You are on page 1of 62

Doç.Dr.

Ahmet Necati YELGĐN
Ç ÇEL ELĐ ĐK YAPILAR K YAPILAR
DERS NOTLARI DERS NOTLARI
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Sakarya Üniversitesi Mühendislik Fakültesi
Đnşaat Mühendisliği Bölümü
Ülkemizle tarihsel ilişkisi
Demir : Düşük oranda karbon(C) içerir, yumuşak, ergime
noktası : 1500
0
C
Font : ≥%1,7 karbon(C) içerir, sert, kırılgan, çekme
kuvveti taşıyamayan, ergime noktası : 1200
0
C
Çelik : Demirle font arası bir malzemedir, iki
malzemenin özelliklerini içeren dökme çelik, dövme çelik
olarak ikiye ayrılır.
Fontun Đnşaatlarda Kullanılması:
- 1713 Đngiltere Abrahom Darby (Coulbrookdale)
ilk deneyler, yüksek fırınların gelişmesi →Daha sonra
sıvı font eldesi.
- 1779 Severn nehri üzerinde ilk font köprü, açıklık
30 metredir.
- XIX. Yüzyıl başlarında binalarda kolon ve köprülerde
kemer olarak kullanılmaya başlanmıştır.
1- Çeliğin Tarihçesi
2
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çeliğin Đnşaatlarda Kullanılması:
- Dövme Çelik:
- 1784 Cort →Puddler fırını
- 1846 Đngiltere, Britanya köprüsü : Sandık kesitli
olarak yapılmıştır ve köprü orta açıklığı 140 m dir.
1857 Batı Prusyada yapılan köprü, Weicsel über
Dirschau : Sık örgülü kafes kiriş olarak yapılmıştır
ve 131 m dir.
- Dökme Çelik:
- 1855 Bessemer, 1864 Siemens – Martin, 1878
Thomas, 1891 yılında ilk dökme çelik köprü inşaatı
- Binalarda kullanılma paralel yürümüştür.
- Đlk asma çelik asma köprü : Clipton Köprüsüdür.
Bitiş tarihi 1864 dır.
Birleşim Araçlarında Görülen Gelişme : Perçin, bulon,
kaynak (XX.Yüzyıl başlarında), öngermeli bulon.
3
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Hesap Yöntemlerinde Gelişme: Amprik formüllerle
yapılan hesap →Elastik hesap →Plastik hesap
Çelik Yapılarda Kullanılma: Boru ve kutu kesitler,
bükülmüş saç elemanlar, asma ve uzay kafes sistemlerde
meydana gelen gelişmeler.
Severn Köprüsü (1779) Đngiltere
4
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Severn Köprüsü : Detay
Firth of Forth Demiryolu Köprüsü (1890) Đskoçya
5
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Takoma Building
New York(1887)
Konut Bloğu
Chikago (1951)
IBM Binası
Pittsburgh (1965)
6
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
1.1- Çeliğin Üstün ve Sakıncalı Özellikleri
Bir yapının kullanım amaçları ve türü ne olursa olsun proje
aşamasında taşıyıcı sistem malzemesinin seçilmesi
gerekmektedir. Bazen çeşitli malzemeler arasında uygunluk
araştırması da yapılır.
Malzeme Seçimindeki Faktörler: Yapının fonksiyonu,
kullanılma süresi, yapımı için harcanılacak para, işletmeye
açılması için düşünülen tarih, bakım giderleri, geçici yada
kalıcı yapı olması, yapı yerinin temel zemini, yapının coğrafi
bölgesi (Đklim şartları, ulaşım olanakları vs.), yapı malzemesi
fiyat hareketleri.
Kullanılacak malzemelerin seçimi için malzemenin üstün ve
sakıncalı taraflarının iyi bilinmesi gerekmektedir.
Memleketimizde kullanılmakta olan taşıyıcı sistem
malzemeleri: Kagir(Kerpiç dahil), Betonarme, Çelik, Ahşap.
7
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Yapı çeliği homojen ve izotrop bir malzemedir. Çelik üretimi
sıkı ve sürekli denetim altındadır. Bu yüzden güvenli bir
malzemedir. Düşük güvenlik katsayılarına sahiptir (< 2).
Yüksek mukavemetli bir malzemedir. Öz ağırlığın taşınacak
faydalı yüke oranı düşüktür.
Çeliğin çekme mukavemeti basınç mukavemetine eşittir.
Çeliğin elastiklik modülü diğer yapı malzemelerine oranla
çok daha yüksektir (E=2100000 kg/cm
2
). Bu nedenle Sehim,
Titreşim ve Stabilite (Kararlılık) problemlerine uygunluk
sağlar.
1.1.1- Çeliğin Üstün Özellikleri
8
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çelik Sünek (Düktil) bir malzemedir. Büyük şekil
değiştirebilme yapma özelliğine sahiptir. Bu nedenle plastik
hesap yapma olanağı vardır. Deprem ve zemin çökmelerine
(oturmalara) uyabilme özelliğine sahiptir.
Taşıyıcı elemanların üretimi büyük oranda atölyelerde ve
fabrikalarda yapılır. Şantiyede sadece montaj işleri
gerçekleştirilir. Bu nedenle hava koşullarından önemli
oranda bağımsızdır. Bu da yapım süresini kısaltır.
Çelik yapı elemanlarında değişiklik ve güçlendirme
yapılabilme olanağı vardır.
Çelik yapı elemanları yerine monte edildiği anda tam yükle
yüklenebilirler. Bu sebeple yapım süresi kısadır.
Sökülüp yeniden kullanılabilme olanağı vardır.
Uygun bir planlama ile az iskeleli inşaat yapma olanağı
vardır.
9
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
1.1.2- Çeliğin Sakıncalı Özellikleri
Yanıcı olmamakla birlikte, yüksek sıcaklık derecelerinde
mukavemetinde hızlı bir düşüş görülür.
100 200 300 400 500 600 t (
0
C) 100 200 300 400 500 600 t (
0
C)
σ
P
1.10
6
E
σ
A
σ
K
2.10
6
σ (kg/mm
2
) E (kg/cm
2
)
10
20
30
40
10
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Isıyı iyi iletmesi nedeniyle olay hızla diğer katlara ve
açıklıklara yayılır. Önlem alma gereği doğar. Bu da maliyetin
ve bazen de ağırlığın artmasına neden olur.
Paslanma (Korozyon) yapar. Sürekli bakım yapma veya
betona gömme gerekli olabilir. Son zamanlarda korozyona
dayanıklı özel alaşımlı çelikler yapılmaktadır. Bu ise maliyet
artışına neden olmaktadır.
Ses ve ısıyı iyi ileten bir malzemedir. Bu da yalıtım
sorunlarının ortaya çıkmasına neden olur.
11
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
1.2- Çeliğin Yapıda Kullanılma Yerleri
Büyük Açıklıkların Geçilmesinde: Hafif olması, yüksek
dayanım, çekme dayanımının yüksek olması.
Temel Zemininin Zayıf Olduğu Yapılarda: Hafif ve sünek
bir malzeme olması.
Çok Katlı Yüksek Yapılarda: Hafif olması, yüksek dayanım
ve elastisite modülünün yüksek olması, sünek bir malzeme
olması.
Sanayi Yapılarında: Yüksek Dayanım ve elastisite
modülünün yüksek olması, sünek bir malzeme olması,
güçlendirme olanaklarının yüksek olması, yapım hızı.
Köprülerde: (Sanayi yapılarında belirtilen nedenlerle)
Geçici Yapılarda (Prefabrike Yapılarda): Hafif olması,
sökülebilme olanağının bulunması.
Hız Đsteyen Yapılarda:
12
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Taşıyıcı Sistemi Özellik Gösteren Yapılarda: Büyük
Açıklıklı Yapılar, Büyük Çıkmalı Yapılar, Askı Kolonlu
Yapılar ve Yüksek Katlı Binalar.
13
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
1.3- Çeliğin Yapıda Kullanılma Biçimleri
Kısmi Kullanım: Yapıda özellikle yatay konumlu taşıyıcı
sistemlerde (Kirişler, Çatı Makasları, Lentolar vs).
Kagir Duvar veya Betonarme Kolon
Çelik Döşeme Kirişi
Çelik Çatı Makası
Çelik Aşık
14
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çelik Karkas Yapı: (Temeller dışında taşıyıcı elemanların
tamamı çelik olan yapılar) (Düzlem veya uzay taşıyıcı
sistemler)
Dolu Gövdeli Karkas Yapı
15
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kafes Gövdeli Taşıyıcı Sistem
Bazen Gergi
16
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kablolu Asma Yap Kablolu Asma Yapı ı Sistemleri Sistemleri: :
Tabliye
17
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Karma Kullan Karma Kullanı ım m: :
Dolu Gövdeli Kolon
Kafes Gövdeli Çatı Makası (Kiriş)
18
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Dünyadaki Uygulamalardan Örnekler
Rockefeller Center (New York) 1932
19
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Sears Tower (Chicago) 1974
20
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
John Hencox Center (Chicago)
21
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
John Hencox Center (Chicago) Welthandelszentrum (New York)
Hotel Du Lac (Tunus) 1972
Öğrenci Yurdu (Paris) 1968
23
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Öğrenci Yurdu (Paris) 1968 Öğrenci Yurdu (Paris) 1968
24
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Hotel Alpha (Amsterdam) 1971
25
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Hotel Alpha (Amsterdam) 1971
26
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Federal Reserve Bank (Minneapolis) Federal Reserve Bank (Minneapolis) )
27
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2 2- - Malzeme Olarak Çelik ve Çelik
Yapıların Hesabına Ait Genel Bilgiler
Çekme Deneyi Numune Biçimi
(F
0
: Yüklemeden Önceki Enkesit Alanı)
L
0
P P
F
0
28
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gerilme - Şekildeğiştirme Diyagramı
ε ε
p p
ε ε
e e
ε ε
K K
arctg E
ε = ∆ L / L
0
Elastik Bölge
Plastik Bölge
Kopma
B
σ = P / F
0
σ
B
σ
A
σ
E
σ
P
29
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Hesaplarda σ
P
= 0,8.σ
A
(Hooke Kanunu Üst Sınırı)
σ
P
: Orantılılık Sınırı
σ
E
: Elastiklik Sınırı
σ
A
: Akma Sınırı
σ
B
: Kopma Sınırı
ε
K
: Kopma Uzaması
ε
e
: Elastik Şekil Değiştirme
ε
P
: Plastik Şekil Değiştirme
E : Elastiklik Modülü
30
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2.1- Çelik Türleri
Üretim yöntemi ve alaşımlarına bağlı olarak değişik türlerde
yapı çelikleri üretilmektedir. Bu çelikler mekanik özellikleri
yönünden, akma yada elastiklik sınırları ve kopma
mukavemetleri ile adlandırılırlar.
Memleketimizde iki tür yapı çeliği üretilmektedir.
1- Ç. 37(Fe 37): Normal Yapı Çeliği (σ
B
≥ 37 kg/mm
2
)
2- Ç. 52(Fe 52): Yüksek Mukavemetli Çelik (σ
B
≥52 kg/mm
2
)
31
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Her iki tür çelik için de aynı olan değerler ;
E = 2100000 kg/cm
2
G = 810000 kg/cm
2
α
t
= 0,000012
σ
A
akma sınırları ise ;
σ
A
= 2400 kg/cm
2
[Ç.37 (Fe 37) Çeliği]
σ
A
= 3600 kg/cm
2
[Ç.52 (Fe 52) Çeliği]
Her çelik türü kaynaklanmaya uygun değildir.
32
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2.2- Çelikte Haddeleme ve Hadde
Ürünlerinin Biçimleri
Çeliğin sıcakta, düz yada özel biçimli silindir çiftleri arasından
çekilerek şekillendirilmesine Haddeleme denir.
Hadde ürünleri Profiller ve Yassı ürünler olarak ikiye ayrılır.
Hadde Profilleri ;
I Profiller : Dar ve geniş başlıklı olarak ikiye ayrılır.
[ Profiller :
L Profiller : Eşit ve Farklı Kollu olarak ikiye ayrılır.
Korniyer veya Köşebent olarak isimlendirilir.
T Profiller :
Ray Profiller :
Her bir tür hadde profili değişik boyutlarda üretilebilir.
(Profil Tabloları)
33
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b
t Yassı Hadde Ürünleri;
• Daire Kesitli Hadde Ürünleri
• Boru ve Kutu Kesitler
- Şekillendirilmiş Levhalar
- Levhalar : b = 530 ~ 3600 mm, t = 0,1 ~ 60 mm
- Lamalar : Dikdörtgen kesitli çubuklardır.
b = 10 ~ 1250 mm, t = 0,1 ~ 60 mm
34
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2.3- Statik Karakterli Yüklemelerde Akma
Şartı, Güvenlik ve Genel Hesap
Esasları
Akma Şartı: Sabit şekildeğiştirme işi teorisi (Von Mises
Kıstası):
) τ τ τ 3.( .σ σ .σ σ .σ σ σ σ σ σ
2
zx
2
yz
2
xy x z z y y x
2
z
2
y
2
x v
+ + + − − − + + =
2
xy y x
2
y
2
x v
3τ .σ σ σ σ σ + − + =
2 1
2
2
2
1 v
.σ σ σ σ σ − + =
(Asal Gerilmeler Cinsinden)
(Đki Eksenli Gerilme Durumu)
35
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2 2
v
3τ σ σ + =
3 τ σ
v
=
(Yalnız Kayma Durumu)
(Eğilme + Kayma Durumu)
Değişken yükler için hangi akma teorisinin çeliğe uyduğu çok
kesin olarak belli değildir.
36
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Güvenlik Düzeyi:
Çelik malzemenin ana mekanik özellikleri olarak σ
A
akma
sınırı alınır. Güvenlik seviyesi bu σ
A
akma sınırına bağlı
olarak belirlenir.
Bu bölümde Elastik Hesap esasları ele alınacaktır
(Emniyet gerilmeleri yöntemi). Dönem sonuna doğru vakit
kalırsa Plastik Hesap (Taşıma Gücü) yönteminden de
bahsedilmeye çalışılacaktır.
1
σ
σ
γ
A
A
〉 =
A
A
em
γ
σ
= σ
(Akmaya karşı güvenlik)
(Emniyet Gerilmesi)(γ
A
> >> >1)(σ ≤ ≤≤ ≤σ
em
)
37
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Yükler ve Yüklemeler; Yükler Esas Yükler (E) ve Đlave
Yükler (Đ) olarak ikiye ayrılır.
Esas Yükler: Ağırlık türü (Kar yükü dahil) statik karakterli
yüklerdir.
Đlave Yükler: Rüzgar yükü, deprem yükleri, fren ve demaraj
yükleri, darbe ve sıcaklık değişmesi etkileri, vs.
• Yükleme Durumları;
Yükleme Durumu 1 (YD1 veya EY) : Esas Yükler
Yükleme Durumu 2 (YD2 veya EĐY) : Esas Yükler + Đlave
Yükler
38
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Emniyet Gerilmeleri
Gerilme
Türü
YD1 YD2
Çekme,
Basınç,
Eğilmede
Çekme ve
Basınç (σ)
1440 1656
Kayma (τ) 831 956
Ezilme (σ
l
) 2800 3200
Diğer çelik türleri için akma sınırları oranıyla değişir.
Ç. 37 Çeliği Đçin Emniyet Gerilmeleri (kg/cm
2
)
Ç.52 çeliği için : 3600 / 2400 = 1,5 katı olarak alınacaktır.
39
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Dinamik Etkilerde Güvenlik
Çelik yapılar değişken kuvvetlerin etkisi altında da bulunabilirler.
Geniş bir aralıkta hızla değişen etkiler gibi. Çok sık sayıda
tekrarlanan bu tür durumlarda, malzemede kopma, statik özellikli
yüklemelere göre daha düşük gerilme değerlerinde meydana
gelir. Buna yorulma mukavemeti denir.
Wöhler Eğrisi
Gerilme
Yük Tekrarlanma Sayısı
40
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3- Birleşimler ve Birleşim Araçları
Birleşim Yapma Gereği: Elemanların boyunun
uzatılmasında, elemanların enkesitini arttırmada (Bileşik
enkesitler), düğüm noktalarının ve mesnetlerin teşkilinde
.
Birleşim Çeşitleri: Çözülebilen Birleşimler (Birleşim aracı
Bulon ile yapılabilen birleşimler), Çözülemeyen Birleşimler
(Birleşim aracı Perçin ve Kaynak ile yapılabilen birleşimler)
Birleşim Araçları:
1) Perçin
2) Bulon (Cıvata): Bulonlar ikiye ayrılır.
a) Olağan Bulonlar
b) Yüksek Mukavemetli ve Öngermeli Bulonlar
Olağan Bulonlar da Kendi Đçinde Đkiye Ayrılırlar.
a) Kaba (Siyah) Bulonlar
b) Uygun (Parlak) Bulonlar
3) Kaynak
41
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.1- Perçinli Birleşimler
Ham Perçin Vurulmuş Perçin
Perçinler : Yuvarlak Başlı ve Gömme Başlı olmak üzere ikiye ayrılır.
Perçinli birleşim, birleştirilecek parçalarda önceden açılan
deliklere, özel biçimli elemanların (Perçin) sıcakta dövülerek
ve sıkıştırılarak yerleştirilmesiyle gerçekleşir.
d
1
d = d
1
= d
0
+ 1 mm
d
0
L
d
s
t
1
t
2
42
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ham Perçin Isıtılması Đçin Kullanılan Fırınlar
Perçinler Yuvarlak ve Gömme başlı olmak üzere ikiye ayrılır.
Perçin Çeşitleri
1) Yuvarlak Başlı Perçinler:
2) Gömme Başlı Perçinler:
d
1
d
0
L
d
s
t
1
t
2
d
1
d
0
L
d
s
t
1
t
2
44
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gömme Başlı Perçin
Yuvarlak Başlı Perçin
Tek Yamalı Perçinleme
(Tek Kesimli, Đki Sıralı, Zikzaklı)
Đki Yamalı Perçinleme
(Çift Kesimli, Đki Sıralı)
Bindimeli Perçinleme
(Tek Kesimli, Tek Sıralı)
Yamalı ve Bindirmeli Perçinleme
Ham Perçin Malzemeleri: Ham perçin malzemeleri
birleştirdiği parçalardan farklı olarak imal edilirler.
Örneğin; Ç. 37 için Ç. 34, Ç. 52 için Ç. 44 gibi
Ham (Vurulmamış) Perçin Boyutları:
0,2 5.t d
min 0
− ≤
d
3
4
s L + =
4,5d s ≤
6,5d s ≤
Hadde profillerine uygun çaplar
profil tablolarından alınacaktır
(Makine ile dövmede uygun kapak başı
için gerekli ham perçin boyu)
(Yuvarlak başlı perçinde dövmede deliğin
şişme ile dolması için gerekli şart)
(Gömme başlı perçinde dövmede deliğin
şişme ile dolması için gerekli şart)
47
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Perçin Çapları ve Projede Gösterilişleri
Genel olarak perçin gösterilişi
Perçin şantiyede vurulacak
Delik de şantiyede açılacak
48
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Perçin Çaplarına Uygun Levha Kalınlıkları
4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 17 20 24 t (mm)
11
13
17
21
23
25
28
d
1
(mm)
49
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.1.1- Perçinli Birleşimlerin Çalışma Şekilleri
Çift Tesirli Çalışma: Kesilmeye çalışan iki kesit vardır.
Perçinli birleşimler daha çok makaslamaya
(Kesmeye) çalışırlar.
Tek Tesirli Çalışma: Kesilmeye çalışan tek kesit vardır.
Kesme kuvvetine çalışan
düzlem kesit alanı
Ezilme kuvvetine çalışan
kesit
Ezilme kuvvetine çalışan
kesit
P P
P
P
P/2
P/2
P
50
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çok Tesirli Çalışma: Kesilmeye çalışan birden fazla
kesit bulunabilir. Bu çeşit çalışan kesitlere çok tesirli
çalışma denir.
Tek Tesirli Çift Tesirli Üç Tesirli
P/2
P/2
P/2
P/2
P/2
P/2
P/2
P/2
P/2
P/2
P/2
P/2
51
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ekseni Doğrultusunda Çekmeye Çalışan Perçinler:
)
`
¹
¹
´
¦
= ≤ =
) (YD2)(Ç.37 kg/cm 540
YD1)(Ç.37) ( kg/cm 480
σ
4
π.d
n
P
σ
2
2
em a, 2 a
em a,
2
σ 1em,
σ
4
π.d
P =
P
P
52
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Perçinli Birleşimlerde Gerilme Yayılışı Kabulleri:
53
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.1.2- Perçinli Birleşim Hesap Bağıntıları
(Makaslama Kuvvetine Göre Hesap)
Perçinlerle Đlgili Kontroller:
)
`
¹
¹
´
¦
= ≤ =
) (YD2)(Ç.37 kg/cm 1600
) (YD1)(Ç.37 kg/cm 1400
τ
4
π.d
m
n
P
τ
2
2
em a, 2 a
)
`
¹
¹
´
¦
= ≤ =
) (YD2)(Ç.37 kg/cm 3200
) (YD1)(Ç.37 kg/cm 2800
σ
d.t
n
P
σ
2
2
em l, *
min
l
54
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Birleştirilen Parçalarla Đlgili Kontroller:
em
n
σ
F
P
σ ≤ =
.d) n .(b t F
1
*
min n
− =
em
*
min
τ
.e 2.t
n
P
τ ≤ =
(Uygun perçin aralıklarına
uyulması durumunda kayma
gerilmesi kontrolünün yapılmasına
gerek yoktur)
55
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Uygun Perçin Aralıkları:
e : Perçinler arası mesafe
e
1
: Kuvvet doğrultusuna paralel perçin kenar mesafesi
e
2
: Kuvvet doğrultusuna dik perçin kenar mesafesi
(Profillerde ayrıca belirlenir yani Profil Tablolarından alınır)
e
1
e e
1
P
e
e
2
e
2
e
56
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Uygun Perçin Aralıkları
Aralıklar Binalar, Krenler Köprüler
min e 3d 3,5d
min e
1
2d 2d
min e
2
1,5d 1,5d
max e 8d; 15t
min
(12d; 25t
min
)
6d; 12t
min
max e
1
3d; 6t
min
3d; 6t
min
max e
2
3d; 6t
min
3d; 6t
min
Not : Çekme çubuklarında parantez içindeki değerler alınacaktır.
57
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bir Perçinin Emniyetle Aktarabileceği Kuvvet:
em a,
2
τ 1em,
τ
4
π.d
m P =
em l,
*
min l 1em,
.σ d.t P =
Bu iki kuvvetten küçüğü bir perçinin bu birleşimde
emniyetle taşıyabileceği kuvvet olarak alınacaktır.
58
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gerilme Kontrolü Türü Problemler:
- Seçilen d = d
1
perçin çapı uygun olup olmadığının
kontrolu? (Levhada ve profilde ayrı ayrı yapılacaktır)
1em 1
P
n
P
P ≤ =
-
- Birleştirilen parçalarda σ gerilmesi kontrolü (Basınç ve
çekme durumundaki farklılığa dikkat ediniz)
- Aralıkların uygunluk kontrolü
(Perçinde kontrol)
59
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Uygun aralıkların belirlenmesi
- Sonucun çizimle gösterilmesi
Boyutlama Türü Problemler:
- Uygun çap ve boy seçimi. Daha sonra bir
perçinin güvenle taşıyabileceği P
1emn
kuvvetinin
hesabı,
¹
´
¦



5
2
P
P
n
1em
-
Perçin sayısı hesabında, şayet perçin sayısı beş
adetten fazla çıkıyor ise çift sıra yapılmalıdır.
60
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Not : Kuvvet YD1’ de verilmiştir. Malzeme Ç.37 çeliğidir.
Örnek 3.1
Şekilde yük ve ölçüleri verilen perçinli birleşimde gerekli
kontrolları yapınız.
Perçin çapı d = 17 mm olarak verilmektedir.
a – a kesiti
a
a
40 60 60 40 L100.75.9
P = 8 t
t = 8 mm
45
55
61
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Profil tablosundan L100.75.9 için : d≤21 mm
Verilen d = 17 mm < 19 mm (çap uygundur)
s = ∑ t = 9 + 8 = 17 mm < 4,5.d = 4,5 . 17 = 76,5 mm
olduğundan perçinli birleşim mümkündür.
Perçin Sayısının Yeterliliği: Perçinler tek tesirlidir (m=1)
1,8cm 0,2 5.0,8 d
0
= − ≤
t 3,18 P t 2,667
3
8
P
t 3,81 8 1,7.0,8.2, .σ d.t P
t 3,18 1,4
4
π.1,7
1 τ
4
π.d
m P
1em 1
em l,
*
min l 1em,
2
em a,
2
τ 1em,
= 〈 = =
= = =
= = =
levhada :
Perçin Çapının ve Perçinli Birleşimin Uygunluk
Kontrolu:
d≤19 mm
62
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Birleştirilen Parçalarda Kontrol:
Levha genişleyerek gittiğinden kontrol yalnız hadde
profilinde yapılacaktır. Kuvvet çekme karakterli olduğundan
net enkesit alanı kullanılacaktır.
2 2
n
2
n
t/cm 1,152 0,8.1,44 t/cm 0,589
13,57
8
F
P
σ
cm 13,57 1,7.0,9 15,1 ∆F F F
= 〈 = = =
= − = − =
Perçinler çubuk ekseninde olmadığı için emniyet
gerilmesi % 20 düşürülerek hesap yapılmıştır.
63
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Aralıkların Kontrolu:
Profil tablosundan L100.75.9 için →w
2
= 55 mm bulunur. Bu
değer soruda verilen değere eşittir, yani e
2
mesafesi uygun
verilmiştir.
¦
¹
¦
´
¦
= = 〈
= = 〈
= = 〉
=
¦
¹
¦
´
¦
= = 〈
= = 〈
= = 〉
=
mm 48 6.8 6.t
mm 51 3.17 3.d
mm 34 2.17 2.d
mm 40 e
mm 20 1 15.8 15.t
mm 6 13 8.17 8.d
mm 51 3.17 3.d
mm 60 e
min
1
min
64
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 3.2
Şekilde şematik olarak elemanları verilen birleşimi perçinli
olarak çözünüz.
Not: Kuvvet YD2’ de verilmiştir. Malzeme Ç.37 çeliğidir.
a
a
t = 12 mm
100.100.12
P
a – a kesiti
65
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
P = 42 Ton Đçin Çözüm
Profil tablosundan L100.100.12 için → d≤25 mm
Uygun perçin çapı d = 23 mm (küçüğü) olarak seçilir.
s = ∑ t = 2.12 +12 = 36 mm <4,5.d = 4,5.23 =103,5 mm
olduğundan perçinli birleşim mümkündür.
Ham perçin : d
0
= 23 – 1 = 22 mm
mm 23,5 mm 1 22,5 d
cm 2,25 0,2 5.1,2 d
0
= + ≤
= − ≤
mm 67 23
3
4
36 d
3
4
s L = + = + ≅
Uygun perçin çapı ve boyunun belirlenmesi:
Levhada :
Ham perçin boyu L = 67 mm olarak seçilir.
d≤23 mm
66
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gerekli Perçin Sayısı: Perçinler çift etkilidir (m = 2).
¹
´
¦


≅ = = =
=
)
`
¹
¹
´
¦ =

=
)
`
¹
¹
´
¦
=
= = =
= = =
5
2
adet 5 4,75
8,83
42
P
P
n
cm 1,2
cm 1,2
cm 2,4 2.1,2
t
ton 8,83
t 8,83
t 13,29
P
t 8,83 2 2,3.1,2.3, .σ d.t P
t 13,29 1,6
4
π.2,3
2 τ
4
π.d
m P
1em
min
*
min
min
1em
em l,
*
min l 1em,
2
em a,
2
τ 1em,
67
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Uygun Perçin Aralıkların Belirlenmesi:
Profil tablosundan L100.100.12 için w
1
= 55 mm,
w
3
= 45 mm bulunur.
mm 50 e seçilen
mm 72 6.12 6.t
mm 69 3.23 3.d
e
mm 46 2.23 2.d e
mm 70 e seçilen
mm 180 15.12 15.t
mm 184 8.23 8.d
e
mm 69 3.23 3.d e
1
min
1max
1min
min
max
min
=
¦
)
¦
`
¹
¹
´
¦
= =
= =

= = ≥
=
¦
)
¦
`
¹
¹
´
¦
= =
= =

= = ≥
68
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Birleştirilen Parçalarda Kontrol:
Levha genişleyerek gittiğinden kontrol yalnız hadde
profilinde yapılacaktır. Kuvvet çekme karakterli
olduğundan net enkesit alanı kullanılacaktır.
2 2
n
2
n
t/cm 1,325 0,8.1,656 t/cm 1,053
39,88
42
F
P
σ
cm 39,88 2.2,3.1,2 45,4 ∆F F F
= 〈 = = =
= − = − =
Perçinler çubuk ekseninde olmadığı için emniyet
gerilmesi %20 düşürülerek hesap yapılmıştır.
69
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Sonucun çizimle gösterilmesi:
a – a kesiti
a
a
50 70 70 70 70 50 100.100.12
t = 12 mm
P
45
55
70
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
P = 52 Ton Đçin Çözüm
Hesapların farklı kısımları burada ele alınacaktır.
Gerekli perçin sayısı:
adet 6 5,889
8,83
52
P
P
n
1emn
≅ = = =
Perçin sayısı 5’ den büyük olduğu için, kuvvet
doğrultusunda en çok 5 adet perçin konulabileceğinden
(Kuvvetin perçinlere üniform yayılı kabulü için) farklı çözüm
gerekir.
Bu farklı çözüm yardımcı köşebentli çözüm olacaktır.
Yardımcı köşebent, ana çubuk enkesitinde alınır.
Gerekli 6 perçinden 4’ ü ana çubuğa, 2’ si yardımcı
köşebende konulacaktır.
71
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ana çubuğu yardımcı köşebentlere bağlayan perçinler tek
etkilidirler ve aktardıkları kuvvetin 1,5 katına göre
hesaplanırlar (Dış merkez yüklemeden ve konstrüktif
nedenlerle).
ton 8,667
6
52
6
P
P
1
= = =
t 26 1,5.17,334 1,5.P P
t 17,334 2.8,667 2.P P
' ' ' ' '
1
' '
= = =
= = =
Bir perçine gelen kuvvet:
72
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Simetri nedeniyle çift sayıya yuvarlatılır. Aynı çaplı perçinde,
t
min
için e
1
ve e değerlerinin alt ve üst sınırları aynıdır. Bu
nedenle ve konstrüktif açıdan e = 2e
1
= 100 mm alınacaktır.
adet 4 3,91
6,65
26
P
P
n
ton 6,65
t 8,83
t 6,65
P
t 8,83 2 2,3.1,2.3, .σ d.t P
t 6,65 1,6
4
π.2,3
1 τ
4
π.d
m P
em 1,
' ' '
' ' '
min
em 1,
em l,
*
min l 1em,
2
em a,
2
τ 1em,
≅ = = =
=
|
|
¹
|

\
|
=
= = =
= = =
73
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Sonucun Çizimle Gösterilmesi:
a – a kesiti
a
a
50 50 100 50 150
100.100.12
P
45
55
55
45
50 100 100 100 50
t = 12 mm
74
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.2 - BULONLU BĐRLEŞĐMLER
s (Pul öngermelilerde her iki tarafta yapılacaktır)
Diş açılmış bölüm
d
1
d
Bulon
Pul Somun Pul (Rondela)
Birleştirilecek parçalar
75
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bulonların Kullanılma Alanları
Geçici birleşimlerde ve yapılarda,
Şantiye birleşimleri ve eklerinde,
Dinamik karakterli yüklerin aktarılmasında (Öngermeli
Bulonlar),
Farklı malzemelerin birbirlerine bağlanmasında
(Örneğin : alüminyum ve çeliğin bağlanmasında),
Birleşimin yapıdaki yeri, şekli yada parçaların ebatları diğer
birleşim araçlarının kullanılmasına uygun değil ise,
Eksenleri doğrultusunda büyük çekme kuvveti alan
perçinlerin yerine,
Mafsallarda pim olarak
76
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bulon Türleri
Normal (Olağan) Bulonlar
– Kaba (Siyah) Bulonlar
– Uygun (Parlak) Bulonlar
Yüksek Mukavemetli Bulonlar (Genellikle bu tür bulonlar
öngermeli olarak kullanılırlar)
77
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bulon Çapları ve Projede Gösterilişleri
78
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.2.1- Normal (Olağan) Bulonlar
Kaba bulonlar : d = d
1
– 1 mm
Uygun Bulonlar : d ≅ d
1
(Gerçekte d = d
1
– 0,3 mm alınır)
Olağan bulonlarda: Çalışma şekli, hesap bağıntıları, gerilme
kontrolü ve boyutlama türü problemlerin çözümleri perçinli
birleşimlerdeki gibi yapılır. Makaslamaya çalışan uygun
bulonların çapları ve emniyet gerilmeleri perçinlerinkilerle
aynı olup benzer netice verirler.
Kaba bulonların: Kolon ekleri, dolu gövdeli kiriş ekleri,
moment aktaran kiriş birleşimleri ve çok katlı yapılarda
kullanılmalarına standartlarca izin verilmez.
79
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ç.37 Çeliği Đçin Emniyet Gerilmeleri (kg/cm
2
)
Aralıklar: Perçinlerle aynı olup, ancak e
min
≥ ≥≥ ≥ (3,5 ~ 4)d
1
olarak alınması tavsiye edilir.
Bulon Türü Uygun Bulon Kaba Bulon Ankraj Bulon
Yük Durumu YD1 YD2 YD1 YD2 YD1 YD2
τ ττ τ
a,em
1400 1600 1120 1260 - -
σ σσ σ
l,em
2800 3200 2400 2700 - -
σ σσ σ
a,em
1120 1120 1120 1120 1120 1120
80
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.2.2- Genellikle Öngermeli Olarak
Kullanılan Yüksek Mukavemetli
Bulonlar
Yüksek mukavemetli bulonlar, değişik kayma emniyet
gerilmeleriyle, olağan bulonlar gibi de kullanılabilirler. Ancak
bunlardan tam olarak yararlanılabilmesi öngerme verilerek
mümkündür (Ç 10.9 için σ
K
= 100 kg/cm
2
; σ
A
= 90 kg/cm
2
).
Biçimdeki Ufak Değişiklikler:
Başlık iç yüzü ile somun iç yüzü taşlanmış olmalıdır.
Gövdede diş açılmış kısım birleşim içinde kalabilir.
Hem somun ve hem de başlık altına yüksek kalite çelikten
yapılmış pul (rondela) konur.
81
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
γ
µ.N
γ
S
P
0
1emn,1
= =
Kuvvet sürtünmeyle aktarılıyor.
Çalışma Şekli
N
0
N
0
N
0
N
0
S = µ N
0
S = µ N
0
P/n
P/n
82
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
γ γγ γ Güvenlik Katsayıları
Yükleme Durumu YD1 YD2
Genelde statik yük 1,25 1,10
Genelde dinamik yük 1,40 1,25
Montaj öncesi yüzey durumu Ç. 37 Ç. 52
Kum (döküm yada kuvartz)
püskürtülerek hazırlanmış
0,50 0,55
Đki kere oksijen aleviyle
yakılmış
0,50 0,55
Yağı giderilmiş ve tel fırça ile
temizlenmiş
0,30 0,30
µ µµ µ Sürtünme Katsayıları
83
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
N
0
Öngerme Kuvveti: Öngerme kuvveti değişik şekillerde
verilebilir.
Göstergeli tork anahtarı yardımıyla M
0
Burulma Momenti
verilebilir.
Darbe anahtarı yardımıyla N
0
Öngerme Kuvveti
doğrudan doğruya verilebilir.
Đlk sıkmadan sonra ilave sıkıştırma döndürmesi yapılarak
öngerme kuvveti verilebilir.
Sıkma Boyu L
s
Bulon
Yeniden döndürme
Açı Çevrim
mm mm derece -
0 ~ 50 M12 ~ M30 180 1/2
51 ~ 100 M12 ~ M30 240 2/3
101 ~ 170 M12 ~ M30 270 3/4
171 ~ 240 ≤M22 360 1
171 ~ 240 ≥M24 270 3/4
Đlave Sıkıştırma Yönteminde Döndürme Miktarları
84
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
N
0
Öngerme Kuvveti Değerleri
Bulon N
0
Tork
Anahtarı
Đle (M
0
)
Darbe
Anahtarı
Đle (N
0

)
Đlave Sıkıştırma
Yönteminde Đlk
Sıkıştırma (M)
- ton kg.m ton kg.m
M12 5 12 6 1
M16 10 35 11 5
M20 16 60 17,5 5
M22 19 90 21 10
M24 22 110 24 10
M27 29 165 32 20
M30 35 220 39 20
85
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
1em,1
m.P
P
n ≥
¹
´
¦
= ≤ =
(YD2) kg/cm 5400
(YD1) kg/cm 4800
σ
d.t
n
P
σ
2
2
*
em l,
*
min
l
(Gerekli öngermeli bulon sayısı)
Ayrıca sanal ezilme gerilmesi kontrolü da yapılmalıdır.
86
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Birleştirilen Parçalarda Kontrol Yapılırken:
Çekme çubuklarında F
n
ile çalışılır. Ancak her bulonun
aktardığı kuvvetin %40‘ nın sürtünme ile zayıflayan kesitten
önce ilettiği göz önünde tutularak kuvvette azaltma yapılır.
em
n
*
*
σ
F
P
σ
F
P
σ

¦
¦
)
¦
¦
`
¹
=
=
1
*
0,40.n.P P P − =
87
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Öngerme Verilmede: 0,60N
0
birer sıra atlayarak, diğer
sıralara, geri kalan 0,40N
0
da benzer biçimde yapılır.
Eksenleri Doğrultusunda N Çekme Kuvveti Taşıyan
Öngermeli Bulonlar: En çok etkilenen bulonlarda
χ
N
N
0

χ χχ χ YD1 YD2
Binalar 0,70 0,80
Köprü ve krenlerde 0,60 0,70
Binalarda bundan başka, bir birleşimde çekme kuvveti alan
bulonlar için → Σ ΣΣ ΣN / Σ ΣΣ ΣN
0
≤ ≤≤ ≤ 0,60 olmalıdır.
Bu durumda makaslamadaki P
1em,1
kuvvet değerleri de
(N - N
0
) / N
0
oranında azaltılmalıdır.
olmalıdır.
88
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
1) Kaba Bulonlu,
2) Uygun Bulonlu,
3) Öngermeli Yüksek Mukavemetli Bulonlu olarak çözünüz.
Not : Kuvvet YD1’ de verilmiştir. Malzeme Ç. 37 çeliğidir.
a – a kesiti
a
a
90.90.9
P = 31 t
t = 20 mm
Örnek 3.3:
Şekilde elemanları şematik olarak verilen birleşimi ;
89
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a) a) Kaba Bulonlu Çözüm:
cm 2,96 0,2 5.2 0,2 5.t d
min 0
= − = − ≤
t 31 P t 31,36 1,44 27,22.0,8. .σ F P max
cm 27,22 2,1.0,9) 2.(15,5 ∆F F F
*
em n
n
= 〉 = = =
= − = − =
Levhada ;
Uygun Bulon Çapının Belirlenmesi:
Çubukta Kontrol: Kuvvet çekme olduğundan F
n
net enkesit
alanı ile çalışılacaktır.
Buraya kadar yapılan hesaplar bütün bulon türleri için aynıdır.
d
1
≤31 mm
Profil tablosundan : L90.90.9 için d
1
≤ 21 mm
Seçilen uygun çap : d
1
= 21 mm M20 ‘ lik bulon
Bulon aralıkları problemin sonunda hesaplanacaktır.
90
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gerekli Bulon Sayısının Hesabı: Bulonlar çift etkili (m=2)
¹
´
¦


≅ = = =
=
)
`
¹
¹
´
¦ =

=
)
`
¹
¹
´
¦
=
= = =
= = =
5
2
adet 5 4,403
7,04
31
P
P
n
cm 1,80
cm 2,0
cm 1,8 2.0,9
t
ton 7,04
t 8,64
t 7,04
P
t 8,64 4 2,0.1,8.2, .σ d.t P
t 7,04 1,12
4
π.2,0
2 τ
4
π.d
m P
1em
min
*
min
min
1em
em l,
*
min l 1em,
2
em a,
2
τ 1em,
91
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bulon çift etkili (m = 2) ve d = d
1
= 21 mm alınacaktır.
b) Uygun Bulonlu Çözüm:
¹
´
¦


≅ = = =
=
)
`
¹
¹
´
¦ =

=
)
`
¹
¹
´
¦
=
= = =
= = =
5
2
adet 4 3,19
9,70
31
P
P
n
cm 1,80
cm 2,00
cm 1,80 2.0,9
t
ton 9,70
t 10,58
t 9,70
P
t 8 5 , 10 8 2,1.1,8.2, .σ .t d P
t 9,70 1,4
4
π.2,1
2 τ
4
π.d
m P
1em
min
*
min
min
1em
em l,
*
min 1 l 1em,
2
em a,
2
1
τ 1em,
92
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Yüzeylerin Kum Püskürtülerek Hazırlandığı Kabulü ile:
c) Öngermeli Yüksek Mukavemetli Bulonlu Çözüm:
ton 6,40
1,25
0,5.16
γ
µ.N
P
0
1em,1
= = =
¹
´
¦


≅ = = =
5
2
adet 3 42 , 2
2.6,4
31
m.P
P
n
1em,1
2 *
em l,
2
*
min
1
l
1
t/cm 4,8 σ t/cm 2,87
2,0.1,8
10,333
d.t
P
σ
ton 10,333
3
31
n
p
P
= 〈 = = =
= = =
Gerekli Öngermeli Bulon Sayısı:
Sanal Ezilme Gerilmesi Kontrolü: ( d = d
1
- 1 mm)
M 20 bulonu için N
0
= 16 t alınacaktır.
93
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Uygun Bulon Aralıklarının Belirlenmesi: (d = d
1
alarak)
Profil tablosundan L 90.90.9 için : w
1
= 50 mm, w
3
= 40 mm
mm 5 4 e seçilen
mm 54 6.9 6.t
mm 63 3.21 3.d
e
mm 42 2.21 2.d e
mm 85 e seçilen
mm 135 15.9 15.t
mm 168 8.21 8.d
e
mm
84
5 , 73
21
4
5 , 3
d
4
3,5
e
1
min
1max
1min
min
max
min
=
¦
)
¦
`
¹
¹
´
¦
= =
= =

= = ≥
=
¦
¦
)
¦
¦
`
¹
¹
´
¦
= =
= =

|
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|

94
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Sonucun Sonucun Ç Çizimle G izimle Gö österilmesi sterilmesi : :
Kaba Bulonlu Çözüm:
a – a kesiti
a
a
45 75 75 75 75 45 90.90.9
M20
P
t = 20 mm
40
50
95
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Uygun Bulonlu Çözüm:
a – a kesiti
a
a
45 75 75 75 45 90.90.9
P M20
t = 20 mm
40
50
96
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Öngermeli Yüksek Mukavemetli Bulonlu Çözüm:
Not : Öngermeli yüksek mukavemetli bulonla yapılan birleşimlerde,
çubuğun güvenle taşıyabileceği yük de 0,40P
1
kadar artar.
a – a kesiti
a
a
45 75 75 45 90.90.9
M20
P
t = 20 mm
40
50
97
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Şekilde boyutları verilen bulonlu birleşimin güvenle
taşıyabileceği maxP kuvvetini bulunuz ve gerekli diğer
kontrolları yapınız.
Örnek 3.4:
Not : Kuvvet YD2‘ de bulunacaktır. Malzeme Ç. 37 çeliğidir.
a – a kesiti
a
a
t = 16 mm
40 70 70 70 70 40 200
P M16
65
70
65
98
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Her Türden Bulonda Ortak Kontrol :
Levha ve levha kabul edilecek U profili gövdesinde:
t
min
= 8,5 mm (profil tablosundan) alınır.
mm 19,6 mm 1 18,6 mm 1 d d
cm 1,86 0,2 5.0,85 0,2 5.t d
0 1
min 0
= + = + ≤
= − = − ≤
Kuvvet doğrultusunda bulon sıra sayısı 5’ dir.
Yönetmelik uyarınca söz konusu bu sıra sayısı uygundur.
99
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Aralıkların Uygunluk Kontrolu:
¦
¹
¦
´
¦
= = 〈
= = 〈
= = 〉
=
¦
¹
¦
´
¦
= = 〈
= = 〈
= = − 〉
=
mm 51 6.8,5 6.t
mm 51 3.17 3.d
mm 34 2.17 2.d
mm 40 e
mm 127,5 15.8,5 15.t
mm 136 8.17 8.d
mm 68 4.17 4)d 5 , 3 (
mm 70 e
min
1
1
1
min
1
1
100
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
mm
34
26
.d
2
1,5
mm 40,5
2
70 151
2
e h
e
1
1 *
2 |
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|
〉 =

=

=
Profil tablosundan U200 profili için h
1
= 151 mm bulunur.
F
n
= 2(F
1
– ∆F
1
) = 2(32,2 – 2.1,7.0,85) = 58,62 cm
2
Bulon yerleştirme bakımından önerilen uzaklık :
e
2
* = (h
1
– e) / 2
e
2
* = (h
1
– e) / 2
h
1
e
Net enkesit alanı :
101
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaba Bulonlu Durum: d = d
1
– 1 mm = 16 mm
- Bulonlar Bakımından:
ton 50,70 10.5,07 n.P P max
cm 1,60
cm 1,6
cm 1,7 2.0,85
t
ton 5,07
t 6,91
t 5,07
P
ton 6,91 7 1,6.1,6.2, .σ d.t P
ton 5,07 1,26
4
π.1,6
2 τ
4
π.d
m P
1em Bulon
min
*
min
min
1em
em l,
*
min l 1em,
2
em a,
2
τ 1em,
= = =
=
)
`
¹
¹
´
¦ =

=
)
`
¹
¹
´
¦
=
= = =
= = =
102
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Çubuklar Bakımından: Çubuk çekme çubuğudur.
ton 97,074 6 58,62.1,65
.σ F P max
em n çubuk
= =
= =
ton 50,70
ton 97,074
ton 50,70
P max
min
=
|
|
¹
|

\
|

103
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Uygun Bulonlu Durum:
- Bulonlar Bakımından: d = d
1
= 17 mm
ton 60 , 72 10.7,26 n.P P max
cm 1,60
cm 1,6
cm 1,7 2.0,85
t
ton 7,26
ton 8,70
ton 7,26
P
ton 8,70 2 1,7.1,6.3, .σ .t d P
ton 7,26 1,6
4
π.1,7
2 τ
4
π.d
m P
1em Bulon
min
*
min
min
1em
em l,
*
min 1 l 1em,
2
em a,
2
1
τ 1em,
= = =
=
)
`
¹
¹
´
¦ =

=
)
`
¹
¹
´
¦
=
= = =
= = =
104
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Çubuklar Bakımından:
ton 97,074 6 58,62.1,65
.σ F P max
em n çubuk
= =
= =
ton 60 , 72
t 97,074
t 72,60
P max
min
=
|
|
¹
|

\
|

105
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Öngermeli Yüksek Mukavemetli Bulonlu Durum:
d = d
1
– 1 mm = 16 mm (yüzeyler oksijen aleviyle 2 kez
yakılmış, bina durumu söz konusudur)
M16 bulonu için N
0
= 10 t ; µ µµ µ = 0,50 ; γ γγ γ = 1,10
- Bulonlar Bakımından:
ton 4,55
1,10
0,5.10
γ
µ.N
P
0
1em,1
= = =
ton 90,90 10.2.4,55 n.m.P P max
1em,1 Bulon
= = =
2 *
em l,
2
*
min
1em,1 *
l
t/cm 5,4 σ t/cm 3,55
1,6.1,6
2.4,55
d.t
m.P
σ = 〈 = = =
106
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.3- Kaynaklı Birleşimler
Aynı yada benzer alaşımlı metallerin ısı etkisi altında
birleştirilmesine Kaynak denir. Lehimleme ile kaynak
karıştırılmamalıdır. Kaynakla birleştirmenin bazı türlerinde,
benzer alaşımlı bir Đlave Metal de kullanılır (elektrot veya tel).
Kaynaklı birleşimler çözülemeyen, önemli bir malzeme
tasarrufu sağlayan, yapıya estetiklik getiren, bunun yanında
kalifiye işçi ve kontrol hizmeti gerektiren birleşimlerdir.
1) Ergitme Kaynakları : Gaz kaynağı, Elektrik arkı
kaynağı
• Başlıca Đki Kaynak Grubu Türü Bulunmaktadır.
2) Basınç Kaynakları : Ateş kaynağı, Direnç kaynağı
(küt, punto, kordon kaynağı)
107
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gaz Kaynağı: Ekseriye kesme işlemlerinde çok
sıklıkla kullanılır. Bu işleme otojen kesme denir.
Güç kaynağı
Kaynak ağzı (yatağı, yuvası)
Bağlantı maşası
Elektrot
Kaynakçı maşası
Kaynaklanacak parçalar
Elektrik Arkı Kaynağı: Çelik yapılarda birleştirmelerde
kullanılan başlıca kaynak türüdür.
108
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynak Dikişi Yapılması Đşlemi
109
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynakta Manyetostriksiyon Olayı: Erimiş metal daima
elektroddan kaynaklanacak parçaya gider.
Elektrod Elektrod
110
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bütün bu bölgelerde : Doku değişiklikleri (yeniden kristalleşme), faz
değişimleri (ayrışma, fosfor vb. elemanların heterojen dağılımı),
tavlanma, yaşlanma ve kimyasal oluşumlar meydana gelir.
Ana metal ve elektrodlar bazı kimyasal ve mekanik özellikler
göstermek zorundadır (kaynağa uygun kalitede çelik).
(Siemens – Martin Çelikleri ve Özel HSB Çelikleri).
Ülkemizde, t ≤ 20 mm olmak şartıyla Ç.37 çeliği kaynağa elverişlidir.
Ç. 52 çeliği ise özel ve pahalı kaynak yöntemleriyle kaynaklanabilir.
Kaynaklama Đşleminin Metalin Đç Yapısına Tesiri ve
Kaynaklamaya Uygun Çelik Kalitesi:
Isıdan Etkilenme Bölgesi
Yarı Ergime Bölgesi
Ergime bölgesi
111
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Hadde Profillerinde Kükürt – Fosfor Yığılma
Bölgelerinden Olanaklar Ölçüsünde Kaçınmak Gerekir:
Genellikle yığılmalar içbükey köşelerde meydana gelir.
Dar ve Geniş
Başlıklı I Profilleri
U Profilleri Eşit ve Farklı
Kollu Köşebentler
112
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.3.1- Kaynakta Meydana Gelen Hatalar
Boşluk (Gözenek) ve Yabancı Madde Bulunması: Đki
parçanın birleştirilmesi çoğu zaman tek bir geçişle (Paso)
yapılamaz.
Bu nedenle bir evvelki kaynağın cürufu kaldırılmadan bir
sonraki kaynak geçilirse meydana gelir.
Kaynaklama esnasında, kayak içinde hava kabarcıkları ve su
buharı oluşur.
Bağlantı (Girişim) Hatası: δ ≅ 0 ise kaynaktan
bahsetmek söz konusu değildir.
Burada ancak yapışmadan bahsetmek mümkündür.
δ
113
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynak Yatağı Dibi (Kök) Hatası: Söz konusu bu hata dar
yatak veya kalın elektrod kullanılması sonucu oluşur. Alt
bölgedeki kök tersten kaynaklanarak bu hata giderilir.
Çatlaklar: En önemli kaynak hatasıdır. Şayet çelikte C ve P
gibi elementlerin oranı yüksekse veya rötreye (büzülme)
engel olunmuşsa oluşur.
Isırma Olayı (Hatası): Kaynaklama sırasında aşırı ısınma
veya elektrodun yanlış tutulması sonucu oluşur.
114
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.3.2- Kaynakta Rötre (Büzülme)
Kaynakta rötre, kaynaklama sırasında önüne geçilmesi
olanaksız bir olaydır. Kaynakta kullanılan ısıl işlemler, kaynak
dikişinin kendisinde ve komşu ana metalde uyuşmayan ısınma
ve soğuma olayları meydana getirir ve elasto - plastik şekil
değiştirmeler meydana getirir.
e
0
t
e
k
e
u
ϕ
e
k
– r
k
r
k
(büzülme) tgϕ ≅ 0,18.(e
0
– e
u
) / t (çarpılma)
σ.F Campus’ a göre r
k
= 0,18.e
k
(çatlak)
115
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynaklı Yapıda Temel Kural: Birleşimlerin sayısını en
aza indirerek ve bunlarda kaynak kesitini mümkün olan en
küçük değerde tutarak rötre (büzülme) etkisini azaltmak
mümkündür. Ayrıca kaynaklama sırası öyle seçilmelidir ki,
birleştirilen parçalar en uzun süre serbest kalsınlar.
Izgara Döşemelerde Kaynaklama Sıraları: Şayet
kaynaklama esnasında ters sıra izlenirse, rötreden
(büzülme) meydana gelen parazit gerilmeler (atık
gerilmeler) büyük değerler alırlar.
13 11 12 14
5 3 2 6
8 1 4 7
16 9 10 15
116
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Uzun olarak yapılacak bir kaynak dikişinde ortadan başlanıp
her iki tarafa aynı anda (2 işçi beraber) ilerlemelidir.
- Rötreden meydana gelecek parazit gerilmeleri ortadan
kaldırmak için bazı teknikler kullanılır. Bu teknikler :
Ön ısıtma : 150 – 250
0
C
Sonradan ısıtma: 650
0
C (2,5 dakika/mm ≤ 30 dakika)
Bu ısıtma bütün elemanlarda aynı anda yapılacaktır.
(Bu teknik pahalı ve bazen de yapının büyüklüğü nedeniyle
olanaksızdır.
Kaynak Dikişlerinin Kontrolu: Deney örneği alınarak tahrip
edici deneyler yapılır : rasgele örnek alınmalıdır.
Işınla izleme (x ve γ) : Pahalıdır, önemli yapılarda yapılır.
Kaynaklamaya Başlama Yönü
117
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a) Küt Kaynak Dikişleri
b) Alın Kaynak Dikişleri
c) Köşe Kaynak Dikişleri
3.3.3- Kaynak Dikişi Türleri
T.S. 3357’ ye göre ergitme kaynağında kaynak dikişi türleri
üç çeşittir.
118
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
K Kü üt Kaynak Diki t Kaynak Dikiş şleri leri: :
Aksi durumda pah(eğim) yapılır
t = 3∼16 t = 16∼40
t ≤ 5 t = 4∼20 t = 8∼20 t ≥ 20 t = 16∼40 t ≥ 16
½V dikişi K dikişi
Birleştirilecek parçaların uç uca yada ucundan başka bir
parçaya eklenmesinde kullanılan kaynak türüdür.
Çok Sık Kullanılan Küt Kaynak Dikişleri:
I dikişi V dikişi Y dikişi Levhalı dikiş X dikişi U dikişi
119
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Alın Kaynak Dikişleri:
Birleştirilecek parçaların birleşim yerleri bir düzlemde yan
yana getirilerek yapılan kaynak dikişleridir.
Düz (Basık) Alın Dikişi Ağızlı Alın Dikişi
(0,5 ∼ 1,2) t
1min
≅ 60
0
t
1
≥ 3 t
1
≥ 4
120
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Köşe Kaynak Dikişleri:
Birleştirilecek parçaların oluşturdukları açının içinin kaynakla
doldurulmasıyla elde edilir (t ≥ ≥≥ ≥ 4 mm).
Bindirmeli Köşe Dikişi Đç Köşe (Boyun) Dikişi Dış Köşe Dikişi
≥ 60
0
0 ~ 3
121
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.3.4- Kaynak Dikişlerinde Hesap
Büyüklükleri
(a) Kaynak Dikişi Kalınlıkları:
1) Küt Kaynak Dikişlerinde: (a) Kaynak dikişi kalınlığı
olarak; Uç uca birleştirilen parçalarda, parçalardan ince
olanın kalınlığı (a = t
min
), ucundan başka bir parçaya
bağlananlarda ise ucundan bağlanan parçanın kalınlığı
alınır.
122
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a
a
2) Alın Kaynak Dikişlerinde:
a = ? Kaynak dikişi kalınlığı belirsizdir.
Tespit kaynaklarında yapılır
Düz Alın Kaynağı Ağızlı Alın Kaynağı
a = ağız derinliği
a a
123
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3) Köşe Kaynak Dikişlerinde: (a) kaynak dikişi kalınlığı
olarak, dikiş enkesiti içine çizilen ikizkenar üçgenin
yüksekliği alınır.
Kemerli Dikiş
a a a
Çukur Dikiş Düz Dikiş
a
t
1
t
2
124
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
min
0,7.t a
mm 3,5
mm 3
kren köprü
bina
≤ ≤
|
|
¹
|

\
|
|
|
¹
|

\
|

min 3
2
2
min 2
1
1
t
t
0,7 a ,
t
t
0,7 a
|
|
¹
|

\
|

|
|
¹
|

\
|

min 2
1
2
min 2
1
1
t
t 2 1
0,7 a
t
t
7 0 a
|
|
¹
|

\
| . ,
≤ ,
|
|
¹
|

\
|
, ≤
Köşe Kaynak Dikişlerinde Alt ve Üst Sınırlar
t
2
t
1
t
3
a
1
a
2
[ profili
L Profili
a
1
a
2
t
1
t
2
125
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Köşe kaynak dikişlerinde (a) kaynak kalınlığının küçük seçilmesi
elektrotların harcanması açısından çok ekonomiktir.
Örneğin, (a) kaynak kalınlığının 2 kat artması için harcanacak
elektrot sayısı 4 kat artmaktadır.
Daha da önemlisi, bu esnada Rötreye (Büzülme)’ ye de dikkat
edilmelidir.
F
a
4F
2a
126
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
(L) Kaynak Dikişi Hesap Boyu:
a 2 L L
'
− =
Kaynak dikişlerini boyu olarak L’ görünen boyları yerine,
olarak hesaplanan çalışan boyları
alınacaktır. Böylece başlangıç ve bitiş
kraterlerinin zayıf özellikleri ortadan kaldırılmış olacaktır.
1) Küt Kaynak Dikişlerinde; L = L’ olması isteniyorsa,
kaynak dikişi bakır yada alüminyum levha üzerinde dışa
doğru taşırılmalıdır. Daha sonra bu taşan kısımlar
sonradan tıraşlanır. Bu işlem dinamik karakterli yüklerde
bu işlem zorunludur.
Taşırma Levhası(Parçası)
(Bakır, Alüminyum, vs.)
127
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a
0
1
2
L L
'
|
|
|
¹
|

\
|
− =
a 100 L a
15
10
≤ ≤
|
|
¹
|

\
|
Kaynak uzunluklarının minimum değeri olan (10~15)a
değerlerinin hangi konumda ne kadar alınacağı aşağıda
gösterilmektedir.
(TS 3357)
alınabilir ve L hesap uzunluğu için kuvvet doğrultusunda
aşağıda alt ve üst sınırlar verilmektedir.
2) Köşe Kaynak Dikişlerinde; Dikişin konumuna göre,
128
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
L’ = L + 2a
P P
a 15a ≤ L ≤ 100a a
a 10a ≤ L ≤ 100a
L
2
= L’
2
P P
L’ = L + a
129
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
L a F
k
. =

=
. =
n
1 i
i i k
L a F
(F
k
) Kaynak Dikişi Enkesit Alanı:
Tek bir kaynak dikişi için ;
Birden çok kaynak dikişi için ;
bağıntılarıyla hesaplanır.
130
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
(I
k
) Kaynak Dikişi Atalet (Eylemsizlik) Momenti:
131
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a
4
L
4
a
4
L
4
a
3
L
3
a
3
L
3
y
4
y
3
a
3
L
3
x a
2
L
2
a
2
L
2
x y
1
y
2
a
2
L
2
a
1
L
1
a
1
L
1
Önce kaynaklı birleşimin G
K
ağırlık merkezi belirlenir.
Seçilen bir X,Y eksen takımına göre G
K
(X
G
,Y
G
)
koordinatları belirlenir.


=
=
ki
n
1 i
i ki
G
F
.Y F
Y


=
=
=
n
1
ki
n
1 i
i ki
G
F
.X F
X
i
(Simetri ekseni varsa X
G
bellidir)
(Örneğimizde X
G
= 0 olur)
132
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
G
K
‘ ya göre yeni koordinatlar belirlenir (x,y).
Daha sonra bu x ve y eksen takımına göre atalet momentleri
hesaplanır.
( )

=
+ =
n
1 i
2
i ki k0i kx
.y F I I
( )

=
+ =
n
1 i
2
i ki k0i ky
.x F I I
olarak x ve y eksenine göre kaynak atalet momentleri bulunur.
133
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
4 4 k
2
3 3 k
2
2 2 k
3
2 2 2
1 1 k kx
y F y F 2 y F
12
L a
2 y F I . + . +
|
|
¹
|

\
|
. +
.
+ . =
Verilen örnek şekil için ;
(y
i
‘ lerin alınış şekline dikkat ediniz)
a
4
L
4
a
4
L
4
a
3
L
3
a
3
L
3
y
4
y
3
a
3
L
3
x a
2
L
2
a
2
L
2
x y
1
y
2
a
2
L
2
a
1
L
1
a
1
L
1
134
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
max
ky
ky
max
kx
kx
x
I
W
y
I
W
=
=
6
a L
W
6
L a
W
2
ky
2
kx
.
=
.
=
Eksenine Dik Tek Dikişte;
(W
k
) Kaynak Dikişi Mukavemet Momenti:
L
x x
a
135
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.3.5- Kaynak Dikişlerinin Hesabı
Alın Kaynağı Küt Kaynak
Köşe Kaynağı
Zorlanan Kaynakta
Gerilme Bileşenleri
τ ττ τ
k// // // //
σ σσ σ
k
a
L
τ ττ τ
k⊥ ⊥⊥ ⊥
136
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynağa Yalnız N Normal Kuvveti veya Yalnız T
Kesme Kuvveti Tesir Ediyor Đse:
P = ( N veya T ) Durumu
k
*
k
F
N
σ =
k
k k k//
F
T
τ ) veya τ (τ = →

(*) : Yalnız basınç yükü taşıyan kolonların kafa ve taban
levhalarına birleşimlerinde, bu levhalar kolon eksenine dik ve
yeterli kalınlıkta iseler, kaynak hesabında kuvvetlerin gerçek
değerleri yerine dörtte biri alınabilir)
137
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynağa N Normal Kuvveti ve T Kesme Kuvveti
Aynı Anda Tesir Ediyor ise: P = ( N + T ) Durumu
k
k
F
N
σ =
k
k
F
T
= τ
2
k
2
k v
τ σ σ + =
( * : Küt kaynaklarda kıyaslama gerilmesi hesabı yapılmaz)
(Kıyaslama Gerilmesi *)
P N
T
138
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Yalnız M Eğilme Momenti Tesir Ettiği
Kaynaklı Birleşimler: Yalnız M Durumu
k
k
W
M
maxσ =
i
kx
k
y
I
M
σ =
Kaynak dikişi boyunca herhangi bir (y
i
) oordinatlı noktada
gerilme :
139
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynak Dikişine Kesme, Normal Kuvvet ve Eğilme
Momenti Tesir Etmesi Durumu: T + N + M Durumu
k k
k
W
M
F
N
max σ + = y
I
M
F
N
σ
kx
x
k
k
+ =
k
k
F
T
= τ
2 2
//
2

+ + =
k k k v
τ τ σ σ
(Her iki tür kesme kuvveti aynı anda var ise)
140
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Aşağıda Belirtilen Durumlarda Kıyaslama
Gerilmesi (σ σσ σ
v
) Hesabı Yapılmaz:
¹
´
¦

(Ç.52) kg/cm 1200
(Ç.37) kg/cm 750
2
2
ise
1) Kaynak dikişi küt kaynak dikişi ise,
2
k
2
k// k
τ τ ve σ

+
2) değerleri ayrı ayrı
141
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3) Hesap, basitleştirilmiş olarak, momenti yalnız başlık
dikişlerinin, kesme kuvvetini yalnız gövde dikişlerinin
taşıdığı kabulüne göre hesap yapılıyorsa ve N = 0
durumu söz konusu ise:
kg
w//
kb
k
F
T
τ
F
h
M
σ
=
=
F
kg
: gövde kaynak dikişleri
alanı
F
kb
: başlık kaynak dikişleri
alanı
h : profil yüksekliği
142
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Eğilme Çubukların Boyuna Ekleri: Boyun ekleri, başlık
levhalarının boylama dikişleri, gövde levhası boyuna
eklerinde TS. 3357 göre yalnız τ ττ τ
k//
kontroluyla yetinilir.

=
=
n
1 i
i x
xi y
k//
a . I
.S T
τ
S
xi
ve I
x
kesitle ilgili değerlerdir.
S
x
S
x1
S
x2
S
x1
S
x2
küt
y y
1
y
2
x x
köşe köşe
alın alın
köşe
T.S. 3357’ ye göre σ
k
kontrolü yapılmaz.
143
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynaklı Birleşimlerde Emniyet Gerilmeleri (kg / cm
2
)
(*) Hadde profilleri eklerinde küt kaynaktan olanaklar ölçüsünde
kaçınılmalıdır. Ortalama t ≤ ≤≤ ≤ 11 mm ise ve ışın kontrolu
yapılıyorsa parantezsiz değerler, aksi halde parantez
içindeki değerler kullanılmalıdır. 144
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bir birleşimde küt ve köşe kaynak birlikte kullanılıyor ve
hesap ΣF
k
‘ ya göre yapılıyor ise, emniyet gerilmesi olarak
köşe kaynak emniyet gerilmeleri kullanılacaktır. Kuvvetin
çekme olması durumunda ise, köşe kaynak alanlarının
tamamının, küt kaynak alanlarının ise yarısının alınması
tavsiye edilir.
Đşçilik kalitesinden şüphelenilen durumlarda, emniyet
gerilmelerinden uzak durulması tavsiye edilir.
Profilden oluşan çubuklarının kaynaklı birleşimlerinde
dışmerkezlik meydana gelmesi önlenmelidir.
2 1
2 1
2 2 1 1
P ; P
P P P
.e P .e P
)
`
¹
= +
=
Her dikiş üzerine gelen kuvvete göre hesaplanmalıdır.
P
2
a
2
L
2
a a – a kesiti
P
P
1
a
1
L
1
a
e
1
e
2
145
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynak Dikişi Kuvvete Dik Doğrultuda Dönüyor Đse (Yani
Uç Dikiş de var ise);
3 2 1 3
3 2 1
2 2 2
3
3 1 1
P e e L
P P P P
e P e
2
L
P e P
→ + =
= + +
. = |
¹
|

\
|
− + .
P
3
hesaplanır. Bu değer diğer denklemlerde yerine konur ve iki
bilinmeyenli denklem çözülür. Kaynaklar üzerlerindeki yüklere
göre çözülürse dış merkezlik meydana gelmez.
P
2
a
2
L
2
a a – a kesiti
P
e
1
P
3
e
2
P
1
a
1
L
1
a
146
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Dışmerkezlik meydana gelmemesine, küt ve köşe kaynak
dikişlerinin beraber kullanıldığı profil birleşimlerinde de
özen gösterilmelidir. Aksi durumda moment miktarı
hesaplanarak momentli hesap yapılmalıdır.
Kaynak dikişlerinin toplam ağırlık merkezi çubuğun ağırlık
merkezi ile çakışmalıdır. Küt kaynaklarda a
1
ve L
1
sabittir,
Köşe kaynaklarda ise a
2
ve L
2
değiştirilebilir.
a – a kesiti
Köşe kaynak a
2
L
2
a
Köşe kaynak a
2
L
2 a
1
L
1
küt kaynak
P
a
147
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Dışmerkez Momentin Gözönüne Alınmasının
Önemli Olduğu Durum (Kaynaklı Birleşim Örneği):
P
a.L
a
a
a
e
x
e
t
G
a – a Kesiti
2
t
2
2
a
e e
x
− |
¹
|

\
|
− =
148
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 3.6:
3
2 2
k
2
k
'
min
cm 54
6
18 1
6
L a
W
cm 18 18 1 L a F
a 2 L L cm 18 1 2 20 L
mm 10 t a
=
.
=
.
=
= . = . =
) − = ( = . − =
= =
Şekilde yük ve ölçüleri verilen kaynaklı birleşimin
yeterliliğini kontrol ediniz. Kuvvetler YD1’ de verilmiştir
ve malzeme Ç.37 çeliğidir.
b) P
1
= 5 t ; P
2
= -8 t
için çözünüz
a) P
1
= 3 t ; P
2
= 4 t için çözüm ;
N = 4 t, T = 3 t, M = 3x5 = 15 tcm
a) P
1
= 3 t ; P
2
= 4 t
149
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
50
200 v P
2
P
1
t =10 mm
t =10 mm
Küt kaynaklarda kıyaslama gerilmesi kontrolu yapılmaz.
¹
´
¦
= 〈 −
= 〈
= + ±
= + ± = + ± =
2
em k,
2
2
em k,
2
k k
k
t/cm 1,400 σ t/cm 0,056
t/cm 0,700 σ t/cm 0,500
0,222 0,278
18
4
54
15
F
N
W
M
σ max
2
em k,
2
k
k
t/cm 1,100 τ t/cm 0,167
18
3
F
T
τ = 〈 = = =
150
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b) P
1
= 5 t ; P
2
= - 8 t Đçin Çözüm;
N = - 8 t, T = 5 t, M = 5 x 5 = 25 tcm
¹
´
¦
= 〈 −
= 〈
= − ±
= − ± = + ± =
2
em k,
2
2
em k,
2
k k
k
t/cm 1,400 σ t/cm ,907 0
t/cm 0,700 σ t/cm 0,019
0,444 0,463
18
8
54
25
F
N
W
M
max σ
2
em k,
2
k
k
t/cm 1,100 τ t/cm 0,278
18
5
F
T
τ = 〈 = = =
Küt kaynaklarda kıyaslama gerilmesi kontrolu yapılmaz.
Kaynak dikişi her iki durumda da yeterlidir.
151
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 3.7:
Şekilde yük ve ölçüleri verilen kaynaklı birleşimin,
a) 1 nolu dikişinde gerekli kontrolları yapınız.
b) 2 nolu dikişinde L’
2
dikiş boyunu belirleyiniz.
Kuvvet YD1’ de verilmiştir ve malzeme Ç.37 çeliğidir.
a a – a kesiti
3.L’
2
P = 12 t
3.65
t = 10 mm a
P
1
e
1
e
2
P
2
50.50.5
152
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a) 1 Nolu Kaynak Dikişinde:
¹
´
¦
= = 〈

=
mm 3,5 0,7.5 0,7.t
mm 3
mm 3 a
min
¹
´
¦
= . = 〈
= . = 〉
= . − = − =
mm 300 3 100 a 100
mm 45 3 15 a 15
mm 59 3 2 65 a 2 L L
'
1 1

, = , . , . = . =
2
1 1 k
cm 54 3 9 5 3 0 2 L a F
ton ,639 8 P
ton 3,361 P
t 12 P P P
.e P .e P
2
1
2 1
2 2 1 1
=
=
)
`
¹
= = +
=
2
emn k,
2
k1
1
k
t/cm 1,1 τ t/cm 0,949
3,54
3,361
F
P
τ = 〈 = = =
e
2
= e
x
= 1,40 cm (Profil tablosundan)
e
1
= 5 – 1,40 = 3,60 cm
153
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b) 2 Nolu Kaynak Dikişinde:
2
em k,
2
k2
cm 7,86
1,1
8,639
τ
P
F = = =
¹
´
¦


) = ( , =
, .
,
= =

mm 300
mm 45
a a cm 1 13
3 0 2
86 7
a
F
L
1 2
2 k
2
cm 7 13 3 0 2 1 13 a 2 L L
'
2 2
, = , . + , = + =
L
2

= 140 mm seçilir.
gerekli
gerekli
154
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 3.8:
Şekilde yük ve ölçüleri verilen kaynaklı birleşimde gerekli
kontrolları yapınız. Kuvvet YD2’ de verilmiştir. Malzeme Ç.37
çeliğidir.
a – a kesiti
t = 12 mm
L 90.90.9
a
a
P = 18 t
5.240
155
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
¹
´
¦
= = 〈

=
mm 3 , 6 0,7.9 0,7.t
mm 3
mm 5 a
min
¹
´
¦
= . = 〈
= . = 〉
= . − = − =
mm 500 5 100 a 100
mm 75 5 15 a 15
mm 230 5 2 240 a 2 L L
'

= . , . = . =
2
1 k
cm 23 23 5 0 2 L a F

, =
, , .
=
.
=
3
2 2
k
cm 17 88
6
23 5 0 2
6
L a
W
cm 2,638
2
1,2
2
2
0,5
2,54
2
t
2
2
a
e e
x
= − |
¹
|

\
|
− = − |
¹
|

\
|
− =
tcm 47,484 18.2,638 P.e M = = =
156
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
¦
¦
)
¦
¦
`
¹
= = =
= = =
2
k
k
2
k
k
t/cm 0,783
23
18
F
P
τ
t/cm 0,538
88,17
47,484
W
M
σ
2
em v,
2 2 2 2
k
2
k v
t/cm 1,25 σ t/cm 0,95 0,783 0,538 τ σ σ = 〈 = + = + =
2
em
2
n
2
n
2 2 2
2 2
t/cm 1,656 σ t/cm 1,362
13,213
18
F
P
σ
cm 13,213 2,287 15,5 ∆F F F
cm 2,287 0,2146.1,1 2 1,2.0,9. 2.0,5
0,2146.r 2 t.d. a 2
= 〈 = = =
= − = − =
= + +
= + + ≅ ∆

F
2
2
2 2
cm 2,289
4
t
r
3
1
4
t
4
3r
2 d t 2a F =
|
|
¹
|

\
|
− − − + + = ∆
Kesin çözüm
Çekme çubuğunda kopma kontrolu;
Her iki değerden biri
bile 0,750 t/cm
2
yi
aşarsa kıyaslama
gerilmesi kontrolu
yapılmalıdır.
157
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 3.9:
Şekilde krokisi verilen kaynaklı birleşimde gerekli kontrolları
yapınız. Kesit Tesirleri YD1’ de verilmiştir. Malzeme Ç. 37
çeliğidir.
t = 12
160.300.12
I 240
T = 10 t
N = 1 t
5.190
A
8
M = 2,4 tm
158
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a) Kesin Çözüm:
( ) [ ]
( )
2
kg
2
k
cm 18 2.0,5 19 2.0,5 F
cm 34,96 0,8.10,6 0,5 2.0,5 19 2 F
= − =
= + − =

¹
´
¦
= . = 〈
= . = 〉
= . − = − =
, = , . , = . , 〈 = 〈
, = . , = . , 〈 = 〈
mm 500 5 100 a 100
mm 75 5 15 a 15
mm 180 5 2 190 a 2 L L
mm 09 6 7 8 7 0 t 7 0 mm 5 a 3
mm 4 8 12 7 0 t 7 0 mm 8 a 3
'
g g
min g
min b
3 k
k
4
2
3
k
cm 244
2 24
2928
2 h
I
W
cm 2928
2
24
0,8.10,6.
12
0,5.18
2 I
= = =
=
(
(
¸
(

¸

|
¹
|

\
|
+ =
159
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
em v,
2 2 2 2
k
2
kA A v,
2 2
k
A
k
kA
2
em k,
2
kg
k
2
em k,
2
k k
k
t/cm 1,1 σ t/cm 0,947 0,555 0,767 τ σ σ
t/cm 0,75 t/cm 0,767
34,96
1
2
18
2928
240
F
N
y
I
M
σ
t/cm 1,1 τ t/cm 0,555
18
10
F
T
τ
t/cm 1,1 σ t/cm 0,848
34,96
1
244
240
F
N
W
M
σ max
= 〈 = + = + =
〉 = + = + =
= 〈 = = =
= 〈 = + = + =
160
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b) N = 0 Đçin Basit Çözüm:
2
em k,
2
kb1
b
k
2
kb1
b
t/cm 1,1 σ t/cm 1,25
8
10
F
P
σ
cm 8 0,8.10 F
ton 10
24
240
h
M
P
= 〉 = = =
= =
= = =
2
em k,
2
kg
k
t/cm 1,1 τ t/cm 0,555
18
10
F
T
τ = 〈 = = =
σ σσ σ
k
gerilmesi tutsa idi ;
(Güvenli tarafta kalan basit çözümün her zaman işe
yaramadığını gösterir durum).
161
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 3.10:
Şekilde şematik olarak elemanları verilen kaynaklı birleşimde
gerekli kontrolları yapınız ve bilinmeyenleri belirleyiniz.
Kuvvet YD1’de verilmiştir. Malzeme Ç. 37 çeliğidir.
a – a kesiti
a
2
L
2

a IPB 180
a
1
L
1

P
a
2
L
2

v
t
l
= 10 mm a
162
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Birleşim Đçin Profilde Yapılan Kesimler ve Kesim Alanları:
2
'
1 1 g b l
cm 96 5 12 4 12 9 0 4 1 4 1 0 1 2 ∆F
L h t r t t 2 ∆F
, = ) − , ( , + ) , + , ( , . =
) − ( + ) + ( =
y
x x
y
t
b
t
b
r
r
h
1
h
t
g
163
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
ton 17 , 86 59,84.1,44 .σ F maxP
cm 59,84 5,96 65,8 ∆F F F
emn n
2
n
= = =
= − = − =
( ) ( )
2
1
'
1 1 n
cm 18 9 9 0 2 12 9 0 a 2 L a F , = , . − , = − =

= = =
2
emn k,
k
cm 40,91
1,1
45
τ
P
F gerekli
a) P = 45 t (YD1) Đçin Çözüm:
h
1
= 124 mm → L
1

= 120 mm seçilmiştir
164
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2 kg *
kg
cm 4,59
2
9,18
2
F
F = = =
∑ ∑
= − = − =
2 *
kg k kb
cm ,32 36 4,59 40,91 F F F
2 kb
kb1
cm 4,54
8
36,32
8
F
F = = =

Her bir köşe kaynak dikişi için; 8 adet kaynak dikişi var.
Gerekli köşe kaynak dikişi alanı;
Kuvvet çekme türünde olduğundan, küt kaynakların yarı
alanını kullanma tavsiyesi uyarınca;
165
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
mm 7 0,7.10
mm 14
mm 10
0,7.t
mm 3
seçilirse mm 5 a
min
min
2
= =
¦
¹
¦
´
¦
|
|
¹
|

\
|
= 〈

=
¹
´
¦
= , . = 〈
, = , . = 〉
, =
,
,
= =
cm 50 5 0 100 a 100
cm 5 7 5 0 15 a 15
cm 08 9
5 0
54 4
a
F
L
2
1 kb
2
mm 105 mm 8 , 100 5 . 2 8 , 90 a 2 L L'
2 2 2
≅ = + = + =
166
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b) P = - 55 t (YD1) Đçin Çözüm:

= =
2
k
cm 50
1,1
55
F
∑ ∑
= − = − =
2
kg k kb
cm 40,82 9,18 50 F F F
2 kb
kb1
cm 5,10
8
40,82
8
F
F = = =

Kuvvet basınç olduğundan,
gerekli
167
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
¹
´
¦
= , . = 〈
, = , . = 〉
, =
,
,
= = → =
cm 50 5 0 100 a 100
cm 5 7 5 0 15 a 15
cm 20 10
5 0
1 5
a
F
L mm 5 a
2
1 kb
2 2
mm 115 mm 112 5 2 102 a 2 L L
2
'
2 2
≅ = . + = + =
168
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3.3.7 3.3.7- - Bas Bası ın nç ç Kaynaklar Kaynakları ı
Kordon Kaynağı Nokta (Punto) Kaynağı
N
N
N
N
Bakır Elektrod
169
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kalınlıkları az parçaların birleştirilmesinde kullanılır. Metal,
elektrik arkına gönderdiği dirençle kızıl dereceye kadar
ısınarak plastik kıvama gelir, uygulanan basınçla birbirine
kaynar.
t
max
= 5 mm
Σ t ≤ ≤≤ ≤ 15 mm (En çok 3 parça kaynaklanabilir)
Σt
t
1
t
2
t
3
d
t
1
t
2
170
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Nokta Kaynakları Perçine Benzer Şekilde
Hesaplanır (T.S. 3357)
¹
´
¦
=
=
≤ =
≤ =
=
için) 2 (m 2,5. σ
için) 1 (m 1,8. σ
d.t
n
P
σ
0,65. σ
4
π.d
m
n
P
τ
t 5 d
em
em
*
min
l
em 2 a
min
1em
em
*
min 1eml
em
2
1emτ
P küçüğü

2,5
1,8
. d.t P
0,65. σ
4
π.d
m P

¦
¦
)
¦
¦
`
¹
|
|
¹
|

\
|
=
=
σ σσ σ
emn
: Birleştirilen parçaların emniyet gerilmesi
171
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Nokta Kaynaklarında Đki Tür Problemle Karşılaşılır:
1em 1
P
n
P
P ≤ =
¹
´
¦


=
5
2
P
P
n
1em
Nokta kaynak sayısı 5’ den fazla ise çift sıra yapılır.
1) Gerilme Kontrolü Türü Problem:
2) Boyutlama Türü Problem:
172
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Nokta Kaynaklarda Aral Nokta Kaynaklarda Aralı ıklar klar
4.d e 2.d
4,5.d e 2,5.d
6.d e 3.d
2
1
≤ ≤
≤ ≤
≤ ≤
Tespit kaynaklarında üst sınırlar artar.
Kuvvet aktaran nokta kaynaklar için;
e
1
e e e e e
1
d • n (örneğin n = 10)
P P
e
2
e
e
2
173
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 3.11:
( ) mm 15 t mm 10 5 5 t
mm 5 t t
lim
lim max
= 〈 = + =
= =
∑ ∑
Şekilde verilen punto (nokta) kaynaklı birleşimin güvenle
aktarabileceği maxP kuvvetini belirleyiniz. Kuvvet YD1’ de
bulunacaktır. Malzeme Ç. 37 çeliğidir.
30 40 40 40 30
5 mm
5 mm
10 • 4
P P
25 mm
25 mm
174
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
MaxP Kuvvetinin Belirlenmesi:
1) Nokta Kaynak Yönünden:
uygundur kaynak mm 11,18 5 5 t 5 d
min
→ = = ≤
ton 0,735 P
ton 1,296 8.1,44 1,0.0,5.1, .1,8.σ d.t P
ton 0,735 0,65.1,44
4
π.1,0
1 0,65σ
4
πd
m P
1em
em
*
min 1eml
2
em
2
1emτ
=
¦
)
¦
`
¹
= = =
= = =
ton 2,94 4.0,735 n.P P max
1em kaynak
= = =
ton 2,94
ton 3,60
ton 2,94
P max
ton 3,60 0,5.5.1,44 .σ F P max
min
em min çubuk
=
|
|
¹
|

\
|
=
= = =
2) Birleştirilen Levhalar Yönünden:
175
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Nokta Kaynak Aralıklarının Belirlenmesi:
mm 40 4.10 4.d mm 25 e mm 20 2.10 2.d
mm 45 4,5.10 4,5.d mm 30 e mm 25 2,5.10 2,5.d
mm 60 6.10 6.d mm 40 e 30 3.10 3.d
2
1
= = 〈 = 〈 = =
= = 〈 = 〈 = =
= = 〈 = 〈 = =
176
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
4- ÇEKME ÇUBUKLARI
Kesit tesiri olarak yalnız eksenleri doğrultusunda, çekme
cinsi normal kuvvet (+N) alan çubuklara çekme çubukları
denir. Kafes gövdeli sistemlerin çekme çubukları, gergiler,
askı çubukları, asma kolonlar, vs.
Çekme çubuklarının kesitleri tek veya çok parçalı olarak
tertiplenebilir. Kesitlerin en az bir simetri ekseni olmasına ve
kafes gövdeli taşıyıcı sistemlerde simetri ekseninin kafes
düzleminde bulunmasına itina gösterilmelidir. Bağlantı
özelliği olan elemanlarda bu kuralın dışına çıkılabilir.
Çekme çubuklarına ait çeşitli hesaplarda, birleşimlerinde
kullanılan birleşim aracının türü önemli rol oynar.
177
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
4.1- Çekme Çubuğu Hesapları
Çekme çubuklarıyla ilgili hesapların önemli bir bölümünde
çubuğun F
n
net yada yararlı alanı kullanılır.
F
n
= F – ∆F olarak hesaplanır.
Burada; ∆F delik, kesim ve benzeri sebeplerle kesitte
meydana gelen zayıflamayı göstermektedir.
F
n
yada ∆F değerlerinin hesaplanmasında kopma çizgisinin
konumu önem arz etmektedir.
Bu nedenle kopma çizgisi araştırması yapılmalıdır.
178
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kopma çizgisi üzerindeki toplam alandan, aynı çizgi
üzerindeki delik kayıpları toplanarak çıkartılmalıdır.
Profillerde deliklerin şaşırtmalı olarak konması durumunda
kopma çizgisi;
III II I
III II I
P P
II I
II I
Kopma Çizgisinin Araştırılması:
179
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a) Gerilme Kontrolu Türü Problem:
*
em
n
σ
F
N
σ ≤ =
em
σ
F
N
σ ≤ =
em
n
σ
F
N
σ ≤ =
(Kesim dolayısıyla kesit kaybı olması
durumunda)
(Kesim kaybı olmaması durumunda)
2) Birleşim Aracı Kaynak Đse;
*
: Çubuk ve delik eksenleri çakışmıyorsa; σ σσ σ
emn
*
= 0,8.σ σσ σ
emn
alınacaktır.
1) Birleşim Aracı Perçin Yada Olağan Bulon Đse;
180
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
( )
( )
( ) [ ] ) + + ( − + ) + ( = :
, + . + = :
− ( + ) − ( = :
'
g b g b l
2 2
g 1 g 1 l
L r t h t r t t ∆F 3
r 2146 0 2 d t a 2 ∆F 2
) L h t h h t ∆F 1
L’
g
yerine L
g
= L’
g
– 2a kullanıldığı da olur.
1
2 3
181
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3) Birleşim Aracı Öngermeli Bulon Đse;
kontrol iki
σ
F
P
σ
σ
F
N
σ
0,4.n.P N P
*
em
n
*
em
1
*
¦
¦
)
¦
¦
`
¹
≤ =
≤ =
− =
* : Çubuk ve Bulon eksenleri çakışmıyor ise;
σ
*
emn
= 0,8.σ
emn
alınacaktır.
182
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b) Boyutlama Türü Problem:
*
em
n
σ
N
F =
1) Birleşim Aracı Perçin, Olağan Bulon ve Kesit Kayıplı
Kaynak Đse;
gerekli
gerekli hesaplanır. F = gerekli F
n
+ tahmini ∆F
Profil tablosundan F seçilir. Seçilen F ≥ ≥≥ ≥ gerekli F
ise gerçek ∆F hesaplanır.
F
n
= seçilen F - ∆F ≥ ≥≥ ≥ gerekli F
n
olmalıdır.
183
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2) Birleşim Aracı Kesit Kaybı Olmayan Kaynaklı Birleşim
Olması Durumunda Đse;
emn
σ
N
F =
emn
0
σ
N
F =
Daha sonra gerilme kontrolu hesabına geçilir.
Seçilen
Profil tablosundan kesit seçimi yapılır.
gerekli
3) Birleşim Aracı Öngermeli Bulon Olması Durumunda Đse;
Seçilen
Profil tablosundan kesit seçimi yapılır.
gerekli hesaplanır.
olmalıdır. F ≥ ≥≥ ≥ gerekli F
hesaplanır.
olmalıdır. F ≥ ≥≥ ≥ gerekli F
0
184
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
c) Emniyetle Taşınabilen Kuvvetin Hesabı:
Emniyetle taşınabilecek kuvvet 3 etkene bağlıdır.
1) Çubuk açısından emniyetle taşınabilen kuvvet.
2) Uç birleşimlerde birleşim araçları yönünden emniyetle
taşınabilen kuvvet.
3) Şayet var ise, çubuk eki yönünden emniyetle
taşınabilen kuvvet.
Birleşim araçları yönünden yapılacak hesap daha evvel
gösterilmiş idi. Çubuk açısından taşınabilen kuvvet :
emn n emn
.σ F N maxN = =
min
1
*
em n
em
0,4.n.P .σ F
F.σ
N max
|
|
¹
|

\
|
+
=
Kesit kaybı yoksa F
n
yerine F alınacaktır. Dışmerkez
perçin ve bulonlu birleşimlerde σ σσ σ
emn
yerine 0,8.σ σσ σ
emn
alınacaktır.
Öngermeli bulonlarla bağlanan çekme çubuğunda;
185
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
d) Kuvvet Altında Uzama Miktarının Hesabı:
∆L
Askı kolon
∆L
Gergi
186
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
σ σσ σ ≅ ≅≅ ≅ σ σσ σ
emn
durumunda uzama miktarının mertebesi:
¦
¹
¦
´
¦


→ = = = =
875
1
Ç.52(YD2)
1310
1
Ç.37(YD2)
E
σ
E
σ
E.F
N
L
∆L
ε
em
0
Örnek olarak 100 m açıklıklı bir kemerin gergisinde,
Ç.37 (Fe 37) için 7,6 cm; Ç.52 (Fe 52) için 11,4 cm olur.
187
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
4.2- Çekme Çubuğu Ekleri
Çekme çubuklarında üç farklı türde ek yapmak
mümkündür. Yapılabilecek ekler önem sırasına göre
sıralanırsa;
1) Bindirme Elemanlı Ekler (Perçin, Bulon, Kaynak)
2) Enleme Levhalı Ekler (Kaynak)
3) Küt Ekler (Kaynak)
1) Bindirme Elemanlı Ekler (Perçin, Bulon, Kaynak):
P P
(Perçin yada Bulonlu Çözüm)
188
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
(Kaynaklı Çözüm)
≥ ≥≥ ≥(2∼ ∼∼ ∼3)a
P P
≥ ≥≥ ≥(2∼ ∼∼ ∼3)a
189
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bindirme Elemanlı Ekler ve Hesap Kuralları:
Bindirme elemanların (ekleme parçaları) net (*) enkesit
alanları toplamı, eklenen çubuğun net enkesit alanından
küçük olmamalıdır. ( * : kaynaklarda brüt olmalıdır)


çubuk n, bindirme n,
F F
max
i
i
i
N
F
F
P

=
Not: Ek, çubuğun taşıdığı N kuvvetine göre değil, çubuğun
taşıyabileceği max N kuvvetine göre hesap yapılmalıdır.
(i : Bindirme elemanı numarası)
Bindirme elemanlarının toplam brüt alanlarının ağırlık
merkezi, olanaklar ölçüsünde eklenen çubuğun ağırlık
merkezi ile üst üste düşmelidir (tolerans:birkaç milimetre).
Her bir bindirme elemanını çubuğa bağlayan birleşim
aracı, söz konusu bindirme elemanına alanıyla orantılı
dağıtılan kuvveti aktarabilmelidir.
190
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Not : Aktarılan kuvvet köşe kaynak dikişlerinin aktarabileceği
kuvveti aşmamalıdır.
2) Enleme Levhalı Ekler (Kaynak):
t
l
≥ ≥≥ ≥t
çubuk,max
≥ ≥≥ ≥3a
2
a
2
≥ ≥≥ ≥3a
2
P P
a
1
≥ ≥≥ ≥3a
1
191
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3) Küt Ekler (Kaynak):
Not: Bu tür ekten olanaklar ölçüsünde kaçınılmalıdır.
TS 3357: Sıfır yada buna yakın kuvvet taşıyan
çubuklarda yapılabileceğine müsaade eder.
P P
192
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
4.3- Konstrüktif Kurallar
Çok parçalı çekme çubukları, statik açıdan gerekli olmamakla
birlikte, uzunlukları boyunca minimum iki ara noktada (Çok
uzun çubuklarda 1∼ ∼∼ ∼2 metrede bir) birbirlerine bağlanmalıdır.
Köprülerde e
max
aralıkları uygulanır.
≥ ≥≥ ≥40 mm
≥ ≥≥ ≥10 mm
3 mm
3d Pul
193
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çubuk aralıkları fazla ise arada bağ levhaları kullanılmalıdır.
(3∼ ∼∼ ∼6)d
1
Bağ levhası
Bağ Levhasının Perçin yada Bulonlu Birleşimi:
194
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bağ Levhasının Kaynaklı Birleşimi:
40∼ ∼∼ ∼100 mm
≥10 mm
Bağ Levhası
min 3 mm
195
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 4.1:
Birleşimde M20’ lik Uygun Bulonlar kullanılmaktadır.
Şekilde verilen çekme çubuğu ekinde gerekli kontrolları yapınız
ve birleşimin güvenle aktarabileceği kuvveti belirleyiniz.
Malzeme Ç. 37 çeliğidir. Kuvvet YD1’ de bulunacaktır.
45 60 60 45 45 60 60 45
12 20 12
III II I
N N
35
65
65
35
III II I
196
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Verilen M 20 bulonu uygundur. mm 22,5 cm 2,25 0,2 5.1,2 0,2 5t d
min 0
= = − = − ≤
¦
¹
¦
´
¦
= = 〈
= = 〈
= = 〉
= + =
mm 300 25.12 25.t
mm 252 12.21 12.d
mm 63 3.21 3.d
mm 88 65 60 e
min
2 2
¦
¹
¦
´
¦
= = 〈
= = 〈
= = 〉
=
mm 72 6.12 6.t
mm 63 3.21 3.d
mm 42 2.21 2.d
mm 45 e
min
1
¦
¹
¦
´
¦
= = 〈
= = 〈
= = 〉
=
mm 72 6.12 6.t
mm 63 3.21 3.d
mm 5 , 31 1,5.21 1,5.d
mm 35 e
min
2
197
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çekme Çubuğunun Emniyetle Aktarabileceği Kuvvet:
2
n3
2
n2
2
n1
cm 36,2 2.2,1) 8,8 3,5 2.(10 F : III III
cm 36,6 3.2,1) 2.8,8 2.(2.3,5 F : II II
cm 31,6 2.2,1) 2.(20 F : I I
= − + + = −
= − + = −
= − = −
ton 45,5 31,6.1,44 .σ F N Çubukta
cm 31,6 F ) (F
em n em
2
1) - n(1 min n
= = =
= =
En elverişsiz kopma çizgisinin bulunması;
198
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bindirme Elemanlarının ( Levhaların ) Emniyetle
Aktarabileceği Kuvvet:
2
çubuk n,
2
bindirme n,
cm 31,6 F cm 37,92 2.2,1) 2.1,2.(20 F = 〉 = − =
ton 9,7 P
ton 11,76 8 2,1.2,0.2, .σ d.t P
ton 9,7 1,4
4
π.2,1
2 τ
4
π.d
m P
1em
em l,
*
min 1eml
2
em a,
2
1emτ
=
¦
)
¦
`
¹
= = =
= = =
Dolayısıyla bindirme elemanlarında N
emn
> >> > N
emn,çubuk
olduğu için değerinin belirlenmesi gerek yoktur.
Birleşim Elemanlarının Emniyetle Aktarabileceği
Kuvvet:
Birleşim (ek) tek tip bindirme elemanıyla gerçekleştirilmiş
olduğundan (yani levha ile), birleşim elemanları için hesap
bir defada yapılabilir. Uygun bulon, m = 2 (çift tesirli)
Bindirme elemanlarında da en elverişsiz kopma çizgisinin
I – I olacağı açıktır.
199
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Birleşim bu değerden küçük veya eşit olan her N
kuvvetini emniyetle taşır.
çubuk em, 1em em
N ton 48,5 5.9,7 n.P N 〉 = = =
(YD1) ton 45,5 N N max
çubuk em,
= =
Birleşim araçları;
200
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
½ I 300
110 mm
x x
15
6
e
x
90
N N x x
45
8 195 180.12.390
Örnek 4.2:
Şekilde verilen bindirme elemanlı kaynaklı çekme çubuğu
ekinde gerekli kontrolları yapınız.
Malzeme Ç. 37 çeliğidir. Kuvvet YD1’ de hesaplanacaktır.
201
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bindirme Elemanlarının (Ekleme Lamaları) Enkesiti
Eklenen Çubuğunkinden Büyük Olmalıdır:
2
çubuk
cm 34,55
2
69,1
2
F
F = = =
ton 49,752 34,55.1,44 .σ F N
em çubuk em
= = =
2
çubuk
2
ek
cm 34,55 F cm 39,6 18,0.1,2 2.9,0.1,0 F = 〉 = + =
½ I 300 çekme çubuğunda;
Ek çubuğun taşıyabileceği N
emn
= max N kuvvetine göre
kontrol edilecektir.
202
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bindirme Elemanlarının Ağırlık Merkezi, Eklenen
Çubuğun Ağırlık Merkezi Đle Üst Üste Düşmelidir:
cm 11,03
34,55
381
F
S
e
çubuk
x
x
= = =
cm 11,24
39,6
5,6 18,0.1,2.1 6,0 2.9,0.1,0.
) (e
bindirme x
=
+
=
mm 2,1 cm 0,21 11,03 11,24 ∆e = = − =
Yeterli yaklaşım elde edilmektedir.
Ekleme lamalarının x – x eksenine göre ağırlık merkezi;
Çubukta (1/2 I 300) ; F
çubuk
. e
x
= S
x
203
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynak Dikişlerinde Yapılacak Kontrollar:
mm 7 0,7.10
mm 10
mm 10,8
0,7 0,7.t mm 6 a 3mm
min
min g
= =
|
|
¹
|

\
|
= 〈 = 〈
mm 15 2,5.6 3).a (2,5 mm 15 e
1
= ≅ − ≥ =
e
2
b e
2
e’
1
h
g
L
e
1
1) Gövde Ekleme Levhaları Kaynak Dikişleri
204
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
mm 120,5
2
241
h
g
= =
mm 600 100.6 100a mm 104 6 110 l mm 90 15.6 15a
mm 15 2,5.6 2,5a mm 15,5 15 90 120,5 e
g
'
1
= = 〈 = − = 〈 = =
= = 〉 = − − =
2
em k,
2
kg
g
k
b g
g
g
t/cm 1,1 τ t/cm 0,881
4.0,6.10,4
22,615
F
N
τ
ton 22,615 49,752
39,6
2.9,0.1,0
N
F F
F
N
= 〈 = = =
= =
+
=
205
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2) Başlık Ekleme Levhası Kaynak Dikişleri:
mm 8,28 0,7.11,83
mm 11,83
mm 12
0,7. 0,7.t mm 8 a mm 3
min
min b
= =
|
|
¹
|

\
|
= 〈 = 〈
mm
24
20
.8
3
2,5
.a
3
2,5
mm 27,5
2
125 180
e
2
|
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|
〉 =

=
mm 800 100.8 100a mm 187 8 195 l mm 120 15.8 15a
b
= = 〈 = − = 〈 = =
2
em k,
2
kb
b
k
b g
b
b
t/cm 1,1 τ t/cm 0,907
2.0,8.18,7
27,137
F
N
τ
ton 27,137 49,752
39,6
18,0.1,2
N
F F
F
N
= 〈 = = =
= =
+
=
206
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 4.3:
½I 300 25
7 120≤ ≤≤ ≤h
g
N N 27,5
30
11 35
17 45 45
75 35 75
Şekilde verilen enleme levhalı kaynaklı çekme çubuğu ekinin
güvenle aktarabileceği kuvveti belirleyiniz.
Malzeme Ç. 37 çeliğidir. Kuvvet YD1’ de hesaplanacaktır.
207
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynak Dikişlerinde Kontrollar:
1) Gövde Kaynak Dikişi;
mm 56 7 8 10 7 0
mm 8 10
mm 17
7 0 t 7 0 mm 7 a mm 3
min
min g
, = , . , =
|
|
¹
|

\
|
,

. , = . , 〈 = 〈
) , = ( , = ) , − , .( , . = cm 3 11 L cm 82 15 7 0 0 12 7 0 2 F
1 k
2
1 k
mm 34 11 2 16, 7 0
mm 2 16
mm 17
7 0 t 7 0 mm 11 a mm 3
min
min b
, = . , =
|
|
¹
|

\
|
,

. , = . , 〈 = 〈
) , = ( , = ) , − , .( , . =
, = , . , =
cm 4 3 L cm 48 7 1 1 5 4 1 1 2 F
cm 75 13 5 12 1 1 F
3 k
2
3 k
2
2 k
Enleme levha kalınlığı (17 mm), çekme çubuğu kalınlığına
uygun (t
max
= 16,2 mm) ve boyutları profil kenarından (2,5-3)a
taşacak şekilde seçilmiştir.
Dışta:
Đçte :
2) Başlık Kaynak Dikişleri;
208
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3) Kaynak Dikişleri Ağırlık Merkezi;
cm 10,68
7,48 13,75 15,82
1,62) 7,48(15 13,75.15
2
11,3
15,82
e
k
=
+ +
− + + |
¹
|

\
|
=
4 2 2 2
2 2
kx
cm 880 8 37,05.10,6 1,62) 7,48.(15 13,75.15
2
11,3
15,82.
12
2.0,7.11,3
I = − − + + |
¹
|

\
|
+ =
3
max
kx
min kx,
cm 82,4
10,68
880
y
I
W = = =
e
çubuk
= 11,03 cm olarak örnek 4.2’ de bulunmuştur.
Dışmerkezlik aşırı olmayıp ihmal edilebilir.
Ancak ihmal edilmeyerek kesin hesap yapılacaktır.
∆e = 11,03 – 10,68 = 0,35 cm = 3,5 mm
209
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Birleşimin Güvenle Aktarabileceği N Çekme Kuvveti:
ton 35,21 N t/cm 1,1
82,4
0,35.N
37,05
N
σ
W
N. ∆.
F
N
em
2
em k,
min k, k
= → = +
= +
Birleşimin emniyetle aktarabildiği kuvvet (N
em
= 35,21 t).
Kaynak kalınlıkları mümkün en büyük değerler alındığı
durumda (a ≅ 0,7t
min
), çekme kuvveti alan çubuğun emniyetle
taşıyacağı (N = 49,752 t) kuvvetten küçüktür.
210
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 4.4:
½ I 300 enkesitli çekme çubuğunun, kaynaklı küt ekinin
emniyetle aktarabileceği N
emn
kuvvetini bulunuz.
Malzeme Ç 37 çeliğidir. Kuvvet YD1’ de hesaplanacaktır.
Not: Hadde profillerinden yapılan çekme çubuklarında bu tür
eklerden olanaklar ölçüsünde kaçınılması tavsiye edilir.
2
k
2
b
'
g g
cm 06 33 49 1 55 34 ∆F F F
cm 49 1 62 1 0 12 0 15 08 1 t L h t ∆F
, = , − , = − =
, = ) , − , − , .( , = ) − − .( ≅
|
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|
= =
t 19,55
t 23,14
.0,7
27,93
33,06
.σ F N
em k, k k em,
Bazen, daha güvenli bir yaklaşımla ∆F hesabına
(2t
2
g
+2t
2
başlık
) krater payları da katılır. Problemimizde
∆F = 6,62 cm
2
ve F
k
=27,93 cm
2
olarak hesaplanır.
N 120< << <h
g
N ½I 300
211
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5- Basınç Çubukları
2
k
2
k
s
EI π
N =
Euler burkulma bağıntısıyla belirlenir.
Kesit tesiri olarak, eksenleri doğrultusunda basınç türü normal
kuvvet taşıyan çubuklara basınç çubukları adı verilir.
Bu tür çubuklarla kafes sistemlerde ve bina kolonlarında çok sık
karşılaşılır.
Çelik yapılarda yapılan bütün basınç elemanları burkulmaya
göre hesaplanırlar (T.S. 648; DIN 4114).
Mukavemet dersinden de bilindiği üzere, prizmatik enkesite
sahip bir basınç çubuğun, orantılılık bölgesi sınırları içinde,
burkulmadan emniyetle taşıyabileceği eksenel basınç kuvveti
(Euler Kritik Yükü),
212
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kritik burkulma gerilmesi,
2
k
2
k
k
F.s
.E.I π
F
N
σ = =
i
s
λ ;
F
I
I
k
= =
2
2
2
k
2 2
k
λ
.E π
s
.E.i π
σ = = olur.
Bu değerler yukarıdaki bağıntıda yerine konur ise, kritik
burkulma gerilmesi;
olarak hesaplanır (Euler kritik burkulma gerilmesi).
213
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gerilme – Narinlik Diyagramı
20 λ λλ λ
p
=114,8 λ λλ λ
σ σσ σ
k,emn
σ σσ σ
p
Euler Hiperbolü
Taşıma Yükü Yöntemine Göre σ σσ σ
k
σ σσ σ
214
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Burkulma olması halinde de bir emniyet gerilmesinden
söz etmek mümkündür. Kritik gerilmeden belirli bir
oranda uzak kalan kritik emniyet gerilmesi değeri;
ω
σ
F
N
ω
1
σ
σ
F.σ
N
em
em
em k,
em
≤ → = ≤
( ) λ f σ
F
N
em k,
= ≤
[ ] ( ) ( ) λ f ω yöntemi ω σ
F
ωN
em
*
= ≤ = σ
¹
´
¦
= = ≤
Köprüler 150
Binalar 250
λ ; 1 ω ; için 20 λ
max
Bu değerin her iki tarafı σ
em
‘ ye
bölünür ise;
215
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Basınç Çubuklarında Genel Hesap Yöntemi
(T.S. 648)
olmak üzere,
F
2
p
σ
.E 2. π
λ =
için) λ (λ
için) λ λ (20
için) 20 (λ
2,5
λ
λ
0,2
λ
λ
1,2 1,51
1,67
n
max p
p max
max
3
p p

≤ ≤

¦
¦
¹
¦
¦
´
¦
|
|
¹
|

\
|

|
|
¹
|

\
|
+ =
( Plastik Narinlik Sınırı )
216
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Söz konusu bu bağıntılar çelik cinsi ne olursa olsun
geçerlidir.
T.S. 648, ω ωω ω yöntemine göre hesabı da kabul etmektedir.
Elastik bölgesi içinde yapılan Euler tipi burkulma
durumunda basınç emniyet gerilmesi;
( )
( ) ise λ λ σ
n. λ
.E π
σ
ise λ λ σ
n
λ
λ
.
2
1
1
σ
p
*
em bE, 2
2
em b,
p F
2
p
em b,
〈 = =

|
|
¹
|

\
|

=
2
2
em bE,
2,5. λ
.E π
σ = olarak hesaplanacaktır.
217
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5.1- Tek Parçalı Basınç Çubukları
Tek parçalı basınç çubukları ifadesi içinde bileşik kesitler de
sayılabilir ( Tek parçalı sayılabilmesi için parçalar birbirlerine
e ≤ e
max
aralıklı perçin yada bulonlarla, veya sürekli kaynak
dikişiyle bağlı olmalıdır).
simetri
ekseni
yok
en az
bir
simetri
ekseni
var
Tek Parçalı Basınç Çubukları Enkesitlerine ait Örnekler:
218
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Burkulma Boyları ( s
k
) : s
k
= β.L (L = Çubuk Boyu)
1) Uçlarda Mesnetlenme Şeklinin Etkisi:
2,0 2,1 1.0 1,2 0,8 0,65 Hesap β
2,0 2,0 1,0 1,0 0,7 0,5 Teorik β
Uçların
Mesnet
Şekilleri
219
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2) Ara Bağlantıların Etkisi:
Ara bağlantıların bulunması : Bir kafes kirişin üst (basınç)
başlığını bağlayan aşıklar, duvarlarda kuşaklar, vb.
Basınç çubuğu değişik doğrultularda değişik burkulma
boylarına sahip olabilir. Yani s
kx
≠ s
ky
olabilir.
T.S. 648 yönetmeliğinde ortogonal çerçeve çubukları
burkulma boylarının hesabı için abaklar verilmiştir.
Abakların kullanılabilmesi için, önce çubuğun (i) ve (j)
uçlarına ait G
i
ve G
j
redör oranlarının belirlenmesi gerekir


=
i k
k
i s
s
i
l
I
l
I
G
220
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örneğimizde, B noktasında yazılan bağıntıda, BC çubuğu
toplama girmez. Kirişlerde I
k
/ L
k
değerleri aşağıda verilen
katsayılarla çarpılarak alınacaktır.
(Σ) işareti, ele alınan düğüm noktasında ve burkulma
düzleminde, söz konusu düğüm noktasına ait rijit bağlı
çubukların toplamı ifade etmektedir (s : kolon için, k : kiriş
için kullanılacaktır).
I J K
D E F G H
A B C
221
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
• Ortogonal (Dik Açılı) Çerçevelerde Çubuk Burkulma
Boyları:
{
(2,0) Düğüm noktaları ankastre çerçeve : E’ de ED çubuğu
Temele ankastre bağlı kolonlarda, bu uçtaki G ≅ 1,0
olarak alınabilir (teoride sıfır alınabilir)
(1,5) Düğüm noktaları sabit çerçeve : G‘ de GH çubuğu
(0,5) Düğüm noktaları sabit çerçeve : C‘ de CB çubuğu
Temele mafsallı bağlı kolonlarda, bu uçtaki G ≅ 10
olarak alınabilir (teoride sonsuz alınabilir)
T.S.648 standardı, dik açılı çerçevelerde, çubuk burkulma
boyları için, çubuk uçlarının çubuk eksenine dik
doğrultuda tutulmuş veya serbest olduklarını göz önüne
alan iki adet abak vermektedir.
222
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çubuk uçları eksenine dik doğrultuda tutulmuş
Ortagonal Çerçevelerde Çubuk Burkulma Boyları ( s
k
= β ββ β.L )
223
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çubuk uçları eksenine dik doğrultuda serbest
Ortagonal Çerçevelerde Çubuk Burkulma Boyları ( s
k
= β ββ β.L )
224
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
x ve y eksenlerine dik doğrultuda çubuk burkulma
225
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gerilme Kontrolu Türü Problem:
F
I
i
F
I
i
y
y
x
x
=
=
bulunur ω Tablodan λ
i
s
λ
i
s
λ
max
y
ky
y
x
kx
x

¦
¦
)
¦
¦
`
¹
=
=
em
σ
F
ω.N
σ ≤ =
x ve y asal eksenler değillerse (korniyerlerdeki gibi)
benzer işlemler asal eksenler için yapılır.
(Tek hadde profilleri için tablodan alınır)
(Tek hadde profilleri için tablodan alınır)
x ve y asal eksenler olmak üzere;
226
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Boyutlama Türü Problem:
em
0
σ
1.N
F ≥
em
0
σ
N
F =
2
2
0
2
0
2
k
2
k
2
2
0
2
0
λ
λ
i
s
s
i
i
i
ω
F
F
= = = =
hesaplanır. Tablodan profil seçimi yapılır.
(F
0
, i
0
) bulunur ve λ
0
= s
k
/ i
0
hesaplanır.
F = (1,5 ~2)F
0
hesaplanır. Profil seçilir. Gerilme kontrolu
türü problemdeki adımlar burada da tekrarlanır.
F ve F
0
‘ın benzer alanlar olmalarından dolayı,
Bir denklem ve iki bilinmeyen vardır.
1) Genel Yöntem:
ω
0
= 1 alınarak
2) Domke Yöntemi: Bu yöntemde profil türü önceden bellidir.
227
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
3) Güvenle Taşınabilen Kuvvetin Hesabı:
ω λ (çizelge) ω λ λ
0
→ → =
em
σ
ω.N
F ≥
ω
F. σ
N N max
em
em
= =
Kesit seçimi yapılır. Gerilme kontrolu türü
problemdeki adımlar aynen tekrar edilir.
Çubuğa gelen N basınç kuvveti N ≤ ≤≤ ≤ N
em
olmalıdır.
Gerilme kontrolu türü probleme benzer durum burada da
söz konusudur. λ
max
ve ω bulunduktan sonra ;
belirlenir.
228
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.1:
Enkesiti [ 300 olan bir basınç çubuğunun sistem şeması
görülmektedir. Çubuğun emniyetle aktarabileceği basınç
kuvvetini bulunuz. Kuvvet YD1‘de hesaplanacaktır. Malzeme
Ç.37 çeliğidir.
y x
4,5 m
x y y
9 m
x x
4,5 m
y
N
229
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
x – x eksenine dik burkulma;
76,92
11,7
900
i
s
λ
x
kx
x
= = =
155,17
2,90
450
i
s
λ
y
ky
y
= = =
155,17
155,17
72,65
λ
λ
λ
max max
y
x
max
=
|
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|
=
ton 20,017
4,23
58,8.1,44
ω
F. σ
N
em
em
= = =
4,23 ω =
y – y eksenine dik burkulma;
230
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.2:
2 [ 160 ‘dan bileşik olarak yapılmış bir basınç çubuğunun yükü
ve taşıyıcı sistem şeması verilmiştir. Gerekli kontrolları yapınız.
Kuvvet YD1‘ de verilmektedir. Malzeme Ç.37 çeliğidir.
L 8 0 s
L 1 2 s
ky
kx
. , =
. , =
x y y x y
y x y x
x x
4 m
y
N = 20 t
231
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
x – x eksenine dik burkulma;
135,3
6,21
840
i
s
λ
x
kx
x
= = =
cm 840 2,1.400 s
kx
= =
( ) [ ]
4 2
y
cm 1213 1,84 6,5 24. 85,3 2. I = − + =
cm 5,03
2.24
1213
F
I
i
y
y
= = = cm 320 0,8.400 s
ky
= =
63,7
5,03
320
i
s
λ
y
ky
y
= = = 3,21 ω 135,3
63,7
135,3
λ
λ
λ
max max
y
x
max
= → =
|
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|
=
2
em
2
t/cm 1,44 σ t/cm 1,338
2.24
3,21.20
F
ω.N
σ = ≤ = = =
y – y eksenine dik burkulma ;
232
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.3:
¦
¹
¦
´
¦
= =
= 〉 =
→ = = =
cm 1,26 i i
cm 7,85 F cm 8,70 F
L65.65.7 cm ,85 7
1,656
13
σ
N
F
η min
2
0
2
2
em
0
2,38 ω 116 λ 174,6
1,26
220
i
s
λ
1
0
k
0
= → = → = = =
¦
¹
¦
´
¦
=
=
= = =
cm 1,95 i
cm 19,2 F
0 L100.100.1 seçilen cm 18,68
1,656
2,38.13
σ
.N ω
F gerekli
η
2
2
em
1
2,29 ω 112,82
1,95
220
i
s
λ
η
k
max
= → = = =
2
em
2
t/cm 1,656 σ t/cm 1,55
19,2
2,29.13
F
ω.N
σ = 〈 = = =
Tek hadde profilinden yapılmış basınç
çubuklarında, özellikle s
kx =
s
ky
ise Domke
yöntemi hızlı boyutlama olanağı sağlar.
(ξ, η asal eksenler)
ξ y η
η
y
ξ
N = 13 t’ luk yük taşıyacak çelik (Ç.37) bir basınç çubuğunda
burkulma boyları s
k
=s
kx
=s
ky
=2,20 m olup tek köşebent olarak
boyutlayınız. Kuvvet YD2’ de verilmektedir
233
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.4:
F(cm
2
) e (cm) I
x
(cm
4
) I
y
(cm
4
)
[180 28 1,92 1350 114
[220 37,4 2,14 2690 197
Şekilde bileşik enkesiti ve taşıyıcı sistem şeması verilen
basınç çubuğunda gerekli kontrolları yapınız.
Kuvvet YD2’ de verilmektedir. Malzeme Ç.52 çeliğidir.
[220
x
G1
y
G1
G
1
G
G
2
x
1
x
2
x
[180
y
1
y y
2
s
k
= s
kx
= s
ky
= 325 cm
N = 105 t
N = 105 t
e
x x
y
y
3,25 m
234
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ağırlık Merkezinin x
1
, y
1
Eksenlerine Göre Yeri;
cm 3,89
37,4 28
1,92
2
22
28.
y
cm 4,77
37,4 28
2
18
2,14 28.
x
G1
G1
=
+
|
¹
|

\
|

=
=
+
|
¹
|

\
|
+
=
4
xy
4
2
2
y
4
2
2
x
cm 1620 4,77 2,14
2
18
1,92 3,89
2
22
28. 4,77 37,4.3,89. I
cm 3534 4,77 2,14
2
18
28. 1350 37,4.4,77 197 I
cm 4124 1,92 3,89
2
22
28. 114 37,4.3,89 2690 I
= |
¹
|

\
|
− + |
¹
|

\
|
− − + =
= |
¹
|

\
|
− + + + + =
= |
¹
|

\
|
− − + + + =
235
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
xy
2
y x y x
η ξ,
I
2
I I
2
I I
I +
|
|
¹
|

\
| −
±
+
=
¦
¹
¦
´
¦
=
=
= + |
¹
|

\
| −
±
+
=
4
η
4
ξ 2
2
η ξ,
cm 2182 I
cm 5476 I
1620
2
3534 4121
2
3534 4124
I
cm 5,78
37,4 28
2182
i i
η min
=
+
= =
1,47 ω 6,23 5
5,78
325
i
s
λ
min
k
max
= → = = =
2
em
2
t/cm 2,484 1,656
2,4
3,6
σ t/cm 2,36
37,4 28
1,47.105
F
ω.N
σ = = 〈 =
+
= =

236
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5.2- Çok Parçalı Basınç Çubukları
Çok parçalı ve tek parçalı basınç çubukları arasında fark ;
N N N N
Ara bağlantısız →Tek parçalı Ara bağlantılı → Çok parçalı
Ekonomik yada konstrüktif nedenlerle düzenlenirler.
Đki değişik türde ara bağlantı (Enine bağlantı) yapılır.
- Çerçeve Bağlantı : Moment alabilen bağlantı
- Kafes Bağlantı : Moment alamayan bağlantı
Her iki tür bağlantıda da birleşim aracı Perçin, Bulon veya
Kaynak olabilmektedir.
237
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kafes Ara Bağlantılı Çubuk Çerçeve Ara Bağlantılı Çubuk
x x
e
y
y
s
1
e
y
y
s
1
d
α
x x
238
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
• Çok parçalı basınç çubukları, kaymadan meydana gelen
şekil değiştirmeleri de dikkate alan itibari narinlik dereceleri
yardımıyla hesaplanırlar.
• Standartlar, çok parçalı basınç çubuklarının hesap şekillerini,
bunların enkesit şekillerine göre belirlenen, üç ana gruba
ayırırlar :
a) I. Grup çok parçalı basınç çubukları
b) II. Grup çok parçalı basınç çubukları
c) III. Grup çok parçalı basınç çubukları
239
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5.2.1- I.Grup Çok Parçalı Basınç Çubukları
I. Grup çok parçalı basınç çubuklarında, bütün enkesitin asal
eksenlerinden biri (örneğin: x – x ekseni), bütün çubukların
ağırlık merkezlerinden geçer ve her birinin kenarlarına paralel
x veya y eksenlerinden biriyle çakışır (Bu çakışan eksene
malzeme ekseni denir).
Enkesit Örnekleri
x x
x x
x x
(*)
240
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Hesap Adımları:
x – x Malzeme Eksenine Dik Burkulma: Tek parçalı basınç
çubuğun burkulması gibi hesaplanır. i
x
farklı enkesitli
çubuklar durumu (*) dışında direk profil tablolarından
alınabilir.
x1
1
x1
1
x1 x
x
i
F
I
n.F
n.I
F
I
i = = = =

=
=
n
1 j
x1j x
I I
F
I
i
x
x
=
x
kx
x
i
s
λ =
bulunur. Daha sonra
hesaplanır. Buradan belirlenir.
Farklı enkesitli çubuklardan oluşması durumunda, önce
241
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
y – y Malzemesiz Eksene Dik Burkulma: Kayma şekil
değiştirmesini dikkate alan λ
yi
itibari narinlik derecesi ile
hesaplanır. Önce tüm kesitin I
y
atalet momenti değeri
hesaplanır.
F
I
i
y
y
=
y
ky
y
i
s
λ =
1
1
1
i
s
λ =
2
1
3
D D
1
.e s
d
.F n
F
π λ =
( )
( ) ¦
¹
¦
´
¦
≤ →
〉 →

ise 100 λ 50
ise 100 λ
2
λ
λ
x
x
x
1
λ
1
değerinin alabileceği üst sınır değerleri:
(Kafes ara bağlantı olması
durumunda)
(Çerçeve ara bağlantı olması durumunda)
(Kayma şekil değiştirmeleri
sebebiyle yalnız başına
kullanılması uygun değildir)
242
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
(m: I. Grup basınç çubuklarında parça
sayısı)
2
1
2
y yi
λ
2
m
λ λ + =
ω
λ
λ
λ
max
yi
x
max

|
|
¹
|

\
|
=
em
σ
F
ω.N
σ ≤ =
ω
F.σ
N N
em
em
= ≤
0 1
em
0
3)F (2 F
σ
N
F − = → =
Not: s
kx
= s
ky
ve burkulmanın x – x eksenine dik düzlemde
oluşacağı belli ise Domke Yöntemi kullanılabilir.
Kesit seçimi yapılır. Seçilen
kesitte gerilme kontrolu yapılır
(Boyutlama türü problemde)
(Emniyetle taşınabilen kuvvet bağıntısı)
(Gerilme kontrolu türü problemlerde)
243
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Özel Durumlar :
1) I. Grup 2 parçalı basınç çubuklarında, iki profilin arası, bağlantı
levhası kalınlığına eşit ise (şekilde birinci satırda), ayrıca bu profillerin
aralarına, enleme ara bağlantılara ek olarak, aralıkları ≤15i
1
olan ilave
tali bağlantı elemanları konuluyor ise : λ
yi
= λ
y
alınabilir (Tek parçalı
basınç çubuklarında olduğu gibi)
λ
x
→ ω Pratikte bu tür çubuklarla çok karşılaşıldığından
hesaplanmalarında büyük ölçüde bir kolaylık getirir.
x x
2) Eşit kollu köşebentler, yüksek gövdeli “T “ profiller ve farklı kollu
köşebentlerin kısa kollarının yan yana gelmeleri özel durumunda,
profillerin aralığı bağlantı levhası aralığını aşmıyor ise ve s
kx
= s
ky
ise,
hesap yalnız λ
x
narinliğine göre yapılabilir(λ
y
> λ
yi
daima).
≤15i
1
≤15i
1
≤15i
1
s
1
244
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5.2.2- II.Grup Çok Parçalı Basınç Çubukları
Enkesit eşit yada farklı kollu 2 köşebentten oluşabilir. (a) ve
(b) durumlarında ara bağlantı elemanlarının doğrultuları
şaşırtmalı konur. Çatı makaslarında ara örgü çubukları var
ise, s
kx
= 0,75L alınmalıdır.
II. Grup çok parçalı basınç çubuklarında, bütün parçaların
ağırlık merkezlerinden geçen bir asal eksen (malzeme ekseni)
bu tür çubuklarda da bulunur. Ancak bu grupta malzeme
ekseni, çubukların kenarlarına paralel kendi x ve y
eksenlerinden biriyle çakışmazlar.
( a ) ( b ) ( c )
x x x
x x 0 x
245
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
II. Grup çubuklar, daha çok kafes sistemlerin alt ve üst
başlıkları arasındaki örgü çubuklarında kullanılırlar. Bu özel
durumda : s
k
= s
kx
= s
ky
= L olur.
(c) enkesit şekli yalnız eşit kollu köşebentlerle yapılabilir.
(Not: Yalnız aşağıdaki şekilde belirtilen durumda geçerli)
L
246
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Hesap Adımları:
II. Grup basınç çubuklarında, genellikle tek bir s
k
söz
konusu olduğundan, toplam kesitin x – x eksenine göre
hesap yapılması yeterlidir ( λ
x
> λ
yi
).
em
x
k
x
σ
F
ω.N
σ
ω
i
s
λ
≤ =
→ =
Burada sorun i
x
olarak hangi değerin alınacağıdır. (a) ve
(c) türü enkesitlerde, i
x
olarak tek parçanın i
ξ
atalet yarıçapı
değeri kullanılmalıdır.
y
y
ξ = x η
x x
η ξ = x
247
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
(b) türü enkesitte, toplam kesitin x – x asal ekseni, parçaların birbirinin
asal eksenleri ile çakışmaz. Bu durumda farklı kollu köşebentlerin
enkesit özelliklerinden yararlanılır. Önce, farklı kollu köşebendin uzun
koluna paralel 0 – 0 eksenine göre I
0
atalet momenti hesaplanır.
(
(
¸
(

¸

|
¹
|

\
|
+ + =
2
y 1 y1 0
2
t
e . F I 2. I
σ ω λ
1,15
i
i
F
I
i
x
0
0
0
0
→ → → ≅ → =
ω
F. σ
N N
em
em
= ≤
Tek bir s
k
söz konusu olduğundan, (a) ve (c) türü enkesitlerde
boyutlama için Domke yöntemi uygundur. Genel yöntem de
kullanılır.Gerilmenin tutması dışında, bağlantı aralıkları bakımından
λ = (s
1
/ i
1
) ≤ 50 olmalıdır ( i
1
= i
η
).
Her durumda :
II. Grup basınç çubukları yalnız çerçeve bağlantılıdır.
t e
y
0 y
1
x
y
1
x
0
248
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5.2.3- III.Grup Çok Parçalı Basınç Çubukları
y y y
x 1 1 1 x
e’ e’ e’
(a) m =2 (b) m =2 (c) m =2
e m’=2 e m’=2 e m’=2
1 1
e’ m =4 e’
m’=2
(d) (e) (f)
e e e e e
m =2 m =2
m’ =2 m’=2
e’
(g)
m =3
e e m’=2
Malzeme ekseni olmayan çok parçalı basınç çubukları bu gruba girer.
249
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Hesap Adımları:
Her iki asal eksene göre burkulma hesabı, I. Grup basınç
çubuklarının y – y eksenine göre hesabı gibi, itibari λ
yi
, λ
xi
narinlik derecelerine göre yürütülür.
em max
2
1y
2
y yi
2
1x
2
x xi
σ
F
ω.N
σ ω λ
λ
2
m
λ λ
λ
2
m'
λ λ
≤ = → →
¦
¦
)
¦
¦
`
¹
+ =
+ =
ω
F. σ
N N
em
em
= ≤
(Gerilme Kontrolu Problem)
( ) Kontrolu Gerilme Seçimi Kesit F 3 2 F
σ
N
F
0 1
em
0
→ → − = → =
Boyutlamada genel hesap yöntemi kullanılır.
(Emniyetle Taşınabilen Kuvvet)
250
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bağlantı Aralıkları Üst Sınırları :
50
i
s
λ
50
i
s
λ
1
1y
1y
1
1x
1x
≤ =
≤ =
i
1
değeri, köşebentler için her iki doğrultuda i
1
= i
η ηη η
alınır.
Farklı türden parçalarda ([ ve T gibi) i
1
her iki doğrultuda
değişiktir.
Bununla birlikte, güvenlik tarafında kalan bir yaklaşımla i
1
= i
1min
alınabilir.
olmalıdır.
251
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Konstrüktif bakımdan, enkesit biçimleri (d-e-f-g) türünden
olan III. Grup çok parçalı basınç çubuklarında, enkesitin
dikdörtgen biçimini koruyabilmesi için ara bağlantı levhaları
dışında, her kat hizasına ya kat levhası yada çubuk
eksenine dik köşegen konulur.
252
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5.2.4- Ara Bağlantı Elemanlarının Hesabı
Ara bağlantı elemanlarının hesabı itibari bir T
i
kesme kuvvetine göre yapılır.
80
F. σ
T
em
i
=
i
1
i
T 20
i
e
0,05 ∆T
|
|
¹
|

\
|
− =
i i
*
i
∆T T T + =
kadar arttırılır.
Çerçeve türü ara bağlantılı çubuklarda, e > 20i
1
ise T
i
itibari
kesme kuvveti,
253
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kafes Ara Bağlantılı Basınç Çubukları:
(a) (b) (c)
α s
1
α α s
1
s
1
s
1
s
1
254
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
değerinde bir çekme ve basınç kuvveti olarak yüklenir.
Gerek köşegen ve gerekse uçlardaki birleşim araçları bu kuvvete göre
hesaplanır. Ara bağlantılar tali taşıyıcı elemanlar olduklarından, eksenleri
düğüm noktalarında aynı bir noktada kesişmeyebilir ve tek bir perçin
yada bulonla bağlanabilirler (n ≥ 2 koşulu sağlanmayabilir).
Çubuk eksenine dik konumlu örgü çubukları (a) türünde herhangi bir
kuvvet taşımayıp yalnız s
1
boyunu kısaltırlar. (c) türü kafes örgüde ise
N
v
= N
D
. sinα αα α < << < N
D
değerinde kuvvet taşırlar. Dikmeler ve birleşimleri
hesaplanmaz. Köşegenlere eş kesitte alınır, birleşimleri de aynen
köşegenlerinki gibi yapılır.
Gerek köşegen ve gerekse dikmeler ya lama, yada köşebent enkesitli
alınırlar. n
D
> >> > 1 ise, köşegenler paralel konulmalıdır. Çapraz düzenleme
basınç çubuğunda burulma yaratır.
.sin α n
T
N
D
i
D
±
=
Köşegen ara bağlantılı çok parçalı basınç çubuklarında T
i
itibari kesme
kuvveti köşegenlere,
(n
D
: aynı bir kesitteki köşegen ara
bağlantı sayısı)
255
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çerçeve Ara Bağlantılı Basınç Çubukları:
Çerçeve ara bağlantılı çok parçalı basınç çubuklarında, her
ara bağlantı ya tek bir bağ levhasıyla (I. Grup örnekler birinci
satır, II. Grup örnekleri birinci satır), yada birden çok sayıda
bağ levhasıyla düzenlenir.
T
i
Kesme Kuvvetinin Ara Bağlantılara Etkisi:
e
.s T
T
1 i
=
e/2 e/2
N T T
i
/2 T
i
/2
T’
T T s
1
/2
T’ m = 2
T’
T’ T s
1
/2
T
N T T
i
/2 T
i
/2
256
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2e
.s T
T
1 i
=
e
.s T
0,3 ' T'
T
e
.s T
0,4 T'
1 i
max
1 i
=
= =
2e/3 e/3 e/3 2e/3 5e/6 e/6 e/2 e/2 e/6 5e/6
T
i
/3 T
i
/3 T
i
/3 T
i
/4 T
i
/4 T
i
/4 T
i
/4
T T T’’ T’ T’’
T T s
1
/2 T’’ T’ T’’
m = 3 m = 4
T
i
/3 T
i
/3 T
i
/3 T
i
/4 T
i
/4 T
i
/4 T
i
/4
257
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Aralarında yalnız bir levhanın girebileceği kadar aralık
bulunan 2 parçalı I. Grup basınç çubuklarında (Enkesit
örnekleri, birinci satır), bağlantı levhası daha çok bir besleme
levhası niteliğinde olup ayrıca kontrolu gerekmez. Bu tür
çubuklarda bağlantı hesabı birleşim aracı hesabından
ibarettir. Birleşim aracı (perçin, bulon, kaynak)
e
.s T
T
1 i
=
Bazı III. Grup basınç çubukları da (enkesit örnekleri, birinci
satır), x – x eksenine göre burkulmada, yukarıda bazı I. Grup
basınç çubukları için açıklanan biçimde ara bağlantı hesabı
içerirler.
değerindeki kuvveti aktarabilmelidir.
Diğer bütün durumlarda aşağıda açıklanan ara bağlantı hesabı
yapılır.
Aynı bir enkesitteki bağ levhası sayısı > 1 ise T kesme kuvveti
bunlara pat edilecektir.
258
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
c
T M
n
T
T
1 1
L
1
=
=
mm 150 1,0).h (0,8 g mm, 8 t ≥ − ≅ ≥
2 g
I
W
y .t. d
12
t.g
I
n L,
n L,
n
1 i
2
i 1
3
n L,
=
− =

=
(YD1) σ
W
M
σ
em
n L,
1
≤ =
(n
L
: bağ levhası sayısı
örnekte : 2)
e ve e
1
aralıklarına dikkat
Bağ levhasında kontrol:
Birleşim Aracı Perçin veya Bulon Đse:
e s
1
e
1
e
b
T g d
1
e
e
1
c t
s
1
h
259
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
em
n L,
1
L
τ
F
T
1,5 τ ≤ =
1em
2
max
2
1
1
max
1
P H V P max
b
M
f H
n
T
V
≤ + =
=
=
Perçin (bulon) kontrolları:
Bazı ülkelerin şartnameleri τ
L
kontrolü de öngörür.
V
V
V
H
H
T
1
M
1
b
260
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
f Katsayıları Tablosu
0,533 0,400 0,800
5
0,643 0,450 0,900
4
0,800 0,500 1,000
3
1,000 0,500 1,000
2
Đki Sıralı Bir Sıralı
Đlk Sıradaki
Perçin
(bulon)
Sayısı
(Şekillerde 3)
261
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
c
T M
n
T
T
1 1
L
1
=
=
k
1
k
k
1
k
2 2
k
k
F
T
τ ,
W
M
σ
6
a.g
6
a.l
W
15a) (g a.g a.l F
= =
= =
≥ = =
em vk,
2
k
2
k vk
σ τ σ σ ≤ + =
değillerse,
Ayrı ayrı < 0,75 t/cm
2
(Ç.37)
Levhada kontrol gereksizdir.
büyütülmemesi yararlıdır).
örnekte: 2, ayrıca c değerinin
(n
L
: Bağlantı levhası sayısı,
Birleşim Aracı Kaynak Đse:
a) Kaynak Dikişi Çubuk Eksenine Paralel (Köşeler a Kadar Dönülüyor):
h
s
1
s
1
e
a a
T
T
c
g
t
262
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
c
T M
n
T
T
1 1
L
1
=
=
¹
´
¦
≥ − ≅

mm 150
10a
1,0)h (0,8 g
mm 8 t
a l l
kaynakta) nolu (2 τ
a.l
g M
τ
kaynakta) nolu (1 τ
a.g
T
a.l
T
τ
'
2 2
em k,
2
1
k
em k,
1
1
1
k
− =
≤ =
≤ = =
Kaynak dikişlerinde basitleştirilmiş
Hesap yöntemi kullanılır.
b) Kaynak Dikişi Üç Kenarda:
c/2
2
2
1
l’
2
a
a
a
T
g
263
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bazı ülkelerin yönetmelikleri bu durumda levhada da
gerilme kontrolu yapılmasını öngörürler.
em
1
em 2
1
τ
t.g
T
1,5 τ , σ
6
t.g
M
σ ≤ = ≤ =
264
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
c
T M
n
T
T
1 1
L
1
=
=
¹
´
¦
≥ − ≅

mm 150
10a
1,0)h (0,8 g
mm 8 t
em k,
k
1
k
em k,
k
1
k
τ
F
τ
(Çekme) τ
W
M
≤ =
≤ ± =
T
σ
6
a.l
W a.l F 2.a g l
2
k k
= → = → − =
Levhada kontrol
gereksizdir.
c) Küt Kaynak Dikişi Durumu:
v T
1
g
c
t
265
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
c
T M T, T
1
= =
(2) σ
.b a
h
M
.l a
h
M
σ
(1) τ
.h a
T
.l a
T
τ
em k,
2
b
2 2
b
k
em k,
b 1 1 1
k
≤ = =
≤ = =
Genellikle artan profil parçaları
kullanılır.
h = h
b
olmalıdır.
Bağlantı profilinde kontrol
gereksizdir.
Kaynak dikişlerinde kontrol
basitleştirilmiş yöntemle yapılır.
Köşeler a
2
kadar dönülmüş,
l
2
= b
d) Profil Parçasıyla Ara Bağlantı Kaynakları:
c
1
1
1
2
2
2
2
h
b
e
b
h 2
266
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ç. 37 Çeliği Đçin ω ωω ω Burkulma Katsayıları
λ λλ λ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
10 - - - - - - - - - -
20 1,02 1,03 1,03 1,04 1,05 1,06 1,06 1,07 1,08 1,08
30 1,09 1,10 1,11 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,15 1,16
40 1,17 1,18 1,19 1,20 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25
50 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35
60 1,36 1,37 1,38 1,39 1,40 1,41 1,43 1,44 1,45 1,46
70 1,47 1,49 1,50 1,51 1,53 1,54 1,55 1,57 1,58 1,59
80 1,60 1,62 1,64 1,65 1,67 1,69 1,70 1,72 1,74 1,75
90 1,77 1,79 1,81 1,82 1,84 1,86 1,88 1,90 1,92 1,94
100 1,96 1,99 2,01 2,03 2,05 2,08 2,10 2,13 2,15 2,18
110 2,20 2,23 2,26 2,29 2,32 2,35 2,38 2,41 2,45 2,48
120 2,51 2,55 2,59 2,63 2,66 2,71 2,75 2,79 2,84 2,88
130 2,93 2,98 3,03 3,07 3,12 3,17 3,21 3,26 3,31 3,36
140 3,40 3,45 3,50 3,55 3,60 3,65 3,70 3,75 3,80 3,86
150 3,91 3,96 4,01 4,07 4,12 4,17 4,23 4,28 4,34 4,39
160 4,45 4,50 4,56 4,61 4,67 4,73 4,79 4,84 4,90 4,96
170 5,02 5,08 5,14 5,20 5,26 5,32 5,38 5,44 5,50 5,57
180 5,63 5,69 5,75 5,82 5,88 5,94 6,01 6,07 6,14 6,20
190 6,27 6,34 6,40 6,47 6,54 6,60 6,67 6,74 6,81 6,88
200 6,95 7,02 7,09 7,16 7,23 7,30 7,37 7,44 7,51 7,59
210 7,66 7,73 7,81 7,88 7,95 8,03 8,10 8,18 8,25 8,33
220 8,41 8,48 8,56 8,64 8,72 8,79 8,87 8,95 9,03 9,11
230 9,19 9,27 9,35 9,43 9,51 9,67 9,67 9,76 9,84 9,92
240 10,00 10,09 10,17 10,26 10,34 10,43 10,51 10,60 10,68 10,77
250 10,86 - - - - - - - - -
267
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ç. 52 Çeliği Đçin ω ωω ω Burkulma Katsayıları
λ λλ λ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
10 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,01 1,02 1,03 1,03 1,04
20 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,11 1,12 1,13
30 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,22 1,23 1,24
40 1,25 1,26 1,27 1,28 1,30 1,31 1,32 1,33 1,35 1,36
50 1,37 1,39 1,40 1,41 1,43 1,44 1,46 1,47 1,49 1,50
60 1,52 1,54 1,55 1,57 1,59 1,60 1,62 1,64 1,66 1,68
70 1,70 1,72 1,74 1,76 1,78 1,80 1,83 1,85 1,87 1,90
80 1,92 1,95 1,97 2,00 2,03 2,06 2,08 2,11 2,15 2,18
90 2,21 2,24 2,28 2,32 2,35 2,39 2,43 2,47 2,52 2,56
100 2,61 2,65 2,70 2,75 2,81 2,86 2,92 2,98 3,04 3,10
110 3,15 3,21 3,27 3,33 3,39 3,45 3,51 3,57 3,63 3,69
120 3,75 3,81 3,88 3,94 4,01 4,07 4,14 4,20 4,27 4,34
130 4,40 4,47 4,54 4,61 4,68 4,75 4,82 4,89 4,96 5,03
140 5,11 5,18 5,25 5,33 5,40 5,48 5,55 5,63 5,71 5,78
150 5,86 5,94 6,02 6,10 6,18 6,26 6,34 6,42 6,50 6,59
160 6,67 6,75 6,84 6,92 7,01 7,09 7,18 7,27 7,35 7,44
170 7,53 7,62 7,71 7,80 7,89 7,98 8,07 8,16 8,25 8,35
180 8,44 8,54 8,63 8,73 8,82 8,92 9.01 9,11 9,21 9,31
190 9,41 9,50 9,60 9,70 9,81 9,91 10,01 10,11 10,21 10,32
200 10,42 10,53 10,63 10,74 10,84 10,95 11,06 11,16 11,27 11,38
210 11,49 11,60 11,71 11,82 11,93 12,04 12,16 12,27 12,38 12,50
220 12,61 12,73 12,84 12,96 13,07 13,19 13,31 13,43 13,54 13,66
230 13,78 13,90 14,02 14,14 14,27 14,39 14,51 14,63 14,76 14,88
240 15,01 15,13 15,26 15,38 15,51 15,64 15,77 15,90 16,02 16,15
250 16,28 - - - - - - - - -
268
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ç. 37 Çeliği Đçin
λ λλ λ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 λ λλ λ
10 - - - - - - - - - - 10
20 20,4 21,4 22,4 23,6 24,6 25,7 26,8 27,9 29,0 30,1 20
30 31,2 32,4 33,4 34,6 35,7 36,9 37,9 39,2 40,4 41,5 30
40 42,7 43,8 45,0 46,3 47,4 48,7 50,0 51,3 52,4 53,7 40
50 55,0 56,3 57,7 58,8 60,1 61,5 62,9 64,2 65,6 67,0 50
60 68,4 69,8 71,2 72,7 74,1 75,5 77,0 78,4 80,2 81,6 60
70 83,1 84,6 86,4 87,9 89,4 91,2 92,8 94,3 96,2 97,7 70
80 99,6 101 103 105 107 108 110 112 114 116 80
90 118 120 121 123 125 127 130 132 134 136 90
100 138 140 142 144 146 148 151 153 155 158 100
110 160 162 165 167 169 172 175 179 181 184 110
120 187 190 193 196 200 203 206 209 213 216 120
130 219 223 226 230 233 237 240 241 248 251 130
140 255 258 262 266 269 273 277 281 285 289 140
150 292 296 300 304 308 312 316 320 325 329 150
160 333 337 341 345 349 354 358 362 367 371 160
170 376 380 385 389 393 398 402 407 422 416 170
180 421 426 430 435 440 445 449 455 459 464 180
190 469 474 479 484 489 494 499 504 509 515 190
200 520 525 534 536 541 546 552 557 562 568 200
210 573 579 584 590 595 601 606 612 618 623 210
220 629 635 640 646 652 658 664 670 676 682 220
230 687 693 699 706 712 718 724 730 736 742 230
240 749 755 761 767 773 780 786 793 769 806 240
250 812 - - - - - - - - - 250
ω λ λ
0
=
Değerleri
269
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
λ λλ λ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 λ λλ λ
10 - - - - - - - - - - 10
20 20,6 21,6 22,8 23,8 24,9 26,0 27,1 28,2 29,4 30,6 20
30 31,6 32,8 33,9 35,1 36,3 37,5 38,6 39,9 41,1 42,4 30
40 43,6 44,7 46,0 47,3 48,6 49,9 51,2 52,5 53,9 55,2 40
50 56,6 58,1 59,5 60,9 62,3 63,9 65,2 66,7 68,4 69,8 50
60 71,2 72,9 74,4 76,1 77,9 79,3 81,1 82,9 84,4 86,2 60
70 88,0 89,8 91,6 93,5 95,3 97,2 99,1 101 103 105 70
80 107 109 111 113 115 117 119 121 124 126 80
90 129 132 135 138 141 147 147 150 153 156 90
100 159 162 166 169 172 175 179 182 185 189 100
110 192 196 200 203 207 210 214 218 222 225 110
120 229 233 237 241 245 249 253 257 261 265 120
130 269 273 277 282 286 290 295 299 303 307 130
140 312 317 321 325 330 335 339 344 349 353 140
150 358 363 368 373 378 383 387 392 397 402 150
160 407 413 418 423 428 433 439 444 449 454 160
170 460 465 471 476 482 487 493 499 504 510 170
180 516 521 527 533 539 545 551 557 562 569 180
190 574 581 587 593 590 605 611 618 624 630 190
200 637 643 650 656 662 669 675 682 689 695 200
210 702 709 715 722 729 736 743 750 756 763 210
220 770 777 784 792 799 806 813 820 827 834 220
230 842 849 857 864 871 879 886 894 902 909 230
240 917 924 932 940 947 955 963 971 979 987 240
250 990 - - - - - - - - - 250
Ç. 52 Çeliği Đçin
ω λ λ
0
=
Değerleri
270
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.5:
mm 50 w mm 25 d max mm 10,4 t mm 14 t
cm 2,36 e mm 90 b cm 2,56 i i cm 9,99 i
cm 317 I cm 317 I cm 4820 I cm 48,3 F
1
1 1 y x
4
1
4
y
4
x
2
= = = =
= = = = =
= = = =
70,1
9,99
700
i
s
λ
x
k
x
= = =
cm 19,28 2.2,36 24 e = − =
4
2
y
cm 9611
2
19,28
48,3 317 2 I =
(
(
¸
(

¸

|
¹
|

\
|
+ =
y – y Eksenine Dik Burkulma:
a) x – x Eksenine Dik Burkulma:
Profil Tablosundan, [ 260 için:
b) Ara bağlantı levhalarını perçinli ve
kaynaklı olarak hesaplayınız ve
düzenleyiniz.
a) Gerekli irdelemeyi yapınız.
Şekilde enkesiti verilen, çerçeve türü ara
bağlantılı basınç çubuğunda (Ç.37), N = 45 t
(YD1), s
k
= s
kx
= s
ky
= 7 m olduğuna göre,
[260
240
e e
1
1 y 1
t
b
x x
1 y 1
271
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Çerçeve türü ara bağlantıda, bağ levhalarının çubuk ekseni
doğrultusunda s
1
ara mesafelerinin belirlenmesi:
70,2
9,97
700
i
s
λ
cm 9,97
2.48,3
9611
F
I
i
y
k
y
y
y
= = =
= = =

¦
¹
¦
´
¦
〈 = = =
= =

ise) 100 70,1 (λ cm 128 50.2,56 50.i
cm 233,33
3
700
3
l
) (s
x min
max 1
100
7
700
r
L
s
(tek) 7 5,4
128
700
s
L
r
1
1
= = =
→ = = =
272
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Đtibari narinlik derecesi:
80,4 39,1
2
2
70,2 λ
50 39,1
2,56
100
i
s
λ
2 2
yi
1
1
1
= + =
〈 = = =
2
em
2
max
yi
x
max
t/cm 1,44 σ t/cm 0,75
2.48,3
1,61.45
F
ω.N
σ
1,61 ω 80,4
80,4 λ
70,1 λ
λ
= 〈 = = =
= → =
|
|
¹
|

\
|
=
=
=

273
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
cm 1,9 0,1 0,2 5.0,8 0,1 0,2 5.t d
min
= + − = + − ≤
tcm 31,57
2
2.5) (24
51 , 4
2
c
T M
ton 4,51
2
9,02
n
T
T
ton 9,02
19,28
1,739.100
e
.s T
T
ton 1,739
80
4 2.48,3.1,4
80
F.σ
T
1 1
1
1 i
em
i
=

= =
= = =
= = =
= = =
e=19,28 cm<20.i
1
= 20.2,56 = 51,2 cm
Bağ Levhasında Gerilme Kontrolu :
g = (0,8 – 1,0).h = 0,8.260 = 208 mm
g = 200 mm ve t = 8 mm seçilmiştir.
Seçilen perçin d = 17 mm
b-1) Bağ Levhalarının Perçinli (Uygun Bulonlu) Olarak
Hesap ve Düzenlenmesi:
h
x x
y
y
240
c
8 mm
s
1
s
1 w
b g
40
60
60
40
274
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
4 3
4
3 3
cm 98 6 2.1,7.0,8. ∆I
cm 533
12
0,6.20
12
t.g
I
= ≅
= = =
3
n
cm 43,5
2
20
98 533
2
g
∆I I
W =

=

=
2
em
2
n
1
t/cm 1,44 σ t/cm 0,726
43,5
31,57
W
M
σ = 〈 = = =
275
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
ton 3,03 2,631 1,503 P max
ton 2,631
12
31,57
1
b
M
f H ton, 1,503
3
4,51
n
T
V
2 2
1
1
max
1
= + =
= = = = = =
ton 3,03 P max ton 3,18 P
ton 3,61 8 1,7.0,8.2, P
ton 3,18 1,4
4
π.1,7
P
1 1em
l 1em,
2
1em τ
= 〉 =
¦
)
¦
`
¹
= =
= =
Bir Perçine Gelen Kuvvetler :
Perçinlerin Kontrolu:
H
max
H
max
b = 120
V
1
V
1
V
1
T
1
M
1
276
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
¹
´
¦
= = 〈
= = 〉
=
mm 500 100.5 100a
mm 75 15.5 15a
mm 200 l
k
3
2
k
2
k
cm 33,33
6
0,5.20
W
cm 10 0,5.20 F
= =
= =
¹
´
¦


= = =
〈 = = =
2
2
2
k
1
k
2 2
k
1
k
t/cm 1,1
t/cm 0,75
t/cm 1,353
33,33
45,1
W
M
σ
tcm 0,75 t/cm 0,451
10
4,51
F
T
τ
Kıyaslama gerilmesinin tutmayacağı kesindir. Bu sebeple 2 önlem alınır.
l
k
= l
k

= g olarak alınır.
Kaynak köşelerde döndüğünden
M
1
= T
1
.(c / 2) = 4,51.(20 / 2) = 45,1 tcm
a = 5 mm < 0,7.8 = 5,6 mm
b-2) Bağ Levhalarının Kaynaklı Olarak Hesap ve Düzenlenmesi:
c=200
g = 200
5.200
277
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
cm 6,5 0,5 7 l
cm 7 9
2
24
2
20
l
k
'
k
= − =
= |
¹
|

\
|
− − =
2
k1
cm 3,25 0,5.6,5 F = =
2
k1
1
k1
1
1
t/cm 0,694
3,25
2,255
F
P
τ
ton 2,255
20
45,1
g
M
P
= = =
= = =
2
em k,
2
k2
1
k2
t/cm 1,1 τ t/cm 0,451
0,5.20
4,51
F
T
τ = 〈 = = = 2 Dikişlerinde:
TS 3357 uyarınca, 1 dikişlerinin bir kuvvet çiftine
dönüşen momenti, 2 dikişinin kesme kuvvetini
aktardığı kabul edilir.
Önlem 1) Kaynaklar Bağ Levhalarının Eksene Dik Kenarlarında
Devam Ettirilir:
1 1
2 2 200
5
c=200
1 Dikişlerinin her birinde :
278
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
tcm 22,55
2
10
4,51
2
c
T M
1 1
= = =
2 2
k
1
k
2 2
k
1
t/cm 0,75 t/cm 0,676
33,33
22,55
W
M
σ
t/cm 0,75 t/cm 0,451
10
4,51
F
T
τ
k
〈 = = =
〈 = = =
Gerilme 0,75 t/cm
2
den küçük olduğu için kıyaslama gerilmesi kontrolu
yapılmaz.
Kaynak ilk durumla aynı olup,
Önlem 2) Bağ Levhasının c Boyutu Azaltılır (20 mm > 3a) Bindirme
Payı Đle: c = 100 mm Alınır.
100 5
200
20 60 20
279
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
cm 18,4 2.0,8 20 l
mm 8
mm 10,4
mm 8
t a
k
min
min
= − =
=
|
|
¹
|

\
|
= =
3
2
k
2
k
cm 45,14
6
0,8.18,4
W
cm 14,72 0,8.18,4 F
= =
= =
tcm 13,53
2
6
4,51
2
c
T M
1 1
= = =
2
em k,
2
k
1
k
2
em k,
2
k
1
k
t/cm 0,7 σ tcm 0,300
45,14
13,53
W
M
σ
t/cm 1,1 τ t/cm 0,306
14,72
4,51
F
T
τ
= 〈 ± = ± = ± =
= 〈 = = =
b-2’) Küt Kaynak Dikişli Bağ Levhası Kullanılması Durumu:
s
1
s
1
g
c=60
x x
y
y
260 Levha 200.60.8
280
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.6:
[ 300
c = 250
1
2 x x 300
y
y
e = c + 2e
1
[ 260 90
2 2
2 2
1 1
260
8,75 m
N
Şekilde enkesiti ve çalışma
düzeni verilen çelik (Ç.37)
basınç çubuğunun (YD1) için
güvenle taşıyabileceği yükü
belirleyiniz ve ara bağlantı
kontrollarını yapınız.
281
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Profil Tablosundan Alınan Enkesit Değerleri
F I
x
I
y
i
x
i
y
t t
g
(cm
2
) (cm
4
) (cm
4
) (cm) (cm) (mm) (mm)
300 58,8 8030 495 11,7 2,9 16 10
260 - - - - - 14 10
cm 1837,5 2,1.875 β.l s
cm 700 0,8.875 β.l s
ky
kx
= = =
= = =
59,83
11,7
700
i
s
λ
x
kx
x
= = =
4
2
y
cm 28160
2
30,4
58,8 495 2 I =
(
(
¸
(

¸

|
¹
|

\
|
+ =
cm 15,47
2.58,8
28160
F
I
i
y
y
= = =

78 , 118
15,47
1837,5
i
s
λ
y
ky
y
= = =
I. Grup çok parçalı basınç çubuğunda :
Burkulma boyları :
282
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
s
1
Ara Bağlantı Aralığının Belirlenmesi:
¦
¹
¦
´
¦
〈 = =
= =

100) ( λ cm 145 50.2,9 50.i
cm 291,7
3
875
3
l
) (s
x 1
max 1
( )
cm 125
7
875
r
l
s
say ı tam tek 7 r adet 6,03
145
875
s
l
r
1
1
= = =
= → = = =
126,36 43,1
2
2
118,78 λ
2
m
λ λ
2 2 2
1
2
y yi
= + = + =
( )( ) türü çerçeve için 100 λ 50 43,1
2,9
125
i
s
λ
x
1
1
1
〈 〈 = = =
2,79 ω 126,36
126,36
59,83
λ
max
max
= → =
|
|
¹
|

\
|
= t 60,697
2,79
4 2.58,8.1,4
ω
F.σ
N
em
em
= = =
283
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ara bağlantı kontrolları : e = 30,4 cm < 20.i
1
0 20.2,9 = 58 cm
tcm 108,81
2
25
8,705
2
c
T M
t 8,705
30,4
2,117.125
e
.s T
T
t 2,117
80
4 2.58,8.1,4
80
F. σ
T
1 i
emn
i
= = =
= = =
= = =
¹
´
¦
= = 〈

=
mm 7 0,7.10 0,7.t
mm 3
mm 5 a
min
2
em k,
2
k1
k
t/cm 1,1 τ t/cm 0,67
0,5.26
8,705
a.l
T
τ = 〈 = = =
2
em k,
2
k2
2
k2
2
t/cm 1,1 σ t/cm 0,93
0,5.9
4,185
a.l
P
σ
t 4,185
26
108,81
g
M
P
= 〈 = = =
= = =
2 nolu kaynakta : l
k2
= l
k2

= 9 cm (kaynak başları dönüyor)
1 nolu kaynakta :
1 ve 2 nolu kaynak dikişlerinde a = 5 mm seçilir :
284
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.7:
Çubukta Boyutlama:
s
k
=s
kx
= s
ky
olduğu ve I. Grup çok parçalı basınç çubuklarının bu özel
durumda λ
x
tek burkulma narinliği olduğundan, boyutlama DOMKE
yöntemi yardımıyla yapılacaktır.
y
x x
y
Şekilde enkesiti verilen kiriş dikmesi
(s
k
= s
kx
=s
ky
= 200 cm), N = 12 ton basınç
kuvveti (YD1) taşımaktadır. Çubuğu (Ç.37),
birleşim elemanı perçin olarak boyutlandırınız
(eşit kollu köşebent olarak).
2,08 ω 105 λ 148
1,35
200
i
s
λ
1 1
x
k
0
= → = → = = =
¦
¹
¦
´
¦
=
=
= =
→ = = =
cm 1,26 i
cm 1,96 i
cm 17,4 2.8,7 2F
65.65.7 2 cm 17,33
1,44
2,08.12
σ
.N ω
F
η
x
2
2
em
1
1
¹
´
¦
=
= =
→ = = =
cm 1,35 i
cm 8,6 2.4,3 2F
45.45.5 2 cm 8,33
1,44
12
σ
N
F
x
2
2
em
0
285
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2,01 ω 102
1,96
200
i
s
λ
x
k
x
= → = = =
2
em
2
t/cm 1,44 σ t/cm 1,386
17,4
2,01.12
F
ω.N
σ = 〈 = = =
Ara Bağlantılarda Boyutlama:
Aralığın belirlenmesi:
( ) ¦
¹
¦
´
¦
〉 = =
= =

için 100 λ cm 64,26 1,26
2
102
i
2
λ
cm 66,7
3
200
3
l
s
x min 1,
x
max 1,
( )
cm 40
5
200
r
l
s
say ı tam tek izleyen ara 5 3,11
64,26
200
s
l
r
1
max 1,
= = =
→ = = =
286
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ara bağlantılarda boyutlama:
t 0,313
80
2.8,7.1,44
80
F. σ
T
em
i
= = =
e = 2.e
1
+ t = 2.1,85 + 0,8 = 4,50cm < 20.i
1
= 20.1,26 = 25,2 cm
t 2,782
4,5
0,313.40
e
.s T
T
1 i
= = =
65.65.7 →d
1max
= 17 mm m = 1 (Tek etkili – ara bağlantılarda)
d = 17 mm’ lik perçin seçilirse;
t 3,178 P
t 3,332 8 1,7.0,7.2, .σ d.t p
t 3,178 1,4
4
π.1,7
τ
4
π.d
P
1emn
lem
*
min l 1em,
2
aem
2
τ 1em,
=
¦
)
¦
`
¹
= = =
= = =
( ) olmal ı 2 n adet 2 n 0,88
3,178
2,782
p
T
n
1em
≥ = → = = =
287
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
t 1,858 P
t 2,548 8 1,3.0,7.2, .σ d.t p
t 1,858 1,4
4
π.1,3
τ
4
π.d
P
1em
lem
*
min l 1em,
2
aem
2
τ 1em,
=
¦
)
¦
`
¹
= = =
= = =
( ) olmalı 2 n adet 2 n 5 , 1
1,858
2,782
p
T
n
1em
≥ = → = = =
d = 13 mm’ lik perçin seçilirse;
w
1
=35mm (Profil tablosundan)
seçilir mm 40 e
mm 105 15.7 15.t
mm 104 8.13 8.d
e
mm 39 3.13 3.d e
min
1
max
1 min
=
¦
)
¦
`
¹
¹
´
¦
= =
= =

= = =
seçilir mm 30 e
mm 42 6.7 6.t
mm 39 3.13 3.d
e
mm 26 2.13 2.d e
1
min
1
1max
1 1min
=
¦
)
¦
`
¹
¹
´
¦
= =
= =

= = =
288
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
8.65.100
35
30
30 40 30
8
d
1
= 13
65.65.7
Birleşim Detayı
289
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.8:
Şekilde enkesiti verilen (Ç.37) basınç çubuğunun, YD1 için güvenle
taşıyabileceği kuvveti belirleyerek ara bağlantıları boyutlandırınız.
L 80.80.8 → F = 12,3 cm
2
, i
ξ
= 3,06 cm ; i
η
= 1,55 cm
( II. Grup çok parçalı basınç çubuğu )
80.80.8
N N
10
3 m
N
emn
Kuvvetinin Belirlenmesi:
1,92 ω 98
3,06
300
i
s
λ
x
k
x
= → = = =
t 18,45
1,92
4 2.12,3.1,4
ω
F.σ
N
em
em
= = =
290
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ara Bağlantı Hesapları:
Bağlantı aralığının belirlenmesi;
¦
¹
¦
´
¦
= =
= =

cm 77,5 50.1,55 50.i
cm 100
3
300
3
l
s
1
max 1,
( )
cm 60
5
300
r
l
s
say ı tam tek izleyen ara 5 r 3,87
77,5
300
s
l
r
1
max 1,
= = =
= → = = =
Ara bağlantı boyutlaması;
t 0,443
80
4 2.12,3.1,4
80
F. σ
T
em
i
= = =
t ,815 4
5,52
0,443.60
e
.s T
T
1 i
= = =
e = 2.e
1
+ t = 2.2,26 + 1,0 = 5,52cm < 20.i
1
= 20.1,55 = 31 cm
291
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Perçinli Çözüm:
35 45 45 35
10
55
70
55
80.80.8 → w
1
= 45 mm , d
1max
= 21 mm
(Perçin aralıklarında sınırlara uyulmuştur)
c = 2.4,5 + 1,0 = 10 cm
tcm 24,075
2
10
4,815
2
c
T M = = =
Levhada :
4
2
3
xn
cm 434,5
2
7
2.2,1.1,0.
12
1.18
I = |
¹
|

\
|
− =
3 xn
xn
cm 48,3
2
18
434,5
2
g
I
W = = =
2
em
2
xn
t/cm 1,44 σ t/cm 0,498
48,3
24,075
W
M
σ = 〈 = = =
Đstenirse:
2
em
2
n
t/cm 0,9 τ t/cm 0,523
2.2,1) 1,0(18
4,815
1,5
F
T
1,5 τ = 〈 =

= =
292
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Perçinlerde:
t 4,704 P
t 4,704 8 2,1.0,8.2, .σ d.t p
t 4,849 1,4
4
π.2,1
τ
4
π.d
P
1em
lem
*
min l 1em,
2
aem
2
τ 1em,
=
¦
)
¦
`
¹
= = =
= = =
t 2,408
2
4,815
n
T
V = = = t 3,439
7
24,075
1
b
M
f maxH = = =
t 4,198 3,439 2,408 maxH V P max
2 2 2 2
1
= + = + =
293
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Kaynaklı Çözüm:
20 20
160
4.160
80 10 80
50.160.10
c = 50 mm
tcm 2,038 1
2
5
4,815
2
c
T M = = =
mm 400 100.4 100a mm 160 l mm 60 15.4 15a
mm 5,6
10
8
0,7 mm 4 a mm 3
min
= = 〈 = 〈 = =
=
|
|
¹
|

\
|
〈 = 〈
2
k
cm 6,4 0,4.16 a.l F = = =
3
2 2
k
cm 17,07
6
0,4.16
6
a.l
W = = =
2 2
k
k
t/cm 0,75 t/cm 0,75
6,4
4,815
F
T
τ ≤ = = =
2 2
k
k
t/cm 0,75 t/cm 0,705
17,07
12,038
W
M
≤ = = = σ
294
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 5.9:
Şekilde şeması verilen çelik (Ç.37) şed çatı makasının,
enkesitleri belirli D
2
ve D
3
çubukları süreklidir. Taşıdıkları en
büyük yük N = 5,366 t (YD1) basınç olduğuna göre enkesitin
yeterliliğinin kontrolu yapınız ve ara bağlantıları hesaplayınız.
D
2
D
3
223,6 cm
223,6 cm
x G
1
G
1
x
1
1
1
1
v v
1
t v
1
v
t = 8 mm
L 65.65.7
Kesit : D
2
ve D
3
295
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
¹
´
¦
= = =
= = =

2 4
η
4
ξ
1 η ξ
cm 8,70 F cm 13,8 I cm 53 I
cm 2,29 v cm 1,26 i cm 2,47 i
65.65.7 L
II. Grup çok parçalı basınç çubuğu. Bu özel türde (<>), s
kx
≠ s
ky
olması gözönüne alınabilir. s
kx
= 223,6 cm, s
ky
= 447,2cm olur.
90,53
2,47
223,6
i
s
λ
x( ξ(
kx
x
= = =
4
2 2
1 1 ξ1 ξ
cm 153,5
2
0,8
2,29 8,7 13,8 2
2
t
v F I 2 I =
(
(
¸
(

¸

|
¹
|

\
|
+ + =
(
(
¸
(

¸

|
¹
|

\
|
+ + =
150,57
2,97
447,2
i
s
λ
y(η(
ky
y
= = = cm 2,97
2.8,70
153,5
F
I
i
y
y
= = =

296
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
( ) ¦
¹
¦
´
¦
〈 = =
= =

için 100 λ cm 63 50.1,26 50i
cm 74,53
3
223,6
3
l
s
x 1
max 1,
( )
cm 44,70
5
223,6
r
l
s
sayı tam tek izleyen ara 5 r 3,26
63
223,6
s
l
r
1
max 1,
= = =
= → = = =
( )( ) türü çerçeve için 100 λ 50 35,45
1,26
44,7
i
s
λ
x
1
1
1
〈 〈 = = =
297
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
154,69 35,48
2
2
150,57 λ
2
m
λ λ
2 2 2
1
2
y yi
= + = + =
4,17 ω 154,69 λ λ
yi max
= → = =
2
em
2
t/cm 1,44 σ t/cm 1,265
2.8,70
4,17.5,366
F
ω.N
σ = ≤ = = =
Ara Bağlantı Hesapları :
t 0,313
80
4 2.8,70.1,4
80
F. σ
T
em
i
= = =
e = 2v
1
+ t
l
=2.2,29 + 0,8 = 5,38 cm < 20.i
1
= 20.1,26 = 25,20 cm
t 2,60
5,38
0 0,313.44,7
e
.s T
T
1 i
= = =
298
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ara bağlantı levhası besleme levhası niteliğindedir.
gerekli

= = =
2
*
em k,
k
cm 2,89
0,90
2,600
τ
T
F
(*) = Azaltılmış emniyet gerilmesi
a = a
min
= 3 mm seçilirse,
¹
´
¦
= = 〈
= = 〉
= = =

mm 300 100.3 100a
mm 45 15.3 15a
cm 4,82
2.0,3
2,89
2a
F
l
k
L’ = L + 2a = 48,2 + 2.3 = 54,2 mm ≅ 55 mm alınır.
299
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
x G
1
G
1
x
1
1
1
1
t
l
= 8 mm
L 65.65.7
Kesit : D
2
ve D
3
55
s
1
=447 mm s
1
=447 mm
55.110.8
9
9
46
46
9 ≥ 3a
3
Birleşim Detayı
300
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5.3 - Eğilmeli Basınç Çubukları
Bu bölümde dışmerkez bir basınç kuvveti veya merkezi bir basınç kuvveti
yanı sıra bir eğilme momenti de taşıyan çubuklar incelenecektir.

N N N N
q
y
max
M
max
= N . y
max
M
max

a
1
a
2
N N N N
M
1
= N.a
1 M
2
= N.a
2
M
1
M
2
M
1
M
2
max
2
1
*
2 1
max
M
M
2
1
2
M M
M
|
|
¹
|

\
|
≥ |
¹
|

\
| +
=
301
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
a
1

a
2
N N N N
M
1
= N.a
1 M
2
= N.a
2
M
1
M
2
M
1
M
2
max
2
1
*
max
M
M
2
1
M
|
|
¹
|

\
|
=

*
) katsayısı, düğüm noktası hareketli çubuklarda 1 alınacaktır.
Yatay yada eğik konumlu basınç çubukları da, kendi ağırlıklarından ileri
gelen bir momenti de taşırlar.
10
G.L
M
H
max

G : Çubuk ağırlığı
L
H
: Çubuğun yataydaki izdüşümü
( L
H
≤ 6 m ise bu etki ihmal edilebilir )
302
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kontrollar:
- Açıklıkta Burkulmalı Kontrol:
em
xd
x x
σ
W
M
0,9
F
.N ω
σ ≤ + =
ω
x
: λ
x
‘ den meydana gelen ω
W
xd
: Basınç kenarına göre
mukavemet momenti
M
x
= M
max
Kesitte y
dmax
< y
zmax
ise ayrıca,
em
xz
x x
σ
W
M
1000
2 300
F
.N ω
σ ≤
+
+ =
x
λ
W
xz
: Çekme kenarına göre
mukavemet momenti
N
G
y
dmax
y
zmax
303
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Uçlarda (Mesnetlerde) Burkulmasız Kontrol:
*
emn
min xn,
x
n
σ
W
M
F
N
σ ≤ + =
n : Birleşim nedeniyle
zayıflamış kesitteki
değerler
M
x
= max uç momenti
Benzer kontrol, açıklıkta zayıflamış kesitler varsa, bu kesitlerde de
M
x
= M
max
olarak tekrarlanmalıdır.
λ
y
> λ
x
ise λ
max
= λ
y
ile momentsiz kontrol yapılır.
em
max
σ
F
.N ω
σ ≤ =
304
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
5.3.1 - Eğik Eğilmeli Burkulma
Açıklıkta burkulmalı kontrol:
em
min y,
ymax
min x,
xmax
σ
W
M
W
M
0,9
F
ω.N
σ ≤
|
|
¹
|

\
|
+ + =
ω değeri λ
max
tan elde edilen değerdir.
Uçlarda burkulmasız kontrol:
em
min yn,
yuç
min xn,
xuç
σ
W
M
W
M
F
N
σ ≤ + + =
305
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
6 - Eğilme Çubukları
Kesitlerin boyutlandırılmasında, esas etkinliğin M eğilme
momentinde olduğu çubuklara Eğilme Çubukları adı
verilir (Dolu gövdeli kiriş).
Eğilme kirişlerinde M Eğilme Momenti yanı sıra hemen
hemen daima T kesme kuvveti ve bazen N normal kuvveti
de bulunabilir.
306
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
• Kesitte, Tarafsız (x – x) Ekseninden y Oordinatlı
Noktada :
y
I
M
F
N
σ
x
x
+ =
b
S
I
T
x
x
y
= τ
2 2
v
3τ σ σ + =
307
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
• • Bir Kesitteki En B Bir Kesitteki En Bü üy yü ük Gerilme De k Gerilme Değ ğerleri erleri : :
x
x
max
x
x
max
W
M
F
N
y
I
M
F
N
σ + = + =
max x
y
max
I
T
|
¹
|

\
|
=
b
S
x
τ
g g
y
g
y
ort
.h t
T
F
T
τ = ≅
Gerilme değerleri
aynı noktada
bulunmamaktadır
308
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
• • Ç Çubuk Boyunca En B ubuk Boyunca En Bü üy yü ük Gerilme De k Gerilme Değ ğerleri : erleri :
¹
´
¦
= ≤ + =
(YD2)(Ç37) cm kg 1656
(YD1)(Ç37) cm kg 1440
σ
W
M
F
N
max σ
2
2
em
min x,
max
max
¹
´
¦
= ≤ |
¹
|

\
|
=
(YD2)(Ç37) cm kg 956
(YD1)(Ç37) cm kg 831
τ
b
S
I
T
max τ
2
2
em
max
x
x
max y,
max
309
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Sehim Sehim ( (Çö Çökme) kme) De Değ ğerleri erleri Đ Đç çin Yard in Yardı ımc mcı ı Tablolar Tablolar
310
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Sehim Sehim ( (Çö Çökme) kme) De Değ ğerleri erleri Đ Đç çin Yard in Yardı ımc mcı ı Tablolar Tablolar
311
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
D Dü üzg zgü ün Yay n Yayı ıl lı ı Y Yü ük k Đ Đç çin E in Eş ş A Aç çı ıkl klı ıkl klı ı S Sü ürekli rekli
Kiri Kiriş şlerde Maksimum lerde Maksimum Sehim ( Sehim (Çö Çökme kme) ) De Değ ğerleri erleri
¦
¦
¦
¹
¦
¦
¦
´
¦
+ =
+ =
+ =
x
4
max
x
4
max
x
4
max
EI
L
0,00967.p) (0,00632.g f
EI
L
0,00990.p) (0,00677.g f
EI
L
0,00912.p) (0,00521.g f
4.Açı.
3.Açı.
2.Açı.
312
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Birleşim aracı perçin yada bulon ise, ilgili kesitte deliklerden
dolayı bir kesit azalması (zayıflaması) söz konusu ise, I
x
ve
W
x
yerine I
xn
ve W
xn
değerleri kullanılmalıdır.
Kesit çift simetri eksenli değil ise (Yalnız y – y eksenine göre
simetri söz konusu ise) :
Önce ağırlık merkezi ve bu merkezden geçen x – x eksenine
göre I
x
atalet momenti bulunmalıdır.
em
x,
x
ç b,
ç
x

b
x
xb
σ
W
M
F
N
σ
y
I
W
y
I
W
b
ç
≤ ± =
= =
313
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
• • E Eğ ğilme ilme Ç Çubuklar ubukları ında nda Ş Şekil De ekil Değ ği iş ştirmenin tirmenin Ö Önemi : nemi :
kontrolları tek başına yeterli değildir. Bundan başka f ≤ ≤≤ ≤ f
Lim
sehim kontrolları da yapılmalıdır (L> 5 metre olan aşıklarda
ve kirişlerde).
Örnek olarak, düzgün yayılı yükle yüklü basit kiriş taşıyıcı
sistemli döşeme kirişlerinde ;
em max
σ σ ≤
em max
τ τ ≤
A v
σ
0,80
0,75
σ
|
|
¹
|

\
|

300
L
f
EI
q.L
384
5
f
Lim
x
4
= ≤ =
314
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
E Eğ ğilme ilme Ç Çubuklar ubuklar Enkesit Enkesit Ş Şekilleri : ekilleri :
- Hadde Profilleri : Dar ve Geniş Başlıklı I Profilleri,
U Profilleri vs. (Bir veya çok sayıda),
- Takviyeli (Güçlendirilmiş) Hadde Profilleri : Bileşik
Kesitler
315
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Hadde profillerinden değişik yararlanmalar : Değişken
yükseklikte kesilmiş hadde profilleri, Petek kirişler
- Yüksek gövdeli yapma kirişler : Yapma kirişler
316
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
6.1. Hadde Profilleri 6.1. Hadde Profilleri
Gerilme ve Sehim kontrolları genel kurallar içinde yapılır.
• Boyutlama Kontrolu Türü Problemler : (N = 0 için)
Gerekli
Mukavemet momenti hesaplanır.
Daha sonra profil tablosundan kesit seçimi yapılır.
τ ττ τ kayma gerilmesi ve f sehim kontrolu yapılır.
Şayet N kuvveti de var ise σ σσ σ kontrolu da yapılmalıdır.
Kısa ve ağır yüklü kirişlerde τ ττ τ (veya σ σσ σ
v
), büyük açıklıklı
kirişlerde ise f sehimi daha elverişsiz durum yaratabilir.
em
x
x
σ
maxM
W ≥
317
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Eğilme çubuklarında boy uzatmak amacıyla ek yapılması
gerekebilir.
- Ek, olanaklar ölçüsünde kesit fazlalığı olan yerlerde, örnek
olarak sürekli kirişlerde moment – sıfır noktaları civarı gibi
yerlerde yapılmalıdır.
- Ek yerinde çubuğun taşıdığı gerçek moment değeri
gerçekte ne olursa olsun (hatta M = 0 için), ek hesaplarında
belli değerlerde bir momentin altına inilemez.
6.1.1 6.1.1 Hadde Profillerinden E Hadde Profillerinden Eğ ğilme ilme
Ç Çubuklar ubukları ında Ekler nda Ekler
¹
´
¦

/2 M
M
M
em
Hesap
(Ek yerindeki gerçek moment miktarı)
(Sürekli kirişlerde : M
em
)
318
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Eğilme çubuklarında ek bindirme levhalarıyla
gerçekleştirilir. Bu tür eklerde Kaba Bulon kullanılamaz.
A) E A) Eğ ğilme ilme Ç Çubuklar ubukları ında Per nda Perç çin ve in ve Bulonlu Bulonlu Ekler Ekler
319
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bindirme (Ekleme) Levhaları Boyutları :
- Bindirme levhalarının x – x eksenine göre toplam atalet
momenti en az eklenen çubuğun atalet momentinin yarısı
kadar olmalıdır.
- Ek gövde bindirme levhalarının her birinin t
g
kalınlıkları
eklenen çubuğun gövde kalınlığının 0,80 katı alınırsa bu
levhalarda, birleşim elemanı hesabı dışında, ayrıca bir
kontrol gerekmez.
( )
2
I
I
x
bindirme
x


¹
´
¦

5mm
0,80.t
t
g
g
320
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Başlık bindirme elemanlarının (t
bL
.b
gL
) enkesit alanı,
eklenen çubuğun (t
b
.b) başlık enkesit alanına eşit alınırsa,
bu levhalarda da, birleşim elemanı hesabı dışında, ayrı bir
kontrol gerekmez.
Ek Hesapları :
Ekteki M
x
eğilme momenti ile N normal kuvvetinin hem
gövde, ve hem de başlıklarca, T
y
kesme kuvvetinin ise
yalnız gövde tarafından aktarıldığı kabul edilir.
.b t .b t
8mm t
b bL bL
bL


321
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
F
b
: Başlık bindirme levhalarının toplam alanı
F
g
: Gövde bindirme levhalarının toplam alanı
I
b
: Başlık bindirme levhalarının x-x eksenine göre
toplam atalet momenti
bL bL
.b 2t
gL gL
.h 2t
2
bL
b
2
t h
F
|
¹
|

\
| +
322
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
I
g
: Gövde bindirme levhalarının x-x eksenine göre
toplam atalet momenti
olmak üzere, ek yapılan kesite ait N ve M
Hesap
değerleri
başlık ve gövde bindirme elamanlarına :
|
|
¹
|

\
|
12
.h t
2
3
gL gL
|
|
|
¹
|

\
|
¦
¦
)
¦
¦
`
¹
+
=
+
=
+
=
+
=
varsa
N
Ekte
N
F F
F
N M
I I
I
M
N
F F
F
N M
I I
I
M
g b
g
g Hesap
g b
g
g
g b
b
b Hesap
g b
b
b
323
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Başlık Bindirme (Ekleme) Levhalarında Hesap
(Boyutlama Türü Hesaplarda) :
Bir başlık bindirme levhasına gelen en büyük kuvvetin
hesabı:
Bir başlıkta ve etkin bir tarafında gerekli, tek tesirli
birleşim elemanı sayısı (Çap uygun seçildiğine göre)
(Çift sayıya yuvarlatılır)
2
N
h
M
P
b b
b
+ =
em 1,
b
b
P
P
n ≥
324
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Uygun e Perçin yada Bulon aralıkları seçilerek L
bL
başlık
bindirme levhası boyu belirlenir.
Alınmamış ise, başlık bindirme levhası da kontrol
edilmelidir.
.b t .b t
b bL bL

em
bL bL
b
σ
.b t
P
σ ≤ =
325
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gövde Bindirme (Ekleme) Levhalarında Hesap
(Gerilme Kontrolu Türü Hesaplarda) :
x
y
G
r
i
i
x
i
y
i
1Mmax
max
i
1Mi
max
1Mmax
i
1Mi
n
1 i
i 1Mi
'
g
i g
'
g
P
r
r
P
r
P
r
P
.r P M
.c T M M
g
=
=
=
+ =

=
∑ ∑
= =
=
|
|
¹
|

\
|
=
g g
n
1 i
n
1 i
2
i
max
1Mmax
i 1Mmax
max
i '
g
r
r
P
.r P
r
r
M
326
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Yada yatay ve düşey bileşenlerine ayrılmış olarak ;
(Kesme Kuvvetinden)
(Normal Kuvvetten)
Şayet tutmaz ise değiştirilip hesap tekrarlanır.
'
g n
1 i
2
i
max
1Mmax
M
r
r
P
g

=
=
'
g 2
i
2
i
max x
1Mmax
'
g 2
i
2
i
max y
1Mmax
M
y x
y
P
M
y x
x
P
∑ ∑
∑ ∑
+
=
+
=
g
1N
g
1T
n
N
P
n
T
P
=
=
( ) ( )
1em
2
x
1Mmax 1N
2
y
1Mmax 1T 1Mmax
P P P P P P ≤ + + + =
327
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Başlıca 4 türde kaynaklı ek yapmak mümkündür.
B.1 ) Dört Bindirme Levhalı Ek
Statik karakterli olmak şartı ile büyük kesit tesirlerini
aktarmaya uygun bir birleşimdir.
Sadece köşe kaynaklı bir birleşim olduğundan dinamik
karakterli kesit tesirlerini taşımak için uygun değildir.
B) E B) Eğ ğilme ilme Ç Çubuklar ubukları ında Kaynakl nda Kaynaklı ı Ekler Ekler
328
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
h
gl
h
t
bL
t
bL
L
gL
L
bL
b
bL
(≥b + 5a
b
)
a
g
a
b
a
b
c
t
gL
Hesap şekli, perçin ve bulonlu bindirmeli eklerde
olduğuna benzer şekilde yapılır.
I
b
, I
g
, F
b
, F
g
kesit değerleri, M
b
, M
g
, N
b
, N
g
bindirme
levhaları kesit tesirleri ve P
b
başlık bindirme levhası
kuvveti aynı bağıntılarla bulunur.
- Başlık bindirme levhasıyla ilgili hesaplar:
a
b
Kaynak kalınlığı uygun olarak seçildikten sonra,
em
bL bL
b
σ
.b t
P
σ ≤ =
'
b bL
b
b
b b
'
b
em k, b
b
b
2L L
100a
15a
a L L
.τ 2a
P
L
= →
¹
´
¦


+ ≥

329
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Gövde bindirme levhasıyla ilgili hesaplar:
a
g
Kaynak kalınlığı uygun olarak seçildikten sonra,
330
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
T.c M M
g
'
g
+ =
g gL
'
g
L h L = = (Şayet köşeler dönülüyor ise L
g
alınacaktır)
6
2 W
.L 2.a F
2
g g
.L a
kg
g g kg
=
=
kem v,
2
k
2
k v
kg
k
kg
g
kg
'
g
k
σ τ σ σ
F
T
τ
F
N
W
M
σ
≤ + =
¦
¦
)
¦
¦
`
¹
=
+ = (Ç 37 çeliği için herhangi biri
0,75 t/cm
2
değerini aşıyorsa
kıyaslama gerilmesi tahkiki
yapılacaktır)
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
B.2 ) Çekme Başlığı Bindirme Levhalı Ek
Gövde ve basınç başlığı küt kaynak dikişiyle, çekme
başlığı ve başlık bindirme levhası ise köşe kaynak
dikişiyle birleştirilmiştir.
L
g

≤ h
g
=h
1
h
t
bL
L
bL
b
bL
a
b
M M
331
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Küt Kaynaklı Basınç Başlığında Kontrol
(M = M
Hesap
)
Burada W
x
ve F kesit ile ilgili değerlerdir.
N Eksenel kuvveti çekme değerine göre işaretlenmiştir.
σ σσ σ
k,em
ihmal edilen kraterlerden dolayı sınırda kullanılmaması
tavsiye edilir.
em k,
x
x
k
σ
F
N
W
M
σ ≤ + − =
332
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
- Çekme Başlığı Bindirme Levhası Đle Đlgili
Hesaplar :
(Profilin Başlık Alanı)
(N Çekmeye Göre
Đşaretlenmiştir)
'
b bL b b
'
b
b
b
em k, b
b
b
em
bL bL
b
b
b
x
x
b
b
2L L a L L
100a
15a
.τ 2a
P
L
σ
.b t
P
σ
N
F
F
F
W
M
P
b.t F
= → + ≥
¹
´
¦


=
≤ =
+ =
=
333
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gövde Küt Kaynak Dikişleri ile Đlgili Hesaplar :
Burada I
x
ve F profilin kesitiyle ilgili değerlerdir.
¹
´
¦
≤ −
≤ +
= + ± =
≤ =
− =
em k,
em k, g
x
x
k
em k,
g g
k
g
'
g g
σ ......... ..........
(Çekme) σ .....
F
N
2
L
I
M
σ
τ
.L a
T
τ
2a L L
334
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
B.3 ) Enleme Levhalı Ek
Bu tür ekte, eklenecek çubuk parçaları arasına, eksenlerine
dik düzlemde bir levha sokulur ve kesit tesirleri köşe
kaynak dikişleriyle aktarılır.
L
g

≤ h
g
h
≥b+5a
b
a
b
a
b
a
b
a
b
a
g
a
g
L
g
=
L
g
’ -
2
a
g
t
b
t
b
b
≥2,5a
b
≥2,5a
b
t
L
335
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
t
L
≥ ≥≥ ≥ t
max
, a ≅ ≅≅ ≅ a
max
ve L
g

≤ ≤≤ ≤ h
g
alınmalıdır.
Kesit çift simetri eksenli değil ise, kaynak ve çubuk
ağırlık merkezlerinin üst üste düşmesine çalışılır.
Hesaba, kaynak dikişlerinin x – x eksenine göre atalet
momenti bulunarak başlanır.
Eksen kaydırma bağıntısında y
i
kuvvet kollarına dikkat
edilmelidir.
( )
(
(
¸
(

¸

|
¹
|

\
|
− − + |
¹
|

\
|
+ =
2
b b
'
iç b, b
2
b
3
g g
kx
t
2
h
a L a . 2
2
h
.b) a (
12
.L a
2 I
336
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Ç 37 çeliği için σ σσ σ
k
ve τ ττ τ
k
dan herhangi biri 0,75 t/cm
2
‘ yi
aşıyor ise σ σσ σ
v
kıyaslama gerilmesi tahkiki yapılmalıdır.
Hesap yaklaşık yolla da yapılabilir (Özellikle N = 0 için).
Bu durumda T Kesme Kuvveti yalnız gövde kaynak
dikişlerince, manivela koluna bölünerek bir kuvvet çiftine
dönüştürülen M Eğilme Momenti de yalnız başlık
dikişlerince aktarılır kabulü yapılır.
{
em vk,
2
k
2
kg v
g
kx
x
kg
g g
k
em k,
k kx
x
k
kx
kx
σ τ σ σ
F
N
2
L
I
M
σ
.L 2a
T
τ
σ
F
N
W
M
σ
2
h
I
W
≤ + =
+ =
=
≤ + =
=
337
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
B.4 ) Tam Küt Ek
Birleştirilecek çubuk elemanları uç uca getirilerek küt
kaynakla birleştirilir.
Dinamik yüklere dayanması iyi olmakla birlikte düşük
çekme emniyet gerilmesi nedeniyle az kesit tesiri
aktarılır.
Kriterler ve gövde dikişinin boyunun gerçekte küçük
olması ihmal edilerek profilin kesit değerleri ile hesap
yapılır.
em k,
x
x
k
σ
F
N
W
M
σ ≤ + ± = L
g

338
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Şekilde Yük ve Ölçüleri
Verilen Basit Kirişte;
a) Gerekli Kontrolları Yapınız.
b) M noktasında Yapılması
Düşünülen Bir Ek Đçin Değişik
Çözümleri Araştırınız.
Not : Yükler YD2 ’ de
Verilmiştir. Malzeme Ç 37
Çeliğidir.
Kiriş Kesiti Olarak I380 Profili
Kullanılmaktadır.
339
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Örnek 1)
P=5 t q = 2,75 t/m
+
+ +
-
M(tm)
T(t)
10,75 t
6,625 t
2,50 t
2,50 t
10,75 t
13,03 tm
19,875 tm
A B
M C
1,5 m
6 m
a) Kirişte Gerekli Kontrolların Yapılması
340
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
(YD2) 1,656t/cm σ 1,266t/cm
2
30,6
24010
1987,5
y
I
M
σ
(YD2) 0,956t/cm τ 0,060t/cm
1,37.30,6
2,5
F
T
τ
(YD2) 0.956t/cm τ 0,256t/cm
1,37.30,6
10,75
F
T
maxτ
(YD2) 1,656t/cm σ 1,577t/cm
1260
1987,5
W
M
maxσ
2
em
2
g
x
C
Cg
2
em
2
g
C
C
2
em
2
g
max
2
em
2
x
max
= ≤ = = =
= ≤ = = =
= ≤ = = =
= ≤ = = =
2
A
2 2 2 2
C
2
Cg C V,
1,92t/cm 0,8.2,4 0,8 σ 1,27t/cm 3.0,06 1,266 3τ σ σ = = ≤ = + = + =
2cm
300
600
300
L
f 1,367cm 0,447 0,920 f
.24010 2,1.10
.600 5.10
48
1
.24010 2,1.10
27,5.600
384
5
f
E.I
P.L
48
1
E.I
q.L
384
5
f
Lim
6
3 3
6
4
x
3
x
4
= = = 〈 = + =
= + =
= + =
Kirişin ¼Noktasında σ σσ σ
V
Kontrolu Yapılır (Yönetmelik Gereği
Zorunlu Değildir).
341
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
2
em V,
2 2 2 2
M
2
Mg M V,
2
g
M
M
2
2
g
x
Mx
Mg
1,92t/cm σ 0,874t/cm 3.0,158 0,830 3τ σ σ
0,158t/cm
1,37.30,6
6,625
F
T
τ
0,83t/cm
2
30,6
24010
13,03.10
2
h
I
M
σ
= 〈 = + = + =
= = =
= = =
b) M Noktasında Ek Đçin Farklı Çözümler
13,03tm
10,43tm
2
1,656.1260
2
.W σ
13,03tm
2
M
M
M
max
x em
max
max
M
Hesap
=
(
(
¸
(

¸

= =
=
(
(
¸
(

¸

=
Bu birleşim küt kaynaklı olarak yapılamaz.
342
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b1) Tam Küt Kaynaklı Ek
e) (YD2)(Çekm 0,800t/cm σ 1,034t/cm
1260
1303
W
M
σ
2
em k,
2
x
x
k
= 〉 = = ± =
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Bu tür ekte, kesin hesaplamada, Momentin ve Normal
kuvvetin bütün kaynak dikişleri tarafından, Kesme kuvvetinin
ise yalnız gövde kaynak dikişleri tarafından aktarıldığı kabul
edilecektir.
343
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b2) Enleme Levhalı Kaynaklı Ek
a
g
a
g L
kg

b = L
kb

a
b
L
kbiç

430.220.20
I 380 I 380
344
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Başlık Kaynak Dikişlerinde;
¦
¹
¦
´
¦
= → =
|
|
¹
|

\
|
=

14mm a 14mm
20,5
20
0,7. 0,7.t
3mm
a
b
min
min
b
149mm b L L
'
kb kb
= = =
4cm 1,4
2
2.1,37) (1,37 14,9
a
2
2r) (t b
L
b
g
kbiç
= −
+ −
= −
+ −
=
345
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gövde Kaynak Dikişlerinde;
¦
¹
¦
´
¦
= → =
|
|
¹
|

\
|
=

9mm a 9,59mm
13,7
20
0,7. 0,7.t
3mm
a
g
min
min
g
g
'
kg
h 300mm L 〈 =
¹
´
¦
= = 〈
= = 〉
= − = − =
900mm 100.9 100.a
135mm 15.9 15.a
282mm 2.9 300 2.a L L
g
g
g
'
kg kg
346
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Kaynak Dikişlerinde Kontrollar;
= |
¹
|

\
|
− + |
¹
|

\
|
+ =
2
kbiç b
2
kb b
3
kg g
kx
t
2
h
) .L 4(a
2
h
). .L 2(a
12
.L a
2 I
4
2 2
3
kx
24860cm 2,05
2
38
4.(1,4.4).
2
38
). 2(1,4.14,9
12
0,9.28,2
2 I = |
¹
|

\
|
− + |
¹
|

\
|
+ =
3 kx
kx
1308cm
38/2
24860
h/2
I
W = = =
2
g g kg
50,76cm 2.0,9.28,2 .L 2.a F = = =
347
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Başlık Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu;
(YD2) 1,25t/cm σ 0,996t/cm
1308
1303
W
M
σ
2
em k,
2
kx
x
k
= 〈 = = =
Gövde Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu;
2
em vk,
2 kg
kx
x
kg
0,75t/cm σ 0,739t/cm
2
28,2
24860
1303
2
L
I
M
σ = 〈 = = =
2
em vk,
2
kg
g
kg
0,75t/cm σ 0,131t/cm
50,76
6,625
F
T
τ = 〈 = = =
Kaynaklarda Kıyaslama Gerilmesi Kontrolu Yapılmaz.
348
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b3) Çekme Başlığı Ek Levhalı Kaynaklı Ek
g
'
kg h 300mm L 〈 = a
g
M M
I 380
L
kb

L
bL
b
L
I 380
a
b
a
b
a
b
220.14 - L
bL
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
349
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Basınç Başlığı Küt Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu;
(YD2) 1,6t/cm σ 1,034t/cm
1260
1303
W
M
σ
2
em
2
x
x
k
= 〈 = = =
Çekme Başlığı Köşe Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu;
31,587t 30,545
1260
1303
F
W
M
P
seçelim F 30,8cm 22.1,4 .t b F
30,545cm 14,9.2,05 b.t F
b
x
x
b
b
2
bL L bL
2
b
= = =
→ 〉 = = =
= = =
350
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
¦
¹
¦
´
¦
→ = → =
|
|
¹
|

\
|
=
=
= ≤

seçelim 8mm a 9,8mm
15,29mm t
14mm t
0,7. 0,7.t
3mm
a
b
min
1
bL
min
b
189mm 2.2,5.8 149 2.2,5.a b 220mm b
b L
= + = + ≥ =
¹
´
¦
= = 〈
= = 〉
= = =
80cm 100.0,8 100.a
12cm 15.0,8 15.a
15,8cm
2.0,8.1,25
31,587
.τ 2.a
P
L
b
b
em k, b
b
kb
340mm 2.170 2.L L
170mm 166mm 8 158 a L L
'
kb bL
b kb
'
kb
= = =
≅ = + = + =
351
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
13,7mm t a
g g
= =
Gövde Küt Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu;
27,26cm 2.1,37 - 30 2.a L L
g
'
kg kg
= = − =
e) (YD2)(Çekm 0,800t/cm σ 0,74t/cm
2
27,26
24010
1303
2
L
I
M
σ
(YD2) 1,25t/cm τ 0,177t/cm
1,37.27,26
6,625
.L a
T
F
T
τ
2
em k,
2 kg
x
x
em k,
2
em k,
2
kg g kg
kg
= 〈 = = =
= ≤ = = = =
Çekme Başlığı Ek Levhalı Kaynaklı Ek Yeterlidir.
352
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b4) Gövde ve Başlık Bindirme Levhalı Perçinli Ek
L
gL
L
bL
t
gL
t
bL
t
bL
h
bL
b
L
I 380
353
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
seçildi. 3054mm 20,5.149 .b t 3080mm 14.220 .b t
seçildi. 12mm t 10,96mm 0,8.13,7 0,8.t t
seçildi. 300mm h 306mm h h
2
b
2
L bL
gL g gL
gL g gL
→ = = 〉 = =
→ = → = = ≥
→ = → = ≤
Hem başlık ve hem de gövdede kullanabilecek ortak
perçin çapının belirlenmesi :
23,5mm 1mm d d 22,5mm 2,25cm 0,2 5.1,2 0,2 5.t d
0 min 0
= + ≤ → = = − = − ≤
Seçilen Uygun Perçin Çapı → d=23 mm
seçilir. 70mm e
180mm 15.12 15.t
184mm 8.23 8.d
69mm 3.23 3.d
e
min
1
1
→ = →
¦
¹
¦
´
¦
= = ≤
= = ≤
= = ≥
=
103,5mm 4,5.23 4,5.d 37,7mm 2.12 13,7 t s
1
= = ≤ = + = =

354 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
seçilir. 50mm e
72mm 6.12 6.t
69mm 3.23 3.d
46mm 2.23 2.d
e
min
1
1
1
→ = →
¦
¹
¦
´
¦
= = ≤
= = ≤
= = ≥
=
4
3
3
gL gL
g
4
2 2
bL
bL L b
5400cm
12
1,2.30
2
12
.h t
2. I
23906cm
2
1,4
2
38
. 2.(22.1,4)
2
t
2
h
). .t 2.(b I
=
|
|
¹
|

\
|
=
|
|
¹
|

\
|
=
= |
¹
|

\
|
+ = |
¹
|

\
|
+ =
240,1tcm 1303
5400 23906
5400
M
I I
I
M
1062,9tcm 1303
5400 23906
23906
M
I I
I
M
M
g b
g
g
M
g b
b
b
=
+
=
+
=
=
+
=
+
=
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
355
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
27,971ton
2
1062,9
h
M
P
b
b
= = =
t
bL
.b
L
> t
b
.b olduğundan başlık bindirme levhasında ayrıca
kontrol gerekmez.
Başlığın birleşimde kullanılan perçinler tek tesirlidir ve
aktardıkları kuvvet :
ton(YD2) 6,664 P
Küçüğü
10,304ton 2 2,3.1,4.3, .σ d.t p
6,644ton 1,6
4
π.2,3
1 τ
4
π.d
m P
1em
em l,
*
min l 1em,
2
em a,
2
τ 1em,
=
)
`
¹
= = =
= = =
Sııra (Çift adet 6 n 4,21
6,644
27,971
p
P
n
b
em 1,
b
b
= → = = ≥
mm 450 2.50 5.70 2e 5e L
1 bL
= + = + =
356
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gövde bindirme levhalarında kontrol (Burada perçinler çift
tesirli olarak çalışmaktadır) :
1,104ton
6
6,625
n
T
p
6,546ton
473,09
309,66.10
r
.y M
P
2,291ton
473,09
309,66.3,5
r
.x M
P
473,09cm 2.3,5 4.10,59 r
10,59cm 10 3,5 r
309,66tcm 6,625.10,5 240,1 T.c M M
g
1T
2
i
1
'
g
1M
2
i
1
'
g
1M
2 2 2 2
i
2 2
1
g
'
g
x
y
= = =
= = =
= = =
= + =
= + =
= + = + =



10,083ton P 7,374ton P
1,104) (2,291 6,546 ) P (P ) (P P
YD2) 10,083ton( P
10,083ton ,2 2,3.1,37.3 .σ d.t P
13,288ton 1,6
4
π.2,3
2 τ
4
π.d
m P
em 1, 1max
2 2 2
1T 1M
2
1M 1max
em 1,
em l,
*
min l 1em,
2
em a,
2
τ 1em,
y x
= 〈 =
= + + = + + =
=
¦
)
¦
`
¹
= = =
= = =
G
x
y
50 70 70
C = 105
50
100
100
50
r
1
357
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
50 70 70 70 70 50
50 70 70 35 35 70 70 50
t
gL
t
bL
t
bL
70 80 70
I 380
50
100
100
50
Yandan Görünüş
Üstten Görünüş
70
80
70
Perçin delikleri dolayısıyla zayıflamış kesitte gerekli
kontrollar:
( )
( )
2
A
2 2 2 2
M
2
Mg M v,
2
g
M
M
2
max
xn
M
Mg
2
em
2
xn
M
M
3 xn
xn
4
x x xn
4
2
2
bL b
bL bL b x
1,92t/cm 0,8.2,4 0,8.σ 1,113t/cm 0,158 1,079 3τ σ σ
0,158t/cm
1,37.30,6
6,625
F
T
τ 1,079t/cm
2
30,6
18475
1303
y
I
M
σ
(YD2) 1,656t/cm σ 1,341t/cm
972
1303
W
M
maxσ
972cm
2
38
18475
2
h
I
W
18475cm 5535 24010 ∆I I I
5535cm
2
1,4 2,05
1,4
2
38
1,4 2,05 2.2,3.
2
t t
t
2
h
t t 2.d. ∆I
= = ≤ = + = + =
= = = → = = =
= ≤ = = =
= = =
= − = − =
= |
¹
|

\
| +
− + + =
= |
¹
|

\
| +
− + + =
358
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
359
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
b5) Başlık ve Gövde Bindirme Levhalı Kaynaklı Ek
h
gL
=300 a
g
a
b
a
b
a
b
a
b
a
g
L

kg
a
g
a
g
a
b
a
b
L

kb
L
bL
t
bL
t
bL
h
220.14 - L
bL
100.300.12
360
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Başlık (220.14) ve gövde (300.12) bindirme levhaları
enkesitleri perçinli ekteki gibi seçilmiştir.
I
b
ve I
g
atalet momentleri de aynı olup M
b
= 1062,9 tcm ve
M
g
= 240,1 tcm olarak elde edilmişlerdir.
Başlıklarda;
300mm 2.150 2.L L
150mm L 14,79cm 0,8 13,99 a L L
80cm 100.0,8 100.a
12cm 15.0,8 15.a
13,99cm
2.0,8.1,25
27,971
.τ 2a
P
L
seçilir. 8mm a 9,8mm
14mm
20,5mm
0,7. 0,7.t a
27,971t
38
1062,9
P
'
kb kb
'
kb b kb
'
kb
b
b
kem b
b
kb
b
min
min b
b
= = =
= → = + = + =
¹
´
¦
= = 〈
= = 〉
= = =
→ = → =
|
|
¹
|

\
|
= ≤
= =
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
361 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gövdede ;
( )
( )
2
em vk,
2 2 2 2
k
2
k vk
2 2
kem
2
kg
k
2 2
kem
2
kg
'
g
k
3
2 2
kg g
kg
2
kg g kg
g
g '
kg kg
g
min
min g
g
'
g
1,25t/cm σ 1,146t/cm 0,138 1,138 τ σ σ
0,75t/cm 1,25t/cm τ 0,138t/cm
48
6,625
F
T
τ
0,75t/cm 1,25t/cm σ 1,138t/cm
240
273,2
W
M
σ
240cm
6
0,8.30
2
6
.L a
2 W
48cm 2.0,8.30 .L 2a F
120mm 15.8 15a
306mm h
300mm L L
seçilir. 8mm a 8,4mm
13,7mm
12mm
0,7. 0,7.t a
273,2tcm 6,625.5 240,1 T.c M M
= 〈 = + = + =
〈 = 〈 = = =
〉 = 〈 = = =
= = =
= = =
¹
´
¦
= = 〉
= 〈
= =
→ = → =
|
|
¹
|

\
|
= ≤
= + = + =
Hadde profilleri ile düzenlenen aşıklarda, profilin gövdesi
genellikle çatı düzlemine diktir. Bu konumdaki aşıklar,
ağırlık türü(düşey) yükler altında eğilmeye çalışırlar.
362
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
6.1 - Hadde Profilinden Eğilme Çubuklarında
Eğik Eğilme (Aşıklar)
x
x
y
y α
q (Ağırlık Türü Yükler - Kar Yükü Dahil)
α
x
x
y
y
x
q
x
q
y
q
q.sin α q
x
= q.cos α q
y
=
363
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Eğilmeye çalışan çubuklardaki: M
x
, T
x
ve f
x
değerlerinin
yanı sıra q
x
’ den ileri gelen: M
y
, T
y
ve f
y
değerlerini de
gösterirler.
y
4
y x
x y
x
4
x y
y y
x
y x
x
y
x y
y
y
2
y x
y
x
2
x y
x
EI
.L q
α f
EI
.L q
α f
n
.L q
T
n
.L q
T
m
.L q
M
m
.L q
M
= =
= =
= =
364
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Gerilme Kontrolları:
Sehim Kontrolları:
em
y
y
x
x
σ
W
M
W
M
σ ≤ + =
em
b
x
x em
g g
y
y
τ
.b 2t
T
τ τ
.h t
T
τ ≤ = ≤ =
lim
2
y
2
x
f f f f ≤ + =
Rüzgar türü, çatı düzlemine dik yüklerde, aşığa yalnız gövdesi
doğrultusunda etki geleceğinden, YD2 (EIY)’ de rüzgar yükü
katkısı yalnız M
x
, T
y
ve f
y
değerlerine olacaktır.
Deprem türü yüklerde ise her iki doğrultuda yük geldiği gibi
büyük etki x ekseni doğrultusundadır.
Ağırlık türü yüklemelerde dahi, profilin W
x
ve I
y
değerleri bir
hayli küçük olduğundan M
y
ve f
x
değerlerinin etkileri büyük
olur.
Bu durumda, L
y
açıklığını küçülterek aşağıdaki şekildeki gibi
önlem almak (Çatı düzlemi gergi sistemi), özellikle büyük
α αα α açı değerlerinde uygun olur.
Gergiler çekme çubukları olup bu özelliklere göre
hesaplanırlar. Aşıkların gergili düzende, sürekli kiriş gibi
çalıştıkları göz önünde tutulmalıdır.
365
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
366
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
Makas
Makas
D
a
m
l
a
l
ı
k

A
ş
ı
ğ
ı
D
a
m
l
a
l
ı
k

A
ş
ı
ğ
ı
M
a
h
y
a

A
ş
ı
ğ
ı
L
y
L
y
L
y
L
x
=

a
Makas
Makas
D
a
m
l
a
l
ı
k

A
ş
ı
ğ
ı
D
a
m
l
a
l
ı
k

A
ş
ı
ğ
ı
M
a
h
y
a

A
ş
ı
ğ
ı
L
y
L
y
L
y
L
x
=

a
Tek Gergili
Çift Gergili
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
367
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN
368
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

1.1- Çeliğin Üstün ve Sakıncalı Özellikleri
Bir yapının kullanım amaçları ve türü ne olursa olsun proje aşamasında taşıyıcı sistem malzemesinin seçilmesi gerekmektedir. Bazen çeşitli malzemeler arasında uygunluk araştırması da yapılır. Malzeme Seçimindeki Faktörler: Yapının fonksiyonu, kullanılma süresi, yapımı için harcanılacak para, işletmeye açılması için düşünülen tarih, bakım giderleri, geçici yada kalıcı yapı olması, yapı yerinin temel zemini, yapının coğrafi bölgesi (Đklim şartları, ulaşım olanakları vs.), yapı malzemesi fiyat hareketleri. Kullanılacak malzemelerin seçimi için malzemenin üstün ve sakıncalı taraflarının iyi bilinmesi gerekmektedir. Memleketimizde kullanılmakta olan taşıyıcı sistem malzemeleri: Kagir(Kerpiç dahil), Betonarme, Çelik, Ahşap.
7 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

1.1.1- Çeliğin Üstün Özellikleri
Yapı çeliği homojen ve izotrop bir malzemedir. Çelik üretimi sıkı ve sürekli denetim altındadır. Bu yüzden güvenli bir malzemedir. Düşük güvenlik katsayılarına sahiptir (< 2). Yüksek mukavemetli bir malzemedir. Öz ağırlığın taşınacak faydalı yüke oranı düşüktür. Çeliğin çekme mukavemeti basınç mukavemetine eşittir. Çeliğin elastiklik modülü diğer yapı malzemelerine oranla çok daha yüksektir (E=2100000 kg/cm2). Bu nedenle Sehim, Titreşim ve Stabilite (Kararlılık) problemlerine uygunluk sağlar.
8 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Çelik Sünek (Düktil) bir malzemedir. Büyük şekil değiştirebilme yapma özelliğine sahiptir. Bu nedenle plastik hesap yapma olanağı vardır. Deprem ve zemin çökmelerine (oturmalara) uyabilme özelliğine sahiptir. Taşıyıcı elemanların üretimi büyük oranda atölyelerde ve fabrikalarda yapılır. Şantiyede sadece montaj işleri gerçekleştirilir. Bu nedenle hava koşullarından önemli oranda bağımsızdır. Bu da yapım süresini kısaltır.

1.1.2- Çeliğin Sakıncalı Özellikleri
Yanıcı olmamakla birlikte, yüksek sıcaklık derecelerinde mukavemetinde hızlı bir düşüş görülür.
σ (kg/mm2) 40 2.106 σA σK E E (kg/cm2)

Çelik yapı elemanlarında yapılabilme olanağı vardır.

değişiklik

ve

güçlendirme
30 20 10

Çelik yapı elemanları yerine monte edildiği anda tam yükle yüklenebilirler. Bu sebeple yapım süresi kısadır. Sökülüp yeniden kullanılabilme olanağı vardır. Uygun bir planlama ile az iskeleli inşaat yapma olanağı vardır.
9 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

σP

1.106
10

100 200 300 400 500 600 t (0C) 100 200 300 400 500 600 t (0C)
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

1.2- Çeliğin Yapıda Kullanılma Yerleri
Isıyı iyi iletmesi nedeniyle olay hızla diğer katlara ve açıklıklara yayılır. Önlem alma gereği doğar. Bu da maliyetin ve bazen de ağırlığın artmasına neden olur. Paslanma (Korozyon) yapar. Sürekli bakım yapma veya betona gömme gerekli olabilir. Son zamanlarda korozyona dayanıklı özel alaşımlı çelikler yapılmaktadır. Bu ise maliyet artışına neden olmaktadır. Ses ve ısıyı iyi ileten bir malzemedir. Bu da yalıtım sorunlarının ortaya çıkmasına neden olur. Büyük Açıklıkların Geçilmesinde: Hafif olması, yüksek dayanım, çekme dayanımının yüksek olması. Temel Zemininin Zayıf Olduğu Yapılarda: Hafif ve sünek bir malzeme olması. Çok Katlı Yüksek Yapılarda: Hafif olması, yüksek dayanım ve elastisite modülünün yüksek olması, sünek bir malzeme olması. Sanayi Yapılarında: Yüksek Dayanım ve elastisite modülünün yüksek olması, sünek bir malzeme olması, güçlendirme olanaklarının yüksek olması, yapım hızı. Köprülerde: (Sanayi yapılarında belirtilen nedenlerle) Geçici Yapılarda (Prefabrike Yapılarda): Hafif olması, sökülebilme olanağının bulunması. Hız Đsteyen Yapılarda: 12
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

11 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Taşıyıcı Sistemi Özellik Gösteren Yapılarda: Büyük Açıklıklı Yapılar, Büyük Çıkmalı Yapılar, Askı Kolonlu Yapılar ve Yüksek Katlı Binalar.

1.3- Çeliğin Yapıda Kullanılma Biçimleri
Kısmi Kullanım: Yapıda özellikle yatay konumlu taşıyıcı sistemlerde (Kirişler, Çatı Makasları, Lentolar vs).

Çelik Aşık Çelik Çatı Makası Çelik Döşeme Kirişi Kagir Duvar veya Betonarme Kolon

13 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

14

Çelik Karkas Yapı: (Temeller dışında taşıyıcı elemanların tamamı çelik olan yapılar) (Düzlem veya uzay taşıyıcı sistemler)

Bazen Gergi Dolu Gövdeli Karkas Yapı
15 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Kafes Gövdeli Taşıyıcı Sistem
16

Karma Kullanım: Kullanı Kablolu Asma Yapı Sistemleri: Yapı Sistemleri:

Kafes Gövdeli Çatı Makası (Kiriş)

Tabliye

Dolu Gövdeli Kolon

17 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

18

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Dr.Ahmet Necati YELGĐN .Ahmet Necati YELGĐN Öğrenci Yurdu (Paris) 1968 24 Doç.Ahmet Necati YELGĐN John Hencox Center (Chicago) 21 Welthandelszentrum (New York) Hotel Du Lac (Tunus) 1972 Öğrenci Yurdu (Paris) 1968 Öğrenci Yurdu (Paris) 1968 23 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 20 John Hencox Center (Chicago) Doç.Dünyadaki Uygulamalardan Örnekler Rockefeller Center (New York) 1932 19 Doç.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Sears Tower (Chicago) 1974 Doç.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç.

Dr.Şekildeğiştirme Diyagramı σ = P / F0 σB σA σE σP B Kopma Plastik Bölge Hesaplarda σP = 0.Ahmet Necati YELGĐN 25 Hotel Alpha (Amsterdam) 1971 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Ahmet Necati YELGĐN .Malzeme Olarak Çelik ve Çelik Yapıların Hesabına Ait Genel Bilgiler F0 P L0 Çekme Deneyi Numune Biçimi (F0 : Yüklemeden Önceki Enkesit Alanı) Federal Reserve Bank (Minneapolis) Federal Reserve Bank (Minneapolis) 27 Doç.Dr.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 30 Doç.Hotel Alpha (Amsterdam) 1971 Doç.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç.8.Dr.σA (Hooke Kanunu Üst Sınırı) σ P : Orantılılık Sınırı σ E : Elastiklik Sınırı σ A : Akma Sınırı σ B : Kopma Sınırı ε K : Kopma Uzaması ε e : Elastik Şekil Değiştirme ε P : Plastik Şekil Değiştirme E : Elastiklik Modülü Elastik Bölge arctg E εp εe εK ε = ∆ L / L0 29 Doç.Ahmet Necati YELGĐN 26 2.Ahmet Necati YELGĐN 28 P Gerilme .

Ç. 52(Fe 52): Yüksek Mukavemetli Çelik (σB ≥52 kg/mm2) Her iki tür çelik için de aynı olan değerler .Çelikte Haddeleme Ürünlerinin Biçimleri ve Hadde Yassı Hadde Ürünleri.Ahmet Necati YELGĐN Doç.52 (Fe 52) Çeliği] Her çelik türü kaynaklanmaya uygun değildir.Dr. 1.2. σv = 2 σ 1 + σ 2 − σ 1 .σz −σz.Dr.Dr. Hadde ürünleri Profiller ve Yassı ürünler olarak ikiye ayrılır. [ Profiller : L Profiller : Eşit ve Farklı Kollu olarak ikiye ayrılır. I Profiller : Dar ve geniş başlıklı olarak ikiye ayrılır.σx +3. Korniyer veya Köşebent olarak isimlendirilir. akma yada elastiklik sınırları ve kopma mukavemetleri ile adlandırılırlar.Ç.Ahmet Necati YELGĐN 2.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Statik Karakterli Yüklemelerde Akma Şartı.σy −σy.Dr.(τ2 + τ2 + τ2 ) x y xy yz zx σ v = σ 2 + 3τ 2 (Eğilme + Kayma Durumu) σv = τ 3 (Yalnız Kayma Durumu) σv = σ2 + σ2 − σx . T Profiller : Ray Profiller : Her bir tür hadde profili değişik boyutlarda üretilebilir.Ahmet Necati YELGĐN 2.Ahmet Necati YELGĐN - Lamalar : Dikdörtgen kesitli çubuklardır.Dr. Memleketimizde iki tür yapı çeliği üretilmektedir.1.2. t = 0.σ y + 3τ2 x y xy (Đki Eksenli Gerilme Durumu) Değişken yükler için hangi akma teorisinin çeliğe uyduğu çok kesin olarak belli değildir. 37(Fe 37): Normal Yapı Çeliği (σB ≥ 37 kg/mm2) 2.1 ~ 60 mm Şekillendirilmiş Levhalar - • • Daire Kesitli Hadde Ürünleri Boru ve Kutu Kesitler 34 Doç.Dr.Çelik Türleri Üretim yöntemi ve alaşımlarına bağlı olarak değişik türlerde yapı çelikleri üretilmektedir.σ 2 2 (Asal Gerilmeler Cinsinden) 35 36 Doç. t = 0. σA = 2400 kg/cm2 [Ç.3. Hadde Profilleri .37 (Fe 37) Çeliği] σA = 3600 kg/cm2 [Ç. (Profil Tabloları) 33 Doç. 31 32 Doç.1 ~ 60 mm Levhalar : b = 530 ~ 3600 mm.Dr.Ahmet Necati YELGĐN .Ahmet Necati YELGĐN Doç. Bu çelikler mekanik özellikleri yönünden. b = 10 ~ 1250 mm. b t Çeliğin sıcakta. Güvenlik ve Genel Hesap Esasları Akma Şartı: Sabit şekildeğiştirme işi teorisi (Von Mises Kıstası): 2 σv = σ2 + σ2 + σz −σx. E = 2100000 kg/cm2 G = 810000 kg/cm2 αt = 0.000012 σ A akma sınırları ise . düz yada özel biçimli silindir çiftleri arasından çekilerek şekillendirilmesine Haddeleme denir.

fren ve demaraj yükleri. a) Kaba (Siyah) Bulonlar b) Uygun (Parlak) Bulonlar 3) Kaynak 41 Doç. Buna yorulma mukavemeti denir. Güvenlik seviyesi bu σA akma sınırına bağlı olarak belirlenir. vs. Ç. elemanların enkesitini arttırmada (Bileşik enkesitler).Ahmet Necati YELGĐN . • Yükleme Durumları.Ahmet Necati YELGĐN Emniyet Gerilmeleri Ç.Ahmet Necati YELGĐN Doç. Birleşim Çeşitleri: Çözülebilen Birleşimler (Birleşim aracı Bulon ile yapılabilen birleşimler). 42 Doç. Bu bölümde Elastik Hesap esasları ele alınacaktır (Emniyet gerilmeleri yöntemi). Çok sık sayıda tekrarlanan bu tür durumlarda.Birleşimler ve Birleşim Araçları Birleşim Yapma Gereği: Elemanların boyunun uzatılmasında.5 katı olarak alınacaktır. Yükler Esas Yükler (E) ve Đlave Yükler (Đ) olarak ikiye ayrılır.Ahmet Necati YELGĐN 38 Doç. Basınç.Ahmet Necati YELGĐN 3. Dönem sonuna doğru vakit kalırsa Plastik Hesap (Taşıma Gücü) yönteminden de bahsedilmeye çalışılacaktır. Geniş bir aralıkta hızla değişen etkiler gibi.Ahmet Necati YELGĐN Yük Tekrarlanma Sayısı 40 3. Yükleme Durumu 1 (YD1 veya EY) : Esas Yükler Yükleme Durumu 2 (YD2 veya EĐY) : Esas Yükler + Đlave Yükler γA = σA 〉1 σ (Akmaya karşı güvenlik) σ em = σA γA (Emniyet Gerilmesi)(γA>1)(σ ≤σ em) 37 Doç. düğüm noktalarının ve mesnetlerin teşkilinde . darbe ve sıcaklık değişmesi etkileri.Dr. Esas Yükler: Ağırlık türü (Kar yükü dahil) statik karakterli yüklerdir. Yükler ve Yüklemeler. 37 Çeliği Đçin Emniyet Gerilmeleri (kg/cm2) Dinamik Etkilerde Güvenlik Çelik yapılar değişken kuvvetlerin etkisi altında da bulunabilirler.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr. 39 Doç.Dr.52 çeliği için : 3600 / 2400 = 1. Gerilme Gerilme Türü YD1 YD2 Çekme.Dr. malzemede kopma.1. statik özellikli yüklemelere göre daha düşük gerilme değerlerinde meydana gelir. özel biçimli elemanların (Perçin) sıcakta dövülerek ve sıkıştırılarak yerleştirilmesiyle gerçekleşir. Eğilmede Çekme ve Basınç (σ) Kayma (τ) Ezilme (σl) 1440 831 2800 1656 956 3200 Wöhler Eğrisi Diğer çelik türleri için akma sınırları oranıyla değişir. Çözülemeyen Birleşimler (Birleşim aracı Perçin ve Kaynak ile yapılabilen birleşimler) Birleşim Araçları: 1) Perçin 2) Bulon (Cıvata): Bulonlar ikiye ayrılır. Đlave Yükler: Rüzgar yükü. deprem yükleri. birleştirilecek parçalarda önceden açılan deliklere.Dr. Ham Perçin s L d d0 d1 d = d1 = d0 + 1 mm Vurulmuş Perçin t1 t2 Perçinler : Yuvarlak Başlı ve Gömme Başlı olmak üzere ikiye ayrılır. a) Olağan Bulonlar b) Yüksek Mukavemetli ve Öngermeli Bulonlar Olağan Bulonlar da Kendi Đçinde Đkiye Ayrılırlar.Dr.Güvenlik Düzeyi: Çelik malzemenin ana mekanik özellikleri olarak σA akma sınırı alınır.Dr.Perçinli Birleşimler Perçinli birleşim.

Đki Sıralı. Tek Sıralı) Gömme Başlı Perçin Yamalı ve Bindirmeli Perçinleme Ham Perçin Malzemeleri: Ham perçin malzemeleri birleştirdiği parçalardan farklı olarak imal edilirler.Dr. Ç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN .5d (Yuvarlak başlı perçinde dövmede deliğin şişme ile dolması için gerekli şart) (Gömme başlı perçinde dövmede deliğin şişme ile dolması için gerekli şart) 47 s ≤ 6. Ç.Perçin Çeşitleri Perçinler Yuvarlak ve Gömme başlı olmak üzere ikiye ayrılır.Ahmet Necati YELGĐN Doç. 37 için Ç.Ahmet Necati YELGĐN Yuvarlak Başlı Perçin Tek Yamalı Perçinleme (Tek Kesimli. Örneğin. Đki Sıralı) Bindimeli Perçinleme (Tek Kesimli.Dr.tmin − 0.Dr. 34.5d Delik de şantiyede açılacak 48 Doç. 1) Yuvarlak Başlı Perçinler: s L d0 d1 2) t1 t2 d Gömme Başlı Perçinler: s L t1 t2 d 44 Ham Perçin Isıtılması Đçin Kullanılan Fırınlar d1 d0 Doç. 52 için Ç. Zikzaklı) Đki Yamalı Perçinleme (Çift Kesimli. 44 gibi Ham (Vurulmamış) Perçin Boyutları: Perçin Çapları ve Projede Gösterilişleri d0 ≤ 5.2 L = s+ 4 d 3 Hadde profillerine uygun çaplar profil tablolarından alınacaktır Genel olarak perçin gösterilişi (Makine ile dövmede uygun kapak başı için gerekli ham perçin boyu) Perçin şantiyede vurulacak s ≤ 4.Ahmet Necati YELGĐN Doç.

d 4 2 σ a.Dr.1. P/2 P P/2 49 Doç.37 )  n τa = ≤ τ a.37 )  m 4 P 2800 kg/cm2 (YD1)(Ç.Ahmet Necati YELGĐN Perçinli Birleşimlerde Gerilme Yayılışı Kabulleri: 3.Ahmet Necati YELGĐN 3.em =   2 d. Ekseni Doğrultusunda Çekmeye Çalışan Perçinler: P P/2 P/2 P/2 P/2 P/2 P/2 P/2 P/2 P/2 P/2 P P/2 P/2 P  480 kg/cm 2 ( YD1)(Ç.Dr. em =   2 π.Ahmet Necati YELGĐN σ = π. 51 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 50 d1 (mm) P P 17 20 24 t (mm) Çok Tesirli Çalışma: Kesilmeye çalışan birden fazla kesit bulunabilir.2.Dr.Perçin Çaplarına Uygun Levha Kalınlıkları 28 25 23 21 17 13 11 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Doç.37) σ l = n ≤ σ l.Dr. Kesme kuvvetine çalışan P düzlem kesit alanı Ezilme kuvvetine çalışan kesit Ezilme kuvvetine çalışan P kesit Çift Tesirli Çalışma: Kesilmeye çalışan iki kesit vardır. Bu çeşit çalışan kesitlere çok tesirli çalışma denir.Perçinli Birleşimlerin Çalışma Şekilleri Perçinli birleşimler daha çok makaslamaya (Kesmeye) çalışırlar.37 )  4 Tek Tesirli Çift Tesirli Üç Tesirli P1em.t * min 3200 kg/cm (YD2)(Ç.Ahmet Necati YELGĐN 54 Doç. em 52 Doç. em =   2 π.37)  σ a = n 2 ≤ σ a.Ahmet Necati YELGĐN .37)  53 Doç. Tek Tesirli Çalışma: Kesilmeye çalışan tek kesit vardır.1.1.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.d 2 1600 kg/cm (YD2)(Ç.d  540 kg/cm (YD2)(Ç.Dr.Perçinli Birleşim Hesap Bağıntıları (Makaslama Kuvvetine Göre Hesap) Perçinlerle Đlgili Kontroller: P 1400 kg/cm 2 (YD1)(Ç.

6tmin 3d.Ahmet Necati YELGĐN . Uygun aralıkların belirlenmesi Sonucun çizimle gösterilmesi 59 Doç.d) min τ= P n 2.5d 6d. em 4 P1em.Dr.5d 2d 1.Ahmet Necati YELGĐN Gerilme Kontrolü Türü Problemler: Seçilen d = d1 perçin çapı uygun olup olmadığının kontrolu? (Levhada ve profilde ayrı ayrı yapılacaktır) - Boyutlama Türü Problemler: Uygun çap ve boy seçimi. Not : Çekme çubuklarında parantez içindeki değerler alınacaktır.Ahmet Necati YELGĐN 60 Doç. 12tmin 3d.5d 8d.l = d. Krenler 3d 2d 1.Ahmet Necati YELGĐN Uygun Perçin Aralıkları Aralıklar min e min e1 min e2 max e max e1 max e2 Doç. 6tmin Köprüler 3. şayet perçin sayısı beş adetten fazla çıkıyor ise çift sıra yapılmalıdır. τ π.Ahmet Necati YELGĐN e : Perçinler arası mesafe e1: Kuvvet doğrultusuna paralel perçin kenar mesafesi e2: Kuvvet doğrultusuna dik perçin kenar mesafesi (Profillerde ayrıca belirlenir yani Profil Tablolarından alınır) 56 Doç.Dr.Dr.d 2 =m τ a. - P1 = P ≤ P1em n (Perçinde kontrol) - n ≥ P P1em Birleştirilen parçalarda σ gerilmesi kontrolü (Basınç ve çekme durumundaki farklılığa dikkat ediniz) Aralıkların uygunluk kontrolü - ≥ 2  ≤ 5 Perçin sayısı hesabında. Daha sonra bir perçinin güvenle taşıyabileceği P1emn kuvvetinin hesabı.Dr. 25tmin) 3d. 58 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Bir Perçinin Emniyetle Aktarabileceği Kuvvet: Binalar. 15tmin (12d.t* . 6tmin 3d.σ l.Ahmet Necati YELGĐN Doç.em min Bu iki kuvvetten küçüğü bir perçinin bu birleşimde emniyetle taşıyabileceği kuvvet olarak alınacaktır.t* .e min ≤τ (Uygun perçin aralıklarına uyulması durumunda kayma gerilmesi kontrolünün yapılmasına em gerek yoktur) 55 Doç.Dr. 6tmin 57 P1em.(b − n 1 .Birleştirilen Parçalarla Đlgili Kontroller: Uygun Perçin Aralıkları: e e2 e e2 e1 e e1 P σ = P ≤ σ em Fn Fn = t * .Dr.Dr.

17 = 76.8 = 48 mm min  Doç.37 çeliğidir.5 mm olduğundan perçinli birleşim mümkündür.5 mm olduğundan perçinli birleşim mümkündür.Ahmet Necati YELGĐN . Perçin Sayısının Yeterliliği: Perçinler tek tesirlidir (m=1) P1em. Kuvvet çekme karakterli olduğundan net enkesit alanı kullanılacaktır.1.d 2 π.12 +12 = 36 mm <4.9 a Perçin Çapının Kontrolu: levhada : d 0 ≤ ve Perçinli Birleşimin Uygunluk 5.Ahmet Necati YELGĐN 8 = 2.1.t = 6.7. em = 1. Doç.t = 15.t * . em = 1 1.8.2 = 1.17 = 136 mm 〈15.Dr.17 = 34 mm  e1 = 40 mm 〈3.0.Dr.44 = 1. 8 = 3. s = ∑ t = 2.152 t/cm 2 Fn 13.5 mm Profil tablosundan L100.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr. Ham perçin : d0 = 23 – 1 = 22 mm Levhada : d0 ≤ a a – a kesiti L ≅ s+ 65 4 4 d = 36 + 23 = 67 mm 3 3 66 Not: Kuvvet YD2’ de verilmiştir.9 için : d≤21 mm Verilen d = 17 mm < 19 mm (çap uygundur) s = ∑ t = 9 + 8 = 17 mm < 4. t = 8 mm 45 55 40 60 60 40 a a – a kesiti Perçin çapı d = 17 mm olarak verilmektedir. P=8t L100.Dr. Malzeme Ç.23 =103.2 = 2.9 için →w2 = 55 mm bulunur.d = 3.8.d = 8.Dr.7 2 τ a.5. Doç.Ahmet Necati YELGĐN 64 Örnek 3.9 = 13.57 cm 2 σ= P 8 = = 0.75. Aralıkların Kontrolu: Profil tablosundan L100.2.12 5.d = 2.σ l. a t = 12 mm P = 42 Ton Đçin Çözüm Uygun perçin çapı ve boyunun belirlenmesi: P 100.18 t 4 4 = d. 61 Doç. yani e2 mesafesi uygun verilmiştir.8 − 0. 63 Doç. Malzeme Ç.Dr.1 − 1.d = 3.0. τ = m P1em.d = 4.12 için → d≤25 mm Uygun perçin çapı d = 23 mm (küçüğü) olarak seçilir. Fn = F − ∆F = 15.0.5.5 .81 t min Not : Kuvvet YD1’ de verilmiştir. l P1 = π.2 − 0.37 çeliğidir.4 = 3.1.17 = 51 mm  e = 60 mm 〈8.2 Şekilde şematik olarak elemanları verilen birleşimi perçinli olarak çözünüz.Örnek 3.8cm d≤19 mm Profil tablosundan L100.Ahmet Necati YELGĐN Perçinler çubuk ekseninde olmadığı için gerilmesi % 20 düşürülerek hesap yapılmıştır.d = 4.589 t/cm 2 〈0.5 + 1 mm = 23.25 cm d≤23 mm d ≤ 22.57 emniyet 〉 3.667 t 〈 P1em = 3.Ahmet Necati YELGĐN Birleştirilen Parçalarda Kontrol: Levha genişleyerek gittiğinden kontrol yalnız hadde profilinde yapılacaktır.Ahmet Necati YELGĐN Ham perçin boyu L = 67 mm olarak seçilir.5.8 = 120 mm min  〉 2.17 = 51 mm 〈 6. Bu değer soruda verilen değere eşittir.100.Dr.100.7.1 Şekilde yük ve ölçüleri verilen perçinli birleşimde gerekli kontrolları yapınız.18 t 3 62 Doç.75.75.

12 = 180 mm  e1min ≥ 2.P '' = 1.5 katına göre hesaplanırlar (Dış merkez yüklemeden ve konstrüktif nedenlerle).75 ≅ 5 adet  P1em 8.83 ton  8.1. em = 2.29 t 4 4 P1em.d = 3.8. Kuvvet çekme karakterli olduğundan net enkesit alanı kullanılacaktır.P1 = 2.23 = 69 mm   8.Dr.1.d = 3.23 = 184 mm  seçilen e = 70 mm e max ≤  15.2 = 39.Ahmet Necati YELGĐN 70 P = 52 Ton Đçin Çözüm Hesapların farklı kısımları burada ele alınacaktır.4 cm  t* ≤  = 1.23 = 69 mm seçilen e1 = 50 mm  e1max ≤  6.100. P '' = 2.8.Dr.1.3 2 P1em.σ l.12 = 72 mm   68 Doç.2.3.83 t min 13.2 = 2. e min ≥ 3. Bu farklı çözüm yardımcı köşebentli çözüm olacaktır.83 ≤ 5 67 Doç.5.12 Perçinler çubuk ekseninde olmadığı için gerilmesi %20 düşürülerek hesap yapılmıştır.d = 2. π.t * .334 = 26 t 71 Doç.29 t  P1em =  = 8. Gerekli 6 perçinden 4’ ü ana çubuğa.656 = 1.3.334 t P ''' = 1.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Birleştirilen Parçalarda Kontrol: Levha genişleyerek gittiğinden kontrol yalnız hadde profilinde yapılacaktır. l = d.2 cm  min 1. τ = m τ a.Gerekli Perçin Sayısı: Perçinler çift etkilidir (m = 2).12 için w1= 55 mm.667 = 17.d = 8.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 69 Doç.Dr.1.Ahmet Necati YELGĐN 72 Doç. em = 2 1.5.88 cm2 σ= P 42 = = 1. 2’ si yardımcı köşebende konulacaktır.Dr.23 = 46 mm  3.17.4 − 2. Doç.tmin = 15.t min = 6.053 t/cm2 〈0.100. w3 = 45 mm bulunur.Ahmet Necati YELGĐN Uygun Perçin Aralıkların Belirlenmesi: Profil tablosundan L100.2. Doç.d 2 π.2 cm  min 〉 2 P 42 n= = = 4.88 emniyet P 55 50 70 70 70 70 50 a a – a kesiti 100.Ahmet Necati YELGĐN . 45 Sonucun çizimle gösterilmesi: a t = 12 mm Fn = F − ∆F = 45. ana çubuk enkesitinde alınır.325 t/cm2 Fn 39.667 ton 6 6 Perçin sayısı 5’ den büyük olduğu için. kuvvet doğrultusunda en çok 5 adet perçin konulabileceğinden (Kuvvetin perçinlere üniform yayılı kabulü için) farklı çözüm gerekir.83 t  min  2.Dr.6 = 13. Yardımcı köşebent. 2 = 8.889 ≅ 6 adet P1emn 8. Gerekli perçin sayısı: Bir perçine gelen kuvvet: P1 = n= P 52 = = 5.Ahmet Necati YELGĐN Ana çubuğu yardımcı köşebentlere bağlayan perçinler tek etkilidirler ve aktardıkları kuvvetin 1.83 P 52 = = 8.3.2.

2.Dr.65 t    P1.65 t 4 4 = d.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 74 3. Şantiye birleşimleri ve eklerinde. 75 büyük çekme kuvveti alan (Pul öngermelilerde her iki tarafta yapılacaktır) Mafsallarda pim olarak Doç.Dr. Bulon d1 d Diş açılmış bölüm s Doç.Dr.P1em. Farklı malzemelerin birbirlerine bağlanmasında (Örneğin : alüminyum ve çeliğin bağlanmasında).91 ≅ 4 adet P1.3.12 Simetri nedeniyle çift sayıya yuvarlatılır.Ahmet Necati YELGĐN Doç. tmin için e1 ve e değerlerinin alt ve üst sınırları aynıdır. Aynı çaplı perçinde.Ahmet Necati YELGĐN Doç. em = 1 1.Ahmet Necati YELGĐN 76 Bulon Türleri Normal (Olağan) Bulonlar – – Kaba (Siyah) Bulonlar Uygun (Parlak) Bulonlar Bulon Çapları ve Projede Gösterilişleri Yüksek Mukavemetli Bulonlar (Genellikle bu tür bulonlar öngermeli olarak kullanılırlar) 77 Doç.65 P 100.BULONLU BĐRLEŞĐMLER Birleştirilecek parçalar Pul Somun Pul (Rondela) Bulonların Kullanılma Alanları Geçici birleşimlerde ve yapılarda.83 t  min n '' ' = P ''' 26 = = 3.2 . 2 = 8. 73 Doç.em = 2. şekli yada parçaların ebatları diğer birleşim araçlarının kullanılmasına uygun değil ise. Birleşimin yapıdaki yeri. em 6.d 2 π.65 ton  8.Dr. τ = m P1em.6 = 6.t * .Ahmet Necati YELGĐN Eksenleri doğrultusunda perçinlerin yerine.Dr. em =   = 6.Ahmet Necati YELGĐN 78 Doç.2.100. l π. Bu nedenle ve konstrüktif açıdan e = 2e1 = 100 mm alınacaktır.Ahmet Necati YELGĐN .3 2 τ a.83 t min Sonucun Çizimle Gösterilmesi: t = 12 mm 50 100 100 100 50 a 45 55 55 45 50 50 100 50 150 a a – a kesiti  6.3. Dinamik karakterli yüklerin aktarılmasında (Öngermeli Bulonlar).σ l.1.Dr.

Genellikle Kullanılan Bulonlar Öngermeli Olarak Yüksek Mukavemetli P/n Çalışma Şekli N0 Yüksek mukavemetli bulonlar. Kaba bulonların: Kolon ekleri.37 Çeliği Đçin Emniyet Gerilmeleri (kg/cm2) Bulon Türü Yük Durumu τa.Dr. 37 0. hesap bağıntıları.N = γ γ 0 82 Doç.40 YD2 1. moment aktaran kiriş birleşimleri ve çok katlı yapılarda kullanılmalarına standartlarca izin verilmez.em Uygun Bulon YD1 1400 2800 1120 YD2 1600 3200 1120 Kaba Bulon YD1 1120 2400 1120 YD2 1260 2700 1120 Ankraj Bulon YD1 1120 YD2 1120 Aralıklar: Perçinlerle aynı olup. gerilme kontrolü ve boyutlama türü problemlerin çözümleri perçinli birleşimlerdeki gibi yapılır.55 0. Ancak bunlardan tam olarak yararlanılabilmesi öngerme verilerek mümkündür (Ç 10.Dr. 81 Doç. dolu gövdeli kiriş ekleri.55 0.Ahmet Necati YELGĐN Ç.50 0.3.25 N0 Öngerme Kuvveti: Öngerme kuvveti değişik şekillerde verilebilir.Dr. Gövdede diş açılmış kısım birleşim içinde kalabilir. Göstergeli tork anahtarı yardımıyla M0 Burulma Momenti verilebilir. ancak emin ≥ (3.Dr.Ahmet Necati YELGĐN γ Güvenlik Katsayıları Yükleme Durumu Genelde statik yük Genelde dinamik yük YD1 1.Dr.Normal (Olağan) Bulonlar Kaba bulonlar : d = d1 – 1 mm Uygun Bulonlar : d ≅ d1 (Gerçekte d = d1– 0.2. Darbe anahtarı yardımıyla N0 Öngerme Kuvveti doğrudan doğruya verilebilir. 80 Doç. Đlave Sıkıştırma Yönteminde Döndürme Miktarları Yeniden döndürme µ Sürtünme Katsayıları Montaj öncesi yüzey durumu Kum (döküm yada kuvartz) püskürtülerek hazırlanmış Đki kere oksijen aleviyle yakılmış Yağı giderilmiş ve tel fırça ile temizlenmiş Doç. Hem somun ve hem de başlık altına yüksek kalite çelikten yapılmış pul (rondela) konur.Dr. olağan bulonlar gibi de kullanılabilirler.10 1.1 = S µ.30 Ç.Ahmet Necati YELGĐN 3.2.50 0. değişik kayma emniyet gerilmeleriyle. 79 Doç.3 mm alınır) Olağan bulonlarda: Çalışma şekli.Ahmet Necati YELGĐN Bulon mm M12 ~ M30 M12 ~ M30 M12 ~ M30 ≤M22 ≥M24 Açı derece 180 240 270 360 270 Çevrim 1/2 2/3 3/4 1 3/4 84 Doç. Makaslamaya çalışan uygun bulonların çapları ve emniyet gerilmeleri perçinlerinkilerle aynı olup benzer netice verirler. Đlk sıkmadan sonra ilave sıkıştırma döndürmesi yapılarak öngerme kuvveti verilebilir. Biçimdeki Ufak Değişiklikler: Başlık iç yüzü ile somun iç yüzü taşlanmış olmalıdır.em σa.5 ~ 4)d1 olarak alınması tavsiye edilir. 52 0.em σl. S = µ N0 N0 P1emn.2.9 için σK = 100 kg/cm2 .Dr.Ahmet Necati YELGĐN Ç.30 83 Sıkma Boyu Ls mm 0 ~ 50 51 ~ 100 101 ~ 170 171 ~ 240 171 ~ 240 Doç.Ahmet Necati YELGĐN .Ahmet Necati YELGĐN P/n N0 S = µ N0 N0 Kuvvet sürtünmeyle aktarılıyor.25 1.1. σA = 90 kg/cm2).

2 − 0.Ahmet Necati YELGĐN Örnek 3.Dr.40N0 da benzer biçimde yapılır.60 olmalıdır.1.0.em 2 d. P 2 n ≤ σ* = 4800kg/cm (YD1) σl = *  l.70 0. 1.P1 * N ≤ χ N 0 χ Binalar Köprü ve krenlerde olmalıdır. Eksenleri Doğrultusunda N Çekme Kuvveti Taşıyan Öngermeli Bulonlar: En çok etkilenen bulonlarda P = P − 0.2 = 5.Dr.P1em. 3) Öngermeli Yüksek Mukavemetli Bulonlu olarak çözünüz.Ahmet Necati YELGĐN Doç.5 − 2.5 21 24 32 39 Đlave Sıkıştırma Yönteminde Đlk Sıkıştırma (M) kg. diğer sıralara. Öngerme Verilmede: 0.Dr.Dr.3: Şekilde elemanları şematik olarak verilen birleşimi .2 = 2.80 0. 2) Uygun Bulonlu.Ahmet Necati YELGĐN Not : Kuvvet YD1’ de verilmiştir.9) = 27.(15.36 t 〉 P = 31 t em Buraya kadar yapılan hesaplar bütün bulon türleri için aynıdır.Ahmet Necati YELGĐN n≥ P m.Ahmet Necati YELGĐN .22 cm max P = Fn .8.9 için d1 ≤ 21 mm Seçilen uygun çap : d1 = 21 mm M20 ‘ lik bulon Çubukta Kontrol: Kuvvet çekme olduğundan Fn net enkesit alanı ile çalışılacaktır.Dr.90.60 YD2 0.44 = 31.Ahmet Necati YELGĐN Binalarda bundan başka.9 a a – a kesiti Fn = F − ∆F = 2.70 P  σ=  F  ≤ σ em P*   σ* = Fn   87 Doç.n. 88 Doç.1 (Gerekli öngermeli bulon sayısı) Ayrıca sanal ezilme gerilmesi kontrolü da yapılmalıdır.N0 Öngerme Kuvveti Değerleri Bulon M12 M16 M20 M22 M24 M27 M30 N0 ton 5 10 16 19 22 29 35 Tork Anahtarı Đle (M0) kg.96 cm d1≤31 mm Profil tablosundan : L90. 89 Doç.tmin 5400kg/cm (YD2) 86 Doç.N0) / N0 oranında azaltılmalıdır.m 1 5 5 10 10 20 20 85 Doç. Ancak her bulonun aktardığı kuvvetin %40‘ nın sürtünme ile zayıflayan kesitten önce ilettiği göz önünde tutularak kuvvette azaltma yapılır. P = 31 t 90.σ * = 27. bir birleşimde çekme kuvveti alan bulonlar için → ΣN / ΣN0 ≤ 0.1 kuvvet değerleri de (N . 90 Doç.22. YD1 0.0. a t = 20 mm a) Kaba Bulonlu Çözüm: Uygun Bulon Çapının Belirlenmesi: Levhada .Dr.40.t min − 0.m 12 35 60 90 110 165 220 Darbe Anahtarı Đle (N0’) ton 6 11 17.90. Bulon aralıkları problemin sonunda hesaplanacaktır. Bu durumda makaslamadaki P1em. d 0 ≤ 5.60N0 birer sıra atlayarak. 1) Kaba Bulonlu.Dr. geri kalan 0. Malzeme Ç. 37 çeliğidir.Ahmet Necati YELGĐN Birleştirilen Parçalarda Kontrol Yapılırken: Çekme çubuklarında Fn ile çalışılır.

21=168mm  emax ≤   15.8.21= 42mm  3. P1em. Uygun Bulon Aralıklarının Belirlenmesi: (d = d1 alarak) Profil tablosundan L 90. em = 2.2.1 = µ.40 ton Gerekli Öngermeli Bulon Sayısı: n = m.Dr.d= 3.4 = 6. w3 = 40 mm P1em.8 cm  t* ≤  = 1.Ahmet Necati YELGĐN 94 Sonucun Çizimle Gösterilmesi : Gö Kaba Bulonlu Çözüm: a Uygun Bulonlu Çözüm: t = 20 mm 40 a t = 20 mm M20 40 50 45 75 75 75 45 a a – a kesiti a – a kesiti 90.9 için : w1 = 50 mm.8 min Doç.4 = 9. 5 8 t min P1em.Ahmet Necati YELGĐN 96 Doç.0 2 =m τ a.25 31 2.80 cm  min  2.04 t  P1em =  = 7.d 1 π.2.0.N γ P 0 = 0.tmin =15.Dr.12 = 7. 4 = 8.Ahmet Necati YELGĐN .70 ≤ 5 92 Doç.58 t  min  2.Ahmet Necati YELGĐN l  9.80 cm  min  2.21= 63mm  seçilene1 = 45 mm  e1max ≤   6.d 2 π. 2 π. 42 ≅ 3 adet  ≤ 5 Sanal Ezilme Gerilmesi Kontrolü: ( d = d1 .d= 2.1 2 τ a.Gerekli Bulon Sayısının Hesabı: Bulonlar çift etkili (m=2) b) Uygun Bulonlu Çözüm: Bulon çift etkili (m = 2) ve d = d1 = 21 mm alınacaktır.70 t 4 4 = d 1 .04 t 4 4 = d.Ahmet Necati YELGĐN c) Öngermeli Yüksek Mukavemetli Bulonlu Çözüm: Yüzeylerin Kum Püskürtülerek Hazırlandığı Kabulü ile: M 20 bulonu için N0 = 16 t alınacaktır.9=135mm  e1min ≥ 2.Dr.64 t min P1em.9 P 95 Doç.19 ≅ 4 adet  9.0. em = 2 1.87 t/cm 2 〈 σ * em = 4.00 cm  min n = P P1em =  〉2 31 = 3.8.90.5 3.Dr. d.70 t  P1em =  = 9.tmin = 6.σ l.Ahmet Necati YELGĐN .04 ≤ 5 91 Doç.σ l. 8 = 10 .1.P = 1em.2.0 cm  min n= 〉 2 P 31 = = 4.8 t/cm 2 l.403 ≅ 5 adet  P1em 7.t * .333 ton n 3 P1 10.333 σl = = = 2.90.1.1.Dr. 735  3.1.16 1.64 t  min  2.2.6.Dr.9= 54mm   93 Doç. em = 2 1.0. em = 2.80 cm  t* ≤  = 1.0. τ P1em.Ahmet Necati YELGĐN Doç.1 mm) p 31 P1 = = = 10.9 = 1.04 ton   8.Dr.9 = 1.70 ton  10.5.90. τ = m  7.1  〉2 = 2 .t * 2.5 emin ≥  d =  21=   mm  84   4 4    seçilene = 85mm      8.9 P M20 50 45 75 75 75 75 45 a 90.t * . l π.d= 8.

85 − 0.Dr. 7 = 6. çubuğun güvenle taşıyabileceği yük de 0.85) = 58.t min − 0.Dr.6 cm  min max PBulon = n.t = 6.5 − 4)d1 = 4. l π.t * .07 t  P1em =   = 5. Yönetmelik uyarınca söz konusu bu sıra sayısı uygundur.40P1 kadar artar.0.1.60 cm min 1.d1 =   mm  2   34      5.0.6 mm Kuvvet doğrultusunda bulon sıra sayısı 5’ dir.17 = 68 mm  e = 70 mm 〈8.91 ton min Bulon yerleştirme bakımından önerilen uzaklık : e* = 2 h1 − e 151 − 70 = = 40.Dr.5 mm (profil tablosundan) alınır. e2* = (h1 – e) / 2 h1 e e2* = (h1 – e) / 2 - Kaba Bulonlu Durum: d = d1 – 1 mm = 16 mm Bulonlar Bakımından: P1em. 99 Doç.Ahmet Necati YELGĐN 〉 (3.Ahmet Necati YELGĐN Doç.1.em = 1.Dr.Öngermeli Yüksek Mukavemetli Bulonlu Çözüm: a t = 20 mm 40 50 45 75 75 45 a a – a kesiti Not : Öngermeli yüksek mukavemetli bulonla yapılan birleşimlerde.7.Ahmet Necati YELGĐN 98 Her Türden Bulonda Ortak Kontrol : Levha ve levha kabul edilecek U profili gövdesinde: tmin = 8.4: Şekilde boyutları verilen bulonlu birleşimin güvenle taşıyabileceği maxP kuvvetini bulunuz ve gerekli diğer kontrolları yapınız.90.8.17 = 136 mm 〈15. Malzeme Ç.t = 15.6 + 1 mm = 19. 90.d 1 = 3.07 ton 4 4 = d.σ l.5 mm min  〉 2.5.Ahmet Necati YELGĐN Doç.6.d1 = 2.7 cm  t* ≤   = 1.2 = 5. Aralıkların Uygunluk Kontrolu: d 0 ≤ 5.85 = 1.07 ton  6.d 1 = 8.d 2 π.26 = 5.2 – 2.6.17 = 51 mm 〈 6.Dr.70 ton 101 102 Doç.5 mm 2 2 1.Dr. 37 çeliğidir. τ = m P1em.0. 97 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Profil tablosundan U200 profili için h1 = 151 mm bulunur. a t = 16 mm 65 70 65 40 70 70 70 70 40 a 200 a – a kesiti P M16 Not : Kuvvet YD2‘ de bulunacaktır.Ahmet Necati YELGĐN .P1em = 10.5 = 51 mm min  100 Doç.Dr.8. em = 2 1.5   26  〉  .2.86 cm d1 ≤ d 0 + 1 mm = 18.17 = 34 mm  e1 = 40 mm 〈3.2 = 1.5 = 127.Ahmet Necati YELGĐN Net enkesit alanı : Fn = 2(F1 – ∆F1) = 2(32.91 t  min  2.62 cm2 Doç.9 P M20 Örnek 3.1.6 2 τ a.07 = 50.

65 6 = 97. Gaz Kaynağı: Ekseriye kesme işlemlerinde sıklıkla kullanılır.10 P1em.t * .Dr. kordon kaynağı) 107 Doç. önemli bir malzeme tasarrufu sağlayan.10 max Pçubuk = Fn . 60 ton 103 104 Doç.074ton = 50.Ahmet Necati YELGĐN Kaynaklanacak parçalar Kaynak ağzı (yatağı. Ergitme Kaynakları Basınç Kaynakları Doç.1 σ* = l m.55 = 90. yapıya estetiklik getiren. Lehimleme ile kaynak karıştırılmamalıdır.Bulonlar Bakımından: µ.1.3.Kaynaklı Birleşimler Aynı yada benzer alaşımlı metallerin ısı etkisi altında birleştirilmesine Kaynak denir.55 = 3.6.70 ton   min 2 π.1.Ahmet Necati YELGĐN Doç. Elektrik arkı kaynağı : Ateş kaynağı.Dr.62.074 t  = 72.55 ton γ 1.Dr.074 ton  72.074 ton  50.Dr.0.m. em = 2 1.Ahmet Necati YELGĐN .N 0 0.Ahmet Necati YELGĐN - Çubuklar Bakımından: Öngermeli Yüksek Mukavemetli Bulonlu Durum: d = d1 – 1 mm = 16 mm (yüzeyler oksijen aleviyle 2 kez yakılmış. - Uygun Bulonlu Durum: Bulonlar Bakımından: d = d 1 = 17 mm max Pçubuk = Fn . Kaynaklı birleşimler çözülemeyen.Ahmet Necati YELGĐN 3.2.Dr.P 1em = 10.1.62.- Çubuklar Bakımından: Çubuk çekme çubuğudur. Direnç kaynağı (küt.σ em = P1em.656 = 97.26 ton 4 4 = d 1 . µ = 0.7.90 ton 1em.6 cm  min max PBulon = n.70 ton  max P ≤   97.50 .P 1em.Ahmet Necati YELGĐN .10 max PBulon = n.Dr.7 2 τ a.70 ton min  7.4 t/cm2 l.σ l.t * min = 2.60 cm  min 1. bunun yanında kalifiye işçi ve kontrol hizmeti gerektiren birleşimlerdir. γ = 1. Bu işleme otojen kesme denir. em = 1. τ = m P1em.3. Kaynakla birleştirmenin bazı türlerinde.5. bina durumu söz konusudur) M16 bulonu için N0 = 10 t .6 = 7.7. Kaynakçı maşası Elektrot Bağlantı maşası • 1) 2) Başlıca Đki Kaynak Grubu Türü Bulunmaktadır.4.60 ton    min 105 Doç.d 1 π.55 t/cm2 〈σ*em = 5.1.6 106 Doç.60 t  max P ≤   97. 1.1.Ahmet Necati YELGĐN 108 Doç. çok Elektrik Arkı Kaynağı: Çelik yapılarda birleştirmelerde kullanılan başlıca kaynak türüdür. punto.1 = = = 4.P = 10.σ em = = 58.26 = 72 .6. l = 58.26 ton   8. yuvası) Güç kaynağı : Gaz kaynağı.Dr.70 ton  min  2.4. benzer alaşımlı bir Đlave Metal de kullanılır (elektrot veya tel).1 d.7 cm  t* ≤  = 1. 2 = 8.26 ton  P1em =  = 7.85 = 1.

Dr. Isıdan Etkilenme Bölgesi Bütün bu bölgelerde : Doku değişiklikleri (yeniden kristalleşme). Ülkemizde. faz değişimleri (ayrışma.Dr. fosfor vb.1. Bu nedenle bir evvelki kaynağın cürufu kaldırılmadan bir sonraki kaynak geçilirse meydana gelir.Dr.37 çeliği kaynağa elverişlidir. Bağlantı (Girişim) Hatası: δ ≅ 0 ise kaynaktan bahsetmek söz konusu değildir.Ahmet Necati YELGĐN . (Siemens – Martin Çelikleri ve Özel HSB Çelikleri). 52 çeliği ise özel ve pahalı kaynak yöntemleriyle kaynaklanabilir. δ 113 Doç. kayak içinde hava kabarcıkları ve su buharı oluşur.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr. Alt bölgedeki kök tersten kaynaklanarak bu hata giderilir. Burada ancak yapışmadan bahsetmek mümkündür.3. t ≤ 20 mm olmak şartıyla Ç.Ahmet Necati YELGĐN 110 Kaynaklama Đşleminin Metalin Đç Yapısına Tesiri ve Kaynaklamaya Uygun Çelik Kalitesi: Ergime bölgesi Yarı Ergime Bölgesi Hadde Profillerinde Kükürt – Fosfor Yığılma Bölgelerinden Olanaklar Ölçüsünde Kaçınmak Gerekir: Genellikle yığılmalar içbükey köşelerde meydana gelir. Kaynak Yatağı Dibi (Kök) Hatası: Söz konusu bu hata dar yatak veya kalın elektrod kullanılması sonucu oluşur. Ana metal ve elektrodlar bazı kimyasal ve mekanik özellikler göstermek zorundadır (kaynağa uygun kalitede çelik).Dr.Ahmet Necati YELGĐN Dar ve Geniş Başlıklı I Profilleri Doç.Ahmet Necati YELGĐN Çatlaklar: En önemli kaynak hatasıdır.Dr. elemanların heterojen dağılımı). Elektrod Elektrod 109 Doç. Isırma Olayı (Hatası): Kaynaklama sırasında aşırı ısınma veya elektrodun yanlış tutulması sonucu oluşur. 114 Doç. Kaynaklama esnasında.Dr.Ahmet Necati YELGĐN U Profilleri Eşit ve Farklı Kollu Köşebentler 112 3. tavlanma. 111 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Doç. Ç. Şayet çelikte C ve P gibi elementlerin oranı yüksekse veya rötreye (büzülme) engel olunmuşsa oluşur.Kaynak Dikişi Yapılması Đşlemi Kaynakta Manyetostriksiyon Olayı: Erimiş metal daima elektroddan kaynaklanacak parçaya gider. yaşlanma ve kimyasal oluşumlar meydana gelir.Kaynakta Meydana Gelen Hatalar Boşluk (Gözenek) ve Yabancı Madde Bulunması: Đki parçanın birleştirilmesi çoğu zaman tek bir geçişle (Paso) yapılamaz.

18. e0 t ek eu ϕ Kaynaklı Yapıda Temel Kural: Birleşimlerin sayısını en aza indirerek ve bunlarda kaynak kesitini mümkün olan en küçük değerde tutarak rötre (büzülme) etkisini azaltmak mümkündür.3. rötreden (büzülme) meydana gelen parazit gerilmeler (atık gerilmeler) büyük değerler alırlar.Uzun olarak yapılacak bir kaynak dikişinde ortadan başlanıp her iki tarafa aynı anda (2 işçi beraber) ilerlemelidir. Ayrıca kaynaklama sırası öyle seçilmelidir ki.plastik şekil değiştirmeler meydana getirir.5 ∼ 1.5 dakika/mm ≤ 30 dakika) Bu ısıtma bütün elemanlarda aynı anda yapılacaktır.ek (çatlak) 115 Doç. Bu teknikler : Ön ısıtma : 150 – 250 0C Sonradan ısıtma: 650 0C (2.Ahmet Necati YELGĐN ek – rk rk(büzülme) σ.Kaynak Dikişi Türleri T. Alın Kaynak Dikişleri: Birleştirilecek parçaların birleşim yerleri bir düzlemde yan yana getirilerek yapılan kaynak dikişleridir.Dr. birleştirilen parçalar en uzun süre serbest kalsınlar. 3357’ ye göre ergitme kaynağında kaynak dikişi türleri üç çeşittir.Ahmet Necati YELGĐN a) Küt Kaynak Dikişleri b) Alın Kaynak Dikişleri c) Köşe Kaynak Dikişleri 118 Doç. 13 5 8 16 9 11 3 1 12 2 4 10 14 6 7 15 116 Doç.Ahmet Necati YELGĐN 120 Doç.(e0 – eu) / t (çarpılma) Campus’ a göre rk = 0. . Kaynak Dikişlerinin Kontrolu: Deney örneği alınarak tahrip edici deneyler yapılır : rasgele örnek alınmalıdır.Dr. kaynaklama sırasında önüne geçilmesi olanaksız bir olaydır. Işınla izleme (x ve γ) : Pahalıdır. kaynak dikişinin kendisinde ve komşu ana metalde uyuşmayan ısınma ve soğuma olayları meydana getirir ve elasto . (Bu teknik pahalı ve bazen de yapının büyüklüğü nedeniyle olanaksızdır.3. .Dr.Ahmet Necati YELGĐN .3.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Kaynaklamaya Başlama Yönü 3. Izgara Döşemelerde Kaynaklama Sıraları: Şayet kaynaklama esnasında ters sıra izlenirse.18.Rötreden meydana gelecek parazit gerilmeleri ortadan kaldırmak için bazı teknikler kullanılır.S.2) t1min Aksi durumda pah(eğim) yapılır t = 3∼16 t = 16∼40 119 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.F tgϕ ≅ 0.Dr. önemli yapılarda yapılır.Ahmet Necati YELGĐN Küt Kaynak Dikişleri: Dikiş leri: Birleştirilecek parçaların uç uca yada ucundan başka bir parçaya eklenmesinde kullanılan kaynak türüdür. 117 Doç.Kaynakta Rötre (Büzülme) Kaynakta rötre.Dr.3.2.Dr. Çok Sık Kullanılan Küt Kaynak Dikişleri: I dikişi V dikişi Y dikişi Levhalı dikiş X dikişi U dikişi Düz (Basık) Alın Dikişi Ağızlı Alın Dikişi t≤5 t = 4∼20 t = 8∼20 ½ V dikişi K dikişi t ≥ 20 t = 16∼40 t ≥ 16 t1 ≥ 3 t1 ≥ 4 ≅ 600 (0. Kaynakta kullanılan ısıl işlemler.

Uç uca birleştirilen parçalarda.Dr.Dr.Dr. a = ağız derinliği Tespit kaynaklarında yapılır 123 Doç. parçalardan ince olanın kalınlığı (a = tmin).7.5 mm    ≤ a ≤ 0. 2 .Ahmet Necati YELGĐN 124 Köşe Kaynak Dikişlerinde Alt ve Üst Sınırlar bina    köprü − kren    3 mm    3. a 2 ≤ 0.Dr.7   t   t 2  min  3  min t   1.Köşe Kaynak Dikişleri: Birleştirilecek parçaların oluşturdukları açının içinin kaynakla doldurulmasıyla elde edilir (t ≥ 4 mm).Dr. 7  1  . a t1 t2 Kemerli Dikiş a a Düz Dikiş Çukur Dikiş a a a a = ? Kaynak dikişi kalınlığı belirsizdir. bu esnada Rötreye (Büzülme)’ ye de dikkat edilmelidir.Ahmet Necati YELGĐN Doç. a 2 ≤ 0. (a) kaynak kalınlığının 2 kat artması için harcanacak elektrot sayısı 4 kat artmaktadır.Ahmet Necati YELGĐN .7  t   t    2  min  2  min 2a 126 Doç. t 1  a 1 ≤ 0 .Ahmet Necati YELGĐN 122 2) Alın Kaynak Dikişlerinde: Düz Alın Kaynağı Ağızlı Alın Kaynağı 3) Köşe Kaynak Dikişlerinde: (a) kaynak dikişi kalınlığı olarak. [ profili L Profili t1 t2 a1 t3 t1 t2 a2 a1 F a2 a 125 Doç. dikiş enkesiti içine çizilen ikizkenar üçgenin yüksekliği alınır. Daha da önemlisi. ucundan başka bir parçaya bağlananlarda ise ucundan bağlanan parçanın kalınlığı alınır.Ahmet Necati YELGĐN 4F t   t2    a 1 ≤ 0.t   min Köşe kaynak dikişlerinde (a) kaynak kalınlığının küçük seçilmesi elektrotların harcanması açısından çok ekonomiktir. Örneğin.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Kaynak Dikişlerinde Büyüklükleri Hesap (a) Kaynak Dikişi Kalınlıkları: 1) Küt Kaynak Dikişlerinde: (a) Kaynak dikişi kalınlığı olarak. Bindirmeli Köşe Dikişi Đç Köşe (Boyun) DikişiDış Köşe Dikişi 3. a a ≥ 60 0 0~3 121 Doç.7  1  .3.Dr.4.Dr.

(L) Kaynak Dikişi Hesap Boyu:
Kaynak dikişlerini boyu olarak L’ görünen boyları yerine, olarak hesaplanan çalışan boyları L = L ' − 2 a alınacaktır. Böylece başlangıç ve bitiş kraterlerinin zayıf özellikleri ortadan kaldırılmış olacaktır. 1) Küt Kaynak Dikişlerinde; L = L’ olması isteniyorsa, kaynak dikişi bakır yada alüminyum levha üzerinde dışa doğru taşırılmalıdır. Daha sonra bu taşan kısımlar sonradan tıraşlanır. Bu işlem dinamik karakterli yüklerde bu işlem zorunludur.

2) Köşe Kaynak Dikişlerinde; Dikişin konumuna göre,

2   L = L' −  1  a 0  
alınabilir ve L hesap uzunluğu için kuvvet doğrultusunda aşağıda alt ve üst sınırlar verilmektedir.

 10   15 

  a ≤ L ≤ 100 a  

(TS 3357)

Taşırma Levhası(Parçası) (Bakır, Alüminyum, vs.)
127 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Kaynak uzunluklarının minimum değeri olan (10~15)a değerlerinin hangi konumda ne kadar alınacağı aşağıda gösterilmektedir.
128 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

a

15a ≤ L ≤ 100a

a

(Fk) Kaynak Dikişi Enkesit Alanı:
P P

Tek bir kaynak dikişi için ;

Fk = a . L
L’ = L + 2a

Birden çok kaynak dikişi için ;
L’ = L + a

P

P

Fk =
L2 = L’2

∑a
i =1

n

i

.Li

bağıntılarıyla hesaplanır.
a 10a ≤ L ≤ 100a
129 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 130

(Ik) Kaynak Dikişi Atalet (Eylemsizlik) Momenti:
a1L1 a1L1

Önce kaynaklı birleşimin GK ağırlık merkezi belirlenir. Seçilen bir X,Y eksen takımına göre GK(XG,YG) koordinatları belirlenir.

x a3L3

a2L2

a2L2

x a3L3

y1 y4

y2 y3

a2L2 a3L3

YG =

n

i=1

F ki .Y F ki

i



n i =1

a4L4

a4L4

X
131 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

G

=

F ki .X
n

i

i =1

F ki

(Simetri ekseni varsa XG bellidir) (Örneğimizde XG = 0 olur)
132

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

GK ‘ ya göre yeni koordinatlar belirlenir (x,y). Daha sonra bu x ve y eksen takımına göre atalet momentleri hesaplanır.

Verilen örnek şekil için ;
a1L1 a1L1

I kx =

∑ (I
n i =1

k0i

+ Fki .y i2

)
)
133

x a3L3

a2L2

a2L2

x a3L3

y1 y4

y2 y3

a2L2 a3L3

I ky =

∑ (I
n i =1

k0i

+ Fki .x i2

a4L4

a4L4

olarak x ve y eksenine göre kaynak atalet momentleri bulunur.
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

 a . L3  2 2 I kx = Fk1 . y1 + 2 2 2 + Fk 2 . y 2  + 2 Fk 3 . y 3 + Fk 4 . y 2 2 4  12  
(yi ‘ lerin alınış şekline dikkat ediniz)
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 134

(Wk) Kaynak Dikişi Mukavemet Momenti:

3.3.5- Kaynak Dikişlerinin Hesabı
Küt Kaynak Alın Kaynağı

W W

kx

= =

I kx y max I ky x
max

ky

Eksenine Dik Tek Dikişte;

σk

τk// // a

x

a L

x

W kx = W ky

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

a . L2 6 L .a 2 = 6

Köşe Kaynağı
135 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

L τk⊥ ⊥ Zorlanan Kaynakta Gerilme Bileşenleri
136

Kaynağa Yalnız N Normal Kuvveti veya Yalnız T Kesme Kuvveti Tesir Ediyor Đse: P = ( N veya T ) Durumu

Kaynağa N Normal Kuvveti ve T Kesme Kuvveti Aynı Anda Tesir Ediyor ise: P = ( N + T ) Durumu
T

σ

k

N * = Fk

P

N

(τ k// veya τ k ⊥ ) → τ k =

T Fk

σ

k

=

N Fk

τ

k

=

T Fk

(*) : Yalnız basınç yükü taşıyan kolonların kafa ve taban levhalarına birleşimlerinde, bu levhalar kolon eksenine dik ve yeterli kalınlıkta iseler, kaynak hesabında kuvvetlerin gerçek değerleri yerine dörtte biri alınabilir)
137 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

σ v = σ2 + τ 2 k k
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

(Kıyaslama Gerilmesi *)

( * : Küt kaynaklarda kıyaslama gerilmesi hesabı yapılmaz)
138

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Yalnız M Eğilme Momenti Tesir Kaynaklı Birleşimler: Yalnız M Durumu

Ettiği

Kaynak Dikişine Kesme, Normal Kuvvet ve Eğilme Momenti Tesir Etmesi Durumu: T + N + M Durumu

maxσ k =

M Wk

max σ k =

N M N Mx + σk = + y Fk W k Fk I kx

Kaynak dikişi boyunca herhangi bir (yi) oordinatlı noktada gerilme :

τ

k

=

T Fk

σk =
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

M yi I kx
139

σ v = σ k2 + τ k2// + τ k2⊥
(Her iki tür kesme kuvveti aynı anda var ise)
140 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Aşağıda Belirtilen Durumlarda Gerilmesi (σv) Hesabı Yapılmaz: σ
1) 2)

Kıyaslama

3) Hesap, basitleştirilmiş olarak, momenti yalnız başlık

dikişlerinin, kesme kuvvetini yalnız gövde dikişlerinin taşıdığı kabulüne göre hesap yapılıyorsa ve N = 0 durumu söz konusu ise:

Kaynak dikişi küt kaynak dikişi ise,

σ

k

ve

τ

2 k//

+ τ

2 k ⊥

değerleri ayrı ayrı

σ
ise

k

 750 kg/cm 2 (Ç.37) ≤  2 1200 kg/cm (Ç.52)

M = h F kb = T F kg

h : profil yüksekliği Fkb : başlık kaynak dikişleri alanı Fkg : gövde kaynak dikişleri alanı

τ
141

w//

142 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Eğilme Çubukların Boyuna Ekleri: Boyun ekleri, başlık levhalarının boylama dikişleri, gövde levhası boyuna eklerinde TS. 3357 göre yalnız τk// kontroluyla yetinilir.
Sx küt y x köşe alın köşe köşe alın y1 x y2 Sx1 Sx2 Sx1 Sx2

Kaynaklı Birleşimlerde Emniyet Gerilmeleri (kg / cm2)

τ k// =

T y .S
n i =1

xi

Sxi ve Ix kesitle ilgili değerlerdir.

I x . ∑ a i T.S. 3357’ ye göre σk kontrolü yapılmaz.
143

(*) Hadde profilleri eklerinde küt kaynaktan olanaklar ölçüsünde kaçınılmalıdır. Ortalama t ≤ 11 mm ise ve ışın kontrolu yapılıyorsa parantezsiz değerler, aksi halde parantez içindeki değerler kullanılmalıdır. 144
Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN

6: Şekilde yük ve ölçüleri verilen kaynaklı birleşimin yeterliliğini kontrol ediniz. köşe kaynak alanlarının tamamının.Dr. max σ k = ± M N 15 4 + =± + = Wk Fk 54 18 0. Aksi durumda moment miktarı hesaplanarak momentli hesap yapılmalıdır. a) P1 = 3 t . 146 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Her dikiş üzerine gelen kuvvete göre hesaplanmalıdır.222 =  2 2 − 0. Küt kaynaklarda a1 ve L1 sabittir. T = 3 t. L2 1 . a küt kaynak a1L1 a a – a kesiti Dışmerkez Momentin Gözönüne Alınmasının Önemli Olduğu Durum (Kaynaklı Birleşim Örneği): a ex a.37 çeliğidir. Đşçilik kalitesinden şüphelenilen durumlarda.Ahmet Necati YELGĐN a t  e =  ex −  2 − 2 2  148 Örnek 3. P2 = -8 t t =10 mm t =10 mm için çözünüz 200 v P2 a) P1 = 3 t . 18 2 = = 54 cm 3 6 6 τk = T 3 = = 0. L = 1 . Doç.L P a t a – a Kesiti e G a Köşe kaynak a2L2 Köşe kaynak a2L2 P Kaynak dikişlerinin toplam ağırlık merkezi çubuğun ağırlık merkezi ile çakışmalıdır.056 t/cm 〈 σ k.em = 0.100 t/cm 2 Fk 18 Küt kaynaklarda kıyaslama gerilmesi kontrolu yapılmaz.em = 1. Kuvvetin çekme olması durumunda ise.Ahmet Necati YELGĐN Doç. 149 Doç. P1 e1 e2 P2 a2L2 a P a1L1 a Kaynak Dikişi Kuvvete Dik Doğrultuda Dönüyor Đse (Yani Uç Dikiş de var ise).Dr.167 t/cm 2 〈 τ k. e 1 + P 3  3 − e 2  = P 2 .e2  P1.400 t/cm N = 4 t. Profilden oluşan çubuklarının kaynaklı birleşimlerinde dışmerkezlik meydana gelmesi önlenmelidir. Kaynaklar üzerlerindeki yüklere göre çözülürse dış merkezlik meydana gelmez.Ahmet Necati YELGĐN Dışmerkezlik meydana gelmemesine.Ahmet Necati YELGĐN 150 Doç.Ahmet Necati YELGĐN .278 + 0. Kuvvetler YD1’ de verilmiştir ve malzeme Ç.Ahmet Necati YELGĐN Doç. M = 3x5 = 15 tcm 50 a = t min = 10 mm L = 20 − 2 .em = 1.Bir birleşimde küt ve köşe kaynak birlikte kullanılıyor ve hesap ΣFk ‘ ya göre yapılıyor ise. 1 = 18 cm ( L = L' − 2 a ) Fk = a . küt ve köşe kaynak dikişlerinin beraber kullanıldığı profil birleşimlerinde de özen gösterilmelidir. emniyet gerilmelerinden uzak durulması tavsiye edilir. emniyet gerilmesi olarak köşe kaynak emniyet gerilmeleri kullanılacaktır. 147 Doç. P2 = 4 t P1 b) P1 = 5 t . Bu değer diğer denklemlerde yerine konur ve iki bilinmeyenli denklem çözülür. P2 = 4 t için çözüm .Dr. P2 P1 + P2 = P  a – a kesiti 145 L  P1 . Köşe kaynaklarda ise a2 ve L2 değiştirilebilir.700 t/cm 2 ± 0.Dr.Dr.Dr.500 t/cm 2 〈σ k.e1 = P2 . 18 = 18 cm 2 Wk = a .Dr. P1 e1 P3 e2 P2 a2L2 a a1L1 a P a – a kesiti P1. e 2  2  P1 + P 2 + P 3 = P L 3 = e 1 + e 2 → P3 P3 hesaplanır. küt kaynak alanlarının ise yarısının alınması tavsiye edilir.

0.3. Kaynak dikişi her iki durumda da yeterlidir.Ahmet Necati YELGĐN Doç.5 = 500 mm a P = 18 t L 90.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Ahmet Necati YELGĐN Örnek 3.5.2.240  ≥ 3 mm a = 5 mm   〈 0.361 = = 0. Kuvvet YD1’ de verilmiştir ve malzeme Ç.949 t/cm 2 〈 τ k. P1 e1 e2 P2 t = 10 mm 3.7.0.638 cm  2− 2 2  2  2  a – a kesiti 155 M = P.3 = 45 mm L1 = L'1 − 2 a = 65 − 2. M = 5 x 5 = 25 tcm Örnek 3.37 çeliğidir. N = .1 t/cm 2 Fk1 3.65 P = 12 t 3. 5.5 = 3.1 〉 45 mm Fk 2 7 .400 t/cm τk = T 5 = = 0.7. em = 1. 3 mm 〉15 a = 15 . 0 . L2 2 .e = 18.3  〈 300 mm ∑ gerekli L 2 = Fk 1 = ∑ a .Ahmet Necati YELGĐN a) 1 Nolu Kaynak Dikişinde: b) 2 Nolu Kaynak Dikişinde: gerekli  ≥ 3 mm a = 3 mm   〈 0. 0.9 = 6 .e 2  P 1 = 3.L’2 a 50.463 − 0.40 cm (Profil tablosundan) e1 = 5 – 1.278 t/cm 2 〈 τ k.5.b) P1 = 5 t .90.54 cm 2 e2 = ex = 1.7.7. L = 2.37 çeliğidir.484 tcm 156 Doç.Dr.700 t/cm 2 ± 0. 23 2 = = 88 .0.9 Fk 1 = ∑ a .8: Şekilde yük ve ölçüleri verilen kaynaklı birleşimde gerekli kontrolları yapınız.Dr.2  e =  e x −  2 − =  2.86 cm 2 τ k.Ahmet Necati YELGĐN .1 cm ( a 2 = a 1 )  a 2 .t min = 0.86 = = 13 .Dr. emn = 1.5 a – a kesiti 152 Doç. em = 0.40 = 3. 2 nolu dikişinde L’2 dikiş boyunu belirleyiniz.50. T = 5 t. 5 = 75 mm L = L' − 2 a = 240 − 2 .23 = 23 cm 2 Wk = ∑ a .5 mm 〉15 a = 15.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.Dr.100 t/cm Fk 18 2 1 nolu dikişinde gerekli kontrolları yapınız.361 ton  P 1 + P 2 = P = 12 t  P 2 = 8 . 5 = 230 mm   〈100 a = 100 . P2 = .5  1. τk = P1 3.019 t/cm 2 〈 σ k. 151 Doç.54 − = 2.t min = 0. em 1.638 = 47. L 1 = 2.7: Şekilde yük ve ölçüleri verilen kaynaklı birleşimin.9 = 3. em = 1.3 = 59 mm  〈100 a = 100. a) b) max σ k = ± M N 25 8 + =± − = W k Fk 54 18 2  0.1 + 2.Ahmet Necati YELGĐN a Küt kaynaklarda kıyaslama gerilmesi kontrolu yapılmaz.Dr. Malzeme Ç.60 cm P 1 .639 = = 7.Dr.3 = 300 mm Fk2 = P2 8.e 1 = P 2 .54 153 154 Doç.444 =  2  − 0 .17 cm 3 6 6 t = 12 mm a a t  0.5 . Kuvvet YD2’ de verilmiştir.8 t Đçin Çözüm.639 ton L 2 = L' 2 + 2 a = 13.8 t.7 cm L2’ = 140 mm seçilir.3 = 13.907 t/cm 〈 σ k.

484 = = 0.18  24   4 Ik = 2 + 0.em = 1. 2 + 0.96 cm 2 Fkg = 2.8.Ahmet Necati YELGĐN a) Kesin Çözüm: ∑F k = 2 [(19 − 2.362 t/cm 2 〈 σ em = 1.0. Malzeme Ç.Ahmet Necati YELGĐN .96  0.d.96 T 10 = = 0. v P a1L1’ τk = T 10 = = 0.8. Malzeme Ç.σk = τk M 47.12 = 8.0.213 cm 2 P 18 σ= = = 1.848t/cm2 〈σk.7.em = 1.Ahmet Necati YELGĐN σkA = 2 σ v. t min = 0.Dr.767 t/cm2 〉0.5 + 0.287 cm 2 5.6.8.Dr.538 t/cm Wk 88.10 = 8 cm 2 Pb 10 = = 1.09 mm 〉15 a = 15 . 37 çeliğidir.1 t/cm2 Fkg 18 M N 240 18 1 yA + = + = 0.7.1 t/cm2 k 160 Doç. 4 mm 3〈 a g = 5 mm 〈 0. 2 Pb = Fkb1 M 240 = = 10 ton h 24 = 0. 37 çeliğidir.10. t min = 0.25 t/cm 2 〉 σ k.95 t/cm 2 〈 σ v.0.4 tm N=1t 2 A Fn = F − ∆F = 15.2146.1 t/cm 2 Fkg 18 161 a2L2’ a IPB 180 a – a kesiti 162 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.9. 2 + 0.5 = 500 mm max σk = τk = M N 240 1 + = + = 0.0.5.287 = 13.0.783 2 = 0.300.2146.5552 = 0.213  3r t 1 t2  T = 10 t 2   = 2.em = 1.Ahmet Necati YELGĐN b) N = 0 Đçin Basit Çözüm: Örnek 3.5 − 2. em = 1.17 P 18 = = = 0.Dr.    = 2928 cm 12 2       Ik 2928 Wk = = = 244 cm 3 h 2 24 2 3 2 159 Doç.12 158 Doç.190 M = 2.1 t/cm Fkb1 8 σk = t l = 10 mm a2L2’ a (Güvenli tarafta kalan basit çözümün her zaman işe yaramadığını gösterir durum).5 )0.1 t/cm2 Wk Fk 244 34.2.555t/cm2 〈 τk.1 = 2.6 ] = 34.10: Şekilde şematik olarak elemanları verilen kaynaklı birleşimde gerekli kontrolları yapınız ve bilinmeyenleri belirleyiniz.1. 2 Örnek 3.5 = 180 mm  〈100 a = 100 .9: Şekilde krokisi verilen kaynaklı birleşimde gerekli kontrolları yapınız.5 = 75 mm L g = L'g − 2 a = 190 − 2.Dr.750 t/cm2 yi aşarsa kıyaslama gerilmesi kontrolu yapılmalıdır.Dr.289 cm 2 r2 − Kesin çözüm ∆ F = 2a + t  d 2 + − − 4 4 3 4    I 240 t = 12 157 Doç.783 t/cm 2 Fk 23 2 σ2 + τk = k 2        Her iki değerden biri bile 0.Ahmet Necati YELGĐN Doç. σk gerilmesi tutsa idi .5 2 = 2 + 1.7.656 t/cm Fn 13.Dr.Dr.947 t/cm2 〈σv.8.r 2. em = 1. Kesit Tesirleri YD1’ de verilmiştir.7672 + 0.5 ) = 18 cm 2 3〈 a b = 8 mm 〈 0.7.538 2 + 0. em = 1.7 = 6.25 t/cm 2 Çekme çubuğunda kopma kontrolu. ∆ F ∗ ≅ 2 a 2 + t.555 t/cm 2 〈 τ k. Kuvvet YD1’de verilmiştir.5 (19 − 2.A = σkA + τ2 = 0.10. 8 σv = 0.Ahmet Necati YELGĐN 160.75 t/cm2 Ik Fk 2928 2 34.

tmin =  14 mm    min  L2 = ∑F kb * = ∑ Fk − Fkg = 40.5 = 100.Birleşim Đçin Profilde Yapılan Kesimler ve Kesim Alanları: y tb r tg Fn = F − ∆F = 65.59 cm 2 2 2 Gerekli köşe kaynak dikişi alanı.5 = 50 cm Kuvvet basınç olduğundan.Ahmet Necati YELGĐN Doç.5  〈100 a = 100 .18 = 40.10 = 7 mm a 2 = 5 mm seçilirse 〈0.Ahmet Necati YELGĐN P 45 = = 40.44 = 86 .σ emn = 59. 20 cm  a2 0 .1.8 − 5.Ahmet Necati YELGĐN b) P = .32 cm 2 〉15 a = 15 .0.8 mm ≅ 105 mm 166 Doç.17 ton h1 = 124 mm → L1’ = 120 mm seçilmiştir a) P = 45 t (YD1) Đçin Çözüm: x x h1 h Fn = a 1 L'1 − 2 a 1 = 0.Ahmet Necati YELGĐN .4 − 12 ) = 5.5 = 7.1 164 Kuvvet çekme türünde olduğundan.Dr.Dr.55 t (YD1) Đçin Çözüm: gerekli ∑F k = 55 = 50 cm 2 1.4 + 1.7. ∑F kb = ∑ Fk − Fkg = 50 − 9.5 = 7 .9(12 − 2. Fkb1 = ∑F 8 kb = 36.54 = = 9.5 = 50 cm Her bir köşe kaynak dikişi için.5 cm Fkb 1 5.5 〈100 a = 100 .08 cm  a2 0.18 cm 2 gerekli ( ) r tb y ∑F k = ∆F = 2 t l ( t b + r ) + t g ( h 1 − L'1 ) ∆F = 2.54 cm 2 8 165 L'2 = L 2 + 2 a 2 = 90.91 − 4.Ahmet Necati YELGĐN Doç. 0.18 * Fkg = = = 4.5 cm Fkb1 4.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.1.Dr.84 cm 2 maxP = Fn .0.91 cm 2 τ k.0.Dr.Dr.0.96 = 59. 9. 8 adet kaynak dikişi var.8 + 2.0(1.82 cm 2 L 2 = L' 2 + 2 a 2 = 102 + 2 . küt kaynakların yarı alanını kullanma tavsiyesi uyarınca.7. Fkg 〉3 mm  10 mm = 0.5 = 112 mm ≅ 115 mm Fkb1 = ∑F 8 kb = 40.1 a 2 = 5 mm → L 2 = 〉15 a = 15 .4 ) + 0.84.emn 1.59 = 36.96 cm 2 163 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.9 ) = 9.9(12.82 = 5.10 cm 2 8 167 168 Doç.1 = = 10 .32 = 4.Dr.

Dr. uygulanan basınçla birbirine kaynar. elektrik arkına gönderdiği dirençle kızıl dereceye kadar ısınarak plastik kıvama gelir.S.d 2.Dr.Dr. Kuvvet YD1’ de bulunacaktır.σ em  P1eml = d.  2.8  * .Ahmet Necati YELGĐN t max = t lim = 5 mm lim = 15 mm 174 Doç.d ≤ e 2 ≤ 4. Metal. Malzeme Ç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.3.t min .3. 171 Doç.5.d 2.Ahmet Necati YELGĐN Nokta Kaynaklarda Aralıklar Aralı e2 P P e e2 e1 e e e e e1 d • n (örneğin n = 10) Örnek 3. σ em (m = 1 için) n = ≤  d.d 173 Tespit kaynaklarında üst sınırlar artar.7.5      σemn : Birleştirilen parçaların emniyet gerilmesi P1emτ = m n = P P1em ≥ 2  ≤ 5 172 Nokta kaynak sayısı 5’ den fazla ise çift sıra yapılır.t *  2. 3357) d = 5 τa = t min P n ≤ 0.Dr.Dr.8.Dr.11: Şekilde verilen punto (nokta) kaynaklı birleşimin güvenle aktarabileceği maxP kuvvetini belirleyiniz.d ≤ e 1 ≤ 4.3.Dr.d 2 0. P 10 • 4 P 25 mm 25 mm 5 mm 5 mm 30 40 40 40 30 Kuvvet aktaran nokta kaynaklar için.65.5.Bası Kaynakları N Bakır Elektrod N N N Kalınlıkları az parçaların birleştirilmesinde kullanılır.σ em   4  küçüğü → P1em  1. 37 çeliğidir.Ahmet Necati YELGĐN .5. Doç.Basınç Kaynakları 3.d 2 m 4 P  1.7.d ≤ e ≤ 6. 3.Ahmet Necati YELGĐN ∑ t = 5 + 5 = 10 mm 〈 (∑ t ) Doç. σ em (m = 2 için) min Benzer Şekilde Nokta Kaynaklarında Đki Tür Problemle Karşılaşılır: 1) Gerilme Kontrolü Türü Problem: P1 = P ≤ P1em n σ l 2) Boyutlama Türü Problem: Doç. σ em π.Ahmet Necati YELGĐN Σ t ≤ 15 mm (En çok 3 parça kaynaklanabilir) 170 Nokta Kaynakları Perçine Hesaplanır (T.Ahmet Necati YELGĐN  π. t1 t2 t1 t2 t3 d Σt tmax = 5 mm Nokta (Punto) Kaynağı Kordon Kaynağı 169 Doç.65.

1.5. Çekme çubuklarına ait çeşitli hesaplarda.735 ton 4 4  = d.Ahmet Necati YELGĐN 176 4.60 ton  = 2.d = 6.10 = 30〈e = 40 mm〈 6. Burada.94 ton  max P =   3.Çekme Çubuğu Hesapları Çekme çubuklarıyla ilgili hesapların önemli bir bölümünde çubuğun Fn net yada yararlı alanı kullanılır.0.18 mm → kaynak uygundur P1emτ = m P1eml  πd 2 π.10 = 60 mm 2.60 ton  2.P 1em = 4. gergiler. aynı üzerindeki delik kayıpları toplanarak çıkartılmalıdır.ÇEKME ÇUBUKLARI Kesit tesiri olarak yalnız eksenleri doğrultusunda.1.Dr. Bu nedenle kopma çizgisi araştırması yapılmalıdır.Dr.5.1.44 = 3. asma kolonlar. Bağlantı özelliği olan elemanlarda bu kuralın dışına çıkılabilir.5.5.Ahmet Necati YELGĐN çizgi 179 N ≤ σ em (Kesim kaybı olmaması durumunda) F N σ = ≤ σ em (Kesim dolayısıyla kesit kaybı olması Fn durumunda) σ = Doç.σ em = 0. Birleşim Aracı Kaynak Đse.d = 3. Doç.44 = 0.44 = 1.94 ton    min Doç.d = 2.5. Kesitlerin en az bir simetri ekseni olmasına ve kafes gövdeli taşıyıcı sistemlerde simetri ekseninin kafes düzleminde bulunmasına itina gösterilmelidir.1.MaxP Kuvvetinin Belirlenmesi: 1) Nokta Kaynak Yönünden: Nokta Kaynak Aralıklarının Belirlenmesi: d ≤ 5 t min = 5 5 = 11.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 177 Doç.1.d = 4.10 = 45 mm 2. vs.t * . kesim ve benzeri sebeplerle kesitte meydana gelen zayıflamayı göstermektedir.65.Dr. σemn* = 0.94 ton 2) Birleştirilen Levhalar Yönünden: max Pçubuk = Fmin .Dr.Ahmet Necati YELGĐN 180 Doç.σemn alınacaktır.10 = 20 mm〈e 2 = 25 mm〈 4.8.Ahmet Necati YELGĐN Kopma Çizgisinin Araştırılması: III II I a) 1) Gerilme Kontrolu Türü Problem: Birleşim Aracı Perçin Yada Olağan Bulon Đse.σ em = 1.1. II I 2) Çubuk ve delik eksenleri çakışmıyorsa.296 ton  min 3.1. Kafes gövdeli sistemlerin çekme çubukları.02 0. II I Kopma çizgisi üzerindeki toplam alandan. çekme cinsi normal kuvvet (+N) alan çubuklara çekme çubukları denir.0. 178 Doç. Çekme çubuklarının kesitleri tek veya çok parçalı olarak tertiplenebilir.10 = 25 mm〈e1 = 30 mm〈 4.735 = 2. P P σ= *: N ≤ σ* em Fn III II I Profillerde deliklerin şaşırtmalı olarak konması durumunda kopma çizgisi.10 = 40 mm max Pkaynak = n.Dr. ∆F delik.d = 4. Fn yada ∆F değerlerinin hesaplanmasında kopma çizgisinin konumu önem arz etmektedir.735 ton  0.Ahmet Necati YELGĐN 175 Doç.Ahmet Necati YELGĐN . birleşimlerinde kullanılan birleşim aracının türü önemli rol oynar. askı çubukları.d = 2. 4.0.65σ em = 1 P1em = 0.8.5.Dr.8. Fn = F – ∆F olarak hesaplanır.5.

Birleşim araçları yönünden yapılacak hesap daha evvel gösterilmiş idi. σ*emn = 0.σ * + 0.Dr.4. Profil tablosundan F seçilir.Dr. Olağan Bulon ve Kesit Kayıplı Kaynak Đse.1 3) Birleşim Aracı Öngermeli Bulon Đse.8.n. 2 3 P * = N − 0. Seçilen F ≥ gerekli F0 olmalıdır. Profil tablosundan kesit seçimi yapılır. c) 1) 2) 3) Emniyetle Taşınabilen Kuvvetin Hesabı: Emniyetle taşınabilecek kuvvet 3 etkene bağlıdır.Ahmet Necati YELGĐN .Ahmet Necati YELGĐN 186 Doç. Fn = N σ* em 3) Profil tablosundan kesit seçimi yapılır. Dışmerkez perçin ve bulonlu birleşimlerde σemn yerine 0.Ahmet Necati YELGĐN Fn = seçilen F . Doç.σ em  max N =   F . gerekli 2) Birleşim Aracı Kesit Kaybı Olmayan Kaynaklı Birleşim Olması Durumunda Đse. Şayet var ise.Ahmet Necati YELGĐN olmalıdır. Çubuk açısından emniyetle taşınabilen kuvvet. 183 Daha sonra gerilme kontrolu hesabına geçilir.Dr. 184 Doç. d 2 + 0 .8. Uç birleşimlerde birleşim araçları yönünden emniyetle taşınabilen kuvvet.σemn alınacaktır. ∆L Askı kolon Doç.Dr. 181 182 Doç. çubuk eki yönünden emniyetle taşınabilen kuvvet. gerekli F0 = N σ emn gerekli F = gerekli Fn + tahmini ∆F hesaplanır. ise gerçek ∆F hesaplanır.Dr.Dr.∆F ≥ gerekli Fn Doç.P   1  min  n em 185 Doç.Ahmet Necati YELGĐN (1) : ∆F = t l ( h − h 1 ) + t g ( h 1 − L g ) (2 ) : ∆F = 2 a 2 + t . gerekli F = N σ emn hesaplanır. Seçilen F ≥ gerekli F hesaplanır.n. 2146 r 2 (3 ): ∆F = t l ( t b + r ) + t g [h − ( t b + r + L'g ) ] L’g yerine Lg = L’g – 2a kullanıldığı da olur.σemn alınacaktır.Dr. Öngermeli bulonlarla bağlanan çekme çubuğunda.4. Birleşim Aracı Öngermeli Bulon Olması Durumunda Đse. Seçilen F ≥ gerekli F olmalıdır.Ahmet Necati YELGĐN  F. σ emn d) Kuvvet Altında Uzama Miktarının Hesabı: Gergi ∆L Kesit kaybı yoksa Fn yerine F alınacaktır.Ahmet Necati YELGĐN b) 1) Boyutlama Türü Problem: Birleşim Aracı Perçin. Çubuk açısından taşınabilen kuvvet : maxN = N emn = Fn .P 1 N  ≤ σ em   F * iki kontrol P * σ= ≤ σ em   Fn  σ= * : Çubuk ve Bulon eksenleri çakışmıyor ise.

söz konusu bindirme elemanına alanıyla orantılı dağıtılan kuvveti aktarabilmelidir.Dr.52(YD2) → 875  Örnek olarak 100 m açıklıklı bir kemerin gergisinde. 191 Doç.Dr. çubuk Bindirme elemanlarının toplam brüt alanlarının ağırlık merkezi.Ahmet Necati YELGĐN 188 (Kaynaklı Çözüm) ≥(2∼3)a ∼ Bindirme Elemanlı Ekler ve Hesap Kuralları: Bindirme elemanların (ekleme parçaları) net (*) enkesit alanları toplamı.Ahmet Necati YELGĐN Doç. 1) 2) 3) 1   Ç. 190 Doç. Ç.Çekme Çubuğu Ekleri Çekme çubuklarında üç farklı türde ek yapmak mümkündür. olanaklar ölçüsünde eklenen çubuğun ağırlık merkezi ile üst üste düşmelidir (tolerans:birkaç milimetre). çubuğun taşıyabileceği max N kuvvetine göre hesap yapılmalıdır. Kaynak): (Perçin yada Bulonlu Çözüm) 1) P P 187 Doç. eklenen çubuğun net enkesit alanından küçük olmamalıdır. Kaynak) Enleme Levhalı Ekler (Kaynak) Küt Ekler (Kaynak) Bindirme Elemanlı Ekler (Perçin.4 cm olur.Ahmet Necati YELGĐN . Bulon.Dr. TS 3357: Sıfır yada buna yakın kuvvet taşıyan çubuklarda yapılabileceğine müsaade eder.Dr.37 (Fe 37) için 7. bindirme ≥ Fn. ( * : kaynaklarda brüt olmalıdır) ∑F P P ≥(2∼3)a ∼ n.52 (Fe 52) için 11.Dr.F E E  Ç.Dr.37(YD2) → 1310 ∆L N σ σ em ε= = = = → 1 L0 E.σ ≅ σemn durumunda uzama miktarının mertebesi: 4. Fi Pi = N max (i : Bindirme elemanı numarası) F ∑ i 189 Doç. Her bir bindirme elemanını çubuğa bağlayan birleşim aracı.Ahmet Necati YELGĐN Not: Ek.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 2) Enleme Levhalı Ekler (Kaynak): ≥3a1 a1 3) Küt Ekler (Kaynak): P P P P a2 ≥3a2 t l ≥t çubuk.Ahmet Necati YELGĐN Not: Bu tür ekten olanaklar ölçüsünde kaçınılmalıdır. Ç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.max ≥3a2 Not : Aktarılan kuvvet köşe kaynak dikişlerinin aktarabileceği kuvveti aşmamalıdır. Yapılabilecek ekler önem sırasına göre sıralanırsa. 192 Doç. çubuğun taşıdığı N kuvvetine göre değil. Bindirme Elemanlı Ekler (Perçin.2.6 cm. Bulon.

6 cm 2 Çubukta N em = Fn .2.Ahmet Necati YELGĐN Doç. 5 mm  〉 1.21 = 63 mm  e = 60 2 + 652 = 88 mm 〈12.21 = 63 mm = 6.12 = 300 mm min  e 1 = 45 mm  〉 2.2 = 2.6 cm 2 III − III : Fn3 = 2.2 cm 2 e 2 = 1.8 − 2.σ em = 31.2.Dr. statik açıdan gerekli olmamakla birlikte.3.d  = 35 mm  〈 3.12 = 72 mm min  197 Doç.25cm = 22.Dr.21 = 63 mm  〈 6.12 = 72 mm min I − I : Fn1 = 2.d = 3.t  = 2.d = 12.21 = 31 .21 = 42 mm = 3.3. Çubuk aralıkları fazla ise arada bağ levhaları kullanılmalıdır. 37 çeliğidir.2 = 5. 195 Doç.2 − 0.8 − 3.1.t = 6.5mm Verilen M 20 bulonu uygundur.Ahmet Necati YELGĐN ≥10 mm 193 (3∼6)d1 ∼ 194 Doç.Ahmet Necati YELGĐN (Fn ) min = Fn(1-1) = 31.4.2.1. Çekme Çubuğunun Emniyetle Aktarabileceği Kuvvet: En elverişsiz kopma çizgisinin bulunması.(10 + 3.Dr.5 + 2.Dr.Dr.6.6 cm 2 II − II : Fn2 = 2.44 = 45.Ahmet Necati YELGĐN . 〉 3.Dr.Konstrüktif Kurallar Çok parçalı çekme çubukları.5. uzunlukları boyunca minimum iki ara noktada (Çok uzun çubuklarda 1∼2 metrede bir) birbirlerine bağlanmalıdır. Köprülerde emax aralıkları uygulanır.1: Bağ Levhasının Kaynaklı Birleşimi: min 3 mm Şekilde verilen çekme çubuğu ekinde gerekli kontrolları yapınız ve birleşimin güvenle aktarabileceği kuvveti belirleyiniz. Malzeme Ç. Kuvvet YD1’ de bulunacaktır.5.Ahmet Necati YELGĐN Örnek 4.Ahmet Necati YELGĐN Doç.5 + 8.1) = 31.Dr.(20 − 2.21 = 252 mm 〈 25.1) = 36.t = 25.d   〈 3.d  〈 6.5 ton 198 Doç.8.Ahmet Necati YELGĐN 196 d0 ≤ 5t min − 0.d = 3. Bağ Levhasının Perçin yada Bulonlu Birleşimi: 3d Pul Bağ levhası 3 mm ≥40 mm Doç. III II I 35 65 N 65 35 III II I 45 60 60 45 45 60 60 45 12 20 12 Bağ Levhası N 40∼100 mm ∼ ≥10 mm Birleşimde M20’ lik Uygun Bulonlar kullanılmaktadır.(2.1) = 36.

2. 37 çeliğidir.tmin = 0.Dr. Fçubuk = F 69.6 = 11.d 2 π. Fn.55 2.Ahmet Necati YELGĐN 10.6 cm 2 〉 Fçubuk = 34.9.(20 − 2. Malzeme Ç.7 ton 4 4 = d.7 ton  P1em = 9.0. P1emτ = m P1eml  π.em = 2 1.em = 2.7.55.5 ton (YD1) Birleşim bu değerden küçük veya eşit olan her N kuvvetini emniyetle taşır.24 cm 39. birleşim elemanları için hesap bir defada yapılabilir.03 = 0.76 ton  min  199 Doç.2.5.0 + 18. Eklenen Çubuğun Ağırlık Merkezi Đle Üst Üste Düşmelidir: Çubukta (1/2 I 300) .752 ton Bindirme Elemanlarının (Ekleme Lamaları) Enkesiti Eklenen Çubuğunkinden Büyük Olmalıdır: Fek = 2.0.44 = 49.2.2 = 39.0.1.2.8 = 11.çubuk max N = N em.9.12.t* .1 mm Yeterli yaklaşım elde edilmektedir. çubuk = 45.σ em = 34.Dr. Kuvvet YD1’ de hesaplanacaktır.Dr.çubuk olduğu için değerinin belirlenmesi gerek yoktur.a ≅ 2.12 τ a.1.2.1. 203 Doç. m = 2 (çift tesirli) N em = n.Ahmet Necati YELGĐN Örnek 4.Ahmet Necati YELGĐN 200 Doç.10 = 7 mm   min e 1 = 15 mm ≥ (2.2.5 − 3). bindirme = 2. ex = Sx 1) Gövde Ekleme Levhaları Kaynak Dikişleri e1 hg L e’1 e2 b e2 ex = Sx 381 = = 11.1.Dr.Dr. N em = Fçubuk .15.1.P1em = 5.Ahmet Necati YELGĐN Doç.çubuk = 31.σ l.7 = 48.Ahmet Necati YELGĐN .55 cm 2 2 2 Ek çubuğun taşıyabileceği Nemn = max N kuvvetine göre kontrol edilecektir.0.390 201 Doç.Dr.9.Bindirme Elemanlarının ( Levhaların ) Emniyetle Aktarabileceği Kuvvet: Bindirme elemanlarında da en elverişsiz kopma çizgisinin I – I olacağı açıktır.6 cm 2 Dolayısıyla bindirme elemanlarında Nemn > Nemn.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr. ½ I 300 110 mm x 6 N N ex x 90 x 45 x 15 ½ I 300 çekme çubuğunda. (e x ) bindirme = ∆e = 11. Fçubuk . Birleşim Elemanlarının Emniyetle Aktarabileceği Kuvvet: Birleşim (ek) tek tip bindirme elemanıyla gerçekleştirilmiş olduğundan (yani levha ile).5 ton 〉 N em.7 10 mm  = 0.0.6 = 15 mm 204 Doç.0.1) = 37.2: Şekilde verilen bindirme elemanlı kaynaklı çekme çubuğu ekinde gerekli kontrolları yapınız.21 cm = 2.03cm Fçubuk 34.0 + 18.24 − 11.8 mm 3mm〈a g = 6 mm〈0.6 Ekleme lamalarının x – x eksenine göre ağırlık merkezi.92 cm 2 〉 Fn.4 = 9.55 cm 2 8 195 180.1. Birleşim araçları. Uygun bulon.6.1 = = 34.Ahmet Necati YELGĐN 202 Kaynak Dikişlerinde Yapılacak Kontrollar: Bindirme Elemanlarının Ağırlık Merkezi.7.1.

10.62)  2  ek = = 10.5a = 2.(15 − 1.7.7.28mm   min 15a = 15.( 4 .1 .6 = 600 mm e2 =  2. çekme kuvveti alan çubuğun emniyetle taşıyacağı (N = 49.615 τk = = = 0.1.21 ton 37.7.1 ) = 7 .881 t/cm 2 〈 τ k. 48 cm 2 ( L k 3 = 3 .5 mm〉 2.5   2.9.5 mm hg = 2 ' e1 = 120. ∆e = 11.6 = 15 mm 12 mm  3 mm〈a b = 8 mm〈0.752 = 22.16.Dr.7tmin).752 t) kuvvetten küçüktür. Malzeme Ç.83= 8.11.Dr.N + = 1.Ahmet Necati YELGĐN Örnek 4.7 .∆.0.Dr.Ahmet Necati YELGĐN .05.8 = 7. em = 1.48(15− 1.83mm = 0.907 t/cm 2 〈 τ k.7.68 cm 15.48.1 t/cm 2 206 Doç. 75 cm Đçte : Fk 3 = 2 .82 cm 2 ( L k 1 = 11.82 + 13.3  15.3 cm ) Başlık Kaynak Dikişleri.5 − 90 − 15 = 15.5 120≤hg ≤ 2) Fk 1 = 2.2 mm) ve boyutları profil kenarından (2.1 t/cm 2 → N em = 35.2 N = 49.6 15a = 15.1.  + 13.0.5.0.  17 mm    3 mm 〈 a g = 7 mm 〈 0.75. 4 cm ) 207 208 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.7.15+ 7.10.03 cm olarak örnek 4.1 t/cm 2 Fkg 4. 1) ½ I 300 25 Enleme levha kalınlığı (17 mm).6 Nb 27. Ancak ihmal edilmeyerek kesin hesap yapılacaktır.7.615 ton 39.7.752 = 27.tmin = 0. min N 0.56 mm  10.35 cm = 3.4 205 Doç. 17 mm  3 mm〈a b = 11 mm〈0.Ahmet Necati YELGĐN 30 11 17 45 75 35 45 75 35 Doç.03 – 10.2 mm  = 0. Kaynak Dikişlerinde Kontrollar: Gövde Kaynak Dikişi. Kuvvet YD1’ de hesaplanacaktır.0.4 cm 3 y max 10.(12.5 mm〉 .4 Birleşimin emniyetle aktarabildiği kuvvet (Nem = 35.6 = 90 mm〈lg = 110 − 6 = 104 mm〈100a = 100.5-3)a taşacak şekilde seçilmiştir.68 209 210 Doç.48 eçubuk = 11.Ahmet Necati YELGĐN Nb = τk = Fb 18.8 =   mm  3   3   24  2       Ng = Fg Fg + Fb Ng N= 2. çekme çubuğu kalınlığına uygun (tmax = 16.7.82  + 13. 5 − 1.3: Şekilde verilen enleme levhalı kaynaklı çekme çubuğu ekinin güvenle aktarabileceği kuvveti belirleyiniz.0.Ahmet Necati YELGĐN Doç. 16. 37 çeliğidir.0 − 0.8. em Fk Wk.62) − 37.Dr.2) Başlık Ekleme Levhası Kaynak Dikişleri: 241 = 120.2’ de bulunmuştur. 11.21 t).  11. + = σ k. I kx = 2. W kx.Dr.11.8 = 800 mm 22.68 = 880 cm 12  2  2 Birleşimin Güvenle Aktarabileceği N Çekme Kuvveti: N N.68 = 0.5 mm Dışmerkezlik aşırı olmayıp ihmal edilebilir. Kaynak kalınlıkları mümkün en büyük değerler alındığı durumda (a ≅ 0. t min = 0.3  2 2 2 4 + 15.em = 1. min = I kx 880 = = 82.a =  .5   20  180 − 125 = 27.2 = 11. 1. 12 .Dr.10.137 ton Fg + F b 39.7.0 49.Ahmet Necati YELGĐN 3) Kaynak Dikişleri Ağırlık Merkezi.75 + 7.05 82.35.  = 0.75.7 = 0.3 2  11.8 mm  min 7 N N 27.18.6.15 + 7.5 = 13 .Dr. t min = 0.1 .0.8 = 120 mm 〈 l b = 195 − 8 = 187 mm 〈100a = 100.82.137 = Fkb 2.7 ) = 15.7.34 mm    min 2 Dışta: Fk 2 = 1.

Mukavemet dersinden de bilindiği üzere.emn λ 214 Doç.σ k. 49 = 33.62 cm2 ve Fk=27. π 2 . DIN 4114).93 cm2 olarak hesaplanır.Dr. daha güvenli bir yaklaşımla ∆F hesabına (2t2g+2t2başlık) krater payları da katılır. Problemimizde ∆F = 6.93    23. kritik burkulma gerilmesi. 648) N ≤ σ k.Dr.55 − 1.Örnek 4.4: ½ I 300 enkesitli çekme çubuğunun.σ em σ em ω F ω σ * λp = 2.0 − 1.0. prizmatik enkesite sahip bir basınç çubuğun.Ahmet Necati YELGĐN  33. 648.06 =  27.62 ) = 1. 20 213 λp=114.5  olmak üzere.Ahmet Necati YELGĐN 1. Doç. σ N 1 N σ em ≤ k.E. burkulmadan emniyetle taşıyabileceği eksenel basınç kuvveti (Euler Kritik Yükü). Kuvvet YD1’ de hesaplanacaktır.E σk = = 2 s2 λ k Doç. π 2 . Kritik gerilmeden belirli bir oranda uzak kalan kritik emniyet gerilmesi değeri.em = → ≤ F. Not: Hadde profillerinden yapılan çekme çubuklarında bu tür eklerden olanaklar ölçüsünde kaçınılması tavsiye edilir. σ Gerilme – Narinlik Diyagramı σk Nk π 2 .49 cm 2 Fk = F − ∆F = 34.0 − 12.2  − 0. λ max =  150 Köprüler 215 Doç. I= I s .( h − L'g − t b ) = 1. Kritik burkulma gerilmesi.Dr. Malzeme Ç 37 çeliğidir.Dr.8 Burkulma olması halinde de bir emniyet gerilmesinden söz etmek mümkündür.51 + 1.67 3   λ   λ  n = 1.06 cm 2 Bazen.(15.14 .S.i 2 π 2 .Ahmet Necati YELGĐN (λ max ≤ 20 için) (20 ≤ λ max ≤ λ p için) (λ p ≤ λ max için) 216 Doç. ∆F ≅ t g . orantılılık bölgesi sınırları içinde. em = f (λ ) F Bu değerin her iki tarafı σem‘ ye bölünür ise. λ= k F i σp Euler Hiperbolü Bu değerler yukarıdaki bağıntıda yerine konur ise.S.Ahmet Necati YELGĐN olur.E.55   t  t  N Doç.08 . Çelik yapılarda yapılan bütün basınç elemanları burkulmaya göre hesaplanırlar (T. k = Fk .s 2 k Taşıma Yükü Yöntemine Göre σk olarak hesaplanır (Euler kritik burkulma gerilmesi).I = = F F.2  λ  λ    p  p 2.Dr.Ahmet Necati YELGĐN . Bu tür çubuklarla kafes sistemlerde ve bina kolonlarında çok sık karşılaşılır. ω = 1 . Basınç Çubuklarında Genel Hesap Yöntemi (T.Ahmet Necati YELGĐN k = π 2 EI 2 k 212 s 211 Euler burkulma bağıntısıyla belirlenir. N 120<hg N ½ I 300 5. em Doç. kaynaklı küt ekinin emniyetle aktarabileceği Nemn kuvvetini bulunuz.E σF ( Plastik Narinlik Sınırı ) ωN = ≤ σ em [ω yöntemi F ] (ω = f (λ ))  250 Binalar λ ≤ 20 için .7 =    19.Ahmet Necati YELGĐN σk.Dr. N em.Dr. eksenleri doğrultusunda basınç türü normal kuvvet taşıyan çubuklara basınç çubukları adı verilir.Basınç Çubukları Kesit tesiri olarak.

vb.0 olarak alınabilir (teoride sıfır alınabilir) Temele mafsallı bağlı kolonlarda.Ahmet Necati YELGĐN Söz konusu bu bağıntılar çelik cinsi ne olursa olsun geçerlidir. Örneğimizde. Basınç çubuğu değişik doğrultularda değişik burkulma boylarına sahip olabilir.648 standardı. çubuk uçlarının çubuk eksenine dik doğrultuda tutulmuş veya serbest olduklarını göz önüne alan iki adet abak vermektedir.0) Düğüm noktaları ankastre çerçeve : E’ de ED çubuğu { (1. 648.Dr.0 1. bu uçtaki G ≅ 1.E 2. ele alınan düğüm noktasında ve burkulma düzleminde. B noktasında yazılan bağıntıda. bu uçtaki G ≅ 10 olarak alınabilir (teoride sonsuz alınabilir) I J K • Ortogonal (Dik Açılı) Çerçevelerde Çubuk Burkulma Boyları: T. Yani skx ≠ sky olabilir.5) Düğüm noktaları sabit çerçeve : C‘ de CB çubuğu D E F G H Temele ankastre bağlı kolonlarda. duvarlarda kuşaklar. λ   p  σ F n 2 5. veya sürekli kaynak dikişiyle bağlı olmalıdır).Ahmet Necati YELGĐN 222 Doç.Dr. σ bE.2 1.L (L = Çubuk Boyu) Uçlarda Mesnetlenme Şeklinin Etkisi: 2) Uçların Mesnet Şekilleri Ara Bağlantıların Etkisi: Ara bağlantıların bulunması : Bir kafes kirişin üst (basınç) başlığını bağlayan aşıklar.5) Düğüm noktaları sabit çerçeve : G‘ de GH çubuğu (0.Dr. 221 Doç. λ 2 〈 λ ise ) Tek parçalı basınç çubukları ifadesi içinde bileşik kesitler de sayılabilir ( Tek parçalı sayılabilmesi için parçalar birbirlerine e ≤ emax aralıklı perçin yada bulonlarla. em = 1 2  λ   .Ahmet Necati YELGĐN 1) Burkulma Boyları ( sk ) : sk = β.65 0. T.5 0. Abakların kullanılabilmesi için.E = σ * em bE. n. Kirişlerde Ik / Lk değerleri aşağıda verilen katsayılarla çarpılarak alınacaktır. ω yöntemine göre hesabı da kabul etmektedir. em = σ b.S.0 219 G Doç.0 2. Tek Parçalı Basınç Çubukları Enkesitlerine ait Örnekler: en az bir simetri ekseni var simetri ekseni yok 218 Doç.S.Ahmet Necati YELGĐN (Σ) işareti.Ahmet Necati YELGĐN i = ∑ i ∑ i Is ls Ik lk 220 Doç. Elastik bölgesi içinde yapılan Euler tipi burkulma durumunda basınç emniyet gerilmesi. çubuk burkulma boyları için. T.1− σ b. 217 Doç.5.S. söz konusu düğüm noktasına ait rijit bağlı çubukların toplamı ifade etmektedir (s : kolon için.Dr.7 0. önce çubuğun (i) ve (j) uçlarına ait Gi ve Gj redör oranlarının belirlenmesi gerekir Teorik β Hesap β 0.1.0 1. A B C (2.0 2. k : kiriş için kullanılacaktır). dik açılı çerçevelerde. λ 2 olarak hesaplanacaktır.Tek Parçalı Basınç Çubukları (λ ≤ λ (λ p p ise ) π 2 . BC çubuğu toplama girmez.Ahmet Necati YELGĐN . em = π 2 .8 1.Dr.1 2.0 2.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç. 648 yönetmeliğinde ortogonal çerçeve çubukları burkulma boylarının hesabı için abaklar verilmiştir.

Güvenle Taşınabilen Kuvvetin Hesabı: Gerilme kontrolu türü probleme benzer durum burada da söz konusudur. Gerilme kontrolu türü problemdeki adımlar burada da tekrarlanır.5 ~2)F0 hesaplanır.Dr. Gerilme kontrolu türü problemdeki adımlar aynen tekrar edilir. i i x = = I F I F x (Tek hadde profilleri için tablodan alınır) (Tek hadde profilleri için tablodan alınır) y y λx λy σ= x ve y eksenlerine dik doğrultuda çubuk burkulma Doç. σ em (F0 . F ve F0 ‘ın benzer alanlar olmalarından dolayı.Dr. Profil seçilir.Dr. F0 = max N = N em = F. i0) bulunur ve λ0 = sk / i0 hesaplanır. λmax ve ω bulunduktan sonra .Dr.Dr. 1) Genel Yöntem: ω0 = 1 alınarak λ0 = λ F ≥ 3) ω (çizelge) → λ → ω F0 ≥ 1.N σ em Kesit seçimi yapılır. 2) Domke Yöntemi: Bu yöntemde profil türü önceden bellidir. σ em ω belirlenir.Ahmet Necati YELGĐN 2 0 2 227 Çubuğa gelen N basınç kuvveti N ≤ Nem olmalıdır.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Ahmet Necati YELGĐN 223 Çubuk uçları eksenine dik doğrultuda serbest Doç.Ahmet Necati YELGĐN .Ortagonal Çerçevelerde Çubuk Burkulma Boyları ( sk = β .Ahmet Necati YELGĐN Boyutlama Türü Problem: Bir denklem ve iki bilinmeyen vardır. F i2 i2 s2 λ k = ω = 2 = 2 2 = F0 i0 s k i0 λ Doç. 228 Doç.Ahmet Necati YELGĐN 224 Gerilme Kontrolu Türü Problem: x ve y asal eksenler olmak üzere. 225 Doç. N hesaplanır.Ahmet Necati YELGĐN s = kx ix s ky = iy     λ max → Tablodan    ω bulunur ω. F = (1.L ) Çubuk uçları eksenine dik doğrultuda tutulmuş Doç.L ) Ortagonal Çerçevelerde Çubuk Burkulma Boyları ( sk = β .N σ em ω. Tablodan profil seçimi yapılır.N ≤ σ em F 226 x ve y asal eksenler değillerse (korniyerlerdeki gibi) benzer işlemler asal eksenler için yapılır.Dr.Dr.

Çubuğun emniyetle aktarabileceği basınç kuvvetini bulunuz.20 m olup tek köşebent olarak boyutlayınız.Ahmet Necati YELGĐN Doç. L y x y y x x y 231 iy = λy = = 1213 = 5.2 cm gerekli F = 1 = = 18.82 → ω = 2.Ahmet Necati YELGĐN .1: Enkesiti [ 300 olan bir basınç çubuğunun sistem şeması görülmektedir.8.8 .N 2.92 2. I y = 2.70 cm 〉 F0 = 7.4 234 Doç.90 4. σ em 58.656 i min = i η = 1. (ξ.5 − 1.5 m 9m x y Doç. Kuvvet YD1‘de hesaplanacaktır.65   = 155. Kuvvet YD1‘ de verilmektedir.26 cm  2 2 x2 x x1 x = 174.1.1 0  σ em 1.656  i η = 1.Ahmet Necati YELGĐN x  λx   72.21 2 = 135.5 m x y N em = 229 F. y1 y y2 [180 G2 G G1 xG1 [220 F(cm2) e (cm) 1.Dr.85 cm2 → L65. 85. η asal eksenler) ξ λ0 Örnek 5.95 F 19. L = 0 . özellikle skx = sky ise Domke yöntemi hızlı boyutlama olanağı sağlar.29 σ = = = 1. s kx = 2.Örnek 5.03  y  max  63.52 çeliğidir.37) bir basınç çubuğunda burkulma boyları sk=skx=sky=2.26 η F0 =  N 13 F = 8.400 = 320 cm 2.24 232 Doç.21 = 63.N 2.7 y – y eksenine dik burkulma.Dr.7 σ em 1. Malzeme Ç. N y x – x eksenine dik burkulma. λx = s kx 900 = = 76.Dr.29. Malzeme Ç.17 max ω = 4.2 233 [180 [220 28 37.20 = = 1.95 cm  λ max = s k 220 ω.03 cm s ky = 0.24  λx  320 135.1 .Dr.13  F = 19. N = 20 t x – x eksenine dik burkulma. Malzeme Ç.68 cm 2 seçilen L100. Kuvvet YD2’ de verilmektedir y Tek hadde profilinden yapılmış basınç ξ η çubuklarında.3 + 24.17 2.3  = 135.21.Dr.6 → λ = 116 → ω 1 = 2.13 = = 112.85 cm = = 7.Ahmet Necati YELGĐN Doç.44 = = 20.44 t/cm2 F 2.3 → ω = 3.Dr.23 y 4.55 t/cm 2 〈 σ em = 1.017 ton ω 4.Dr.Ahmet Necati YELGĐN kx ky = 2 .37 çeliğidir.N 3.4: Şekilde bileşik enkesiti ve taşıyıcı sistem şeması verilen basınç çubuğunda gerekli kontrolları yapınız.7  max σ= ω.38 y e N = 105 t sk = skx = sky = 325 cm 2  ω .100.1. Kuvvet YD2’ de verilmektedir.37 çeliğidir.17 λ max =   =     λy    max 155.Ahmet Necati YELGĐN Örnek 5.65.38. λy = x s ky iy = 450 = 155.2: 2 [ 160 ‘dan bileşik olarak yapılmış bir basınç çubuğunun yükü ve taşıyıcı sistem şeması verilmiştir. Gerekli kontrolları yapınız.25 m y s 220 = k = i0 1.Ahmet Necati YELGĐN Örnek 5.656 t/cm 2 i η 1.8.84 ) = 1213 cm 4 Iy F s ky iy = [ ] s s 4m x y x x y Doç.3: N = 13 t’ luk yük taşıyacak çelik (Ç.7 λ max =   =    λ  5.3 y – y eksenine dik burkulma .92 ix 11.14 Ix (cm4) 1350 2690 Iy (cm4) 114 197 N = 105 t y yG1 x 3.23 230 Doç.338 t/cm2 ≤ σ em = 1.400 = 840 cm λ x = s kx 840 = ix 6. (6.

Ahmet Necati YELGĐN 2 2182 = 5.Ahmet Necati YELGĐN y x y e x Her iki tür bağlantıda da birleşim aracı Perçin. Grup çok parçalı basınç çubuklarında.Çok Parçalı Basınç Çubukları Çok parçalı ve tek parçalı basınç çubukları arasında fark . η = Iξ. Standartlar.36 t/cm2 〈σ em = 1.656 = 2.77 2 + 1350 + 28.3.14 +  2   = = 4.4.4 sk 325 = = 5 6. η = Ix + Iy 2 ±  Ix − Iy   2      2 + I2 xy 2 4  4124 + 3534 I ξ = 5476 cm  4121− 3534  2 ±   + 1620 =  4 2 2 I η = 2182 cm    y G1 i min = i η = λ max = σ= 235   22 I x = 2690 + 37. bütün çubukların ağırlık merkezlerinden geçer ve her birinin kenarlarına paralel x veya y eksenlerinden biriyle çakışır (Bu çakışan eksene malzeme ekseni denir).Dr.4.92  + 2.4 2. Enkesit Örnekleri x x x x x 239 Doç.89. bütün enkesitin asal eksenlerinden biri (örneğin: x – x ekseni). Grup çok parçalı basınç çubukları b) II.78 ω. Çerçeve Bağlantı : Moment alabilen bağlantı Kafes Bağlantı : Moment alamayan bağlantı x y x y e Doç.4  22  28.3.Ahmet Necati YELGĐN 238 5.2.  − 3.77  = 1620 cm 4  2  2  Doç.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN . Bulon veya Kaynak olabilmektedir.77  = 3534 cm 4  2   22  18  I xy = 37.1. x G1 18   28. 237 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç.4.105 3.Dr.89 cm = 28 + 37.14 − 4. Grup çok parçalı basınç çubukları c) III.4.92   2  = 3. üç ana gruba ayırırlar : a) I. + 2.89 2 + 114 + 28.4 ∑ 236 Doç.Dr.77 + 28.77 cm 28 + 37.484 t/cm2 F 28 + 37.Grup Çok Parçalı Basınç Çubukları • • Çok parçalı basınç çubukları.4 2 I ξ.23 → ω = 1.Ahmet Necati YELGĐN 5. Đki değişik türde ara bağlantı (Enine bağlantı) yapılır. y1 Eksenlerine Göre Yeri.89 − 1.78 cm 28 + 37. kaymadan meydana gelen şekil değiştirmeleri de dikkate alan itibari narinlik dereceleri yardımıyla hesaplanırlar.Ahmet Necati YELGĐN x (*) 240 Doç.92  = 4124 cm 4  2   18  I y = 197 + 37. − 3.89 − 1.I.N 1.47 i min 5.  − 1.Ağırlık Merkezinin x1 . bunların enkesit şekillerine göre belirlenen.14 − 4. çok parçalı basınç çubuklarının hesap şekillerini.  2. Grup çok parçalı basınç çubukları I.6 = = 2.Dr. 4. N N N N Çerçeve Ara Bağlantılı Çubuk Kafes Ara Bağlantılı Çubuk α s1 s1 d Ara bağlantısız →Tek parçalı Ara bağlantılı → Çok parçalı Ekonomik yada konstrüktif nedenlerle düzenlenirler.47.2.

ix = Ix = F n n.II. x λx → ω Pratikte bu tür çubuklarla çok hesaplanmalarında büyük ölçüde bir kolaylık getirir.Ahmet Necati YELGĐN .Dr. yüksek gövdeli “T “ profiller ve farklı kollu köşebentlerin kısa kollarının yan yana gelmeleri özel durumunda. 246 Doç.F 1 I x1 = i x1 F1 Ix F hesaplanır.Dr.σem N ≤ Nem = ω ≤15i1 (Emniyetle taşınabilen kuvvet bağıntısı) 2) ≤15i1 s1 ≤15i1 N F0 = → F = (2− 3)F 1 0 σem Kesit seçimi yapılır. 241 Doç. y – y Malzemesiz Eksene Dik Burkulma: Kayma şekil değiştirmesini dikkate alan λyi itibari narinlik derecesi ile hesaplanır. Grup basınç çubuklarında parça λ1 sayısı) 2   → ω   max (Gerilme kontrolu türü problemlerde) Özel Durumlar : 1)  λx λ max =  λ  yi I. bağlantı levhası kalınlığına eşit ise (şekilde birinci satırda). (a) ve (b) durumlarında ara bağlantı elemanlarının doğrultuları şaşırtmalı konur. enleme ara bağlantılara ek olarak. Önce tüm kesitin Iy atalet momenti değeri hesaplanır. 243 Doç.Dr.F D s 1 . x x 0 x (Not: Yalnız aşağıdaki şekilde belirtilen durumda geçerli) L x (a) (b) x (c) x II. hesap yalnız λx narinliğine göre yapılabilir(λy> λyi daima). bütün parçaların ağırlık merkezlerinden geçen bir asal eksen (malzeme ekseni) bu tür çubuklarda da bulunur. Enkesit eşit yada farklı kollu 2 köşebentten oluşabilir.Ahmet Necati YELGĐN 5.75L alınmalıdır.Dr.Ahmet Necati YELGĐN λx  → (λ x 〉 100 ise ) λ1 ≤  2  50 → (λ x ≤ 100 ise )  242 λ yi = λ 2 + y m 2 (m: I.Ahmet Necati YELGĐN Doç. Grup çubuklar.Dr.N ≤ σ em F F. 245 Doç.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç. ix farklı enkesitli çubuklar durumu (*) dışında direk profil tablolarından alınabilir. Seçilen kesitte gerilme kontrolu yapılır (Boyutlama türü problemde) Eşit kollu köşebentler.Hesap Adımları: x – x Malzeme Eksenine Dik Burkulma: Tek parçalı basınç çubuğun burkulması gibi hesaplanır. Doç. Çatı makaslarında ara örgü çubukları var ise.Ahmet Necati YELGĐN (c) enkesit şekli yalnız eşit kollu köşebentlerle yapılabilir. çubukların kenarlarına paralel kendi x ve y eksenlerinden biriyle çakışmazlar. önce Ix = ∑ λ1 = π j=1 I x1j belirlenir. Ancak bu grupta malzeme ekseni.Grup Çok Parçalı Basınç Çubukları II. Grup 2 parçalı basınç çubuklarında.Ahmet Necati YELGĐN x karşılaşıldığından 244 Not: skx = sky ve burkulmanın x – x eksenine dik düzlemde oluşacağı belli ise Domke Yöntemi kullanılabilir.2.e 2 Farklı enkesitli çubuklardan oluşması durumunda. Bu özel durumda : sk = skx = sky = L olur.2. skx = 0. Buradan i = x (Kafes ara bağlantı olması durumunda) λ1 değerinin alabileceği üst sınır değerleri: Daha sonra s λ x = kx ix bulunur. daha çok kafes sistemlerin alt ve üst başlıkları arasındaki örgü çubuklarında kullanılırlar.I x1 = n. Grup çok parçalı basınç çubuklarında. aralıkları ≤15i1 olan ilave tali bağlantı elemanları konuluyor ise : λyi = λy alınabilir (Tek parçalı basınç çubuklarında olduğu gibi) σ= ω. ayrıca bu profillerin aralarına. iki profilin arası. (Kayma şekil değiştirmeleri s ky Iy λy = sebebiyle yalnız başına iy = iy kullanılması uygun değildir) F λ1 = s1 (Çerçeve ara bağlantı olması durumunda) i1 F d3 n D .Dr. profillerin aralığı bağlantı levhası aralığını aşmıyor ise ve skx = sky ise.

Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Ahmet Necati YELGĐN 248 5.Dr.Dr. (a) ve (c) türü enkesitlerde.Ahmet Necati YELGĐN 252 Doç. N → F1 = (2 − 3)F0 → Kesit Seçimi → Gerilme Kontrolu σ em e e m =3 m’=2 249 250 Doç. her kat hizasına ya kat levhası yada çubuk eksenine dik köşegen konulur.N F ≤ σ em   I 0 = 2. Bununla birlikte.Gerilmenin tutması dışında. enkesitin dikdörtgen biçimini koruyabilmesi için ara bağlantı levhaları dışında. Bu durumda farklı kollu köşebentlerin enkesit özelliklerinden yararlanılır. parçaların birbirinin asal eksenleri ile çakışmaz.Ahmet Necati YELGĐN . σ em ω η x Doç. Doç.Dr. Genel yöntem de kullanılır. Farklı türden parçalarda ([ ve T gibi) i1 her iki doğrultuda değişiktir. 1y ≤ 50 i1 değeri. köşebentler için her iki doğrultuda i1 = iη alınır.Dr. bağlantı aralıkları bakımından λ = (s1 / i1) ≤ 50 olmalıdır ( i1 = iη ).Dr. farklı kollu köşebendin uzun koluna paralel 0 – 0 eksenine göre I0 atalet momenti hesaplanır. itibari λyi . (b) türü enkesitte.Ahmet Necati YELGĐN ξ=x x y ξ=x η 247 Tek bir sk söz konusu olduğundan. (a) ve (c) türü enkesitlerde boyutlama için Domke yöntemi uygundur.  e    y + 2 t     2    σ = i0 = x I0 i → i0 ≅ 0 → λ x → ω → σ F 1. Grup çok parçalı basınç çubuklarında. λxi narinlik derecelerine göre yürütülür. 0 x y1 λ x sk = → ω ix ω. I. güvenlik tarafında kalan bir yaklaşımla i1 = i1min alınabilir.3. Konstrüktif bakımdan.Dr.Grup Çok Parçalı Basınç Çubukları Malzeme ekseni olmayan çok parçalı basınç çubukları bu gruba girer. y y y x 1 1 1 x e’ e’ e’ (a) m =2 (b) m =2 (c) m =2 e m’=2 e m’=2 e m’=2 1 1 e’ (d) e m =2 m’ =2 e’ (g) Doç. II. σ em ω Boyutlamada genel hesap yöntemi kullanılır.2.15 Burada sorun ix olarak hangi değerin alınacağıdır.N  ≤ σ em  λ max → ω → σ = F   (Gerilme Kontrolu Problem)  (Emniyetle Taşınabilen Kuvvet) N ≤ N em = F0 = F. 251 Doç.III. toplam kesitin x – x asal ekseni. Grup basınç çubuklarının y – y eksenine göre hesabı gibi. genellikle tek bir sk söz konusu olduğundan.Hesap Adımları: II. toplam kesitin x – x eksenine göre hesap yapılması yeterlidir ( λx > λyi ). y 0 t ey y1 Her durumda : N ≤ N em = F. ix olarak tek parçanın iξ atalet yarıçapı değeri kullanılmalıdır. Önce. Grup basınç çubukları yalnız çerçeve bağlantılıdır.  I y1 + F 1 .Ahmet Necati YELGĐN Hesap Adımları: Her iki asal eksene göre burkulma hesabı. Grup basınç çubuklarında. λ xi = λ yi = λ2 + x m =4 m’=2 (e) e e e e m =2 m’=2 e’ (f) m' 2 λ 1x 2 m 2 λ2 + λ 1y y 2   ω. enkesit biçimleri (d-e-f-g) türünden olan III.Ahmet Necati YELGĐN Bağlantı Aralıkları Üst Sınırları : λ λ 1x = = s 1x i1 s 1y i1 ≤ 50 olmalıdır.

Dr. Çubuk eksenine dik konumlu örgü çubukları (a) türünde herhangi bir kuvvet taşımayıp yalnız s1 boyunu kısaltırlar.s T' ' = 0. Grup basınç çubukları için açıklanan biçimde ara bağlantı hesabı içerirler. eksenleri düğüm noktalarında aynı bir noktada kesişmeyebilir ve tek bir perçin yada bulonla bağlanabilirler (n ≥ 2 koşulu sağlanmayabilir). Gerek köşegen ve gerekse uçlardaki birleşim araçları bu kuvvete göre hesaplanır.Ahmet Necati YELGĐN m=2 T= T Ti . Birleşim aracı (perçin. Çerçeve Ara Bağlantılı Basınç Çubukları: Çerçeve ara bağlantılı çok parçalı basınç çubuklarında. II.Ahmet Necati YELGĐN (b) (c) 254 Köşegen ara bağlantılı çok parçalı basınç çubuklarında Ti itibari kesme kuvveti köşegenlere. Ara bağlantılar tali taşıyıcı elemanlar olduklarından. yada köşebent enkesitli alınırlar.Dr.Dr. birinci satır).Ahmet Necati YELGĐN Ti/2 255 Ti/2 e/2 e/2 256 Ti/3 Ti/3 Ti/3 Ti/4 Ti/4 Ti/4 Ti/4 m=3 T T s1/2 T’’ m=4 T’ T’’ Aynı bir enkesitteki bağ levhası sayısı > 1 ise T kesme kuvveti bunlara pat edilecektir. Diğer bütün durumlarda aşağıda açıklanan ara bağlantı hesabı yapılır. kaynak) T T T’’ T’ T’’ T = Ti/3 Ti/3 Ti/3 Ti/4 Ti/4 Ti/4 Ti/4 T i . Gerek köşegen ve gerekse dikmeler ya lama.s1 e T s1/2 N Doç.Ahmet Necati YELGĐN T i . (c) türü kafes örgüde ise Nv = ND . birleşimleri de aynen köşegenlerinki gibi yapılır. Doç.Dr. Kafes Ara Bağlantılı Basınç Çubukları: Ti = F. nD > 1 ise.s 1 e değerindeki kuvveti aktarabilmelidir.Dr. birinci satır). σ em 80 s1 s1 α s1 Çerçeve türü ara bağlantılı çubuklarda.Dr.s 1 2e Doç.Ahmet Necati YELGĐN kadar arttırılır. Grup örnekler birinci satır.Ahmet Necati YELGĐN . 258 Doç.4 257 Bazı III. Aralarında yalnız bir levhanın girebileceği kadar aralık bulunan 2 parçalı I.Ara Bağlantı Elemanlarının Hesabı Ara bağlantı elemanlarının hesabı itibari bir Ti kesme kuvvetine göre yapılır.2.Dr. Grup basınç çubukları da (enkesit örnekleri. 2e/3 e/3 e/3 2e/3 5e/6 e/6 e/2 e/2 e/6 5e/6 T = T i . köşegenler paralel konulmalıdır. sinα < ND değerinde kuvvet taşırlar.sin α (nD : aynı bir kesitteki köşegen ara bağlantı sayısı) değerinde bir çekme ve basınç kuvveti olarak yüklenir. e  ∆T i = 0. yada birden çok sayıda bağ levhasıyla düzenlenir. Bu tür çubuklarda bağlantı hesabı birleşim aracı hesabından ibarettir. Grup örnekleri birinci satır). bağlantı levhası daha çok bir besleme levhası niteliğinde olup ayrıca kontrolu gerekmez.4. Çapraz düzenleme basınç çubuğunda burulma yaratır. her ara bağlantı ya tek bir bağ levhasıyla (I. Dikmeler ve birleşimleri hesaplanmaz. x – x eksenine göre burkulmada.Ahmet Necati YELGĐN Doç. bulon. Grup basınç çubuklarında (Enkesit örnekleri. s1 α α s1 (a) 253 Doç.05  − 20  Ti i   1  T i* = T i + ∆T i Doç.3 i 1 e T' = 0. e > 20i1 ise Ti itibari kesme kuvveti. yukarıda bazı I.5. Köşegenlere eş kesitte alınır. Ti Kesme Kuvvetinin Ara Bağlantılara Etkisi: N T T’ T’ T’ T T’ T s1/2 T Ti/2 Ti/2 ND = ± Ti n D .s 1 = T max e T .

Ahmet Necati YELGĐN .g 2 = 6 6 M 1 T1 = . n = W L.Ahmet Necati YELGĐN M1 σ= ≤ σ em (YD1) W L.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Birleşim Aracı Kaynak Đse: f Katsayıları Tablosu Bir Sıralı Đlk Sıradaki Perçin (bulon) Sayısı (Şekillerde 3) 2 3 4 5 Đki Sıralı e a) Kaynak Dikişi Çubuk Eksenine Paralel (Köşeler a Kadar Dönülüyor): s1 T M 1 = T n L = T 1 1 c 2 T a a T c t s1 g 1.5 1 ≤ τ em t. n t. n M1 b max P 1 = V 2 2 max 260 Doç. F k = a. τ = 1.533 (nL : Bağlantı levhası sayısı.Dr. ayrıca c değerinin büyütülmemesi yararlıdır).8 − 1.g 6 Kaynak dikişlerinde basitleştirilmiş Hesap yöntemi kullanılır.g M1 g ≤ τ k. n H V M b = T1 Perçin (bulon) kontrolları: T c g t s1 d1 e1 (nL : bağ levhası sayısı e örnekte : 2) e t ≥ 8 mm.643 0.500 0.Ahmet Necati YELGĐN l 2 = l '2 − a 264 Doç.400 1.900 0.Ahmet Necati YELGĐN Ayrı ayrı < 0. örnekte: 2. n g 2 3 ∑ n i=1 y i2 V = H 259 max T1 n = f + H ≤ P 1em h Bağ levhasında kontrol: Doç. τk = W k Fk = h 261 Doç.5 T1 ≤ τ em F L.Ahmet Necati YELGĐN Doç.800 0.500 0. σ= M1 T ≤ σ em .Dr. Levhada kontrol gereksizdir. g ≅ (0. T = n L 1 τ c 2 L = 1.0).0)h ≥  150 mm Bazı ülkelerin yönetmelikleri bu durumda levhada da gerilme kontrolu yapılmasını öngörürler.l 2 263 Doç. σ vk = σ 2 + τ 2 ≤ σ vk.Birleşim Aracı Perçin veya Bulon Đse: T1 e s1 Bazı ülkelerin şartnameleri τL kontrolü de öngörür.h ≥ 150 mm e1 e ve e1 aralıklarına dikkat T1 M1 V V H b I L.450 0.g (g ≥ 15a) W σ k k a.Ahmet Necati YELGĐN Doç.em (1 nolu kaynakta) a.000 0.Dr.em (2 nolu kaynakta) a.Dr. 12 I = L.t.8 − 1. em k k 262 b) Kaynak Dikişi Üç Kenarda: T1 = T nL 2 a a a 2 c/2 1 l’2 T g c M 1 = T1 2 t ≥ 8 mm 10a g ≅ (0.l = a.Dr.000 0.75 t/cm2(Ç.800 0.l 2 a.g − d 1 . τk = τk = T1 T = 1 ≤ τ k.l1 a.g 2 t.37) değillerse.000 1.

67 1.85 2.21 3.54 1.36 1.92 10.44 6.81 7.63 3. Kaynak dikişlerinde kontrol basitleştirilmiş yöntemle yapılır.4 60.27 12.3 60.55 4.7 71.43 2.16 7.0 68.47 1.44 1.4 91.47 2. Bağlantı profilinde kontrol gereksizdir.25 6.38 12.72 1.7 58.59 3.43 6 1.21 3. 52 Çeliği Đçin 0 20.79 5.41 9.53 8.09 1.83 2.31 3.08 1.50 5.03 8.75 6.9 76.0)h ≥  150 mm v T1 g l = g − 2.21 1.47 7.26 3 1.75 7.44 9.27 13.93 3.51 1.00 10.84 14.1 38.75 1.c) Küt Kaynak Dikişi Durumu: t c d) Profil Parçasıyla Ara Bağlantı Kaynakları: 2 1 2 1 Genellikle artan profil parçaları kullanılır.0 40.63 6.20 1.18 1.57 1.28 1.Dr.3 97.67 10.11 11.Ahmet Necati YELGĐN .75 4.2 96.20 2.4 31.8 37.92 3.40 1.00 1.40 1.7 116 136 158 184 216 251 289 329 371 416 464 515 568 623 682 742 806 λ 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 λ 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 Ç.84 3.45 2.Ahmet Necati YELGĐN Doç.1 89.71 12.8 35.01 4.92 2.38 4 1.88 2.35 10.15 1.55 6.49 1.03 1.79 3.62 1.99 2.3 115 141 172 207 245 286 330 378 428 482 539 590 662 729 799 871 947 - = λ 5 26.Ahmet Necati YELGĐN Doç.32 5.30 1.1 93.52 3.68 9 1.53 1.6 51.13 2 1.37 1.89 5.26 1.72 1. 52 Çeliği Đçin ω Burkulma Katsayıları 0 1.6 111 135 166 200 237 277 321 368 418 471 527 587 650 715 784 857 932 3 23.9 36.32 11.8 − 1.81 4.23 1.78 6.39 2.31 10.07 1.26 5.77 λ 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 Ç.l → W k = a.4 103 121 142 165 193 226 262 300 341 385 430 479 534 584 640 699 761 3 23.61 3.51 7 1.00 1.34 5 1.08 2.67 5.28 4.1 119 147 179 214 253 295 339 387 439 493 551 611 675 743 813 886 963 - Değerleri 7 28.03 9.25 9.9 89.88 16.60 10.33 1.32 2. l2 = b Doç.47 1.41 1.14 1.64 9.17 3.79 1.11 10.38 13.Ahmet Necati YELGĐN M hb hb σk = = ≤ σ k.3 77.97 2.71 6.46 1.60 8 1.51 15.9 101 121 150 182 218 257 299 344 392 444 499 557 618 682 750 820 894 971 8 29.1 41.34 7.8 109 132 162 196 233 273 317 363 413 465 521 581 643 709 777 849 924 2 22.41 10.41 1.53 11. 37 Çeliği Đçin ω Burkulma Katsayıları λ 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 0 1.40 3.34 1.35 8.16 13.2 39.40 6.57 4.b 266 Doç.7 36.03 1.9 50.75 4.18 5.27 1.70 3.17 1.4 94.23 2.03 1.75 3.09 7.33 3.7 47.39 4.2 42.20 1.15 1.7 55.08 5.73 9.6 43. M = T c 2 2 1 c h τk = σk = ± M1 ≤ τ k.45 5.77 7 1.38 6.63 9.60 12.Dr.39 4.43 10.13 2.08 2.66 14.27 6.5 113 138 169 203 241 282 325 373 423 476 533 593 656 722 792 864 940 - λ 0 4 24.51 8.35 2.65 3.07 4.15 2.74 1.03 2.26 7.24 2.9 63.07 14.6 101 120 140 162 190 223 258 296 337 380 426 474 525 579 635 693 755 2 22.14 5.a → Fk = a.81 10.96 4.68 5.22 1.70 4.61 13.63 15.84 5.12 1.90 2.62 8.07 9.27 8.15 2.64 6 1.37 1.02 1.27 3.3 69.4 107 125 146 169 200 233 269 308 349 393 440 489 541 595 652 712 773 5 - ω 25.81 2.28 2.4 65.27 4.9 105 123 144 167 196 230 266 304 345 389 435 484 536 590 646 706 767 - λ 0 = λ 4 24.2 65.96 5.16 12.5 53.50 10.2 81.24 1. T1 τk = ≤ τ k.95 12.94 4.29 2.92 7.98 3.82 2.1 72.92 9.75 5.38 2.84 7.06 1.5 66.6 56.48 9.29 1.19 14.8 86.40 5.45 1.04 3.12 4.71 8. em (Çekme) Levhada kontrol Wk gereksizdir.Ahmet Necati YELGĐN Doç.94 6.07 1.44 8.4 52.3 48.86 3.31 1.0 57.16 1.35 1.19 1.76 16.08 1.60 7.59 8.17 3 1.17 4.14 1.19 1.65 1.6 118 138 160 187 219 255 292 333 376 421 469 520 573 629 687 749 812 1 21.2 51.01 4.12 1.38 1.96 14.02 15.86 1 1.91 10. em (1) a 1 .9 79.84 10.21 11.10 8.48 2.3 58.0 81.68 1.60 1.75 3.09 1.12 3.15 1.87 2.13 1.30 1.26 4 1.21 2.56 9.4 32.54 5.01 7.88 6.51 4.4 45.07 4.49 1.00 1.54 9.49 12.66 1.88 7.27 10.05 2.86 6.59 7.3 112 132 153 179 209 241 281 320 362 407 455 504 557 612 670 730 793 8 29.6 34.76 10.74 1.90 8 1.10 2.41 2.00 1.33 9.9 68.6 62.54 14.73 5.50 6.23 1.14 4.44 8.50 13.6 35.9 95.03 3.17 1.66 8.90 2.07 3.42 7.51 10.32 1.56 5.2 88.27 1.02 9 1.01 10.59 1.23 7.03 5.13 1.45 4.87 9.02 7.51 5 1.26 1.33 1.5 91.5 75.10 1.30 8.31 14.10 3.0 92.11 5.04 1.00 1.82 9.92 2.76 2.01 16.Dr.90 15.82 12.4 41.8 84.40 7.44 1.05 1.95 9.4 43.56 3.1 99.03 1.19 10.10 1.9 48.89 8.70 1.80 8.18 2.9 46.95 2.h b M Köşeler a2 kadar dönülmüş.25 9.74 11.82 5.96 5.2 117 147 175 210 249 290 335 383 433 487 545 605 669 736 806 879 955 - ω 6 27.2 78.28 1 1.11 9.00 2.l 2 a 2 .45 3.8 44.06 1.65 4.27 15.6 97.50 1.47 5.2 69.2 86.Dr.24 1.81 8.60 1.34 5.73 8.84 11.04 1.33 6.3 64. h = hb olmalıdır.67 7.8 56.63 4.20 4.61 5.64 1.09 7.14 15.69 1.70 10.11 1.l 2 6 2 e 2 b T 1 = T.4 103 124 153 185 222 261 303 349 397 449 504 562 624 689 756 827 902 979 9 30.39 1.26 2.58 1.71 3.2 114 134 155 181 213 248 285 325 367 422 459 509 562 618 676 736 769 9 30.34 4.6 42.51 2. em (2) a 2 .7 82.Ahmet Necati YELGĐN Ç.57 1.55 1.8 72.55 2.01 6.6 32.91 4.57 6.4 55.67 10.06 1.48 6.20 6.02 6.50 7.79 9.1 99.0 107 129 159 192 229 269 312 358 407 460 516 574 637 702 770 842 917 990 1 21.7 67.7 87.16 1.6 31.86 2.94 2.36 1. em Fk 265 T T = ≤ τ k.25 1.15 3.9 77.11 1.61 5.Dr.4 33.63 11.39 1.28 1.18 8.50 1.01 2.32 1.98 3.78 2.88 3.54 1.69 6.1 47.37 8.8 110 130 151 175 206 240 277 316 358 402 449 499 552 606 664 724 786 7 27.86 4.52 1.1 53.32 2.43 1.09 2 1.15 - 267 250 268 Doç.0 62.84 2.43 14.5 49.11 2.96 2.42 11.08 1. T T1 = nL M 1 = T1 c 2 hb t ≥ 8 mm 10a g ≅ (0.02 1.35 9.74 7.80 2.80 4.73 13.22 1.0 59.54 7.Dr.04 13.39 15.9 52.35 2. 37 Çeliği Đçin λ 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 0 20.21 10.2 108 127 148 172 203 237 273 312 354 398 445 494 546 601 658 718 780 - Değerleri 6 26.46 1.98 8.25 1.5 74.81 3.82 6.62 1.2 105 126 156 189 225 265 307 353 402 454 510 569 630 695 763 834 909 987 λ 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 269 250 270 Doç.67 7.95 8.69 4.06 2.11 1.18 1.05 1.66 3.18 7.77 1.43 1.6 71.6 80.95 7.14 6.64 1.90 5.34 7.01 1.35 1.11 1.l1 a 1 .10 6.36 3.23 4.7 61.93 13.1 74.20 1.50 4.18 8.18 2.16 9.94 6.60 4.9 39.0 37.59 1.02 5.03 2.Dr.70 1.88 8.4 84.88 4.01 11.78 15.26 3.Ahmet Necati YELGĐN Ç.07 6.72 9.55 1.31 1.8 33.63 6.20 5.06 12.6 46.4 83.

57 tcm 2 2 274 Doç. b) Ara bağlantı levhalarını perçinli ve kaynaklı olarak hesaplayınız ve düzenleyiniz.1.631 2 P1em τ P1em.36 = 19.7.4 2 λ1 = b-1) Bağ Levhalarının Perçinli (Uygun Bulonlu) Olarak Hesap ve Düzenlenmesi: y x x g = (0.51 ton n 2 c (24 − 2.48.Örnek 5.1 i x 9.5: 1 y [260 x b t 1 y e 240 Şekilde enkesiti verilen.45 σ= = = 0.2 iy 9.tmin − 0. [ 260 için: F = 48.Ahmet Necati YELGĐN Đtibari narinlik derecesi: s 1 100 = = 39.4 = 3.Dr.4→ ω = 1.9cm 240 y s1 c 40 60 60 40 s1 273 Bağ Levhasında Gerilme Kontrolu : e=19.Ahmet Necati YELGĐN .0).18 ton   P1em = 3.7.44t/cm2 ∑F 2.4 mm I y = 317 cm 4 b = 90 mm max d = 25 mm I1 = 317 cm 4 e1 = 2.51 = 31.3 a) Gerekli irdelemeyi yapınız.2 2 + 39.56 cm t1 = 10.44 t/cm 2 Wn 43.1.56 = 51.631 ton σ= M 1 31. 8 = 3.36 cm w = 50 mm s 700 λy = k = = 70.18 ton 〉 max P1 = 3.51 = = 1.57 =1 b 12 = 2.1.28 cm<20.1= 1.i1= 20.8.03 ton 4 = 1.0.97 Çerçeve türü ara bağlantıda.20 3 I= = = 533 cm 4 12 12 ∆I ≅ 2.75t/cm2 〈σem = 1.57 = = 0.3    = 9611 cm  2      271 Doç. l  π. k kx ky x iy = ∑ Iy F = 9611 = 9.48.2 cm 8 mm  λx = 70.503 ton.6.99 cm t = 14 mm I x = 4820 cm 4 i y = i1 = 2.0.Ahmet Necati YELGĐN Ti = b g w F.Ahmet Necati YELGĐN 272 Doç.i min = 50.Dr.s1 1.37).Ahmet Necati YELGĐN Doç.4 = 80. N = 45 t 1 (YD1).97 cm 2.5) M1 = T1 = 4.61.2.Dr.5 275 max P1 = + 2.8 – 1. Seçilen perçin d = 17 mm h d ≤ 5.260 = 208 mm g = 200 mm ve t = 8 mm seçilmiştir.739 ton 80 80 Ti .2+ 0.28   4 I y = 2  317 + 48. s = s = s = 7 m olduğuna göre.σ em 2.28 cm 2   19.5 cm 3 g 20 2 2 V1 Hmax Bir Perçine Gelen Kuvvetler : V = T1 4.99  l 700  = = 233.56 = 128 cm (λ x = 70.02 T1 = = = 4.N 1.Dr.3 cm 2 i x = 9.03 ton M1 31.2.4 → 7 (tek) s1 128 L 700 s1 = = = 100 r 7 r = e = 24 − 2.28 T 9.h = 0.Ahmet Necati YELGĐN Perçinlerin Kontrolu: t. n 3 1. bağ levhalarının çubuk ekseni doğrultusunda s1 ara mesafelerinin belirlenmesi: 1 e1 a) x – x Eksenine Dik Burkulma: λ x = y – y Eksenine Dik Burkulma: s k 700 = = 70.Dr.56 2 λ yi = 70.8− 0.61 yi  max ω.Dr.1 〈 50 i1 2.61 ton   276 Doç.g 3 0. çerçeve türü ara bağlantılı basınç çubuğunda (Ç.Ahmet Necati YELGĐN Doç. 6 3 = 98 cm 4 Hmax V1 T1 M1 V1 b = 120 Wn = I − ∆I 533 − 98 = = 43.1= 5.2.2.503 2 H max = f = 3.100 T= = = 9.02 ton e 19.0.48.8.1  λmax =   λ = 80.44 = = 1.3 Doç.7 2 = 1.3. Profil Tablosundan.1〈100 ise)  L 700 = = 5.33 cm (s1 ) max ≤  3 3 50.1 2 = 80.726 t/cm 2 〈 σ em = 1.739.Dr.8.2+ 0.

53 tcm 2 2 Gerilme 0.676 t/cm 2 〈 0.75 t/cm2 den küçük olduğu için kıyaslama gerilmesi kontrolu yapılmaz.51 τk = 1 = = 0.47 cm λ y = 2.1 t/cm 277 Doç.8    = 28160 cm  2      I.20 = 10 cm 2 Wk = 0.Dr.1 tcm Kaynak köşelerde döndüğünden lk = lk’ = g olarak alınır.25 2 Dikişlerinde: τ k2 = T1 4.7. 100 5 T 4.353 t/cm 2  2 W k 33.47 282 Doç.306 t/cm2 〈 τ k.14 2 s1 σ = ± M1 = ± 13.55 σk = 1 = = 0.5.6 mm M1 = T1.Ahmet Necati YELGĐN M 1 45.33 〉1.8.37) basınç çubuğunun (YD1) için güvenle taşıyabileceği yükü belirleyiniz ve ara bağlantı kontrollarını yapınız.4 = 14.8 = 5.51 = 13.8 8030 495 11. 2 dikişinin kesme kuvvetini aktardığı kabul edilir.451 t/cm 2 〈 τ k. 1 dikişlerinin bir kuvvet çiftine dönüşen momenti. 78 = 15.5 = 3.6. 1 Dikişlerinin her birinde : c=200 g = 200 Fk = 0.Ahmet Necati YELGĐN .72 Wk 45.  〉15a = 15.1 = = 1.8 iy 15.51 = = 0. Grup çok parçalı basınç çubuğunda : λx = x 2 1 c = 250 y 281 Doç.Dr.8.75 t/cm 2 M1 45.20 6 2 2 2 20  24  −  − 9 = 7 cm 2 2  Fk1 = 0.451 t/cm 2 〈 0.1 = = 2.875 = 1837.5cm l'k = = 33.Dr.0.55 tcm 2 2 x x Kaynak ilk durumla aynı olup.(20 / 2) = 45.b-2) Bağ Levhalarının Kaynaklı Olarak Hesap ve Düzenlenmesi: a = 5 mm < 0. N [ 260 Profil Tablosundan Alınan Enkesit Değerleri F Ix Iy ix iy t tg (cm2) (cm4) (cm4) (cm) (cm) (mm) (mm) 300 58. em = 1.53 = ±0.5 = 500 mm Önlem 1) c=200 Kaynaklar Bağ Levhalarının Eksene Dik Kenarlarında Devam Ettirilir: TS 3357 uyarınca.l = 2.300 tcm2 〈σ k k.5 = 6.51 = 22.875 = 700 cm s ky = β.Ahmet Necati YELGĐN x 300 8.5 cm 2   30.(c / 2) = 4.33 cm 3 5.l = 0.5. b-2’) Küt Kaynak Dikişli Bağ Levhası Kullanılması Durumu: y 260 Levha 200. Bu sebeple 2 önlem alınır.Ahmet Necati YELGĐN Doç.9 16 10 260 14 10 Burkulma boyları : s kx = β.51.4 cm 20 60 20 M1 = T1 200 c 10 = 4.Ahmet Necati YELGĐN Doç.200 1 1 P1 = 5 τk = σk= Doç.75 t/cm 2 Fk 10 M 22.8 = 18.1t/cm2 Fk 14.5.255 τ k1 = 1 = = 0.20 278 Kıyaslama gerilmesinin tutmayacağı kesindir.4 2 = 45.Dr.255 ton g 20 P 2.694 t/cm 2 Fk1 3.em = 1. τk = T1 4.1.6: 2 [ 300 2 1 2 e = c + 2e1 y 260 1 2 90 Şekilde enkesiti ve çalışma düzeni verilen çelik (Ç.8.75 m s kx 700 = = 59.Ahmet Necati YELGĐN 280 Örnek 5.58.83 ix 11.7 2.8  8 mm  a = t min =  = 8 mm  10.4   4 I y = 2  495 + 58.7 t/cm 279 Doç.51 = = 0.25 cm 2 200 l k = 7 − 0.Dr.7 Iy iy = ∑F = s ky 1837.72 cm 2 Wk = 0.18.5 28160 = = 118 .Ahmet Necati YELGĐN T1 4. Önlem 2) Bağ Levhasının c Boyutu Azaltılır (20 mm > 3a) Bindirme Payı Đle: c = 100 mm Alınır.em = 0.1 t/cm 2 Fk2 0.4 mm     min l k = 20 − 2.33 y c=60 s1 Fk = 0.75 tcm 2 Fk 10 〉 0.14 cm 3 6 M 1 = T1 g c 6 = 4.Dr.60.5 = 75 mm l k = 200 mm   〈100a = 100.18.5.75 t/cm 2 Wk 33.51 = = 0.Dr.451 t/cm 2 〈 0.

l k2 0.35 cm sk 200 = = 148 → λ 1 = 105 → ω 1 = 2.26 cm (λ x 〉100 için ) 2 2 F1 = ω 1 .1.Ahmet Necati YELGĐN    e 1 = 30 mm seçilir   288 Doç. Grup çok parçalı basınç çubuklarının bu özel durumda λx tek burkulma narinliği olduğundan.03 adet → r = 7 (tek tam say ı ) r= s 1 145 s1 = λ1 = l 875 = = 125 cm r 7 s 1 125 = = 43.i1 = 20.s 0.5.45.12 = = 1.σ lem = 1.37).N 2.t min = 6.5 → n = 2 adet (n ≥ 2 olmalı ) p 1em 1.7 cm s1.13 = 26 mm  3.d 2 π.58.332 t  min  2.e1 + t = 2.4 4 = = = 60.13 = 39 mm  8.26 l 200 s1 = = = 40 cm r 5 r= Doç.d 1 = 3.178 t 4 4 = d.3 = 8.386 t/cm 2 〈 σ em = 1. boyutlama DOMKE yöntemi yardımıyla yapılacaktır.t min = 0.7.7  i x = 1.d 1 = 3.σ em 2.36  max Doç.6 cm 2 45.Ahmet Necati YELGĐN    e = 40 mm seçilir   T 1em Doç.12 = = 17.858 t   P1em = 1.79   126. σ em 2.3 2 τ aem = 1.705 t T = e 30.em = 1. birleşim elemanı perçin olarak boyutlandırınız y (eşit kollu köşebent olarak). l n= p  π.7 2 = τ aem = 1.1.4 c 25 = 8. y Çubukta Boyutlama: λx = σ= sk 200 = = 102 → ω = 2.2.9 = 145 cm  Ara bağlantı kontrolları : e = 30. Çubuğu (Ç.Dr.26 cm η  l 200  = 3 = 66.4.81 P2 = = = 4.1 t/cm a. min = 1.313 t 80 80 e = 2.7 = 105 mm e 1min = 2.81 tcm M = T 2 2 1 ve 2 nolu kaynak dikişlerinde a = 5 mm seçilir : Ti = )(çerçeve türü ) 〉 3 mm a = 5 mm  〈 0. τ = p1em.2.705 = = 0. σ emn 2.d 2 π.9 Doç.N 2.Dr.01 i x 1.313.117 t 80 80 T i .11 → 5 ara (izleyen tek tam say ı ) s 1.13 = 104 mm e max ≤  15.782 t e 4.26 = 64.96 cm  i = 1.Dr.d 1 = 2.i1 0 20.7 cm (s 1 ) max ≤  3 3  50.85 + 0.178 287 e min = 3.7 = 17.7: Şekilde enkesiti verilen kiriş dikmesi (sk = skx =sky = 200 cm).s 1 2.4 cm 2  65.1.2 cm P1em.08.96 ω.33 cm 2 → 2 σ em 1. max 64.3.lk1 0.50cm < 20. em = 1.93 t/cm 2 〈 σ k.8 = 4.2.σ lem = 1.185 σ k2 = = = 0.10 = 7 mm 1 nolu kaynakta : λ yi = λ max λ2 + y m 2 2 λ 1 = 118.697 t ω 2.58.Dr.705 = 108. l n=  π.13 = 39 mm e 1max ≤   6.782 = = 1.1 2 = 126.548 t  min  T .8.7. 8 = 3.7.8.i 1 = 50.40 T= i 1 = = 2.Ahmet Necati YELGĐN 2 nolu kaynakta : lk2 = lk2’ = 9 cm (kaynak başları dönüyor) M 108.t * .9 F.36 → ω = 2.08 ix 1.26 = 25.7.1.d 1 = 8.858 t 4 4 = d. m = 1 (Tek etkili – ara bağlantılarda) T 2.44 t/cm 2 F 17.65.1t/cm2 a.88 → n = 2 adet (n ≥ 2 olmalı ) 3.1.Dr.5 65.185 t g 26 P2 4.Ahmet Necati YELGĐN .7 → d1max = 17 mm d = 17 mm’ lik perçin seçilirse.5.1.t * .0.117.33 cm 2 → 2 σ em 1.7.79 283 τk = T 8.782 = = 0.t min = 15.1 〈 50 (λ x 〈100 için i1 2.7 = 42 mm Doç.44  2F = 2.4 cm < 20.858 w1 =35mm (Profil tablosundan) P1em.36 2 2 N em F.7.9 = 58 cm ( λ x 〈 100) l 875 = = 6.4 = 3.2. 8 = 2. max ≤  3 λ 102  x i1.4 = 1. sk =skx = sky olduğu ve I.78 2 + 43.125 = = 8.65.44 285 l 200 = = 3.8. τ p1em.Ahmet Necati YELGĐN Ara bağlantılarda boyutlama: d = 13 mm’ lik perçin seçilirse.0.01.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 2 284 Örnek 5.26  59.4 Ara Bağlantılarda Boyutlama: Aralığın belirlenmesi: F0 = λ0 = N 12 = = 8.Ahmet Necati YELGĐN 286 Doç.1.35  2F = 2.67 t/cm2 〈 τ k.4 4 = = 2.44 Ti = = = 0. F.s1 Ara Bağlantı Aralığının Belirlenmesi: 875  l  = = 291.83    = = 126.178 t   P1emn = 3.5   i x = 1.Dr.8. N = 12 ton basınç x x kuvveti (YD1) taşımaktadır.

d1max = 21 mm (Perçin aralıklarında sınırlara uyulmuştur)  l 300  = = 100 cm s1.038 tcm 2 2   = 5.3.1.8.4 cm 2 50. Levhada : I xn = 1.1.2.d 2 π.s 1 0.7 10 35 30 30 40 30 N 3m N d1 = 13 8 ( II. iη = 1.Dr.87 → r = 5 ara (izleyen tek tam say ı ) s 1.3.07 ≤ 0.55 = 31 cm Đstenirse: τ = 1.55 = 77.75 t/cm 2 2 σk = 293 Doç.i 1 = 50.i1 = 20.439 t = = 2.Ahmet Necati YELGĐN Doç.100 65.Ahmet Necati YELGĐN .52cm < 20.12.443.1.Perçinli Çözüm: 80.5 cm 4 12 2 I xn 434.9 t/cm 2 Fn 1.3 Ti = T= F.704    P1em = 4.80.408 2 + 3.1.160 c = 50 mm P1em.Ahmet Necati YELGĐN Doç.2.4 = 400 mm 160  8  3 mm 〈 a = 4 mm 〈 0.815 =1 = 3.4.07 cm3 6 6 2 max P1 = V 2 + maxH 2 = 2.Dr.16 = 6.52 σ = = 0.0. max 77. Grup çok parçalı basınç çubuğu ) L 80.5 291 T 4.Örnek 5.3 cm 3 g 18 2 2 2 W xn = M 24.704 t t  20 80 10 20 80 M =T c 5 = 4.45 t ω 1.815 = Fk 6.Dr.4 4 = = 0.2.160.92 290 Doç.Dr.815 = 1. .075 = W xn 48.1.Dr.815 = 1 2.60 = = 4 .815 t e 5.92 ix 3.Ahmet Necati YELGĐN F. 80.75 t/cm ≤ 0.65.Dr.408 t maxH = f n 2 b 7 Fk = a.8 8.0.44 t/cm 2 e = 2.75 t/cm 2 294 Doç.06 cm .1.5 + 1.0(18 − 2.443 t 80 80 Ti .Dr.0 = 10 cm 55 70 55 35 45 45 35 10 M=T c 10 = 4.Kaynaklı Çözüm: 4.162 = = 17.0 = 5.075 T 4.  = 434. σ em 2.4 4 = = 18.075 tcm 2 2 2 l 300 = = 3.4 = 60 mm 〈 l = M 24.8 → w1 = 45 mm .5 cm  c = 2.12.849 t 4 4 * = d.8 → F = 12.Ahmet Necati YELGĐN Ara Bağlantı Hesapları: Bağlantı aralığının belirlenmesi.439 2 = 4.198 t τk = = 0.80.498 t/cm 〈 σ em = 1.7   10 15a = 15.80.3 cm2 .55 cm Nemn Kuvvetinin Belirlenmesi: λx = sk 300 = = 98 → ω = 1.4 a.t min .σ lem = 2.37) basınç çubuğunun. YD1 için güvenle taşıyabileceği kuvveti belirleyerek ara bağlantıları boyutlandırınız.523 t/cm 2 〈 τ em = 0.4 = 4.10 Wk = T 4.2. 8 = 4. τ p 1em.5 l 300 s1 = = = 60 cm r 5 r= Ara bağlantı boyutlaması.26 + 1.l2 0. l V= π.1) 292 Doç.6 mm   min 160 mm 〈100a = 100. iξ = 3.65.4.e1 + t = 2.06 N em = 289 Doç.2.Ahmet Necati YELGĐN Perçinlerde: . max ≤  3 3 50.1 2 = τ aem = 1.183 7 − 2.815 = 24.Ahmet Necati YELGĐN M 12.4.038 = = 0.5 = = 48.1.8: Birleşim Detayı Şekilde enkesiti verilen (Ç.705 t/cm Wk 17.σ em 2.5 = 0.l = 0.

57 2.70 l 223.1.7 λ1 = 1 = = 35.5 = 2. enkesitleri belirli D2 ve D3 çubukları süreklidir.Ahmet Necati YELGĐN Ti = F.29 + 0. skx = 223.366 = = 1.265 t/cm 2 ≤ σ em = 1.3 = 45 mm 2. 295 Doç.5 cm 2  2           iy = Iy ∑F = 153.6 cm.313 t 80 80 e = 2v1 + tl =2.8     4 I ξ = 2  I ξ1 + F1  v 1 +   = 2 13. Grup çok parçalı basınç çubuğu. = 2.2.70.17 σ= ω.Dr.366 t (YD1) basınç olduğuna göre enkesitin yeterliliğinin kontrolu yapınız ve ara bağlantıları hesaplayınız.70 cm 2 223.57 2 + 35.90 Birleşim Detayı s1 =447 mm 9 46 x 46 9 55 55.Ahmet Necati YELGĐN Ara bağlantı levhası besleme levhası niteliğindedir.26 297 Doç.7 x cm 223.Dr.6 = = 3.8.Ahmet Necati YELGĐN Doç.70 λy = s ky i y(η( = 447. Bu özel türde (<>).89 = 4.17.70 = = 2.7  2.47 Şekilde şeması verilen çelik (Ç.3 〈100a = 100.53 i x( ξ( 2.69 → ω = 4.N 4.2 = 150.3 = 300 mm L’ = L + 2a = 48.Dr.Ahmet Necati YELGĐN .6 cm D3 1 1 v v1 t v1 v Kesit : D2 ve D3 II.Dr.6 s1 = = = 44.6 = = 90.44 t/cm 2 F 2. max 63 l 223.Dr. 1 1 l= ∑F 2a k = 〉15a = 15.47 cm L 65.s1 0. D2 λx = s kx 223.53 cm ≤ 3 3  50i 1 = 50.Ahmet Necati YELGĐN 300 Doç. Kesit : D2 ve D3 299 Doç.8.65.89 cm2 0.8.26 = 63 cm (λ x 〈100 için )  λ yi = λ 2 + y m 2 2 λ 1 = 150.70 cm r 5 Ara Bağlantı Hesapları : s 44.8 + 8.29 cm F = 8.38 298 Doç. gerekli ∑F k = T τ* em k.2 mm ≅ 55 mm alınır.26 cm I η = 13.6 1 G1 G1 1 x t = 8 mm i ξ = 2.8 3 9 ≥ 3a 1 G1 G1 x tl = 8 mm 1 s1 =447 mm L 65.60 t e 5.1.44.6  = = 74.9: L 65.110.1.2cm olur.26 → r = 5 ara (izleyen tek tam sayı ) s1.97 296 Doç.i1 = 20.5.69 2 2 λ max = λ yi = 154.Örnek 5. sky = 447.7 →  4  I ξ = 53 cm i η = 1.45 〈50 (λ x 〈100 için )(çerçeve türü ) i1 1.Ahmet Necati YELGĐN s 1.20 cm T= Ti .Dr.2 + 2.65.313.29 +   = 153. max r=  l 223.Dr. Taşıdıkları en büyük yük N = 5.82 cm 2.3 = 54. σ em 2.8 cm 4 v1 = 2.4 4 = = 0. skx ≠ sky olması gözönüne alınabilir.97 cm 2.65.8 = 5.0.38 cm < 20.48 2 = 154.26 = 25.Ahmet Necati YELGĐN 2 2   t  0.7 (*) = Azaltılmış emniyet gerilmesi a = amin = 3 mm seçilirse.37) şed çatı makasının.600 = 2.

N ≤ σ em F G yzmax 303 304 Doç.L H 10 G : Çubuk ağırlığı LH : Çubuğun yataydaki izdüşümü ( LH ≤ 6 m ise bu etki ihmal edilebilir ) 302 Doç. min n : Birleşim nedeniyle zayıflamış kesitteki değerler Mx = max uç momenti Kesitte ydmax < yzmax ise ayrıca.Dr. Benzer kontrol. σ= W xz : Çekme kenarına göre mukavemet momenti σ= ω max .a2 M2 N ≡ N M1 M2 ≡ ≡ N Mmax M1 M1 M2 N M N max = N 1 2 *  M  M  1 2     max (½*) katsayısı. açıklıkta zayıflamış kesitler varsa. Uçlarda burkulmasız kontrol: σ= M yuç M xuç N + + ≤ σ em F W xn. kendi ağırlıklarından ileri gelen bir momenti de taşırlar.a1 N a2 M2 = N.Eğik Eğilmeli Burkulma Açıklıkta burkulmalı kontrol: 6 .Ahmet Necati YELGĐN M max ≅ G.Eğilmeli Basınç Çubukları Bu bölümde dışmerkez bir basınç kuvveti veya merkezi bir basınç kuvveti yanı sıra bir eğilme momenti de taşıyan çubuklar incelenecektir. min   ≤ σ em   ω değeri λmax tan elde edilen değerdir.Ahmet Necati YELGĐN Doç.3.N + 0.Ahmet Necati YELGĐN 5.Eğilme Çubukları Kesitlerin boyutlandırılmasında. λy > λx ise λmax = λy ile momentsiz kontrol yapılır.Dr. q N ymax Mmax = N . min  x.Ahmet Necati YELGĐN Doç.3 . σ= M M ymax ω.Dr. ymax N a1 M1 = N.Dr. *  M + M 2  1  M1    M max =  1 ≥   2   2  M 2  max 301 Doç. Eğilme kirişlerinde M Eğilme Momenti yanı sıra hemen hemen daima T kesme kuvveti ve bazen N normal kuvveti de bulunabilir.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Ahmet Necati YELGĐN - Uçlarda (Mesnetlerde) Burkulmasız Kontrol: Kontrollar: Açıklıkta Burkulmalı Kontrol: σ= ω x : λx ‘ den meydana gelen ω W xd : Basınç kenarına göre mukavemet momenti Mx = Mmax σ= ω x .a2 N a1 M1 N M1 = N. bu kesitlerde de Mx = Mmax olarak tekrarlanmalıdır.Dr. düğüm noktası hareketli çubuklarda 1 alınacaktır.N Mx + 0.Dr.Dr.1 . min W yn.5.9 ≤ σ em F W xd ω x .9  xmax + W F W y. min 305 306 Doç. esas etkinliğin M eğilme momentinde olduğu çubuklara Eğilme Çubukları adı verilir (Dolu gövdeli kiriş).Ahmet Necati YELGĐN .a1 N a2 M2 = N. M2 Yatay yada eğik konumlu basınç çubukları da.N 300 + 2λ x M x + ≤ σ em F 1000 Wxz N ydmax N Mx + ≤ σ* emn Fn W xn.

00967.Ahmet Necati YELGĐN 312 Doç.p) EI x 4. max  S x   831 kg cm 2 (YD1)(Ç37) ≤ τ em =    2 I x  b  max  956 kg cm (YD2)(Ç37) 309 Doç.Ahmet Necati YELGĐN 310 Sehim (Çökme) Değerleri Đçin Yardımcı Tablolar Çökme) Değ Yardı mcı Düzgün Yayılı Yük Đçin Eş Açıklıklı Sürekli zgü Yayı Eş klı klı Kirişlerde Maksimum Sehim (Çökme) Değerleri Kiriş (Çökme) Değ  L4 f max = (0.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Sehim (Çökme) Değerleri Đçin Yardımcı Tablolar Çökme) Değ Yardı mcı • Çubuk Boyunca En Büyük Gerilme Değerleri : Bü Değ 1440 kg cm 2 (YD1)(Ç37) M max N + ≤ σ em =  2 F W x.g + 0.g + 0.Açı. f max = (0.Dr.00677.p)  EI x  311 Doç.• Kesitte.Ahmet Necati YELGĐN τ max = τ ort ≅ Ty  Sx    I x  b max Ty Fg = Ty t g .Dr.g + 0.Dr.00912.Dr.00632.hg 308 Doç. min 1656 kg cm (YD2)(Ç37) max σ max = max τ max = T y.  L4  f max = (0.  L4  3.Dr.Ahmet Necati YELGĐN .00990.Ahmet Necati YELGĐN Doç.00521.Açı.Açı.p)  EI x 2.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Doç. Tarafsız (x – x) Ekseninden y Oordinatlı Noktada : • Bir Kesitteki En Büyük Gerilme Değerleri : Bü Değ N Mx σ= + y F Ix τ = T I y x Sx b σmax = N Mx N M + ymax = + x F Ix F Wx Gerilme değerleri aynı noktada bulunmamaktadır σ v = σ 2 + 3τ 2 307 Doç.

1 Hadde Profillerinden Çubuklarında Ekler ubukları Eğilme Eğ Wx ≥ maxM σ em Eğilme çubuklarında boy uzatmak amacıyla ek yapılması gerekebilir.Ahmet Necati YELGĐN Doç. örnek olarak sürekli kirişlerde moment – sıfır noktaları civarı gibi yerlerde yapılmalıdır. - x Mukavemet momenti hesaplanır.Dr.1. ek hesaplarında belli değerlerde bir momentin altına inilemez.Ahmet Necati YELGĐN 316 6. ilgili kesitte deliklerden dolayı bir kesit azalması (zayıflaması) söz konusu ise. düzgün yayılı yükle yüklü basit kiriş taşıyıcı sistemli döşeme kirişlerinde . - Daha sonra profil tablosundan kesit seçimi yapılır. Örnek olarak. b ç 313 5 q. Kesit çift simetri eksenli değil ise (Yalnız y – y eksenine göre simetri söz konusu ise) : Önce ağırlık merkezi ve bu merkezden geçen x – x eksenine göre Ix atalet momenti bulunmalıdır. Kısa ve ağır yüklü kirişlerde τ (veya σv). olanaklar ölçüsünde kesit fazlalığı olan yerlerde. U Profilleri vs.Ahmet Necati YELGĐN 314 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Ek.Ahmet Necati YELGĐN (Ek yerindeki gerçek moment miktarı) (Sürekli kirişlerde : Mem) 318 Doç. Takviyeli (Güçlendirilmiş) Hadde Profilleri : Bileşik Kesitler - - 315 Doç. W xb = σ b.Dr.80  σ A    kontrolları tek başına yeterli değildir. Ek yerinde çubuğun taşıdığı gerçek moment değeri gerçekte ne olursa olsun (hatta M = 0 için). Petek kirişler Yüksek gövdeli yapma kirişler : Yapma kirişler Hadde Profilleri : Dar ve Geniş Başlıklı I Profilleri. ç Ix I W xç = x yb yç N M x = ± ≤ σ em F W x. τ kayma gerilmesi ve f sehim kontrolu yapılır.Dr. Şayet N kuvveti de var ise σ kontrolu da yapılmalıdır. Bundan başka f ≤ fLim sehim kontrolları da yapılmalıdır (L> 5 metre olan aşıklarda ve kirişlerde). büyük açıklıklı kirişlerde ise f sehimi daha elverişsiz durum yaratabilir. Ix ve Wx yerine Ixn ve Wxn değerleri kullanılmalıdır. • Eğilme Çubuklarında Şekil Değiştirmenin Önemi : ubukları Değ σmax ≤ σem τmax ≤ τem  0.Dr. • Boyutlama Kontrolu Türü Problemler : (N = 0 için) Gerekli 6. Hadde Profilleri Gerilme ve Sehim kontrolları genel kurallar içinde yapılır.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN Eğilme Çubuklar Enkesit Şekilleri : - - Hadde profillerinden değişik yararlanmalar : Değişken yükseklikte kesilmiş hadde profilleri.L 4 L f = ≤ f Lim = 384 EI x 300 Doç.Birleşim aracı perçin yada bulon ise.Ahmet Necati YELGĐN .Dr.  M MHesap ≥  Mem/2 Doç.75  σv ≤   0.1. (Bir veya çok sayıda). 317 Doç.

tek tesirli birleşim elemanı sayısı (Çap uygun seçildiğine göre) nb ≥ Doç.h gL Ib : Başlık bindirme levhalarının x-x eksenine göre toplam atalet momenti  h + t bL  Fb    2  Doç.80.bgL) enkesit alanı. (∑ I ) - x bindirme ≥ Ix 2 Ek gövde bindirme levhalarının her birinin tg kalınlıkları eklenen çubuğun gövde kalınlığının 0.Ahmet Necati YELGĐN 2t gL . bu levhalarda da. Fb : Başlık bindirme levhalarının toplam alanı 2t bL . Ty kesme kuvvetinin ise yalnız gövde tarafından aktarıldığı kabul edilir. em (Çift sayıya yuvarlatılır) Mb = Ib F  MHesap Nb = b N Ekte   I b + Ig Fb + Fg   N  Ig Fg Mg = MHesap Ng = N varsa  I b + Ig Fb + Fg   323 Bir başlıkta ve etkin bir tarafında gerekli. 321 Doç.b bL ≥ t b .Ahmet Necati YELGĐN 2 322 Ig : Gövde bindirme levhalarının x-x eksenine göre toplam atalet momenti Başlık Bindirme (Ekleme) Levhalarında Hesap (Boyutlama Türü Hesaplarda) : Bir başlık bindirme levhasına gelen en büyük kuvvetin hesabı:  t gL .Dr. 319 Doç.b) başlık enkesit alanına eşit alınırsa. ve hem de başlıklarca.Ahmet Necati YELGĐN 324 Doç.Dr. - Bindirme (Ekleme) Levhaları Boyutları : Bindirme levhalarının x – x eksenine göre toplam atalet momenti en az eklenen çubuğun atalet momentinin yarısı kadar olmalıdır.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Ahmet Necati YELGĐN 0. ek yapılan kesite ait N ve MHesap değerleri başlık ve gövde bindirme elamanlarına : Pb = Mb Nb + h 2 Pb P1.h 3  gL  2  12    olmak üzere.Dr. birleşim elemanı hesabı dışında.t g tg ≥   5mm 320 .Ahmet Necati YELGĐN .Ahmet Necati YELGĐN Doç.b bL Fg : Gövde bindirme levhalarının toplam alanı t bL ≥ 8mm t bL . Bu tür eklerde Kaba Bulon kullanılamaz.Dr.Dr.A) Eğilme Çubuklarında Perçin ve Bulonlu Ekler Eğ ubukları Perç Eğilme çubuklarında ek bindirme levhalarıyla gerçekleştirilir.Başlık bindirme elemanlarının (tbL. eklenen çubuğun (tb.80 katı alınırsa bu levhalarda. ayrı bir kontrol gerekmez.b Ek Hesapları : Ekteki Mx eğilme momenti ile N normal kuvvetinin hem gövde. ayrıca bir kontrol gerekmez.Dr.Dr. birleşim elemanı hesabı dışında.

B.Dr. Ng bindirme levhaları kesit tesirleri ve Pb başlık bindirme levhası kuvveti aynı bağıntılarla bulunur. perçin ve bulonlu bindirmeli eklerde olduğuna benzer şekilde yapılır. Mb .Ahmet Necati YELGĐN Statik karakterli olmak şartı ile büyük kesit tesirlerini aktarmaya uygun bir birleşimdir.c M 'g = ∑ P1Mi . Nb .Ahmet Necati YELGĐN 6 σ 2 + τ 2 ≤ σ v.L2 g Pb  ≥ 15a b Lb ≥ 2a b . başlık bindirme levhası da kontrol edilmelidir.τ k.Dr.Uygun e Perçin yada Bulon aralıkları seçilerek LbL başlık bindirme levhası boyu belirlenir.a g .L g W kg = 2 M 'g a g . yi G M 'g = M g + Ti .ri i =1 ng ri x Pb σ= ≤ σ em t bL .ri = 1Mmax ∑ ri2   rmax i =1 i =1  rmax  Doç.Ahmet Necati YELGĐN . Fb .1 ) Dört Bindirme Levhalı Ek tbL c LgL h hgl ag tgL LbL tbL bbL (≥b + 5ab) ab ab Yada yatay ve düşey bileşenlerine ayrılmış olarak .Dr. Sadece köşe kaynaklı bir birleşim olduğundan dinamik karakterli kesit tesirlerini taşımak için uygun değildir.b bL 325 Doç. Ig . T (Kesme Kuvvetinden) x max y P1Mmax = M'g P1T = 2 2 ng ∑ x i + ∑ yi N ymax x ' (Normal Kuvvetten) P1Mmax = Mg P1N = ng xi2 + ∑ yi2 ∑ P1Mmax = (P 1T +P 2 y 1Mmax ) + (P 1N +P 2 x 1Mmax ) ≤ P1em 327 Şayet tutmaz ise değiştirilip hesap tekrarlanır.Dr.75 t/cm2 değerini aşıyorsa kıyaslama gerilmesi tahkiki yapılacaktır) 330 N  σk = + g W kg Fkg  σ v = T  τk =  Fkg  Doç.Dr. Doç.Ahmet Necati YELGĐN 326 P1Mmax = ∑r i =1 max ng r M 2 i ' g B) Eğilme Çubuklarında Kaynaklı Ekler Eğ ubukları Kaynaklı Başlıca 4 türde kaynaklı ek yapmak mümkündür. 328 Doç. M 'g = M g + T. em  ≤ 100a b  L' b ≥ L b + a b → L bL = 2L' b 329 Doç. Gövde Bindirme (Ekleme) Levhalarında Hesap (Gerilme Kontrolu Türü Hesaplarda) : y i t bL .Ahmet Necati YELGĐN xi P1Mi P1Mmax = ri rmax ri P1Mi = P1Mmax rmax ng ng  r  P M'g = ∑  i P1Mmax .b Alınmamış ise.c Pb σ= ≤ σ em t bL . Fg kesit değerleri.Dr. Başlık bindirme levhasıyla ilgili hesaplar: - Gövde bindirme levhasıyla ilgili hesaplar: ag Kaynak kalınlığı uygun olarak seçildikten sonra.Dr. L' g = h gL = L g (Şayet köşeler dönülüyor ise Lg alınacaktır) Fkg = 2. Mg . kem k k (Ç 37 çeliği için herhangi biri 0.Ahmet Necati YELGĐN Doç. Ib .b bL ≥ t b .Ahmet Necati YELGĐN Hesap şekli.b bL ab Kaynak kalınlığı uygun olarak seçildikten sonra.

a b L'b.Dr.Dr.. Eksen kaydırma bağıntısında yi kuvvet kollarına dikkat edilmelidir. eksenlerine dik düzlemde bir levha sokulur ve kesit tesirleri köşe kaynak dikişleriyle aktarılır..em a g .. 333 Doç... kaynak dikişlerinin x – x eksenine göre atalet momenti bulunarak başlanır. Gövde ve basınç başlığı küt kaynak dikişiyle.Ahmet Necati YELGĐN - Çekme Başlığı Hesaplar : Bindirme Levhası Đle Đlgili Gövde Küt Kaynak Dikişleri ile Đlgili Hesaplar : Fb = b. Kesit çift simetri eksenli değil ise.b bL  ≥ 15a b Pb Lb =  2a b .em (Çekme) σk = ± x + = I x 2 F − .Lg M Lg N + . a ≅ amax ve Lg’ ≤ hg alınmalıdır.. Hesaba.Ahmet Necati YELGĐN σk. em Wx F tbL LbL Burada Wx ve F kesit ile ilgili değerlerdir.. çekme başlığı ve başlık bindirme levhası ise köşe kaynak dikişiyle birleştirilmiştir.em Burada Ix ve F profilin kesitiyle ilgili değerlerdir. ≥2.Dr.. N Eksenel kuvveti çekme değerine göre işaretlenmiştir.Ahmet Necati YELGĐN (Profilin Başlık Alanı) (N Çekmeye Göre Đşaretlenmiştir) Lg = L'g − 2ag T τk = ≤ τ k.L3g h h   Ikx = 2 + (a b .Dr..5ab tL ≥ tmax .2 ) Çekme Başlığı Bindirme Levhalı Ek - Küt Kaynaklı (M = MHesap) Basınç Başlığında Kontrol M Lg’ ≤ hg=h1 M h σk = − ab bbL Mx N + ≤ σ k.. ≤ σ k.Ahmet Necati YELGĐN .t M F Pb = x Fb + b N Wx F Pb σ= ≤ σ em t bL .. 332 Doç..3 ) Enleme Levhalı Ek Bu tür ekte.Ahmet Necati YELGĐN 336 Doç.≤ σk. 2 2  a g ....τ k.Dr... kaynak ve çubuk ağırlık merkezlerinin üst üste düşmesine çalışılır.b)  + 2.em ihmal edilen kraterlerden dolayı sınırda kullanılmaması tavsiye edilir. 331 Doç....5ab ab ab ≥b+5ab tb b ( ) 335 Doç..Ahmet Necati YELGĐN 334 B.iç − a b  − t b   2 2    12   ab ab ag ag tb Lg=Lg’-2ag Lg’ ≤ hg h tL ≥2.Dr. em  ≤ 100a b L' b ≥ L b + a b → L bL = 2L' b Doç.B.Dr..Ahmet Necati YELGĐN Doç. eklenecek çubuk parçaları arasına.

4 ) Tam Küt Ek Birleştirilecek çubuk elemanları uç uca getirilerek küt kaynakla birleştirilir.24010 L 600 f = 0.I x 4 5 27. em Fk = σ 2 + τ 2 ≤ σ vk.1.92t/cm 2 M(tm) + 13.Ahmet Necati YELGĐN Kirişin ¼ Noktasında σV Kontrolu Yapılır (Yönetmelik Gereği Zorunlu Değildir).1.L + = 384 E. 337 Doç.0.2. Dinamik yüklere dayanması iyi olmakla birlikte düşük çekme emniyet gerilmesi nedeniyle az kesit tesiri aktarılır.Dr.Dr.034t/cm 2 〉 σ k.03tm M Hesap =  M max  =  σ em .656t/cm 2 (YD2) Ix 24010 2 maxσ = σ V.30.Ahmet Necati YELGĐN 4 340 Doç.W kx = σk τk = σ kg = T 2a g .1582 = 0.956t/cm 2 (YD2) Fg 1. M noktasında Yapılması Düşünülen Bir Ek Đçin Değişik Çözümleri Araştırınız.8302 + 3.10 6.920 + 0.5 τC = C = = 0.em Wx F 338 Doç.447 = 1.6 T 2.625 t 10.03tm  MM     = 13. manivela koluna bölünerek bir kuvvet çiftine dönüştürülen M Eğilme Momenti de yalnız başlık dikişlerince aktarılır kabulü yapılır.6 = = 0.24010 48 2.75 t + = 1.4 = 1.Ahmet Necati YELGĐN Doç. Kiriş Kesiti Olarak I380 Profili Kullanılmaktadır.8.M = σ Mg + 3τ 2 = 0.656t/cm 2 (YD2) Wx 1260 T 10.Dr.874t/cm2 〈σ V.5.L 1 P.10 6. b) M Noktasında Ek Đçin Farklı Çözümler 13.800t/cm 2 (YD2)(Çekme) Wx 1260 2 σ V.I x 48 E. Gerekli Kontrolları Yapınız. N + 2 F {σ v Ç 37 çeliği için σk ve τk dan herhangi biri 0. Kriterler ve gövde dikişinin boyunun gerçekte küçük olması ihmal edilerek profilin kesit değerleri ile hesap yapılır.5 = = 1. b1) σk = ± Tam Küt Kaynaklı Ek σ Mg = M Mx h g 13.10 3.Dr.37.6 M 1987. C = 2 σ Cg + 3 τ 2 = 1.Ahmet Necati YELGĐN Lg’ σk = ± Mx N + ≤ σ k. Hesap yaklaşık yolla da yapılabilir (Özellikle N = 0 için).em = 0.83t/cm2 Ix 2 24010 2 T 6.92t/cm2 M Bu birleşim küt kaynaklı olarak yapılamaz.102 30.75 maxτ = max = = 0.em = 1.03.03 tm + 19.30.060t/cm 2 ≤ τ em = 0.266 2 + 3.Dr.8 σ A = 0.Wx 1.Ahmet Necati YELGĐN Örnek 1) P=5 t q = 2.Ahmet Necati YELGĐN 342 Doç.Ahmet Necati YELGĐN .37.50 t 10.875 tm 339 5 q.Dr. a) Kirişte Gerekli Kontrolların Yapılması M max 1987.656.5 m M C 6m B 6.L M x Lg I kx Mx = W kx g I kx h 2 N + ≤ σ k.75 t/m Şekilde Yük ve Ölçüleri Verilen Basit Kirişte.43tm     2  max  2  max  2 341 Doç.577t/cm 2 ≤ σ em = 1.956t/cm 2 (YD2) Fg 1.6 σ Cg = C y g = = 1.75 t Not : Yükler YD2 ’ de Verilmiştir.0.5 30.6 M x 1303 = = 1. a) b) 2.1260 = = 10. Malzeme Ç 37 Çeliğidir.37.625 τM = M = = 0.30. Bu durumda T Kesme Kuvveti yalnız gövde kaynak dikişlerince. em kg k B.50 t T(t) 2.256t/cm 2 ≤ τ em = 0.27t/cm 3 2 ≤ 0.600 3 f = + = 384 2.158t/cm2 Fg 1.75 t/cm2 ‘ yi aşıyor ise σv kıyaslama gerilmesi tahkiki yapılmalıdır.Dr.367cm 〈 f Lim = = = 2cm 300 300 f = Doç.06 C 2 A 1.600 1 5.266t/cm 2 ≤ σ em = 1.

I 380 I 380 ag Lkbiç’ ab ag Lkg’ 3mm   a b ≤ 0.em = 0. b3) Çekme Başlığı Ek Levhalı Kaynaklı Ek σk = M x 1303 = = 0.75t/cm2 50.2 = 50.9 = 900mm 0. Doç.9− (1.4 = 4cm 2 344 343 Doç.76cm2 346 Doç.L3kg 12 h h  + 2(a b .28.739t/cm 2 〈 σ vk.Dr. Kesme kuvvetinin ise yalnız gövde kaynak dikişleri tarafından aktarıldığı kabul edilecektir.9.a g . σ kg M L 1303 28.Ahmet Necati YELGĐN Başlık Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu.7.9 = 135mm = L' kg − 2.Dr.4). 3mm    20  a g ≤ 0.a g = 300 − 2.Ahmet Necati YELGĐN 345 Doç.Dr.(1.  + 4.t = 0.131t/cm2 〈σ vk.  − 2.7.Ahmet Necati YELGĐN Gövde Kaynak Dikişlerinde.t = 0. Momentin ve Normal kuvvetin bütün kaynak dikişleri tarafından.20 b = Lkb’ Bu tür ekte.0. kesin hesaplamada.59mm → a g = 9mm     min  I kx = 2 I kx = 2 a g .75t/cm 2 I kx 2 24860 2 ab Lkb’ LbL ab bL ab τ kg = Tg Fkg = 6.220.37+ 2.625 = 0.Ahmet Necati YELGĐN Doç.  + 4(a b .2 = x kg = = 0. min 13. em = 0.9 ).996t/cm2 〈 σ k.Lg = 2.5      min  L kb = L ' kb = b = 149mm 430.14.9 = 282mm  〈100.4. 20  = 14mm → a = 14mm  min b  20.LbL Kaynaklarda Kıyaslama Gerilmesi Kontrolu Yapılmaz.7.05  = 24860cm 4 12  2   2  W kx = I kx 24860 = = 1308cm h/2 38/2 3 Fkg = 2.Dr.7  = 9.4.25t/cm2 (YD2) Wkx 1308 M I 380 M ag L'kg = 300mm 〈 h g I 380 Gövde Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu.Dr.Lkb ).Ahmet Necati YELGĐN .28.9.Dr.Ahmet Necati YELGĐN 348 Doç.2 3  38   38  + 2(1.14 .a g = 100.b2) Enleme Levhalı Kaynaklı Ek Başlık Kaynak Dikişlerinde. Kaynak Dikişlerinde Kontrollar.L kbiç ) − t  = 2  2  2 2 2 2 L' kg = 300mm 〈 h g L kg  〉15.1. Doç.Ahmet Necati YELGĐN Lkbiç = b − (tg + 2r) 2 − ab = 14.a g = 15.Dr.em = 1.7.37) −1.76 347 220.

0.7.8mm→ a = 8mm→ seçelim   min b  t = 15.5.37 = 27.7.8 = 80cm L' kb = L kb + a b = 158 + 8 = 166mm ≅ 170mm L bL = 2.12 = 72mm min  h t   38 1. σk = M x 1303 = = 1.d1 = 4.h 3   1.23 = 46mm  e1 =  ≤ 3.4).2 = 5. 351 Doç.800t/cm 2 (YD2)(Çekm e) Ix 2 24010 2 LgL LbL tgL I 380 hbL tbL bL Çekme Başlığı Ek Levhalı Kaynaklı Ek Yeterlidir.23 = 69mm  e =  ≤ 8.Ahmet Necati YELGĐN = g Ib 23906 M M = 1303 = 1062.L ' kb = 2.Ahmet Necati YELGĐN Doç. +  = 23906cm 2  2 2  2  t gL .8.1.149 = 3054mm 2 → seçildi.23 = 184mm → e = 70mm→ seçilir. t bL . + bL  = 2. Hem başlık ve hem de gövdede kullanabilecek ortak perçin çapının belirlenmesi : d 0 ≤ 5.a g = 30 .587 = = 15.t g = 0.Dr.2.8.a b = 100.5mm → d ≤ d 0 + 1mm = 23.4 = 30.25  〈100.170 = 340mm 350 Doç.4  4 I b = 2.em T T 6.Dr.9.5mm  ≥ 3.12 = 37.t = 15.Ahmet Necati YELGĐN .177t/cm 2 ≤ τ k.303  gL  = 2  = 5400cm4 I g = 2.26 M L 1303 27.t = 6.d1 = 3.2.Basınç Başlığı Küt Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu.5mm  ≥ 2.6t/cm2 (YD2) Wx 1260 ≥ 3mm   a b ≤ 0.05 = 30.1.5.d1 = 2.26 = x kg = = 0.a b = 15.23 = 103.a b .37.τ k.034t/cm2 〈σ em = 1.1.9tcm Ib + Ig 23906 + 5400 Ig 5400 = M M = 1303 = 240.em = 1.545 = 31.  12   12      M M b 2 2 Seçilen Uygun Perçin Çapı → d=23 mm s = ∑ t = 13.26cm τ kg = σ k.29mm   1 min  b L = 220mm ≥ b + 2.7mm L kg = L' kg − 2.7 = 10.27. em 2.2.d1 = 3.b L = 14.1tcm Ib + Ig 23906 + 5400 354 Doç.8cm  2.8cm 2 〉 Fb → seçelim M 1303 Pb = x Fb = 30.96mm → t gL = 12mm → seçildi. = 149 + 2.Dr.b = 20.Dr.5.5.7 + 2. t bL = 14mm  = 9.1.t bL = 22. ≤ 6.5.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.Dr. ≤ 15.0.(bL .t = 0.13.8.em = 0.220 = 3080mm 2 〉 t b .Ahmet Necati YELGĐN  〉15.625 = = = 0.t bL ).t = 14. b4) Gövde ve Başlık Bindirme Levhalı Perçinli Ek tbL a g = t g = 13.a L kb = b Çekme Başlığı Köşe Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu.2.25t/cm 2 (YD2) Fkg a g .L kg 1.12 = 180mm min  353 Doç.Dr.2 − 0.2 = 2.545cm 2 FbL = b L .8 = 12cm Pb 31.7mm ≤ 4.1.0.t min − 0.74t/cm 2 〈 σ k.Ahmet Necati YELGĐN Gövde Küt Kaynak Dikişlerinde Gerilme Kontrolu.Ahmet Necati YELGĐN 352 h gL ≤ h g = 306mm → h gL = 300mm → seçildi.25cm = 22.d1 = 8.(22.8 = 189mm Fb = b.23 = 69mm → e = 50mm → seçilir.2.587t Wx 1260 349 Doç. t gL ≥ 0.

664 ton(YD2) 4 4 = d.656t/cm2 (YD2) Wxn 972 M 1303 30.Ahmet Necati YELGĐN 220.Ahmet Necati YELGĐN .0.σ l.14 . τ = m r1 = 3.b olduğundan başlık bindirme levhasında ayrıca kontrol gerekmez.70 + 2.7.em = 10.291 + 1.625 σ Mg = M ymax = = 1.8.52 + 10 2 = 10.2.546 + (2.104ton ng 6 ∑r 2 i L bL = 5e + 2e 1 = 5.8 = 12cm Pb 27.10 P1M x = = = 6.971ton Gövde bindirme levhalarında kontrol (Burada perçinler çift tesirli olarak çalışmaktadır) : M 'g = M g + T.tmin = 0.3.Pb = M b 1062.3.1 + 6.09cm 2 M 'g .Ahmet Necati YELGĐN   P1.09 ∑ ri2 M 'g .Ahmet Necati YELGĐN t +t  h ∆Ix = 2.  14mm  = 9.59 2 + 2. l P1em. L’kg ag ag h ag ag hgL=300 ab tbL L’kb LbL Doç.9 = 27.ab = 100.Ahmet Necati YELGĐN ab ab 1062.2 = 10.Dr.y1 309.σ l. l Küçüğü π.6 = 13.92t/cm2 Mg M Üstten Görünüş 357 Doç.083ton 356 tbL 50 100 tgL I 380 Perçin delikleri kontrollar: dolayısıyla zayıflamış 2 kesitte gerekli 100 50 tbL 50 50 70 70 70 70 70 50 70 50 70 80 70 70 35 35 70 Yandan Görünüş 70 80 70 Doç.66tcm y 50 r1 x G 100 tbL.Dr.8.0.t * .3.10.M = σ 2 + 3τ 2 = 1.4 = 1. τ = m p1em.37.32 τ a.c = 240.8. Başlığın birleşimde kullanılan perçinler tek tesirlidir ve aktardıkları kuvvet : P1em.4 −  = 5535cm 2 2  I xn = I x − ∆Ix = 24010− 5535 = 18475cm4 I 18475 Wxn = xn = = 972cm3 h 38 2 2 M 1303 maxσ M = M = = 1.5 2 = 473.99+ 0.21 → n b = 6 adet (Çift Sııra p 1.6 T 6.2.09 T 6.158t/cm2 I xn 18475 2 Fg 1.971 Lkb = = = 13.625.em = 2.9 = h 2 = 27.1 tcm olarak elde edilmişlerdir.2.341t/cm2 ≤ σ em = 1. Başlıklarda.66.Dr.374ton 〈 P1.3.Dr.em = 2 1.6 σ v.12 ab ab Başlık (220. em = 1 1.(t b + t bL ) + t bL − b bL  = 2  2 2 2.288ton 4 4 = d.37.546ton ∑ ri2 473.150 = 300mm 360 Doç.3 .30.79cm→ L'kb = 150mm Pb = Lkb = 2.2.em = 2.(2.6 = 6.1.644ton   P = 6.Ahmet Necati YELGĐN 358 b5) Başlık ve Gövde Bindirme Levhalı Kaynaklı Ek tbL ab 100.x1 309.2 = 10.8= 80cm ' Lkb = Lkb + a b = 13.d 2 π.d.4) + 1.LbL 359 Doç.Dr.50 = 450 Doç.0.3.59cm = 4.10. em 6.9 tcm ve Mg = 240.5mm a b ≤ 0.05 + 1.104) 2 = P1max = 7.1582 = 1.5 = 309.971t 38  20.4.291ton 473.ab = 15.bL > tb.25 〈100.1.14) ve gövde (300.113t/cm2 ≤ 0.Dr.625 p1T = = = 1.0792 + 0.Ahmet Necati YELGĐN mm 355 C = 105 π.99cm 2a b .3 2 τ a.079t/cm2 → τ M = M = = 0.4   38 4 = 2.d 2 π.083ton( YD2)   2 2 2 = (P1M x ) + (P1M y + P1T ) = 6.8 = 14.971 = = 4.τkem 2.   min  〉15.σ A = 0.083ton min P1max Doç.Dr. Ib ve Ig atalet momentleri de aynı olup Mb = 1062.t * .05 + 1.em = 10.7.8mm → a b = 8mm → seçilir.L'kb = 2.5 P1M y = = = 2.304ton  1em min 100 nb ≥ Pb 27.644 50 50 70 70 P1em.66.300.12) bindirme levhaları enkesitleri perçinli ekteki gibi seçilmiştir.1.3.

L kg = 2.25t/cm 2 〈 0.L x ny q y .75t/cm 2 Wkg 240 T 6.Ahmet Necati YELGĐN Lx = a Ly Rüzgar türü.146t/cm 2 〈 σ vk. aşığa yalnız gövdesi doğrultusunda etki geleceğinden.t min = 0.Dr. Makas Ly .L2kg 0.7.5 = 273.0. Tx ve fx değerlerinin yanı sıra qx’ den ileri gelen: My.Ahmet Necati YELGĐN q y = q. M 'g = M g + T. çatı düzlemine dik yüklerde.L y nx q x . Ağırlık türü yüklemelerde dahi.Dr.L2x mx q y .7mm  min 〈 h g = 306mm  L kg = L' kg = 300mm  〉15a g = 15.b Sehim Kontrolları: fy = αy Doç.Ahmet Necati YELGĐN Makas Çift Gergili Makas Damlalık Aşığı Damlalık Aşığı Mahya Aşığı Ly Ly 366 Ly Lx = a Ly Makas Tek Gergili Doç. özellikle büyük α açı değerlerinde uygun olur.30 = 48cm 2 a g .L2y my q x . 2 σ vk = σ k + τ 2 = 1.138 2 = 1.2 σk = = = 1.Hadde Profilinden Eğilme Çubuklarında Eğik Eğilme (Aşıklar) y x y x x x x α qx α Fkg = 2a g .8.138t/cm 2 〈 τ kem = 1. σ= Mx My + ≤ σ em Wx Wy Mx = Ty = q y .cos α 362 Gerilme Kontrolları: Eğilmeye çalışan çubuklardaki: Mx. ağırlık türü(düşey) yükler altında eğilmeye çalışırlar.1 . Aşıkların gergili düzende. Ly açıklığını küçülterek aşağıdaki şekildeki gibi önlem almak (Çatı düzlemi gergi sistemi).Ahmet Necati YELGĐN Doç.L4x EI x My = Tx = q x . profilin gövdesi genellikle çatı düzlemine diktir.25t/cm 2 k Doç.Ahmet Necati YELGĐN Damlalık Aşığı Damlalık Aşığı Mahya Aşığı Deprem türü yüklerde ise her iki doğrultuda yük geldiği gibi büyük etki x ekseni doğrultusundadır.7.L4y EI y 363 τy = Ty t g . Ty ve fy değerlerine olacaktır.1 + 6.h g ≤ τ em τx = Tx ≤ τ em 2t b .Dr.Dr.2tcm  12mm   = 8.Ahmet Necati YELGĐN fy = αx f = f x2 + f y2 ≤ f lim 364 Doç.Ahmet Necati YELGĐN q x = q. em = 1.   13.Dr.138t/cm 2 〈 σ kem = 1. sürekli kiriş gibi çalıştıkları göz önünde tutulmalıdır.Dr.625.Dr. Bu konumdaki aşıklar. profilin Wx ve Iy değerleri bir hayli küçük olduğundan My ve fx değerlerinin etkileri büyük olur.Kar Yükü Dahil) ( ) 361 Hadde profilleri ile düzenlenen aşıklarda.8.30 2 Wkg = 2 =2 = 240cm 3 6 6 M 'g 273. 365 Doç. Ty ve fy değerlerini de gösterirler. Gergiler çekme çubukları olup bu özelliklere göre hesaplanırlar.625 τk = = = 0.138 2 + 0.sin α Doç.Gövdede .4mm → a g = 8mm → seçilir.8 = 120mm  6. a g ≤ 0.25t/cm 2 〉 0.75t/cm 2 Fkg 48 y qy y ( ) q q (Ağırlık Türü Yükler .c = 240. YD2 (EIY)’ de rüzgar yükü katkısı yalnız Mx. Bu durumda.

Dr.Ahmet Necati YELGĐN 368 Doç.Ahmet Necati YELGĐN Doç.Dr.Dr.Ahmet Necati YELGĐN .367 Doç.