kierdichting op de markt. Een kogelwerende deur heeft een inlage van staal. • de plaatsing van de deur in het kozijn: de kierdichting is van groot belang bij het behalen van een goede geluidwerende werking van kozijn met deur. politiebureaus enzovoort.0 mm.

140 gewicht van de deur beduidend hoger dan bij een standaard deur. De platen worden onzichtbaar bevestigd op de koker.6 Speciale deuren De markt voor deuren is constant in beweging.en sluitwerk en stalen beschermingsstrips tussen deur en kozijn verhogen de inbraakwerendheid van deur en kozijn. Eisen en classificatie worden eisen en classificaties opgenomen voor de kogelwerendheid van ramen en deuren. heeft een goede inbraakwerendheid nodig.en onderzijde van de deur. luiken en zonneschermen.4. De deur is gevuld met isolatie. Kogelwerendheid. Een voorbeeld hiervan is de draaischuifdeur. In geopende positie staat het deurblad ongeveer voor de helft buiten de doorgang.en sluitwerk te behandelen. Andere deuren en doorgangen worden er niet door geblokkeerd. Speciaal inbraakwerend hang. De deur schuift doordat de magneten elkaar kunnen aantrekken en afstoten. Producenten spelen in op vragen uit de markt.en sluitwerk Tegenwoordig is het vergrendelen en dus ontoegankelijk maken van een doorgang zeer belangrijk. In EN 1522 Ramen. 6. Meestal is echter de deur niet de zwakste schakel maar het hang.5 Inbraakwerende deuren Er kunnen ook inbraakwerende eisen aan een binnendeur worden gesteld. De deur is niet afgehangen aan normale scharnieren. De deur is vanuit een rolstoel gemakkelijk te bedienen omdat de draaicirkel veel kleiner is.2. In de deur kunnen net als bij de kogelwerende deuren staalplaten worden aangebracht. 6.1 Hang. Wie meer wil weten over de mogelijkheden en keuzen kan zich bij de leveranciers oriënteren. Er zijn ook geheel stalen kogelwerende deuren. Deze bestaan uit een stalen kokerprofiel met twee stalen bekledingsplaten. Er verschijnen dan ook steeds meer deuren met afwijkende openingsmogelijkheden. Het is ondoenlijk om alle hang. Lineaire deuren zijn schuifdeuren die bewegen dankzij magnetische geleiding.3 Deurbeslag 6. maar draait door middel van twee spindels met een arm aan de boven. De deur taatst open en is tegelijkertijd tot tegen de kozijnstijl te duwen. gelegen aan een centrale gang.4.4. De deuren worden dan ook meestal afgehangen aan vier scharnieren. opgenomen in deur en kozijn.en sluitwerk.4. Er kan ook gedacht worden aan het toepassen van elektronische beveiligingssystemen. Bij deze deur worden magneten opgenomen in de bovendorpel van het kozijn en de bovenkant van de deur. 6. deuren. . Deze biedt ten opzichte van de traditioneel draaiende deur een wezenlijke ruimtebesparing. Deze deuren zijn minder gevoelig voor slijtage door het ontbreken van mechanische onderdelen. Een andere vernieuwing is het weglaten van een tussendorpel.2. Verzekeringen kunnen bijvoorbeeld extra eisen stellen aan de beveiliging van een archief en ook een voordeur van een appartement.3. Deze deur vindt dan ook vaak zijn toepassing in woningen voor mindervaliden en ouderen.

4. Na openen kunnen raam of deur eenvoudig worden verwijderd door ze op te tillen.3 Sluitwerk Ten behoeve van het sluiten van een beweegbaar deel wordt in het kozijn een sluitplaat aangebracht. Bij doordraaiende deuren wordt een vloerpot of vloerveer toegepast: een in de vloer ingelaten deursluitmechanisme. Wanneer de pen is verwijderd. . • dag. zodat de afwerking van het kozijn niet wordt beschadigd bij het sluiten van de deur.4.2 Hangwerk Scharnieren worden toegepast om ramen en deuren beweegbaar te maken. 6.Afwerking 141 6. Er zijn vloerveren met een eindstop voor het in geopende stand vasthouden van de deur. een knop aan de binnenzijde. Meestal wordt een deurdranger gebruikt die aan de bovenzijde van deur en kozijn wordt gemonteerd.en rookdeuren) worden voorzien van een deursluitmechanisme. De knoop bestaat hierbij uit twee leden en de pen ontbreekt. Een scharnier met een afwijkende vormgeving is de paumelle.3. Een scharnier bestaat uit twee bladen. Het gedeelte met de pen wordt aan het kozijn bevestigd.3. • kastslot: dit slot wordt bediend met een sleutel. De scharnieren of voorzieningen voor scharnieren in het kozijn worden vaak al standaard in de fabriek aangebracht. Bediening adhv. Het type deurdranger is afhankelijk van de zwaarte van de deur. De dranger trekt of duwt de deur dicht.3.4 Deursluitmechanismen Deuren die niet open mogen blijven staan (bijvoorbeeld brand. wagentjes en dergelijke dan dienen kleefmagneten te worden toegepast. De plaatsing van sluitplaat en slot moet goed op elkaar worden afgestemd om te voorkomen dat de deur gaat rammelen. Er kunnen diverse sloten worden toegepast: • loopslot: wordt toegepast bij ruimten die vrij toegankelijk moeten zijn.en nachtslot: wordt toegepast bij ruimten die afsluitbaar moeten zijn. Deze vloerveren met eindstop mogen niet worden toegepast bij branddeuren. De sluitplaat kan al standaard in de fabriek in het kozijn worden aangebracht. Wil men deze deuren in geopende stand fixeren ten behoeve van brancards. Een loopslot wordt bediend door de kruk. Aan de buitenzijde is een rood/wit signaalplaatje zichtbaar. Het aantal en de uitvoering van toe te passen scharnieren of paumelles is afhankelijk van het gewicht en gebruik van deur of raam. de knoop met drie of meer leden en de pen. kan het raam of de deur horizontaal uit de sponning worden geschoven.4. is het later op de bouw wijzigen van de draairichting niet meer mogelijk. • vrij/bezetslot: dit type sloten wordt toegepast bij bijvoorbeeld een toilet of badkamer. Sommige sluitplaten grijpen om de sponning van het kozijn heen. Het slot wordt bediend met een sleutel. en in de deur een slot. 6. De sluitkracht van de deurdranger is instelbaar. Als de sluitplaat al in de fabriek wordt aangebracht.

Algemene eisen (1982) NBN EN 1634-1 .Woordenlijst (1992) NBN B 25-201 . dikte en haaksheid .Bepaling van de weerstand tegen stoten met een zwaar lichaam (1999) NBN EN 951 .Deurbladen .Vuurweerstandsproeven voor deuren en rolluiken . Algemene eisen (1980) NBN S 21-204 .Deuren .Deuren (1998) -> vervangt STS 53 (1990) NBN ISO 1804 .Deurbladen .Deuren .Gedrag bij brand bij bouwmaterialen en bouwelementen Weerstand tegen brand van bouwelementen .Part 2: Classification using data from fire resistance tests (excluding products for use in ventilation systems) TV 185 .Woordenlijst (1992) NBN EN 950 .Leidraad voor de goede uitvoering (WTCB.Onderhoud van brandwerende deuren (WTCB.Leidraad voor de goede uitvoering van brandwerend binnenschrijnwerk (1992) TV 226 .met addenda NBN S 21-202 .Fire classification of construction products and building elements .Meetmethode (1999) NBN EN 1294 . 1986) TV 158 .Algemene en plaatselijke vlakheid . dikte en haaksheid (1999) NBN EN 952 . 2002 NBN 713-020 .Tolerantieklassen (2000) NBN EN 1530 .Beveiliging tegen brand .Brandbeveiliging in gebouwen.Brandbeveiliging in gebouwen.Deurbladen .Deel 1 : Vuursdeuren en -luiken (2000) prEN 13501-2 .Meetmethode voor hoogte.Deurbladen .Deurbladen .& sluitwerk .Houten binnenschrijnwerk. 2-2000) TV 166 . breedte.Bepaling van het gedrag bij verandering van de vochtigheid in opeenvolgende uniforme klimaten (2000) NBN EN 1529 .Deuren (1998) -> vervangt STS 53 (1990) NBN ISO 1804 .Algemene indeling van de houtkwaliteit (1996) Uit De Praktijk “Akoestische problematiek van deuren” (WTCB. Middelhoge gebouwen.5 Wetgevingen STS 53 . Hoge gebouwen. breedte.Deurbladen .Leidraad voor de goede uitvoering van brandwerend binnenschrijnwerk (1992) Prestatieproeven hang.Algemene en plaatselijke vlakheid . Leidraad voor de goede plaatsing rekening houdend met hygrothermische omstandigheden (WTCB.Het meten van afwijkingen van de algemene vlakheid (Europese norm EN 24-1974) (1977) NBN EN 942 .Tolerantieklassen (2000) TV 185 . 1985) STS 53 .Hout voor schrijnwerkerij .142 6.Deuren .Hoogte.Geluidsisolatie van binnenschrijnwerk .

Eisen en beproevingsmethoden (1997-2001 + add1) NBN EN 12209 .Eisen en beproevingsmethoden (1998) NBN EN 1670 .Eisen en beproevingsmethoden (1998) NBN EN 1906 .Hang.Mechanisch bediende sloten.Deurklinken en -knoppen .en sluitwerk . grendels en sluitplaten .Sluitingen voor nooduitgangen met een deurkruk of een drukplaat .Panieksluitingen voor nooduitgangen met een horizontale bedieningsstang .Eisen en beproevingsmethoden (2002 NBN EN 1935 Hang.en sluitwerk .Sloten en grendels .Eisen en beproevingsmethoden (1997 + add1) NBN EN 179 .en sluitwerk .Hang.en beproevingsmethoden (2002) sluitwerk Klepscharnieren met enkelvoudige as Eisen en 143 NBN EN 1154 .en sluitwerk .Eisen en beproevingsmethoden (1997 + add1) NBN EN 1125 .Hang.Hang.Deurdrangers .Cilinders voor sloten .Hang.en sluitwerk .Hang.en sluitwerk .en sluitwerk .Eisen en beproevingsmethoden (2004) .Afwerking NBN EN 1303 .Bestandheid tegen corrosie .Hang.

Ook de bouw is aan mode onderhevig.144 7 Pleisterwerken 7. Grondstoffen Stukadoormortel is evenals alle mortel en species (metselmortel en betonspecie) opgebouwd uit een vulstof. Wensen en ideeën van opdrachtgevers en architecten veranderen. opgetrokken van gedroogde of gebakken elementen van klei met het doel de wanden minder massaal te doen lijken. Tot in de 17e eeuw waren het vooral de Italiaanse stukadoors die overal in Europa paleizen en herenhuizen van het prachtige decoratieve stukadoorswerk voorzagen. Naast het traditionele kalk.1 Inleiding Het bepleisteren van wanden. Maar het kan ook voorkomen (bijvoorbeeld wanneer een verlaagd plafond wordt gemaakt) dat voor stukadoorswerk een aparte draagconstructie moet worden aangebracht. Als vulstof wordt meestal zand toegepast. voordat ze in de volgende paragrafen worden uitgewerkt. stucco betekent specie of deeg. Bij de behandeling van stukadoorswerk zullen de verschillende facetten van dit onderwerp hier in het kort worden genoemd. Bij een hoge relatieve vochtigheid kan vocht uit de lucht in de pleisterlaag worden opgenomen. Nieuwe technieken doen hun intrede. Het aanzien van het interieur wordt strakker en soberder. Deze specie was samengesteld uit kalk en zand. Draagconstructie of ondergrond Deze zullen we verdelen in wanden en plafonds. Daarbij kan het een rol spelen in de vochthuishouding van een gebouw. dateert al van voor onze jaartelling. terwijl bij bijzondere mortel . een bindmiddel en water. De ontwikkeling van warmte-isolerende constructies van stukadoorswerk in combinatie met kunststof isolatieplaten. De primaire functie van stukadoorswerk is de afwerking van wanden en plafonds. De Romeinen spraken van „stucco lustro‟. terwijl het ook ten behoeve van het geluid als absorberende of isolerende bekleding kan worden toegepast. Stukadoorswerk is voorts een zeer geschikt materiaal om constructies brandwerend te bekleden. Lustro wil in dit verband zeggen: helder maken of verlichten. zand en gips zijn tientallen nieuwe materialen in gebruik met specifieke mogelijkheden en beperkingen en voor de verwerking zijn er speciale gereedschappen en technieken. In veel gevallen zullen gemetselde wanden en steenachtige vloerconstructies zonder meer kunnen worden gestukadoord. neemt zowel in de renovatie als bij nieuwbouw sterk toe. Ook in het materiaalgebruik staat het stukadoorsvak niet stil. De eerste stukadoors kwamen dan ook voort uit het gilde van de beeldhouwers.

Juiste mortelsamenstelling Bij het bepalen van de mortelverhoudingen zullen factoren als sterkte en krimp een grote rol spelen. Dit laatste is dan de ondergrond voor behangwerk of voor textiele wandbekleding. Een traditionele afwerklaag kan bestaan uit een laag witpleisterwerk (dit is een helderwitte dunne en zeer gladde afwerking). . Een moderne wijze van afwerking wordt gevonden in een groot scala van decoratieve (sier)pleisters. hollith. Het spreekt vanzelf dat een goede kennis betreffende de materiaaleigenschappen van de verschillende bindmiddelen en hulpstoffen een eerste vereiste is. Als de ondergrond te glad is (bv bij gladde betonoppervlakken) wordt deze ruw gemaakt door het aanbrengen van een niet te waterige spritslaag. het werken onder verschillende weersomstandigheden en de diverse hulpconstructies We onderscheiden een grondlaag. die ondergrondvolgend wordt aangebracht. de laagsgewijze opbouw. Als minerale bindmiddelen kennen wij bij stukadoorswerk kalk. Deze techniek. een dikte van 10 tot 15 mm. Aan de specie kan nog een dichtingsmiddel of waterafstotend middel worden toegevoegd. De raaplaag dient voor het uitvlakken van een ruwe ondergrond (bijvoorbeeld vuilmetselwerk) en heeft. Voor het aanbrengen van een gevelbepleistering wordt over het algemeen ook een vertinlaag aangebracht.Afwerking 145 materialen als bims. gips en cement. terwijl tevens hiervoor van belang is of het stukadoorswerk al dan niet in vochtige ruimten wordt toegepast. Ook de wijze van uitvoering en de soort ondergrond heeft consequenties voor de mortelsamenstelling. Schuurwerk geeft een enigszins korrelig en gestructureerd oppervlak dat als afwerking verder onbehandeld kan blijven of worden voorzien van muurverf. vermiculite enzovoort worden gekozen. een raaplaag en afwerklaag en een filmlaag. De grondlaag (vertinlaag) is nodig als hechtlaag bij een geperforeerde draagconstructie. afhankelijk van de vlakheid van de ondergrond. wordt ook wel „filmen‟ genoemd en heeft als doel de ondergrond behangklaar te maken. uit schuurwerk of uit blauwpleisterwerk. Uitvoering Van belang is ook de wijze van aanbrengen. daarnaast hebben de kunstharsdispersies hun intrede gedaan. Gelijmde ondergronden (kalkzandsteen lijmelementen) worden vaak dun overgepleisterd (circa 2 mm) met een speciale dunpleister.

door zijn ongelijke vorm. Het wordt voornamelijk gebruikt bij het bereiden van schuurmortel.en toeslagstof voor het bereiden van kalk en/of cementspecies.2. Het zand geeft.2 Vulstoffen Zand is de belangrijkste vul.2.2 Definitie 7. 2 (isolerende) vulstoffen.1 Materialen Stukadoorsmortel is opgebouwd uit de volgende materialen: 1 water. Het zand mag geen klei of andere verontreinigingen bevatten.2.1. Voor stukadoormortel is rivierzand en zilverzand de belangrijkste soorten.146 7. 7. Het moet koud en schoon zijn. 3 bindmiddelen. Voorts is rivierzand een verschralingsmiddel.2.1.3 Isolerende vulstoffen Hieronder worden de volgende isolerende vulstoffen besproken: . Rivierzand geeft door deze ongelijke korrelgrootte na vermenging met een bindmiddel (kalk of cement) een goede sterkte aan de raaplaag.1 Water Zelfs aan water moeten voor het maken van stukadoorswerk hoge eisen worden gesteld. Bij een goede verhouding van de kalk/zandmortel zal de mortel niet krimpen. Rivierzand voor het bereiden van raapspecie moet zijn opgebouwd uit 25% fijn en 75% grof zand. Ook in fabrieksmatig samengestelde gipsspecies vinden we zand als toeslagstof. De korrelgrootte moet variëren van 1 – 3 mm. 7. 7. 4 hulpstoffen. De korrels van rivierzand zijn scherp en hoekig waardoor de korrels goed tegen elkaar aan komen te liggen. Hierdoor heeft men minder bindmiddel nodig om de korrels aan elkaar te verbinden en wordt zo de kans op krimp verkleind. Zilverzand heeft een lichte zilverachtige kleur en een zeer fijne korrelstructuur. Per definitie is dan ook alleen leidingwater geschikt. aan kalk/zandmengsels de mogelijkheid het koolzuur uit de omringende lucht in de specielaag te laten dringen en deze te verharden. In dit geval vaak zilverzand voor het maken van schuurwerk.1. lauw en smerig water versnelt het afbindproces van bijvoorbeeld gips aanzienlijk.

. c Perlite Perlite is een ongekristalliseerd vulkanisch gesteente dat eveneens bij een hoge temperatuur in een speciaal geconstrueerde oven wordt geëxpandeerd. steenkalk of Luikse kalk genoemd. bacterievrij. Gebruik van weinig water (1/3 van de hoeveelheid kalk) noemt men droogblussen.1. Vooral wanden die door condensvorming vochtig worden. niet oplosbaar in water. verbrand en drooggeblust met water. een zeer geschikt materiaal voor het bewerken van vochtige. Alvorens hollith kan worden gebruikt. d Vermiculite Pleisters die zijn gemaakt met de vulstof vermiculite bezitten een groot thermisch en akoestisch vermogen. namelijk: luchtkalk en hydraulische kalk. dat in de natuur voorkomt. Zijn de korrels klein.Afwerking 147 a Bims Bims is een vulkanisch gesteente (puimsteen). Vermiculite is een gesteente dat in opbouw gelijkenis vertoont met mica. Perlite wordt geleverd in drie korrelgrootten en is. Het materiaal is onbrandbaar. zurige wanden. Dit zand wordt voor het maken van vloerspecie gebruikt. 1 Luchtkalk Luchtkalk wordt ook wel kluitkalk. bestand tegen zuren en kan niet aangetast worden door ongedierte. dan wordt het bimszand genoemd. 7. vermengd met portlandcement. De kalksteen wordt opgegraven. moet het een dag van tevoren worden verzadigd met leidingwater. een groot warmte-isolerend vermogen en is licht van gewicht. die vrijkomt bij het reinigen van steenkool. kunnen zeer goed met een perlite-pleisterlaag worden behandeld. Na sterke verhitting verbranden de kooldelen en expandeert de leisteen. b Hollith Hollith is een soort leisteen. Het materiaal heeft. door middel van expanderen ontstaan de vermiculitekorrels. doordat er zich veel holle ruimten in bevinden.2. chemisch neutraal. Ook in brandwerende bepleisteringen is perlite een veelvuldig toegepast vulmiddel.4 Bindmiddelen a Kalk In het stukadoorsbedrijf onderscheiden we het gebruik van twee soorten kalk. Bims wordt gebruikt als toeslagmateriaal voor het maken van poreuze kunststeen. Dit materiaal is zeer poreus en geschikt voor het maken van „voetwarme‟ vloeren.

Naar de aard van het branden. extra gezeefde schelpkalk en schelpkalkbloem. 2 Hydraulische kalk Er bestaat ook hydraulische kalk (ook wel Doornikse kalk of waterkalk genoemd). Gebrande gips wordt verkregen door het verhitten van zwavelzure kalksteen tot ongeveer 160 °C. krijgt men verschillende gipssoorten. Wordt veel water toegevoegd (drie. Het wordt in ons land hoofdzakelijk gebruikt als bindmiddel in fabrieksmatig samengestelde (sier)pleisters. • hydraulische kalk zal over de volle dikte verharden. • luchtkalk geeft een helder witte kleur aan het pleisterwerk.of Luikse kalk verhardt door het opnemen van koolzuur uit de omringende lucht. Na dit brandproces wordt het gemalen tot poeder. b Gips Gips is één van de oudere en bekendere bouwstoffen. De verharding vindt dus van buiten naar binnen plaats. • door de ervaring met dit materiaal is de vakman ermee vertrouwd. Voor stukadoorswerk zijn er drie soorten gips: . Na aanmaken van het gipspoeder met water verhardt dit mengsel door het afgeven van het overtollige aanmaakwater aan de lucht. de temperatuur tijdens het branden en bijvoeging van chemische toeslagstoffen. Hierdoor ontstaat eerst een dunne pap en daarna een taaie brij. omdat lucht maar weinig koolzuur bevat. De prijs en de stugheid beperken echter het gebruik. dan spreken we van natblussen. Het is verkrijgbaar in de fijnheden: schelpkalk. 3 Schelpkalk is een zwak hydraulisch bindmiddel in poedervorm. Gipssteen (zwavelzure kalksteen) wordt als delfstof gevonden en is net als cement en kalk een mineraal bindmiddel. De argumenten vóór en tegen het gebruik van beide soorten zijn: • luchtkalk is over het algemeen vetter en daardoor beter verwerkbaar.148 Hierbij vallen de kluiten als poeder uiteen. • een fijne maling heft het nadeel van stugheid en grauwere kleur vrijwel op. • hydraulische kalk is gebruiksklaar en ongebluste deeltjes komen niet voor. Toepassing vindt hoofdzakelijk plaats in de restauratie. Hydraulische kalk verhardt onder het aangaan van een chemische reactie met water. Deze wordt na het branden natgeblust en vermalen tot poederkalk. Dit verharden van de luchtkalk is een langzaam verlopend proces.à viermaal de hoeveelheid kalk). Lucht. Het verhardt zowel door opname van koolzuur uit de lucht als door binding met water.

Dit betekent dus ook minder reparaties. Tevens worden de voegen van het metselwerk goed volgespoten. c Cement Een uitvoerige behandeling van de diverse cementsoorten voert in dit hoofdstuk te ver. • het heeft een hoge warmteweerstand (brandvertragend). wordt mechanisch stukadoren met machinegipsen veel toegepast. Door de wat hogere reactiewarmte wordt ‟s winters wel gebruik gemaakt van portlandcement CEM III (Hoogovencement). • het heeft een geringe warmtegeleiding.Afwerking 149 1 stukadoorgips. Voor stukadoorswerk wordt over het algemeen gebruik gemaakt van portlandcement klasse CEM I. Doordat hoogovencement beter bestand is tegen zouten. • door kristalvorming tijdens het bindproces heeft het een goede hechting op verschillende ondergronden. • het is niet bestand tegen langdurig vocht bij een ongunstige temperatuur. oliën en vetten (dit komt door een lager kalkgehalte in . De uiteindelijke hardheid van dit eenlagige machinegips is ook beduidend hoger dan bij traditionele mortel. zuren. 3 handgips. 1 Stukadoorgips Stukadoorgipsen worden hoofdzakelijk als snelwerkend bindmiddel in mortel gebruikt en hebben de volgende eigenschappen: • na het aanmaken met water zet het tijdens de verharding 1% uit (volumevermeerdering). Dit wordt hoofdzakelijk teweeggebracht door de snelheid van het spuiten waardoor de lucht tussen de ondergrond en de mortel wordt weggedrukt. 2 Machinegips Om de factor arbeid verder terug te dringen. • het kan veel water opnemen en dit snel weer afstaan aan de lucht bij een gunstige temperatuur. • gips is gemakkelijk te verwerken en heeft een goede vormbaarheid. Mits volgens voorschrift uitgevoerd. geven deze machinegipsen een betere hechting aan de ondergronden dan de „gesmeerde‟ traditionele mortel. • het kan tot bij –5 °C worden verwerkt. 2 machinegips. mits het op een droge en vorstvrije ondergrond wordt aangebracht.

wordt dit gebruikt als bindmiddel in pleisters die worden toegepast daar waar agressieve milieus te verwachten zijn. Het mengwater uit de pleister verdwijnt vrijwel alleen door verdamping. . waardoor na verharding poreuze weinig samenhangende raaplagen ontstaan. Cement heeft weinig water nodig om te verharden. namelijk 40 liter water op 100 kg cement.150 de cement). Als nadeel van hoogovencement kan worden vermeld dat kleurvlekken in het stukadoorswerk kunnen ontstaan die onder invloed van zuurstof in de loop der tijd weer zullen verdwijnen. melkfabrieken en dergelijke. Een pleister met erg weinig mengwater bereid is echter niet verwerkbaar. Te veel mengwater veroorzaakt onder andere een grotere krimp. Dit kan zelfs loslaten van de betreffende laag ten gevolge hebben. In de winter blijven de raaplagen lang nat. zoals bierbrouwerijen.

De oorzaak van het loslaten van raapen/of pleisterlagen is meestal terug te brengen tot het vooraf niet goed beoordelen van de ondergrond.1 Ondergronden als basis voor stukadoorswerk Mede door onderzoekingen van schadegevallen is men tot het inzicht gekomen dat de ondergrond waarop moet worden gestukadoord. poriën en oneffenheden en verharden ter plaatse. 2 de oppervlaktestructuur en mechanische hechting.1. of aan invallende vorst) zijn ook van invloed op de ondergrond en op de uiteindelijke kwaliteit van het stukadoorswerk.en afwerklaag.1. waarop de bepleisteringen werden aangebracht. De tijd van het jaar en de omstandigheden waaronder moet worden gestukadoord (denk aan het niet-tijdig glasdicht zijn van een bouwwerk. .en afwerklaag. 7.3. Gelijktijdig met deze opzuiging dringen de kristalnaalden.3. 3 de thermische en de drogingskrimp. 7.en vastheid van de aangebrachte raap. 4 de eigen sterkte van het materiaal.Afwerking 151 7. die worden gevormd na het aanmaken van gips of cement.3. 3 cohesie.2 Hechting van stukadoorswerk aan de ondergrond De hechting van stukadoorswerk aan de ondergrond vindt plaats door: 1 mechanische verankering. 1 Mechanische verankering Mechanische verankering ontstaat door de capillaire opzuiging die op gang wordt gebracht door het bevochtigen van een droog oppervlak.1 Ondergronden en hun materiaaleigenschappen De volgende eigenschappen van de ondergronden zijn van direct belang voor een goede kwaliteit van het stukadoorswerk: 1 het wateropnemend vermogen en het vermogen om reeds opgenomen vocht af te staan tijdens het verharden van raap. sterk van invloed is op de hechting en de uiteindelijke hard. 2 adhesie. door in de holten.3 Uitvoering 7.

1 Platen die niet gestukadoord behoeven te worden: Deze platen worden meestal als kamerbrede plafondplaten toegepast.3. Eveneens als wandplaten. de lengte bedraagt 2000 mm . De toepassing van gipskartonplaten voor binnenwanden is de laatste jaren sterk gestegen.3 Pleisterdragers Tot voor de Tweede Wereldoorlog werd in de woningbouw tegen de onderzijde van houten balklagen een gestukadoord plafond geconstrueerd op een ondergrond van riet op rachelwerk. 2 platen die wel gestukadoord moeten worden. ze hebben een dikte van 9. dat wil zeggen gipskartonplaten met een kern van geëxpandeerde of geëxtrudeerde polystyreenschuimplaat. Het eerste „nieuwe‟ materiaal als pleisterdrager was steengaas wat nu ook weer bijna volledig verdrongen is door andere materialen. ter plaatse van het grensvlak 3 Cohesie (inwendige samenhang) Cohesie is de aantrekkingskracht tussen de moleculen van hetzelfde materiaal. hier specifiek tussen de moleculen van de ondergrond en die van de pleisterlaag. Ook worden deze platen in de renovatie gebruikt als „sandwichplaten‟. maar bij vooroorlogse gebouwen kunnen deze rietplafonds nog worden aangetroffen.1. BPB en Lafarge zijn wel de meest bekende merken. a Gipskartonplaten Deze platen worden door verschillende fabrikanten vervaardigd: Knauf. 7. Steengaas is namelijk een arbeidsintensief materiaal daar het altijd in twee richtingen gespannen dient te worden. Men maakt twee soorten platen: 1 platen die niet gestukadoord behoeven te worden. zoals gipskartonplaten en stucanet.152 2 Adhesie Adhesie (chemische adhesie) is de aantrekkingskracht tussen twee verschillende materialen. die wel gestukadoord moeten worden: Deze platen zijn herkenbaar aan het grijze poreuze karton met witte gipskern. Bij deze platen behoeven alleen de naden (afgeschuinde kanten AK) te worden behandeld.5 mm. waarna ze worden behangen of gesausd. zijn zij herkenbaar aan het ivoorkleurige karton met witte gipskern. De ontwikkeling van nieuwe materialen heeft deze brandgevaarlijke constructie geheel vervangen. 2 Platen.

en gebogen constructies d Ribbenstrekmetaal Ribbenstrekmetaal is verzinkt bandijzer met lamellen in een visgraatmotief. Bij het afstukadoren dringt de mortel door de perforaties van het karton. 80 en H60. wanden. De aldus gevormde mat. Evenals stucanet is steengaas geschikt als pleisterdrager voor alle plafond-. Het netwerk wordt in een machine op de kruisingen van een klei-nopje voorzien. De panelen zijn 2400 mm lang en 700 mm breed en verpakt in pakketten van 15 stuks. De platen zijn 2. kolom. met door de mazen een speciaal absorptiepapier geweven. c Steengaas Steengaas bestaat uit een metalen netwerk dat op dezelfde wijze is geweven als textiel. mogen de langsnaden ook stijf tegen elkaar worden aangebracht. kolommen en allerlei gebogen constructies. met daartussen v-vormige verstijvingsribben. 60. wordt hierna opgerold tot rollen van 5 meter lengte en in een doorlopende oven gebakken bij een temperatuur van 870 °C. Zij worden altijd in halfsteens verband aangebracht met de langsnaden ongeveer 3 à 4 mm open en de kopse kanten stijf tegen elkaar. 55. Er zijn verschillende typen verkrijgbaar 33. Even als stucanet heeft ribbenstrekmetaal ten opzichte van steengaas het voordeel dat deze platen niet gespannen behoeven te worden. Indien ter plaatse van de naden een zelfklevend gaasband wordt aangebracht. Het is samengesteld uit een gepuntlast metalen netwerk. dat veel wordt gebruikt als pleisterdrager voor het mechanisch bespuiten met gipsspecie. Er zijn twee soorten ribbenstrekmetaal. met of zonder absorptiepapier. Wanneer de stukadoor de mortel met de spaan er doorheen drukt (bramen). De mazen van het netwerk hebben een wijdte van 20 mm. Type H60 is bedoeld voor natte ruimten en buitentoepassing. balk-. Met absorptiepapier noemt men het „RIPPA‟. . Ribbenstrekmetaal is bijzonder geschikt als ondergrond voor brandwerende constructies. met een breedte van 1 meter. De platen dienen bij voorkeur geschroefd te worden op een houten of metalen onderconstructie. b Stucanet Stucanet behoort tot de metalen pleisterdragers en heeft de laatste jaren sterk terrein gewonnen.Afwerking 153 en de breedte bedraagt 400 of 600 mm. Het kan gebruikt worden als pleisterdrager voor plafonds. vormen zich aldus na droging zeer sterke hechtknoppen. Stucanet is uitermate geschikt als ondergrond voor machinale afwerking met spuitgips. Na afkoeling zijn de rollen voor gebruik gereed. balken.400 mm lang en 680 mm breed en worden in pakketten geleverd. namelijk met schering en inslag.

154

7.3.2 Uitvoeren van stukadoorswerk
In het algemeen geldt dat het stukadoren niet mag gebeuren bij vorst. De pleister- en schuurlagen kunnen dan stukvriezen. Bij lagere temperaturen kan de pleister onvoldoende verharden. Ook het niet tijdig “glasdicht” zijn van het gebouw, kan grote schades aan stukadoorswerk veroorzaken. Door een te snelle uitdroging kunnen namelijk bindmiddelen zoals cement „verbranden‟. Cement is een hydraulisch bindmiddel hetgeen wil zeggen dat cement water nodig heeft om geheel te kunnen verharden. Door een te snelle uitdroging zal het aanmaakwater verdampen en in de ondergrond trekken voordat een volledige hydratatie van de cement is bereikt. Bij te natte ondergronden geldt als algemeen advies: zachtjes stoken en ventileren, terwijl op natte beton nooit mag worden gestukadoord.

7.3.3 Hulpconstructies
Door de grote verscheidenheid van bouwmaterialen, waarin de verschillende wanden kunnen zijn opgetrokken, zijn vele hulpmiddelen/constructies voor de stukadoor ontstaan, die worden geleverd onder de naam pleisterprofielen. Deze komen in verschillende vormen en maten in de handel. 7.3.3.1 Pleisterprofielen Pleisterprofielen worden vervaardigd van gegalvaniseerd plaatstaal, aluminium of kunststof en worden toegepast bij beëindigingen van het stukadoorswerk (beëindigings- of stucstopprofielen), als guideprofielen of voor hoekbescherming. We kennen onder andere: • hoekbeschermers voor uitwendige hoeken; • guideprofielen; • aansluitprofiel; • beëindigingsprofiel; • schilderijprofielen. Pleisterprofielen worden binnen bevestigd door het aanbrengen van gipsmoppen ter plaatse. De geperforeerde vleugels van de profielen laten de aangebrachte gips eenvoudig door en het profiel kan met behulp van een lang waterpas te lood worden gesteld. Bij het aanbrengen van pleisterprofielen bij buitenwerk dient rekening te worden gehouden met een roestvast stalen kwaliteit. In tegenstelling tot het aanbrengen van profielen binnen dient bij buitenwerk montagemortel in plaats van gips te worden gebruikt. In dit geval verdient het aanbeveling de profielen geheel in de stelspecie te plaatsen. Zo kan de warmte, veroorzaakt door de beschijning van de zon, over het hele profiel worden verdeeld en aan de ondergrond

Afwerking

155

worden afgegeven. Hierdoor zullen minder thermische spanningen optreden en zal de kans op scheurvorming in het stukadoorswerk– rond de profielen – tot een minimum worden beperkt. Aansluit- en beëindigingsprofielen worden toegepast als het stukadoorswerk moet beëindigen of moet aansluiten aan bouwmaterialen met een andere fysische samenstelling. Ieder bouwmateriaal heeft een andere thermische lengteverandering en zal onder invloed van de temperatuursverandering en lengte van het bouwmateriaal krimpen of uitzetten. Een stukadoorsmortel kan, ongeacht haar samenstelling en wapening, nooit de krachten van een werkende constructie/ondergrond opvangen en zal vaak op voorspelbare plaatsen scheuren. 7.3.3.2 Brandwering Indien plafonds, scheidingswanden, vloerafwerkingen, stalen kolommen, balken of houten trappen moeten worden voorzien van brandwerend stukadoorswerk, dient dit naadloos te geschieden met onbrandbare pleisters, zoals gips, perlite en vermiculite. Behalve met behulp van stukadoorswerk en gipsplaten worden ook vaak bijzondere brandwerende bekledingsplaten toegepast. Bevestiging van pleisterdragers Ook de bevestiging van de pleisterdrager is bepalend voor het moment, waarop alles naar beneden kan vallen. Bij een directe bevestiging van de pleisterdrager op hout en bij een afwerking met spuitgips, blijkt dat de gehele constructie na 40 minuten naar beneden viel. De houten rachels waren snel verkoold en vervormden daardoor de onderliggende constructie. De plafondafwerking brak hierdoor en spoedig was er sprake van vlamdoorslag. Bij proeven is gebleken, dat het beter is de ophanghaken van een vrijhangende plafondconstructie, halverwege in plaats van bovenaan of de zijkant van de balk te bevestigen. Voorts bleek een constructie, waarbij de ophanghaken door een geboord gat in de balk heen liepen, veel langer stand te houden. a Brandwerendheid van houten plafonds Zeker bij houten vloerconstructies is een naadloze plafondconstructie in staat de brandwerendheid aanmerkelijk te verbeteren. Vooral de naadloosheid bepaalt de brandwerendheid omdat de doorgang van hete rookgassen wordt voorkomen. Men kan de brandwerendheid verhogen door het gebruik van isolatiemateriaal. Dit materiaal wordt tussen de onderzijde van de vloer en de pleisterdragers aangebracht. De aansluiting van het isolatiemateriaal tegen de muur moet nauwkeurig geschieden. Gipskartonplaten zijn in vergelijking met bepleisterde materialen, zoals stucanet en steengaas, minder goed bestand tegen vuurbelasting. Constructies met een brandwerenheid van circa 60 minuten kunnen worden bereikt door onder een houten vloer een vrijhangende gaasconstructie aan te brengen. Rond en tussen de houten balklaag dient isolatiemateriaal te

156

worden aangebracht. De gaasconstructie dient te worden voorzien van een gipshoudende raaplaag van minimaal 20 mm dik. b Brandwerendheid van balken en kolommen Ook houten of stalen balken moeten vaak tegen brand worden beschermd. Zij hebben meestal een dragende functie in het geheel van de constructie en moeten daarom over een goede brandwerendheid beschikken. We kunnen hiervoor een naadloze perlitebepleistering toepassen, die een brandwerendheid haalt van drie à vier uur bij een voldoende dikte. Kolommen en balken kunnen brandwerend worden afgewerkt met een dubbele beplating van gipskartonplaten of een brandwerende pleister. Kolommen kunnen ook goed worden omkleed met gipsblokken.

Afwerking

157

7.4 Wetgevingen
NBN EN 459 - Bouwkalk (1995) NBN B 14-002 - Pleistermortel op basis van hydraulisch bindmiddel (1990) NBN B 12-001 - Cement - Samenstelling en specificaties - Deel 1 : gewone cementsoorten (1993) NBN 589-108 - Bouwzand - Zand voor bepleistering (1969). TV 199 - Binnenbepleisteringen - Deel 1 (WTCB, 1996) TV 201 - Binnenbepleisteringen - Deel 2 (WTCB, 1996) TV 211 - Voorkomen en bestrijden van radon in woningen (WTCB, 1999) Meer info http://www.fanc.fgov.be/nl/radnat.htm

158

8 Binnenwanden met tegels
8.1 Inleiding
Gebakken tegels worden al zo‟n 5000 jaar als bekleding van wanden toegepast. Ook in ons land heeft het gebruik van tegels voor wandafwerking een lange traditie die teruggaat tot de 14e eeuw. Vanuit de landen rond de Middellandse Zee is het vervaardigen van „tichels‟ tot ons gekomen. Het aanbod aan wandtegels is zeer groot. Bij de keuze uit het enorme assortiment zijn de esthetische eisen, de gebruikseisen of een combinatie hiervan van belang. Als het alleen om esthetische eisen gaat en de gebruikseisen ondergeschikt zijn, is de keuze bijna onbeperkt. Zijn alleen de gebruikseisen bepalend, dan is de keuze al wat beperkter. Bij een combinatie van beide eisen wordt het aantal mogelijkheden nog minder. Een betegelde wand heeft veel positieve eigenschappen: • ruime keuze in afmetingen, kleuren en hulpstukken; • hygiënische afwerkingen; • eenvoudig in onderhoud; • grotere duurzaamheid, kleurechtheid, sterkte en slijtvastheid; • mogelijke vorstbestendigheid en chemische bestendigheid; • waterdichte afwerking; • fraai uiterlijk. Tegelfabrikanten beschikken over uitgebreide rapporten met de testresultaten van hun assortiment die van nut kunnen zijn bij het bepalen van de keuze. Daarnaast geven zij adviezen over de juiste verwerking en het onderhoud van hun tegels.

Afwerking

159

8.2 Eisen
Waterdoorlatendheid Lichte binnenwanden, die niet voorzien zijn van een geschikte afwerking, worden in principe nooit rechtstreeks blootgesteld aan water. Toch gebeurt het soms dat ze toegepast worden in een omgeving met een hoge relatieve luchtvochtigheid of dat ze voorzien worden van een bepaalde afwerking (bv. een betegeling) waardoor ze in badkamers en wasruimten afgeschermd worden tegen rechtstreeks watercontact. In dit geval hebben de opgelegde eisen betrekking op de prestatie van het afwerkingssysteem en moeten deze het voorwerp uitmaken van afzonderlijke technische specificaties omtrent de waterdichtheid van de muurbekleding. Sommige platen vertonen een iets betere vochtbestendigheid dan andere. De toepassing ervan in ruimten waar ze rechtstreeks zullen blootstaan aan water mag evenwel enkel gebeuren na grondig overleg met de fabrikant. In ruimten die gereinigd zullen worden met water, moeten de voegen tussen de wand en de vloer de waterdichtheid van de aangrenzende ruimte verzekeren. Daarnaast moet men maatregelen treffen om te verhinderen dat de aanwezige capillaire materialen water zouden opzuigen (bv. tijdens het onderhoud). Platen, die voor vocht gevoelig zijn, worden bij voorkeur op een minimale afstand van 10 mm boven de vloer uitgevoerd. Voor het afschermen van lichte binnenwanden tegen waterstralen kan men een beroep doen op muurbetegelingen. Het gaat hier om betegelingen die veelvuldig blootgesteld worden aan besproeiingen met water onder lage tot matige druk bij temperaturen tot 40 °C, zoals in individuele en collectieve doucheruimten, grootkeukens of sanitaire ruimten voor frequent gebruik. In een vochtige omgeving dient men steeds voldoende aandacht te besteden aan de verenigbaarheid van de verschillende uitgevoerde lagen (ondergrond, hechtproduct, betegeling). Voor meer informatie over muurbetegelingen verwijzen we naar de Technische Voorlichting nr 227. In ruimten waar een reëel bevochtingingsrisico heerst, dient men de te betegelen ondergrond, die in het geval van een lichte scheidingswand vaak uit hygroscopische materialen bestaat, te voorzien van een dichtingssysteem dat bescherming biedt tegen elke vorm van waterindringing. Deze prestatie kan immers niet gewaarborgd worden door het betegelde oppervlak alleen. Deze dichtingslaag onder de betegeling kan bijvoorbeeld bestaan uit een membraam of uit een vloeibaar aangebracht product. Men dient hierbij steeds rekening te houden met de verenigbaarheid van de verschillende producten.

De effen „witte‟ tegels hebben kleurafwijkingen naar geel. waarbij in ons land naast Nederlandse. Deze tegels bezitten een vrij geringe . 4 vorstbestendige geglazuurde tegels. • metaal. 2 geglazuurde tegels. 7 zwembadtegels. Italiaanse. 6 kunstkeramiektegels. Keramische tegels De variatie in wandtegels heeft in de afgelopen decennia een enorme vlucht genomen. 1 Oudhollandse tegels Oudhollandse tegels zijn geelachtig wit geglazuurde tegels. Oost-Europese en Aziatische producten in de handel zijn.3 Soorten materialen Tegels onderscheiden zich in de volgende materiaalsoorten: • keramiek. 3 mozaïektegels. Van deze soorten nemen de keramische tegels de belangrijkste plaats in. is dat bij latere reparaties het oorspronkelijk product niet meer voorradig is. Engelse en Franse.160 8. ook Spaanse. • glas. Volgende typen keramische tegels kunnen worden onderscheiden: 1 oudhollandse tegels. 5 dubbelhardgebakken tegels. De overige soorten worden gekozen vanwege hun specifieke uiterlijk of materiaaleigenschappen. roze en blauw en worden nog speciaal voor restauratieprojecten vervaardigd. Een probleem dat voornamelijk bij niet-West-Europese fabrikanten ontstaat. • natuursteen. soms voorzien van blauwe of sepia afbeeldingen. Duitse. Dit komt doordat deze tegels aan een snel veranderende mode onderhevig zijn.

zand. Deze kleine tegeltjes worden ook wel los. Bij het zetten van de tegelmatjes moet ervoor worden gezorgd dat de voegen tussen de matjes even groot zijn als de voegen tussen de tegels onderling. afmeting 100 × 100 mm. opgebouwd uit één homogene laag. 5 Dubbelhard gebakken tegels De ongeglazuurde en geglazuurde strengperstegels kunnen ook als wandtegels worden toegepast. 450 × . 30 × 30 of 20 × 20 mm bedraagt. 4 Vorstbestendige geglazuurde wandtegels Vorstbestendige geglazuurde wandtegels bezitten een minder poreuze scherf. Ze kenmerken zich door de fijnkorrelige kristallijnen poreuze scherf (het gebakken plaatje) met een daarop aangebrachte glazuurlaag. Daarnaast worden tegels met modulaire afmetingen gefabriceerd. De meest toegepaste afmetingen bedragen 150 × 150 mm en 100 × 200 mm. Hierdoor hebben ze een geringer wateropzuigend vermogen wat de vorstbestendigheid ten goede komt. De maatvastheid van dubbelhardgebakken tegels is zeer groot. • uit twee geïntegreerde lagen bestaande ongeglazuurde dubbelhardgebakken drooggeperste tegels. Ze zijn vierkant en variëren van 100 × 100 mm tot 150 × 150 mm. Men past ze behalve voor buitenwanden ook toe voor wanden in koelcellen en zwembaden. zoals 150 × 200 mm. 2 Geglazuurde tegels Geglazuurde tegels worden vervaardigd van witbakkende klei met toevoegingen van speciale klei. wat van strengperstegels niet altijd kan worden gezegd. door en door gekleurd. 3 Mozaïektegels We spreken over mozaïektegels.Afwerking 161 sterkte en zijn 8 tot 15 mm dik. De klei wordt droog (12%) in persen gevormd en daarna eenmaal gebakken. Ze zijn echter in de eerste plaats als vloertegel bedoeld. De zo ontstane biscuit wordt gedompeld in of bespoten met glazuur en wordt daarna voor de tweede maal gebakken. zilverzand en veldspaat. indien de afmeting van de tegels 50 × 50. waarbij de maat van tegel plus voeg een veelvoud van 50 mm bedraagt. 200 × 200 mm en 200 × 250 mm. Dubbelhardgebakken tegels zijn vorst -en zuurbestendig en kunnen in drie typen worden onderscheiden: • ongeglazuurde drooggeperste dubbelhardgebakken tegels. afmeting 150 × 300 mm. De dikte van deze tegels varieert van 4 tot 8 mm. Anders gaat het effect van een doorgaand vlak volkomen verloren. maar voornamelijk op matjes van 300 × 300 mm in de handel gebracht. terwijl ook vele andere afmetingen voorkomen.

zodat het wateroppervlak zich op gelijk niveau van de omringende vloeren bevindt.en uitwendige hoektegels en zelfs akoestische tegelelementen die voorzien zijn van gaatjes. in.162 450 mm tot 600 × 600 mm. waarbij soms het effect van natuursteen of metaal wordt nagestreefd. De formaten zijn zeer divers. zoals plinttegels. • geglazuurde drooggeperste dubbelhardgebakken tegels. bestaande uit één deel portlandcement klasse A op vier à vijf delen scherp zand. Hierdoor kan de bak voor het bassin aanmerkelijk minder diep worden. waarachter geluidabsorberend materiaal kan worden aangebracht. Zetten van wandtegels in tegellijm . Bij deze soort is een groot assortiment aan hulpstukken ontwikkeld om de zwembassins compleet te kunnen afwerken. bestaan de hechtlagen voor wandtegels uit mortel of tegellijm. Om waterdicht werk te verkrijgen wordt aan de mortel soms een mengvloeistof toegevoegd op basis van kunstharsdispersie. De dikte van de hechtlaag bedraagt 10 tot 20 mm. Hierbij wordt ook vaak in reliëf gewerkt. Bij dit type tegels zijn vele hulpstukken leverbaar. afmetingen 200 × 200 mm. Zetten van wandtegels in mortel De mortel kan een cementmortel zijn. zoals gemetselde wanden. De toplaag van deze tegels wordt na het bakproces soms met hoogglans gepolijst. 6 Kunstkeramiek tegels (decortegels) Bij deze tegels geven de voorstelling en het glazuur een bijzonder resultaat. 7 Zwembadtegels Deze tegels in ongeglazuurde en geglazuurde uitvoering vormen een aparte groep. waardoor de waterspiegel zich op 300 mm beneden de rand of soms lager bevond. Tevens kunnen in de bassinwand goed zichtbare markeringen (bijvoorbeeld diepte) en bevestigingen voor baanafbakening worden aangebracht. Verwerken van keramische wandtegels Afhankelijk van de ondergrond en de te stellen functionele eisen. De eerste en oudste methode wordt vooral toegepast bij een ruwe ondergrond. Vooral voor recreatiebaden wordt thans meer de voorkeur gegeven aan een watergoot in de vloer. Ook het overzicht voor het toezichthoudend zwembadpersoneel is hierdoor beter. 300 × 300 mm en 400 × 400 mm in vele kleuren en decoraties. Tot voor kort werd meestal een watergoot met handgreep in de wand van het bassin toegepast. Een belangrijk voordeel van deze ingebouwde overloop is de goede golfbreking door de schuingeplaatste achterwand. wandstrippen.

het type wandtegel en de gewenste mate van vocht en zuurbestendigheid. 3 poedertegellijmen: een met water aan te maken cementpoeder waaraan toeslagstoffen met een hoog gehalte aan kunststofbindmiddelen zijn toegevoegd. De kwaliteit van de ondergrond. Deze tegellijmen worden naar hun samenstelling als volgt onderverdeeld: 1 tegellijmen in gebruiksklare pastavorm: Deze kant-en-klaarlijmen van constante kwaliteit zijn samengesteld op basis van acrylaatdispersie. op dikte gefreesd en hebben een dikte vanaf 8 mm bij de kleinste tegelmaten (150 × 300 mm). Soms worden de voegen met metalen profielen geaccentueerd of opengelaten. en uit enkele soorten kalksteen en marmer. Naar de vorm worden drie typen onderscheiden. 2 tweecomponenten tegellijmen op basis van epoxyharsen: na het mengen van de beide componenten in hun juiste verhouding kan de lijm in rillen met een lijmkam worden aangebracht. waarbij de ruimte achter de platen met een mortel kan worden gevuld. Bij deze laatste eigenschap moeten we denken aan graniet en kwartsietsoorten die zuurbestendig zijn. 2 grillige vormen (flagstones): grillige vormen worden veroorzaakt door de breuklijnen zoals die met name voorkomen bij leisteen. Tegels en strippen worden bij een ruwe ondergrond gezet met een mortel en op een vlakke ondergrond gelijmd met tegellijm. De voegen dienen met een plastisch blijvende voegvulling te worden dichtgezet. Platen worden met behulp van speciale ankers gesteld. De keuze uit de vele soorten poedertegellijmen wordt bepaald door soort ondergrond en haar hoedanigheid. dit in tegenstelling tot hardsteen en marmersoorten. Het aanbrengen van tegellijmen dient te geschieden met een getande kam. het type wandtegel en de mate van vochtbestendigheid is bepalend voor de soort pasta die moet worden gebruikt. 1 steenstrippen: uit platen gelaagde natuursteen soorten als leisteen of kwartsiet. Natuursteentegels Natuursteentegels worden toegepast vanwege hun fraaie uiterlijk of. watervast en hittebestendig tegelwerk. vanwege hun grote duurzaamheid of chemische bestendigheid. De gemiddelde lijmlaagdikte dient 2 tot 3 mm te bedragen. 3 tegels en platen: de afmetingen beperken zich meestal tot 600 × 600 mm. De verwerking is afhankelijk van de ondergrond en de afmeting. Vanzelfsprekend dient bij lijmen . afhankelijk van de soort. Standaardtegels zijn veelal rondom afgebot. Dergelijke lijmen zijn speciaal geschikt voor zuurbestendig. worden stroken gezaagd die op een dikte van 15 tot 20 mm worden gekloofd en met de gekloofde vlakken in het zicht worden verwerkt.Afwerking 163 Meer en meer worden wandtegels op een van te voren vlakgemaakte ondergrond gelijmd.

Glasmozaïektegeltjes kunnen met speciaal glasknipgereedschap worden bewerkt. anders gaat het effect van een doorgaand vlak volkomen verloren. zogenoemde matjes met een afmeting van 327 × 327 mm.164 ook de achterzijde van de tegel vlak te zijn. geroest staal. De combinatie van vocht en UVstraling kan verkleuring geven. de kwaliteit van de oppervlaktebehandeling en de corrosiebestendigheid. Metalen tegels De duurzaamheid en de krasbestendigheid van de tegels is afhankelijk van de hardheid van het metaal. Wandafwerkingen van roestvaststaal zijn zeer gevoelig voor kleine krasjes die het glanzend oppervlak dat men beoogd ontsieren. of worden geschroefd op een achtergrond van hout. Strippen worden meestal koud tegen elkaar gezet. Gehard glazen tegels kunnen niet worden bewerkt. varierend van 10 ×10 mm en 20 × 20 mm tot rond 5 tot 8 mm. gewalst of gepolijst gekleurd glas. het toepassen van een niet-geëigende mortelsamenstelling en het gebruik (morsen van vetten. Een aparte categorie vormt glasmozaïek dat leverbaar is in vierkante en ronde vormen.en zuurbestendig maar gevoelig voor krassen. multiplex of spaanplaat. Loden tegels zijn bijvoorbeeld gevoelig voor krassen doordat het materiaal betrekkelijk zacht is en door het gebruik van zure schoonmaakmiddelen kan het natuurlijke patina worden aangetast met ongewenste vlekvorming tot gevolg. zouten). Metalen tegels kunnen op een vlakke ondergrond worden gelijmd. Ongehard glazen tegels worden op maat gesneden met een olieglassnijder of worden gezaagd met behulp van aquajet (waterstraal) techniek. zouten of zuren). Metalen tegels worden veelal met lijm bevestigd aan een vooraf vlak gemaakte ondergrond. Deze kan ontstaan ten gevolge van verontreinigingen uit de ondergrond (vuil zand. dat wil zeggen zonder voeg. Gegoten glazen tegels zijn echter wel kleurecht. Poreuze en kalkhoudende natuursteensoorten zijn gevoelig voor vlekvorming. Deze vlekken zijn vaak moeilijk te verwijderen doordat er chemische reacties in de steen hebben plaatsgevonden. De overige glazen tegels en de glasmozaïekmatjes worden verlijmd op een vlakke of gebogen ondergrond. Om de verwerkbaarheid te vergemakkelijken zijn deze tegeltjes vaak op een geperforeerde papieren of kunststof ondergrond aangebracht. Tegels van ongehard en gehard glas in afmetingen variërend van 300 × 300 mm tot 600 × 600 mm en in dikten van 8 en 10 mm voorzien van een kleurcoating zijn echter courant leverbaar. De gegoten glazen tegels met een ruwe achterzijde en de losse mozaïektegeltjes kunnen in mortel worden gezet. Bij het zetten van de tegelmatjes moet ervoor worden gezorgd dat de voegen tussen de matjes even groot zijn als tussen de tegeltjes onderling. . Glazen tegels Tegels van gegoten. Deze tegels zijn zeer maatvast en vorst. De dikte bedraagt meestal 4 mm.

kastjes enzovoort aan het tegelstramien kan worden aangepast. Voegen. Dit kan slechts worden bereikt met speciale tweecomponentenvoegmortels op basis van epoxyhars (waterdicht en chemisch bestendig) of speciale hydraulische mortels met chemische toevoegingen (voor waterdicht tegelwerk). Wanneer aan de wandafwerking hoge eisen worden gesteld. om het maken van gaten op een willekeurige plaats in de tegel te vermijden. Bij waterdichte wanden worden daarna de wanden voor gestreken met een coating op basis van acrylaatdispersie. Bij de toepassing van tegellijmen dient de ondergrond vlak te zijn. aangezien de glazuren van sommige tegels hierdoor kunnen worden aangetast. dienen . Ook worden complete voegmortels in verschillende kleuren en samenstellingen in de handel gebracht. Een niet vlakke ondergrond kan worden uitgevlakt met behulp van een egalisatiemiddel. dienen de voegen daar eveneens aan te voldoen. zoals waterdichtheid en chemische bestendigheid. dilataties en beëindigingen Voegen tussen keramische wandtegels zijn 2 à 3 mm dik. Voorafgaand aan het tegelwerk dient de ondergrond te worden gereinigd en ontvet. sanitair. zoals laboratoria.Afwerking 165 8. Daar waar de achtergrond ten gevolge van temperatuurwisselingen aan sterke vormverandering onderhevig is. lichtschakelaars en andere door of op het tegelvlak aan te brengen onderdelen zullen bij voorkeur op de kruising van twee voegen worden geplaatst. zullen dan ook alle wandaanzichten op schaal 1:20 worden uitgetekend. Alvorens de tegels worden geplaatst wordt het oppervlak van deze elementen voorzien van een glasvezelwapening waarmee de naden tussen de elementen worden weggewerkt. Kranen. kranen. We dienen hierbij te bedenken dat dit stramien bestaat uit de afmeting van tegel plus voeg. Bij grote projecten. De verticale en horizontale hoekaansluitingen worden in dat geval extra afgedicht met behulp van waterdicht wapeningsband. Met toevoeging van pigmenten dient men voorzichtig te zijn.2 mm. Voegmortels worden samengesteld uit portlandcement en fijn zand. Vaak wordt hier zilverzand toegepast. Dilatatievoegen in de vorm van een elastische voegvulling dienen te worden toegepast bij de aansluiting van haaks op elkaar staande wanden en bij wanden langer dan 6 m. waarop de juiste plaats van leidingen. plaatmaterialen en stucwerk komen de laatste jaren voorgevormde hardschuim producten op de markt die creatieve ronde vormen mogelijk maken en daarnaast warmte-isolerend zijn. De belangrijkste kenmerken zijn vormvastheid en sterkte. Bij verzande en oude ondergronden kan de structuur worden verbeterd door toepassing van tweecomponentenvoorstrijkmiddelen of middelen op basis van acrylaatdispersie. Naast beton.4 Uitvoering In de voorgaande tekst zijn al vele soorten ondergronden aan de orde gekomen die geschikt zijn voor tegelwerk. metselwerk. met een maximale korrelgrootte van 0.

De gekleurde profielen zijn af te stemmen op de kleur van het tegelwerk of op de kleur van het voegwerk. . Deze kitten dienen in dat geval antischimmel te zijn en overschilderbaar in het geval zij aansluiten aan geschilderde kozijnen en andere geschilderde afwerkingen. Daarbij moet er voor worden gewaakt dat de kitvoegen niet te diep zijn om scheurvorming te voorkomen. zodat het aanzicht aan de twee zijden gelijk is. verchroomd en in diverse kleuren gelakt aluminium. Deze profielen zijn er met een grote afronding.166 extra dilatatievoegen te worden aangebracht. Vanzelfsprekend dienen dilataties in de ondergrond en in de wandafwerking te worden doorgezet. Deze profielen zijn in verschillende hoogten afgestemd op de totale dikte van de tegelafwerking. verkrijgbaar in geanodiseerd aluminium. Voor hoekoplossingen zijn speciale profielen ontwikkeld die worden toegepast waar hoge eisen worden gesteld aan sterkte (stoten) en hygiëne. Uit bezuinigingsoverwegingen laat men soms de hoekprofielen achterwege en wordt de aansluiting met behulp van speciale kitten uitgevoerd. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van speciale dilatatieprofielen. messing (zowel verchroomd als gepolijst) en geëxtrudeerd gekleurd PVC. Holplintprofielen met verschillende aansluitmaten zijn ontwikkeld voor de aansluiting tussen vloertegels en wandtegels. respectievelijk een flexibel plintprofiel voor de aansluiting van een betegelde vloer waarin vloerverwarming is opgenomen met de betegelde wand.

(verlaagde plafonds) de in het werk getimmerde plafonds. ophangconstructie en een draagconstructie met vulelementen of bekledingsplaten. . De ophangconstructie bestaat uit het systeem van hangers. (een meer traditionele opbouw. of uit noniushangers of draadeinden. dwarsprofielen. De ophangconstructie kan bestaan uit snelspanners. leidingen. • het vanuit visuele of esthetische overwegingen verlagen van de ruimte. in het werk getimmerde plafonds. randprofielen en dergelijke. waarmee de draagconstructie aan de boven gelegen bouwkundige constructie wordt opgehangen. verdeelprofielen. die meestal direct onder tegen de bouwkundige constructie worden gemonteerd) We onderscheiden hier vier soorten plafondconstructies: 1 2 3 4 systeemplafonds. dat direct onder tegen de bouwkundige constructie wordt gemonteerd: • het tegengaan van contactgeluid van de bovenliggende vloer naar het plafond en omgekeerd. Op basis van de verschillende vulelementen zijn de verschillende typen systeemplafonds onder te verdelen in drie groepen: • rechthoekige systeemplafonds: panelenplafond. tegels. 1 Systeemplafonds Er kunnen verschillende redenen zijn om te kiezen voor een verlaagd systeemplafond in plaats van een plafond. stroken of lamellen. zoals hoofdprofielen. De draagconstructie bestaat uit het systeem van profielen. waaraan de vulelementen worden bevestigd of waarin de vulelementen worden opgelegd. platen.1 Inleiding Binnen de groep van plafondconstructies kunnen twee hoofdgroepen onderscheiden worden: de systeemplafonds. die daartegen wel bestand zijn. die niet bestand zijn tegen opwaartse druk. gestukadoorde plafonds. • het aan het oog onttrekken van de bouwkundige constructie. tot het systeem behorende. die in een draagconstructie worden gelegd of daaraan worden bevestigd. klimaatplafonds. Onder een systeemplafond wordt verstaan een plafond samengesteld uit een. kanalen en dergelijke. Onder vulelementen worden verstaan panelen.Afwerking 167 9 Plafondconstructies 9.

2 Klimaatplafonds In dit type plafonds wordt door gebruik te maken van metalen panelen en een gesloten waterleidingnet de temperatuur in een gebouw (of ruimte) geregeld. met inbegrip van verbindingsmiddelen. • open systeemplafonds: roosterplafond en rasterplafond. kunststof en mineraalgebonden materiaal. 4 Gestukadoorde plafonds Onder gestukadoorde plafonds gestukadoorde plafond verstaan.en rachelwerk. waarop de beschieting en de eventueel toe te passen aftimmeringen wordt aangebracht. Vaak is het dan veel eenvoudiger een plafondsysteem onder de balklaag te monteren. 3 In het werk getimmerde plafonds Deze plafonds vallen onder timmerwerk. Ook het tengel. De in het werk getimmerde plafonds worden binnen het afbouwtimmerwerk ondergebracht als beschietingen. plaatmaterialen en aftimmeringsmaterialen van hout. Als een in het werk getimmerd plafond tegen een houten balklaag moet worden aangebracht. op te nemen onderdelen en toebehoren.168 • lineaire systeemplafonds: strokenplafond en lamellenplafond. worden zowel het gespoten als het . voor zover deze werkzaamheden plaatsvinden in de afbouwfase van het werk. zullen de tengels moeten worden „uitgevuld‟ om een horizontaal vlak geheel te krijgen. Binnen de beschietingen wordt weer onderscheid gemaakt naar de toegepaste materialen. Onder timmerwerk wordt verstaan het geheel van leveranties en werkzaamheden nodig voor het in het werk brengen van gezaagd en geprofileerd hout.

Vooral bij een houten vloerconstructie is de bijdrage van de plafondconstructie aan de brandwerendheid van belang. Ook de keuze voor het type ophangconstructie is medebepalend. ten behoeve van de eis tot beperking van de ontwikkeling van brand. in het bijzonder voor niet tot bewoning bestemde gebouwen. De sterkte is te meten aan de bestandheid tegen mechanische beschadigingen en de bestandheid tegen schokken. Bij een aantal aspecten is niet zozeer de opbouw van het plafond van belang. gezondheid. de mogelijkheden tot vluchten bij brand en de inrichting van vluchtmogelijkheden. bruikbaarheid en energiezuinigheid zullen eerst worden behandeld.Afwerking 169 9. Het gewicht wordt bepaald door de opbouw en de toegepaste materialen. De brandwerendheid van een plafondconstructie zal in de meeste gevallen beproefd worden in combinatie met de bovenliggende vloerconstructie.1 Sterkte van de constructie Ten aanzien van de sterkte van de constructie kan gesteld worden dat de bovenliggende bouwkundige vloer het gewicht van de plafondconstructie. ten behoeve van de eis tot beperking van het ontstaan van een brandgevaarlijke situatie. • de rookdichtheid van het constructieonderdeel.2. ten behoeve van de eis tot beperking van ontstaan van rook en de eis tot beperking van verspreiding van rook. • de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag. 9. maar meer de detaillering van de aansluiting van het plafond op de wanden. moet kunnen dragen. voor zover ze betrekking hebben op de plafondconstructies of van belang zijn voor de plafondconstructies. . Een steenachtige vloerconstructie bezit van zichzelf reeds een voldoende brandwerendheid.2 Eisen De belangrijkste aspecten ten aanzien van de voorschriften uit het oogpunt van veiligheid. ten behoeve van de eis tot beperking van de uitbreiding van brand. draagt ook bij aan de brandwerendheid. inclusief de in het plafond opgenomen elektrotechnische en werktuigkundige installaties. De aanwezigheid van geluidsschotten.2. 9. • de bijdrage tot brandvoortplanting.2 Brandveiligheid Het gedrag van plafondconstructies ten aanzien van brandveiligheid wordt bepaald door proefondervindelijk de volgende aspecten te meten: • het onbrandbaar zijn van de toegepaste materialen.

wordt de overlangsgeluidsisolatie aanzienlijk verhoogd. bepaald voor een systeemplafond onder een massieve stenen vloer. Ook het aanbrengen van een horizontale isolatielaag van minerale wol in het plenum. kan per type plafond variëren van 30 (stalen panelen) tot 90 minuten (mineraalkorrel panelen). Door het toevoegen van een extra deken minerale wol wordt de geluidsabsorptie respectievelijk verhoogd. De keuze van het type plafondconstructie en de keuze van de toegepaste plafondplaten is vooral van belang ten aanzien van het aspect van beperking van galm. Door het toepassen van een akoestische barrière boven de plaats. aan weerszijden voorzien van een aluminiumfolie. De luchtgeluidsisolatie van de ene ruimte naar de andere zal in deze situatie niet zozeer bepaald worden door de geluidwerendheid van de scheidingswand. het verhogen van de massa van het plafondpaneel en het toepassen van kappen op inbouwarmaturen zijn maatregelen om de overlangsgeluidsisolatie te verhogen. Dit schot wordt op het rasterprofiel van het systeemplafond geplaatst. De beperking van galm wordt gemeten door middel van de nagalmtijd.170 De documentatie van de fabrikanten/leveranciers geeft in de meeste gevallen voldoende gegevens om tot een keuzebepaling te komen. 9. de luchtgeluidsisolatie in de vorm van overlangsgeluidsisolatie en de geluidabsorptie. Van overlangsgeluidsisolatie is sprake bij systeemplafonds. evenals bij toepassing van geperforeerde panelen. om te komen tot een hogere geluidsabsorptie. Geluidsabsorptie is de eigenschap van een materiaal of constructie om een deel van een geluidsgolf niet terug te kaatsen. die 60 dB lager is dan op het moment van uitschakelen. die doorlopen boven de scheidingswanden. Ten aanzien van de geluidwering door de plafondconstructies zelf zijn twee aspecten van belang. De nagalmtijd is de tijd die verstrijkt tussen het uitschakelen van een geluidsbron in een ruimte en het moment waarop het geluidsdrukniveau in die ruimte gedaald is tot een waarde. Een geluidsschot bestaat uit een kern van steenwol. strak tussen het systeemplafond en de bovenliggende bouwkundige constructie. maar meer door de overlangsgeluidsisolatie via het plenum. bescherming tegen geluid van installaties en geluidwering tussen ruimten) zullen de eisen die aan de wanden worden gesteld mede worden beïnvloed door de detaillering van de aansluiting van de plafonds op de wanden. waar de scheidingswand onder het systeemplafond geplaatst is.2.3 Geluidwering Ook ten aanzien van de aspecten van geluidwering (bescherming tegen geluid van buiten. De brandwerendheid. De geluidsabsorptie wordt bepaald door de oppervlakten en door de geluidsabsorptiecoëfficiënt van de . De nagalmtijd wordt bepaald door de geluidsabsorptie van de toegepaste materialen. Poreuze materialen hebben een hoge geluidsabsorptie. maar door te laten of om te zetten in warmte ten gevolge van wrijving. Daarnaast beïnvloeden de plafondconstructies ook de contactgeluidsisolatie en de luchtgeluidsisolatie van de vloeren. Een akoestische barrière kan gevormd worden door middel van een geluidsschot.

waar speciale toevoegingen in het paneel verwerkt zijn om ze toe te kunnen passen tot een relatieve luchtvochtigheid van 90%. Deze panelen kunnen worden toegepast indien geluidreflectie gewenst is. metaal enzovoort. zoals glasen steenwolproducten. Niet alleen dient er naar de relatieve vochtigheid van de ruimte in toekomstig gebruik gekeken te worden maar ook naar de omstandigheden waarin het plafond wordt gemonteerd. De verschillende type plafondpanelen hebben een verschillende vochtbestendigheid.of badruimte eisen gesteld ten aanzien van het tegengaan van het binnendringen van vocht van binnen en het ophopen van vocht door condensatie om schimmelvorming te voorkomen. 9. toilet. hardboard. voorzien van een vinyllaag. de dikte van het materiaal en het al dan niet aanwezig zijn van een luchtspouw achter het materiaal. houtwolcementplaten. Plafondconstructies met deze panelen zijn geschikt voor het absorberen van geluid met hogere frequenties (900 tot 10000 Hz). ingeboorde of ingezaagde panelen. hardplastic.5 Toepassing van schadelijke materialen Evenals ten aanzien van scheidingswanden is voor plafondconstructies voornamelijk de eis. conform NEN 2778 Daarnaast moet bij plafondconstructies ook rekening worden gehouden met de bestendigheid tegen hoge relatieve vochtigheid.Afwerking 171 toegepaste materialen. die wordt gesteld aan de maximale formaldehydeconcentratie. 3 geperforeerde. enzovoort. glas. Ten aanzien van de geluidsabsorptie zijn de toe te passen plafondpanelen in drie hoofdgroepen in te delen: 1 panelen van harde en gladde materialen. zoals triplex.4 Vochtwering In combinatie met de bovenliggende vloer. De geluidsabsorptiecoëfficiënt is afhankelijk van de frequentie van het geluid.2. . Een alternatief voor de plafondpanelen.2. 9. zijn gipspanelen.of dakconstructie worden aan de plafondconstructie van een verblijfsgebied. van belang in het geval van toepassing van MDF. Plafondconstructies met deze panelen zijn geschikt voor het absorberen van geluid in de middenfrequenties. Tegenwoordig kan ook 90% worden behaald met panelen van hard en/of zacht materiaal. houtvezelplaten. spaanplaat of triplex in de plafondconstructie. 2 panelen van zachte poreuze materialen. In combinatie met een luchtspouw is deze plafondconstructie geschikt voor het absorberen van geluid met lage frequenties (50 tot 500 Hz).

172

9.2.6 Gedrag van de aansluitingen met de draagconstructie
De detaillering van de aansluitingen van de plafondconstructie aan de draagconstructie moeten zodanig uitgevoerd worden dat onder invloed van normaal te verwachten vormveranderingen van de draagconstructie geen breuk of gevaarlijke beschadigingen kunnen ontstaan.

9.2.7 Vormveranderingen
Voor de meeste plafondconstructies is het eigen gewicht van de toegepaste materialen en het gewicht van de verlichtingsarmaturen de enige belasting die op de plafondconstructie wordt uitgeoefend. Dit is bepalend voor het aantal bevestigingspunten van de plafondconstructie. Daarnaast is het mogelijk dat, afhankelijk van de functie van de ruimte, waarin de plafondconstructie gemonteerd wordt, er eisen worden gesteld aan de weerstand tegen uitwendige belastingen. Als voorbeeld hierbij is te denken aan de eis voor een „balvast‟ plafond in een sportzaal, dat behalve neerwaarts door het eigen gewicht ook opwaarts kan worden belast. Een „stormvast‟ buitenplafond kan behalve door het eigen gewicht ook neerwaarts worden belast door de windzuiging en opwaarts door winddruk.

9.2.8 Thermische isolatie
Zeker gezien de warmteweerstand van de materialen, waarvan de meeste plafonds gemaakt zijn, dragen plafonds, die onder een dakvloer gemonteerd zijn, bij aan thermische isolatie van de dakconstructie. Als echter de thermische isolatie van de plafondpanelen een te hoge bijdrage levert aan de thermische isolatie van de totale dakconstructie, bestaat er kans op condensatie in de constructie. Vooral boven vochtige ruimten kan de vochtige lucht door de plafondconstructie diffuderen en tegen of in de kouder blijvende dakconstructie condenseren. Door roosters in het plafond te monteren of door speciale panelen toe te passen kan door opwarmen van de dakconstructie het gevaar van condensatie worden voorkomen.

9.2.9 Uiterlijk aanzien en vlakheid
De meeste plafondconstructies, in het bijzonder de systeemplafonds, worden opgebouwd met beplating, die vooraf voorzien is van een afwerklaag. De functie van de ruimte, waarin de plafondconstructie wordt gemonteerd, kan eisen stellen aan het type afwerklaag van de plafondpanelen. Hoge eisen aan de reinigbaarheid zullen worden gesteld in zogeheten clean-rooms (stofvrije ruimten). In de voedingsmiddelenbranche zullen de plafonds met lagedrukschuimreiniging worden schoongemaakt. Zelfs hogedrukreiniging is mogelijk als de plafondplaten worden geborgd. Om plafondpanelen ook aan de strenge eisen van hygiëne, die in sommige ruimten geldt, te laten voldoen, is het mogelijk om plafondpanelen met een schimmeldodend middel te impregneren, zonder dat hierdoor de akoestische eigenschappen van het paneel worden beïnvloed. Daarnaast worden ook plafondpanelen geleverd, die voorzien zijn van een metaalfolie of een andere soort coating. Hierdoor zijn deze panelen zelfs toepasbaar in ruimten met een relatieve vochtigheid tot 95%. Deze panelen zijn

Afwerking

173

eenvoudig te reinigen en zijn ondoordringbaar voor water, vuil en microorganismen.

9.2.10

Voorzieningen voor afwerking

In de plafondconstructie moeten elektrotechnische en werktuigkundige installaties kunnen worden opgenomen. Vooral bij systeemplafonds is het van belang dat de toe te passen lichtarmaturen en luchtroosters modulair zijn. Dat betekent dat het armatuur of rooster kan worden geplaatst door een plafondpaneel uit het systeem weg te laten. Ook het gebruik van een halve tegel met een extra profiel naast het armatuur is binnen het systeem mogelijk. Om onnodige kosten te voorkomen is een goede coördinatie van de montagewerkzaamheden van de plafonds en de installaties noodzakelijk.

9.2.11

Duurzaamheid en prijs

De keuze voor een bepaald plafond zal vaak gebeuren op basis van gebruikstechnische en esthetische redenen.

9.2.12

Montage

De montage van de meeste plafondsystemen geschiedt in een zeer laat stadium van de afbouw van een project. In die fase zullen nog maar weinig onverwachte omstandigheden van buitenaf invloed uitoefenen op de uitvoering van de werkzaamheden. Wel zal de montage van de systeemplafonds goed afgestemd dienen te worden op de montage van de elektrotechnische en werktuigkundige installaties. Hiertoe zullen in eerste instantie, na de montage van de draagconstructie, de „technische‟ panelen overeenkomstig het opgestelde vlekkenplan worden aangebracht. Hierin kunnen sparingen, armaturen en roosters worden geplaatst en kunnen de aansluitingen van de installaties gemaakt worden. Daarna zullen de overige panelen pas worden aangebracht.

174

9.3 Soorten
9.3.1 Systeemplafonds
9.3.1.1 Panelenplafond Het meest voorkomende type systeemplafond is het panelenplafond. Door de grote diversiteit in de uitvoering is dit plafondtype toepasbaar in elke sector van de bouw, dus zowel in de woningbouw en renovatie als in de utiliteitsbouw. Zoals in de inleiding reeds vermeld, wordt een systeemplafond opgebouwd uit de ophangconstructie, de draagconstructie en de vulelementen, in dit geval de panelen. Binnen de panelenplafonds zijn verschillende variaties van draagconstructies en vulelementen mogelijk. Op basis van de draagconstructie kunnen de panelenplafonds onderverdeeld worden in drie typen: 1 het systeemplafond met een zichtbare draagconstructie waarbij de onderzijde van de draagprofielen in het zicht blijft; 2 het systeemplafond met een onzichtbare draagconstructie waarbij de draagprofielen aan het zicht onttrokken zijn, doordat ze worden opgenomen in het vulelement, ook wel „verdekt systeemplafond‟ genoemd; 3 het systeemplafond met een halfverdekte draagconstructie waarbij in de ene richting van het plafond de draagprofielen aan de onderzijde in het zicht blijven en in de richting loodrecht daarop de draagprofielen aan het zicht onttrokken zijn. Een bijzondere vorm van het systeemplafond met een halfverdekte draagconstructie is het „verdekt uitneembare‟ systeemplafond waarbij het vulelement (het paneel) demontabel is. De draagconstructie is leverbaar met stalen of met aluminium profielen. De draagconstructie kan opgebouwd worden uit T-profielen in twee richtingen, waarbij het plafondvlak met hoofdprofielen in velden verdeeld wordt, die daarna ingevuld kunnen worden met dwarsprofielen, die afhankelijk van de constructievorm al dan niet aan het zicht worden onttrokken. De standaardlengten van de dwarsprofielen zijn 1.800 mm, 1.200 mm, 900 mm, 600 mm en 300 mm, maar ook afwijkende maten zijn leverbaar. Het zichtbare gedeelte van de draagconstructie kan zijn uitgevoerd met profielen in diverse kleuren en met verschillende breedten: 15, 24 en 35 mm. Ook de wijze van randaansluiting van het systeemplafond kan op verschillende manieren worden uitgevoerd:

• met een randprofiel dat geheel vrij van de omliggende constructie wordt gemonteerd;

al dan niet met tussenvoeging van kanthout. • metalen panelen waaronder stalen en aluminium panelen. Ten slotte kan ook onderscheid worden gemaakt in het oppervlak van de panelen: • een vlak oppervlak. Binnen de panelen (of platen) kan een onderscheid worden gemaakt naar het materiaal waaruit de panelen zijn gemaakt: • mineraalvezel-panelen op basis van glaswol of steenwol (ook wel bekend als „zachtminerale panelen‟). in het geval van een glad en vlak oppervlak. Welk type panelenplafond ook wordt toegepast. Door de afmetingen van de toe te passen lichtarmaturen en de in te bouwen roosters van werktuigkundige installaties af te stemmen of de stramienmaten van het systeemplafond kunnen deze elementen . het randprofiel tegen de wanden bevestigd. • mineraalkorrel-panelen op basis van mineralen (ook wel bekend als „hardminerale panelen‟). • een geperforeerd oppervlak. Door de toepassing van donker te schilderen kanthout ontstaat langs de wand een schaduwlijn. Daarnaast kunnen de metalen panelen ook worden geklemd in een draagconstructie van onzichtbare klemprofielen. • een geaccentueerd oppervlak. • houten panelen. onder te verdelen in gipskartonpanelen en gipsvinylpanelen.Afwerking 175 • met een randprofiel dat rechtstreeks tegen de omliggende constructie wordt gemonteerd. die de eventuele oneffenheden tussen het ruwe en onregelmatige wandoppervlak en het strakke randprofiel wegwerkt. de opbouw van het systeem blijft in de meeste gevallen in grote lijnen gelijk. • gipspanelen. Rondom in de ruimte wordt op de gewenste hoogte. Bij de indeling wordt het plafondveld zo veel mogelijk symmetrisch ingedeeld. • vlakke vezelcementplaten. • hydraulisch gebonden houtwolplaten. waarbij getracht wordt te voorkomen dat aan de kant paspanelen kleiner dan een half paneel moeten worden toegepast. De metalen panelen kunnen in een draagconstructie van zichtbare hoofdprofielen en dwarsprofielen worden gelegd.

die met behulp van snelhangers of draadeinden haaks op de hoofdrichting van de lamellen opgehangen worden aan de bovenliggende constructie. eventueel in combinatie met de houten kantlat.1.4 mm. Ook deze typen plafonds zijn opgebouwd uit een ophangconstructie. Is het vulelement gemaakt van hout of kunststof.h. Bij een plafond met een open structuur wordt de ruimte tussen twee schroten gedicht door een viltstrip. Deze houten schroten worden met speciale clips bevestigd zijn aan de metalen draagprofielen.of lamellenplafond indien de verhouding van de afmetingen van het toegepaste vulelement zodanig is dat niet meer van een paneel gesproken kan worden. dat ook bij de panelenplafonds wordt toegepast. Is het vulelement gemaakt van metaal.2 Strokenplafond en lamellenplafond Er is sprake van een stroken.-afstand van maximaal 600 mm.of U-vormig randprofiel.176 zonder problemen worden opgenomen in het systeemplafond. Rondom in de ruimte kan de randaansluiting worden gevormd door een randprofiel. De lamellen worden . De draagprofielen worden bevestigd met een h. Indien de afmetingen van het in te bouwen armatuur of spot of rooster kleiner zijn dan de afmetingen van het paneel moeten voor de bevestiging hiervan ophangverstevigingen worden toegepast. 0. Het verschil tussen een strokenplafond en een lamellenplafond wordt bepaald door het materiaal waarvan het vulelement is vervaardigd. De aansluiting rondom tegen de bouwkundige constructie kan gerealiseerd worden met behulp van een houten kantprofiel of met behulp van een metalen L-vormig randprofiel of het schaduwrandprofiel. Strokenplafond Bij een strokenplafond kunnen als vulelementen houten schroten worden toegepast. De lamellen zijn gemaakt van aan beide zijden gemoffeld aluminium. een draagconstructie en de langwerpige vulelementen. Afhankelijk van het type toegepaste clip zijn de schroten al dan niet uitneembaar. dat tegen de wandconstructie bevestigd wordt. dan is er sprake van een strook. De afmetingen van deze schroten zijn 16 × 92 mm en zijn leverbaar in diverse profileringen. Afhankelijk van de profilering van de schroten ontstaat een stroken plafond met een open of met een gesloten structuur.5 mm of 0.6 mm en met verschillende standaardbreedten en profilering en eventueel voorzien van een perforatie. 9. Lamellenplafond Bij een lamellenplafond wordt de draagconstructie gevormd door profielen van staal of aluminium.o.3. De installaties moeten wel onafhankelijk van de draagconstructie van het systeemplafond aan de bovenliggende constructie worden bevestigd. met een dikte van 0. dan wordt gesproken over een lamel. waarbij het plafond wordt beëindigd met een L. of het plafond wordt vrijgehouden van de omliggende wandconstructie.

3 Roosterplafond Een bijzondere vorm van panelenplafond is het roosterplafond. waar de vulelementen van de draagconstructie bestaan uit dichte of hooguit geperforeerde panelen. • gips. . zeker wanneer wordt gekeken naar de metalen roosterplafonds. • hout. Doordat alle lamellen op hetzelfde draagprofiel kunnen worden bevestigd. 200 en 300 mm. die op hun kant hangend worden gemonteerd. Door variatie in de breedte van de profielen. Indien panelen worden toegepast met breedten van 150.1. In tegenstelling tot het panelenplafond.8 mm staal of aluminium geleverd. zodat na assemblage het moeilijk is verschil te constateren tussen de draagconstructie en de roosterpanelen. Bij sommige typen roosterpanelen wordt dezelfde draagconstructie gebruikt als bij panelenplafonds. de hoogte van de profielen en de maasopeningen zijn diverse typen roosterplafonds mogelijk. overeenkomstig de normale panelen.3.1. Speciale koppelstukken zijn ontwikkeld om behalve vierkante en rechthoekige rasters ook driehoekige. Bij metalen roosterplafonds bestaat de mogelijkheid om de draagconstructie te vormen uit draagprofielen.4 Rasterplafond Hoewel er uiterlijk weinig verschil is tussen een roosterplafond en een rasterplafond.3. Bij een rasterplafond wordt het raster ter plaatse opgebouwd uit lineaire elementen. zijn ook lamellenplafonds met combinaties van lamellen met verschillende breedten mogelijk. in de draagconstructie gelegd. De draagconstructie is opgebouwd uit metalen draagprofielen. zeshoekige en achthoekige rasterplafonds te monteren. is er toch een wezenlijk verschil. 9. wordt de draagconstructie van een roosterplafond ingevuld met roosterpanelen. zal de rasterconstructie moeten worden verstevigd door middel van een metalen draagconstructie.Afwerking 177 vastgeklikt of met behulp van klemmen aan de draagprofielen bevestigd. • metaal. Speciaal voor sporthallen worden lamellen van 0. De ruimte tussen de lamellen kan open blijven of wordt gedicht door de terugliggende flens van de lamellen zelf of met speciale vulprofielen van gemoffeld aluminium. die hetzelfde uiterlijk hebben als de roosterpanelen. De roosterpanelen kunnen zijn gemaakt van diverse materialen: • mineraalkorrel. De roosterpanelen worden. 9. Bij een roosterplafond wordt het roosterpaneel in een draagconstructie gelegd.

om bouwkundige constructieonderdelen.en rachelwerk aan de constructie wordt bevestigd. Een in het werk getimmerd plafond wordt verlaagd gemonteerd tegen houten plafondhangers.of in de plafondconstructie worden opgenomen.3. NEN-ISO 7730. wordt een verlaagde plafondconstructie toegepast om contactgeluid van de bovenliggende vloer naar het plafond en omgekeerd tegen te gaan. Via een watervoerend leidingnet worden de plafonddelen gekoeld of verwarmd. Indien de toegankelijkheid van de ruimte boven het plafond de toepassing van een systeemplafond niet noodzakelijk maakt. In het werk getimmerde plafonds kunnen ook direct onder de bovenliggende bouwkundige constructie worden toegepast waarbij het plafond. • vlakke vezelcementplaat. afhankelijk van het materiaal van de constructie. die met houten regels of klampen aan de houten balklaag of door middel van snelspanners of noniushangers aan de betonconstructie worden bevestigd. kan ook een in het werk getimmerd plafond (of beschietingplafond) worden toegepast. Om condensatie te voorkomen is het van belang dat de watertemperatuur altijd boven het dauwpunt van de ruimte blijft. Het resultaat is een gelijkmatige warmteafvoer met lage luchtsnelheden (geen tocht). Ten behoeve van een eventuele inspectie van de ruimte boven het plafond kunnen luiken in de vloer. 9. Als beschieting kunnen de volgende materialen worden toegepast: • geprofileerd hout.3 In het werk getimmerde plafonds Zoals reeds eerder is vermeld. elektromagnetische golven die energie (warmte) transporteren van een warm naar een koud oppervlak. De panelen zijn voorzien van een ingesealde isolatie wat de geluidsisolatie ten goede komt. Het leidingsysteem is met aluminium klemprofielen verlijmd op de plafondplaten. Het water stroomt via een koperen leidingsysteem over het plafond. • gipsplaat.178 9. Zowel in als boven het plafond is een compleet koelen/of verwarmingssysteem verwerkt.3.2 Klimaatplafonds Een klimaatplafond is een panelenplafond dat veelal is uitgevoerd in metalen panelen. Warme lucht wordt afgekoeld en de koelere lucht daalt weer neer. Zo kan de binnentemperatuur worden geregeld. leidingen of kanalen aan het oog te onttrekken. . Speciale waterleidingen met gekoeld water koelen het plafond tot 18 tot 20 °C. rechtstreeks of door middel van tengel. 50 tot 60% van de warmteafgifte van mens en machine vindt plaats via straling. Het klimaatplafond kan ook de ruimte verwarmen door warm in plaats van koud water door de leidingen te persen. of om de ruimte vanuit esthetische overwegingen te verlagen. Via een gesloten watercircuit worden de metalen plafondpanelen op de gewenste temperatuur gehouden. Door middel van een luchtverdeelarmatuur wordt ventilatielucht aangevoerd. NEN 2916.

• zachtboard.Afwerking 179 • hydraulisch gebonden houtwolplaat. Met speciale ankers wordt een goede bevestiging aan de betonvloer verzekerd. • hardboard. De hydraulisch gebonden houtwolplaat wordt ook wel rechtstreeks tegen de bouwkundige constructie bevestigd. . • spaanplaat. Dit kan met behulp van lijm of met behulp van speciale pluggen. • multiplex. Daarnaast is het ook mogelijk de plaat voor het storten in de bekisting van de betonvloer te leggen. • halfharde vezelplaat. Maatregelen moeten worden genomen opdat cementwater niet via de naden lekt en het plafond een vlekkerig aanzien geeft. • meubelplaat. Een beschieting van hydraulisch gebonden houtwolplaat wordt in het bijzonder toegepast om het geluidsabsorberende vermogen van de bovenliggende bouwkundige constructie te verhogen. waarna de vloer op de platen gestort wordt.

Het eerste vloeibare deel is het bindmiddel (een natuurlijke hars of synthetische hars) die na droging vast wordt. maar het kan ook water zijn). Het zijn deeltjes die kleur en bescherming geven. De andere giftige pigmenten zijn vervangen door synthetische pigmenten. omdat een oplosmiddel als terpentijn ontbreekt. Het gebruik van deze verfsoorten is veel minder schadelijk. acrylverf en latexverf. Zo werden kinderbedjes in het verleden geschilderd met loodwit. en aquarel. op basis van water met alleen pigment. . op basis van eigeel. Soms wordt een katalysator (ook wel siccatief of droogmiddel) toegepast om de droogtijd te versnellen. Het doel van het oplosmiddel is om de verf dunner te maken. Verf bestaat uit drie delen. . zodat deze beter kan worden aangebracht. zoals alkydverf. Met name olieverf droogt zeer langzaam. . Zonder siccatief kan dit weken duren. terpentine. afhankelijk van de dikte van de verflaag. Ook cadmiumhoudende en arsenicumhoudende verfsoorten werden gebruikt. maar er ook voor zorgen dat de verf ondoorschijnend is. Het loodwit is vervangen door titaandioxide en zinkoxide.1 Inleiding In de 20e eeuw zijn naast de traditionele olieverven steeds meer verfsoorten op waterbasis beschikbaar gekomen.Het tweede deel is het oplosmiddel (meestal organisch van oorsprong zoals terpentijn. een vast gedeelte en twee vloeibare delen: .180 10 Schilderwerken 10. maar ook door verdamping van het oplosmiddel. Andere mogelijkheden zijn door afkoeling. Het drogen van de verf kan gebeuren door oxidatie/polymerisatie van de lijnolie in olieverf bijvoorbeeld. dat verdampt. Sommige oudere verfsoorten zijn door gebruik van giftige pigmenten schadelijk. Bijzondere verfsoorten zijn tempera.Het vaste deel bestaat meestal uit pigmenten.

Alkyd verfproducten zijn verkrijgbaar in zowel dekkende als transparante producten. Tegenwoordig worden alleen nog maar synthetische dispersies gebruikt voor watergedragen muurverven. die afkomstig was van rubberbomen.2. .2.Verven met het bindmiddel acryllaat als basis en water als oplosmiddel. gebruikt.Deze verfproducten zijn zowel voor het milieu als de gezondheid de slechtste keuze omwille van de organische oplosmiddelen. . .2 Soorten Er bestaan verschillende soorten verf: 10.Dit zijn de verven met het bindmiddel alkydhars. 10.4 Latexverven of Muurverven Latex is nog een naam van vroeger. in verf. beits en grondverf.Acrylaatverven zijn doorgaans bestemd voor gebruik binnenshuis. .2. geurarm. De kenmerken van dit type verven zijn een mix van acrylaten en alkydharsen. verf en beits.Deze verven zijn duurzamer dan alkydverven.Alkyd verfproducten hebben een goede vloeiing. Er zijn dus twee soorten hybride verven in de handel. . 10.Afwerking 181 10.3 Hybride Een hybride is een verf waarbij een bindmiddelcombinatie wordt gebruikt van acrylaathars met alkydhars of van acrylaathars met alkydemulsie. in grondverf. in solid en high solid. . Als oplosmiddel worden organische materialen. . Beide zijn waterverdunbaar.Deze verven zijn zowel voor binnen als buiten geschikt. bijvoorbeeld terpentijn. De eerste latexverven (muurverf) werden gemaakt van de rubber (latex).Het verfproduct is snel drogend.1 Alkydverven .Acryl is verkrijgbaar in zowel dekkende als transparante producten.2. Omdat ze een beetje . minder milieubelastend en niet vergelend. .2 Acrylverven . zijn gemakkelijk verwerkbaar en overschilderbaar binnen 24 uur. 10.

. 10.Polyurethaanverven zijn waterverdunbaar. wordt deze naam nog steeds gebruikt (vaak ook als verzamelnaam voor muurverf) .De ondergrond moet schoon en droog zijn. afwasbaar.182 lijken op de oude latexverven. . er is ook geen grondlaag nodig. 10. .De hoeveelheid bindmiddel en de toevoeging van diverse grondstoffen bepaalt of de muurverf goed dekkend. de buitenbeitsen zijn op basis van alkydhars en terpentine. .2. . 10. vergelen niet en hebben een korte droogtijd (ca.Zijn afwasbaar met zeepwater. 4 uur). . reukarm. . .Dit bestanddeel zorgt voor een harde en slijtvaste laklaag.Het verfproduct is snel aan te brengen.6 Polyurethaanverven . Als oplosmiddel wordt vaak terpentijn uit pijnbomen gebruikt. . Het vocht kan dus uit het hout ontsnappen.Stellen hoge eisen aan de ondergrond.Voor het schilderen moet een speciale harder worden toegevoegd. slijtvast. . Deze moet perfect schoon zijn.Beits zal niet snel bladderen of blazen en geeft daardoor een uitstekende bescherming tegen weersinvloeden.7 Natuurverven . .Gemaakt van natuurlijke stoffen.5 Beitsen .Beitsen zijn vochtregulerend en ademend.Binnenbeitsen zijn op basis van het waterverdunbare bindmiddel acryllaat.Bestemd voor het verven van steenachtige ondergronden. .2. .Onderscheid tussen transparante beits en dekkende beits.2. maar kan niet van buitenaf in het hout dringen. vochtregulerend of buitenduurzaam is.Het bindmiddel bestaat deels uit polyurethaan. Bij een transparante beits blijft de structuur van het hout goed zichtbaar.Eerder geschikt voor dampvrije ruimten. terwijl deze bij een dekkende beits praktisch onzichtbaar wordt.

Lijnolieverf werd tot na de Tweede Wereldoorlog algemeen gebruikt. 10. Verven bevatten allerlei organische stoffen die bij droging verdampen.2. Lijnolieverf verwerkt heel soepel en door de kleine moleculen is de hechting met de ondergrond bijzonder goed.9 Lijnolieverf Hierbij is het bindmiddel gemaakt van lijnolie.2. waarbij het percentage vaste stof wordt verhoogd en het percentage oplosmiddel wordt verlaagd (high solid = hoog vaste stof). Lijnolie is de best drogende natuurlijke olie.Overschilderen van een natuurverf kan pas na enkele dagen. bijvoorbeeld weekmakers en sommige hulpstoffen. In ons streven naar mens. Er zijn ook nog andere organische vluchtige stoffen. De toepassingen zijn divers: van muurverf tot beits en aflak. De nieuwe waterverdunbare natuurverven hebben een kortere droogtijd en zijn ook de milieuvriendelijkste optie.8 High solid verf High solids zijn verven die worden gemaakt met speciale lijnolie of alkydharsen. 10.en milieuvriendelijkheid ontwikkelen we zoveel mogelijk watergedragen lijnolieverf. Lijnolie wordt gemaakt van vlaszaad.10 VOS VOS staat voor Vluchtige Organische Stoffen. VOS wordt meestal uitgedrukt in gram per liter verf. Door de ontwikkeling van de chemische industrie is later sneller drogende alkydharsverf ontwikkeld. een onuitputtelijke natuurlijke bron. De meest voorkomende zijn de oplosmiddelen. 10. .Afwerking 183 .2.

is de keuze van de juiste beschermlaag en de herhaling van de behandeling een prioriteit.3. Uiteraard moeten de gebruikte houtsoorten het FSC-label dragen om een duurzame exploitatie van het hout te garanderen (Forest Stewardship Counsil). Daarnaast is vocht een grote vijand van hout. UV-straling is een onderdeel van zonlicht. Houtsoorten worden op basis van hun natuurlijke duurzaamheid onderverdeeld in 5 klassen. fysische of chemische aard spelen een belangrijke rol. klasse V voor hout dat niet duurzaam is. groeiwijze. Overschrijding van deze waarde en schommelingen in het vochtgehalte hebben een grote invloed op de duurzaamheid van het hout. klimaat van herkomst. e. Hoewel vocht van nature in hout voorkomt.a. Hout moet dus zoveel mogelijk droog blijven of na het vochtig worden. Ook factoren van biologische.184 10. Door het wisselend toetreden van vocht en het drogen ervan ontstaan dimensieveranderingen: het “werken” van het hout. Naaldhoutsoorten zijn van nature onvoldoende duurzaam maar worden het wel door verduurzaming of hittebehandeling. Omdat deze beschermende lagen na verloop van tijd ook op hun beurt worden aangetast. snel kunnen drogen (ventilatie). met uitzetting en krimp als gevolg.3 Uitvoering 10. Het vocht kan hierdoor de houtstructuur binnendringen en schimmelvorming veroorzaken. Dit zal leiden tot het ontstaan van scheuren. barsten en het opentrekken van houtverbindingen. de uitvoerders en de gebruikers hebben invloed op de snelheid waarmee de aantasting voorkomt. zijn er kritische waarden waarboven de hoeveelheid vocht na verloop van tijd een schadelijke invloed kan hebben op het hout. Eigenschappen van duurzaamheid Elke houtsoort heeft zijn eigen specifieke duurzaamheidskenmerken wegens het verschil in samenstelling. . De belangrijkste oorzaken zijn UV-straling en vocht.1 Schilderwerk van hout Aantasting van hout. De aantasting van hout kent verschillende oorzaken. Een hoog vochtgehalte een gunstige temperatuur vormen de ideale voedingsbodem voor de ontwikkeling van schimmels. De invloed van de ontwerpers. De afbraak van hout als gevolg van UV-straling kan relatief eenvoudig worden beperkt door het aanbrengen van beschermende en dekkende verflagen. Tropische houtsoorten beschikken van nature over een hoge(re) duurzaamheid. Klasse I staat voor zeer duurzaam hout. Afhankelijk van de houtsoort gebeurt dit proces zeer vlug tot zeer langzaam.

Verven hebben een tweeledige functie. grenen. Blanke lakken bevatten geen pigmenten. Als hout wordt beschermd door middel van een dekkende verf.. Merbau.… III matig duurzaam levensduur tss. Bij transparante verfsoorten kan de UV-straling echter wel het houtoppervlak bereiken. Onder normale omstandigheden zal het hout niet rotten. De houtsoorten onder klasse I en II worden ook toegepast zonder behandeling. II duurzaam levensduur tss. Deze verfsoorten worden tevens voorzien van UV-absorbers. Linden. die wel een beperkte hoeveelheid aan pigmenten bevatten. Wilg. Een bekend voorbeeld hiervan is Red Cedar..… IV weinig duurzaam levensduur tss. Iepen. in tegenstelling tot beitsen. 5 en 10 jaar Dennen. maar het . Wengé. Deze houtsoort wordt toegepast als gevelbekleding. Transparante verfsoorten Hierbij vermelden we blanke lakken (vernissen) en beitsen.… Klassering volgens NEN 3251 185 Afhankelijk van de omstandigheden waaronder het hout wordt uitgevoerd kan een verschillende levensduur verwacht worden. 10 en 15 jaar Grenen. die na verloop van tijd vergrijst. Vuren. Eik. Azobé. Eur. mn. Deze klassering is een richtlijn. Beuken. Meranti. Teak. Eur. Blanke lakken en beitsen worden vooral toegepast als verfraaiing van het hout. waardoor deze soorten meer onderhoud vragen. Beitsen geven een doorschijnende kleur waardoor de tekening van het hout zichtbaar blijft. Berken. Ook buiten worden deze verven gebruikt. 15 en 25 jaar Ceder. Te behandelen houtsoorten. dringt de UVstraling en vocht niet meer door tot het oppervlak van het hout en wordt de afbraak ervan (verwering) voorkomen. Oregon pine.Afwerking I zeer duurzaam levensduur langer dan 25 jaar Afzelia. bescherming en verfraaiing. Onbehandelde houtsoorten.… V niet duurzaam levensduur minder dan 5 jaar Balsa. Redwood.

om corrosie te voorkomen en tegelijk het geheel een kleur te geven. Blank gelakt hardhout moet theoretisch elk jaar onderhouden worden. dampdoorlatend. Na de primer kan het oppervlak afgewerkt worden met een alkydhars-. platina. keukens. polyurethaan. Dekkende verfsoorten Deze soort wordt doorgaans het meest gebruikt. elastisch. vb: goud. De inwerking van zuurstof op het metaal (= corrosie) veroorzaakt metaalverbindingen. gipsblokken.3 Schilderwerk op steenachtige materialen We behandelen hier verftypen voor steenachtige materialen in een binnenklimaat.of een acrylaatverf. Enkel edele metalen zijn niet vatbaar voor corrosie omdat ze van nature zo voorkomen. verzinkt staal zijn metalen die in de praktijk vaak geschilderd worden. Aluminium.3. Enkel watergedragen verven komen in aanmerking:   Acrylaatverven: toepasbaar in natte ruimten. schimmelwerend.2 Schilderwerk van metaal. zinkfosfaat). De ondergrond moet bij plaatsing droog zijn.…) moeten ademende/ dampdoorlatende verven toegepast worden.3. staal. Deze eerste behandeling is afhankelijk van het toe te passen verfsysteem. Onbehandelde metaaloppervlakken moeten zo snel mogelijk voorzien worden van een eerste verflaag. pleisters. afhankelijk van specifieke omstandigheden en oriëntatie. In ruimten met een hoge relatieve vochtigheid (badkamers. 10. Bij sommige ondergronden moet men extra rekening houden met de hechting van het gekozen verfsysteem. Dekkende houtverven worden doorgaans om de 7 jaar overschilderd. afhankelijk van specifieke omstandigheden en oriëntatie. (cfr. Men kan een keuze maken tussen volgende primers (= grondlagen): Epoxy primer (2 componenten) Alkydharsprimer Watergedragen primer Deze primers bevatten actief roestwerende pigmenten (vb. Epoxyverven: toepasbaar in chemische en agressieve milieus.…) Wanneer de hechting onvoldoende is. moet het opppervlak behandeld worden met een voorstrijkmiddel. met roest als gevolg. Ook bij poreuze/ vochtopnemende .186 onderhoudsinterval is zeer kort. zilver. De meest gebruikte verven zijn watergedragen alkydverven en high-solid verven. 10.

Deze kleuren zijn nogthans duurder dan de “ready-mixed” kleuren. Er zijn soorten waarop geen goede hechting te verkrijgen is.3. Opmerkingen: Voor alle verfsystemen geldt dat in alle gevallen het resultaat staat of valt met de zorgvuldigheid waarmee het te schilderen oppervlak wordt voorbehandeld. Niet alle kunststoffen kunnen worden geschilderd. Er zijn ook soorten die een speciale voorbehandeling vergen. die bij hout worden toegepast ook van geschikt voor kunststof. schuren. Soms kan men de hechting verbeteren door het schuren. slijpen of aanstralen van de ondergrond.…) is essentieel voor elk goed verfsysteem. Na de voorbehandeling kan de primer of grondverf en vervolgens de afwerklaag worden aangebracht. Bij de kleurkeuze dient men rekening te houden met het warmteabsorberend vermogen van de kleur.Afwerking 187 ondergronden dient men gebruik te maken van een voorstrijkmiddel ter verbetering van de ondergrond. De belangrijkste redenen om kunststoffen te schilderen zijn het opfrissen van verkleurd kunststof of het wijzigen van de oorspronkelijke kleur. Een goede communicatie met het ontwerpteam (kleurkeuze. reinigen. Donkere kleuren kunnen bij een hoge zonnebelasting grote verschillen in uitzetting en krimp veroorzaken. mede omwille het beperkte onderhoud (enkel schoonmaakonderhoud). Een schilder die verf verwerkt. Meestal zijn de afschilderverven. met schade als gevolg. Om deze risico‟s tot een minimum te beperken. Deze stoffen kunnen leiden tot neurotoxische aandoeningen (aantasting zenuwstelsel) door inademing en huidaandoeningen door aanraking. Het kunststof moet schoon gemaakt worden met speciale reinigingsmiddelen alvorens te schilderen. De toepassing van verf brengt risico‟s met zich mee voor de verwerker en voor het milieu. werkt regelmatig met oplos. Men streeft ernaar zo weinig mogelijk giftige stoffen te gebruikten. Naast de leveranciers zelf zijn er gespecialiseerde organisaties betreffende voorlichting van verfverwerking en preventie.4 Schilderwerk op kunststoffen Het gebruik van kunststoffen als afwerking is de laatste decennia enorm toegenomen. NEN-EN-ISO 3251 .en verdunningsmiddelen om de verf de nodige viscositeit te geven. Deze producten hebben een nadelig effect op de gezondheid. een basispallet van kleuren. Verven kunnen in de meeste RAL-kleuren aangemaakt worden. ontroesten. Een goede voorbehandeling van de ondergrond (ontvetten. 10. geven de leveranciers van verfproducten voorlichting over het veilig gebruik van hun producten. aantal schilderlagen. Het is niet evident om kunststoffen te identificeren en een goed verfsysteem toe te passen.…) is essentieel om het project tot een goed einde te brengen.

schilderijlijsten. beelden en ook deurposten. of gezichtsbedrog.188 Speciale uitvoeringstechnieken: Sjabloneren: een sjabloon is een grafische vorm die voor herhaaldelijk gebruik is bedoeld. Het woord sjabloon is afgeleid van het Franse échantillon (uitsnede. In de oorspronkelijke betekenis is een sjabloon een stuk vlak materiaal in een gewenste vorm dat op een onderlaag wordt gelegd.0001 mm is geplet waarbij het hameren grotendeels nog steeds handmatig gebeurt. Bladgoud wordt gebruikt om allerhande voorwerpen van een gouden uiterlijk te voorzien. Tegenwoordig mag de techniek zich weer in een groeiende populariteit verheugen. deel van een geheel. zoals meubilair. Het woord is Frans en betekent letterlijk bedrieg het oog. Als het geheel wordt bedekt met inkt. voorkomt de sjabloon dat de inkt op de onderlaag komt. .en houtimitatie Bladgoud is goud dat tot een dikte van 0. raamkozijnen. monster). ornamenten en daken. Trompe l‟oeil is een schildertechniek die bedrieglijk realistisch aandoet. Marmer.

De afwerking levert een esthetische en menselijke waarde aan het bouwproject. Een uitdaging voor het ganse bouwteam! Geel. 19 september 2011 Toon De Belder . Het is dus van belang dat men steeds de meest geschikte en actuele materialen hanteert. Elk project is anders en producten evolueren constant.Besluit Het vak Afwerking kadert binnen de opleiding Bachelor in de Bouw. Elk materiaal heeft zijn specifieke kenmerken en toepassingen. Een goede communicatie tussen de verschillende bouwpartners (architect/ leverancier) is onontbeerlijk. De klant en de gebruikers zullen het gebouw beoordelen op hun afwerkinggraad en gebruikscomfort. Vele factoren spelen mee in de keuze van een bepaald materiaal. Theoretische en praktische ervaring kunnen je in staat stellen creatief en deskundig om te gaan met dit belangrijk onderdeel van het bouwproces. In de bouwsector zal je veel geconfronteerd worden met verschillende afwerkingvormen –en materialen.

.

armstrong. Inc. 1996. www.spends 18 minutes reaching for the very roots of the question "Why design?" Listen carefully for one perfect mantra for all of us. Architecture: Form.domestica. Ching.rockfon.ecophon. Theory meets pragmatism meets optimism in Bjarke Ingels' architecture.be.gyproc.be Plafondconstructie: www.amfgrafenau.nl/gietvloeren.abracor.nl. www. Antwerpen: Hoger Instituut Henry van de Velde Dekvloeren: www.nl.be.com. www.com. 1994.seghers-setisol.com. . De Menselijke Maat. www. ground-up understanding of the needs of a building's occupants and… Philippe Starck thinks deep on design Designer Philippe Starck -. Kris Mys.nl.bouwenwonen.nl.nl. TED CONFERENCES LLC (www. Delft: Delftse Universitaire Pers Francis D. he takes special delight in rethinking everyday objects. Antwerpen: Hoger Instituut Henry van de Velde Ir.they act like nature: blocking the wind. Philippe Starck designs deluxe objects and posh condos and hotels around the world. www. www.Leever-van der Burgh. www.and creating stunning views. Space and Order.Literatuurlijst wwww. www. Lucien Denissen.lcint. www.stone-carpets.Haak & D. Utrecht/Zutphen: ThiemeMeulenhoff Prof.nl.be. 2001. www. www. www.be.de. Veiligheidstechnieken.be. www.ecophonplafonds.J.be.be/publicaties Jellema. www. Scheidingswanden: www.navos. www.nl.com): Bjarke Ingels: 3 warp-speed architecture tales Danish architect Bjarke Ingels rockets through photo/video-mingled stories of his eco-flashy designs.chapevandevyvere.peutz. collecting solar energy -.opticlima. 2005.bolidt. genius or not.be.vloeren-net. www.nl. www.eurocoustic. Bouwtechniek Afbouw. Toronto: John Wiley & Sons. Always witty and engaged. His big-think approach is informed by a hands-on.be Pleisterwerk: www.nl.interalu.with no pretty slides to show -.architectenweb.weicon. www. www.javeco.A. www.livios.nl.de. www. www.be. Arch. Epoxy: www.btc-compakta. Constructie 2.H. www.livios.net.be.knauf. www.spaansen. www.seghers-setisol.vosschemie.nl. His buildings not only look like nature -.nl/klimaatplafonds. Arch.TED. www. 2000.wtcb.be. www.be.architectenweb.K.ideamarketers.

.

Bijlagen .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful