You are on page 1of 38

This is trial version, If you want get full version, please register it, thank you.

Web site: http://www.verypdf.com/ E-mail: support@verypdf.com

TESMER
www.tesmer.org.tr

SMMM Yeterlik Sınavı Eğitim Seti Ders Metinleri

BORÇLAR HUKUKU

© TESMER. Tüm hakları TESMER’e aittir.

TESMER

BORÇLAR HUKUKU

BORÇLAR HUKUKU (GENEL HÜKÜMLER)
§ 1. GENEL BİLGİLER
Borçlar Hukuku, Medeni Hukukun en önemli ve en geniş kısmını oluşturmaktadır. Her ne kadar Borçlar Kanunu Medeni Kanun’un sonunda yer alan ayrı bir Kanun gibi düzenlenmişse de, bu durum tamamen Kanunun alındığı İsviçre’ye ilişkin tarihsel nedenlerden kaynaklanmaktadır. Bu ayrılık sadece dış görünüş bakımındandır; aslında iki Kanun birbirine bağlıdır ve Borçlar Kanunu, Medeni Kanun’un devamıdır. Bu durum, BK’nun 544 üncü maddesinde “Medeni Kanunun tamamlayıcısı olan işbu Kanun...” denilmek suretiyle açıkça belirtilmiştir. Borçlar Hukukunun başlıca kaynağı, Borçlar Kanunumuzdur. Borçlar Kanunumuz da eski Medeni Kanunumuz gibi İsviçre’den alınmış ve onunla birlikte 4 Ekim 1926 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Borçlar Kanunumuz sistematik açıdan iki kısma ayrılmaktadır: - Genel Hükümler (m. 1-181), - Özel Borç İlişkileri (m.182-541). Aşağıda, Genel Hükümler kısmında yer alan bazı konulara değinilecektir. I. BORÇ İLİŞKİSİ KAVRAMI Borç ilişkisi, Borçlar Hukukunun temel kavramlarından biridir. Çünkü Borçlar Hukuku, Medeni Hukukun borç ilişkilerini düzenleyen dalıdır. Borç ilişkisi, alacaklı ile borçlu arasında öyle bir hukuki ilişkidir ki; bu ilişki gereğince borçlu alacaklı karşısında bir şey vermek, bir şey yapmak veya bir şeyden kaçınmakla yükümlüdür. Bu tanımdan, borç ilişkisinin üç unsuru bulunduğu anlaşılmaktadır: - Alacaklı: Borç ilişkisinde borçludan bir edimde bulunmasını isteme hakkına sahip olan taraf (aktif suje); - Borçlu: Borç ilişkisinde alacaklı karşısında bir edimde bulunmakla yükümlü olan kimse (pasif suje); - Edim: Borç ilişkisinin konusu. Olumlu (verme, yapma) veya olumsuz (yapmama) tarzda olabilir. Edimin belli veya hiç değilse belirlenebilir olması gerekir. Ayrıca edim, hukuka (buyurucu kurallara), ahlâk ve adaba aykırı veya imkânsız olmamalıdır (BK m. 20/I). II. SORUMLULUK Bir borç ilişkisinde borçlu alacaklı karşısında belli bir edimi yerine getirme yükümlülüğü altına girmiştir. Şayet borçlu bu yükümlülüğünü kendi isteğiyle yerine getirmezse, alacaklının Devlet organları aracılığıyla borçlunun malvarlığına el koyabilmesi gerekir. Buna, sorumluluk denir. Borçlu borcunu yerine getirmediği zaman, alacaklı, Devletin cebri icra organları aracılığıyla borçlunun malvarlığına el koyabilecektir. Bu söylenenlerden anlaşıldığı gibi, malvarlığı ile sorumluluk esastır. Yani borçlu borcunu yerine getirmediği zaman –çok istisnai bazı durumlar dışında- borcu için hapsedilemez; o, malları ile sorumlu olacaktır. Borçlu borcu için, -kural olarak- tüm
© TESMER. Tüm hakları TESMER’e aittir. İzinsiz çoğaltılamaz. 2

41-60) 3. Sebepsiz zenginleşmeden doğan borçlar (m. Hukuki işlemden ve özellikle sözleşmelerden doğan borçlar (BK m. HUKUKİ İŞLEM A) KAVRAM Hukuki işlemler. Kefilin sorumlu olacağı azami miktarın kefalet sözleşmesinde gösterilmesi geçerlilik şartıdır (BK m. Bundan başka örnekler de verilebilir. gerekse durumun gereklerinden dolayı karşı tarafın kabul beyanını beklemek zorunda olmayıp da teklif uygun bir süre içinde reddolunmamış ise. © TESMER. Bu tanımdan yararlanılarak. kişinin iç alemine ilişkin bir husustur.61-66) §. Belli miktarla sınırlı sorumluluğa ise. her ikisine de sonuç bağlar. 484). Tüm hakları TESMER’e aittir. örtülü (zımni) bir irade beyanı mevcuttur. kendisine yapılan bir teklife hukuken cevap vermek zorunda değildir. Ancak istisnaen. Böylece iradenin herhangi bir biçimde dış aleme aktarılmasına. ancak bu isteği açıklamak için yapılan davranıştan. Çünkü hiç kimse. Hukuk düzeninin buna bir sonuç bağlayabilmesi için dışa vurulması. hukuki sonuç doğurmaya yönelmiş irade açıklamalarıdır. yani açıklanması gerekir. İrade. Örneğin eser (istisna) sözleşmesinde taraflar bir ücret karşılığında bir eserin meydana getirilmesini amaçlamaktadırlar. Hukuk düzeni. 1/II). Yani icapçının (teklifte bulunanın) hal ve şartlar gereği karşı tarafın açık bir kabulünü beklemesinin istenemeyeceği hallerde. örtülü bir kabul beyanı sayılamaz. 2 HUKUKİ İŞLEMLERDEN DOĞAN BORÇLAR I. irade açıklaması denir.TESMER BORÇLAR HUKUKU malvarlığıyla sınırsız olarak sorumludur (şahsen sorumluluk). hukuki sonuç hakkındaki iradesini hiçbir şüpheye yol açmayacak tarzda açıklamışsa. Buna karşılık hukuki sonuç hakkındaki istek (irade). bu davranışın yapıldığı hal ve şartlar gözönünde tutularak anlaşılabiliyorsa. Yukarıdaki kitabevi örneğinde durum böyledir. bazı hallerde susmanın örtülü bir kabul beyanı sayılacağını belirtmiştir: “İcapta (teklifte) bulunan kimse gerek işin özel niteliğinden. kitabı satın alma yönündeki iradesini örtülü olarak açıklamış sayılır. Haksız fiillerden doğan borçlar (m.). Fakat BK’nun 6 ncı maddesi.1-40) 2. İzinsiz çoğaltılamaz. 631) (belli mallarla sorumluluk). kefilin sorumluluğu örnek verilebilir. Örneğin bir kimse. hukuki işlemin unsurları şöylece sıralanabilir: . karşı tarafın susması örtülü bir kabul beyanı sayılacaktır. Kendisine bir şeyin bağışlanması teklif edilen kişinin susması gibi. İrade belli bir hukuki sonuca yönelmekte ve hukuk düzeni bu sonucu tanımaktadır. BORCUN KAYNAKLARI Borçlar Kanunumuz doğuşları yönünden borçları üç kısma ayırmıştır: 1. deftere yazılan borçlardan sadece miras yoluyla edindiği değerler ölçüsünde sorumludur” (MK m. Şayet bir kimse. sözleşme gerçekleşmiş sayılır”. Aslında susma. III. Hukuk düzeni tarafların iradelerine (amaçlarına) bu hukuki sonucu bağlamaktadır (BK m. açık veya örtülü (zımni) biçimde dışa yansıtılmış olabilir (BK m. Örneğin Devlet. 3 .İrade açıklaması (İrade beyanı): İrade. müşterisi olduğu kitabevi tarafından kendisine gönderilen yeni yayınlanmış bir kitabı açıp okumaya başlarsa. açık (sarih) irade beyanı söz konusudur. 355 vd. borçlunun sorumluluğu Yasa tarafından belli mallarla veya belli miktarla sınırlandırılmış olabilir.

İzinsiz çoğaltılamaz. ölüme bağlı hukuki işlemden söz edilir. Sözleşmelerde iradeler karşılıklı. Çünkü satış bedeli (semen). Kısaca borçlandırıcı işlemler. değiştiren veya sona erdiren işlemlerdir. Ancak kişinin beyanının bu unsurları içermesi yeterli olup. Bu sözleşmeden doğan mülkiyetin geçirilmesi ve satış bedelinin ödenmesi borçlarının yerine getirilmesi ise birer tasarruf işlemidir. çeşitli bakımlardan gruplara ayrılabilir: 1. kararlarda ise aynı yönde beyan edilmektedir. Hukuki işleme katılan tarafların sayısına göre yapılan ayrım Bu ayırım. yoksa kiralama ya da bağışlama amacıyla mı verdiğini belirtmelidir. irade beyanının söz konusu hukuki sonuca (işleme) ilişkin esaslı unsurları içermesiyle mümkündür. 18/I). hukuki sonucu Kanundaki düzenlemesi itibariyle tam olarak nitelendirmesi (yani işlemin adını koyması) şart değildir. Ölüme bağlı tasarruflar ve ölüme bağlı bağışlamalar (teberrular). BK m. Tasarruf işlemleri ise. Örneğin bir kimse malını karşı tarafa vermişse. SÖZLEŞME A) KAVRAM © TESMER. alıcının ise satım bedelini ödeme borcu doğar. irade beyanında bulunanların sayısına göre yapılan ayırımdır. bu gruba girer. yani onu devreden. Örneğin bir kimse satım sözleşmesi yapmak istediğini belirtse. bir hakka doğrudan doğruya etki eden. buna karşılık istenen (arzulanan) hukuki sonucun meydana gelmesi için en az iki kişinin irade açıklaması gerekliyse iki ya da çok taraflı hukuki işlemden söz edilir. Borçlandırıcı işlemler (taahhüt işlemleri) / Tasarruf işlemleri Borçlandırıcı işlem. fesih veya takas beyanı örnek gösterilebilir. tarafların (yanlışlıkla) kullandıkları sözlere ve isimlere bakılmayarak.Hukuki sonuç: BORÇLAR HUKUKU Hukuki işlemin meydana gelmesi için sadece iradenin açıklanması yeterli değildir. İstenen hukuki sonucun doğması için bir kişinin iradesini açıklaması yeterliyse tek taraflı hukuki işlemden. işlemi yapanı borç altına sokan işlemlerdir. 182).TESMER . bunu satım amacıyla mı. sağlararası hukuki işlemden söz edilir. Çünkü BK’nun 18 nci maddesi gereğince. Buna karşılık. Satım sözleşmesi ile satıcının satım konusu malın mülkiyetini devir borcu. İki veya çok taraflı hukuki işlemler ise kendi içinde ikiye ayrılır: Sözleşmeler ve kararlar. hukuki işlem sonuçlarını irade açıklamasında bulunanın ölümünden sonra meydana getirecekse. B. onların gerçek ve ortak amaçları araştırılacaktır (m. Tüm hakları TESMER’e aittir. 2. TÜRLERİ Hukuki işlemler. II. sadece malvarlığının pasifini arttıran işlemlerdir. 4 . satım sözleşmesinin esaslı unsurlarından biridir (bkz. ayrıca bu iradenin bir hukuki sonuca yönelmesi ve bu sonucun hukuk düzenince tanınması gerekir. Örneğin satış sözleşmesi bir borçlandırıcı işlemidir. bu durumda satım sözleşmesine ilişkin hukuki sonuçlar doğmaz. fakat karşı tarafın bedel ödemeyeceğini söylese. 3. Bu belirtme. bir hakka doğrudan doğruya etkide bulunmayan. Tek taraflı hukuki işlemlere. vasiyetname. Sağlararası işlemler / Ölüme bağlı işlemler Hukuki işlem sonuçlarını irade açıklamasında bulunan kişinin sağlığında doğuruyorsa.

tek taraflı bir hukuki işlemdir ve karşı tarafa ulaşınca (varınca) sonuçlarını doğurur. içerik olarak icaba uygun olması gerekir. C) SÖZLEŞMELERDE ŞEKİL ŞEKİL Geçerlilik Şekli İspat Şekli Kanunu Şekil İradi Şekil © TESMER. İzinsiz çoğaltılamaz. kural olarak icap sayılır (BK m. İcap. İcap.TESMER BORÇLAR HUKUKU İki tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla meydana gelen hukuki işleme sözleşme denir. İcabın kabulü ile sözleşme tamam olur (kurulur). 5 . Tüm hakları TESMER’e aittir. Ancak sözleşmenin yapılması sonucunda sadece bir taraf borç altına giriyorsa tek tarafa borç yükleyen sözleşmeden (örnek: bağışlama vaadi sözleşmesi). Sözleşmenin meydana gelebilmesi için gerekli olan karşılıklı ve birbirine uygun bu iki irade beyanından zaman bakımından önce açıklananına icap (teklif. sözleşmenin esaslı noktalarını içermeyen ve karşı tarafça kabul edildiğinde sözleşmeyi kurabilecek olgunlukta olmayan beyanlar ise icaba davet sayılır. Sözleşme. tek taraflı ve varması gerekli bir irade beyanıdır. sözleşme (akit) tamam olur”. “iki taraf karşılıklı ve birbirine uygun surette rızalarını beyan ettikleri an. Fiyatını göstererek mal sergilenmesi ise. Bir beyanın kabul sayılabilmesi için. Ancak Borçlar Kanunu (BK). 7/II-III). buna karşılık her iki taraf da borç altında giriyorsa iki tarafa borç yükleyen sözleşmeden (örnek: satım. yoksa icaba davet mi olduğu şüphe halinde beyanın yorumlanması suretiyle çözülür. öneri). hizmet. Buna karşılık. sözleşme yapma çağrısıdır. Bir beyanın icap mı. iki taraflı bir hukuki işlemdir. Sözleşmenin esaslı noktalarını içermesi ve karşı tarafça kabul edildiğinde sözleşmeyi kurabilecek olgunlukta bir beyan olması gerekir. iki noktada sorunu çözümlemiştir: Tarife ve fiyat listesi gönderilmesi icap sayılmaz. İcap gibi kabul de. kira. sonra açıklananına ise kabul denir. B) SÖZLEŞMENİN KURULMASI BK’nun 1 nci maddesine göre. eser sözleşmeleri) söz edilir.

C. Kanunda açıkca sözleşmenin geçerli olması için şekil şartı aranmış olmadıkça. 16). 60/3 ve 89). BK m. Yani Yasanın emrettiği şekilde yapılmayan sözleşmeler. 213. kanuni şekilden söz edilir. 15’te öngörülen resmi onaylama (şahadetname. Buna karşılık 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 26’ncı maddesine göre. Örneğin Kanun (Yasa) taşınmaz satış sözleşmesinin resmi şekilde ve tapuda yapılmasını (BK m. Borçlar Hukuku (Genel Hükümler). 163) emretmiştir. 11/I’de ifadesini bulmuştur: “Sözleşmenin sıhhati (geçerliliği).84 vd. Ancak zamanla “butlan görüşü” yumuşatılarak. Metin el yazısıyla veya daktiloda yazılmış. B. üç tür şekil öngörülmüştür: Sözlü şekil / yazılı şekil / resmi şekil. Noterler tarafından akdin geçerlilik şartı olarak yapılan resmi senetler. m. şekli serbestisi ilkesidir. taşınmaz mülkiyetinin geçirilmesi (devri) için düzenlenen sözleşmeleri yapmaya yetkili makam. hatta basılmış olabilir. tapu memuru. belgeleme) yerine geçerler. işlemin yetkili bir makam veya şahıs (örneğin noter. Dolayısıyla. BK m. Kanunun geçerlilik şartı olarak şekli aradığı durumlarda. kanunun öngördüğü bir şeklin kapsamı ve sonuçları hakkında başka bir hüküm konulmamışsa. Kanunun sözleşmenin geçerliliğini bir şekle bağladığı durumlarda.). sahtelikleri sabit oluncaya kadar kesin delil oluştururlar (Noterlik K. 82). 60. m. 706. 6 . Noterlerin düzenleme biçiminde (re’sen) yapabilecekleri işlemlerden biri de. 349 vd. 26). yani “geçersiz”dir. Tapu K. bu şekle uyulmadan yapılan akit (sözleşme) “sahih olmaz”. kendisine yapılan taraf beyanı veya beyanlarını iki şahit huzurunda tesbit eder.. buradaki “geçersizlik”ten “butlan” yaptırımını anlamak gerekir. Resmi şekilden amaç. b) Butlanı ileri süren tarafın şekil noksanına kendi hileli davranışı ile kasden sebep olması © TESMER. taraflar sözleşmenin (hukuki işlemin) geçerliliğini bir şekle bağlı kılıp kılmamakta serbesttirler. -aksine bir hüküm mevcut değilse. Noterler tarafından düzenleme şeklinde yapılmış olan akitler (senetler). şu iki halde şekil noktası nedeniyle sözleşmenin geçersizliğini ileri sürmenin “dürüstlük kuralı”na aykırı düşeceği ve dolayısıyla. Kanunda açıklık olmadıkça. doğrudan noter düzenler. I. Ankara 1989. İzinsiz çoğaltılamaz. Yazılı (adi yazılı) şekilde ise önemli olan. “hakkın kötüye kullanılması” sayılacağı kabul edilmiştir: a) Tarafların kendi rızaları ile sözleşmenin başlıca borçlarını ifa etmiş olmaları. tapu sicil muhafızı veya memurudur. Bu ilke. alacağın temliki sözleşmesinin ise yazılı şekilde yapılmasını (BK m. resmi şeklin doğurduğu hükümlerden yararlanamazlar (bkz. aksi açıkca bir yasada öngörülmedikçe (ilke olarak).). m. MK m. Buna karşılık tarafların sözleşmenin geçerliliğini bir şekle bağladığı (tabi kıldığı) durumlarda ise. 1512 sayılı Noterlik Kanunu’na göre noterler. hiçbir şekle tabi değildir”. Demek ki. Buna karşılık. sulh yargıcı vs. resmi şekil olmayıp. düzenleme yoluyla (re’sen) yapılan senet ve sözleşmelerdir. her türlü resmi senedi düzenlemeye yetkilidirler (m. Eren. s. noterlerin imza tasdiki (onaylaması) şeklinde yaptıkları işlemler. iradi şekilden söz edilir (BK m. Noter. 13/I). sözleşmenin tüm esaslı noktalarını kapsayan metnin borç altına giren taraf (veya taraflarca) imzalanmış olmasıdır (BK m. sadece BK m. 11/II’ye göre. Burada senedi. Klasik ve yerleşmiş görüşe göre.TESMER -Sözlü Şekil -Yazılı Şekil -Resmi Şekil BORÇLAR HUKUKU Borçlar Hukuku alanında hâkim olan sözleşme özgürlüğü ilkesinin görünüş biçimlerinden birisi de. Tüm hakları TESMER’e aittir.batıldır (kesin hükümsüzdür). 3. taşınmaz satış vaadi sözleşmesidir (Noterlik K.) önünde yasaların aradığı usul ve koşullara uyularak yapılmasıdır.

karşılıklı irade beyanlarının birbirine uygun olması gerekir. Kuru/Arslan/Yılmaz. 288/I) (bkz. Bu gerçek ve ortak amaç araştırılırken. devri. beyan muhatabının dürüstlük kuralı (MK m. Görüldüğü gibi. ertelenmesi. 466). “bir sözleşmenin şekil ve şartlarının tayininde (belirlenmesinde). Medeni Usul hukuku. (HUMK m. için. Bunun dışında şekil.TESMER BORÇLAR HUKUKU Buraya kadar. Usul Hukukunda öngörülmüş olan bu ispat şartı (“yazılı delille/senetle ispat” zorunluluğu). düşürülmesi. o zaman bu beyanların yorumlanması ve gerçek anlamlarının saptanması gerekir. E) SÖZLEŞMEDE. fakat anlaşmazlık çıktığında 50 milyon TL’nın ödünç verildiğinin kanıtlanabilmesi için yazılı delile (senede) gereksinim vardır. 18. geçerlilik şartı olarak öngörülmüş şekilden söz edildi. Ancak irade beyanlarının anlamları açıkça anlaşılamıyorsa. Anlaşmazlık halinde işlemin ispatlanabilmesi (daha doğrusu işlemden doğan hakkın ispatlanabilmesi) ancak belli bir şekilde yapılmış olmasına bağlı ise. senetle ispat olunması gerekir. Tüm hakları TESMER’e aittir. adeta Borçlar Hukukundaki “şekil serbestisi” ilkesini ortadan kaldırmıştır. Bir hakkın doğumu. 2) çerçevesinde bildiği ve bilmesi gereken tüm olguları değerlendirerek beyana vermesi gereken anlam esas alınacaktır. İRADE İLE BEYAN ARASINDAKİ UYGUNSUZLUK HALLERİ © TESMER. aksine onların gerçek ve ortak amaçları araştırılır” demektedir. ispat şartı olarak şekilden söz edilir. ispat işlevine de sahip olabilir(ispat şartı olarak şekil). B’ye 50 milyon TL. D) SÖZLEŞMENİN YORUMU Bir sözleşmenin meydana gelmesi. yenilenmesi. bu uygunluğun araştırılması sorun yaratmaz. güven ilkesi gereğince. Örneğin A. İrade beyanlarının anlamlarının açık olduğu durumlarda. s. İzinsiz çoğaltılamaz. ikrar ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin yapıldıkları zamanki miktar veya değeri kırkmilyon lirayı geçtiği takdirde. tarafların gerek yanlışlıkla gerekse gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları deyim ve isimlere bakılmaz. Bu sözleşmenin geçerliliği herhangi bir şekle tabi değildir. BK m. değiştirilmesi. ödünç vermiştir. 7 .

içinden arzu etmiyorsa “zihni kayıt”tan söz edilir. irade Sakatlığı denilmektedir. örneğin kefil olduğunu veya otomobil satın aldığını beyan ettiği halde. Şaka Beyanı Zihnî Kayıt Muvazaa Yukarıda belirtildiği gibi. korkutma nedeniyle irade ile beyan arasında istenmeden meydana gelen uygunsuzluk hallerine. gerçek iradesine uymayan bir beyanda bulunursa “şaka beyanı” söz konusu olur. ya sadece bir taraf istemiştir veya her iki taraf bu konuda anlaşmıştır: Tek tarafın isteği ile meydana getirilen uygunsuzluk hallerini “şaka beyanı” ve “zihni kayıt” olmak üzere iki kısımda incelemek mümkündür. III. III.TESMER BORÇLAR HUKUKU İRADE İLE BEYAN ARASINDA UYGUNSUZLUK İrade İle Beyan Arasında İstenerek Yaratılan Uygunsuzluk İrade Beyan Arasında İstenmeden Meydana Gelen Uygunsuzluk (İrade Sakatlıkları) I. 1/I). © TESMER. İzinsiz çoğaltılamaz. Acaba irade ile beyan arasında bir uygunsuzluk bulunması halinde ne olacaktır? Hata. karşı tarafın beyanını ciddiye almayacağı kanısından hareket ederek. isteyerek) meydana getirilmiş olabilir. Beyanda bulunan kimse. muvazaa (danışıklılık) halidir. Tüm hakları TESMER’e aittir. Bunun dışında. Hata Hile Tehdit (Korkutma) I. irade ile beyan arasındaki uygunsuzluk hali kasden (bilerek. Bu tür beyanlar kural olarak bağlayıcı değildir. Fakat beyanın niteliğine ve yapılış şekline göre karşı tarafça ciddiye alınması mümkün olan beyanlar bağlayıcıdır. II. İki tarafın isteğiyle yaratılan uygunsuzluk ise. II. tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan bir işlem yapmaları ve görünürdeki bu işlemin kendilerini bağlamayacağı konusunda anlaşmalarıdır. .Muvazaa (Danışıklılık) Muvazaa (danışıklılık). 8 . Bir kimse beyan ettiği şeyi istemiyorsa.. hile. sözleşmenin kurulması için açıklanan karşılıklı iradelerin (irade beyanlarının) birbirine uygun olması gerekir (BK m. Bu tür beyanlar geçerli olup beyanda bulunan şahsı bağlar. İrade ile beyan arasındaki uygunsuzluğu.

B. Farklı görüşte: Ertaş. tarafların gerçek iradesine uymayan görünürdeki işlem batıldır (kesin hükümsüzdür). uygulamada özellikle taşınmaz mallar üzerindeki aynî hakların kazanılmasına (iktisabına) ilişkin sözleşmeler nedeniyle önem taşımaktadır. bağışlamanın (gizli işlemin) ise resmi şekilde yapılmadığı için geçersiz sayılacağını kabul etmektedir.1974 tarih ve 1/2 sayılı İçt. Eşya Hukuku. Gizli işlemin geçerli olması için yasanın öngördüğü şekil şartına uygun olarak yapılması zorunluluğu. Yargıtay da 7. s. Örnek: A. İkincisi ise. tarafların gerçek iradelerine uyan işlemi bir görünürdeki işlem altında gizledikleri nisbi (mevsuf.B.. 80-81. 243. 1. Muvazaa durumunda (ister mutlak. İsviçre Federal Mahkemesi’nin yerleşmiş içtihadı da bu yöndedir (Reisoğlu. Ancak her iki muvazaa halinde de taraflar arasında. ister nisbi olsun). İstanbul 1992. görünürdeki işlemin hüküm taşımayacağı konusunda bir muvazaa anlaşması vardır: Örnek: Taraflar aslında bir bağışlama sözleşmesi yaptıkları halde. Bir. 6.4. Bu nedenle. 16.1953 tarih ve 8/7 sayılı İçt. Eşya Hukuku.10. İzinsiz çoğaltılamaz. 352-353). yasanın aradığı diğer geçerlilik şartlarını (şekil şartı vs.s. fakat bu devrin hukuki bir sonucu olmadığı hususunda taraflar anlaşmıştır. taraflardan her biri ve hukuki yararı bulunan üçüncü şahıslar ileri sürebilir.3. satış sözleşmesinin (görünürdeki işlemin) muvazaalı olduğu. icra takibinden kurtulmak için mallarını muvazaalı olarak B’ye devretmiş. s. . mirasçıların ileride hak talep etmelerine engel olmak amacıyla.. mutlak muvazaadan farklı olarak. muvazaa iddiasını tanıkla da ispatlayabilirler. Üçüncü şahıslar. muvazaayı kendiliğinden dikkate alır. Bir.) sağlamış olmak kaydıyla geçerlidir. dış görünüşte satış sözleşmesi yapmışlardır. Yargıç. tarafların gerçek iradelerine uymayan bir işlem yapmaları ve görünürdeki bu işlemin kendilerini bağlamayacağı konusunda anlaşmalarını ifade eden mutlak (adi) muvazaa halidir. katmerli) muvazaa halidir.B. İzmir 1997. Buna karşılık nisbi muvazaada gizli işlem.TESMER BORÇLAR HUKUKU Taraflar bazen bu görünürdeki işlemin altında. Bu örnekte Görünürdeki işlem satım sözleşmesi. Böylece nisbi muvazaa halinde. görünürdeki işlemin altında gizlenmiş bir de gizli işlem mevcuttur. Oğuzman/ Seliçi. Kararının gerekçe kısmında. gerçek iradelerin uyan başka bir işlemi de gizleyebilirler. hile.İrade sakatlığı halleri (hata. 11. 9 . iki çeşit muvazaa halinden söz edilmektedir: Birincisi. Borçlar Hukuku.. Doktrindeki çoğunluk. 3.1990 tarihli İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu Kararında da aynı görüşe yer verilmiştir. tarafların gerçek iradelerini yansıttığı için. Muvazaalı işlemin butlanını. korkutma) © TESMER. Kararının sonuç kısmında bu görüşü benimsemiştir. gizli işlem ise bağışlama sözleşmesidir. resmi şekilde yapılmış satış sözleşmesinin muvazaalı olması tarafların gerçek niyetinin ise bağışlama bulunması halinde. Tüm hakları TESMER’e aittir.

m. 23 vd.TESMER BORÇLAR HUKUKU İRADE SAKATLIKLARI HİLE (BK.29-30) BEYAN HATASI SAİK HATASI Esaslı olmayan Esaslı Esaslı olmayan Esaslı A) Sübjektif Şart Kanun tarafından sayılan durumlar • • Sözleşmenin niteliğinde hata Sözleşmenin konusu olan şeyde hata Şahısta hata Miktarda hata Diğer durumlarda yargıcın takdiri B) Objektif Şart • • İrade sakatlığı (irade fesadı) halleri denilince.m. İzinsiz çoğaltılamaz.m. 10 .23-27) TEHDİT BK. a) Hata: © TESMER.28) 8 HATA BK.) düzenlenmiş bulunan hata. Tüm hakları TESMER’e aittir. BK’da “rızadaki fesat” başlığı altında (BK m. hile ve korkutma (ikrah) halleri anlaşılır (gayrı kasdi uygunsuzluk halleri).

4). Ancak esaslı hatalar. BK m. 29). kişinin beyanda bulunurken yaptığı değerlendirmeler ve tahminlerde yanılmasını ifade eder. karşı tarafın hilesi sonucu yanıltılan tarafın yanılması (hatası) esaslı olması bile. belli bir sakatlık nedeniyle.28/I’e göre. İkrah): Taraflardan biri yapmak istemediği bir sözleşmeyi. bazı geleneksel beyan hatası hallerini. 2) göre bu sözleşme için objektif açıdan esaslı (vazgeçilmez) olmalıdır ve bizzat hataya düşen tarafın da subjektif açıdan bu noktada hataya düşmeseydi sözleşmeyi yapmayacağı kabul edilebilmelidir (BK m. tek taraflı bağlamazlıktan da söz edilmektedir. sözleşmenin niteliğinde hata/konusunda hata / şahısta hata / ve miktarda hata (esaslı miktar hatası) halleridir (m. şöyle sıralanabilir: © TESMER. Bu nedenle esaslı hata. c) Tehdit (Korkutma. hata esaslıdır ve iptal hakkı verir. hataya düşene sözleşmeyi iptal hakkı verir (m. sözleşmeyi iptal hakkı veren hata olarak tanımlanabilir. baştan itibaren kendisine bağlanan hukuki sonuçları doğurmayan ve geçerli hale getirilemeyen işlemlerdir. 24 b. 2 ve 3). başlıca esaslı hata halleri olarak dikkate almıştır. korkutma hali söz konusudur. Hata. sözleşmenin taraflarından biri. aşağıda “hükümsüzlük” konusunda değinilecektir. 11 . yanıltılan kişi sözleşmeyi iptal edebilir. 1. Yani üzerinde hataya düşülen nokta. Butlan (Kesin hükümsüzlük) Batıl (kesin hükümsüz) sözleşmeler (hukuki işlemler). Burada. korkutma fiilini üçüncü bir kişi işlemiş olsa bile sözleşmeyi iptal edebilir (BK m.23). gerçek iradesine uymayan bir beyanda bulunmasıdır. ne zaman esaslı sayılacaktır? BK. iptal edilebilir (feshedilebilir) bir sözleşmedir.TESMER BORÇLAR HUKUKU Sözleşmenin taraflarından birisinin yanılarak. Başlıca butlan sebepleri. Saikte hata hallerinde de yukarıdaki iki koşul sağlanmışsa. F. Korkutulan taraf. SÖZLEŞMELERDE HÜKÜMSÜZLÜK (BUTLAN VE İPTAL KABİLİYETİ) 1. Bunlar. hataya düşen sözleşmeyi iptal edebilir. 24. son fıkra). İzinsiz çoğaltılamaz. karşı tarafın hilesi sonucu yanılmıştır (yanıltılmıştır). kendisine veya yakınlarından birine ağır ve derhal meydana gelecek bir zarar verileceği tehditi altında yapmışsa. Ancak esaslı hata. ticari doğruluk ilkelerine (MK m. İptal edilebilen işlemlerin hukuki sonuçlarına. Bu durumda hatanın esaslı sayılabilmesi için hem objektif hem de subjektif koşulun (unsurun) gerçekleşmesi gerekir. Hata. Tüm hakları TESMER’e aittir. b) Hile: Bu durumda ise. Buna karşılık adi hesap yanlışlığı esaslı hata sayılmaz. 24 b. hile ve korkutma hallerinde yapılan sözleşme. Saik hatası. Her iki koşul (unsur) da gerçekleşmişse. bu sayılan durumlar dışında kalan beyan hatası hallerinde ve saik hatası hallerinde de söz konusu olabilir. düzeltilmekte yetinilir (m.

Batıl işlemler. davada yargıç butlan sebebini kendiliğinden (re’sen) dikkate alır. ahlâka. 2) İptal kabiliyeti Bu tarz hükümsüzlük. kamu düzenine. BK m. İptal kabiliyetinin söz konusu olduğu hallerden bir diğeri de. Tüm hakları TESMER’e aittir. tek taraflı bağlamazlıktan da söz edilebileceğini belirttik. Gerekli şartlara uyularak yeniden yapılması gerekir. korkutma) yukarıda inceledik. kişilik haklarına aykırı veya imkansız olması Butlanın sonuçlarına gelince. Bu tür hükümsüzlüğün söz konusu olduğu hallerden “irade fesadı” hallerini (hata. Bu. dava açılması gerekmez. eksik bulunan geçerlilik şartı ile korunan tarafa bir iptal hakkı tanınmış olmasıdır. Butlanın Borçlar Hukukundaki başlıca sonuçları bunlardır. karşı taraf sözleşmeyle bağlıdır. İrade fesadına uğrayan taraf hata ve hilede öğrenme tarihinden itibaren. bozucu yenilik doğuran bir haktır. Gerçekten irade fesadı hallerinde. hile sonucu yanıltılan veya korkutulan taraf) sözleşmeyle baştan itibaren bağlı değildir. Butlan ileri sürülmemiş bile olsa. feshedilebilen işlemler de denir. Bu hakkın (iptal hakkının) kullanılmasıyla. Bu 1 yıllık süre. İşlem belli bir zamanın geçmesiyle veya butlan sebebinin ortadan kalkmasıyla geçerli hale gelmez. korkutmada ise bunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıl içinde sözleşmeyi iptal etmezse. Butlanı sadece taraflar değil. hak düşürücü süredir. Bu durumda. © TESMER. İzinsiz çoğaltılamaz.21’de düzenlenen gabin (sömürme) halidir. hile. kesin hükümsüzdür.TESMER BORÇLAR HUKUKU BUTLAN Ehliyetsizlik (temyiz kudretinden yoksunluk nedeniyle tam ehliyetsiz olma hali) Şekle aykırılık Muvazaa Sözleşmenin konusunun emredici hükümlere. yargıç bunu kendiliğinden dikkate alamaz. sözleşme kesin olarak hükümsüz hale gelir. Baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. sakat olan sözleşmenin (işlemin) tam olarak hükümsüz hale gelmesi için. Bu tür işlemlere. Buna karşılık. sözleşmeye icazet vermiş sayılır ve sözleşme. yararı olan üçüncü kişiler de ileri sürebilirler. sözleşme kesin olarak hükümsüz hale gelir. 12 .. Aksine süresi içinde iptal (fesih) hakkını kullanırsa. onun bakımından da bağlayıcı hale gelir. iptal hakkı sahibi (hataya düşen.. İptal hakkı kural olarak karşı tarafa yöneltilen tek taraflı beyanla kullanılır. çeşitli şekillerde karşımıza çıkmaktadır. Kişi iptal hakkını kullanmadıkça. Ortak yönleri.

Temsil. KAVRAM Temsil (BK m 32 vd. 32 vd. Velinin. doğrudan temsil söz konusudur.Temsilci (mümessil). Çünkü vekalet bir sözleşmedir ve vekile. . yetki veren tarafından tek taraflı bir irade açıklamasıyla verilir. yazılı olarak verilmesi (yetki belgesi). Birinci durumda kanuni temsilden. 2. Temsil bu özelliğiyle. 386/I). Temsil yetkisi kanundan veya yetki verenin iradesinden doğabilir. iki türü vardır: a) Doğrudan (vasıtasız) temsil Temsilci yetki veren hesabına ve adına (namına) davranıyorsa. vasinin durumu kanuni temsile örnektir. temsilcinin üçüncü şahısla yaptığı işlemin tüm hukuki sonuçları (alacak ve borçlar) doğrudan doğruya yetki verenin üzerinde doğmaktadır (BK m.TESMER BORÇLAR HUKUKU G. ikinci durumda ise iradi temsilden söz edilir. © TESMER. yetki veren hesabına işlemde bulunacağı kişi). 32/I). bir üçlü ilişkidir.). Biz burada. TEMSİL 1. Yetki veren Temsilci Temsilci Sözleşmenin kurulması Üçüncü şahıs Sözleşmenin hükümleri Böylece doğrudan temsilin. iki unsuru vardır: aa) Temsil yetkisi: Temsil yetkisi. İzinsiz çoğaltılamaz. Tüm hakları TESMER’e aittir. Bununla beraber. TÜRLERİ Temsilin (iradi temsilin). Yetki veren.Yetki veren. bir işin yapılması yükümlülüğünü yüklemektedir (BK m. 13 . Yetkinin verilmesi herhangi bir şekle tabi değildir. ispat açısından kolaylık sağlar. tek taraflı bir hukuki işlemle temsilciyi üçüncü şahısla işlem yapma kudretiyle (iktidarıyla) donatmaktadır. Gerçek temsil türü budur. vekaletten ayrılmaktadır.) değineceğiz. İlişkinin köşeleri şunlardır: . Bu durumda. başkası hesabına işlemler yapılmasıdır. temsil yetkisinin yetki verenin iradesinden doğduğu iradi temsil durumuna (BK m.Üçüncü şahıs (temsilcinin. .

Alacağın Temliki. b) Dolaylı (vasıtalı) temsil Dolaylı temsilde temsilci.TESMER BORÇLAR HUKUKU Yetkinin içeriğini. Yine temsil yetkisi herhangi bir şekilde üçüncü kişilere bildirilmişse. dava açmak. Dolaylı Temsil. temsil yetkisine dayanarak işlem yapmanın (doğrudan temsil) iki koşulu vardır: Temsil yetkisi ve başkası adına davranma. Dolaylı temsilde yapılan işlemin hukuki sonuçları önce temsilcinin üzerinden doğar. Yetki veren Temsilci Temsilci Sözleşmenin kurulması Üçüncü şahıs Sözleşmenin hükümleri BK m. yetkisiz temsil söz konusudur. vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına üçüncü şahıstaki alacağı. BK m. 32/ II c. 388/III. bir taşınmazı devretmek veya bir hakla sınırlamak. Ancak ne var ki. Yavuz. İzinsiz çoğaltılamaz. yetki veren hesabına. Ankara 1989. Kanun bazı hallerde. vekiline karşı olan borçlarını yerine getirmiş müvekkile geçişini düzenlemektedir: “Müvekkil vekiline karşı olan muhtelif borçlarını ifa edince. Kocaman. 32/ III). dolaylı temsili gerektiren vekâlette alacakların “kanun gereği”. Temsilcinin yetkisinin sona erdiği veya yetkisinin sınırlarını aştığı durumlarda da yetkisiz temsil söz konusudur. © TESMER. Temsilciye yetkisini gösteren bir belge verilmişse. 34/I-II). onunla sözleşme yapan karşı taraf olayda bir temsil ilişkisinin bulunduğunu halden anlarsa veya sözleşmenin temsilci veya temsil eden tarafından yapılması onun açısından bir farklılık yaratmıyorsa. müvekkilin olur” (bu konuda bkz. Yetki veren bu yetkiyi her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir. sulh ve tahkimde bulunmak için özel yetkinin varlığını aramıştır. s. daha sonra bunları. Yetkisiz temsil durumunda. bağışlamak. kambiyo taahhüdünde bulunmak. 36). fakat kendi adına davranmaktadır. s. Yani bir başkası adına sözleşme yapan kimsenin temsil yetkisi yoksa. 14 . 393/I. Ayrıca temsil yetkisi sona erdiğinde iyiniyetli üçüncü kişileri korumak için bazı hükümlere yer verilmiştir. bu koşullardan ilki gerçekleşmemiştir. bb) Başkası adına davranma: Temsil yetkisinin verildiği kişinin (mümessilin) işlem yaparken başkası (yetki veren) adına davranması gerekir. o. YETKİSİZ TEMSİL Yukarıda belirtildiği gibi. BK’nun 416 ncı maddesi alım satım komisyoncusunu. Aksi takdirde işlemden doğan alacaklar ve borçlar yetki verene değil de. yetki geri alındığında temsilcinin bu belgeyi iadesi gerekir. Tüm hakları TESMER’e aittir. İade etmezse. kendisine ait olur. alacağın temliki ve borcun nakli kurallarına göre yetki verene devreder (BK m. özel yetki verilmesini aramıştır. yetkinin geri alındığının da aynı şekilde duyurulması gerekir (m. “ücret mukabilinde kendi namına ve müvekkil hesabına kıymetli evrak ve menkul eşya alım ve satımını deruhte eden (üstlenen) kimse” olarak tanımlamaktadır. 2). bu haktan önceden vazgeçmek geçersizdir (BK m. 47-48. İstanbul 1983. sözleşmeden doğan hak ve borçlar temsil olunan kimseye ait olur (m. yetki veren dava yoluyla bunu sağlamakla yükümlüdür (BK m. 126-127). yetki veren belirler. 3. 34/III).

Buna karşılık haksız fiil durumunda (BK m. İzinsiz çoğaltılamaz. KAVRAM Hukuka aykırılık (hukuka aykırı fiiller). temsil yetkisine sahip olmadığını bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispatlarsa. zorda kalma (ıztırar) hali. 38). o kimseyi müsbet zararı (yani sözleşmenin ifa edilmemiş olmasından doğan zararı) ödemeye de mahkûm edebilir (BK m.41). B) Zarar © TESMER. Şayet temsil edilen kimse icazetten açıkca veya örtülü (zımmî) olarak kaçınırsa. BK m. zarar veren ile zarara uğrayan arasında bir borç ilişkisi vardır ve buna aykırı davranılmasından bir zarar doğmuştur. zarara yol açan fiilin hukuka aykırı (haksız) olmasıdır. 41): A) Hukuka aykırı fiil Haksız fiilden sorumluluğun ilk şartı. 39/I). bu sözleşme. tarafların arasında böyle bir ilişki yoktur. 39/III’e göre. Ancak diğer tarafın. özel hukuktan doğan bir hakkın kullanılması. . o zaman hâkim hakkaniyet gerektirdiği takdirde. 15 . Ancak zarar verici davranış (fiil) sonucunda zarar veren için bir tazmin borcu söz konusu olabilecektir. bu hallerin tümünde saklıdır. adına işlem yapılanın (temsil edilenin) uygun bir süre içinde o sözleşmeye icazet verip vermeyeceğini beyan etmesini talep etmeye hakkı vardır. haklı savunma. sözleşmenin geçerli olmamasından doğan zararın (menfi zararın) tazmini için. hukuka aykırılık ortadan kalkar: Kamu erkinin (yasal sınırlar içinde) kullanılması. Bu nedenle. iki şekilde karşımıza çıkar: Borca (sözleşmeye) aykırılık ve haksız fiiler. temsilci sıfatını takınan kimse aleyhine dava açılır. adına işlem yapılan icazet (onay) vermedikçe bu sözleşmeyle bağlı olmaz (BK m. Fakat bu kimse diğer tarafın. Temsil edilen sözleşmeye icazet verirse. hukuka aykırılık sayılır.). Haksız fiil.). davaya gerek kalmaz (BK m.TESMER BORÇLAR HUKUKU Bir kimse yetkisi olmadığı halde başkası adına davranarak işlem (sözleşme) yapmışsa. 38). icazet verilinceye veya icazet verilmesi reddedilinceye kadar sözleşme askıdadır. temsilci yetkiliymiş gibi yapıldığı andan itibaren temsil edileni bağlar. II. Bu süre içinde icazet verilmediği takdirde. HAKSIZ FİİLDEN DOĞAN BORÇLAR I. zarar görenin rızası (hukuken mümkün olan hallerde). bir kişinin (fail) hukuka aykırı bir davranışla kasten veya ihmal sonucu başka bir kişiye (mağdura) zarar vermesidir. o kimse de sözleşmeyle bağlı kalmaz (BK m. 39/II).41 vd. HAKSIZ FİİLİN UNSURLARI Yukarıdaki tanımdan anlaşılacağı gibi. Tüm hakları TESMER’e aittir. (BK m. § 3. Hukuku düzeninin yazılı olan ve olmayan kurallarına aykırılık. sebepsiz zenginleşme esasına dayanarak dava açma hakkı. 96 vd. haksız fiilin unsurları şunlardır (BK m. Temsilci sıfatını takınan kimse kusurluysa (yani temsil yetkisine sahip olmadığını biliyor veya bilmesi gerekiyorsa). kendi hakkını korumak için kuvvet kullanma. Borça aykırılık durumunda (BK m. Şu durumlarda.

kusursuz sorumlulukta temel iki düşünceyi ifade etmektedir. tazminat miktarının belirlenmesinde dikkate alınır. kusurlu olmasa dahi bu girişimin (teşebbüsün) yol açtığı zarardan sorumlu tutulmalıdır. 55 gereğince kusursuz sorumluluğu.Zarar. d) Nedensellik (İlliyet) bağı Haksız fiil dolayısıyla tazmin borcunun doğabilmesi için haksız fiil ile zarar arasında nedensellik bağının bulunması. Bazı durumlarda zarar görenin de fiilin meydana gelmesinde birlikte kusuru olabilir (müterafık kusur). Burada. Ancak istisnaen bazı durumlarda (hakkaniyet sorumluluğu. Bunun anlamı. temyiz kudretinden yoksun olanların haksız fiilden sorumluluğunda uygulama alanı bulmuştur (BK m.TESMER BORÇLAR HUKUKU Haksız fiilden dolayı tazmin yükümlülüğünün doğması için. kusur ehliyetine sahiptir ve haksız fiilden sorumlu tutulabilir. Tehlike (risk) sorumluluğu ve hakkaniyet sorumluluğu. çalıştırdığı kişi üzerinde emretme. Tüm hakları TESMER’e aittir. hakkaniyet sorumluluğudur. .54). Nedensellik bağı konusunda uygun illiyet bağı teorisi uygulanır. zararın varlığını ispatlaması gerekir. III. söz konusu fiilin normal hayat tecrübelerine ve hayatın normal akışına göre zarar verici sonucun doğmasına elverişli olması gerekir. zarar gören kişiye aittir. Zarar görenin. Kusurun ispatı. kusursuz sorumluluk hallerinin en önemlilerinden biri olan istihdam edenlerin (adam çalıştıranların) sorumluluğu üzerinde durulacaktır (BK m. Hakkaniyet gerektiriyorsa fail. kusurlu olmasa bile sorumludur. (BK m. kârdan yoksun kalma şeklinde de ortaya çıkabilir. haksız fiil ile zarar arasında bir nedensellik bağının varlığını kabul edebilmek için. kusur ilkesi kabul edilmiştir. kusur ilkesinin mutlak olarak kabulü eleştirilmeye başlanmıştır. Manevi zararda ise kişinin şahsiyet (kişilik) haklarına bir tecavüz söz konusudur. hizmetin ifası sırasında ve hizmetle ilgili olarak meydana gelmiş olmalıdır. temyiz kudretinden mahrum olanlar da sorumlu tutulabilirler. Zarar. Bu. KUSURSUZ SORUMLULUK EDENLERİN SORUMLULUĞU) HALLERİ (ÖZELLİKLE İSTİHDAM Haksız fiilden sorumlulukta. Ancak bu. ortada zarar olması gerekir. 41). yani zararın bu fiilden dolayı meydana gelmesi şarttır. 55). her zaman tatmin edici sonuçlar doğurmaz. Başkaları için tehlike yaratan bir faaliyette bulunan girişimci. temyiz kudretinden geçici olarak yoksunluk). C) Kusur Kusur. tehlike sorumluluğu halini ifade eder (Karayolları Trafik Kanunu’na göre işletenin sorumluluğu. Bu düşünce. istihdam edenin. İrade unsuruna (temyiz kudretine) sahip olan bir kişi. BK m. 55 ve 58). Adam çalıştıranların BK m. başkasını çalıştıran kimsenin yükümlü olduğu objektif özeni yerine getirmemiş olması nedenine dayanır. © TESMER. Bu fiili bir zarar olabileceği gibi. İzinsiz çoğaltılamaz. Bunun sonucu. Diğer temel düşünce ise. hukuka aykırı sonucun istenmesi (kast) veya bu sonucu önlemek için gerekli iradenin gösterilmemesidir (ihmal). Buna göre. denetleme yetkisine sahip olmasıdır. 16 . maddi ve manevi olabilir. Yani hayat tecrübelerine göre böyle bir sonucun doğması mümkün (beklenebilir) olmalıdır. Nitekim geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren.İstihdam eden ile zarar verici fiili işlemiş olan çalıştırdığı kişi arasında bir istihdam (çalıştırma) ilişkisi olmalıdır. Bu durum. kusursuz sorumluluk halleri ortaya çıkmıştır. malvarlığının mevcut durumu ile haksız fiilden önceki durum arasındaki farkı ifade eder. Bu sorumluluğun söz konusu olması için gerekli şartlar şunlardır: . Maddi zarar.

nda özel bir düzenleme getirerek. Ancak istihdam eden. kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. 55’deki sorumluluk halinin söz konusu olması için istihdam edenin kusurlu olması gerekmez. 100’e dayanan sorumlulukta. BK m. zararın meydana gelmemesi için gerekli tüm dikkat ve özeni gösterdiğini veya gerekli dikkat ve özeni göstermiş olsaydı dahi zararın yine de meydana geleceğini ispatlarsa.60).43’e göre. m.B. haksız fiil sorumluluğunda bir yıldır (BK m. § 4. . Şöyle ki: . HÜKÜMLERİ Haksız fiil işleyen kişi. bir kusursuz sorumluluk durumudur. 100/II-III). 85 vd.49). BK m. zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde.BK m. BK m. kurtuluş kanıtı getirerek sorumluluktan kurtulabilir. Yardımcı şahsın ika ettiği zarardan borçlunun bir kusuru bulunmasa dahi. Fakat aynen tazmine hükmedilmesi de mümkündür. 109’a göre. Borçlar Hukuku. aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur” (m.” (Karş.Zarar.85/4). tazminatın tarzını ve kapsamını belirler. yargıç.TESMER BORÇLAR HUKUKU . C. Buna karşılık. IV. 17 .. Şöyle ki: İstihdam eden.. TANIM VE UNSURLARI © TESMER. maddi ve manevi tazminat olmak üzere ikiye ayrılır. . KTK m. 125) iken. Karayolları Trafık Kanunu m. Bu maddede de BK m. istihdam edilen kişinin haksız fiilinden doğmuş olmalı ve bu fiille zarar arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. 60). 4. Manevi tazminat. 55’de istihdam edene sorumluluktan kurtulabilmesi için “kurtuluş beyyinesi” tanınmıştır. Ancak arada farklılıklar vardır. o. Oğuzman. Çünkü bu hal. “motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler. s. Tüm hakları TESMER’e aittir. BK m.Borca aykırılıkta sorumluluğun sözleşme ile daraltılması mümkün olduğu halde (BK m. durumun gereklerini ve hatanın (kusurun) ağırlığını dikkate alarak. Tazminat.. İzinsiz çoğaltılamaz. (Bu konuda bkz. bu zarardan sorumludur. haksız fiil sorumluluğunda bu söz konusu olmaz. 99/II. borçluya böyle bir imkân sağlanmamıştır. kişilik haklarına tecavüz halinde söz konusu olur (BK m. sorumlu olmaz. İstanbul 1987. 307). zarar görenin. Maddi tazminat genellikle nakden tazmin şeklinde olur. mağdurun zararını tazmin etmek zorundadır.Borca aykırılıkta zamanaşımı süresi on yıl (BK m. Oysa BK m. motorlu araçların işletilmesinden doğan zararlardan işletenin sorumluluğunu düzenlemiştir: “İşleten. 55’de olduğu gibi bir “kusursuz sorumluluk” hali düzenlenmektedir. bir borcun ifasına yardımcı olarak katılan şahısların borçlunun borcuna aykırı davranarak alacaklıya verdikleri zarardan borçlunun sorumlu olacağını ifade etmektedir. I.. 100. SEBEPSİZ ZENGİNLEŞMEDEN DOĞAN BORÇLAR I.

vade günündeki rayici üzerinden Türk parası olarak ödenebilir.Nedensellik bağı: Sebepsiz zenginleşme davasının şartlarından biri de.Zenginleşme: Sebepsiz zenginleşme davasının açılabilmesinin ilk şartı. dört unsurun varlığı gerekir: . Şöyle ki: “Konusu para olan borç.83’de düzenlenmiştir. Yani bir kimse zenginleşirken. zenginleşme miktarını aşamaz. bir başkasının malvarlığı fakirleşmiş olmalıdır (fiilen azalma veya zenginleşmenin önlenmesi tarzında).TESMER BORÇLAR HUKUKU Sebepsiz zenginleşme (BK m. Demek ki. Sözleşmede. Sebepsiz zenginleşme dolayısıyla bir iade (geri verme) borcunun doğabilmesi için.Fakirleşme: Bir kimsenin malvarlığında haklı bir sebep olmaksızın meydana gelen zenginleşme. KAVRAM İfa. BORCUN İFASI I. bir başkasının malvarlığı aleyhine gerçekleşmiş olmalıdır. şahsi nitelikte bir davadır. Zenginleşme konusu tüketilmiş veya aynen iadesi mümkün değilse.67’deki yedek kurala göre. bir kimsenin malvarlığında bir çoğalmanın (zenginleşmenin) meydana gelmesidir. Sebepsiz zenginleşme davası. . Zenginleşen kötüniyetli ise.). borcunu şahsen yerine getirmek zorunda değildir. Fakat iade borcunun kapsamı. BK m. § 5. ödeme yerinde kanuni rayici olmayan bir para öngörülmüş ve sözleşmenin değiştirilmeden (harfiyen) yerine getirilmesi. Sebepsiz zenginleşme davası. İzinsiz çoğaltılamaz. memleket (Türk) parası ile ödenir.Haklı bir sebebin bulunmaması: Sebepsiz zenginleşmenin söz konusu olabilmesi için zenginleşmenin haklı bir sebebe dayanmaması gerekir. . iadenin konusu zenginleşmenin nakdi karşılığıdır. haklı bir sebep olmaksızın malvarlığına giren şeyin iadesidir. bir ve on yıllık zamanaşımı sürelerine tabidir ( m. alacaklının bunda menfaatinin bulunduğu hallerde (örneğin bir ressamın bir tablo yapmayı. Davanın (yani geri verme borcunun) konusu. HÜKÜMLERİ Sebepsiz zenginleşmeden doğan borç. c) Hukuki sebep sonradan ortadan kalkmışsa. zenginleşme ile fakirleşme arasında nedensellik bağının bulunmasıdır. 61 vd. (3568 sayılı Yasa ile eklenen fıkra): © TESMER. Tüm hakları TESMER’e aittir. bir diğer şahsın malvarlığındaki zenginleşmeden kaynaklanmalıdır. Yani bir kimsenin malvarlığındaki fakirleşme. borcun bizzat borçlu tarafından ifasında alacaklının menfaati bulunmadıkça. Borçlar Kanunumuz zenginleşmenin haklı bir sebebe dayanmadığı durumlara örnek olarak şunları saymaktadır: a)Hukuki sebep geçerli değilse yahut borç olmayan şey ödenmişse. iade (geri verme) borcudur (BK m. bir hastabakıcının hizmet sunmayı üstlendiği durumlarda) gerekli olacaktır. borç. İyiniyetliyse iade borcu. Ancak bu yedek kuralın aksi de kararlaştırılabilir. b) Hukuki sebep gerçekleşmemişse.61). 66). II. Konusu para olan borcun nasıl ifa edileceği (ödeneceği) BK m. zenginleşmenin tümünü iade etmek zorundadır. 63). aynen ödenecek kelimeleri veya buna denk (muadil) deyimlerle şart kılınmamış ise. borçlu. borçlunun borcunu şahsen ifası. bir kişinin malvarlığında haklı bir sebep olmaksızın bir diğer kişinin malvarlığı aleyhine meydana gelen zenginleşmedir (çoğalmadır). borç ilişkisinin) sona erdirilmesidir. borç ilişkisinin konusu olan edimin borçlu tarafından alacaklıya karşı yerine getirilmesi ve böylece borcun (dolayısıyla. 18 . . geri verme zamanındaki zenginleşme miktarıyla sınırlıdır (BK m. bir terzinin elbise dikmeyi.

ayın ortası tabirinden ise. Alacaklı. son ayın buna uyan gününde muaccel olur. ödeme zamanında alacaklının ikametgâhının bulunduğu yerde ifa olunur (götürülecek borçlar). bir vadeye de bağlanmış olabilir. Tüm hakları TESMER’e aittir. 28 Şubat) anlaşılır. sözleşmenin yapıldığı gün sayılmamak şartıyla sürenin son günü muaccel olur. bu süre bir veya iki hafta olarak değil. son ayın son günü muaccel olur. bu borcun. 73’deki yedek kurala göre: . 1 hafta ve 1 ay sonra) durumlarda. alacaklının. vade veya fiili ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenmesini isteyebilir”. 19 . II. KAVRAM VE ŞARTLAR Alacaklı temerrüdü (alacaklının direnimi). §. İFA ZAMANI İfa zamanı. . sözleşme yapılırken o şeyin bulunduğu yerde ifa olunur. . süre sekiz veya onbeş gün ise. bu hesabın nasıl yapılacağı önem taşır. son haftanın sözleşmenin yapıldığı güne ismen uyan gününde muaccel olur.Diğer tüm borçlar. son ayda uyan gün yoksa.Süre gün olarak belirtilmişse: Borç.90).TESMER BORÇLAR HUKUKU Yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi halinde alacaklı. alacaklı temerrüdünün meydana gelmesi için. BK m. III. alacaklının borçludan borcun ifasını isteyebileceği andır (muacceliyet anı). tamam sekiz veya onbeş gün olarak değerlendirilir. 6 ALACAKLININ TEMERRÜDÜ I. . . Bu vadenin kesin bir tarih olarak değil de hesap sonucu bulunacak bir tarih olarak belirlendiği (örneğin 15 gün sonra. ayın birinci ve sonuncu günleri (örneğin 31 Ocak. İzinsiz çoğaltılamaz.74).Parça borçları (yani belli bir şeyin teslimi borcu). .Borç. Bu tanımdan anlaşıldığı gibi. BK. . vade gününde mesai saatleri içinde ifa edilmelidir.Para borçları. Kural olarak her borç doğduğu anda muaccel olur ve hemen ifası istenebilir (BK m.Ayın başı veya sonu tabirlerinden. ayın onbeşi anlaşılır. . İFA YERİ Taraflar aksini kararlaştırmamışlarsa. GENEL SONUÇLARI © TESMER.Pazar gününe veya kanunen tatil olan güne rastlayan vade.Süre hafta şeklinde belirlenmişse: Borç. borcun doğumu zamanında borçlunun oturduğu yerde (borçlunun ikametgâhında) ifa olunur (aranacak borçlar). muaccel olmamış (vadesi gelmemiş) bir borcun ifasını isteyemez. II. kendiliğinden bunu izleyen tatil olmayan ilk güne geçer. bu konuda bazı yedek kurallar getirmiştir (BK m. 75-79): . ifa borçlu tarafından alacaklıya usulüne uygun olarak teklif edilmiş olmalı ve alacaklı bu teklifi haklı bir neden olmaksızın reddetmiş olmalıdır (BK m. Ancak borcun ifası.Süre ay olarak belirlenmişse: Borç sözleşmenin yapıldığı gün ayın kaçıncı günü ise. haklı bir neden olmaksızın borçlunun edimini reddetmesidir.

) için söz konusu olabilir.sözleşmeyi feshedebilir (m. bu hakkını ileri sürerek temerrüde düşmekten kurtulabilir. yargıçtan izin alarak malı açık arttırmayla sattırıp bedelini tevdi edebilir (m. BORÇLUNUN TEMERRÜDÜ I.m.94). KAVRAM VE ŞARTLARI İfası mümkün ve muaccel bir borcu ifa etmeyen borçlu.91). bazı şartların varlığı halinde borçlunun temerrüdü olarak nitelendirilir. Bu gecikme. 20 . ifada gecikmiş durumdadır. b) Buna karşılık borcun konusu bir şeyin teslimi değilse. kıymetli evrak vs. 101/I). yargıca başvurmaksızın ifa yerindeki bir ardiyeye bırakabilir (m.TESMER BORÇLAR HUKUKU ALACAKLI TEMERRÜDÜNÜN SONUÇLARI Bir şeyin teslimine ilişkin borçlarda Diğer borçlarda - Malı tevdi (BK. Borcun konusu olan şey tevdie elverişli değilse veya bozulabilir nitelikteyse veya bakım ve saklanması büyük giderleri gerektiriyorsa.m.91) Malı sattırıp bedelini tevdi (BK. Tevdi ile borçlunun borcundan kurtulması. § 7. borcun ifa zamanının. İzinsiz çoğaltılamaz. borçlu. B) Alacaklının ihtarı –borçlunun © TESMER. Şöyle ki: A) Borcun muaccel olması Borcun ifasında bir gecikmeden söz edilebilmesi için. tevdi ile borcundan kurtulabilir. Şeyin nereye tevdi edileceğini ifa yerindeki yargıç belirler. Tüm hakları TESMER’e aittir.92).94) Alacaklı temerrüdünün en önemli sonucu. Borçlunun temerrüdünün şartları. borçlu temerrüdü kurallarına göre. ancak başkasına teslimi mümkün olan edimler (para. Borçlu ticari eşyayı. yani alacaklının alacağını borçludan isteyebilme (talep) gününün gelmiş olmasıdır.m. borcun muaccel olması ve alacaklının ihtarıdır (BK m. alacaklıya ihtarda bulunduktan sonra. Ancak borçlu ifadan kaçınmak hususunda bir def’i (savunma) hakkına sahipse. borçlu. tevdi veya sözleşmenin feshi yoluyla borçluya borçtan kurtulma imkanını vermesidir: a) Borcun konusu bir şeyin teslimi ise.92) Borçlu temerrüdü hükümlerine göre sözleşmenin feshi (BK.

Borçlu bu durumdan. ancak aksini kanıtlayarak tazmin yükümlülüğünden kurtulabilmektedir (bkz. s. Burada. bundan sonra kazara (kaza ile) meydana gelecek zararlardan sorumludur. İstanbul 1987. Ödenecek gecikme tazminatında dikkate alınacak tarih. Temerrüt halinin gerçekleşmesi bakımından borçlunun kusuru hiçbir rol oynamaz. borcun muaccel olmasından sonra yapılacaktır. Diğeri ise. Yani. temerrüdün kusura bağlı bir sonucu söz konusudur. 101/II). 4. III. İhtar alacaklının borçluya borcunu ifa etmesi (yerine getirmesi) konusunda yönelttiği bir beyan olup. II. Burada tazmin edilecek zarar. temerrütten itibaren. Böylece borçlu karine olarak kusurlu sayılmakta. sözleşmede taraflardan birine vadeyi (ifa gününü) belirleme hakkının tanınmış olmasıdır (BK m. İhtar. Borçlu temerrüdünün şartları bunlardan ibarettir.102): A) Gecikme tazminatı Gecikme tazminatı. Bu durumlardan biri. C. iki tanedir (BK m. yani borçluyu temerrüde düşürür. BK m. borcun ifa edileceği günün tarafların anlaşmasıyla belirlenmiş olması halidir. Borçlar Hukuku Dersleri.TESMER BORÇLAR HUKUKU BK. hasar borçluya ait olmaktadır. alacaklının borcun geç ifa edilmesinden dolayı uğradığı zararı karşılamak amacını taşır ve alacaklının. bir tür müsbet zarardır ve alacaklının malvarlığının temerrüde düşülmeden borcun yerine getirilmesi halinde göstereceği durum ile gecikmeyle ifa sonunda gösterdiği durum arasındaki farkı ifade eder (fiili zarar ve yoksun kalınan kâr). temerrüde düşerek borca aykırı davranmasının beklenmeyen sonuçlarından ve borcun ifasının kusuru olmaksızın imkansızlaşmasından sorumlu olmaktadır. Oğuzman. kendisinin temerrüde düşmede kusuru bulunmadığını veya temerrüde düşmesi (borca aykırı davranışı) ile meydana gelen zarar arasında nedensellik bağlantısı bulunmadığını kanıtlayarak kurtulabilir (BK m. 21 . Bazı durumlarda ihtara gerek olmaksızın borçlu temerrüde düşer. alacağın muaccel olduğu değil. ayrıca alacaklının –kural olarak. taahhütlü mektupla veya telgrafla yapılması gerekir. I. Kusur ancak temerrüdün bazı sonuçları için önem taşır. TEMERRÜDÜN GENEL SONUÇLARI Borçlu temerrüdünün genel sonuçları. borçlunun mütemerrit (direngen) sayıldığı andır (bkz. borcun gecikmeden ifa edilmesindeki menfaatini karşılamaya yöneliktir. 102/II). İzinsiz çoğaltılamaz. PARA BORÇLARINDA TEMERRÜDÜN SONUÇLARI © TESMER. Tacirler arasındaki ihtarların noter aracılığıyla. Tüm hakları TESMER’e aittir. B) Kaza halinde sorumluluk Temerrüde düşen borçlu. borçluya ulaştığı anda hüküm doğurur. borçlunun temerrüde düşmüş sayılabilmesi için sadece borcun muaccel (istenebilir) olmasını yeterli bulmamakta. 311).96). Böylece borçlu. B. Borçlu temerrüde düşmede kusurlu olmadığını ispatlamadıkça alacaklının gecikme yüzünden uğradığı zararı tazmin edecektir.borçluya borcunu ödemesini ihtar etmesini aramaktadır.

Temerrüt faizi oranının sözleşmede kararlaştırılmamış olduğu hallerde.1990 tarih ve 3678 sayılı Yasa ile eklenen m. m. Diğer taraftan.” şeklindedir. Bu sözleşmeler içinde. ayrıca temerrüt faiziyle karşılanamayan zararın (munzam zarar) tazmini imkanını (olanağını) da kabul etmiştir.1) ile değişik 1 nci maddesine göre. aynı imkan para borçlarında temerrüt faizi için söz konusu değildir.2003 tarihli ve 4833 sayılı 2003 Mali Yılı Bütçe Kanununun 51 inci maddesinin (t) bendi de. KARŞILIKLI SÖZLEŞMELERDE TEMERRÜDÜN SONUÇLARI (EK İMKANLAR) Daha önce de belirtildiği gibi.12. 96 vd. 318). İzinsiz çoğaltılamaz. 3).11.03. 2 f.yıllık T. temerrüde düşmede kusuru bulunmadığını ispat ederek zararı tazmin yükümlülüğünden kurtulabilir (Oğuzman. 2 f. yılın ikinci yarısında bu oran geçerli olur (4489 s.5 olarak uygulanır. Diğer taraftan borçlu da.1990). 2 f. Taksitlendirilen veya herhangi bir sebeple ödenmemiş kamulaştırma bedellerinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz oranı uygulanır. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’a 14. IV. 1. 104). 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan avans faiz oranından beş puan veya daha çok farklı ise. 22 .TESMER BORÇLAR HUKUKU Para borçlarında temerrütte gecikme tazminatını karşılamak ve tazminatın alt sınırını oluşturmak üzere temerrüt faizi (geçmiş günler faizi) ödenmesi öngörülmüştür (BK m. 29.yukarıda açıklanan miktardan fazla ise arada sözleşme olmasa bile ticari işlerde temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir. Bu maddenin 2003 mali yılındaki uygulamasını düzenleyen ve 31. yabancı para borcunun ödenmesinde mütemerrit olan borçlu.12. bir tarafın edimi karşılığında diğer tarafın da mutlaka bir karşı edim yüklendiği.1999 tarihli ve 4489 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (RG.11. BK m. Temerrüt faizinden farklı olarak artık alacaklı. 3095 sayılı Kanun’daki “temerrüt faizi” oranlarını değiştirmiştir. temerrüt faizi. her iki tarafı da borç altına sokan sözleşmelere iki tarafa borç yükleyen sözleşmeler denir. Ancak bu oran. 3095 sayılı Kanun’un 4489 sayılı Kanun (bkz.2003 tarihinden itibaren aylık %2.C. yani bir edim değişiminin (mübadelesinin) söz konusu olduğu sözleşmelere. “Madde 51: …. kanunen varsayılan bir zarar için ödenen götürü bir tazminat niteliği mevcuttur.12.ndaki esaslar uygulanacaktır. t) İlgili kanununda düzenleme yapılıncaya kadar. 15. akdî faiz miktarından az olamaz (4489) s. Diğer borçlarda borçlu temerrüde düşmede kusuru bulunmadığını kanıtlayarak (ispatlayarak) gecikme tazminatı ödemekten kurtulabilirken. Kanun m. zararının bu faizle karşılanmadığını ispatla yükümlüdür. Devlet Bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı üzerinden faiz ödemekle yükümlüdür (RG. 4/a’ya göre. Merkez Bankası’nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı.03. 4. 18. akdî faiz miktarı yukarıdaki fıkralarda öngörülen miktarın üstünde ise. 23. Çünkü burada. adi ve ticari işlerde temerrüt faizinin oranı.1999). Munzam zararın tazmininde.C.105. 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan reeskont oranından beş puan veya daha çok farklı ise. s. yılın ikinci yarısında bu oran geçerli olur. BK m. sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmadığı takdirde. -sözleşme ile tesbit edilmemişse. alacaklının bir zararı bulunduğunu kanıtlaması da gerekmez. Kanun m.4. Borçlu temerrüde düşmede kusuru bulunmasa bile. Merkez Bankası’nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranı üzerinden hesaplanır. Ancak T.1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanunun 1 inci maddesindeki kanuni faiz oranı. m. Söz konusu avans faiz oranı. 103.2003 tarihli ve 25065 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan. para borcu için temerrüt faizi ödemek zorundadır. Ay kesirleri tama iblağ edilir. tam iki taraflı (karşılıklı) veya –Roma Hukukundan gelen bir © TESMER.2). geçmiş günler için. Tüm hakları TESMER’e aittir.

Alacaklı bu seçimi. mehlin sonunda.107.000 – 11.borçluya bir mehil vermek zorundadır.000. menfi zarardır (bkz. s. feshedilen sözleşmeye güvendiği için uğradığı. § 8. s. BK m.Sözleşmede borç için kesin vade kararlaştırılmışsa.lik zarar. borcun ifa edilmemesi sebebiyle tazminat isteme ve sözleşmenin feshi (sözleşmeden dönme) haklarını kullanabilmesinde görülür. sözleşmeden doğan borçlar ifa edilecek diye yaptığı masraflar. Borçlar Özel. BORCU SONA ERDİREN SEBEPLER 1. BK m. İzinsiz çoğaltılamaz. mehlin sonunda alacaklının ifa ve gecikme tazminatı istemekten vazgeçerek. Bu zararın kapsamına. (B) ile arasındaki akdî bağı düşünerek bu teklifi reddetmiştir. C. 106’ya göre.5 milyar TL. BK m. mehlin sonunda üç imkana sahip olacaktır: a) İfa ve gecikme tazminatı. Mal üç ay sonra teslim edilecek ve semen mal teslim edilince ödenecektir.ye bir mal satın almıştır. alacaklıya. Alacaklının menfi zararı.000 TL. (A)’nın güveni yüzünden uğradığı bu 1. yalnız teslim için muayyen vadeli ticari satımlarda uygulanır.ye teklif edilmiş.sinallagmatik sözleşmeler denir.000. bu sözleşme hiç yapılmamış olsa idi uğramayacağı zarardır. Birinci imkan zaten mevcuttu. GENEL OLARAK © TESMER. 130-134). Böylece alacaklı.000 = 1. Aynı nitelikte mal 15 Martta (C) tarafından (A)’ya 11 milyar TL. ancak derhal kullanacağı bir beyanla yapar.106 vd. Teslim için muayyen vadeli olmayan ticari satımlarla alelâde satımlarda satıcının temerrüdü. Yani mehlin. ifa ve gecikme tazminatı isteme dışında. teslim için muayyen vadeli ticari satımda vadenin dolmasında alıcının hiç sesini çıkarmaması.106’daki karine tersine çevrilmiş olmaktadır (Tandoğan.I/1. onun sözleşmeye güveni (sözleşmenin hüküm ifade edeceğine güveni) yüzünden uğradığı zarar 12. . Bu durumda. hizmet sözleşmesi. BK m. BK m. Mehil (süre) verilmesinin etkisi. Örneğin (A).bazı ek (munzam) imkanlar tanımıştır.ye almak zorunda kalırsa. c) Sözleşmenin feshi ve menfi zararın tazmini. onun artık teslimden vazgeçip ifanın yapılmaması dolayısıyla tazminat isteyeceğine karine teşkil eder. Tüm hakları TESMER’e aittir.500. iki yeni imkana daha kavuşmaktadır (b ve c). Böylece.500.5 milyar TL. Daha sonra sözleşmenin hükümsüzlüğü nedeniyle (A) bu malı (Ü)’den 12.TESMER BORÇLAR HUKUKU tabirle. alacaklı. 187 ve 188’de. satıcının teslim borcunda temerrüdü özellikle ticari satımlar bakımından hükme bağlanmıştır. eser (istisna) sözleşmesi.Borçlunun durumundan mehil vermenin etkisiz kalacağı anlaşılıyorsa. yani müsbet zararının tazminini isteyeceği kabul olunur (BK m. Örnek: Satım sözleşmesi. ifa ve gecikme tazminatı istemek bakımından bir rolü yoktur.328). istisnaen bazı hallerde mehil tayinine gerek olmadığını belirtmektedir. Bu haller. Fakat alacaklı.187.hukuki işlem benzeri bir fiildir. -ihtar gibi. Mehil verilmesi. temerrüdün genel sonuçlarına göre. borcun ifasından vazgeçip ifa etmeme sebebiyle tazminat istemek veya sözleşmeden dönmek (akdi feshetmek) imkanına sahiptir. 23 .dir.Borçlunun temerrüdü sonucu olarak borcun ifası alacaklı için faydasız kalmışsa. -kural olarak. 106. alacaklının borçluya borcunu ifa etmesi için bir süre tanımasıdır.000.000. 106’ya göre alacaklının ek imkanlardan yararlanabilmesi için gerekli olan mehil. BK m. şöyle sıralanabilir: . . hükümlerine tabidir. sözleşmenin hüküm ifade ettiğine güvenerek başkası ile sözleşme yapma fırsatını kaçırması yüzünden uğradığı zarar girer. Böylece alacaklı. (B)’den 1 Mart tarihinde 10 milyar TL. b) İfa yerine tazminat (müsbet zararın tazmini). Teslim için muayyen vadeli ticari satımda satıcı vadenin gelmesinde teslim borcunu yerine getirmezse. bu ek imkanlardan yararlanabilmek için. Oğuzman. BK m. 280.187/I). fakat (A). alıcının teslim talebinin vazgeçerek ifanın yerine getirilmemesi sebebiyle zarar ve ziyan isteyeceği. alacaklının feshedilen sözleşmenin yapılması (kurulması) için yaptığı masraflar. İşte bu tür sözleşmelerde borçlunun temerrüdü halinde. BK m.

Alacaklı işlemiş faizleri saklı tutmuş olmadıkça veya bu halin icabından anlaşılmadıkça. Bunun üzerinde daha önce duruldu. Yeni borç için rehin. B) Hükümleri İbra ile borç sona erer. YENİLEME (TECDİT) A) Kavram ve Şartlar Yenileme (tecdit). Tüm hakları TESMER’e aittir. tecdit (yenileme). bir geçerlilik şekline tabi değildir. Bu sözleşme de diğer sözleşmelerin geçerlilik şartlarına tabidir. İBRA A) Kavram ve Şartlar İbra. mevcut bir borcun. sözleşmeden açıkca anlaşılmalıdır) (BK m.114/I). alacaklının borçluyla yaptığı bir sözleşmeyle alacağından vazgeçerek. İbra. Eski borca ilişkin defiler. asıl borç ibra ile sona erince faiz borcu da sonra erer (BK m. geçerli bir borcun meydana gelmesi. HUMK m. tecditte eski borç sona erer ve yeni bir borç doğar. hesap kapatılıp bakiye karşı tarafça kabul edilince yenilenmiş olur ve bu durumda eski borçlar sonar erer. alacaklı ve borçlu sıfatlarının birleşmesi. tarafların anlaşmasıyla olur. bir tasarruf işlemidir ve dolayısıyla. Borçlar Kanunumuz borcu sona erdiren sebepler olarak Üçüncü Bab’ta.113/I-II). II. gibi teminatların yeniden kurulması (tesisi) gerekir. Borcu sona erdiren normal sebep. Ancak alacağın temlikinde alacaklı ve borcun naklinde borçlu borç sonra ermeden değiştiği halde. .Tarafların yenileme niyeti bulunması (bu niyet. eski borçtan bağımsızdır. III. Ayrıca. alacağın) sona ermesi. Borcun (dolayısıyla. ibra’yı da eklemek gerekir. takas ve zamanaşımını düzenlemiştir. ifa imkansızlığı. Alacaklı tasarruf yetkisini kaybetmişse (örneğin iflas etmişse). Buna. Bu arada Kanunda.Geçerli bir borcun varlığı. Yenileme. dar anlamda borcun sona ermesidir. borçluyu borçtan kurtarmasıdır. Ayrıca eski borca ilişkin rehin. hukukumuzda da buna engel yoktur. sebebinin veya taraflarının değiştirilmesi şeklinde olabilir. 288 söz konusu olacaktır. Borcu sona erdiren tecdit borcun konusunun. alacaklının değişmesinde alacağın temlikine. onların yerini yeni bir borç (alacak) olarak bakiye alır (BK m. borcun ifasıdır. BK) hüküm Borçlar Kanunumuza alınmamış olmakla birlikte. Kaynak Kanundaki (İsv. borçlunun değişmesinde ise borcun nakline benzer. borçluyu ibra edemez. 24 . alacaklının alacak üzerinde tasarruf yetkisi bulunmalıdır. B) Hükümleri Yenileme ile eski borç sona erer ve yeni bir borç doğar. kefalet vs. belli bir borca veya borç ilişkisinin tümüne ilişkin olabilir. yeni borç için geçerli değildir. Yeni doğan borç.TESMER BORÇLAR HUKUKU Burada kastedilen. cari hesap sorununa da değinilmiştir: Bir alacağın cari hesaba kaydedilmesiyle borç yenilenmiş sayılmaz.Yeni. İbra sözleşmesi. Tecdit (yenileme). © TESMER. kefalet gibi yan haklar da sona erer. yeni bir borç meydana getirilerek sona erdirilmesidir. şu koşulların da gerçekleşmiş olması gerekir: . İzinsiz çoğaltılamaz. . Borç ancak. Ancak ispat açısından.115). alacaklının alacak hakkına doğrudan tesir ettiği (sona erdirdiği) için. alacağı teminat altına alan kefalet ve rehin gibi yan (fer’i) hakları da sona erdirir. Tarafların değiştirilmesi tarzındaki tecdit.

takas hakkının doğduğu.. Böylece takas. Böyle bir feragatta bulunan kişi. Tüm hakları TESMER’e aittir.122/I). 37). karşı tarafa hem borçlu hem de ondan alacaklı olması gerekir. Takas beyanı. kanunun ifadesinin aksine. takas için aranan diğer şartlar gerçekleşmiş olsa bile. Takas beyanının karşı tarafa varmasıyla karşılıklı borçlar. Faiz getiren bir borç takas edilmişse. her iki tarafı da borcunu ifa etmiş ve alacağını tahsil etmiş duruma getirir.118/I): Takas yapmak isteyenin alacağı ifası istenebilir. alacağını dava yoluyla elde etme imkanını kaybetmiş olmasını ifade eder. ifanın masraf ve külfetine katlanmadan. s. Ancak. takasın yapılabilmesi için. V. karşılıklılık şartı denir (BK m.122/II). Takas beyanı. faizin işlemesi. d) Takastan feragat edilmiş olmamalıdır: BK m. Tarafların birbirlerinden olan alacağı. iki kişi arasındaki aynı cinsten karşılıklı borçların. borçların sona ermesinin sonuçları da bu tarihe göre belirlenir. Kazandırıcı zamanaşımı (iktisabi zamanaşımı). c) Borçların istenebilir (muaccel) olması (m. A) Kavram ve Şartları Takas. TAKAS Bu konuda özellikle bkz. daha az olan borcun tutarı oranında sona ermiş sayılır (m. yani takas beyanında bulunma imkanının ortaya çıktığı andan itibaren sona ermiş sayılır. eşya hukukunda bir ayni hakkın (özellikle mülkiyet hakkının) belli şartlarla belli süre devam eden zilyedlik sonucu kazanılmasını ifade eder ve burada konumuz dışındadır. ZAMANAŞIMI A) Kavram ve şartları Hukuk sistemimizde zamanaşımı deyimi.124’e göre.TESMER BORÇLAR HUKUKU IV. Burada söz konusu olan düşürücü (ıskati) zamanaşımı ise. Ancak takas beyanı ile. kazandırıcı (iktisabi) ve düşürücü (ıskati) zamanaşımı olmak üzere iki ayrı anlamda kullanılmıştır. en çok bu alacaklar için söz konusu olur.118/I): Bu şarta en uygun alacaklar. yani takas hakkının kullanılmasıyla takas gerçekleşir (BK m. Takas beyanında bulunan kişinin alacağının (takas alacağının) muaccel. borçlu önceden takastan feragat edebilir (vazgeçebilir). Takas beyanı yenilik doğuran bir işlemdir ve karşı tarafa varınca sonuçlarını doğurur. B) Hükümleri Takas şartlarının gerçekleşmesiyle. Borçlar Kanunumuz borcu sona erdiren sebepler arasında düzenlemiş olmasına © TESMER. bunlardan birinin tek taraflı beyanıyla sona erdirilmesidir. belli süre içinde hakkını talep etmemiş olan alacaklının. karşı tarafın alacağının (esas alacağın) ise ifa edilebilir olması yeterlidir (Aral. borcun sona erdiği kabul edilen tarihte durur. bu sonucu geriye etkili olarak sağlar.118/I b) Tarafların birbirlerinden olan alacaklarının konusu aynı cinsten olmalıdır (m. Dolayısıyla. takas hakkı doğduktan sonra ve sona ermeden önce yapılmalıdır. Takasın şartları şunlardır: a) Taraflar birbirinden alacaklı olmalıdır (karşılıklı borçluluk): Bir kimsenin takas hakkına sahip olabilmesi için. para alacaklarıdır ve takas. Ankara 1994. her iki alacağına (da) muaccel olmasına gerek yoktur. İzinsiz çoğaltılamaz. Aral F. takas kendiliğinden gerçekleşmez. 25 . Türk Borçlar Hukukunda Takas. takas edildikleri andan itibaren. borcu da ifa edilebilir olmalıdır. Bir kimse. takas beyanında bulunamaz. takas beyanında bulunamaz. Buna. borcunu ödedikten sonra.

Bazı durumlarda daha uzun zamanaşımı süreleri söz konusu olduğu gibi. zamanaşımı işlemeye başlamaz.2.TESMER BORÇLAR HUKUKU rağmen. C) Zamanaşımının durması ve kesilmesi Zamanaşımının durması (tatili). KUSURSUZ İMKANSIZLIK A) Kavram © TESMER. alacaklının fiilleri ve adli makamların fiilleri. İzinsiz çoğaltılamaz.31). 125). bu maddede yazılı zamanaşımı süreleri küçüğün reşit olduğu tarihte işlemeye başlar” denilmektedir. MK m. BK m. 133/b. Zamanaşımını durduran bir sebebin ortaya çıkması halinde. Bu bentlerde gösterilen sebepler.132’de altı bent halinde gösterilmiştir. & 22 s. zamanaşımını durduran bir sebep borç muaccel olurken mevcutsa. Mevduatta zamanaşımını düzenleyen Bankalar Kanunu’nun 36 ncı maddesinin son fıkrasında. itiraz niteliğindedir. 714. 125’e göre. TK m. dava açılması ile dava konusu alacak (hak) için zamanaşımı kesilir (BK m. B) Hak düşürücü süreden farkı Hak düşürücü sürenin söz konusu olduğu durumlarda (örnek: BK m.1).133’de gösterilmiştir. üç grupta toplanabilir: Borçlunun fiilleri. işlemekte olan zamanaşımının işlemiş kısmının hiçbir etkisi kalmamasıdır. Zamanaşımının (düşürücü zamanaşımının) şartları şunlardır. Zamanaşımını kesen sebepler. 26 . on yıldır (BK m. Yani hiç işlememişse baştan itibaren. zamanaşımı süresinden farklı olarak. bir süre işlemişse geri kalan kısım için işlemeye başlar. eksik borçlar denir. Bu sebepler. Kanunda başkaca hüküm bulunmayan hallerde. Tüm hakları TESMER’e aittir. Kural olarak.662. -zamanaşımı süresinden farklı olarakkendiliğinden dikkate alır. ya sosyal ilişkiler nedeniyle (velayet. her dava (alacak) on yıllık zamanaşımına tabidir. özellikle faiz ve borcuna sayılmak üzere bir miktar para veya rehin veya kefil verirse zamanaşımı kesilir (BK m. Bu sebep ortadan kalkınca. ortadan kalkma tarihinden itibaren zamanaşımı işlemeye başlar. VI. Hak düşürücü süreyi dava sırasında yargıç. bu tür alacaklara (borçlara). BK m. hakkın kanun veya sözleşme ile belirlenen süre içinde kullanılmaması. doğrudan doğruya hakkın sona ermesi soncunu doğurur. diğer bazı durumlarda daha kısa zamanaşımı süreleri söz konusudur. vesayet gibi) veya fiili durum itibariyle (alacağı bir Türk Mahkemesi huzurunda ileri sürme imkanı bulunmaması gibi) bir alacağın dava edilmesini son derece güçleştiren hallerdir. zamanaşımına uğrayan alacak sona ermez. Zamanaşımını kesen olaydan itibaren.777/II) (Kuru.133/b. Bundan başka. m. Zamanaşımının kesilmesiyle kastedilen ise. alacağın istenmesini güçleştiren veya imkansız kılan bazı sebepler dolayısıyla zamanaşımının işlememesidir. a) Alacağın zamanaşımına tabi olması: BK m. Böylece hak düşürücü süreler defi değil.2. C. daha önce işlemeye başlamışsa durur. Fakat zamanaşımının işlemesine engel olan durumlar vardır. yeni bir zamanaşımı işlemeye başlar. Örneğin borçlu borcu tanırsa (ikrar ederse). zamanaşımı işlemeye başlamaz. Zamanaşımını durduran sebepler. b) Zamanaşımı süresinin geçmesi: Normal zamanaşımı süresi.). kanunen belli bazı olayların gerçekleşmesi üzerine. 1135 vd. Bu nedenle. “küçükler adına ve yalnızca bunlara ödeme yapılmak kaydıyla açtırılan hesaplarda. her türlü alacak zamanaşımına tabidir. Bundan başka. fakat talep ve dava edilemez .

Bunun için.TESMER BORÇLAR HUKUKU İfa imkansızlığı. KAVRAM VE ŞARTLARI Alacağın temliki. § 9. © TESMER. Ancak taşınmaz rehni ve kıymetli evrak hakkındaki hükümler saklıdır. borç ilişkisinin (sözleşmenin) kuruluşunda söz konusu olabilen. sadece borcun içeriği değişikliğe uğrar ve ifası imkansızlaşan edimin yerini.96). temlik sözleşmesinin dışındadır. geçerlilik şartları şunlardır: . ALACAKLI VE BORÇLU SIFATLARININ BİRLEŞMESİ BK m. bu imkansızlığın objektif olması gerekir.* VII. İzinsiz çoğaltılamaz. sözleşmenin yapılmasına katılması gerekmez (BK m. Borçlu. Buna karşılık. borç ilişkisinin hükümsüzlüğü söz konusu olur (BK m.165). artık bu imkansızlık borç ilişkisinin geçerliliğine değil. Örnek: Alacağın borçluya temlik edilmesi.Alacağın temlikinin yasaklanmamış olması: Alacağın temlik edilmesi kanun veya sözleşme hükümlerine göre veya işin niteliği gereği yasaklanmış olmamalıdır (BK m. maddi veya hukuki bir sebepten de ileri gelebilir. Yani eski alacaklı temlik edilen alacak bakımından borç ilişkisinden çıkmakta.13). Bunu. Diğer taraftan. İmkansızlık borcun doğumuna engel oluyorsa ifa imkansızlığı değil. borç ilişkisinin devamına etki eder. Alacağın temlikiyle eski alacaklının münferit alacak üzerindeki hak sahipliği sona erdiği için. alacağı devralana geçirilmesini ifade eder. yazılı şekilde yapılmalıdır (BK m. ALACAĞIN TEMLİKİ 1. borcun konusundaki imkansızlık ile karıştırmamak gerekir. sadece alacağı temlik edenin imzasının bulunması yeterlidir (BK m. onun yerini yeni alacaklı almaktadır. alacak üzerinde tasarruf yetkisi bulunması gerekir.bu bir tasarruf işlemidir ve alacaklının.163/I). Ancak temlikin borçluya bildirilmemiş olması. Bu bakımdan imkansızlığın objektif veya subjektif olmasının bir önemi yoktur.Yazılı temlik sözleşmesi: Temlik sözleşmesi. Tüm hakları TESMER’e aittir. taraflar arasındaki borç ilişkisi (geniş anlamda borç) devam etmektedir. borç sona ermez.162/I). alacaklının zararını tazmin yükümlülüğü alır (BK m. alacaklı ve borçlu sıfatlarının bir kişide toplanması halinde borç düşer (sona erer). 27 . Temlikte sadece münferit (bir tek) alacak üzerindeki hak sahipliği değişmektedir. 593/III. borç ilişkisinin kuruluşunda borcun konusunda söz konusu olan imkansızlığın borç ilişkisini (sözleşmeyi) geçersiz kılması için. TK m.117/I’e göre ifa imkansızlığı borçlunun kusuru olmaksızın meydana gelmişse borç sona erer (kusursuz imkansızlık). . Buna karşılık geçerli olarak kurulmuş bir borç ilişkisinde edim sonradan imkansız hale gelirse. Bu imkansızlık. temlikten haberdar olmayan borçlunun iyiniyetle eski alacaklıya ödemede bulunmasına neden olabilir ve bu ödeme geçerlidir (BK m. mevcut bir borcun ifasının cebri icra yoluyla elde edilemeyecek hale gelmesidir. B) Hükümleri BK m.162/I). alacağı devreden ile alacağı devralan arasında yapılan bir sözleşme (temlik sözleşmesi) ile alacağın. Bkz.116’ya göre. * Buna karşılık. ifa imkansızlığı borçlunun kusurundan ileri gelmişse. Alacağın temlikinin.20/I). onun.

yeni alacaklıya karşı da ileri sürebilir (BK m. KAVRAM Borçlular arasındaki teselsül. Tüm hakları TESMER’e aittir. Yine MK m. © TESMER.168/I). B) Borçlunun durumu: Alacağın temliki. borçlu temliki öğrendiği zaman temlik edene karşı muaccel bir alacağa sahipse. Fakat. borçlunun rızası dışında gerçekleşmektedir (BK m. takasın şartlarından olan karşılıklılık esasından vazgeçilmektedir. Borçlar Hukuku. kural olarak durumu değiştirmez. § 10. 371-372). borçlu tarafından muvazaa iddiası ileri sürülemez (BK m. alacağa bağlı yenilik doğuran haklar da temlikin içeriğine dahildir (fakat borç ilişkisinin tümünden doğan yenilik doğuran haklar kapsam dışıdır). yeni alacaklıya karşı olan borcuyla takas edebilir (BK m. s. 162/II bu konuda istisna getirmektedir: “Borçlu. temlik zamanında alacak hakkının varlığını garanti etmiş sayılır. bu esasa istisna getirilmiştir. TK m. alacağın temlik edilemeyeceğinin kararlaştırılmış olduğunu. hapis hakkı. Öncelik haklarına örnek: İİK m. Böylece alacağın temlikinde. II. kanun (yasa) tarafından yasaklanmıştır. Bu yasağa rağmen alacak temlik edilirse.25/IV c. Bu nedenle borçlu. Bu bakımdan alacağı devralan kimsenin iyiniyetli olması. C) Alacağı temlik edenin sorumluluğu: Temlik bir bedel (ivaz) karşılığında yapılmışsa. bu temlik geçersizdir. Fakat temlik sonucunda borçlunun durumunun eskiye oranla kötüleşmemesi gerekir. bu alacağını. Ancak muvazaalı borç tanıması (ikrarı) hali için. Taraflar yapacakları bir sözleşme ile de temliki yasaklayabilirler. Örneğin nafaka alacakları başkasına temlik edilemez. fakat borçlulardan birinin ifasıyla diğerlerinin de borçtan kurtulduğu bir birlikte borçluluk halidir.169/I-II).18/II).167/I). Ticari işlerin dışında. Ancak. Borçlular arasındaki teselsül hali. borcun niteliğinin ifanın bizzat alacaklıya yapılmasını gerektirdiği hallerde de. Yazılı borç ikrarına dayanarak alacaklı sıfatını kazanan üçüncü kişiye karşı. müteselsil borçluluk karinesi yoktur (bkz. Yan haklara örnek: Kefalet. borçlulardan her birinin sözleşme veya yasa gereği borcun tamamından sorumlu olduğu.7). Alacaklı. “kiracı.206’daki öncelikli sıralar. manevi tazminat talebi karşı tarafça kabul edilmedikçe devredilemez (Reisoğlu. 167/II). borçlular arasında teselsülün varlığını kanıtlamak zorundadır. sözleşmede aksine açıklık olmadıkça kiralanan yeri kısmen veya tamamen başkasına kiralayamaz”. yasadan veya sözleşmeden doğar. rehin. temliki öğrendiği zaman eski alacaklıya karşı sahip olduğu tüm itiraz ve defileri (savunmaları). borçlunun aczinden (ödeme gücünden) sorumlu değildir (BK m. Bundan başka. yani alacak satılmışsa (factoring’de böyledir). MÜTESELSİL BORÇLULUK I. İzinsiz çoğaltılamaz. BK m. alacağı temlik yasağını içermeyen yazılı bir borç ikrarına (tanımasına) dayanarak iyiniyetle devralmış olan üçüncü şahsa karşı ileri süremez”.TESMER BORÇLAR HUKUKU Bazı alacakların temliki. 28 . HÜKÜMLERİ A) Temlikin içeriği (kapsamı): Alacağın temliki.162/I). Diğer taraftan. ayrıca taahhüt etmiş (üstlenmiş) olmadıkça. Ayrıca işlemiş faizler de alacakla birlikte devredilmiş sayılır. Örneğin 6570 sayılı Gayrımenkul Kiraları Hakkında Kanunun 12 nci maddesine göre. Bundan başka. 1’e göre. alacak temlik edilemez. alacağı devreden kimse. temlik eden kimsenin şahsına özgü olanlar dışındaki öncelik (rüçhan) haklarını ve yan hakları da içerir (BK m.

diğer müteselsil borçluları bağlamaz. © TESMER.144). İzinsiz çoğaltılamaz. alacaklıya yapılan ödemeden eşit bir payı üzerine almak zorundadır. bu fazla kısım için diğer borçlulara rücu edebilir (BK m. alacaklı.142/I). HÜKÜMLERİ Borçlular arasında teselsül (dayanışma) halinin varlığında. müteselsil borçlulardan her biri. sona eren borç oranında diğer müteselsil borçlular da borçtan kurtulur.TESMER BORÇLAR HUKUKU II. -alacağın muaccel olması koşuluyla. Böylece alacaklıya payını aşan bir ödemede bulunan borçlu. Yasada aksi bir çözüm getirilmemişse veya müteselsil borçlular aralarında başka bir çözüm kararlaştırmamışlarsa. müteselsil borçlulardan biri kendi kişisel eylemiyle diğer borçluların durumunu ağırlaştıramaz (BK m.alacağın tamamını müteselsil borçluların herhangi birinden isteyebilir (BK m. 29 . Ancak aksi kararlaştırılmış olmadıkça.146/I). Tüm hakları TESMER’e aittir. Müteselsil borçlulardan biri ödeyince. Örneğin müteselsil borçlulardan birinin faiz ödemeyi kabul etmesi veya cezai şart öngörmesi.

istisna (eser) sözleşmesi. SÖZLEŞMELER HAKKINDA GENEL BİLGİLER Borçlar Kanunumuzun “Akdin Muhtelif Nevileri” başlığını taşıyan İkinci Kısmında çeşitli sözleşme tipleri ele alınmış ve ayrıntılı olarak düzenlenmiştir (BK m. Özel Borç İlişkileri. yani dilerlerse yasada düzenlenmiş sözleşmelerden birini seçmekte veya dilerlerse yasada düzenlenmemiş tipte bir sözleşme meydana getirmekte (yaratmakta) serbesttirler. Hizmet (iş) sözleşmesi. Bu sözleşmeler sadece hakkın (mülkiyetin) devri borcunu doğururlar. 6. Fasikül. Özel Borç İlişkileri. 30 . Ancak bu kısımda esas (temel) olarak sözleşmeler (akitler) düzenlenmiş olmakla beraber. Özel Borç Münasebetleri. İstanbul 1984.. Tandoğan. vekâlet hükümleri cari olur (uygulanır)”. “amaç ve içerikleri” yönünden yapılan sınıflandırmaya (tasnife) değinilecektir. Bu grup sözleşmeler olarak.TESMER BORÇLAR HUKUKU ÖZEL BORÇ İLİŞKİLERİ (ÇEŞİTLİ SÖZLEŞME TİPLERİ) § 1. Zevkliler.449-456) gibi sözleşme dışı ilişkilere de yer verilmiştir. bunun için ayrıca bir tasarruf işlemine ihtiyaç vardır. taraflar sözleşmenin tipini seçmekte.B. BK m. Özel Borç İlişkileri. vekâletsiz işgörme (m. Ankara 1999. ariyet ve ödünç (karz) gösterilebilir. bu kısmın başlığının “Özel Borç İlişkileri” şeklinde kaleme alınmasının daha doğru olacağı belirtilmektedir. Zevkliler (Aydoğdu/Petek). Vekâlet sözleşmesine ilişkin hükümler. yani ismen belirlenmiş sözleşmeler çeşitli bakımlardan sınıflandırmalara tabi tutulmaktadır. 4. kira. Satım.182-544). fakat hakkı doğrudan doğruya karşı tarafa geçirmezler. Ankara 1969. Tüm hakları TESMER’e aittir. Ancak Borçlar Hukukunda “sözleşme özgürlüğü” ilkesi hâkim olduğu için.410-415). B) Kullandırma Sözleşmeleri Bu sözleşmelerde bir şeyin mülkiyetini devretme borcu doğmaz. yani ismen belirlenmiş sözleşmelere “isimli (tipik) sözleşmeler” denilmektedir. havale (m. I. Aşağıda bunlar içinde en önemlisi olan.B. sadece bir şeyin kullandırılması borçlanılır (taahhüt edilir). I. B. vekâlet sözleşmesi bu gruba giren sözleşmeler olarak sayılabilir. İşte yasada düzenlenmemiş bu tür sözleşmelere.. Sözleşmeler konusunda genel olarak bkz. Borçlar Kanununda düzenlenmiş. İSİMLİ (TİPİK) SÖZLEŞMELER Borçlar Kanununda düzenlenmiş. Bu nedenle.. Bu durum.457-462). © TESMER. I. Akyol. ticari mümessillik ve ticari vekâlet (m. A) Devir Borcu Doğuran Sözleşmeler Bunlar bir hakkın kesin olarak devrine yönelmiş olan sözleşmelerdir. İzmir 1994. Ankara 1998. trampa ve bağışlama vaadi bu gruba giren sözleşmelerdir. C. C) İşgörme Sözleşmeleri Bu tür sözleşmeler. insan emeği harcanarak belli bir işin görülmesi amacını taşırlar. İzinsiz çoğaltılamaz. Aral. “isimsiz (atipik)” sözleşmeler denilmektedir. özel hüküm bulunmayan hallerde diğer işgörme ilişkilerine de uygulanabilecek “genel” nitelikte hükümlerdir. 2.386/II’de ifade edilmiştir: “Diğer akidler (sözleşmeler) hakkındaki kanuni hükümlere tâbi olmayan işlerde dahi.

520-541) düzenlenmiştir.TESMER D) Saklama (Muhafaza) Sözleşmeleri BORÇLAR HUKUKU Bu sözleşmeler. 31 . kaydı hayatla irat. G) Ortaklık (Şirket) Sözleşmeleri Bu sözleşmelerle iki veya daha çok kişi ortak bir amaca (gayeye) ulaşmak için emek ve parasal varlıklarını (servetlerini) birleştirmeyi borçlanırlar. bu sözleşmelerden bağımsız bir nitelik taşırlar. Aşağıda bu sözleşmeler içinde uygulamada önemli bir yer tutan “kefalet sözleşmesi” ayrıntılı olarak ele alınacaktır. arsa payı karşılığı kat yapımı sözleşmesi. “Karma sözleşmeler” konusunda ayrıntılı bilgi için bkz. franchising gibi sözleşmeler de bu gruba dahil sayılabilir. II. Kumar ve bahis. büyük ölçüde rastlantıya ya da talihe bağlıdır. Ancak bu yapılırken söz konusu ilişkinin niteliği (özellikleri) de gözönüne alınacaktır. “Karma tipli (içerikli)” sözleşmeler çeşitli sözleşmelerin unsurlarını bir araya getirmekle beraber. alacaklıya ait belirli bir eşyanın. Tüm hakları TESMER’e aittir. E) Teminat Sözleşmeleri Teminat sözleşmeleri. “Birleştirme teorisi”ne göre. İzinsiz çoğaltılamaz. yasada düzenlenmiş sözleşmelerin unsurlarını içermeyen (onlara hiç benzemeyen) “kendine özgü (sui generis) sözleşmeler” de meydana getirebilirler. Ankara 1971. ölünceye kadar bakma sözleşmeleri bu grupta yer alan sözleşmelerdir. asıl bir borç sözleşmesinin fer’ileri niteliği taşırlar. Karışık Muhtevalı Akit. Aşağıda “factoring” üzerinde ayrıntılı olarak durulacaktır. Vedia. Dolayısıyla bu tür sözleşmeler. yasada düzenlenmiş sözleşmelerin unsurlarını yasanın öngörmediği tarzda bir araya getirmek suretiyle “karma sözleşmeler” yapılabilecekleri gibi. Örneğin Ticaret Kanunun’daki cari hesap sözleşmesi. Diğer taraftan Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş bazı sözleşme tiplerine ilişkin olarak özel yasalarda da bazı hükümler mevcuttur. ardiye. sigorta sözleşmesi gibi. Örneğin 6570 sayılı Taşınmaz Kiraları Hakkında Kanun’da kira sözleşmesine ilişkin hükümler yer almaktadır. rehin ve cezai şart bu kategoriye dahil edilebilir. BK’nun 520 nci maddesi adi ortaklığı şöyle tanımlamaktadır: “Şirket. taşıma sözleşmeleri. İSİMSİZ (ATİPİK) SÖZLEŞMELER Taraflar “sözleşme özgürlüğü (tip serbestisi)” ilkesi çerçevesinde. © TESMER. Modern sözleşmelerden factoring. Kefalet. karma sözleşme”nin içerdiği her bir unsura ilgili sözleşme hükümleri uygulanacaktır. bir akiddir ki onunla iki veya ziyade (ikiden çok) kimseler. Borçlar Kanunu dışındaki başka yasalarda da çeşitli sözleşme tiplerine yer verilmiştir. Bununla beraber. otelciye ve hancıya tevdi sözleşmeleri bu tür sözleşmelerdendir. sâylerini (emeklerini) ve mallarını müşterek bir gayeye erişmek için birleştirmeyi iltizam ederler (borçlanırlar)”. Borçlar Kanununda sadece adi şirket (BK m. Örneğin kapıcı sözleşmesi. borçlu tarafından belirli bir süre saklanarak bu süre sonunda alacaklıya geri verilmesi amacını taşır. F) Sonuçları Talih ve Tesadüfe Bağlı Olan Sözleşmeler Bu tür sözleşmelerde edimin yerine getirilip getirilmeyeceği ve bunun kapsamı önceden belli olmayıp. özellikle: Kuntalp. Bu sınıflandırma. Borçlar kanunundaki sözleşmelere ilişkin düzenleme tarzına da az çok uymaktadır. mevcut bir borcun ifasını temin amacını güden sözleşmelerdir. Aslında başka bir ilişki nedeniyle ortada bir ana borç vardır. Teminat sözleşmesiyle zaten mevcut olan bu ana borcun ödeneceği güvence altına alınmaktadır.

KEFALET Kefalet sözleşmesi için özellikle bkz. s. ferdileştirilmiş. geçerli bir asıl borca gereksinim vardır. para ile belirlenebilir bir borçtur. ayni bir teminat olan ipoteğe tercih edilmektedir. bunu teminat altına alan kefalet de geçersizdir. uygulamada özellikle “banka teminat mektupları” dolayısıyla önem kazanmıştır. . Ankara 1992. Asıl borç sona erince. 32 . Kefalet akdi ile kefil. Ancak bu borç başkasına ait bir borç olmalıdır. . kendilerine özgü unsurlardan oluşurlar. asıl borç herhangi bir nedenle geçersizse. borçlu (asıl borçlu). § 2. akdin tarafı değildir. . I. üç köşeli ilişkilerden biridir. yani ödeme gücünün (kredibilitesinin) yüksek olması hallerinde kefalet. Modern sözleşmelerden “finansal kiralama sözleşmesi” de bu gruba dahil sayılmaktadır (bkz. sulh sözleşmesi. Tüm hakları TESMER’e aittir. Kefaletin nitelikleri şöyle sıralanabilir.Talilik: Kefalet tali. Reisoğlu (Seza). Kefalet akdi alacaklı ile kefil arasında yapılmaktadır. Kefalet hükümleri. kişisel teminat akitlerinin en önemlilerinden biridir. Kefaletin konusu. Kefalet. Diğer taraftan. 291). B) Geçerlilik Şartları 1) Geçerli bir asıl borcun varlığı Kefaletin hüküm doğurabilmesi için.Fer’ilik: Kefalet akdinin en önemli ve vazgeçilmez özelliği “fer’i” oluşudur.TESMER BORÇLAR HUKUKU “Kendine özgü yapısı olan (sui generis)” sözleşmeler ise. Kefalet. İlk planda söz konusu olan. yasada düzenlenmiş bulunan sözleşmelere ilişkin unsurları tümüyle ya da bir bölümüyle içermezler ve dolayısıyla. Bu gruba giren sözleşmelere örnek olarak. hakem sözleşmesi. garanti sözleşmesi. Finansal Kiralama (Leasing) Sözleşmesi. GENEL OLARAK KEFALET AKDİ A) Kavram ve hukuki niteliği BK’nun 483-503 ncü maddeleri arasında düzenlenmiş olan kefalet. Kefilin itibarlı bir kişi olması.İvazsızlık: Kefalet akdi. Altop. © TESMER. asıl borçlunun alacaklısına karşı asıl borcun yerine getirilmesini (edasını) tekeffül etmektedir. yani belli olan bir borç için kefil olunabilir. yani ikinci derecede bir akittir. satış için bırakma (tevdi) sözleşmesi gösterilmektedir. İzinsiz çoğaltılamaz. kefalet de sona erer. asıl borçlunun takibidir. Bu grupta yer alan sözleşmelerden “garanti sözleşmesi”. Ankara 1990. kural olarak sadece kefile yükümlülük yükler. Aşağıda “banka teminat mektupları” ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Kefil. para ile tazmini mümkün her türlü borç hakkında uygulanabilir. Daha önce belirtilen kefaletin fer’iliği ilkesi sonucu. yani kefalet geçerli bir asıl borca bağlı olarak hüküm ifade eder. borçlu (asıl borçlu) ve alacaklı ilişkinin köşelerini oluşturmaktadır.

Borçlar Kanunumuza alınmamıştır. asıl borçlu takip edilmeden kefile başvurulamaz. Bununla beraber uygulamada kullanılan (özellikle bankacılık uygulamasında) kefalet tipi. C) Türleri Başlıca kefalet türleri.000 İsviçre Fr. Tüm hakları TESMER’e aittir. Kaynak İsviçre Borçlar Kanununda (OR) kefalet hukuku alanında 1941 yılında yapılan değişiklikler ve özellikle kefili korumak amacıyla getirilmiş hükümler.TESMER 2) Kefalet akdinin geçerli bir şekilde aktedilmiş olması BORÇLAR HUKUKU Kefalet sözleşmesinin yazılı şekilde yapılmış olması ve kefalet senedinde kefilin sorumlu olacağı azami miktarın gösterilmesi gerekir. ispatı kolaylaştırmak veya alacaklı düşünülerek değil.7/2). Yani müteselsil olarak borç altına girildiğinin açıkca belirtilmediği veya kanunlarda açıkca müteselsil kefaletin kabul edilmediği hallerde adi kefalet söz konusudur. uygulamada (özellikle bankacılık uygulamasında hemen daima) en çok rastlanan kefalet türüdür. 33 . kefilin lehinedir. Çünkü adi kefalette. Kefalette şekil şartı. kefil. Türkiye’de ve dışarıda yerleşik kişiler lehine dışarıda yerleşik kişilere muhatap döviz ve TL üzerinden. alacaklı tarafından asıl borçluya başvurulmaksızın doğrudan doğruya kefil aleyhine takibe geçilebilmesidir. Kefalet yoluyla teminat altına alınan alacak daha önce (veya ayın zamanda) bir rehinle temin edilmişse. Bu durumda kefilin sorumlu olduğu azami miktar. ilk önce rehnin paraya çevrilmesini talep edebilir (rehnin paraya çevrilmesi def’i). asıl kefalet türüdür. garanti ve kefalet vermeleri serbesttir. aksi kararlaştırılmadıkça. Müteselsil kefaletin özelliği ve adi kefaletten farkı. tartışma ve rehnin paraya çevrilmesi def’ilerini ileri süremez. Banka uygulamasında genellikle belli limitli kredi sözleşmelerini asıl borçlu ile birlikte kefil imzalamakta. ayrıca kefilin sorumlu olduğu miktar gösterilmemektedir. II. fakat aksine sadece kefili korumak amacıyla getirilmiştir. TK da (m. Böylece. Bu hükümlerden biri de OR Art. İzinsiz çoğaltılamaz. 1) Adi Kefalet BK’muzun sistemine göre adi kefalet.müteselsil kefalet teşkil ettiğini belirtmektedir. Bankaların. genellikle hiçbir menfaati olmaksızın bir taahhüt altına giren kefil korunmak istenmiştir. kredi sözleşmesinde belirlenen miktar olmaktadır. Diğer hallerde döviz üzerinden Türkiye’deki bir alacaklı ile kefalet sözleşmesi yapılması.’nı aşan miktardaki kefaletleri için resmi senet arayan hükümdür. Bu düzenleme. hemen daima müteselsil kefalettir. asıl borçlunun aczi tesbit edildikten sonra kefil takip olunabilir. HDTM’nın bağlı bulunduğu Bakanlığın iznine bağlıdır. Ayrıca 32 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Kararı yabancı para borçları için verilen kefaletlerin geçerliliği konusunda bazı düzenlemeler getirmiştir. © TESMER. 32 sayılı Kararın 18. ticari borçlara kefaletin. Adi kefalette. daha doğrusu bu hakkından feragat etmiştir. I. 2) Müteselsil Kefalet Müteselsil kefalet istisna olmasına karşın. Maddesine göre. Yurt içinde açılacak uluslararası ihalelerle ilgili olarak Türkiye’de ve dışarıda yerleşik kişiler lehine Türkiye’de yerleşik kişilere muhatap döviz üzerinden teminat mektubu düzenlemeleri. 486-489 arasında düzenlenmiştir. 493/II’de yer alan ve gerçek kişilerin 2. BK m. Müteselsil kefalette kefil.

II. İzinsiz çoğaltılamaz. Kefilin ölümü halinde sorumluluk mirasçılara geçer. asıl borçluya ait (itiraz ve) def’ileri ileri sürme imkanı tanınmıştır. 5) Rücua Kefalet Rücua kefalet. asıl borçluya ait yenilik doğuran haklardan da (örneğin takas) yararlanamaz.497’ye göre kefil. asıl borçludan ödeme talebinde dahi bulunmadan derhal kefilin ödemesini isteyebilir. aynen eda borcu altına girmez.asıl borçlunun aczinden dolayı kendisine tanınan def’ilerden yararlanamaz. Kefilin asıl borçludan fazla bir yükümlülük altına giremeyeceği ilkesinin sonucu olarak. aynen ifaya zorlanamaz. borç muaccel olduktan sonra. Buna karşılık kefil. 3) Birlikte Kefalet Birlikte kefalette. Kefalet akdi ile kefil. kefile kefil ile alacaklı arasında yapılmaktadır. borçlunun iflası üzerine alacağını iflas masasına kaydettirme ve iflasın açıldığını kefile bildirmekle yükümlüdür. Tüm hakları TESMER’e aittir. 4077 sayılı TKHK’un “tüketici kredileri”ne ilişkin 10. 2) Kefalet Hukukundan Doğan Yükümlülükleri BK m. © TESMER. 4) Kefile Kefalet Kefile kefil alacaklıya karşı. asıl borçluya ait bütün def’ileri alacaklıya karşı ileri sürmek hakkını haiz ve aynı zamanda bununla mükelleftir. aksi kararlaştırılmadıkça. Akit. B) Alacaklının durumu 1) Ödemeyi Talep Hakkı Alacaklının kefilden başlıca talep hakkı. Kefil bu borcu daima bir para ödemesiyle (nakden) yerine getirecektir. adi kefalet niteliğindedir. aralarında subjektif bir ilişki bulunan birden fazla şahıs aynı borca kefil olmaktadır. ilk kefile karşı asıl borçlunun ödeme gücünü tekeffül etmektedir. Kefil asıl borcu ödeyince. kefil bu def’ileri alacaklıya karşı ileri sürme hakkına sahiptir. Yani ödemede bulunan kefil. Akdin tarafları. ilk kefil ile rücuna kefildir. alacaklının haklarına halef olur. Öyle ki. asıl borçluya başvurmadan kefilden borcun ifasını isteyemeyeceği” hükmü getirilmiştir. 31. s. geçerli olmayan bir borcu asıl borçlu ikrar etse veya def’ileri ileri sürmekten feragat etse bile. Yine kefil. kefile. Rücua kefalet. 34 . Kefil ayrıca şahsına ait def’ileri de ileri sürebilir. asıl borçlu konumundadır. asıl borçlunun borcunu yerine getirmemesi halinde. daha önce kefil olmuş veya olacak kimsenin borcunu tekeffül etmektedir. 2) Def’i Hakları BK m. İlk kefil ise. alacaklı. Kefil. -kural olarak. temin edilen borcun ifasıdır. Yuk. Ancak mirasçılar mirası ret suretiyle. maddesinde 4822 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle “kredi verenin. Müteselsil kefalette alacaklı. kefilin borçlarından sorumlu olmaktan kurtulabilirler.TESMER BORÇLAR HUKUKU Bununla beraber. ilk önce asıl borçluyu takip edecektir. 502’ye göre. alacaklının asıl borcun yerine getirilmemesinden doğan menfaatlerini tazmin suretiyle borcundan kurtulur. KEFALETİN SAĞLADIĞI HUKUKİ İLİŞKİNİN HÜKÜMLERİ A) Kefilin durumu 1) Ödeme Yükümlülüğü Kefil alacaklıya ödemede bulunma yükümlülüğü altındadır. Bkz.

III. “teminat mektupları. sonradan rücu hakkı doğduğu takdirde alacaklıya ödediği miktarı kolaylıkla geri almasını sağlamaktadır. gayri nakdi kredileri.TESMER BORÇLAR HUKUKU Yine BK m. Bendinde sayılan banka mensupları ile gerçek ve tüzel kişilerin kefaletlerinin bankaca kabul edilmesi yasaklanmıştır. ödediği nispette alacaklının haklarına halef olmasının bir sonucudur. İİK m. kefaletler. K. 503.38’e göre. .39.Borçlunun mütemerrit olması. ciro ve kabuller gibi gayri nakdi krediler” şeklinde tanımlamaktadır. Maddenin 2. asıl borçluyu kendi ödemesinden bilgilendirmesi gerekir. 501’e göre. Yine Ban. alacaklı aleyhine sebepsiz zenginleşmeden doğan dava açma hakkı saklıdır. K. © TESMER. kefil kefaletten kurtulur. Ayrıca kendileri de müşterilerin diğer bankalardan veya kişilerden aldıkları krediler için kefil olmaktadırlar. M. bu tür kefaletler kanundan dolayı “müteselsil kefalet” hükmündedir.) m. ispat vasıtalarını muhafaza etme yükümlülüğü altındadır. aval. kefil eda ettiği şey nisbetinde alacaklının haklarına halef olur. Kanun böylece kefilin. Ancak. her zaman alacaklıyı borcun ifasını kabule ve kendisini kefaletten kurtarmaya zorlayabilir. “bir bankanın vereceği nakdi krediler ve satın alacağı tahvil ve benzeri menkul kıymetlerin tutarı ile teminat mektupları. Buna karşılık bankanın aldığı kefaletler 20 kat hesaplanmasında gözönünde tutulmayacaktır.500’e göre alacaklı. Yine 41. rücu hakkını kaybeder. Ban. ciro ve kabuller gibi gayri nakdi kredilerin toplamı öz kaynaklarının 20 katını aşamaz”. bankanın vereceği kefaletler gözönünde tutulmaktadır. BK m. C) Borçlunun durumu 1) Kefilin ödemeyi borçluya ihbar yükümlülüğü Mükerrer ödemeleri önlemek için.38/1-a’da. 35 . İzinsiz çoğaltılamaz. BK m. Bu bentte. Alacaklı muaccel olan borç dolayısıyla kendisine yapılan ödemeyi reddederse. IV. BANKALAR KANUNU AÇISINDAN KEFALET Kefalet. Kefilin borçluya rücuu. aval. Tüm hakları TESMER’e aittir. 496/I’e göre. kefaletler. aşağıdaki hallerde kefile asıl borçludan teminat talep etme hakkı tanımıştır: . .Borçlunun kefile karşı olan taahhütlerine aykırı hareket etmesi.38/1-a’ya göre. 3) Ödemede bulunan kefilin asıl borçluya rücuu BK m. kefilin tediyeyi asıl borçluya ihbar etmemesinden dolayı asıl borçlu ikinci defa olarak borcunu eda ederse. bir bankanın tüm iştiraklerine verebileceği kredi toplamını sınırlandırmıştır. M. Bankalar Kanunu (Bank. kefilin.Kefalet akdinin yapılmasından sonra kefil için tehlikenin önemli derecede artması. alacak için verilmiş olan teminatları elden çıkarmama. kefil. İCRA VE İFLAS KANUNU AÇISINDAN KEFALET Takip konusu borcun ödenmesini sağlamak için (özellikle takside bağlanması konusunda) üçüncü kişiler icra dairesinde borca kefil olmaktadırlar (icrada kefalet). borç muaccel olunca kefil. 2) Kefilin borçludan teminat talep edebileceği haller BK m. bankacılık uygulamasında önemli bir yer tutmaktadır. Bankalar verdikleri kredilerin teminatı olarak üçüncü kişilerin kefaletini almaktadırlar. K. 498’e göre.

. ödünç (karz).Ödünç konusu şeyin mülkiyetinin ödünç alana geçirilmesi. Tüm hakları TESMER’e aittir. bir şeyin kullandırılması amacını güden diğer sözleşmelerden kullanma konusu şeyin mülkiyetinin ödünç alana geçirilmesi bakımından ayrılmaktadır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere. bunun sözleşmede kararlaştırılmış olması gerekir (m. alacaklı. miktar ve nitelik yönünden aldığı şeyin eşit bir benzerini geri vermekle borcundan kurtulur. 307. sadece zilyedliği devredildiği halde.306. İzinsiz çoğaltılamaz. Buna karşılık alacaklının iflası. 306’dan yararlanarak. BK m. peşin harç alınmaz (Danıştay kararı). cari hesapta ve kredilerde borçlunun itirazının kesin olarak kaldırılmasının kefalete etkisini. II. s. 307/II). Kefilin iflası halinde. şeyin eşit miktar ve nitelikteki benzerini geri vermeyi üstlenmesi (geri verme borcu). Diğer taraftan İİK m.Ödünç alanın. ne borçlunun ne de kefilin durumunda bir değişiklik meydana getirmez. bir akittir ki onunla ödünç veren bir miktar paranın yahut diğer bir misli şeyin mülkiyetini ödünç alan kimseye nakil ve bu kimse dahi buna karşı miktar ve vasıfta müsavi aynı neviden şeyleri geri vermekle mükellef olur” demektedir. 150/1 ise azami meblağ ipoteği ile temin edilen nakdi ve gayri nakdi kredilerde borçluya icra emri gönderilmesinin kefalete etkisini düzenlemektedir. TANIM BK m. Örneğin kirada sözleşme konusu şeyin mülkiyeti kiracıya geçirilmediği. bu konuda bir ayırım yapmaktadır: . Fakat acaba para borçlarında ödünç alan aldığı miktar dışında ayrıca faiz de ödemek zorunda mıdır? BK m. karzda mülkiyet ödünç alana geçirilmektedir. Maddedeki “ödünç” sözcüğü. Kural olarak ödünç alan. . Borçlar Özel. 155). ÖDÜNÇ (KARZ) I. . yeni dilde “karz”ı karşılamak için kullanılmaktadır (Zevkliler. UNSURLARI BK m. 36 . “karz. § 3. ödünç sözleşmesinin ana unsurlarındandır. 307/I).502’ye göre alacaklı borçlunun iflası üzerine alacağını iflas masasına kaydettirmek ve iflasın açılışından kefili haberdar etmek zorundadır.TESMER BORÇLAR HUKUKU Kefile icra emri gönderilmesi halinde. Geri verme borcu. faiz ödeneceği kararlaştırılmamış bile olsa faiz ödenmesi gerekir (m.Adi karzda faiz ödenmesi için. İİK m.68/b. © TESMER. İİK m.Ödünç verilecek bir miktar para ya da misli eşya.Buna karşılık ticari karzda. ödünç (karz) sözleşmesinin unsurlarını şöylece sıralamak mümkündür: .197 gereğince geciktirici şarta bağlı alacağını iflas masasına yazdıracaktır.

s.18 çerçevesinde tarafların gerçek amaçlarını ortaya çıkarmak bakımından.8/II. Bu konuda BK m. Bu kuralın istisnası için bkz. BANKA TASARRUF HESABI VE KARZ Banka tasarruf hesabı açtırılmasının usulsüz tevdi mi. 37 . TK m. © TESMER. 308/III’e göre. İzinsiz çoğaltılamaz.TESMER BORÇLAR HUKUKU BK m. 164). III. batıldır” (mürekkep faiz/bileşik faiz yasağı). yoksa karz mı olduğu tartışmalıdır. “faizin anaya zammedilerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi evvelden mukavele edilmiş (kararlaştırılmış) olsa bile. bu amacın paranın saklatılmasına mı yöneldiği (usulsüz tevdi). Tüm hakları TESMER’e aittir. yoksa faiz geliri sağlama amacına mı yöneldiği (karz) önem taşıyacaktır (Zevkliler.