h e t

h o o f d s t u k

Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs
Guido Deraeck

H

et is toeval dat een breed maatschappelijk en politiek debat over het Vlaamse onderwijslandschap gevoerd wordt, nu de Franse socioloog Pierre Bourdieu onlangs is komen te overlijden. Hij heeft een groot deel

van zijn oeuvre gewijd aan de kansenongelijkheid in het onderwijs.

Niettemin vormt dit een welkome gelegenheid om hier een aantal empirische basisgegevens uit zijn onderzoek voor te leggen. Het gaat inderdaad niet langer op om de focus van de onderwijsvernieuwing eenzijdig te richten op pluralisering van het onderwijssysteem, zoals voorgestaan door VLD-voorzitter De Gucht op basis van een discours over het al dan niet invoeren van lessen zedenleer in het vrije onderwijsnet. Het is veel dringender - zowel naar aanleiding van het op stapel staande gelijkekansendecreet van onderwijsminister Vanderpoorten als van de onderwijsrondetafelconferentie - dat het debat zou gaan over de invoering van reëel gelijke onderwijskansen voor álle leerlingen. De stellingnamen van ACW-voorzitter Rombouts en van SP.A-voorzitter Janssens terzake liggen volledig in de lijn van de onderzoeksgegevens van Bourdieu, zoals hieronder zal blijken. Om gelijkheid van kansen in het onderwijs te kunnen waarborgen, dient bij de verdeling van de basismiddelen dan ook allereerst rekening gehouden met de achtergrond van de leerlingen. De enig toetsbare parameter hiervoor vormt dan het opleidingsniveau van de ouders. Dat criterium is, zowel volgens het ACW als volgens de SP.A (waarbij trouwens ook CD&V-onderwijsdeskundige Luc Martens zich aansluit), het enig bepalende voor de

achterstand die een kind oploopt. Bij de verdeling van de 1,9 miljard euro voor het basisonderwijs wordt nu geen rekening gehouden met de sociaal-economische achtergronden van de (ouders van de) leerlingen.

Guido Deraeck was na een functie als leerkracht beroeps- en technisch onderwijs in het Brusselse tussen 1980 en 1992 verbonden aan het Pedagogisch Bureau van het NSKO. In 1989 promoveerde hij in de sociale wetenschappen aan de KUBrabant (Tilburg) op een proefschrift over ‘Levend Leren. Vormingsconcept voor Alternerend Onderwijs’. Tijdens een korte tussenpauze was hij, in 1987, nationaal onderwijsverantwoordelijke in het ACW. Nadien werd hij docent aan de Sociale Hogeschool Heverlee en het Hoger Instituut Gezinswetenschappen Brussel. Sinds 1996 is hij ook voorzitter van het (lokaal) non-discriminatie-overleg voor het basisonderwijs van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, dat vanaf het schooljaar 2002-2003 overgaat in het gelijkekansenbeleid.

h e t

h o o f d s t u k

zich nog ren. En als ze het dan toch probemen die. Doen ze dat de mechanismen van sociale ongelijkheid. geen radicale breuk in zijn politiek door de hogere klassen geaccepteerd willen engagement. kwam hij vooral in de Cultureel kapitaal. Ze hoeven enkel de leefstijl van de dan 1. aldus opleidingsniveau spelen ook steeds het doorBourdieu.400 bladzijden – wijst hij nogmaals op dominante groepen te imiteren. ring. Niet enkel leefstijl. ’’ h e t h o o f d s t u k . gie aan het beroemde Collège de De rol die ondermeer leefstijl France. ants et leurs études (1964) bevatten met La maar ook smaak van mensen schept distincReproduction (1970) en La Distinction (1979) tie én distantie. dan moeten ze beseffen dat ze geen tal van getuigenissen van mannen en vroudeel kunnen uitmaken van de wereld waar wen over hun difficulté de vivre. worden doorgaans toch door hun schamele ondanks de vele politieke inspanningen en afkomst . maar hij toont tevens fie aan de universiteit van het in stand houden aan dat die verschillen. leefstijl en smaak spelen belangstelling door zijn publieke optreden volgens Bourdieu een belangrijke rol bij het tegen het neoliberalisme en de mondialisein stand houden van sociale ongelijkheid. allicht de Hiermee verruimt hij duidelijk de pogingen nieuwe goeroe van radicaal links in Frankrijk van andere sociologen om voor geworden. Ook hier maatschappelijk interessante posities verwijst hij uitvoerig op de uitsluitingsmechanisdeeld worden. De dominante klasse reeds de kiemen van zijn politieke analyses en beschouwt haar eigen leefstijl en smaak als rechtstreeks engagement. Als minder bevoorrechten beweren. Met de publicatie van La misère worden. via niet. In die zin was hij. want ze steeds in het onderwijssysteem laten gelden. meer dan veertig jaar lang socioleefstijl en smaak Niet alleen stelt hij vast dat logisch onderzoek verrichtte. maar tegelijkertijd ≥ Guido Deraeck vormen van ongelijkheid vermag men niet vergeten dat hij Cultureel kapitaal. moeten ze maar hun gedrag verandu monde (in 1993) – een kanjer van meer deren. doorgaans blijft ze een bron van zware collectieve ontgoocheling: “voorgehouden als een soort land van belofte schuift de horizon ervan verder op naarmate men aan die einder tracht te geraken”. zoals sommigen door de anderen. Naast het cultureel kapitaal en het wijsdemocratisering. Zijn eerste werken speelt bij sociale reproductie is het centrale Sociologie de l’Algérie (1958) en Les étudithema van La Distinction. bij het Algiers (jaren zestig) bekleedt hij van sociale ongeop afstand houden van lagere sinds 1981 de leerstoel sociololijkheid.22 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs BOURDIEU: OVER ONGELIJKHEID VAN KANSEN EN UITSLUITING Op 23 januari ll. Hoe hoog de verwachtingen van zwakmaatschappelijke groepen ten aanzien van de school ook zijn. levert dat niet per se succes op. zeker vanaf de Franse nationale stakingen van december 1995. klaringsmodellen aan te reiken. spelen volgens sociale klassen verschillen qua Van geaggregeerde in de filosoBourdieu een belangrijke rol bij leefstijl. en wil die ook doen aanvaarden kingen van 1995 vormden. De laatste jaren. klassen.waarvan ze slachtoffer blijven beleidsmaatregelen op het vlak van onderverraden. De decemberstade juiste. Nog steeds. na Sartre. reproduceert de school ongelijk- heid. overleed de Franse socioloog en maatschappelijk geëngageerde intellectueel Pierre Bourdieu. eind twintigste eeuw. een cruciale rol spelen.

Als hij dan later. en blokkeles) alsook ‘uitgaven’ als eigen collections ren vaak zelf een mogelijke uitweg naar kansverpakt (Le sens commun. Maar culturele praktijken en het schoolse systeem. Niettemin kon hij doordringen voor bepaalde posities. Arbeiderskinderen geven meer kans aan mensen vertrok hij in 1955 naar Algiers beschikken niet met een gunstige sociale herom er les te geven aan de over het noodzakekomst. de (klassieke) klassenstrijd wordt tegelijkertijd Na een breuk met Aron richtte hij een eigen verlegd naar een strijd binnen bedrijven. mechanismen van uitsluiting en (kansen) ongelijkheid. hoogleraar zich zo een gelijkaardig patroon van sociale wordt aan het befaamde Collège de France.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 23 lopen maatschappelijke traject en vooral de afkomst een grote rol. beroepsgroepen. in het zuiden van Frankrijk. hij lang niet de geïsoleerde socioloog. steeds weer meer kans te maken dan die uit In plaats van onmiddellijk een verdere klasde zwakkere milieus. Raisons d’arijker posities. ‘Juiste sieke academische loopbaan in ≥ Guido Deraeck relaties’ en ‘juiste manieren’ zijn geboorteland te verkiezen. gepubliceerd in tal kunnen wijden aan het onderzoek naar van tijdschriften . volgens Bourdieu. laboratorium op (Centre de sociologie gezinnen. heeft hij daarom indrukwekkende lijst artikels . Tevens verrichtte hij taal. noemde Bourdieu zelf anti-intelbroken zijn.zowel in het een groot deel van zijn sociologisch oeuvre Frans als in het Engels. européenne) en bracht een eigen tijdschrift De meeste kanslozen hebben geleerd hun uit (Actes de la recherche en sciences sociaeigen kansloosheid te aanvaarden. de persoon die afkomtot de befaamde Parijse Ecole Normale stig is uit de hogere maatschappelijke lagen Supérieure. Van generatie op generatie zet gir). Zijn bijdragen over het wordt. Faculteit van Sociale Wetenlijke culturele kapischappen. verder de wordt op vele fronten tegelijk gevoerd. Die strijd om macht en privilegies onder leiding van Raymond Aron. Vernieuwend er hem toe om het tot dan gangbare antroin zijn analyses is dat hij aantoont dat cultupologische structuralistische model (van reel kapitaal. Arabisch huwelijk en over sociaDe reproductie van (sociale) le veranderingen. organisaties. Liber. Het milieu waarin hij feit is en waar de standenstructuur zou dooropgroeide. leidden van Bourdieus onderzoekswerk. Geboren in 1930 in Denguin (een afgelegen dorp in de Pyrénées Bovendien geven. is en culturele distinctie en distantie verder. Naast een rijk gezin en milieu kwam. veroorzaakt ongelijkheid vormt het belangrijkste thema door de industrialisering van Algerije. waar hij filosofie studeerde. dat precies door het onderwijs REPRODUCTIE VAN etnologisch onderzoek in hoog aangeslagen ONGELIJKHEID Kabylië.schreef Bourdieu in zijn ’’ h e t h o o f d s t u k . het Atlantiques. leefstijl en smaak als machtsLévi-Strauss) op de helling te zetten. Terug in middelen gebruikt worden om voorrechten te Parijs bestudeerde hij nadien als socioloog verdedigen. zoals Allicht omdat Bourdieu zelf niet uit een kanssommigen hem graag noem(d)en. Zo blijkt bij gelijke geschiktheid lectualistisch. vanaf 1981. sociale en culturele kapitaal toch nog steeds waarvan de meeste inwoners boeren waren) de doorslag in een samenleving waar de bracht zijn vader het van koehoeder tot zogenaamde kansengelijkheid formeel een gemeentelijk bediende.

Vandaar dat hij de term cultureel kapitaal invoert. Vooral met wat kan beschouwd worden als een onderwijskundige trilogie . ook gegevens rond verwantschap. schilderijen…) als om het behalen van een maatschappelijk gewaardeerd diploma of het bezitten van een adellijke titel. dankzij een directe omgeving die rijk is aan cultureel kapitaal en dank zij specifieke investeringen van de ouders (in de cognitieve ontwikkeling van hun kroost. een meesterstuk. Kinderen van ouders met een hogere opleiding hebben beduidend meer kans op een positieve schoolloopbaan. Dit vloeit voort uit de voordelen die mensen al dan niet kunnen halen . literatuur. waarbij het zowel om cultuurgoederen kan gaan (boeken.uit de sociale netwerken waar ze gebruik van kunnen maken. wat de reproductie van dominantie betreft. Bij het zoeken naar verklaringen voor de grote verschillen in schoolsucces tussen kinderen uit diverse sociale lagen. In de betekenis die Bourdieu eraan hecht. Naast dit cultureel kapitaal heeft Bourdieu het ook over sociaal kapitaal. media en kunst.in samenwerking met Jean-Claude Passeron . is dit kapitaal niet te herleiden tot geld. blijft tot op vandaag nog steeds en nog vaak ongelijkheid in kansen hardnekkig Men kan.mee de democratiseringsbewegingen in het onderwijs in Frankrijk vanaf de jaren zeventig beïnvloed hebben. volgens Bourdieu.op basis van hun maatschappelijke positie .ondermeer in het onderwijs .geeft hij de redenen aan waarom vooral jongeren uit sociaal zwakke milieus onvoldoende succes hebben in het (lager en secundair) onderwijs en bijgevolg niet kunnen doorstromen naar het hoger onderwijs.Les Héritiers (1964). De school is namelijk. CULTUREEL EN SOCIAAL KAPITAAL ≥ Guido Deraeck af van het cultureel kapitaal dat kinderen van hun ouders geërfd hebben. maar instituties van symbolisch geweld. Vooral wilde hij de ongelijke kansen . ondermeer ook het stimuleren van hun motivatie om te (blijven) presteren). Zijn wereldwijde doorbraak dankte hij zeker aan de Engelse vertaling (van 1984) van wat velen zijn hoofdwerk zijn gaan noemen: La Distinction. De belangrijkste thema’s liggen echter vooral op het terrein van de stratificatie van de samenleving en de rol die de cultuur daarin speelt. Op tal van domeinen verdiende hij zijn sporen: naast culturele onderwerpen. stelde hij zich niet tevreden met een uitleg over ongelijke kansen op basis van verschillen in motivatie en aanleg. Het gaat volgens hem niet louter om economisch kapitaal.en de globale sociale ongelijkheid blootleggen door de vele mechanismen te ontmaskeren die ze in stand houden. Hoewel zijn analyses . ’’ h e t h o o f d s t u k .24 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs meer dan veertigjarige loopbaan een dertigtal sociologische werken. Volgens het onderzoek van Bourdieu hangt de schoolcarrière grotendeels Volgens Bourdieu zijn scholen helemaal niet neutraal. La Reproduction en La Noblesse d’Etat (1989) . de sociale wereld pas goed (be)grijpen als men een analyse maakt van het achterliggend kapitaal. SOCIOLOGIE VAN HET ONDERWIJS De school en het onderwijssysteem spelen een bijzonder belangrijke en centrale rol in het sociologisch werk van Bourdieu. bezittingen of tegoeden.

men van betekenissen op aan andere klassen. Bovendien gebeurt deze overdracht . Volgens Bourdieu blijft de ongelijkheid echter zodat deze laatste die als legitiem ervaren. Mensen die deze onderwijs bijdraagt tot de sociale stabiliteit overdracht ondergaan. dat precies aldus Bourdieu. ’’ h e t h o o f d s t u k . Zelf zien ze niet reproduceert niet traal zijn en instituties zijn van in – evenmin als hun ouders en enkel sociale ongelijkheid. wekken dat iedereen dezelfde kansen krijgt. blijft het onderwijs de indruk door het onderwijs hoog aangeslagen wordt. maar symbolisch geweld. noodzakelijke culturele kapitaal. In feite breidt hij Webers theorieën over gezag en legitimering uit via het concept Het is niet omdat een beperkt aantal mensen symbolisch geweld. verhulde wijze. Het is precies deze kleine het versluieren van onrechtvaardigheid en groep van door het onderwijs geselecteerde willekeur en dat die helemaal geen sociaal en aan zijn normen aangepaste personen die rechtvaardige basis bezit. zelf beweren dat het hun eigen schuld is. Door symbolisch de mythe van de gelijke kansen hardnekkig geweld legt de dominante klasse eigen systeweet in stand te houden.uit de middenklasse en is. Kinderen uit lagere lijke lagen met elkaar in contact maatschappelijke klassen besefte brengen. In die zin beweert hij – ook veel later in Les exclus de l’intérieur. In La sen.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 25 vinden die zelfs legitiem. arbeiderskinderen niet beschikken over het Net door dergelijke zelfbeschuldigingen. eigen aan de dominante klasse . wikkeld hebben om de overonderwijscanon blijft maar al te dracht van macht en voorrechzeer afgestemd op interessen en ten mogelijk te maken. sociaal dominante categorieën.het In die mythe (van zogenaamde gelijke kansen) opleggen van bepaalde culturele betekeniszijn ook de verliezers gaan geloven. In zijn analyse van toen vertrekt hij nochtans want iedereen wordt toch op dezelfde wijze van de idee dat scholen wel in de mogelijkonderwezen en volgens dezelfde toetsen en heid verkeren om verschillende maatschappenormen beoordeeld.taal. hebben het geweld van de samenleving die enkel in schijn gebavan die machtsverhouding niet eens door. Reeds in Les Héritiers toont Bourdieu aan dat omdat ze ofwel te dom ofwel te lui waren. van generatie op generatie gereproduceerd.op een Reproduction wordt dan ook gezegd dat het geniepige. ziet hij dat de lagere school reeds minder Het onderwijs de scholen helemaal niet neukansen krijgen. zegt hij dat het onderculturele betekenissen . De dominante maatschappelijke lagen blijven namelijk hun overheersende positie binnen het brede maatschappelijke veld consolideren. Als hij later aan La ≥ Guido Deraeck fen bijgevolg niet dat ze vanaf Reproduction werkt. De ervan. Van alle leerkrachten – dat het onderwijs bewerkstelligt zelf mogelijke oplossingen die niet op hun achtergrond en de legitimering samenlevingen tot dan toe ontbehoeften afgestemd is. woordkeuzen. opgenomen in La misère du monde – dat precies de mensen die in het onderwijs mislukt zijn. maar hij voegt eraan toe uit de lagere sociale strata wel opklimt op de dat de sociale rechtvaardiging van tal van maatschappelijke ladder dat het onderwijs op machtsmechanismen precies gebaseerd is op iedereen gericht is. en seerd is op democratische en meritocratische overeind. wijs als systeem de ‘best verborgen’ oplossing begrippenarsenaal .

den aan de leefwereld van subEffectieve scholen Omdat het onderwijs pedagogiculturen en etnische groepen. die blijft bepalen wat relevante kennis is en Daar waar – vaak op kleinschalige basis – welke de geldige standaarden zijn. kan het als kunnen wel degelijk resultaten dacht voor prestadusdanig de normen van de geboekt worden. Dit neemt echter niet weg dat het onderwijs Volgens Bourdieu is het de dominante klasse emanciperende effecten mogelijk kan maken. zijn deze waar aansche autoriteit bezit. maar bewerkstelligt zelf de legitimering ervan. De (vroegtijdige) strategieën om succeservaringen te bevordeselectie van leerlingen op sociale basis is zelfs ren.en hun strata die gemakkelijk kiezen voor het laten gezinnen .van wat er in de scholen onderwede cultuur van leerlingen uit zwakmaatzen wordt. aldus Bourdieu. hun kinderen op school zouden mislukken. is het Het gevolg hiervan. deren uit kansarme autochtone milieus als die van kinderen uit etnische minderheidsgroepen. de kinderen. Het reproducerend element blijft schappelijke milieus en die van de dominante in het onderwijs sterk aanwezig. De ouders overwegen om via het onderwijs maatschapzijn namelijk sterk in het ontwikkelen van pelijk hogerop te komen. re kringen is veel sterker dan van ouders uit waardoor het er niet in slaagt om capaciteizwakkere milieus. sluit ’’ h e t h o o f d s t u k . Het onderwijs reproduceert niet enkel sociale ongelijkheid. De geven van extra lessen. Het zijn precies ouders uit sterke sociale breed aanvaard door de kinderen .≥ ook centraal aandacht te besteGuido Deraeck teem. aldus Bourdieu.26 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs principes. De keuze voor privé. Het onderwijs ouders. Effectieve ties gekoppeld zogezegde algemeen geldende scholen zijn deze waar aandacht wordt aan degelijke affectieve omkadecultuur aan alle leerlingen voor prestaties gekoppeld wordt ring en betrokkenopleggen.door de dominante tot hun recht te laten komen. Met andere woorden. precies omwille van de groten van hele groepen leerlingen voldoende tere herkenbaarheid . Temeer reproductiefactor wijst Bourdieu ook op het daar de meeste ouders uit de dominante feit dat ouders uit de hogere klassen extra lagen hun kinderen vaak in andere. aparte inspanningen leveren om te voorkomen dat scholen hun opleiding laten volgen. is dat niet enkel het onderwijs an sich dat bepaalt kinderen uit kansarme milieus niet eens meer of kinderen al dan niet (mis)lukken. maatschappelijke of etnische dering en betrokkenheid van de afkomst is. Onderwijs dat niet voldoende afgestemd is op belangen en interessen van bepaalde PEDAGOGISCHE AUTORITEIT VAN bevolkingsgroepen leidt steeds weer tot HET ONDERWIJS beperkter schoolsucces en geringere kansen. voor speciale (affecbevindingen van Bourdieu hieromtrent zijn tieve en cognitieve) aandacht voor hun falenniet nieuw.of elitezowel wat betreft de mindere kansen van kinscholen waar succes gegarandeerd is. De kloof tussen cultuur . Maar de rechtstreekse bepaalt zelf dat leefstijl en smaak van de culbetrokkenheid van ouders uit cultureel hogetureel dominante groepen de enig geldige is. maar blijven halsstarrig aanwezig.die er het slachtoffer van zijn. Daardoor scholen pogingen doen om in hun curriculum beheerst ze ook het schoolsys. Naast die klasse is hierdoor onoverbrugbaar. om het even wat hun aan degelijke affectieve omkaheid van de ouders.

plaatste hij de laatste (blijven) spelen in het in stand houden van sociale ongelijkheid. maar Bourdieu wijst er fenomenen (zie ook: Pour un haar leefstijl en tevens op dat die verschillen een mouvement social européen. filières’. Precies het sociale en culturele kapitaal blijft Voor zwakmaatschappelijke milieus blijft de ook dan weer de doorslag geven. zijn inzet en zijn engagement bepaalde functie . Niet voor niets waren. smaak als de juiste centrale rol spelen bij het op 2001). culturele ongelijkheid. voegt neoliberalisme en stond hij . is succes niet Bourdieu hebben ze hiervoor te weinig geldig automatisch gewaarborgd: de afstand tussen cultureel kapitaal. dat stijgers uit etniweinig zicht op hebben. Volgens van de elite over te nemen. heel van La Distinction. blijft de school voor kansarmeIN EEN RUIMER PERSPECTIEF re ouders haast onbereikbaar.bij een zelfde opleidingsbijzonder lovend. Hij toont tevens aan dat in een Bové en Suzan George (vicesamenleving waarin formeel voorzitster van Attac) in Le kansengelijkheid bestaat. Zo was hij. Bovendien ontbreekt sche groepen hiervan vaak het slachtoffer het die ouders vaak aan mogelijkheden en zijn. omdat ze hierbij door de school zelf doorMet andere woorden. Omdat dit onderwijs feitede verschillende maatschappelijke lagen lijk collaboreert met de cultuur van de domiwordt telkens weer benadrukt. den. vaak Monde (van 25 januari 2002) blijkt dat bij gelijke geschiktheid voor een over zijn werk. Respectievelijk: “Il avait ’’ h e t h o o f d s t u k .v. Nog steeds weet de dominante klasse haar leefstijl en Hoewel de betekenis van Bourdieu vooral smaak als de juiste aanvaard te doen worden. na 1995. door leefstijl en smaak gaans niet geholpen worden. en dan vooral de Het zijn precies dit cultureel kapitaal en de bemiddelende rol van het onderwijs in de eigen leefstijl en smaak die een belangrijke rol handhaving ervan. ook (en vooral) via het maatschappelijke strata. Niet alleen verdige mondialisering en globalischillen maatschappelijke strata ≥ Guido Deraeck sering en voor een bundeling van elkaar qua leefstijl en van sociale krachten tegen deze Nog steeds weet de dominante klasse smaak. slaat op diens bijdrage aan de discussie over ook (en vooral) via het schoolsysteem. aanvaard te doen afstand houden van de lagere naar aanleiding van zijn overlijworden.de (weinige) vervolgens de cirkel. In dat verband heeft sociale klimmers uit maatschappelijk zwakkeBourdieu het ook over een ‘diversification des re milieus nog steeds minder kans maken. de commentaren van José schoolsysteem.zelfs vooraan in acties tegen eenzijheid te duiden. nerende groep door die te legitimeren en te reproduceren. De rol die zij spelen bij de jaren zijn belangstelling hiervoor in een veel sociale reproductie is ook het centrale thema ruimer perspectief.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 27 niveau en toetsbare ervaring .in samenwerking Bourdieu een eigen verklaringswijze toe aan met de vakbonden en nieuwe sociale bewevroegere sociologische pogingen om ongelijkgingen . Wat het instandhouden actief in zijn verzet tegen het ongebreideld van deze sociale ongelijkheid betreft. Juiste relaties en dito manieren tillen hefbomen om de cognitieve ontwikkeling van personen met gunstiger sociale herkomst hun kinderen mee te helpen stimuleren gemakkelijker over carrièredrempels. Uit tal van school bovendien een vreemd milieu waar ze onderzoeken blijkt b.

28 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs aussi une pédagogie qui permettait aux gens de se mettre en mouvement” en: “Une grande perte pour toute une génération de chercheurs”. Ook wat de interview aan Le Monde (in 1992) is “la possidoorstroming van allochtone leerlingen naar bilité et la nécessité de l’intellectuel critique”. zoals rond de kansenongemonde. die is zeker niet geslaagd als men aal. filosofische en nomen werden om de democratisering van antropologische basiskennis”. zei hij in een deren aan de unief dan in 2002. Nochtans lijkertijd ook op zijn verdiensten om. maar ook van actie. tussen te komen in rig terug in zijn analyses in La misère du het publiek debat. et de première granbijzonder pover. een man van wetenschap. betwijfelen velen dat deren aan de unief Centre National de Recherche zijn stellingen vandaag nog voldan in 2002. Niettemin pleitte hij voor ‘meer al de moeilijke startpositie van kansarmen in ’’ h e t h o o f d s t u k . En verder: “Il n’y a pas de démocratie effectiondanks inspanningen voor zorgverbreding ve sans vrai contre-pouvoir critique. Men kan prees voor de vernieuwingen die inderdaad zeggen dat zijn empihij in het Franse sociologisch risch materiaal grotendeels onderzoek binnenbracht. de resultaten L’intellectuel en est un. “Wat ik blijf verdedigen”. Wat de democratisering in ons land lijkheid van zwakmaatschappelijken op sociaangaat. waarbij men hem doende relevant zijn. vormen van hoger onderwijs betreft. Scientifique. 2001). onder meer vanuit een breed op te zetten ‘Europese sociale beweging’. ≥ Guido Deraeck universalisme’. maar waarbij hij stamt uit de jaren zestig en zeventig en dat er vooral oog had voor “theorie die gebaseerd sindsdien toch wel duidelijk pogingen onderwas op een grote culturele. OOK BIJ ONS In 1993 ontving hij de médaille Wat zijn visie op het onderwijs In 1968 waren er meer arbeiderskind’or van het beroemde Franse betreft. Bovendien beseft men maar deur” (zie ook: Science de la science et al te zeer dat reeds vanaf het basisonderwijs réflexivité. cultureel en onderwijsgebied. dat steeds weer het tegenovergestelde is van wat De analyses van Bourdieu omtrent kansenonmen praktisch op universeel vlak als cultuur gelijkheid in de globale samenleving en voorbeschouwt”. en onderwijsvoorrangsbeleid. BREED MAATSCHAPPELIJK DEBAT. Niet voor niets stond hij kinderen uit zwakmaatschappelijke milieus dan ook voorop in de strijd tegen de uitwasminder kansen hebben om zich positief te sen van het neoliberalisme en de mondialiseontplooien. Hij weigerde een keuze te maken tussen basis groeit voor velen telkens weer aan tot wat hij bestempelde als mondialisering die feitelijke achterstelling én tot een continu een onderwerping betekende aan de wetten achterblijven op de maatschappelijke ladder. De spiraal van achterstand aan de ring. In die zin is hij tot zijn dood het ‘linkse geweten van de Franse linkerzijde’ gebleven. en de overheersing van het “commerciële. Men wees tegehet onderwijs mogelijk te maken. Tegenover kijkt naar de gebrekkige doorstromingscijfers het stilzwijgen van de politieke klasse riep hij van kinderen uit arbeidersmilieus naar de unide intelligentsia voortdurend op tot mobilisaversiteit: in 1968 waren er meer arbeiderskintie. als een noodzakelijke stap naar verder doorgedreven universalisme. van Zola tot Sartre. zijn. als prakkomt Bourdieu op vele van zijn oorspronkelijtiserend socioloog volgens de (Franse) tradike bevindingen uit de jaren zeventig uitvoetie.

maar om recente gegevens blijkt maar al te duidelijk een herverdeling van het globale onderwijsdat dit onderwijs ongelijkheid van kansen pakket. Veel meer dan de krijgen.5 miljard euro. want uit lichte verschuiving van middelen. gaat het slechts om een gesloten envelijkheid produceren en de bestaande ongelijkloppe van 75 miljoen euro. Pas dan is er enige kans Binnen het brede discussies over pluralisme in het op een heroriëntering van ons onderwijsdebat dat vandaag aan de onderwijs en het al dan niet schoolsysteem.is het debat rond gelijBourdieu durven we zeggen dat nomen te worden. waarbij er indergang is. Concreet betekent dit dat scholen blíjft inhouden. zijn de invoeren van zedenleer in het daad eindelijk mogelijkheid is gegevens van vrije onderwijsnet .zoals om gelijkheid van kansen vanaf Bourdieu meer dan gewenst door VLD-voorzitter De de basis te garanderen.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 29 het onderwijs evenals het belemmeren van kansarme milieus een betere omkadering (en een positief georiënteerde schoolcarrière blijbetoelaging) moeten krijgen dan andere. Met de moeite waard om er mee in opgeGucht . Het onderwijssysteem mag – minister Vanderpoorten . Bij de bijdrage van De Morgen (Bourdieu en basisverdeling dient dan ook rekening gehouBourdiable) van 26 januari 2002 beweerd den met de afkomst van de leerlingen. binnen het huidig breed-maatschappefundamenteel opgelost worden zodra dit lijk debat zijn de stellingen van Bourdieu niet decreet goedgekeurd is.in ieder geval de enige invalsDe strijd mag niet langer gaan over levensbehoek in de Vlaamse rondetafelconferentie die schouwing. hun waarde Eigenlijk mag men niet langer scholen subsibehouden. gepasseerd station. Eigenlijk betekent het zomaar te typeren als minder relevant omdat huidige voorstel enkel dat men kansarmen in een groot deel van zijn empirisch materiaal Vlaanderen wel wil bijstaan. Dat is reeds geruime tijd een kan zorgen voor reële gelijkheid in de scholen.zoals uitgewerkt door onderwijsover pluralisme. De ongelijkheid verminHet is dan ook te hopen dat het gelijkekansderen is véél fundamenteler dan het debat endecreet .A-voorzitter Janssens ke discussies. diëren. met een hoger percentage aan leerlingen uit ’’ h e t h o o f d s t u k . ook vandaag nog. onderwijsbegroting van 7. zonder dat men zou dateren uit de jaren zeventig. waard om er mee in opgenomen ≥ Guido Deraeck een lagere betoelaging zullen te worden. voorhouden . Met een gesloten Binnen het brede onderwijsdebat dat vanfinancieringsenveloppe houdt dit vanzelfdaag aan de gang is. maar leerlingen. zoals in een het hele systeem durft aan te pakken. zijn de gegevens van sprekend in dat scholen waar de ouders beter Bourdieu meer dan de moeite (intellectueel) gesitueerd zijn. Het wordt. ke kansen in het onderwijs dit het centrale thema moet zoals ACW-voorzitter Rombouts worden van de te voeren politieen SP.daar centrale aanzoals Bourdieu het ook zijn hele leven aangedacht wil aan schenken. Het gelijkekansenprobleem kan inderdaad niet Nee. Ze vormen wel degelijk de kern van de mag met andere woorden niet gaan om een huidige en toekomstige discussies. Zoals het thans voortoond heeft – niet langer systematisch ongeligt. op een totale heid reproduceren. ven in die zin.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful