h e t

h o o f d s t u k

Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs
Guido Deraeck

H

et is toeval dat een breed maatschappelijk en politiek debat over het Vlaamse onderwijslandschap gevoerd wordt, nu de Franse socioloog Pierre Bourdieu onlangs is komen te overlijden. Hij heeft een groot deel

van zijn oeuvre gewijd aan de kansenongelijkheid in het onderwijs.

Niettemin vormt dit een welkome gelegenheid om hier een aantal empirische basisgegevens uit zijn onderzoek voor te leggen. Het gaat inderdaad niet langer op om de focus van de onderwijsvernieuwing eenzijdig te richten op pluralisering van het onderwijssysteem, zoals voorgestaan door VLD-voorzitter De Gucht op basis van een discours over het al dan niet invoeren van lessen zedenleer in het vrije onderwijsnet. Het is veel dringender - zowel naar aanleiding van het op stapel staande gelijkekansendecreet van onderwijsminister Vanderpoorten als van de onderwijsrondetafelconferentie - dat het debat zou gaan over de invoering van reëel gelijke onderwijskansen voor álle leerlingen. De stellingnamen van ACW-voorzitter Rombouts en van SP.A-voorzitter Janssens terzake liggen volledig in de lijn van de onderzoeksgegevens van Bourdieu, zoals hieronder zal blijken. Om gelijkheid van kansen in het onderwijs te kunnen waarborgen, dient bij de verdeling van de basismiddelen dan ook allereerst rekening gehouden met de achtergrond van de leerlingen. De enig toetsbare parameter hiervoor vormt dan het opleidingsniveau van de ouders. Dat criterium is, zowel volgens het ACW als volgens de SP.A (waarbij trouwens ook CD&V-onderwijsdeskundige Luc Martens zich aansluit), het enig bepalende voor de

achterstand die een kind oploopt. Bij de verdeling van de 1,9 miljard euro voor het basisonderwijs wordt nu geen rekening gehouden met de sociaal-economische achtergronden van de (ouders van de) leerlingen.

Guido Deraeck was na een functie als leerkracht beroeps- en technisch onderwijs in het Brusselse tussen 1980 en 1992 verbonden aan het Pedagogisch Bureau van het NSKO. In 1989 promoveerde hij in de sociale wetenschappen aan de KUBrabant (Tilburg) op een proefschrift over ‘Levend Leren. Vormingsconcept voor Alternerend Onderwijs’. Tijdens een korte tussenpauze was hij, in 1987, nationaal onderwijsverantwoordelijke in het ACW. Nadien werd hij docent aan de Sociale Hogeschool Heverlee en het Hoger Instituut Gezinswetenschappen Brussel. Sinds 1996 is hij ook voorzitter van het (lokaal) non-discriminatie-overleg voor het basisonderwijs van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, dat vanaf het schooljaar 2002-2003 overgaat in het gelijkekansenbeleid.

h e t

h o o f d s t u k

moeten ze maar hun gedrag verandu monde (in 1993) – een kanjer van meer deren. De dominante klasse reeds de kiemen van zijn politieke analyses en beschouwt haar eigen leefstijl en smaak als rechtstreeks engagement. Nog steeds. Ze hoeven enkel de leefstijl van de dan 1.22 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs BOURDIEU: OVER ONGELIJKHEID VAN KANSEN EN UITSLUITING Op 23 januari ll. een cruciale rol spelen. zoals sommigen door de anderen. De laatste jaren. ’’ h e t h o o f d s t u k . allicht de Hiermee verruimt hij duidelijk de pogingen nieuwe goeroe van radicaal links in Frankrijk van andere sociologen om voor geworden. maar hij toont tevens fie aan de universiteit van het in stand houden aan dat die verschillen. Met de publicatie van La misère worden. worden doorgaans toch door hun schamele ondanks de vele politieke inspanningen en afkomst . bij het Algiers (jaren zestig) bekleedt hij van sociale ongeop afstand houden van lagere sinds 1981 de leerstoel sociololijkheid. kwam hij vooral in de Cultureel kapitaal. Niet enkel leefstijl. meer dan veertig jaar lang socioleefstijl en smaak Niet alleen stelt hij vast dat logisch onderzoek verrichtte.waarvan ze slachtoffer blijven beleidsmaatregelen op het vlak van onderverraden. levert dat niet per se succes op. gie aan het beroemde Collège de De rol die ondermeer leefstijl France. Ook hier maatschappelijk interessante posities verwijst hij uitvoerig op de uitsluitingsmechanisdeeld worden. spelen volgens sociale klassen verschillen qua Van geaggregeerde in de filosoBourdieu een belangrijke rol bij leefstijl. ring. reproduceert de school ongelijk- heid. Hoe hoog de verwachtingen van zwakmaatschappelijke groepen ten aanzien van de school ook zijn. klaringsmodellen aan te reiken. Als minder bevoorrechten beweren. ants et leurs études (1964) bevatten met La maar ook smaak van mensen schept distincReproduction (1970) en La Distinction (1979) tie én distantie. Doen ze dat de mechanismen van sociale ongelijkheid. dan moeten ze beseffen dat ze geen tal van getuigenissen van mannen en vroudeel kunnen uitmaken van de wereld waar wen over hun difficulté de vivre. zich nog ren. zeker vanaf de Franse nationale stakingen van december 1995. leefstijl en smaak spelen belangstelling door zijn publieke optreden volgens Bourdieu een belangrijke rol bij het tegen het neoliberalisme en de mondialisein stand houden van sociale ongelijkheid. In die zin was hij. en wil die ook doen aanvaarden kingen van 1995 vormden. De decemberstade juiste. doorgaans blijft ze een bron van zware collectieve ontgoocheling: “voorgehouden als een soort land van belofte schuift de horizon ervan verder op naarmate men aan die einder tracht te geraken”. maar tegelijkertijd ≥ Guido Deraeck vormen van ongelijkheid vermag men niet vergeten dat hij Cultureel kapitaal. Naast het cultureel kapitaal en het wijsdemocratisering.400 bladzijden – wijst hij nogmaals op dominante groepen te imiteren. Zijn eerste werken speelt bij sociale reproductie is het centrale Sociologie de l’Algérie (1958) en Les étudithema van La Distinction. via niet. klassen. En als ze het dan toch probemen die. overleed de Franse socioloog en maatschappelijk geëngageerde intellectueel Pierre Bourdieu. aldus opleidingsniveau spelen ook steeds het doorBourdieu. geen radicale breuk in zijn politiek door de hogere klassen geaccepteerd willen engagement. want ze steeds in het onderwijssysteem laten gelden. na Sartre. eind twintigste eeuw.

Raisons d’arijker posities. het Atlantiques. leefstijl en smaak als machtsLévi-Strauss) op de helling te zetten. Zo blijkt bij gelijke geschiktheid lectualistisch. sociale en culturele kapitaal toch nog steeds waarvan de meeste inwoners boeren waren) de doorslag in een samenleving waar de bracht zijn vader het van koehoeder tot zogenaamde kansengelijkheid formeel een gemeentelijk bediende. Geboren in 1930 in Denguin (een afgelegen dorp in de Pyrénées Bovendien geven. is en culturele distinctie en distantie verder. zoals Allicht omdat Bourdieu zelf niet uit een kanssommigen hem graag noem(d)en. de (klassieke) klassenstrijd wordt tegelijkertijd Na een breuk met Aron richtte hij een eigen verlegd naar een strijd binnen bedrijven.zowel in het een groot deel van zijn sociologisch oeuvre Frans als in het Engels. hij lang niet de geïsoleerde socioloog. volgens Bourdieu. laboratorium op (Centre de sociologie gezinnen. dat precies door het onderwijs REPRODUCTIE VAN etnologisch onderzoek in hoog aangeslagen ONGELIJKHEID Kabylië. européenne) en bracht een eigen tijdschrift De meeste kanslozen hebben geleerd hun uit (Actes de la recherche en sciences sociaeigen kansloosheid te aanvaarden. Vernieuwend er hem toe om het tot dan gangbare antroin zijn analyses is dat hij aantoont dat cultupologische structuralistische model (van reel kapitaal. mechanismen van uitsluiting en (kansen) ongelijkheid. verder de wordt op vele fronten tegelijk gevoerd. beroepsgroepen. in het zuiden van Frankrijk. noemde Bourdieu zelf anti-intelbroken zijn. Als hij dan later. Liber. Terug in middelen gebruikt worden om voorrechten te Parijs bestudeerde hij nadien als socioloog verdedigen. Zijn bijdragen over het wordt. Niettemin kon hij doordringen voor bepaalde posities. heeft hij daarom indrukwekkende lijst artikels . Arabisch huwelijk en over sociaDe reproductie van (sociale) le veranderingen.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 23 lopen maatschappelijke traject en vooral de afkomst een grote rol. Faculteit van Sociale Wetenlijke culturele kapischappen. Van generatie op generatie zet gir). ‘Juiste sieke academische loopbaan in ≥ Guido Deraeck relaties’ en ‘juiste manieren’ zijn geboorteland te verkiezen. steeds weer meer kans te maken dan die uit In plaats van onmiddellijk een verdere klasde zwakkere milieus. Tevens verrichtte hij taal. Het milieu waarin hij feit is en waar de standenstructuur zou dooropgroeide. veroorzaakt ongelijkheid vormt het belangrijkste thema door de industrialisering van Algerije. Die strijd om macht en privilegies onder leiding van Raymond Aron. hoogleraar zich zo een gelijkaardig patroon van sociale wordt aan het befaamde Collège de France. gepubliceerd in tal kunnen wijden aan het onderzoek naar van tijdschriften . Maar culturele praktijken en het schoolse systeem. Arbeiderskinderen geven meer kans aan mensen vertrok hij in 1955 naar Algiers beschikken niet met een gunstige sociale herom er les te geven aan de over het noodzakekomst. vanaf 1981. en blokkeles) alsook ‘uitgaven’ als eigen collections ren vaak zelf een mogelijke uitweg naar kansverpakt (Le sens commun. leidden van Bourdieus onderzoekswerk. Naast een rijk gezin en milieu kwam.schreef Bourdieu in zijn ’’ h e t h o o f d s t u k . waar hij filosofie studeerde. organisaties. de persoon die afkomtot de befaamde Parijse Ecole Normale stig is uit de hogere maatschappelijke lagen Supérieure.

De belangrijkste thema’s liggen echter vooral op het terrein van de stratificatie van de samenleving en de rol die de cultuur daarin speelt. Op tal van domeinen verdiende hij zijn sporen: naast culturele onderwerpen. In de betekenis die Bourdieu eraan hecht. ondermeer ook het stimuleren van hun motivatie om te (blijven) presteren). Vooral wilde hij de ongelijke kansen .op basis van hun maatschappelijke positie . een meesterstuk. volgens Bourdieu. Vooral met wat kan beschouwd worden als een onderwijskundige trilogie . Volgens het onderzoek van Bourdieu hangt de schoolcarrière grotendeels Volgens Bourdieu zijn scholen helemaal niet neutraal. is dit kapitaal niet te herleiden tot geld.uit de sociale netwerken waar ze gebruik van kunnen maken. schilderijen…) als om het behalen van een maatschappelijk gewaardeerd diploma of het bezitten van een adellijke titel. waarbij het zowel om cultuurgoederen kan gaan (boeken. dankzij een directe omgeving die rijk is aan cultureel kapitaal en dank zij specifieke investeringen van de ouders (in de cognitieve ontwikkeling van hun kroost. ook gegevens rond verwantschap. Vandaar dat hij de term cultureel kapitaal invoert. Zijn wereldwijde doorbraak dankte hij zeker aan de Engelse vertaling (van 1984) van wat velen zijn hoofdwerk zijn gaan noemen: La Distinction. La Reproduction en La Noblesse d’Etat (1989) . Bij het zoeken naar verklaringen voor de grote verschillen in schoolsucces tussen kinderen uit diverse sociale lagen.geeft hij de redenen aan waarom vooral jongeren uit sociaal zwakke milieus onvoldoende succes hebben in het (lager en secundair) onderwijs en bijgevolg niet kunnen doorstromen naar het hoger onderwijs. ’’ h e t h o o f d s t u k . literatuur. Hoewel zijn analyses . Kinderen van ouders met een hogere opleiding hebben beduidend meer kans op een positieve schoolloopbaan. Dit vloeit voort uit de voordelen die mensen al dan niet kunnen halen .ondermeer in het onderwijs . SOCIOLOGIE VAN HET ONDERWIJS De school en het onderwijssysteem spelen een bijzonder belangrijke en centrale rol in het sociologisch werk van Bourdieu. De school is namelijk.Les Héritiers (1964).en de globale sociale ongelijkheid blootleggen door de vele mechanismen te ontmaskeren die ze in stand houden. CULTUREEL EN SOCIAAL KAPITAAL ≥ Guido Deraeck af van het cultureel kapitaal dat kinderen van hun ouders geërfd hebben. bezittingen of tegoeden. Naast dit cultureel kapitaal heeft Bourdieu het ook over sociaal kapitaal. de sociale wereld pas goed (be)grijpen als men een analyse maakt van het achterliggend kapitaal.mee de democratiseringsbewegingen in het onderwijs in Frankrijk vanaf de jaren zeventig beïnvloed hebben.24 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs meer dan veertigjarige loopbaan een dertigtal sociologische werken. stelde hij zich niet tevreden met een uitleg over ongelijke kansen op basis van verschillen in motivatie en aanleg. blijft tot op vandaag nog steeds en nog vaak ongelijkheid in kansen hardnekkig Men kan. media en kunst. wat de reproductie van dominantie betreft.in samenwerking met Jean-Claude Passeron . maar instituties van symbolisch geweld. Het gaat volgens hem niet louter om economisch kapitaal.

verhulde wijze. maar symbolisch geweld. Reeds in Les Héritiers toont Bourdieu aan dat omdat ze ofwel te dom ofwel te lui waren. Zelf zien ze niet reproduceert niet traal zijn en instituties zijn van in – evenmin als hun ouders en enkel sociale ongelijkheid. blijft het onderwijs de indruk door het onderwijs hoog aangeslagen wordt. maar hij voegt eraan toe uit de lagere sociale strata wel opklimt op de dat de sociale rechtvaardiging van tal van maatschappelijke ladder dat het onderwijs op machtsmechanismen precies gebaseerd is op iedereen gericht is. In feite breidt hij Webers theorieën over gezag en legitimering uit via het concept Het is niet omdat een beperkt aantal mensen symbolisch geweld. arbeiderskinderen niet beschikken over het Net door dergelijke zelfbeschuldigingen. woordkeuzen. wekken dat iedereen dezelfde kansen krijgt. De dominante maatschappelijke lagen blijven namelijk hun overheersende positie binnen het brede maatschappelijke veld consolideren. opgenomen in La misère du monde – dat precies de mensen die in het onderwijs mislukt zijn. hebben het geweld van de samenleving die enkel in schijn gebavan die machtsverhouding niet eens door. Door symbolisch de mythe van de gelijke kansen hardnekkig geweld legt de dominante klasse eigen systeweet in stand te houden. sociaal dominante categorieën. dat precies aldus Bourdieu. Mensen die deze onderwijs bijdraagt tot de sociale stabiliteit overdracht ondergaan. Van alle leerkrachten – dat het onderwijs bewerkstelligt zelf mogelijke oplossingen die niet op hun achtergrond en de legitimering samenlevingen tot dan toe ontbehoeften afgestemd is. noodzakelijke culturele kapitaal. wikkeld hebben om de overonderwijscanon blijft maar al te dracht van macht en voorrechzeer afgestemd op interessen en ten mogelijk te maken. In La sen. zegt hij dat het onderculturele betekenissen . van generatie op generatie gereproduceerd.het In die mythe (van zogenaamde gelijke kansen) opleggen van bepaalde culturele betekeniszijn ook de verliezers gaan geloven. In zijn analyse van toen vertrekt hij nochtans want iedereen wordt toch op dezelfde wijze van de idee dat scholen wel in de mogelijkonderwezen en volgens dezelfde toetsen en heid verkeren om verschillende maatschappenormen beoordeeld. men van betekenissen op aan andere klassen. wijs als systeem de ‘best verborgen’ oplossing begrippenarsenaal .taal.op een Reproduction wordt dan ook gezegd dat het geniepige. Kinderen uit lagere lijke lagen met elkaar in contact maatschappelijke klassen besefte brengen. Als hij later aan La ≥ Guido Deraeck fen bijgevolg niet dat ze vanaf Reproduction werkt.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 25 vinden die zelfs legitiem. eigen aan de dominante klasse . De ervan. In die zin beweert hij – ook veel later in Les exclus de l’intérieur. ’’ h e t h o o f d s t u k . Het is precies deze kleine het versluieren van onrechtvaardigheid en groep van door het onderwijs geselecteerde willekeur en dat die helemaal geen sociaal en aan zijn normen aangepaste personen die rechtvaardige basis bezit. zelf beweren dat het hun eigen schuld is. ziet hij dat de lagere school reeds minder Het onderwijs de scholen helemaal niet neukansen krijgen. en seerd is op democratische en meritocratische overeind.uit de middenklasse en is. Volgens Bourdieu blijft de ongelijkheid echter zodat deze laatste die als legitiem ervaren. Bovendien gebeurt deze overdracht .

Met andere woorden. Het onderwijs ouders.≥ ook centraal aandacht te besteGuido Deraeck teem. maar blijven halsstarrig aanwezig. Dit neemt echter niet weg dat het onderwijs Volgens Bourdieu is het de dominante klasse emanciperende effecten mogelijk kan maken. voor speciale (affecbevindingen van Bourdieu hieromtrent zijn tieve en cognitieve) aandacht voor hun falenniet nieuw. De keuze voor privé. den aan de leefwereld van subEffectieve scholen Omdat het onderwijs pedagogiculturen en etnische groepen. aparte inspanningen leveren om te voorkomen dat scholen hun opleiding laten volgen. De geven van extra lessen. zijn deze waar aansche autoriteit bezit.die er het slachtoffer van zijn. De (vroegtijdige) strategieën om succeservaringen te bevordeselectie van leerlingen op sociale basis is zelfs ren. De ouders overwegen om via het onderwijs maatschapzijn namelijk sterk in het ontwikkelen van pelijk hogerop te komen. om het even wat hun aan degelijke affectieve omkaheid van de ouders. Maar de rechtstreekse bepaalt zelf dat leefstijl en smaak van de culbetrokkenheid van ouders uit cultureel hogetureel dominante groepen de enig geldige is. Naast die klasse is hierdoor onoverbrugbaar. Het reproducerend element blijft schappelijke milieus en die van de dominante in het onderwijs sterk aanwezig. hun kinderen op school zouden mislukken.en hun strata die gemakkelijk kiezen voor het laten gezinnen . sluit ’’ h e t h o o f d s t u k . Daardoor scholen pogingen doen om in hun curriculum beheerst ze ook het schoolsys. die blijft bepalen wat relevante kennis is en Daar waar – vaak op kleinschalige basis – welke de geldige standaarden zijn. aldus Bourdieu. Onderwijs dat niet voldoende afgestemd is op belangen en interessen van bepaalde PEDAGOGISCHE AUTORITEIT VAN bevolkingsgroepen leidt steeds weer tot HET ONDERWIJS beperkter schoolsucces en geringere kansen. re kringen is veel sterker dan van ouders uit waardoor het er niet in slaagt om capaciteizwakkere milieus. maar bewerkstelligt zelf de legitimering ervan. kan het als kunnen wel degelijk resultaten dacht voor prestadusdanig de normen van de geboekt worden. deren uit kansarme autochtone milieus als die van kinderen uit etnische minderheidsgroepen. precies omwille van de groten van hele groepen leerlingen voldoende tere herkenbaarheid .door de dominante tot hun recht te laten komen. is dat niet enkel het onderwijs an sich dat bepaalt kinderen uit kansarme milieus niet eens meer of kinderen al dan niet (mis)lukken.26 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs principes. aldus Bourdieu. maatschappelijke of etnische dering en betrokkenheid van de afkomst is. de kinderen. Effectieve ties gekoppeld zogezegde algemeen geldende scholen zijn deze waar aandacht wordt aan degelijke affectieve omkadecultuur aan alle leerlingen voor prestaties gekoppeld wordt ring en betrokkenopleggen.van wat er in de scholen onderwede cultuur van leerlingen uit zwakmaatzen wordt. is het Het gevolg hiervan. Temeer reproductiefactor wijst Bourdieu ook op het daar de meeste ouders uit de dominante feit dat ouders uit de hogere klassen extra lagen hun kinderen vaak in andere. Het zijn precies ouders uit sterke sociale breed aanvaard door de kinderen . Het onderwijs reproduceert niet enkel sociale ongelijkheid. De kloof tussen cultuur .of elitezowel wat betreft de mindere kansen van kinscholen waar succes gegarandeerd is.

door leefstijl en smaak gaans niet geholpen worden. Wat het instandhouden actief in zijn verzet tegen het ongebreideld van deze sociale ongelijkheid betreft. voegt neoliberalisme en stond hij . nerende groep door die te legitimeren en te reproduceren.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 27 niveau en toetsbare ervaring . plaatste hij de laatste (blijven) spelen in het in stand houden van sociale ongelijkheid. Respectievelijk: “Il avait ’’ h e t h o o f d s t u k .v. Nog steeds weet de dominante klasse haar leefstijl en Hoewel de betekenis van Bourdieu vooral smaak als de juiste aanvaard te doen worden. Bovendien ontbreekt sche groepen hiervan vaak het slachtoffer het die ouders vaak aan mogelijkheden en zijn. dat stijgers uit etniweinig zicht op hebben. In dat verband heeft sociale klimmers uit maatschappelijk zwakkeBourdieu het ook over een ‘diversification des re milieus nog steeds minder kans maken. slaat op diens bijdrage aan de discussie over ook (en vooral) via het schoolsysteem. De rol die zij spelen bij de jaren zijn belangstelling hiervoor in een veel sociale reproductie is ook het centrale thema ruimer perspectief. ook (en vooral) via het maatschappelijke strata. aanvaard te doen afstand houden van de lagere naar aanleiding van zijn overlijworden. Zo was hij. omdat ze hierbij door de school zelf doorMet andere woorden. Niet alleen verdige mondialisering en globalischillen maatschappelijke strata ≥ Guido Deraeck sering en voor een bundeling van elkaar qua leefstijl en van sociale krachten tegen deze Nog steeds weet de dominante klasse smaak.in samenwerking Bourdieu een eigen verklaringswijze toe aan met de vakbonden en nieuwe sociale bewevroegere sociologische pogingen om ongelijkgingen . Niet voor niets waren. blijft de school voor kansarmeIN EEN RUIMER PERSPECTIEF re ouders haast onbereikbaar. Uit tal van school bovendien een vreemd milieu waar ze onderzoeken blijkt b. Precies het sociale en culturele kapitaal blijft Voor zwakmaatschappelijke milieus blijft de ook dan weer de doorslag geven.bij een zelfde opleidingsbijzonder lovend. Hij toont tevens aan dat in een Bové en Suzan George (vicesamenleving waarin formeel voorzitster van Attac) in Le kansengelijkheid bestaat. maar Bourdieu wijst er fenomenen (zie ook: Pour un haar leefstijl en tevens op dat die verschillen een mouvement social européen. en dan vooral de Het zijn precies dit cultureel kapitaal en de bemiddelende rol van het onderwijs in de eigen leefstijl en smaak die een belangrijke rol handhaving ervan. Omdat dit onderwijs feitede verschillende maatschappelijke lagen lijk collaboreert met de cultuur van de domiwordt telkens weer benadrukt. heel van La Distinction. den. vaak Monde (van 25 januari 2002) blijkt dat bij gelijke geschiktheid voor een over zijn werk. na 1995. Volgens van de elite over te nemen. smaak als de juiste centrale rol spelen bij het op 2001).zelfs vooraan in acties tegen eenzijheid te duiden.de (weinige) vervolgens de cirkel. Juiste relaties en dito manieren tillen hefbomen om de cognitieve ontwikkeling van personen met gunstiger sociale herkomst hun kinderen mee te helpen stimuleren gemakkelijker over carrièredrempels. filières’. culturele ongelijkheid. zijn inzet en zijn engagement bepaalde functie . de commentaren van José schoolsysteem. is succes niet Bourdieu hebben ze hiervoor te weinig geldig automatisch gewaarborgd: de afstand tussen cultureel kapitaal.

2001). Niettemin pleitte hij voor ‘meer al de moeilijke startpositie van kansarmen in ’’ h e t h o o f d s t u k . vormen van hoger onderwijs betreft. Scientifique. als een noodzakelijke stap naar verder doorgedreven universalisme. Bovendien beseft men maar deur” (zie ook: Science de la science et al te zeer dat reeds vanaf het basisonderwijs réflexivité. maar ook van actie. Men wees tegehet onderwijs mogelijk te maken. onder meer vanuit een breed op te zetten ‘Europese sociale beweging’. en de overheersing van het “commerciële. waarbij men hem doende relevant zijn. van Zola tot Sartre. de resultaten L’intellectuel en est un. Men kan prees voor de vernieuwingen die inderdaad zeggen dat zijn empihij in het Franse sociologisch risch materiaal grotendeels onderzoek binnenbracht. Tegenover kijkt naar de gebrekkige doorstromingscijfers het stilzwijgen van de politieke klasse riep hij van kinderen uit arbeidersmilieus naar de unide intelligentsia voortdurend op tot mobilisaversiteit: in 1968 waren er meer arbeiderskintie. zei hij in een deren aan de unief dan in 2002. Ook wat de interview aan Le Monde (in 1992) is “la possidoorstroming van allochtone leerlingen naar bilité et la nécessité de l’intellectuel critique”. Niet voor niets stond hij kinderen uit zwakmaatschappelijke milieus dan ook voorop in de strijd tegen de uitwasminder kansen hebben om zich positief te sen van het neoliberalisme en de mondialiseontplooien. cultureel en onderwijsgebied. OOK BIJ ONS In 1993 ontving hij de médaille Wat zijn visie op het onderwijs In 1968 waren er meer arbeiderskind’or van het beroemde Franse betreft. ≥ Guido Deraeck universalisme’. maar waarbij hij stamt uit de jaren zestig en zeventig en dat er vooral oog had voor “theorie die gebaseerd sindsdien toch wel duidelijk pogingen onderwas op een grote culturele. en onderwijsvoorrangsbeleid. De spiraal van achterstand aan de ring. als prakkomt Bourdieu op vele van zijn oorspronkelijtiserend socioloog volgens de (Franse) tradike bevindingen uit de jaren zeventig uitvoetie. Wat de democratisering in ons land lijkheid van zwakmaatschappelijken op sociaangaat. dat steeds weer het tegenovergestelde is van wat De analyses van Bourdieu omtrent kansenonmen praktisch op universeel vlak als cultuur gelijkheid in de globale samenleving en voorbeschouwt”. die is zeker niet geslaagd als men aal. Nochtans lijkertijd ook op zijn verdiensten om. een man van wetenschap. In die zin is hij tot zijn dood het ‘linkse geweten van de Franse linkerzijde’ gebleven. tussen te komen in rig terug in zijn analyses in La misère du het publiek debat. betwijfelen velen dat deren aan de unief Centre National de Recherche zijn stellingen vandaag nog voldan in 2002. zijn. zoals rond de kansenongemonde. En verder: “Il n’y a pas de démocratie effectiondanks inspanningen voor zorgverbreding ve sans vrai contre-pouvoir critique. BREED MAATSCHAPPELIJK DEBAT. et de première granbijzonder pover. “Wat ik blijf verdedigen”.28 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs aussi une pédagogie qui permettait aux gens de se mettre en mouvement” en: “Une grande perte pour toute une génération de chercheurs”. filosofische en nomen werden om de democratisering van antropologische basiskennis”. Hij weigerde een keuze te maken tussen basis groeit voor velen telkens weer aan tot wat hij bestempelde als mondialisering die feitelijke achterstelling én tot een continu een onderwerping betekende aan de wetten achterblijven op de maatschappelijke ladder.

zijn de gegevens van sprekend in dat scholen waar de ouders beter Bourdieu meer dan de moeite (intellectueel) gesitueerd zijn.A-voorzitter Janssens ke discussies. want uit lichte verschuiving van middelen. onderwijsbegroting van 7. ven in die zin. Eigenlijk betekent het zomaar te typeren als minder relevant omdat huidige voorstel enkel dat men kansarmen in een groot deel van zijn empirisch materiaal Vlaanderen wel wil bijstaan.is het debat rond gelijBourdieu durven we zeggen dat nomen te worden. zijn de invoeren van zedenleer in het daad eindelijk mogelijkheid is gegevens van vrije onderwijsnet . met een hoger percentage aan leerlingen uit ’’ h e t h o o f d s t u k . ook vandaag nog. zoals in een het hele systeem durft aan te pakken. diëren. Zoals het thans voortoond heeft – niet langer systematisch ongeligt.5 miljard euro. voorhouden .daar centrale aanzoals Bourdieu het ook zijn hele leven aangedacht wil aan schenken.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 29 het onderwijs evenals het belemmeren van kansarme milieus een betere omkadering (en een positief georiënteerde schoolcarrière blijbetoelaging) moeten krijgen dan andere. Pas dan is er enige kans Binnen het brede discussies over pluralisme in het op een heroriëntering van ons onderwijsdebat dat vandaag aan de onderwijs en het al dan niet schoolsysteem. Met de moeite waard om er mee in opgeGucht . op een totale heid reproduceren. Dat is reeds geruime tijd een kan zorgen voor reële gelijkheid in de scholen. hun waarde Eigenlijk mag men niet langer scholen subsibehouden. Het gelijkekansenprobleem kan inderdaad niet Nee. gaat het slechts om een gesloten envelijkheid produceren en de bestaande ongelijkloppe van 75 miljoen euro.zoals om gelijkheid van kansen vanaf Bourdieu meer dan gewenst door VLD-voorzitter De de basis te garanderen. Bij de bijdrage van De Morgen (Bourdieu en basisverdeling dient dan ook rekening gehouBourdiable) van 26 januari 2002 beweerd den met de afkomst van de leerlingen. Met een gesloten Binnen het brede onderwijsdebat dat vanfinancieringsenveloppe houdt dit vanzelfdaag aan de gang is. Veel meer dan de krijgen. Het wordt. gepasseerd station. Het onderwijssysteem mag – minister Vanderpoorten . maar om recente gegevens blijkt maar al te duidelijk een herverdeling van het globale onderwijsdat dit onderwijs ongelijkheid van kansen pakket. waarbij er indergang is. waard om er mee in opgenomen ≥ Guido Deraeck een lagere betoelaging zullen te worden. De ongelijkheid verminHet is dan ook te hopen dat het gelijkekansderen is véél fundamenteler dan het debat endecreet . Ze vormen wel degelijk de kern van de mag met andere woorden niet gaan om een huidige en toekomstige discussies. maar leerlingen.zoals uitgewerkt door onderwijsover pluralisme. zonder dat men zou dateren uit de jaren zeventig. ke kansen in het onderwijs dit het centrale thema moet zoals ACW-voorzitter Rombouts worden van de te voeren politieen SP.in ieder geval de enige invalsDe strijd mag niet langer gaan over levensbehoek in de Vlaamse rondetafelconferentie die schouwing. binnen het huidig breed-maatschappefundamenteel opgelost worden zodra dit lijk debat zijn de stellingen van Bourdieu niet decreet goedgekeurd is. Concreet betekent dit dat scholen blíjft inhouden.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful