You are on page 1of 58

 

CICERO 
 

 

“ORATIONES 
IN CATILINAM” 
I‐IV 


 

 

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ
ΕΡΓΑΣΙΑ

ΘΕΜΑ : « Βασικά Θέματα που προκύπτουν μέσα από
τους τέσσερις Κατιλινιακούς Λόγους του Κικέρωνα».

Στοιχεία μεταπτυχιακής φοιτήτριας :

ΠΡΕΖΑΛΗ
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ
Α.Μ. 37

Επιβλέποντες καθηγητές : κ. ΛΙΠΚΑ ΜΙΧΑΗΛ

κ. ΒΑΡΤΖΙΩΤΗ ΟΛΓΑ

 


 

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : 
 
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ  
1) Κοινωνικές και Πολιτικές Συνθήκες στη Ρώμη την εποχή του 
Κικέρωνα   (σελ.1‐3) 
2) Η εμφάνιση του Κατιλίνα στο πολιτικό προσκήνιο της Ρώμης και 
οι συνωμοσίες   (σελ.3‐4) 
3) Οι τέσσερις Λόγοι «Κατά Κατιλίνα» του Κικέρωνα, το περιεχόμενό 
τους και οι αποδέκτες του κάθε λόγου   (σελ.4‐7) 
 
ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ 
ΚΑΤΙΛΙΝΙΑΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΟΥ ΚΙΚΕΡΩΝΑ 
 
1)
2)
3)
4)
5)
6)

Η «εικόνα» του Κατιλίνα   (σελ.8‐11) 
Η «εικόνα» του Κικέρωνα   (σελ.12‐18) 
Η έννοια της αρετής   (σελ.18‐22) 
Ο ρόλος των αθανάτων θεών   (σελ.23‐29) 
Ο Δίας ο Στάτωρ (“Iovis Stator”)   (σελ.29‐31) 
Η παράδοση των προγόνων  
και διάφορα ιστορικά γεγονότα   (σελ.31‐39) 
7) Η πόλη‐πατρίδα‐πολιτεία   (σελ.39‐44) 
8) Ήθος‐Ανηθικότητα : Δύο αντιθετικές έννοιες   (σελ.44‐51) 

 
ΕΠΙΛΟΓΟΣ   (σελ.51‐52) 
 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ   (σελ.53‐54) 
 
 

 

 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
1) Κοινωνικές και Πολιτικές Συνθήκες στη Ρώμη την εποχή του
Κικέρωνα :
Το 106 π.Χ., έτος γεννήσεως του Κικέρωνα στο Αρπίνο του Λατίου, η επέκταση
της κυριαρχίας της Ρώμης πέρα από την ιταλική χερσόνησο ήταν κιόλας δεδομένη. Η
αυτοκρατορία της Ρώμης ήταν τόσο ισχυρή, που οι γειτονικοί βαρβαρικοί λαοί δεν
τολμούσαν να την πειράξουν.
Ενώ, όμως, τόσο ήταν το μεγαλείο της Ρώμης εξωτερικά, στο εσωτερικό της είχε
ήδη αρχίσει μια σταδιακή αποσύνθεση του παλιού πνεύματος της ευνομίας και της
αρετής που αποτελούσαν τους θεμέλιους λίθους της. Το πολίτευμα της Ρώμης, μια
επιτυχημένη εξισορρόπηση αριστοκρατικών και δημοκρατικών στοιχείων, άρχισε να
αλλοιώνεται από την εποχή των προγραφών του Σύλλα1. Τον πρώτο αιώνα π.Χ., οι
εμφύλιες συγκρούσεις ανάμεσα στην τάξη των πατρικίων και των πληβείων, της
Συγκλήτου και του λαού, είχαν καταστρέψει την εσωτερική ισορροπία της Ρώμης.
Χαρακτηριστικό της εποχής του Κικέρωνα ήταν μια νοσταλγία για την αρετή των
παλαιότερων χρόνων, για το «mos majorum», και η αναγνώριση ότι στην ρωμαϊκή
πολιτεία πρυτάνευε ένα ανώτερο μέτρο αρετής στα χρόνια του πρώτου και του
δεύτερου Καρχηδονιακού πολέμου.
Μετά την δικτατορία του Σύλλα, πολλοί είχαν την ψευδαίσθηση ότι η Ρώμη
ξαναγύρισε στο παλιό πολιτικό της καθεστώς. Μέσα σε αυτή την ψευδαίσθηση
ανατράφηκε και ο Κικέρων. Τα χρόνια που χωρίζουν την αποχώρηση του Σύλλα από
την επιστροφή του Πομπήιου2 θριαμβευτή από την Ασία, είναι τα τελευταία χρόνια
που μπορούμε ακόμη να μιλάμε για «ρωμαϊκή δημοκρατία». Στα χρόνια αυτά, τέτοια
ήταν τα νέα προβλήματα και η αδυναμία της παλιάς πολιτειακής διάρθρωσης να τα
αντιμετωπίσει, ώστε να καθίσταται μοιραία η συγκέντρωση πολλών εξουσιών στα
χέρια του ενός.
1.

Ο Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας (περ.138 π.Χ.-78 π.Χ.) ήταν Ρωμαίος στρατιωτικός και
πολιτικός συντηρητικών πεποιθήσεων , ο οποίος εκλέχθηκε ύπατος δύο φορές.

2.

Ο Γναίος ή Γνάιος Πομπήιος ο Μέγας (106 π.Χ.-48 π.Χ.) ήταν διακεκριμένος Ρωμαίος
στρατιωτικός ηγέτης, έπαρχος και πολιτικός του 1ου αι. π.Χ. Τα σπουδαιότερα κατορθώματά
του ήταν η εξάλειψη της πειρατείας από την Μεσόγειο και η νίκη στον Γ’ Μιθριδατικό
πόλεμο.


 

 

Ο Κικέρων πολύ σύντομα έδειξε τα εξαιρετικά πνευματικά του χαρίσματα, καθώς
μεγάλωνε, και ακολούθησε μία λαμπρή σταδιοδρομία. Ανέβηκε σε νεαρή ηλικία την
ιεραρχία των αξιωμάτων της ρωμαϊκής πολιτείας, στηριγμένος κυρίως στις λαμπρές
εμφανίσεις του στα δικαστήρια, όπου κυριαρχούσε3. Ο Κικέρων ήταν ένας «νέος
ανήρ» (homo novus), καθώς αγωνιζόταν στον πολιτικό στίβο της Ρώμης, χωρίς να
ανήκει στην τάξη των ευγενών και χωρίς να έχει ένδοξους προγόνους.
Το 65 π.Χ., ο Πομπήιος ξεκαθάρισε τη Μεσόγειο από τους πειρατές και κατέστησε
ευνοϊκότερες τις συνθήκες ζωής για όλους τους μεσογειακούς λαούς. Μετά από αυτή
την επιτυχία του, η Ρώμη τον έστειλε στην Ανατολή, στον πόλεμο εναντίον του
Μιθριδάτη4, με αποτέλεσμα να λείψει ο Πομπήιος από τη Ρώμη για τρία χρόνια.
Κατά την διάρκεια αυτών των ετών, η κατάσταση στο εσωτερικό της πόλης ήταν
εκρηκτική. Υπήρχαν έντονες διαμάχες μεταξύ των υπερασπιστών της Συγκλήτου, των
“optimates” και των “populares”, εκείνων που ήθελαν να ελαττώσουν την εξουσία
της Συγκλήτου προς όφελος του λαού. Στην πραγματικότητα, κανένας δεν είχε πια
αγνές προθέσεις και δεν υπερασπιζόταν τα δικαιώματα του λαού. Αγωνίζονταν για να
εγκαταστήσουν ένα νέο καθεστώς, όπου ένας θα συγκέντρωνε σχεδόν όλες τις
εξουσίες. Αυτή, όμως, ήταν και η πολιτικώς ορθή σκέψη, καθώς η διατήρηση του
παλιού καθεστώτος δεν συμβιβαζόταν πια με την κοσμοκρατορία της Ρώμης. Μέσω
της ηγεσίας των “populares”, ο Ιούλιος Καίσαρ5 απέβλεπε προς αυτή την θέση του
ενός, ενώ απέναντί του, εμπόδιο στα φιλόδοξα σχέδιά του, στεκόταν ο Κάτων ο
νεότερος, που διακρινόταν για την σταθερότητα στις αρχές του και για τον αγώνα του
ενάντια στη διαφθορά της εποχής του. Ο Κικέρων, αν και όχι κατά την καταγωγή,
ήταν αριστοκράτης, χωρίς όμως να είναι εχθρός των λαϊκών τάξεων. Όπως θα δούμε
και από το περιεχόμενο τεσσάρων λόγων του «Κατά Κατιλίνα», κύριο μέλημά του
ήταν η φροντίδα και η σωτηρία του ρωμαϊκού λαού.
3.

Quintiliani: Institutio Oratoria, X, I, 112.

4.

Ο Μιθριδάτης Στ’ Ευπάτωρ Διόνυσος ήταν βασιλιάς του βασιλείου του Πόντου και έμεινε
στην ιστορία ως ένας από τους πιο επιτυχημένους αντιπάλους των επεκτατικών βλέψεων των
Ρωμαίων της ύστερης περιόδου της ρωμαϊκής δημοκρατίας.

5.

Ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρας (100 π.Χ.-44 π.Χ.) ήταν σημαντικός Ρωμαίος στρατηγός και
πολιτικός, που πρωταγωνίστησε στον μετασχηματισμό της ρωμαϊκής δημοκρατίας στη
ρωμαϊκή αυτοκρατορία.


 

Λίγο αργότερα. Οι “populares’. και να σταλεί προπραίτωρ στην επαρχία της Αφρικής. Το 68 π.  Ο αγώνας μεταξύ των “optimates” και των “populares” συνεχιζόταν για αρκετό χρονικό διάστημα. ασκούσε και συνωμοτική δράση στις λεγεώνες και στους αποστρατευμένους λεγεωνάριους.Χ. Έτσι. το υποσχόταν και μοίραζε ό. οργάνωσε μια δεύτερη συνωμοσία για την κατάληψη της αρχής. όπως ο Γάιος Μάριος (157-86 π. είχε ως αποτέλεσμα αυτοί να τον κατηγορήσουν δημόσια και να χάσει την υποψηφιότητα για υπατεία το 67 π.. το ίδιο έτος.τι άρεσε στο πλήθος. ο λαός συντασσόταν στο πλευρό του Ι.Χ.Χ. όμως. με αποτέλεσμα να συγκινούν ένα μεγάλο μέρος του λαού. ο οποίος αν και είχε εξαιρετικά προσόντα. ήταν συμπαθής σε πλήθος ρωμαϊκού λαού. αλλά και της αριστοκρατίας που είχαν χρέη. αλλά απέτυχε γιατί δεν κρατήθηκε μυστική. καθώς ήταν επιτήδειος δημαγωγός. αλλά και στον ιδιωτικό του βίο και την οικογενειακή του ζωή. Η καταπίεση που άσκησε στους κατοίκους της αφρικανικής επαρχίας.Καίσαρος και του Κράσσου. όχι μόνο στα δημόσια πράγματα.Χ. υπόσχονταν κυρίως την «αποκοπή» των χρεών και την διανομή γαιών. κατόρθωσε να εκλεγεί αγορανόμος και πραίτωρ. Εκτός από την δημαγωγική του δράση στις συνελεύσεις του λαού.Χ. παρ’ όλο που ήταν ένας από τους πιο αδίστακτους καταδότες του καθεστώτος. στην παράταξη των “populares” εμφανίσθηκε ο Λεύκιος Σέργιος Κατιλίνας.. ένας αριστοκράτης. 2) Η εμφάνιση του Κατιλίνα στο πολιτικό προσκήνιο της Ρώμης και οι συνωμοσίες : Εκείνη την εποχή. Ό. ο Κατιλίνας οργάνωσε μια πρώτη συνωμοσία το 65 π. των ηγετών της δήθεν δημοκρατίας και μελλόντων τυράννων του. Αφού απέτυχε στις υπατικές εκλογές του 66 π. 6    .τι μπορούσε να μοιράσει. χωρίς να έχει κριθεί κάποιο αποτέλεσμα. σημαντικός Ρωμαίος στρατηγός και πολιτικός) και ο Σύλλας. με σκοπό να καταλάβει την αρχή. προσπαθώντας να φτάσει στο αξίωμα του υπάτου και να αποκτήσει από εκεί την απόλυτη εξουσία. έφερε ως προσωπικότητα όλα τα στίγματα της μεταβατικής εποχής του. Παρά την ανηθικότητά του.

Χ. με αποτέλεσμα να αποτύχει και πάλι. Ο Κικέρων έχει πολλές ενδείξεις γι’ αυτές τις ετοιμασίες. Τότε ακριβώς. ένα διάταγμα που σε ώρα κινδύνου επιτρέπει την συγκέντρωση όλων των εξουσιών στα χέρια των υπάτων. επειδή φοβούνταν τον Κατιλίνα και την πολιτική του. το περιεχόμενό τους και οι αποδέκτες του κάθε λόγου : Κατά τη διάρκεια της υπατείας του το έτος 63 π. καθώς τον περιμένει έξω από τη Ρώμη ο επαναστατικός στρατός. εκδίδει ένα “senates consultum ultimum ή extremum”. Η Σύγκλητος. δημιουργώντας έτσι ρεύμα υπέρ του... αλλά ακόμη και στην περίπτωση της αποτυχίας του. αλλά όχι αποδείξεις. ο Κατιλίνας και πάλι δεν εκλέγεται ύπατος. τον Μάνλιο. 7    . αλλά η μερίδα του Κατιλίνα δεν του το επιτρέπει. ενώ ανάλογες ετοιμασίες κάνει στην Απουλία και σε άλλα κέντρα της Ιταλίας.  αλλά έδωσε άκαιρα το σύνθημα της έναρξης των δολοφονιών. Οι ιππείς.. Παρ’ όλα αυτά. συσπειρώθηκαν με τους πατρικίους και έτσι εξελέγη τελικά ύπατος ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρων. Ένα έτος αργότερα. Συγχρόνως.Χ. ο Κατιλίνας υπόσχεται πάλι προεκλογικά στο λαό διαγραφή χρεών και διανομή γαιών. στέλνει έναν πιστό σύντροφό του. στα Φαίσουλα της Ετρουρίας για να συγκροτήσει ένα επαναστατικό στρατιωτικό σώμα. λόγω ανησυχίας της. 3) Οι τέσσερις Λόγοι «Κατά Κατιλίνα» του Κικέρωνα. αλλά αυτή τη φορά η συνωμοσία του είναι ευρύτερη και καλύτερα οργανωμένη. Γι’ αυτό ανακηρύχθηκε και “Pater Patriae” («Πατέρας της Πατρίδας»). ο Κικέρων κατάφερε να αποκαλύψει τη συνωμοσία του Κατιλίνα και να σώσει τη Ρώμη από τον κίνδυνο που αυτή ενείχε. έχει ετοιμάσει σχέδιο. εξαιτίας των ενεργειών του Κικέρωνα. όμως. εκφώνησε και τους τέσσερις περίφημους λόγους του «Κατά Κατιλίνα».Χ. Το 64 π. από τους οποίους οι δύο εκφωνήθηκαν μπροστά στη Σύγκλητο (ο 1ος και ο 4ος Κατιλινιακός Λόγος) και οι άλλοι δύο μπροστά στο δήμο (ο 2ος και ο 3ος Κατιλινιακός Λόγος). όταν ήταν να γίνουν οι υπατικές εκλογές για το έτος 63 π. ο Κικέρων προσπαθεί να αναβάλει τις υπατικές εκλογές για να συγκεντρώσει περισσότερα στοιχεία. Ταυτόχρονα. ο Κατιλίνας εκθέτει πάλι υποψηφιότητα για την εκλογή των υπάτων του ερχόμενου έτους.

αποφάσισε να φύγει από τη Ρώμη. ως συγκλητικός. καθώς αρχίζει να μιλά. έμειναν οι φίλοι του και συνωμότες που ήταν έτοιμοι να ακολουθήσουν κάθε του οδηγία και βρίσκονταν σε διαρκή συντονισμό με τον επαναστατικό στρατό της Ετρουρίας. αλλά μόνο στον Κατιλίνα που τον έχει μπροστά του. Πρώτος στόχος ήταν να δολοφονήσουν τον Κικέρωνα μέσα στο σπίτι του. έσπευσε και αυτός στη συνεδρίαση για να μην προκαλέσει περισσότερες υποψίες. όμως. αφού ειδοποιήθηκε έγκαιρα για όλα αυτά από τους πληροφοριοδότες του. ο Κατιλίνας. όπως θα ήταν φυσικό.. Κάνει μια βίαιη αποστροφή προς τον Κατιλίνα και εξαπολύει μία δριμεία φραστική επίθεση εναντίον του. που ασφαλώς θα προξένησε μεγάλη εντύπωση και θα τάραξε τους ακροατές. ο Κατιλίνας μετά την αποτυχία του στις υπατικές εκλογές του 63 π. όμως. Πίσω στην πόλη. ακόμα και αυτοί που είναι κρυφοί φίλοι του. 8    .  1ος Κατιλινιακός Λόγος : Πιο αναλυτικά. Ο Κατιλίνας. ο Κικέρων σηκώνεται και εκφωνεί τον πρώτο «Κατά Κατιλίνα» λόγο του. έκλεισε τις πόρτες του και συνεκάλεσε αμέσως τη Σύγκλητο στο ναό του Διός Στάτορος στις 8 Νοεμβρίου του 63 π. χωρίς να έχει αποδείξεις γι’ αυτά και τονίζει την ανηθικότητά του με βαρύτατους χαρακτηρισμούς. Ο πρώτος Κατιλινιακός λόγος είναι γεμάτος προσφωνήσεις του Κατιλίνα. αλλά τον αποφεύγουν όλοι. σε όλους τους συγκλητικούς. Ο Κικέρων αποκαλύπτει τα σχέδια του Κατιλίνα.Χ. δεν απευθύνεται. Εκείνη τη στιγμή.). κάθεται κάπου απέναντί του.Χ.Χ. βλέποντας το κλίμα που είχε δημιουργηθεί εις βάρος του. 2ος Κατιλινιακός Λόγος : Την ημέρα που εκφωνήθηκε ο πρώτος Κατιλινιακός λόγος (8 Νοεμβρίου του 63 π. με την πρόθεση ότι θα πήγαιναν να τον χαιρετήσουν σύμφωνα με το έθιμο στη Ρώμη και έπειτα θα ακολουθούσαν οι δολοφονίες και άλλων επιφανών ανδρών. συγκεντρώνει όλους τους συνεργούς του τη νύχτα της 6ης Νοεμβρίου στο σπίτι του φίλου του Πόρκιου Λαίκα και δίνει τις απαραίτητες οδηγίες για την ανάπτυξη του κινήματος. Ο Κικέρων. Ο Κικέρων.

ενώ ταυτόχρονα. είναι να μην αντιδράσει προσωρινά ο λαός στο διώξιμο του Κατιλίνα χωρίς να δικαστεί. αλλά κυρίως για να επιτεθεί. Ο Κικέρων και πάλι πληροφορήθηκε έγκαιρα αυτές τις μυστικές συναντήσεις. τίποτε περισσότερο. γνωρίζοντας την δυσαρέσκεια των Αλλοβρίγων. αλλά εναντίον των δικών του.Χ. Το μόνο που πέτυχε. μέσω μιας φίλης ενός από τους συνωμότες και ήρθε και ο ίδιος σε συνεννόηση με τους Αλλοβρίγους. ο Κικέρων εκφωνεί τον δεύτερο Κατιλινιακό του λόγο στην Αγορά της Ρώμης. με τον όρο να ενισχύσουν με ιππικό τον στρατό του Κατιλίνα στην Ετρουρία. αφού αντιλήφθηκαν τις προσφορές των δύο διαφορετικών μερίδων. εάν θα καταλάμβαναν την εξουσία. δυσαρεστημένοι από τον ρωμαϊκό ζυγό. καθώς όλες οι αποδείξεις που χρειαζόταν ο Κικέρων έφτασαν στα χέρια του. Οι φίλοι του Κατιλίνα συνεχίζουν την δράση τους μέσα στη Ρώμη και ο Κικέρων τους παρακολουθεί. είχε άμεση πληροφόρηση των σχεδίων τους. τους πλησίασαν και τους υποσχέθηκαν ότι θα έχουν όσα ζητούσαν. Σκοπός του Κικέρωνα με τον δεύτερο Κατιλινιακό του λόγο ήταν να κινητοποιήσει τον λαό και να στρέψει την προσοχή του προς αυτόν τον μεγάλο κίνδυνο των συνωμοτών. 9    . να κάνει επίδειξη της δυνάμεώς του. εικοσιπέντε μέρες μετά την εκφώνηση του δεύτερου Κατιλινιακού του λόγου. έκρινε σκόπιμο να συγκαλέσει στο “Forum” (στην Αγορά) τον λαό και να τον ενημερώσει για τις πληροφορίες που είχε. όμως. ώστε οι φοβισμένοι δικοί του να πάρουν θάρρος και να δειλιάσουν οι αντίπαλοί του. Οι συνωμότες του Κατιλίνα. Οι πρέσβεις.. χωρίς να έχει εις βάρος τους αποδείξεις. λαός της πέραν των Άλπεων Γαλατίας. όχι τόσο πια εναντίον του Κατιλίνα. 3ος Κατιλινιακός Λόγος : Η καλή τύχη βοήθησε και τον Κικέρωνα και τη Ρώμη.  Ο Κικέρων. που έμειναν στην πόλη για να συνεχίσουν τη δράση τους. έστειλαν πρέσβεις στη Ρώμη για να διαπραγματευθούν θέματα της επαρχίας τους. έχοντας καταδότες μεταξύ των συνωμοτών. Οι Αλλοβρίγοι. Γι’ αυτό τον λόγο. προτίμησαν να προδώσουν τους συνωμότες και να ακολουθήσουν τον Κικέρωνα. αφού τους ενέπνεε μεγαλύτερη ασφάλεια και αξιοπιστία. Στις 9 Νοεμβρίου του 63 π.

Χ. Δεν είναι συμφέρον για τον Κικέρωνα να προσφύγει στη συνέλευση του λαού. Ο Κικέρων δεν εκφράζει ξεκάθαρα τη γνώμη του. όλα ήταν έτοιμα για τη δίκη.  Στις 3 Δεκεμβρίου του 63 π. ο Κικέρων εκφωνεί τον τρίτο Κατιλινιακό του λόγο μπροστά στο λαό της Ρώμης και εκθέτει τον τρόπο με τον οποίο έφτασαν στα χέρια του αποδείξεις. ο Κικέρων συνεκάλεσε τη Σύγκλητο με σκοπό να αποφασίσει για την ποινή που θα επιβληθεί στους ενόχους και συγκεκριμένα. από την άλλη. 10    . ούτε η Σύγκλητος. Αρχικά. επιθυμεί την εκτέλεση των ενόχων για να επικρατήσει εσωτερική ισορροπία στη Ρώμη.Καίσαρος. Όλος ο τέταρτος Κατιλινιακός λόγος είναι μία «ταλάντευση» ανάμεσα στις δύο αυτές διαφορετικές λύσεις που υπάρχουν. ούτε ο ίδιος έχουν δικαίωμα να αποφασίσουν την κεφαλική ποινή κατά Ρωμαίου πολίτη. να διαλέξει μεταξύ θανατικής ποινής και ισοβίων δεσμών.. 4ος Κατιλινιακός Λόγος : Αφού βρέθηκαν πια οι αποδείξεις και έγινε η σύλληψη των πιο επικίνδυνων συνωμοτών. Από τη μία πλευρά. αλλά μόνο η συνέλευση του λαού.. όμως.Χ. επηρεασμένη από την ομιλία του Ιουλίου Γ. η Σύγκλητος έκλινε προς την επιεικέστερη λύση. ανεπίδεκτες αμφισβήτησης. Στις 5 Δεκεμβρίου του 63 π. ενώ παράλληλα φοβάται τις συνέπειες για τον εαυτό του αν προβεί σε μια τέτοια παρανομία. γι’ αυτό προσπαθεί να καταστήσει συνυπεύθυνη τη Σύγκλητο σε όποια απόφαση πάρει. εις βάρος των συνωμοτών. αλλά τελικά παρασύρθηκε από την ομιλία του Κάτωνα και ζήτησε την κεφαλική ποινή των ενόχων. καθώς βρίσκεται σε δύσκολη θέση.

να οργανώνει στρατόπεδα εναντίον τους στις κοιλάδες της Ετρουρίας και να σχεδιάζει καθημερινά κάποια συμφορά για τη ρωμαϊκή πολιτεία (Cic. ο οποίος παρίσταται στις συνεδριάσεις της Συγκλήτου για να αναιρέσει τις υποψίες εναντίον του.I.  ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΑΤΙΛΙΝΙΑΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΟΥ ΚΙΚΕΡΩΝΑ 1) Η «εικόνα» του Κατιλίνα : Ο Κικέρων.1. ο Κατιλίνας. Τον παρουσιάζει ως έναν ύπουλο συγκλητικό. Είναι ο απόλυτος ηγέτης του εχθρού της Ρώμης που εξακολουθεί να ζει ανάμεσα στους Ρωμαίους πολίτες προκλητικά. Σκόπιμα ο Κικέρων δίνει στους Ρωμαίους την εντύπωση του κινδύνου και της επικείμενης επίθεσης από τον Κατιλίνα και προσπαθεί να τονίσει το αίσθημα του φόβου που προκαλεί στο λαό (“timor populi”).4-5). Η «εικόνα» του Κατιλίνα διαγράφεται μέσα από το πρίσμα της προσωπικής εμπάθειας του Κικέρωνα.Orat. προσπαθεί να καταδείξει στον Ρωμαϊκό λαό την συνωμοσία που έχει οργανωθεί.Cat.Cat. Ο Κατιλίνας χαρακτηρίζεται για την ασύδοτη μανία του και την αχαλίνωτη προκλητικότητα απέναντι στους Ρωμαίους και εμφανίζεται να κάνει κατάχρηση της υπομονής τους (Cic. ο Κατιλίνας είναι ένας «τρομοκράτης» που προτίθεται να περάσει «διά πυρός και σιδήρου» την οικουμένη (Cic.Cat. Αυτή η προσωπική επίθεση προς το ήθος και την προσωπικότητα του Κατιλίνα είναι ιδιαίτερα εμφανής στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο.1.I.Cat.3-4). αλλά και προσπαθεί να συγκαλύψει τις εγκληματικές του συγκεντρώσεις και να κρατήσει μυστικά τα σχέδιά του.6-8).1-3). σύμφωνα με διαταγή του υπάτου.1. γι’ αυτό και παρουσιάζει πολλά αρνητικά χαρακτηριστικά.5.1.1.1.2.3. αλλά κυρίως για να επισημάνει με το μάτι καθέναν από τους συγκλητικούς που πρόκειται να σκοτώσει (Cic. Κατέχει την «εικόνα» του άτιμου και διεφθαρμένου ανθρώπου που όχι μόνο οργανώνει.Orat.Orat.I. μέσα από τους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους του.1-3).II. γι’ αυτό και ο Κικέρων 11    .Orat.Orat. πολλά χρόνια πριν (Cic.2. γι’ αυτό και κύριος στόχος του είναι ο εγκέφαλος αυτής της συνωμοσίας.I. Για τον Κικέρωνα. ένας βλαβερός πολίτης για τον κοινωνικό του περίγυρο.Cat. ο οποίος θα έπρεπε να είχε οδηγηθεί στο θάνατο.

ο Κικέρων αποκαλύπτει με κάθε λεπτομέρεια τα σχέδια του Κατιλίνα.12. Όχι μόνο είχε ορίσει τον φόνο συγκεκριμένων ατόμων. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο. ο Κικέρων αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο ο Κατιλίνας γοήτευε τους νέους ανθρώπους. είτε αυτή επρόκειτο για έγκλημα. σύμφωνα με τις πληροφορίες που είχε. όπως επίσης κατηγορείται και για κάποιο άλλο απίστευτο έγκλημα που ο Κικέρων εσκεμμένα το αποσιωπά (Cic.Cat. ξεδιπλώνει πολλές πτυχές της προσωπικής του ζωής.4-8). εντείνοντας έτσι την εικόνα διαστροφής του χαρακτήρα του. αλλά είχε ήδη μοιράσει τις επαρχίες της Ιταλίας στους συνεργάτες του και είχε προαναγγείλει την αναχώρησή του από την πόλη (Cic. ο προσχεδιασμός και η συνέπεια σε οτιδήποτε κάνει.VI. αλλά και εναντίον των ναών των αθανάτων θεών.8-10). Στοιχεία του χαρακτήρα του Κατιλίνα.VI.V.VI. Ο Κατιλίνας κατηγορείται ότι σκότωσε την πρώτη του γυναίκα για να παντρευτεί μια εταίρα εξαιρετικής ομορφιάς.IV.Cat. καθώς δεν στρέφεται μόνο εναντίον των οίκων των συμπολιτών του. δείχνοντας έτσι την ακρίβεια με την οποία σχεδίαζε κάθε του κίνηση ο Κατιλίνας.II. είναι η οργάνωση.12.  κρίνει απαραίτητη την περιφρούρησή του.Orat.V.1-3). Αρχικά. ο Κατιλίνας χαρακτηρίζεται από απρέπεια και κακοήθεια και κάθε διαχείριση των ιδιωτικών του υποθέσεων είναι ατιμωτική (Cic.Orat.14. Στην προσπάθειά του ο Κικέρων να ασκήσει ηθική πίεση στον Κατιλίνα για να πετύχει την αυτοεξορία του.Cat.8-10). εκτός από τη διαφθορά και το εγκληματικό του ένστικτο. οδηγώντας τους με κάθε τρόπο στη διαφθορά.Orat.Cat. θέλοντας έτσι να σύρει στην καταστροφή ολόκληρη την Ιταλία (Cic.1. Ίσως πρόκειται για τον φόνο ενός ενήλικου παιδιού της Αυρηλίας.Orat. Ακόμα και στην οικογενειακή του ζωή.1. ο Κατιλίνας παρουσιάζεται ως ο υπέρτατος κίνδυνος της πόλης και ως ο πιο ασεβής και ακραίος άνθρωπος που υπάρχει.1. Για τον Κικέρωνα.Cat.1.Cat.1-6).9. γι’ αυτό τον προτρέπει να φύγει από την πόλη και να πάρει και όλους τους δικούς του μαζί (Cic. Μέσα από μία κλιμάκωση.1. αρχικά της προσωπικής επίθεσης του Κατιλίνα εναντίον του Κικέρωνα και έπειτα της επίθεσης του Κατιλίνα εναντίον ολόκληρης της πολιτείας. την Αυρηλία Ορεστίλλα.6). φέρνει στο φως κάποιες κατηγορίες του Κατιλίνα για εγκλήματα στο οικογενειακό του περιβάλλον.8-13).1.Orat. είναι ένα «μίασμα» της πόλης. που ήταν εμπόδιο 12    .Orat. είτε για κάποιο όργιο (Cic.Cat. με στόχο να περιορίσει την ασύδοτη ελευθερία του (Cic.1. Στη συνέχεια.Orat.

Cat. Οι επιδόσεις του ήταν ποικίλες σε διαφορετικά πεδία και είχε διεφθαρμένους φίλους και συνεργούς στο έγκλημα από κάθε κατηγορία ανθρώπων και επαγγέλματος (Cic.  στον δεύτερο γάμο του ή για αιμομιξία. διεφθαρμένος ηθοποιός ή ατιμασμένη γυναίκα που να μην συνδεόταν και να μην είχε μεγάλη οικειότητα μαζί του.1-6).14.9. σύμφωνα με την δεύτερη αποσιώπηση του Κικέρωνα για την περιουσιακή του καταστροφή (Cic. ο Κατιλίνας είχε βρει τη δύναμη όχι μόνο να περιφρονεί τους νόμους και τα δικαστήρια. Δεν είναι από τους ανθρώπους που θα τον αναχαιτίσει η ντροπή μπροστά στην ακολασία ή ο φόβος μπροστά στον κίνδυνο ή η φρόνηση μπροστά στους παραλογισμούς του (Cic. αλλά και να τους ανατρέπει και να τους καταργεί (Cic. ήταν ηθικά ανυπόληπτος.18. απατεώνας. Ο Σαλλούστιος στο έργο του “Bellum Catilinae” («Ο Πόλεμος με τον Κατιλίνα») επιβεβαιώνει.1. όλη αυτή την αρνητική και διεφθαρμένη εικόνα του Κατιλίνα. ήδη από τη νεαρή του ηλικία. Οι βαρύτατες.4-5). διεφθαρμένος νέος. γι’ αυτό κανένας δεν τον χαιρετάει στη Σύγκλητο (“Quis te…salutavit”).V.Cat. μοιχός.Orat.2.VI. 13    .1.18.6-7). όπως ακριβώς την παρουσιάζει ο Κικέρων. δολοφόνος.Orat. με τη διήγησή του για την ηθική υπόσταση του Κατιλίνα.Orat. αλλά διακρίνεται για την μανιασμένη πλεονεξία του και την εγκληματική του φύση (Cic. που λόγω έλλειψης καλού ήθους δεν αξιοποιήθηκαν.IX.1-2). μονομάχος.25.1.11-13).1. αλλά αδειάζουν τα έδρανα με την εμφάνισή του (“ista subsellia vacuefacta sunt”) και γενικότερα η στάση της πολιτείας απέναντί του είναι σιωπηλή (“tacita loquitur”).Orat.Cat.Cat. ενώ λήστευε και κατατυραννούσε ακόμα και τους συμμάχους της Ρώμης (Cic. όμως. θεωρεί τον οίκτο και όχι το μίσος (Cic.Cat. Σε όλα αυτά προστίθεται και το γεγονός ότι ο Κατιλίνας ήταν υπερχρεωμένος. Παρ’ όλα αυτά.24).X.22.1.Orat. Η παρουσία του προκαλεί τρόμο.Orat.Orat.5-7).VII. αλλά και δικαστικά αναπόδεικτες κατηγορίες εναντίον του Κατιλίνα δείχνουν ότι. Σμίγοντας με κακοήθη συντροφιά. Δεν υπήρχε κανένας δηλητηριαστής.1.Cat. καθώς η Αυρηλία φημολογήθηκε ότι ήταν νόθα κόρη του.Cat. Βασικό κίνητρο που ο Κικέρων θέλει να μιλήσει στον Κατιλίνα. άσχετα προς τη δύναμή του.VII. και ο Σαλλούστιος και ο Κικέρων αναγνωρίζουν τα πολλά φυσικά χαρίσματα του Κατιλίνα.VII.

επιτήδειο.Cat. sollicitare poterat”). έτοιμο για όλα. Ο Κικέρων αναγνωρίζει ότι από όλους τους συνωμότες. ο Κατιλίνας ήταν ο μόνος επίφοβος εχθρός της Ρώμης (“Ille erat unus timendus ex istis omnibus”). 14    .3. προσεκτικό στο έγκλημα και επιμελή ακόμη και σε χαμένες υποθέσεις (Cic. καθώς είχε γνώση για όλα τα πράγματα (“omnia norat”). temptare.Orat. αλλά τις δαπανούσε σε όργια και παράτολμα εγχειρήματα και γενικότερα υπηρετούσε μέσω αυτών την ανήθικη ψυχή του.  Συγκεκριμένα. η δίψα ή το κρύο. όταν πια ο Κικέρων έχει στα χέρια του τις αποδείξεις της συνωμοσίας και τις έχει εκθέσει στη Σύγκλητο και τον λαό.VII.V. θα είχε εκθέσει τον εαυτό του.6-9) που παραδέχεται ότι ο Κατιλίνας είχε πολλές δυνατότητες λόγω της ευστροφίας του και των φυσικών του προσόντων.Orat.7-10). αλλά και στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο (Cic. ο Κικέρων υποστηρίζει ότι ο Κατιλίνας δεν θα είχε αργήσει να δράσει.VII.2. ο Κικέρων παραδέχεται ότι δεν θα μπορούσε να λυτρώσει την πόλη από την καταστροφή.3. ορίζοντας ως ημερομηνία δράσης τα Σατουρνάλια. τέλος.Cat.Cat.16 και 17).3.Orat. ούτε. αποκαλώντας τον δραστήριο. όπως η πείνα.Orat. όπου ο Κικέρων αναγνωρίζει την εξαιρετική τόλμη και αντοχή του Κατιλίνα σε κάθε κακουχία. Στην περίπτωση που ο Κατιλίνας δεν είχε αυτοεξορισθεί. χωρίς να κάνει επιπόλαιες κινήσεις.4-11). ούτε θα είχε προαναγγείλει την ημέρα καταστροφής της πολιτείας.X. Προβαίνει και σε συγκεκριμένους χαρακτηρισμούς του Κατιλίνα. ενώ μπορούσε πολύ εύκολα να προσελκύσει ανθρώπους και να τους μυήσει στο έγκλημα (“appellare. αλλά βρισκόταν στο εσωτερικό της πόλης.Cat. Υποστηρίζει ότι η αποτυχία της συνωμοσίας οφείλεται σε λανθασμένες κινήσεις των συνωμοτών.26. έτσι ώστε να πιαστούν γράμματα και σφραγίδες που θα αποδείκνυαν το έγκλημά του (Cic. εξαιτίας της απουσίας του Κατιλίνα.17.1.Cat. Συγκεκριμένα. αναφορά στα θετικά στοιχεία του Κατιλίνα γίνεται στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (Cic. παρακολουθούσε τα πάντα και επενέβαινε σε κάθε διαδικασία. τολμηρό. γιατί ο Κατιλίνας είχε την ικανότητα να διαχειρίζεται τέλεια κάθε κατάσταση και να φέρει εις πέρας κάθε σχέδιό του.VII.1-6).Orat. Η μεγαλύτερη αξία του Κατιλίνα μέσα από τα λόγια του Κικέρωνα φαίνεται στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (Cic.9.17.

Cat. ενώ παράλληλα είναι ένας ικανότατος ρήτορας. Σερβίλιος Αχάλας. το “exordium ex abrupto” (η απότομη.I. Ο Κικέρων διαθέτει την «εικόνα» ενός δυναμικού και ευσυνείδητου πολιτικού της Ρώμης. Ο τρόπος αυτός. είναι άριστα ενημερωμένος για τα ιστορικά γεγονότα.II.4). την διπλή διάσταση της προσωπικότητας του Κικέρωνα. με τον οποίο ο Κικέρων προσπαθεί να πείσει και να κερδίσει τον λαό με το μέρος του. ο αναγνώστης αισθάνεται την έντονη οργή και αγανάκτηση του Κικέρωνα για τον Κατιλίνα.Orat. ο Κικέρων παραθέτει συγκεκριμένα παραδείγματα ανθρώπων του παρελθόντος (Γ.1.Orat.Cat. Από την πρώτη κιόλας παράγραφο του πρώτου Κατιλινιακού λόγου. αλλά και με το θέμα της τιμωρίας του.Orat.1.Cat.1. Οπίμιος) σκότωσαν συμπολίτες τους που ήθελαν να βλάψουν την πολιτεία (Cic. με επανειλημμένες προσφωνήσεις του Κατιλίνα και με βαρύτατους χαρακτηρισμούς εναντίον του.  2) Η «εικόνα» του Κικέρωνα : Μέσα από τους τέσσερις «Κατά Κατιλίνα» λόγους του Κικέρωνα διακρίνουμε. ενώ στην πραγματικότητα δεν ισχύει κάτι τέτοιο.1. ακόμη. Είναι ένας άνθρωπος με πάθος και έντονα συναισθήματα που δεν φοβάται να τα εκφράσει απροκάλυπτα.I. είσοδος στο κύριο θέμα). επιτίθεται με αφάνταστη δριμύτητα προς το πρόσωπο του Κατιλίνα.3 και Cic. Ως ύπατος.2.1-2).1.I. Χρησιμοποιώντας. Σχετικά με το θέμα της σοβαρότητας του κινδύνου που ενέχουν οι ενέργειες του Κατιλίνα. βασικά. Γνωρίζει πολύ καλά την παράδοση 15    που . με αυξημένη χρήση του δεύτερου ενικού προσώπου. είναι ένα εξαιρετικό δείγμα της ευστροφίας του και της εξυπνάδας του. ένα εξαιρετικό ρητορικό τέχνασμα.Σκιπίων.Orat. αλλά και για τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις της πατρίδας του.Cat. χωρίς προπαρασκευή. Με ένα εντυπωσιακό ρητορικό σχήμα. καθώς ο Κικέρων δεν έχει αποδείξεις ακόμη για αυτή την συνωμοσία. Με συνεχείς ρητορικές ερωτήσεις. παρουσιάζει εξαρχής ως δεδομένη τη γνώση της συνωμοσίας του Κατιλίνα από τον λαό (Cic. όλος ο πρώτος Κατιλινιακός λόγος είναι εμφανώς μία έκρηξη οργής του Κικέρωνα.7-9 και Cic.

6-7) και παρουσιάζει τα σχέδια αυτά ως δεδομένα. ο Κικέρων δεν διαθέτει ακόμη αποδείξεις της συνωμοσίας. Ο Κικέρων υποστηρίζει ότι ξέρει όλες τις 16    . της ευστροφίας και της αυτοσυγκράτησής του. καθώς και την επιείκεια που δείχνει στο θέμα της τιμωρίας του. την έλλειψη των υπάτων στη σύγχρονη εποχή του και την αδυναμία εφαρμογής αυτού του υπατικού δόγματος «τώρα». αλλά απλές ενδείξεις. Ως ευσυνείδητος πολιτικός. αποφεύγει τις βιαστικές και επιπόλαιες κινήσεις που θα τον καθιστούσαν κατηγορούμενο από τον λαό για αυταρχικότητα. κατόρθωσε να εξοντώσει τον Κατιλίνα και να σώσει τη Ρώμη. Γι’ αυτό τον λόγο.1.III.7. που ο ίδιος έχει κάθε λόγο να θεωρεί ως ασφαλείς.Cat. Ενώπιον εγκλημάτων που συνεπάγονται την κεφαλική ποινή. δεν επιδιώκει μια καταδίκη.III. Αν και η γνώση του για την συνωμοσία περιορίζεται μόνο στις πληροφορίες της Φούλβιας μέχρι και τον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο.Cat.Cat.Orat. αλλά ευκαμψία και μιαν αξιοθαύμαστη αυτοκυριαρχία. Αυτή η πολιτική που ακολουθεί είναι η σωφρονέστερη και δεν δείχνει αδυναμία χαρακτήρος. αλλά παραθέτει και συγκεκριμένες λεπτομέρειες για να γίνει πιο πιστευτός στους ακροατές.II. αλλά την απομάκρυνση του Κατιλίνα και των υπόλοιπων εγκληματιών από τη Ρώμη. Βασικό επανερχόμενο μοτίβο στους λόγους του Κικέρωνα είναι η προσωπική αντωνυμία «εγώ» και το ρήμα «ξέρω».Orat.4. Όμως.17-18).5-7).1. όπως την καθορισμένη ημερομηνία τέλεσης των εγκλημάτων (Cic. χωρίς να χυθεί αίμα μέσα στην πόλη. Ο Κικέρων έχει απόλυτη επίγνωση του κινδύνου που υπάρχει στο εσωτερικό της Ρώμης. όμως.  των προγόνων του και την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού και αυστηρού δόγματος εναντίον των βλαβερών πολιτών. αλλά και εξωτερικά (οργανωμένα στρατόπεδα στις κοιλάδες της Ετρουρίας) και αναγνωρίζει την ευθύνη που έχει ως ύπατος απέναντι στην πολιτεία να την προστατεύσει. Στον πρώτο και δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. Όχι μόνο προβαίνει σε μία ανασκόπηση των σχεδίων του Κατιλίνα (Cic. σε αντίθεση με το «τότε». παραδέχεται την αδράνεια και την αδυναμία του στην αντιμετώπιση του Κατιλίνα (Cic.Orat. τονίζει.1. Παρά την μεγάλη αντίδραση που συναντούσε στη δίωξη του Κατιλίνα και την διχασμένη κοινή γνώμη. ο Κικέρων διαθέτει τέτοια ρητορική ικανότητα που εκφράζει απόλυτη σιγουριά και αυτοπεποίθηση στα λόγια του. ακόμη και η επιείκειά του σε αυτό το θέμα είναι απόλυτα δικαιολογημένη και ενδεικτική της διπλωματίας.

καθώς αποκαλύπτει την ανηθικότητά του και σε αυτές τις διαπροσωπικές του σχέσεις.1. Η αποδυνάμωση του αντιπάλου του έχει τρεις διαστάσεις.III.Cat.  προθέσεις και τα σχέδια του Κατιλίνα (Cic. Σε υπερβολικό βαθμό προβάλλει το «εγώ» του.Orat. λόγω της εξορίας του Κατιλίνα (Cic. προβλέπει τη θύελλα μίσους που θα ξεσπάσει αργότερα εναντίον του από τον λαό.Cat. προβαίνει σε συνεχείς αποκαλύψεις των σχεδίων του Κατιλίνα.10 και Cic.V.10-12).5-6) και ότι χάρη στις δικές του.22.Orat. ο κόσμος αυτός είχε υποστεί ένα βαρύ πλήγμα και δεν 17    .1-3).15.IV. Ήδη από τον πρώτο Κατιλινιακό λόγο. ο Κικέρων τελικά πέτυχε τον σκοπό του και οδήγησε τον Κατιλίνα στην αυτοεξορία.IV.Orat. καταρρίπτοντας την μυστικότητά τους (Cic.VII.24) και τους δεσμούς συνοχής των συνωμοτών και τελικό χτύπημα στον Κατιλίνα είναι η επίθεση του Κικέρωνα προς το ήθος του. Με συχνή χρήση του πρώτου ενικού προσώπου. προσωπικές ενέργειες τον αναχαίτισε και έσωσε την πατρίδα του από την συμφορά (Cic. Πρώτα.VI.1. αλλά από οίκτο που νιώθει γι’ αυτόν. προσπαθώντας να αποδυναμώσει τον αντίπαλό του και να επηρεάσει τον λαό θετικά προς αυτόν. ώστε να φανεί ότι δεν κινείται από μίσος. Ταυτόχρονα. Ο Κικέρων είχε πλήρη συνείδηση ότι η εχθρότητα με τον κόσμο που συμπαθούσε τον Κατιλίνα. καθώς ο ίδιος εγωιστικά αναφέρει ότι αντιμετώπισε από μόνος του κάθε απόπειρα δολοφονίας εναντίον του (Cic.Cat.Cat.2-4).8. Με την αποκάλυψη της συνωμοσίας του Κατιλίνα.Orat.1.11.Cat.Orat.Orat.4-7).1.1. Με αυτόν τον τρόπο. ίσως με όλη την δημοκρατική παράταξη.1.Cat.Orat. Βασικό χαρακτηριστικό του Κικέρωνα είναι και η διορατικότητά του.6-8 και 11-14).1. ο Κικέρων αναφέρεται ζωηρά και παραστατικά στις προσωπικές επιθέσεις του Κατιλίνα εναντίον του και στους τρόπους με τους οποίους ο ίδιος αμύνθηκε (Cic. Χωρίς να υπάρχει κάποια νόμιμη διαδικασία που να μπορεί να ακολουθήσει. τον εαυτό του. ενώ στην πραγματικότητα δεν του οφείλεται (Cic. τονίζει την πνευματική και σωματική του δύναμη και υπεροχή έναντι του Κατιλίνα.IX. ενέχει μελλοντικά τρομερούς κινδύνους. Ο Κικέρων καταστρέφει ακόμη και τα θεμέλια της οικογενειακής ζωής του Κατιλίνα.Orat.IX.Cat.Cat.1. υποβαθμίζει τον Κατιλίνα ως προσωπικότητα στα μάτια των ακροατών και φθάνει ακόμη και στο σημείο να πει ότι θέλει να του μιλήσει. αλλά χάρη στους ελιγμούς του και την δύναμη των λόγων του.

Αν και γνωρίζει ότι. όμως. πάρει και την επικίνδυνη συντροφιά των εγκληματιών μαζί του.4-6) αναφέρει ότι αγαπά την πατρίδα πολύ περισσότερο και από τη ζωή του και στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο (Cic. Ο ίδιος ο Κικέρων. Ο Κικέρων χαρακτηρίζεται και για την φιλοπατρία του. το κύρος και την ενάρετη φύση του Κικέρωνα. Αισθάνεται. αλλά και όπως ο ίδιος τονίζει.1. Δεν διστάζει να ρισκάρει ακόμη και τη ζωή του για την σωτηρία της πατρίδας του. ότι έχει ηθικό χρέος και καθήκον να προστατεύσει την πόλη που τον ανέθρεψε. όπως λέει και (Cic.Cat. Εκτός από το γεγονός ότι ο Κικέρων ακολούθησε πολιτική γραμμή και μεθόδευσε τα πράγματα με τέτοιο τρόπο. Διαισθάνεται ότι θα αποβούν μοιραία τα έργα του και ότι θα πάθει κάτι κακό σε λίγο.1. όπως φαίνεται από τους λόγους.6-8) εύχεται να επικρατήσει το συμφέρον της πολιτείας από τις σκέψεις για τους δικούς του κινδύνους.4-5). θα αποδειχθούν οι εχθρικές του προθέσεις σε όλο τον ρωμαϊκό λαό και θα δοθεί η ευκαιρία στον Κικέρωνα να τον αντιμετωπίσει απροκάλυπτα ως εχθρό και να σώσει την πολιτεία από την καταστροφή. ο Κικέρων αποδεικνύεται για άλλη μία φορά διορατικός και βαθύς γνώστης των μεταπτώσεων της κοινής γνώμης.II.IX.Cat. ωστόσο όχι μόνο δέχεται να πάθει τη συμφορά. ώστε να αντιμετωπίσει επιτυχημένα τον εχθρό.XII. Όλες οι ενέργειές του.Orat. μελλοντικά.V.7-9).4.3.27. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (Cic. όλο το μίσος του λαού για την εξορία του Κατιλίνα θα πέσει ως συμφορά μόνο πάνω του.4.9. όπως και έπαθε. καθώς ο Κατιλίνας θα διοργανώσει πλέον ολοφάνερα εγκληματικό πόλεμο εναντίον της Ρώμης.  μπορούσε να αντιδράσει.23.IX.2.22. θα διογκώσει το μίσος του λαού εναντίον του. μάλιστα. Εάν. αλλά και θεωρεί ότι αξίζει να την υποστεί για την πατρίδα (Cic.Orat.1.XI.5-7).Cat. αλλά θα αντιδρούσε αργότερα (όπως πραγματικά έγινε.Orat. Ο Κικέρων γνωρίζει πολύ καλά ότι. όσα μέτρα έλαβε με την έγκριση του λαού εναντίον του Κατιλίνα.Orat. στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (Cic. εάν αποκλειστικά και μόνο ο Κατιλίνας οδηγηθεί στην εξορία. ο κόσμος αυτός αντέδρασε και τελικά ο Κικέρων εξορίσθηκε).5-7).Cat. αφού εξορίστηκε γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.Cat. στρέφονται γύρω από το συμφέρον της πολιτείας. Προβλέπει πως. κάτι που δείχνει την ορθοφροσύνη. δεν θα αργήσει ο ίδιος αυτός λαός να τα καταλογίσει εις βάρος του και να του ζητήσει γι’ αυτά ευθύνες. 18    ο ίδιος .Orat. θα υπηρετήσει τη φήμη και τη δόξα του (Cic.Cat.Orat. δηλαδή.

Cat.IX. και κυρίως η νεολαία της Ρώμης.2. καθώς επικαλείται συνεχώς τους αθάνατους θεούς και αναγνωρίζει τον καθοριστικό τους ρόλο στην θετική εξέλιξη των πραγμάτων για τους Ρωμαίους. Η θεοσέβεια του Κικέρωνα είναι έκδηλη και στους τέσσερις λόγους του. Τελευταίο χαρακτηριστικό του Κικέρωνα που θα μπορούσε να αποτελέσει και ένα ανεξάρτητο θέμα της εργασίας. Cic.14).X.Cat.XIII. από το τέλος του δεύτερου Κατιλινιακού λόγου.1.26.Orat. που υπόσχεται στους Ρωμαίους ότι θα επιτύχει να μην σκοτωθεί κανένας καλός 19    . συγκρίνοντας την ποιότητα του στρατεύματός τους με την ποιότητα του στρατεύματος των οπαδών του Κατιλίνα στην περίπτωση του πολέμου.2. καθώς εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονα στον τρίτο και τέταρτο Κατιλινιακό λόγο. είναι ο αυτοέπαινος του Κικέρωνα.3.Cat.1-4.Orat.Orat.Orat. έχει και την ικανότητα να νιώθει και να αφουγκράζεται τον λαό και να επιδιώκει με τον δικό του. Cic.26.Orat. κάνοντας ιδιαίτερη μνεία στον Δία τον Στάτορα.22. Ήδη.Cat. περηφανεύεται έντονα για τον εαυτό του.V.  υποστηρίζει ότι η σωτηρία της πατρίδας οφείλεται κυρίως στην βοήθεια των αθάνατων θεών (Cic. λέγοντας ότι διαχειρίστηκε κατά τέτοιο τρόπο τα πράγματα.5). να επηρεάσει ακόμη και την ψυχολογική κατάσταση των συμπολιτών του.1.1-3).Cat. ώστε να τερματιστεί από αυτόν και μόνο ο πιο μεγάλος και ο πιο άγριος εμφύλιος πόλεμος της Ρώμης. τον θεό-προστάτη της Ρώμης.2.18.9.X. μοναδικό τρόπο. καθώς αναγνωρίζει ότι ο Κατιλίνας διαθέτει πολλά φυσικά χαρίσματα που όλοι.1. στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο (Cic.8-11. οι Ρωμαίοι πολίτες θα αποτελέσουν δυνατό στράτευμα.28.III. ενώ λέει ξεκάθαρα ότι περιφρονεί εκ βάθους ψυχής (“magno opere contemno”) τον στρατό του Κατιλίνα και προβαίνει σε μια αναλυτική και υποτιμητική περιγραφή της εμφάνισης και του χαρακτήρα των οπαδών του.Orat. χωρίς όπλα και αιματοχυσία (Cic.1-4).6-9). θαυμάζουν (Cic. στο σημείο που ο Κικέρων προσπαθεί να πείσει και τους υπόλοιπους συνωμότες να εγκαταλείψουν τη Ρώμη.VI. Εκτός από την εξαιρετική ικανότητα του Κικέρωνα στη διαχείριση των πολιτικών πραγμάτων της Ρώμης. ο Κικέρων γίνεται ειρωνικός και πολύ καυστικός προς τον Κατιλίνα (Cic. Σε αρκετά σημεία των λόγων του. προσπαθεί να τονώσει το ηθικό των δικών του ανθρώπων.Cat. Cic.Cat. αλλά διακρίνεται και για την αντικειμενικότητά του.Cat. Συγκεκριμένα.2. Για τον Κικέρωνα.1-4.VIII. Η αυτοπεποίθησή του είναι τόσο μεγάλη.Orat.Orat.

είναι γνωστή από όλα τα έργα του και από τις προσπάθειες που έκανε ώστε Έλληνες ιστορικοί και φιλόσοφοι της εποχής (Ποσειδώνιος) να γράψουν τη βιογραφία του. αφού διατήρησε την πόλη αλώβητη και της έδωσε διάρκεια ζωής.3. αλλά με την τιμωρία λίγων θα μπορέσουν να σωθούν όλοι (Cic. Συγκρίνει την αξία του με τον Ρωμύλο. μας δίνουν αρκετά οι Κατιλινιακοί λόγοι.3.10-12). Ως το μεγαλύτερο πολιτικό του έργο θεωρούσε την αποκάλυψη και την αναίμακτη καταστολή της ανταρσίας του Κατιλίνα.Orat.Cat. αλλά μεγαλύτερη σημασία γι’ αυτόν έχει η διατήρηση κάποιου στη ζωή και η χαρά της διάσωσής του (Cic.1) και φτάνει στο σημείο να «απαιτήσει» από τους Ρωμαίους πολίτες την αντίστοιχη τιμή και δόξα για αυτό του το κατόρθωμα. την αποφασιστικότητα και την προβλεπτικότητά του (Cic.I.I. εκτός από τα κομμάτια που ο Κικέρων εκθέτει αναλυτικά στον ρωμαϊκό λαό τις αποδείξεις που έχει πλέον στα χέρια του. Ο υπερβολικός αυτοέπαινος είναι ενοχλητική αδυναμία για το αναγνωστικό κοινό του Κικέρωνα και δείγματα αυτής της αδυναμίας.XIII.28.3.3. θεωρεί ότι ο ίδιος αξίζει μεγαλύτερη τιμή και δόξα από τον Ρωμύλο.Orat.Cat. Γι’ αυτό τον λόγο.VI. αλλά και άλλα έργα του.14). Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο. όμως.Cat.Orat. Η αδυναμία του Κικέρωνα να αυτοεπαινείται. σχεδόν όλος ο υπόλοιπος λόγος είναι ένας αυτοέπαινος για την προσωπική αυτή επιτυχία του.2). δίνοντας και την ανάλογη εξήγηση. Ο Κικέρων θεωρεί σημαντικό το γεγονός της γέννησης και κατ’ επέκτασιν δικαιολογημένες τις τιμές που αποδίδονται στον θεμελιωτή της πόλης.VI.Orat.Cat.15.Orat. Ρωμύλο. δηλαδή στο όνομα ενός πολιτικού άρχοντα.2. 20    . Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη σπουδαιότητα που είχε η ευτυχής έκβαση αυτής της σύγκρουσης για την τύχη του ρωμαϊκού λαού. καθώς και την επιτηδειότητα με την οποία ο Κικέρων χειρίστηκε αυτό το πρόβλημα.Cat. ο Κικέρων να λησμονεί ότι υπήρξαν και μεγαλύτερα γεγονότα στη ρωμαϊκή ιστορία.  πολίτης. καθώς έως τότε όλες οι δοξολογίες γίνονταν ύστερα από μεγάλες στρατιωτικές νίκες και αφορούσαν στρατηγούς (Cic. Αποδίδει την σωτηρία της πόλης στους αθάνατους θεούς και στις προσωπικές του ενέργειες (Cic.1-3) και τονίζει το γεγονός ότι πρώτη φορά στην ιστορία της Ρώμης γίνεται δέηση στο όνομά του. Αποδίδει τον έπαινο που του απονέμεται στην γενναιότητα.14. τον ιδρυτή της Ρώμης και τοποθετεί τον εαυτό του ακόμη πιο ψηλά από αυτόν. Φαίνεται.

19.Orat. αλλά κρίνοντας από τα σημεία που εμφανίζεται .19). ο Κικέρων χαρακτηρίζει ως αρετή το γεγονός ότι την εποχή των προγόνων του.IX.7-9).I.1.Orat. που είναι σπάνιο πλεονέκτημα (Cic.Orat. δηλαδή. ανέχθηκε και παραχώρησε πολλά και πολλά θεράπευσε με δικούς του κόπους.II.1-4) και τη δεύτερη φορά. είναι η έννοια της αρετής. αλλά για την δική τους σωτηρία (Cic. τους τονίζει ότι έχουν ύπατο που ρίσκαρε τη ζωή του. Ο Κικέρων υποστηρίζει ότι αποσιώπησε.I. Προτρέπει συνεχώς τους Ρωμαίους πολίτες να μην ανησυχούν γι’ αυτόν (Cic.7). δεν ήταν σε θέση να εμφανίσει με επιδεξιότητα τον εαυτό του.Cat. Ο Κικέρων δίνει και συγκεκριμένα παραδείγματα ανθρώπων που έθεσαν σε ισχύ αυτό το 21    .IX. χωρίς να ενοχλήσει κανέναν (Cic.Cat.Cat. σύμφωνα με το οποίο συγκεντρώνονταν όλες οι εξουσίες στους υπάτους.II.4.4.2.Cat. ότι έχουν αρχηγό που θυμάται αυτούς και ξεχνάει τον εαυτό του. στην εφαρμογή του “senatus consultum ultimum ή extremum”. Σε δύο συνεχόμενες παραγράφους (Cic.1-3).4.Orat.3. δυνατοί άνδρες τιμωρούσαν τους βλαβερούς συμπολίτες τους με βασανισμούς σκληρότερους απ’ ότι και τον πιο σκληρό εχθρό.  Και στην εισαγωγή του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου κυριαρχεί ο αυτοέπαινος του Κικέρωνα. Αν και ήταν μεγάλος ρήτορας και έξοχος πνευματικός άνθρωπος.Orat. Την πρώτη φορά. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (Ι. για την αντιμετώπιση έκτακτων και επικίνδυνων περιστάσεων για την πόλη. ακόμη και τον θάνατο (Cic. ενός αυστηρού και αποτελεσματικού συγκλητικού δόγματος.Cat.Cat. κατόπιν αποφάσεως της Συγκλήτου. απευθύνεται στους συγκλητικούς μιλώντας έμμεσα για τον εαυτό του και λέει ακριβώς το ίδιο πράγμα με διαφορετικά λόγια.Orat. Η λέξη “virtus” δεν εμφανίζεται συχνά στο σύνολο του έργου.3.4.4. όχι για τον εαυτό του. Αναφέρεται.Orat. Ο Κικέρων δεν μπορεί να κατηγορηθεί για μετριοφροσύνη. Cic. 3) Η έννοια της αρετής : Μία από τις πιο βασικές έννοιες που συναντάμε στους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους.IX και IX.6-7).3. καθώς είναι έτοιμος να δεχτεί οτιδήποτε του επιφυλάσσει η τύχη.Cat.4. μπορούμε να πούμε ότι έχει συγκεκριμένη χρήση και καθορισμένη σημασία.14).4.6-7. που κατέληγαν στο θάνατο.

η αρετή των ιππέων και η ομοφωνία όλων των ενάρετων πολιτών είναι τέτοια. στη σύγχρονη εποχή του Κικέρωνα. Σε αντίθεση με την παλαιότερη εποχή. αν και δεν υπάρχουν ακόμα αποδείξεις. που αποδίδεται κυρίως στην έλλειψη των υπάτων (Cic. Ο Κικέρων. με την επικράτηση 22    . αλλά της δόξας. επανερχόμενος στην παράδοση των προγόνων του που αναφέρθηκε διεξοδικά σε αυτή στην αρχή του λόγου. οι Ρωμαίοι απλώς διαθέτουν και δεν εφαρμόζουν το συγκλητικό αυτό διάταγμα. η έννοια της αρετής είναι διαφορετική σε σχέση με αυτή που έχουμε συναντήσει στα δύο προηγούμενα χωρία. Ο Κικέρων. Αυτό είναι και το επιχείρημα που χρησιμοποιεί για να ανατρέψει οποιαδήποτε ανησυχία και οποιονδήποτε φόβο του.3 και II.I. καθώς είναι κλειδωμένο στα αρχεία τους και βλαβεροί πολίτες.  δόγμα και πήραν τη δικαιοσύνη στα χέρια τους προς όφελος της πολιτείας (Cic. Ο Κικέρων δέχεται να πέσει πάνω του αυτό το μίσος. όχι μόνο δεν σπιλώθηκαν. Η αρετή. Ενώ παλαιότερα εκλέγονταν δικαστές και από τις δύο αυτές τάξεις. για τον οποίο δεν έχει ακριβώς την έννοια του μίσους.3. Με την ίδια σημασία εμφανίζεται και η λέξη “virtute” στο χωρίο ΧΙΙ. αλλά και τιμήθηκαν για τον φόνο των επικίνδυνων πολιτών. όπως ο Κατιλίνας. παραμένουν ατιμώρητοι.32.Cat.Orat. τους δίνει την υπόσχεση ότι η φροντίδα των υπάτων.Cat. ναι μεν την έννοια της ανδρείας και της γενναιότητας που επιδεικνύουν οι ιππείς στον πόλεμο. που όλα θα έρθουν στο φως. το κύρος τους.4). Η αρετή των ιππέων έχει. προσπαθώντας να πείσει τους συγκλητικούς να απομακρύνουν πρώτα τον Κατιλίνα και γενικότερα όλους τους κακούς ανθρώπους από τη Ρώμη.I. ξεσπάσει εναντίον του το μίσος των μεταγενεστέρων.12 του πρώτου Κατιλινιακού λόγου. καθώς προκλήθηκε από την αρετή. Προς το τέλος του πρώτου Κατιλινιακού λόγου (ΧΙΙΙ. δεν τους επέφερε μίσος. έχει την έννοια της αγάπης και του ενδιαφέροντός τους για την πατρίδα.Orat.1. ο Κικέρων κάνει λόγο για την αρετή των ιππέων (“tantam in equitibus Romanis virtutem”).9-12). κυρίως.10). δηλαδή η εφαρμογή του συγκλητικού δόγματος. τονίζει ότι έξοχοι πολίτες. Σε αυτό το σημείο. Ανάμεσα στην τάξη των πατρικίων και των ιππέων δημιουργούνταν συχνά έριδες και η κυριότερη ήταν σχετικά με την συγκρότηση των δικαστηρίων. αλλά σε αυτό το σημείο. αλλά υπέρτατη δόξα. μήπως με την εκτέλεση πολιτών και συγκεκριμένα του Κατιλίνα. Ο Κικέρων παραδέχεται ότι στις μέρες του υπάρχει έλλειψη αυτής της αρετής.1.

της γενναιότητας και της επιτυχημένης πορείας του Πομπήιου. χάρη στην οποία βασιλεύει η ειρήνη στον έξω κόσμο της Ρώμης και κανένα έθνος δεν τολμάει να τα βάλει με το ρωμαϊκό λαό. Ο «ένας» αυτός είναι ο Πομπήιος. καθώς οι αρετές του είναι ασύγκριτα ανώτερες. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο (V. Ο Κικέρων εξαίρει τη στάση των ιππέων και την θεωρεί ενάρετη. Κάνοντας μία αναδρομή στους πιο έξοχους και δοξασμένους άνδρες του παρελθόντος. καθώς αν και ήταν αδικημένοι. Ο Κατιλίνας. η εξαιρετική τόλμη και αντοχή στο κρύο. ο Κικέρων μιλάει για την αρετή ενός μόνου ανδρός. Ο Κικέρων αναφέρεται στα ίδια αυτά χαρίσματα του Κατιλίνα και στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (Χ.26. λέγοντας ότι εκτείνονται στις εκτάσεις και τα όρια που φτάνει και η διαδρομή του ήλιου. με αποτέλεσμα να είναι δυνατότητες επί κακού. Στο χωρίο V.8 του δεύτερου Κατιλινιακού λόγου.  του Σύλλα καθιερώθηκε όλοι οι δικαστές να είναι πατρίκιοι. Η αρετή σε αυτό το σημείο έχει αποκλειστικά την έννοια της πολεμικής και στρατιωτικής ικανότητας. η σωματική αλκή. ο οποίος είχε συντρίψει την πειρατεία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και το 63 π. κατά τη διάρκεια της υπατείας του Κικέρωνα. ο τότε δημοφιλέστερος στρατηγός της Ρώμης. 23    . χρησιμοποιούσε τις έμφυτες αυτές δυνατότητες για να υπηρετήσει τους ανήθικους σκοπούς του. ο Κικέρων με τη λέξη “virtutis” αναφέρεται στις αρετές του Κατιλίνα εννοώντας κάποια φυσικά του χαρίσματα και δυνατότητες. και στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο (Χ. όμως.Χ. στην πείνα. όπως η ευστροφία.14). η προσεκτικότητα και η επιμέλεια σε ό.10) ο Κικέρων κολακεύει υπέρμετρα τον Πομπήιο. στην κρίσιμη περίσταση της κατιλινιακής συνωμοσίας και αποκλειστικά για εθνικούς λόγους. χρησιμοποιεί το σχήμα της υπερβολής.9.21. στην αγρύπνια και γενικότερα σε κάθε είδους κακουχία.. υποστηρίζει ότι ο Πομπήιος στέκεται πιο ψηλά από όλους στο θέμα της δόξας. στάθηκαν αλληλέγγυοι με τους πατρικίους.τι κάνει. όπως είναι η επιτηδειότητα.8-11) και εκθέτει κάποια επιπλέον θετικά του χαρακτηριστικά και στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (VI. Οι αρετές έχουν την έννοια των πολεμικών κατορθωμάτων του Πομπήιου και για να δείξει το μέγεθός τους.17. Εκτός από αυτή την περίπτωση. η τόλμη.11. θα τέλειωνε νικηφόρα τον πόλεμο κατά του Μιθριδάτη. στη δίψα.9).

Για τον Κικέρωνα. η σοβαρότητα με την αφροσύνη.25. σε μία σύγκρουση σε ηθικό επίπεδο.26 έως ΧΙΙ.29). χρησιμοποιεί για δεύτερη φορά τη λέξη «αρετές» (ΧΙ. καθώς δεν θα είναι θέλημα των ίδιων των αθάνατων θεών να συμβεί το αντίθετο.25. είχαν ως αποτέλεσμα να απολαμβάνει ύψιστες τιμές από τον λαό που ήθελε να του 24    . η ευσέβεια με την εγκληματικότητα. ακόμα και αν λείψει η φροντίδα των ανθρώπων. Σε μία έξαρση του αυτοεπαίνου του στο τέλος του τρίτου Κατιλινιακού λόγου (από παράγραφο ΧΙ. Ωστόσο. με λίγα λόγια. αφού η πολιτεία του έδωσε το ανώτατο αξίωμα.11-12) και για να γίνει πιο ζωηρός και πειστικός στο λόγο του.17). οι κακίες θα νικηθούν από τις αρετές.10). Ένα από τα πιο βασικά αποφθέγματα του Κικέρωνα είναι ότι «ο έπαινος είναι η πληρωμή της αρετής». Θεωρεί αυτονόητο ότι σε μία τέτοια σύγκρουση. παραθέτει αρκετά ζευγάρια αντιθέτων (η αιδώς μάχεται με την αναίδεια. δηλαδή στην προσωπική του φροντίδα για την πόλη και στο σύνολο των ενεργειών του που λειτούργησαν έτσι. όλες οι λαμπρότατες αρετές μάχονται με τις μεγαλύτερες κακίες (ΧΙ. η τιμιότητα με τη διαστροφή. Επιθυμεί.). η καλή πίστη με την απάτη. το υπατικό και έχει κερδίσει την ανώτατη δόξα της αρετής (ΧΙΙ. να κερδίσει την υστεροφημία.28. ο Κικέρων δεν ζητά από τους Ρωμαίους πολίτες βραβεία αρετής. ο Κικέρων χρησιμοποιεί τη λέξη «αρετή» σε τρία διαφορετικά σημεία. Η ενάρετη συμπεριφορά του Κικέρωνα. έννοια.25. όμως. ώστε να διαφυλάξει το κέντρο και την έδρα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. το ενδιαφέρον του για την πατρίδα και το μέγεθος της επιτυχημένης του πορείας σε ό. κτλ.26. Στη ρητορική του ερώτηση με την οποία κλείνει την παράγραφο. στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο στην παράγραφο ΧΙ. παρά μόνο να μείνει ζωντανό το έργο του στη μνήμη τους και να εξαίρουν αιώνια με τα κείμενα και τα λόγια τους την προσφορά του στην πατρίδα. Για τον Κικέρωνα δεν υπάρχει πλέον καμία απόλαυση της ζωής που να μην έχει αποκτήσει. στην παράγραφο ΧΙ.τι έκανε.  Στην προσπάθειά του ο Κικέρων να εμψυχώσει τους Ρωμαίους πολίτες για το πιθανό ενδεχόμενο του πολέμου με το στρατό του Κατιλίνα. Αναφέρεται στην προσωπική του αρετή. κανένας στόχος που να μην έχει πετύχει. η σεμνότητα με την αναισχυντία. ούτε τιμητικές διακρίσεις. με την ίδια. ανάγει αυτό τον πόλεμο σε μία σύγκρουση σκοπών διαφορετικής ποιότητας.

προσπαθώντας να κινητοποιήσει τους συγκλητικούς να πάρουν μια απόφαση. Σε δύο. Δεν θα αλλάξει τρόπο συμπεριφοράς. την έβλεπαν ως πόλη εχθρική. Στο χωρίο Χ. τους τοποθετεί πιο κοντά στην καρδιά της Ρώμης. της ανδρείας. αλλά ύστερα από κόπο και προσεκτική μελέτη του ανθρώπου που το επεδίωκε. Ο Κικέρων. όποια απόφαση πάρουν. Ως επιβράβευση της διαγωγής τους. ο Κικέρων μνημονεύοντας τον Σκιπίωνα (Π. Με τη λέξη “virtute” στο ΙΧ.  ανταποδώσει το καλό. ενάρετης συμπεριφοράς. αλλά και. εξαιτίας της οποίας αναγκάστηκε ο Αννίβας. καθώς αισθάνονταν ότι αυτή η πατρίδα είναι πραγματικά δική τους πατρίδα. Στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο. θα συνεχίσει να στηρίζει και να τιμά όλα όσα διαχειρίσθηκε ως ύπατος. σημεία στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο εμφανίζεται για τελευταία φορά η λέξη «αρετή» με την έννοια. να επιστρέψει στην Αφρική. αναφέρεται σε όλες γενικά τις πράξεις ανδρείας που θεμελίωσαν και εξασφάλισαν την ελευθερία στους Ρωμαίους πολίτες.Κορνήλιος Σκιπίων. όχι μόνο κολακεύει τους απελεύθερους.19. Ο Κικέρων υποστηρίζει ότι ακόμα και ως ιδιώτης.1-3. Η αρετή τους έχει την έννοια της έξοχης και ενάρετης διαγωγής τους προς την Ρώμη. μιλά για την αρετή των απελεύθερων (VΙΙΙ. αυτοκρατορίας. αποκλειστικά και μόνο. του θετικού αποτελέσματος που προήλθε όχι τυχαία.56). ο Κικέρων προσπαθώντας να πείσει τους συγκλητικούς ότι όλες οι κοινωνικές τάξεις είναι στο πλευρό τους. Η φράση «έργα αρετής» έχει την έννοια των έργων της εκούσιας. επίσης. αλλά θα έχει πάντα στη μνήμη του όλα όσα έπραξε και θα φροντίζει να δείχνει ότι είναι έργα της αρετής και όχι της τύχης (ΧΙΙ. συγκρίνοντάς τους με τους αριστοκράτες φίλους του Κατιλίνα. ακόμη. σε αντίθεση με κάποιους ανθρώπους που αν και ήταν γεννημένοι στη Ρώμη και προέρχονταν από ανώτατη κοινωνική τάξη. ο πρώτος Αφρικανός) ως έναν από τους πιο δοξασμένους άνδρες του παρελθόντος. αποσυρόμενος από την Ιταλία.21. των εσκεμμένων και προγραμματισμένων ενεργειών.6 ο Κικέρων. αυτοί οι απελεύθεροι ήταν σχεδόν ισότιμοι προς τους τέλειους Ρωμαίους πολίτες. αναφέρεται με τη λέξη “virtute” στην ανδρεία του.29. 25    σκεπτόμενοι το μέλλον της .2).

Επαναλαμβάνει και υπενθυμίζει 26    .9. ενώ στο ΙΙ.4) ο Κικέρων προσφωνεί τους θεούς. Ο Κικέρων. Η παρουσία των θεών είναι έντονη μέσα από τα λόγια του Κικέρωνα και γίνεται αντιληπτή με διάφορους τρόπους. Εκτός από την απλή επίκληση στο όνομα των θεών. Αν και σε όλους τους Κατιλινιακούς λόγους κυριαρχεί ο αυτοέπαινος του Κικέρωνα. στο ΙΧ.17 του τρίτου Κατιλινιακού λόγου.15. Με την χρήση της κλητικής προσφώνησης.1. καθώς βρέθηκαν οι αποδείξεις για τη συνωμοσία και όλη αυτή η υπόθεση ξεσκεπάστηκε με τέτοιο τρόπο. Συγκεκριμένα. Ακόμη. ωστόσο αυτή η εικόνα μετριάζεται ως ένα βαθμό από την προβολή και των αθανάτων θεών. Αυτή τη φορά.3-4 του πρώτου Κατιλινιακού λόγου. ώστε να μην υπάρχει πλέον καμία αμφισβήτηση.6 του ίδιου λόγου. στο Ι. ο Κικέρων βλέπει να γίνεται πραγματικότητα αυτό που πάντα ζητούσε από τους θεούς.4. ο Κικέρων απευθύνεται στους θεούς με μία κλητική προσφώνηση και δείχνει την οργή και την αγανάκτησή του για την κατάντια του κόσμου γενικότερα και για τις συνθήκες ζωής στη Ρώμη ειδικότερα. ο Κικέρων στο όνομα των θεών προτρέπει τους συγκλητικούς να σκεφθούν τον εαυτό τους και τα παιδιά τους και να μην ανησυχούν γι’ αυτόν.1). Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (IV. ο Κικέρων δείχνει να συμμερίζεται με τους θεούς το συγκεκριμένο πρόβλημα της πόλης. ο Κικέρων εύχεται οι αθάνατοι θεοί να ενέπνεαν στον Κατιλίνα τις σκέψεις της φυγής του από την πόλη και της αυτοεξορίας του. Ο Κικέρων άλλοτε επικαλείται απλά το όνομα των θεών και άλλοτε επικαλείται τη βοήθειά τους. υποστηρίζει ότι ήταν και θεϊκό θέλημα να εξελιχθούν θετικά τα πράγματα για τη Ρώμη και να σωθεί από το οργανωμένο έγκλημα. όμως.22. ο Κικέρων συχνά επικαλείται και τη βοήθεια των θεών και ζητά την επέμβασή τους στα πράγματα.  4) Ο ρόλος των αθανάτων θεών : Βασικό χαρακτηριστικό και των τεσσάρων Κατιλινιακών λόγων είναι οι συνεχείς αναφορές του Κικέρωνα στους αθάνατους θεούς και η ιδιαίτερη μνεία που γίνεται στον Δία τον Στάτορα που λατρευόταν ως ο θεός-προστάτης της Ρώμης. Και στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο (VII. το κάνει για να τους απευθύνει τον έντονο θαυμασμό του για τους καλούς πολίτες της Ρώμης που με συρροή. εκτός από τις προσωπικές του ενέργειες. ζήλο και θάρρος συστρατεύονται για την τιμή και τη σωτηρία της πατρίδας.

που θα δούμε πιο αναλυτικά στη συνέχεια.Cat.2. ο Κικέρων.18 έως την παράγραφο ΙΧ. αλλά γιατί. τα πίστευε και ο ίδιος. τα οποία επισημαίνει ιδιαιτέρως. θεωρεί απόλυτα φυσιολογικό. αφού δεν διαθέτει ακόμη τις αποδείξεις.Orat. όπως και στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο. Αυτά τα θεϊκά σημάδια παρουσιάζονται από τον Κικέρωνα και ως οδηγοί των προσωπικών του ενεργειών και ως η βαθύτερη αιτία 27    . στο χωρίο ΧΙΙΙ. ο Κικέρων κάνει λόγο για διάφορα θεϊκά σημάδια.19. καθώς είναι θέλημα των ίδιων των αθανάτων θεών να εξελιχθούν έτσι τα πράγματα. σύμφωνα με αυτό. οι μεγαλύτερες κακίες να νικηθούν από τις λαμπρότατες αρετές σε πιθανή σύγκρουση των Ρωμαίων με το στρατό του Κατιλίνα.15-18 του ίδιου λόγου.11). τους βεβαιώνει ότι οι αθάνατοι θεοί τους παραστέκουν και θα τους παράσχουν τη βοήθειά τους.  διαρκώς στο ακροατήριό του την θεϊκή προσφορά και τις φιλικές διαθέσεις των θεών προς τον ρωμαϊκό λαό.1-5. όχι μόνο για να εντυπωσιάσει το λαό. αντίθετα με ό. εναντίον της τόσης βίας του εγκλήματος.5-8).XIII. Σε αυτό το σημείο. ο Κικέρων προσπαθώντας να τονώσει το ηθικό των Ρωμαίων. όχι τόσο στηριγμένος στη σύνεσή του. σε ανθρώπινους διαλογισμούς ή σε διάφορους άλλους ανθρώπινους παράγοντες. Ολοκληρώνοντας τον δεύτερο Κατιλινιακό του λόγο.τι συνέβαινε έως τότε. δηλαδή την βοήθεια των θεών από μακριά για την καταπολέμηση εξωτερικών και απομακρυσμένων εχθρών (Cic. που θα είναι σύγκρουση σε ηθικό επίπεδο. Οι θεοί παρουσιάζονται να είναι στο πλευρό των καλών πολιτών.25. στο ΧΙ. Υποστηρίζει ότι οι θεοί είναι παρόντες στο εσωτερικό της πόλης και θα υπερασπιστούν μαζί με τους Ρωμαίους τους ναούς και τις στέγες της πόλης τους. ενώ ταυτόχρονα να γίνονται θεοί-τιμωροί για τους πολίτες που συμπεριφέρονται εχθρικά προς την πατρίδα. συμπαραστάτες και αλληλέγγυοι στα προβλήματά τους και να ανταποδίδουν στους ανθρώπους το καλό για τις ενάρετες και αγαθές τους πράξεις.29. αλλά στα πολλά και ξεκάθαρα σημεία που τους έστειλαν οι αθάνατοι θεοί. Σε μια τέτοια σύγκρουση. Ο Κικέρων. δίνει την υπόσχεση στους Ρωμαίους ότι θα τερματίσει μόνος του τον εμφύλιο πόλεμο και θα πετύχει τη σωτηρία τους. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο (ΙΧ. οι θεοί θα είναι υποστηρικτές των ενάρετων πολιτών. από την παράγραφο VIII.29. κατά κάποιον τρόπο.21.

XIII. στα οποία έχει αναφερθεί και στον αμέσως προηγούμενο λόγο του. αποφασίστηκε να γίνει μία δέηση. από την πρώτη κιόλας παράγραφο (Ι.15.VI. για μεγάλη αγάπη (“summon amore”) των θεών για τους Ρωμαίους πολίτες.1).Orat. αποδίδει ο Κικέρων την σωτηρία της πόλης. ο Κικέρων εστιάζει την προσοχή του ακροατηρίου του σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Το ένα είναι ότι η πορεία τόσο μεγάλων γεγονότων. ένα ανθρώπινο πάθος. δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί έργο της ανθρώπινης σκέψης και το άλλο είναι τα θεϊκά σημάδια. ότι δηλαδή όλα όσα συνέβησαν υπέρ της Ρώμης.8-12). η ιδιαίτερη εύνοια που έδειξαν οι θεοί στους Ρωμαίους πολίτες (Cic. Αναφέροντας ενδεικτικά κάποια σημάδια όπως οι λάμψεις κατά τη διάρκεια της νύχτας.Orat. Εκτός από την παρουσία τους ανάμεσα στους ανθρώπους. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο που υπάρχουν πλέον οι αποδείξεις της συνωμοσίας. Θεωρείται δεδομένη.Orat. οι κεραυνοί.18. Για τον Κικέρωνα. ο Κικέρων αιτιολογεί το συμπέρασμα στο οποίο έχει καταλήξει.29.  που έδρασε με απόλυτη πίστη και αποφασιστικότητα. Στη συνέχεια του τρίτου Κατιλινιακού λόγου και συγκεκριμένα στην παράγραφο VIII. Έτσι. ο Κικέρων τους προσδίδει τώρα και ένα ανθρώπινο χαρακτηριστικό. αλλά όχι τόσο διεξοδικά όσο στον τρίτο Κατιλινιακό.18. η οποία είχε το χαρακτηριστικό να είναι η πρώτη δέηση στην ιστορία της Ρώμης που έγινε στο όνομα ενός πολιτικού άρχοντα.3. οι σεισμοί και παραλείποντας πολλά άλλα σημάδια που εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της υπατείας του.2. δηλαδή του ίδιου του Κικέρωνα. αλλά και στους κόπους και τις προσωπικές αποφάσεις του. από τον Κικέρωνα. που σχεδόν μπόρεσαν όλοι οι πολίτες να δούνε τους θεούς με τα μάτια τους (Cic.3. η υποστήριξη και η βοήθεια των θεών ήταν τόσο άμεση. σαν να ήθελαν οι αθάνατοι θεοί να προαναγγείλουν αυτά που συνέβαιναν. Σε αυτή την αγάπη των θεών για τους Ρωμαίους.Cat. καταλήγει ο Κικέρων να συμβουλεύει τους Ρωμαίους πολίτες να παρακαλέσουν. 28    . ο Κικέρων μιλάει ξεκάθαρα. η πύρωση του ουρανού. την αγάπη. είχαν προβλεφθεί και ρυθμιστεί σύμφωνα με τις υποδείξεις και τις αποφάσεις των αθανάτων θεών. να προσκυνήσουν και να ικετεύσουν τους θεούς να προστατεύσουν την πόλη από την ανόσια κακουργία των πιο διεστραμμένων πολιτών της (Cic.1-5) και ως αντάλλαγμα γι’ αυτόν τον ευνοϊκό τους ρόλο στα πράγματα.7).Cat. Για να στηρίξει τη θέση του χρησιμοποιεί δύο βασικά επιχειρήματα.Cat.VIII.

δεν αποτελεί έργο της ανθρώπινης σκέψης και εξηγεί τις θεϊκές παρεμβάσεις που έγιναν στην εμφάνιση των αποδείξεων της συνωμοσίας (Cic. ούτε θα παρέδιδαν τις επιστολές τους με τέτοια ασυνειδησία και επιπολαιότητα. στην λήψη των αποφάσεων και στην επιτυχία του να βρει τις τόσες αποδείξεις. συγκεντρώθηκαν ιεροσκόποι από όλη την Ετρουρία και προφήτευσαν ότι επέρχονται σφαγές. έλιωσαν οι χάλκινες δέλτοι των νόμων και μεταξύ αυτών χτυπήθηκε στο Καπιτώλιο το μικρό. αν οι θεοί δεν είχαν φροντίσει να λείψει κάθε σοβαρή σκέψη από αυτό τους το τόλμημα. Μετριάζοντας λίγο την αυτοπροβολή του.22. Τότε ακριβώς. έκαμπταν με τη δύναμή τους την ίδια τη μοίρα.3. πυρκαγιές.Orat.19). Αυτό ακριβώς είναι και το επίμαχο σημείο της αναδρομικής αφήγησης του Κικέρωνα. όμως. καθώς η τοποθέτηση του συγκεκριμένου αγάλματος συνδέεται άμεσα με την παύση των δεινών για τη Ρώμη. 29    . πολλοί πύργοι στο Καπιτώλιο χτυπήθηκαν από κεραυνό. 6. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα.Orat. Μετά την αναφορά του στα θεϊκά σημάδια. Γι’ αυτό το θεϊκό σημάδι.Cat.3.VIII. Πρόκειται για το γνωστό έμβλημα της Ρώμης. εκτός αν οι θεοί. οι ίδιοι ιεροσκόποι διέταξαν τους Ρωμαίους να υψώσουν και μεγαλύτερο άγαλμα του Δία στην πόλη και σε συγκεκριμένη θέση. εμφύλιος πόλεμος φρατριών. θα μιλήσουμε πιο αναλυτικά στο επόμενο θέμα της εργασίας σχετικά με τον Δία τον Στάτορα. χαρακτηρίζει για πρώτη φορά «οδηγούς» τους αθάνατους θεούς (“dis immortalibus ducibus”) στο σχηματισμό των σκέψεών του. ο Κικέρων επανέρχεται στη βασική του θέση ότι η θετική εξέλιξη των πραγμάτων για τη Ρώμη. εικόνες θεών μετακινήθηκαν. ο Λέντουλος και οι υπόλοιποι εσωτερικοί εχθροί ποτέ δεν θα εμπιστεύονταν την έκκληση προς τους Αλλοβρίγους σε άγνωστους και σε βάρβαρους. αναποδογύρισαν αγάλματα παλαιότερων ανδρών. Αφού επιδόθηκαν οι Ρωμαίοι σε κάθε προσπάθεια εξιλασμού των θεών και τελέσθηκαν αγώνες επί δέκα μέρες.Cat.IX. το πιο βασικό θεϊκό σημάδι. επίχρυσο άγαλμα του Ρωμύλου που άνοιγε το στόμα του προς τους μαστούς της λύκαινας για να θηλάσει6. κατευναζόμενοι με κάθε τρόπο.7-20).  Κάνοντας μία αναδρομή στο παρελθόν (Cic. κατάρρευση της Ρώμης και όλης της αυτοκρατορίας. τη λύκαινα που τρέφει τον Ρώμο και τον Ρωμύλο και υπάρχει ακόμη και σήμερα στο Μουσείο του Καπιτωλίου. υπενθυμίζει στους Ρωμαίους ότι επί υπατείας του Κόττα και του Τορκουάτου.

10). Γι’ αυτούς τους λόγους.12). 30    .I. μπορούσε να το κάνει.Σιλανού7 ήταν. γι’ αυτό και είπε πρώτος τη γνώμη του. έκβαση της υπατείας του να είναι η διάσωση όλου του ρωμαϊκού λαού από την πιο αποτρόπαιη σφαγή. φορώντας οι ίδιοι οι Ρωμαίοι. αναφέρεται για άλλη μια φορά στους αθάνατους θεούς (Cic. ο Κικέρων παρουσιάζεται διατεθειμένος να δεχτεί οτιδήποτε του επιφυλάσσει πλέον η τύχη.5) εκφράζει την ελπίδα του και τη σιγουριά του ως ένα βαθμό.4. μετά την αποκάλυψη της συνωμοσίας και τις συλλήψεις των ενόχων. ότι οι θεοί που προστατεύουν την πόλη και είναι πάντοτε δίκαιοι.2. την τήβεννο. γίνεται και πάλι αναφορά στους αθάνατους θεούς και αυτή τη φορά παρουσιάζονται με την ιδιότητα των δημιουργών του θανάτου (Cic. θα του ανταποδώσουν ό.IV. χωρίς αιματοχυσία. ενώ ταυτόχρονα δηλώνει ότι είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει με ψυχή γαλήνια.7 του ίδιου Κατιλινιακού λόγου.7.23 του τρίτου Κατιλινιακού λόγου. η άποψη του Δ. αλλά μέσα σε ένα ειρηνικό περιβάλλον. καθώς οι θεοί τους γλίτωσαν από τον πιο σκληρό και άθλιο θάνατο. μελλοντική του τύχη.4. Από τη μία πλευρά. ως τις δικαιότερες από κάθε άλλη φορά.3. καθώς πιστεύει ότι οι θεοί θα τον φροντίσουν. στην παράγραφο Χ. για τον Κικέρωνα.4. και στην απόφαση των Γαλατών να περιφρονήσουν την ελπίδα να ξαναγίνουν κυρίαρχος λαός.Orat. ενώ στη συνέχεια (Cic. ο Κικέρων απορώντας για την προσωπική. καθώς και τις πλούσιες προσφορές των συνωμοτών-πατρικίων και να προτιμήσουν την σωτηρία των Ρωμαίων από τη δική τους επικράτηση.Orat.Cat.II.Orat. Ο Σιλανός ήταν ο ύπατος της ερχομένης χρονιάς. Ο Κικέρων εκθέτει στους συγκλητικούς τις δύο διαφορετικές γνώμες που διατυπώθηκαν σχετικά με την ποινή των ενόχων και που πρόκειται για δύο διαφορετικές αντιλήψεις της έννοιας του θανάτου.τι του αξίζει.  Ξεκάθαρη θεϊκή παρέμβαση υπάρχει.Cat. ακόμη και τον θάνατο. Γι’ αυτό το λόγο. εκείνοι που επιχείρησαν 7. ο Κικέρων προτρέπει τους συγκλητικούς να μην ανησυχούν γι’ αυτόν. Στην παράγραφο IV. χαρακτηρίζει τις τιμές που πρόκειται να απονείμουν οι Ρωμαίοι στους θεούς. Αυτοί οι Γαλάτες προέρχονταν από μία πολιτεία που δεν είχε ακόμα ειρηνεύσει και ήταν η μόνη απομένουσα φυλή που θα μπορούσε να πολεμήσει το ρωμαϊκό λαό και στη συγκεκριμένη περίπτωση. ο Κικέρων. Αν ήταν θέλημα των αθανάτων θεών.Cat. αλλά και ο ύπατός τους. απλά σιωπώντας. Στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο.

ο εκλεγμένος της ερχομένης χρονιάς.4. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (V.12. ο Κικέρων εκφράζει έντονη αγανάκτηση για την ασέβεια του Κατιλίνα.VI. Ο Ιούλιος Καίσαρ ήταν ο πραίτωρ. Από την άλλη. αλλά και στους ναούς και τα ιερά των θεών και δηλώνει ότι αξίζουν γι’ αυτό.19.Καίσαρ8 θεωρούσε πως ο θάνατος δεν δημιουργήθηκε από τους θεούς ως βασανισμός. θα παρασύρονταν στην καταστροφή. εξαιτίας της συνωμοσίας (Cic. Για τον Καίσαρα.Orat. που είναι σαν να το έχει τάξει και αφιερώσει σε κάποιο ιερό. οι τόσες πράξεις ανδρείας που εξασφάλισαν την ελευθερία και φθάνει στο σημείο να αναφερθεί και πάλι στην τόση εύνοια των θεών που αύξησε τις περιουσίες των Ρωμαίων και οι οποίες παρά λίγο. καθώς θεωρούσε το θάνατο ως τον υπέρτατο βασανισμό και την μέγιστη δυνατή τιμωρία. σε μία μόνο νύχτα.Cat. Ο Κατιλίνας έχει τόσον καιρό το εγχειρίδιο πάνω του και επιθυμεί τόσο πολύ να το βυθίσει στο σώμα ενός υπάτου.  τέτοια καταστροφή για την πόλη.Orat. όπως οι τόσοι μόχθοι που τη θεμελίωσαν. Ο Κικέρων.22. καθώς δεν επιτέθηκε μόνο εναντίον της ζωής και της οικίας όλων των πολιτών. να τιμωρηθούν με θάνατο (κεφαλική ποινή). Ο Κικέρων. γι’ αυτό και οι σοφοί και οι γενναίοι άνθρωποι τον αντίκρυζαν με προθυμία. το μεγαλύτερο μίσος και την μεγαλύτερη τιμωρία. αλλά ως ανάγκη της φύσεως και ως ανάπαυση από τους κόπους και τη δυστυχία. 31    . δηλαδή στους ναούς και στα ιερά.1-4) που έχει πλέον αποκαλυφθεί η συνωμοσία. και στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (ΙΧ.IX. ο Κικέρων κατηγορεί σε τρίτο πληθυντικό πρόσωπο όλους γενικά τους συνωμότες που επιχείρησαν να βάλουν τις καταστρεπτικές τους φωτιές. Τελευταίος τρόπος με τον οποίο ο Κικέρων κάνει αισθητή την παρουσία των θεών μέσα από τους λόγους του.19 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου κάνει έναν μικρό απολογισμό όλων αυτών που συνέβαλαν στη δημιουργία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.5-8).Cat. η πιο κατάλληλη και παραδειγματική τιμωρία των βαρύτερων εγκλημάτων ήταν τα ισόβια δεσμά. Αντίστοιχα. αλλά και εναντίον των ναών των αθανάτων θεών. ο Ι.1.16). είναι η αναφορά του στην κατοικία των θεών.2). όπως 8. στην παράγραφο ΙΧ. πριν συμβουλεύσει τους Ρωμαίους για τις ενέργειές τους και τις μελλοντικές τους προβλέψεις. όχι μόνο στις στέγες των Ρωμαίων. χρησιμοποιεί και πάλι την έννοια του ιερού στα πλαίσια της ειρωνείας του για τον Κατιλίνα (Cic.

δίνονται άμεσα τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του θεού σε δύο συγκεκριμένα σημεία. Η λέξη «Στάτωρ» υποδηλώνει ακριβώς τον 32    .  συνήθως γινόταν με τα μαχαίρια που προορίζονταν για τη σφαγή των θυμάτων των θυσιών. αρχαιότατο φύλακα της πόλης και αναγνωρίζει ότι οφείλονται μεγάλες χάριτες σε αυτόν.V.1. Στο πρώτο σημείο (Cic. 5) Ο Δίας ο Στάτωρ (“Iovis Stator”) : Εκτός από τις αναφορές του Κικέρωνα σε όλους γενικά τους αθάνατους θεούς.Cat. ο Κικέρων προσωποποιεί την πατρίδα και την παρουσιάζει να τους ικετεύει και να τους εμπιστεύεται το φρούριο της πόλης. στους συγκλητικούς.IX. όταν κάποτε κινδύνευσε η Ρώμη. προσπαθώντας να μεταθέσει την ευθύνη της κρίσιμης απόφασης για την ποινή των ενόχων. αλλά κυρίως τον βαθύτερο.4. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. λειτουργικό τους ρόλο σε αυτούς τους τέσσερις λόγους και την ψυχολογική επίδραση που προφανώς θα άσκησαν στο ακροατήριο.Cat. Υποτίθεται ότι στο Δία Στάτορα αφιέρωσε τον πρώτο ναό ο Ρωμύλος. από τον πρώτο Κατιλινιακό λόγο.4-11).1. ο Κικέρων αποκαλεί τον Δία τον Στάτορα. κατανοούμε τη σπουδαιότητα της θρησκευτικής ευλάβειας εκείνη την εποχή. δίνει ένα Στο δεύτερο σημείο χαρακτηριστικό της οικοδόμησης του ναού του Δία και στη συνέχεια. Στον τέταρτο και τελευταίο λόγο του. εξηγεί τον χαρακτηρισμό του ως «Στυλοβάτη» της πόλης. όπως και σε όλους τους αθάνατους θεούς.33. Μέσα από όλες αυτές τις άμεσες και έμμεσες αναφορές του Κικέρωνα στους θεούς.Orat. αφού προστάτευσαν την πολιτεία από την πιο απαίσια και καταστρεπτική (Cic. υπάρχουν και κάποια σημεία στους λόγους του που γίνεται ιδιαίτερη αναφορά σε έναν. ο Κικέρων συμφορά. αποκλειστικά και μόνο. Γι’ αυτό και η οικοδόμηση του ναού του Δία από τον Ρωμύλο έγινε.1-5). υπό τους ίδιους οιωνούς που οικοδόμησε και την ίδια την πόλη.Orat.Cat. θεό.XIII.Orat. Ο «Ζευς Στάτωρ» λατρευόταν από πολύ παλιά στη Ρώμη.5-10). Ήδη. την πυρά των Εστιάδων και γενικότερα όλους τους ναούς και τα ιερά των θεών (Cic. τον Δία τον Στάτορα. τους βωμούς των εφέστιων θεών (θεοί που προστάτευαν το σπίτι). το Καπιτώλιο.11.

VIII.20 έως παράγραφο ΙΧ. Juppiter.Χ. (ημέρα εκφώνησης του τρίτου Κατιλινιακού λόγου.Cat. Όπως γνωρίζουμε. Οι ιεροσκόποι διέταξαν τους πολίτες να υψώσουν και μεγαλύτερο άγαλμα του Δία. Μεταξύ των προφητειών.XIII. Ο Κικέρων ζητά την βοήθεια του θεού και συγκεκριμένα. προσπαθεί να επικεντρώσει την προσοχή του ακροατηρίου του σε ένα συγκεκριμένο θεϊκό σημάδι. που ούτε οι προηγούμενοι ύπατοι. Γι’ αυτό τον χαρακτηρίζουμε και ως «Στυλοβάτη» της πόλης.1. Κάνοντας μία αναδρομική αφήγηση. Ολοκληρώνοντας την αναδρομική του αφήγηση. αντίθετα προς την προηγούμενη τοποθέτησή του. τον Κατιλίνα και τους συνεταίρους του και έτσι. Προφανώς. έδωσαν μία διαταγή στους Ρωμαίους.33. της προφητείας των Ετρούσκων με την προσωπική 33    . προκειμένου να εξηγήσουν τα διάφορα καταστροφικά φαινόμενα που συνέβαιναν και να δώσουν προφητείες. ήταν. ο Κικέρων αναφέρεται στον ερχομό των Ετρούσκων στη Ρώμη.11 “atque huic ipsi Iovi Statori”) και την προσφώνηση του θεού (Cic. τόσο μεγάλη.Orat.3-10). τη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν. τον παρακαλεί να διώξει μακριά από τους ναούς. αλλά ούτε και ο ίδιος δεν μπόρεσε να στήσει το άγαλμα πριν την 3η Δεκεμβρίου του 63 π. τα σπίτια και γενικότερα τα τείχη της πόλης.20.Cat.22). ο Κικέρων είχε τις αποδείξεις της συνωμοσίας). να τιμωρήσει με αιώνια βασανιστήρια τους εχθρούς της πατρίδας (Cic.4-11). σύμφωνα με τον Κικέρωνα.1. όπως μπορούμε να συμπεράνουμε από την αποστροφή του Κικέρωνα προς τον Δία (Cic. όταν μιλούσε. εκφράζοντας την ελπίδα πως αν γινόταν αυτό.33 “Tu.XIII. να το τοποθετήσουν σε περίοπτη θέση και να το στρέψουν προς την ανατολή.Orat.Cat.Cat.Orat. θα αποκαλύπτονταν στη Σύγκλητο και στο λαό τα οργανωμένα σχέδια εναντίον της υπάρξεως της αυτοκρατορίας (Cic. ο Κικέρων στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (από παράγραφο VIII. Όπως αναφέραμε και στο προηγούμενο θέμα της εργασίας. ο πρώτος Κατιλινιακός λόγος εκφωνήθηκε μέσα στο ναό του Δία του Στάτορα όπου ο Κικέρων είχε συγκαλέσει τη Σύγκλητο.V. ο Κικέρων φθάνει στο σημείο να αποκαλύψει στο λαό την προσωπική. εκπληκτική του διαπίστωση.1. που έχει σχέση με τον Δία τον Στάτορα. Η βραδύτητα της εκτελέσεως αυτής της διαταγής. qui…”).Orat.3. η οποία αποτελεί και το βασικό σημείο που θέλει να θίξει ο Κικέρων και το αναλύει διεξοδικά στη συνέχεια.  θεό που βοήθησε να σταθεί η Ρώμη όρθια. όμως. είχε μπροστά του το άγαλμα του Δία και το δακτυλοδεικτούσε.

επίσης. τα οποία πρέπει να συνεχίσουν να προστατεύουν με σκοπιές και περιπόλους για να αποφύγουν κάθε ενδεχόμενο κίνδυνο (Cic.3.XII.  του εμπειρία. την ίδια εκείνη στιγμή τοποθετούνταν το νέο άγαλμα του Δία και μόλις ακριβώς τοποθετήθηκε. καθώς ο θεός Δίας ήταν αυτός που τα αντιμετώπισε και θέλησε την σωτηρία της πόλης (Cic. 6) Η παράδοση των προγόνων και διάφορα ιστορικά γεγονότα : Ένα. συνεπώς. Ο Δίας ο Στάτωρ. ο Κικέρων εκφράζει την απόλυτη βεβαιότητά του ότι όλα έγιναν σύμφωνα με τη θέληση του μέγιστου και αγαθότατου Δία (Cic.29.5-7).612). ότι θα γινόταν ανυπόφορος και υπερβολικός αν έλεγε ότι ο ίδιος τα αντιμετώπισε όλα αυτά.Orat. σημαντικό θέμα που προκύπτει μέσα από τους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους του Κικέρωνα. Ο Κικέρων τον διακρίνει από τους άλλους θεούς και εξειδικεύει τις αναφορές του στη συμμετοχή και το ρόλο του Δία στην εξέλιξη των πραγμάτων.Cat.3. είναι οι αναφορές του στην παράδοση των προγόνων και σε διάφορα ιστορικά γεγονότα της Ρώμης. καθώς και για τον εκπληκτικό και αριστοτεχνικό τρόπο με τον οποίο 34    .Orat. Ο Κικέρων χαρακτηρίζεται για την πλήρη επίγνωση και ακρίβεια των πληροφοριών που παραθέτει.8-10) και παραδέχεται για πρώτη φορά στους λόγους του. Όταν το πρωί (της ημέρας που εκφωνούσε τον λόγο του μπροστά στο λαό) οδηγούσε τους συνωμότες και τους μηνυτές τους μέσα από την αγορά προς το ναό της Ομόνοιας (ρωμαϊκή θεότητα). έρχεται ως φυσική κατάληξη του λόγου του. Με την αποκάλυψη της επαλήθευσης της προφητείας στο λαό.Orat. Στην τελευταία παράγραφο του λόγου. να προσκυνήσουν τον Δία.22.21. είδε και η Σύγκλητος και ο λαός ολοφάνερα. Αφού έχει αποκαλύψει με κάθε λεπτομέρεια στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο. η προτροπή των Ρωμαίων.Cat. όσα σχεδιάζονταν εναντίον της ζωής τους. από τον Κικέρωνα.Cat.IX. ο Κικέρων προτρέπει τους Ρωμαίους πολίτες να αποδώσουν τις αντίστοιχες τιμές στον Δία και να αποσυρθούν στα σπίτια τους. βλέπουμε να κατέχει εξέχουσα θέση στη ζωή των Ρωμαίων και την εποχή του Κικέρωνα και να παραμένει ακλόνητη η λατρεία του ως θεού-προστάτη της Ρώμης. το οργανωμένο σχέδιο της συνωμοσίας στο λαό.IX.3.

επίσης.I. του λέει ότι έπρεπε πριν πολύ καιρό να είχε οδηγηθεί στο θάνατο. με ένα όμοιο υπατικό δόγμα. τον Σατουρνίνο και τον Σερβίλιο. να είχε πέσει πάνω του (Cic.Cat.6-8). ο ίδιος ο Κικέρων για να γίνει πιο παραστατικός και πιο πειστικός στον λόγο του. Από την παράγραφο Ι. ο Κατιλίνας (Cic. λίγες μέρες πριν την εκφώνηση του πρώτου Κατιλινιακού. Τέλος. είχε οπλίσει τους υπάτους με το έκτακτο αυτό συγκλητικό δόγμα. Ο θεσμός αυτός εφαρμόστηκε αρκετές φορές στην ιστορία της Ρώμης και αποδείχτηκε πολύ χρήσιμος. ο ύπατος Οπίμιος εκτέλεσε τον Γ. σύμφωνα με διαταγή του υπάτου. Ξεσπώντας ο Κικέρων εναντίον του Κατιλίνα. Για τον Κικέρωνα. Έχοντας απλά υπόνοιες ότι θα στασίαζε. Σε δύο συγκεκριμένα σημεία του πρώτου Κατιλινιακού λόγου.Μέλιο που. οι πράξεις αυτών των ανθρώπων θεωρούνται «αρετή» και εκφράζει την έντονη αγανάκτησή του που αυτή η παράδοση των προγόνων του δεν συνεχίζεται και στις μέρες του.4 του πρώτου Κατιλινιακού λόγου.Γράκχο καθώς είχε αρχίσει να κλονίζει το πολιτειακό καθεστώς της Ρώμης με μία αγροτική μεταρρύθμιση και ο Σερβίλιος Αχάλας σκότωσε τον Σκ. δόθηκε εξουσία και στους υπάτους Γ.Μάριο και Λ. κατόπιν αποφάσεως της Συγκλήτου.Σκιπίων σκότωσε τον Τ. αναφέρει ότι ο Γ.Βαλέριο. με αξιοπιστία και εγκυρότητα. με αποτέλεσμα να κυκλοφορεί ατιμώρητος ο πιο επίφοβος εχθρός της Ρώμης. η Σύγκλητος. Συγκεκριμένα.I. δηλαδή μας παραπέμπει στο λεγόμενο “senatus consultum ultimum ή extremum”. και η συμφορά που μηχανευόταν εναντίον όλων.Cat. χρησιμοποιεί. σχεδίαζε κάτι μεταρρυθμίσεις.Orat. προκειμένου να επηρεάσει το ακροατήριό του. ο Κικέρων αναφέρει ότι οι Ρωμαίοι εξακολουθούν να διαθέτουν αυτό το αποτελεσματικό και αυστηρό συγκλητικό διάταγμα που αποδεικνύει την ορθοφροσύνη της πολιτείας 35    . Η φράση «κατά διαταγήν του υπάτου» (“iussu consulis”) μας παραπέμπει στην παράδοση των προγόνων των Ρωμαίων να δίνουν. ώστε να αντιμετωπίσουν την ανταρσία του Μάνλιου.  χειρίζεται αυτές τις πληροφορίες στη σύνθεση των λόγων του. δικτατορικές εξουσίες στους υπάτους για την αντιμετώπιση έκτακτων περιστάσεων.Γράκχο και με όμοιο τρόπο σκότωσαν τον υπατικό άνδρα Φούλβιο με τα παιδιά του και δύο ηγετικές προσωπικότητες των “populares”.3-4).3 έως την παράγραφο ΙΙ.1. Από τις πρώτες κιόλας παραγράφους του πρώτου Κατιλινιακού λόγου έχουμε αρκετά παραδείγματα.2.1.Orat. Στην προκειμένη περίπτωση.3. παραδείγματα ανθρώπων του παρελθόντος που σκότωσαν συμπολίτες τους που ήθελαν να βλάψουν την πολιτεία.

XI. ο Κικέρων προσωποποιεί την πατρίδα και την παρουσιάζει να του παραπονιέται για την απόφαση της απλής εξορίας και όχι της παραδειγματικής τιμωρίας του Κατιλίνα. Ο ίδιος ο Κικέρων ομολογεί στον λόγο του ότι δεν τολμά ακόμη να κάνει αυτό που αρμόζει στην υπατική εξουσία και στα διδάγματα των προγόνων του.I.II.Cat.1.1. Συνεχίζοντας τον λόγο του.  και το κύρος της Συγκλήτου.28 και XI.XI.Cat. όπως ένα ξίφος που βρίσκεται στο θηκάρι (Cic. καθώς δεν διαθέτει αποδείξεις της συνωμοσίας και φοβάται την αντίδραση των οπαδών του Κατιλίνα.Orat. Η πατρίδα αναρωτιέται για το τι ακριβώς εμποδίζει τον Κικέρωνα να επιβάλλει μία τέτοια τιμωρία και ακολουθούν δύο παράγραφοι με συνεχόμενες ερωταποκρίσεις της προσωποποιημένης πατρίδας πάνω σε αυτό το θέμα (Cic. δηλαδή θα τον διώξει μακριά από την πόλη (Cic.11-13). με αποτέλεσμα να υποστηρίζει ότι υπάρχει έλλειψη των υπάτων (Cic. Σύμφωνα με τον ρωμαϊκό νόμο (“lex Sempronia”) μόνο με την ψήφο του λαού μπορούσε ρωμαίος πολίτης να 36    . Στην υπόθεση ότι μπορεί να σταματά τον Κικέρωνα η παράδοση των προγόνων.VIII. αντιπαραθέτει το γεγονός ότι ακόμη και ιδιώτες στην πολιτεία τους καταδίκασαν σε θάνατο τους επικίνδυνους πολίτες.4. ο Κικέρων παρουσιάζει το ενδεχόμενο να αντιδράσει ο Κατιλίνας.6-14). η Σύγκλητος δεν είχε αρμοδιότητα να καταδικάσει σε εξορία έναν ρωμαίο πολίτη. όπως η φυλάκιση.1. σύμφωνα με τον Κικέρωνα.Orat.Cat.V.9-12) και ότι αυτό το διάταγμα είναι κλειδωμένο στα αρχεία. να συγκαλύψει με αυτές τις διατυπώσεις τις βασικές αδυναμίες της υποθέσεως που πρέπει να κερδίσει.1.12.1. να του ζητήσει να αναφερθεί στη Σύγκλητο και να υπακούσει μόνο αν αυτή εκδώσει διαταγή (Cic.20. όμως.4-7). Δυνάμει αυτού του δόγματος θα έπρεπε να είχε εκτελεσθεί αμέσως ο Κατιλίνας.Orat. κάτι που δεν μπορεί να κάνει κατά τη διάρκεια της υπατείας του. γι’ αυτό θα κάνει κάτι επιεικέστερο από την άποψη της αυστηρότητας και ωφελιμότερο από την άποψη της σωτηρίας του συνόλου. αλλά δεν εφαρμόζεται.Orat.1. αντιπαραθέτει το γεγονός ότι εκείνοι που απαρνήθηκαν την πολιτεία τους.3.5-7).Cat.Cat.Orat.29). Σύμφωνα με την παράδοση των Ρωμαίων. δηλαδή να σκοτώσει τον Κατιλίνα. ο θάνατος.Cat. Προτρέποντας τον Κατιλίνα να πάει στην εξορία. δεν διαφύλαξαν ποτέ σε αυτή την πόλη τα πολιτικά τους δικαιώματα. Ο Κικέρων προσπαθεί σε αυτό το σημείο.Orat. τα βασανιστήρια (Cic. Στην υπόθεση ότι μπορεί να τον σταματούν οι νόμοι που αφορούν τις ποινές των ρωμαίων πολιτών.

χρησιμοποιεί δηλαδή και πάλι την παράδοση των προγόνων του για να δείξει ότι. θα συνέβαινε να μην μπορεί να καταδιώξει τους συνενόχους του υπό την πίεση της οργής των Ρωμαίων (Cic. πετυχαίνοντας έμμεσα τον σκοπό του.XII.Cat.11-13). με την εκτέλεση πολιτών. Θεωρώντας την εκτέλεση τέτοιων πολιτών αρετή.Orat.II. όμως. ξεσπάσει εναντίον του το μίσος των μεταγενεστέρων. όχι ως μίσος. εκτελώντας άμεσα τον Κατιλίνα. συνεπώς. ο ίδιος δεν θα πρέπει να ανησυχεί μήπως.II. Σύμφωνα με την παράδοση των Ρωμαίων. φορέας ενός άγνωστου ονόματος. λέγοντας ότι αυτό δεν ήταν λάθος δικό του. οι ύπατοι που εκλέγονταν είχαν αριστοκρατική καταγωγή.Orat. καθώς έτσι δεν δείχνει εμπιστοσύνη στον ρωμαϊκό λαό που έναν άνθρωπο αυτοδημιούργητο. χωρίς να έχει ένδοξους προγόνους.4.  καταδικαστεί σε θάνατο.Orat.Orat. προσπαθεί να δικαιολογήσει τον εαυτό του που απλά έδιωξε και δεν συνέλαβε τον Κατιλίνα. των Γράκχων.Cat.1. χωρίς κανέναν προγονικό τίτλο (“nulla commendatione maiorum”).2. αφού έξοχοι άνδρες και πολίτες.6-10). στην περίπτωση να φοβάται ο Κικέρων το μίσος των επιγενόμενων. αλλά και η πολιτεία. Στην αρχή του δεύτερου Κατιλινιακού λόγου (Cic. Τέλος. Ο Κικέρων επανέρχεται στα παραδείγματα ανθρώπων του παρελθόντος που σκότωσαν βλαβερούς συμπολίτες τους (Cic. Μόνο οι συνελεύσεις του λαού. αλλά των καιρών. “homo novus”). Με την εκφώνηση του πρώτου Κατιλινιακού λόγου.1. αποτέλεσε εξαίρεση καθώς.Cat. του Φλάκκου και πολλών παλαιότερων.2. Ο Κικέρων. Αν και δεν ακολούθησε την παράδοση των προγόνων του. όμως. όχι μόνο δεν σπιλώθηκαν. η πατρίδα τον επιπλήττει. αλλά ως δόξα (Cic. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα.Cat.XII.1-5). τον ανύψωσε τόσο γρήγορα στην ύπατη εξουσία. ωστόσο ο Κικέρων μεθόδευσε κατά τέτοιο τρόπο τα πράγματα και ακολούθησε συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο. Τα πράγματα. χωρίς να ανήκει στην τάξη των ευγενών. δεν ήταν ακόμη τότε αποδεδειγμένα για τους Ρωμαίους και αν καταδίκαζε σε θάνατο τον Κατιλίνα. αλλά και τιμήθηκαν για το αίμα που έχυσαν του Σατουρνίνου. ο Κικέρων πέτυχε να απομακρύνει τον Κατιλίνα από την Ρώμη. ο Κατιλίνας έπρεπε να είχε εξοντωθεί πολλά χρόνια πριν και αυτό ζητούσαν από τον Κικέρωνα κατά τη διάρκεια της υπατείας του και οι παραδόσεις των προγόνων και η αυστηρότητα των αρχών της υπατικής εξουσίας.3). 37    . ο Κικέρων αποδέχεται το μίσος που προκαλεί. όμως. μπορούσαν να αποφασίσουν την εκτέλεση του Κατιλίνα. κατέκτησε χάρη στις ικανότητές του όλα τα αξιώματα στο κατώτατο όριο της επιτρεπόμενης ηλικίας («νέος ανήρ».

Όταν ο Κικέρων είχε τις αποδείξεις στα χέρια του. του υποσχέθηκε επίσημα. Στην αρχή του τρίτου Κατιλινιακού λόγου και συγκεκριμένα στην παράγραφο Ι. Για τον Κικέρωνα. τον Ρωμύλο.5-9).3. Αφού οι Ρωμαίοι πολίτες εξυψώνουν σχεδόν στους αθάνατους θεούς. αλλά συνεχίσουν να μηχανορραφούν εναντίον της πολιτείας. ο Κικέρων εισήγαγε τους Γαλάτες ενώπιον της Συγκλήτου. Μετά τον Βουλτούρκιο. και που θα γίνουν πραγματικότητα εάν αυτοί δεν ζουν ειρηνικά. στον ιδρυτή της. το ίδιο θα πρέπει να κάνουν και γι’ αυτόν που διατήρησε την πόλη στη ζωή (Cic. Αφού εισήγαγε ενώπιον της Συγκλήτου τον Βουλτούρκιο.6-10). με σκοπό να τον συγκρίνει με τον εαυτό του στο θέμα της τιμής και της δόξας. τα σιβυλλικά βιβλία ήταν βιβλία που προφήτευαν το μέλλον της Ρώμης και ο 38    .Orat.Cat. τον Ρωμύλο. ο Π. χωρίς τους Γαλάτες. Αυτούς.I. Σύμφωνα με την παράδοση των Ρωμαίων. τα όπλα.Orat.2).3.3. ο Κικέρων αναφέρεται σε ένα ιστορικό πρόσωπο της Ρώμης.2. αυτός είναι ο τρίτος Κορνήλιος που θα βασιλεύσει στην πόλη μετά τον Κίννα και τον Σύλλα (Cic. οι άγρυπνοι ύπατοι είναι οι απειλές που «εκτοξεύει» ο Κικέρων προς τους συνωμότες.IV. σε ένα δημόσιο συμβούλιο. η Σύγκλητος είχε εκείνη την εποχή το δικαίωμα να υπόσχεται το ατιμώρητο στον καταδότη ενός εγκλήματος. Έμμεσα σε αυτό το σημείο. τα σφραγισμένα γράμματα των συνωμοτών.2. με την έγκρισή της. ο οποίος απλά θεμελίωσε την πόλη. οι οποίοι παρέμειναν στη Ρώμη.Λέντουλος τους διαβεβαίωνε ότι. η χαρά της διάσωσης ενός ατόμου είναι πιο σημαντική από την στιγμή της γέννησής του και πιο βέβαιη σε σχέση με την τύχη εκείνου που γεννιέται.Cat.Orat. Η προδοσία του Βουλτούρκιου ήταν αποφασιστική για την πλήρη αποκάλυψη της συνωμοσίας και αμείφθηκε πλουσιοπάροχα από την Σύγκλητο. όπως ήταν στη συγκεκριμένη περίπτωση ο Βουλτούρκιος. ακόμη και αν αυτός ήταν συνένοχος. το ατιμώρητο (Cic. Κατά τον ρωμαϊκό νόμο.27 του δεύτερου Κατιλινιακού λόγου.IV. Το δεσμωτήριο.9.Cat. Οι πρόγονοι είναι οι δημιουργοί του δεσμωτηρίου που το έταξαν για τον κολασμό των αποδεδειγμένων ανόσιων εγκλημάτων.  Αναφορά του Κικέρωνα στους προγόνους γίνεται και στο τέλος της παραγράφου ΧΙΙ. με την λατρεία και τις δοξολογίες τους. ο Κικέρων ζητά από τον λαό αναγνώριση και τιμητικές διακρίσεις ως αντάλλαγμα για τις ενέργειές του στη διάσωση της πατρίδας. σύμφωνα με τους σιβυλλικούς χρησμούς και τις απαντήσεις των ιεροσκόπων. έκρινε σωστό να αναφέρει πρώτα ολόκληρη την υπόθεση που αφορούσε έναν δημόσιο κίνδυνο.

ούτε οι συγκεκριμένοι ύπατοι.3. οι Ρωμαίοι κάλεσαν ιεροσκόπους από την Ετρουρία για να προφητεύσουν και να δώσουν κατάλληλες συμβουλές. Σύμφωνα με τις απαντήσεις των ιεροσκόπων. τον παππού του.Orat. ο Κικέρων άρχισε να εκθέτει στο λαό όσα θυμόταν από αυτά που αποφάσισε η Σύγκλητος (Cic.5-7). ύστερα όσοι στο παρελθόν άσκησαν δικτατορική εξουσία. ο Κικέρων κάνει μία ιδιαίτερη αναφορά στη σφραγίδα των γραμμάτων του Λέντουλου. ο οποίος ήταν έξοχος άνδρας και αγαπούσε πολύ την πατρίδα και τους συμπολίτες του (Cic.3. Σύμφωνα με την παράδοση των Ρωμαίων. όσοι υπατική.VI. Πρώτοι μιλούσαν οι εκλεγμένοι ύπατοι του ερχόμενου έτους και ο πρόκριτος της Συγκλήτου. ο Κικέρων ζήτησε τη γνώμη της Συγκλήτου για το τι πρέπει να πράξουν προς το συμφέρον της πολιτείας. τα οποία φυλάσσονταν από δεκαπέντε ιερείς και τα συμβουλεύονταν οι αρχές της πόλης μόνο σε έκτακτες περιστάσεις και μόνο με την άδεια της Συγκλήτου. ο Κικέρων κάνει μία αναδρομή στο παρελθόν της Ρώμης και συγκεκριμένα στην εποχή της υπατείας του Κόττα και του Τορκουάτου. Στις παραγράφους VIII. αν και βουβή.Cat. Στη συνέχεια. Τα βιβλία αυτά. Η σφραγίδα αυτή απεικονίζει έναν πρόγονο του Λέντουλου. η εικόνα αυτή της σφραγίδας.20 του τρίτου Κατιλινιακού λόγου. Επειδή το συγκλητικό δόγμα δεν είχε ακόμα καθαρογραφεί. δεν μπόρεσαν να φέρουν εις πέρας την διαταγή των 39    . κτλ. θα έπρεπε να λειτουργήσει ανασταλτικά στη δράση του Λέντουλου.Cat. Όμως.Χ. Εξαιτίας των καταστροφών που συνέβαιναν.Cat. αλλά και από ανεύθυνα άτομα. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα.VI. Από αυτούς που κατά τα καθιερωμένα μίλησαν πρώτοι.  Ταρκύνιος τα είχε καταθέσει στο Καπιτώλιο. πριν την ημέρα εκφώνησης του λόγου του (3ος Κατιλινιακός). Ανοίγοντας τα σφραγισμένα γράμματα ενώπιον της Συγκλήτου. κάηκαν κατά το 85 π. Αφού εμφανίσθηκαν και ανακοινώθηκαν οι αποδείξεις. με αποτέλεσμα να χάσουν οι σιβυλλικοί χρησμοί το κύρος τους. διατυπώθηκαν γενναιότατες προτάσεις που η Σύγκλητος υιοθέτησε. χωρίς να διατυπωθούν διαφορετικές γνώμες (Cic. πράγμα το οποίο δεν έγινε. αποδεικνύοντας και πάλι το θράσος και την ανηθικότητα του συνωμότη. οι Ρωμαίοι τότε τέλεσαν αγώνες επί δέκα μέρες και έκαναν οτιδήποτε θα συνέβαλε στον εξιλασμό των θεών.Orat.Orat.16-19).3. ούτε ο ίδιος ο Κικέρων. έγιναν νέες συλλογές προφητειών.V.3-4). οι συγκλητικοί διατύπωναν τη γνώμη τους με μία ορισμένη σειρά.19 και VIII.

Cat.X.  Ετρούσκων να υψώσουν μεγαλύτερο άγαλμα του Δία και σε συγκεκριμένη θέση (Cic. ο Κικέρων αναφέρει ότι ο Καίσαρ ήξερε πολύ καλά πως ο Σεμπρώνιος νόμος (ο οποίος συμπλήρωνε τους Πόρκιους νόμους) είχε θεσπιστεί για τους ρωμαίους πολίτες.Orat. όμως.π. Υπενθυμίζει στους συγκλητικούς ότι δεν προσάγεται ενώπιόν τους ο Τιβέριος Γράκχος για να δικαστεί. ενώ ο Κικέρων διατήρησε και την πόλη και τους πολίτες άθικτους και αλώβητους (Cic. 40    . δεν μπορούσε να είναι ταυτόχρονα και πολίτης της πολιτείας. με πρωταγωνιστές όπως ο Σύλλας. ούτε ο Γάιος Γράκχος επειδή επιχείρησε να ξεσηκώσει τους υπερασπιστές των αγροτικών νόμων. γι’ αυτό και η ποινή τους θα πρέπει να είναι αντίστοιχη του μεγέθους του εγχειρήματός τους. ούτε ο Σατουρνίνος επειδή φόνευσε τον Μέμμιο. καθιστώντας το θέμα αυτό αμφισβητούμενο. ο Κικέρων κάνει επίσης μία αναδρομή στο παρελθόν και αυτή τη φορά αναφέρεται σε παλαιότερες εσωτερικές συγκρούσεις της Ρώμης.4 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου. Ο σκοπός αυτής της αναδρομής είναι να δείξει ο Κικέρων ότι αυτές οι εμφύλιες διαμάχες.10 του ίδιου λόγου. Σύμφωνα με τους Πόρκιους νόμους που ίσχυαν από το τέλος του 2ου αι. ο Κίννας.20.3 και ΙΙ.Orat. ο Μάριος. Στην παράγραφο ΙΙ.3. αλλά όποιος ήταν εχθρός της πολιτείας. Στην παράγραφο V. Ο Σιλανός είναι υπέρμαχος της θανατικής ποινής των ενόχων και υπενθυμίζει ότι συχνά τέτοια ποινή επιβλήθηκε σε κακούς πολίτες στην πολιτεία (Cic. όταν είχε εκδοθεί ένα “senatus consultum ultimum”.25. ο Κικέρων προκειμένου να τονίσει τη σπουδαιότητα της κρίσης των συνωμοτών.24 του ίδιου λόγου. ο Λέπιδος. επειδή θέλησε να γίνει για δεύτερη φορά δήμαρχος. ο Οκτάβιος. αν και δεν απέβλεπαν στην καταστροφή.6-11).Cat.3. Στην παράγραφο IV.. Προσάγονται αυτοί που ήθελαν να καταστρέψουν ολοσχερώς τη Ρώμη. Ήξερε ακόμη καλά πως στον ίδιο τον εισηγητή του Σεμπρώνιου νόμου είχε επιβληθεί.VIII.Orat.4). αντιπαραθέτει κάποιες ιστορικές πληροφορίες που χρησιμοποίησε και στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (παράγραφοι Ι. προκάλεσαν αλληλοσφαγή πολιτών και αιματοχυσία. του Καίσαρα και του Σιλανού. Κατά μία γνώμη.7.11-12).17-18). Στην παράγραφο Χ. ο Κικέρων εκθέτει τις δύο διαφορετικές γνώμες που διατυπώθηκαν για την ποινή των ενόχων.Χ.IV.Cat.4.7 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου. μόνο ο λαός μπορούσε να αφαιρέσει τη ζωή ενός ρωμαίου πολίτη. ανεσταλλόταν η ισχύς και αυτού του νόμου. αλλά στη μεταρρύθμιση της πολιτείας.

Παύλος και ο Μάριος.4.Cat. ο Πομπήιος είναι ο ένας από τους δύο πολίτες (ο άλλος είναι ο Κικέρων) που αναδείχθηκαν στην ρωμαϊκή πολιτεία. που μας παραπέμπουν σε προηγούμενη αναφορά του.Orat. ο Κικέρων επανέρχεται στο θέμα της σύγκρισης των πράξεων των ανθρώπων του παρελθόντος με τις σημερινές και τονίζει ξανά την διαφορά στο σκοπό τους. Ως παράδειγμα για να στηρίξει τη θέση του.IV. τον Λέντουλο και τον παππού του.8-10). και αφού αναφερθεί με συντομία στα ανδραγαθήματά τους. τα κατορθώματα και οι αρετές του Πομπήιου εκτείνονται στις εκτάσεις και τα όρια που φθάνει και η διαδρομή του ήλιου (Cic.V. εάν οι πρόγονοί τους δεν είχαν καθιερώσει διάφορα βασανιστήρια στον Άδη για τους αμαρτωλούς (Cic. ενώ στην σύγχρονη εποχή του Κικέρωνα υπάρχουν συνωμοσίες για να καταστρέψουν την πολιτεία.Cat. ο Σκιπίων ο Αιμιλιανός (2ος Αφρικανός).26 του τρίτου Κατιλινιακού λόγου.  χωρίς τη διαταγή του λαού. Στην παράγραφο VI. είναι ο άνδρας για του οποίου την αρετή γίνεται 41    .τι απαιτούσε το κύρος και το μεγαλείο των προγόνων του (Cic.8. στην εικόνα της σφραγίδας των γραμμάτων του συνωμότη (Cic. όχι μόνο για τον ίδιο τον Κικέρωνα.16-19).X. Τα ισόβια δεσμά ήταν. αλλά και για την πολιτεία και ανταποκρινόταν σε ό. χρησιμοποιεί δύο συγκεκριμένα πρόσωπα.Cat. στην παράγραφο Χ. όχι πια στη γη. Ο ίδιος ο θάνατος δεν θα προκαλούσε δέος στους κακούς.13 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου.21 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου. δηλαδή προς την ολοκλήρωση του λόγου του. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα.4.Orat. Η γνώμη του Καίσαρα (τα ισόβια δεσμά) ήταν καλή και συμφέρουσα.Orat. υπήρχαν κομματικές έριδες και μία τάση για σπατάλες στην πολιτεία.Orat. ξεχωρίζει και τοποθετεί πάνω από όλους στο θέμα της δόξας τον Πομπήιο.VI. Τέλος. ο Λέντουλος κατέστρωσε σχέδιο για να ανατρέψει τελείως τα θεμέλια της πολιτείας (Cic.9.9-11). Η υπέρμετρη κολακεία του Κικέρωνα προς τον Πομπήιο εμφανίζεται και σε δύο άλλα σημεία των προηγούμενων λόγων του. αλλά στις περιοχές του ουρανού και στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. η ποινή του θανάτου από την πολιτεία. Στο τέλος της παραγράφου ΧΙ. Ενώ ο παππούς του Λέντουλου κυνήγησε τον Γράκχο για να μην ανατραπεί η ύπατη εξουσία της πολιτείας.V.4. ο Κικέρων αφού δοξάσει κάποιους προγόνους του.21.Cat.12-16). όπως ο Σκιπίων (1ος Αφρικανός).13.Orat.Cat. καθώς χάραξε τα όρια της αυτοκρατορίας. Παλαιότερα.4. βαρύτερη καταδίκη από τον θάνατο.3. ο Αιμ.10-17). σύμφωνα με τον Κικέρωνα.

αφού επιτέθηκε φανερά εναντίον των ναών των αθανάτων θεών και εναντίον της ζωής και της οικίας όλων των συμπολιτών του (V.V.1-3).  λόγος από τον Κικέρωνα (Cic. 7) Η πόλη-πατρίδα-πολιτεία : Και οι τέσσερις Κατιλινιακοί λόγοι του Κικέρωνα στρέφονται γύρω από την έννοια της πόλης. Βασική επιδίωξη του Κατιλίνα.8-9). Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο. Οι αναφορές του Κικέρωνα στην πόλη.2. όμως.Cat. Ο ίδιος ο Κικέρων.11. χάρη στον Πομπήιο.1-3).3.2. συμπεριλαμβάνοντας και τον εαυτό του σε αυτούς. επειδή θεωρούν ότι εκπληρώνουν το χρέος τους προς την πολιτεία (Ι. είναι η ολοκληρωτική καταστροφή της πολιτείας.9-11) και το κύρος της Συγκλήτου. ως ένας τρόπος διαφύλαξης της πιο βασικής αρχής και αξίας των Ρωμαίων. ο Κικέρων επικρίνει τους συγκλητικούς. Η ύπαρξη ενός αυστηρού και αποτελεσματικού συγκλητικού δόγματος αποδεικνύει την ορθοφροσύνη της πολιτείας (Ι. αλλά η μη εφαρμογή του αποδεικνύει ταυτόχρονα και την έλλειψη των υπάτων. εγκληματική επίθεση του Κατιλίνα εναντίον της ρωμαϊκής πολιτείας.5-6). σε στεριά και θάλασσα. αποφεύγοντας απλά τη μανία του Κατιλίνα και δεν εμποδίζουν ουσιαστικά την ανεξέλεγκτη δράση του. Εκτός από την δική του φροντίδα. της πολιτείας των Ρωμαίων (“urbs”. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. “republica”). Όλα ξεκίνησαν από την συνωμοτική δράση και την προσχεδιασμένη. δηλώνει ότι φροντίζει πολύ περισσότερο για την σωτηρία της πατρίδας του. της πατρίδας. Ο Πομπήιος είχε συντρίψει την πειρατεία σε ολόκληρη την Μεσόγειο και τέλειωνε νικηφόρα τον πόλεμο εναντίον του Μιθριδάτη.12. στην πατρίδα. σημαντική ήταν και 42    . στην πολιτεία των Ρωμαίων είναι τόσες πολλές που θα τις συμπτύξουμε και θα αναφέρουμε τις πιο βασικές σε κάθε λόγο ξεχωριστά. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα. εξασφαλίζοντας την ειρήνη στον έξω κόσμο. “civitas”. Οι λόγοι του Κικέρωνα λειτουργούν ως ένα οχυρό. από ότι ο Κατιλίνας για την καταστροφή της (IV. της πατρίδας τους. δεν υπήρχε κανένας λαός του οποίου την επίθεση να φοβούνται οι Ρωμαίοι και κανένας εξωτερικός πόλεμος δεν μαινόταν.Orat.

της πολιτείας. είτε. καθώς με σιωπηλή στάση απευθύνεται η ίδια η πατρίδα στον Κατιλίνα. η εχθρική. Στις προσωπικές επιθέσεις του Κατιλίνα εναντίον του Κικέρωνα. συνεπώς. είτε μπόρεσε να υπάρξει.3-6). Γύρω από την έννοια της πολιτείας αναπτύσσονται διάφορες δυνάμεις. από τον πρώτο Κατιλινιακό λόγο. και αν υπήρξε.11. αποτελεί το επίκεντρο όλων. αν και έβλεπε ότι ένα δικό του πάθημα θα ήταν συνδεδεμένο με μεγάλη συμφορά της πολιτείας (V.11. οικογενειακό του περιβάλλον. Συγκεκριμένα.  η βοήθεια των θεών και κυρίως του Δία του Στάτορα για να αποφύγουν τόσες φορές οι Ρωμαίοι την τόσο καταστρεπτική για την πολιτεία συμφορά (V. που ο Κικέρων αποσιωπά κάποια γεγονότα στους λόγους του που θα αμαύρωναν την εικόνα της.11-14).6-8). του οποίου το κύρος πρέπει να σέβονται. χρησιμοποιεί ένα αναλογικό παράδειγμα και εξομοιώνει την πατρίδα με τους γονείς του Κατιλίνα.18. Οι λόγοι αποτελούν το μέσο για τον ύπατο (Κικέρωνα) ώστε να αφυπνίσει τη Σύγκλητο και το λαό. Τον κατηγορεί για τους φόνους πολλών πολιτών. Στην προσπάθειά του ο Κικέρων να πείσει τον Κατιλίνα να αυτοεξοριστεί. Αποκορύφωση της προσωποποίησης της πατρίδας αποτελεί όλη η παράγραφος VII. η καταστρεπτική δύναμη του Κατιλίνα προς την πολιτεία και από την άλλη είναι οι προσωπικές ενέργειες του υπάτου (του Κικέρωνα) και η θέληση των θεών που λειτουργούν ως ένας κλοιός προστασίας της πολιτείας.1-5). βρισκόταν σε άμεση αλληλεξάρτηση με τη ζωή και γενικότερα την τύχη του υπάτου της. Η τύχη της πολιτείας. Η πατρίδα προσωποποιείται και παρουσιάζεται ως ο κηδεμόνας όλων των πολιτών. αποσιωπά ένα έγκλημα του Κατιλίνα στο στενό. με τις προσωπικές του δυνάμεις. Όπως ακριβώς θα αποτραβιόταν ο Κατιλίνας μακριά από τους γονείς του. δεν τιμωρήθηκε (VI. που υπάρχουν απλά ως δυνάμεις γύρω από την πολιτεία και δεν ενεργοποιούνται για να αναστείλουν τη δράση του Κατιλίνα. το ίδιο ακριβώς πρέπει να κάνει και τώρα που η πατρίδα.11. τον φοβάται και τον απεχθάνεται (VII.17).14. για να μη φανεί πως σε μία τέτοια πολιτεία σαν τη δική τους. η αγριότητα ενός τέτοιου ανοσιουργήματος. να αποδέχονται τις αποφάσεις του και να φοβούνται τη δύναμή του. Ήδη. Η έννοια της πολιτείας είναι τόσο σημαντική για τους Ρωμαίους. η έννοια της πόλης. για την κατατυράννηση και 43    . Από τη μία πλευρά είναι η αντιθετική. ο κοινός γονεύς όλων. όπως συμβαίνει και στους επόμενους λόγους του Κικέρωνα. ο Κικέρων αμύνθηκε χωρίς τη βοήθεια της πολιτείας (V. εάν αυτοί τον φοβούνταν και τον μισούσαν. του δημόσιου βίου και της κοινωνικής ισορροπίας.

Πιο τυχερή. Προς το τέλος του πρώτου Κατιλινιακού λόγου (από παράγραφο ΧΙ έως παράγραφο ΧΙ. διότι έβγαλε από μέσα της ένα καρκίνωμα και το εξοβέλισε (Ι.4-9). εάν είχαν βγει από την πόλη και τα αναίσχυντα μπουλούκια των απελπισμένων.2. Αγαπά την πατρίδα πολύ περισσότερο και από τη ζωή του (ΧΙ.29). γι’ αυτό τον προστάζει να φύγει από την πόλη. αλλά θα τους δώσει αυτό που τους αξίζει (V.22.1-4). καλείται στη συνέχεια να απαντήσει ο Κικέρων.10. ούτε τον βασάνισε. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. Ακόμη και η ίδια η πόλη παρουσιάζεται να χαίρεται. όμως. όχι μόνο να περιφρονεί τους νόμους και τα δικαστήρια. να καθίσουν φρόνιμα. Αυτούς. Εκφράζει κάποιο δίκαιο παράπονό της (“quandam prope iustam patriae querimoniam”) για το γεγονός ότι ο Κικέρων απλά εξέβαλε τον Κατιλίνα από την πόλη και δεν τον φυλάκισε. αν παραμείνουν. κάτι που άλλωστε το λέει και ο ίδιος στον λόγο του. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. Αν εμμείνουν στην ίδια νοοτροπία. θεωρώντας ότι αξίζει να το πάθει για την πατρίδα (ΙΧ. Αναρωτιέται τι ακριβώς τον εμπόδισε στο να τιμωρήσει τον Κατιλίνα και σε αυτές τις ιερές εκκλήσεις της πατρίδας (“sanctissimis rei publicae vocibus”). τους προειδοποιεί ότι δεν θα είναι επιεικής και ανεκτικός.1-5). θα ήταν η πατρίδα.810). η πατρίδα προσωποποιείται πάλι και αυτή τη φορά απευθύνεται στον Κικέρωνα. ο Κικέρων τους προτρέπει να φύγουν από την πόλη. ο Κικέρων αναφέρει ενθουσιασμένος στους Ρωμαίους ότι έδιωξαν μακριά από την πόλη τον Κατιλίνα. ωστόσο δέχεται να πέσει αυτή η συμφορά μόνο πάνω του. επανέλαβε με ένα ρητορικό τέχνασμα την ίδια προσταγή μέσω της πατρίδας. ο οποίος μηχανευόταν την καταστροφή της πατρίδας (Ι. Είναι διατεθειμένος να θυσιάσει ακόμη και τη ζωή του για το κοινό καλό. ούτε τον θανάτωσε.15-17). δηλαδή οι φίλοι του Κατιλίνα που παρέμεναν ακόμη στη Ρώμη (V. αλλιώς.4-6). Η πατρίδα δεν ανέχεται άλλο να ζει υπό το καθεστώς του φόβου του Κατιλίνα. προσπαθώντας να γίνει πιο πειστικός και να ερεθίσει συναισθηματικά το ακροατήριό του.1. διαταγή στον Κατιλίνα να αποχωρήσει από την πόλη.  καταλήστευση των συμμάχων τους και για τη δύναμη που βρήκε. 44    . Αν και ο Κικέρων γνωρίζει ότι. Αφού ο ίδιος ο Κικέρων έδωσε προηγουμένως. θα εγείρει το μίσος του λαού εναντίον του και θα κινδυνεύει. αλλά και να τους καταργεί και να μην τιμωρείται για κανένα του έγκλημα. ως ύπατος.11. πείθοντας τον Κατιλίνα να πάει στην εξορία.

όλες οι αναφορές στην πολιτεία γίνονται μέσα από τις προσωπικές ενέργειες του Κικέρωνα για την προστασία της. Ο Κικέρων. Αφού ανακοίνωσε τις αποδείξεις στο λαό.27. αρκεί να σωθεί η πολιτεία. το αφιερώνει και στους θεούς. είναι άθλιες (VII.7-12). όμως. βίαιης και επικίνδυνης επίθεσης εναντίον της πατρίδας και να φροντίσει ώστε κανένας καλός πολίτης να μην σκοτωθεί. Είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει την μεγαλοψυχία του στην περίπτωση μιας φανερής. προκειμένου να αναφερθεί στον ρόλο τους στην εξέλιξη των πραγμάτων. καθώς ο Κικέρων αφιερώνει το μεγαλύτερο κομμάτι του λόγου του στο να εκθέσει στο ρωμαϊκό λαό τις αποδείξεις που έχει πλέον στα χέρια του.1-3). τους πολίτες για τον επερχόμενο πόλεμο με τον στρατό του Κατιλίνα.26.1).6-9). είναι η δική του πατρίδα (ΧΙΙ.27. οι συνθήκες για εκείνους που θέλουν όχι μόνο να κυβερνήσουν. αναγνωρίζει το χρέος που έχει ή να ζήσει με τους πολίτες ή να πεθάνει γι’ αυτούς και ότι η πατρίδα αυτή. για τα θεϊκά σημάδια. έχει φροντίσει για την ασφάλεια της πόλης και με τον λόγο του προσπαθεί να προετοιμάσει ψυχολογικά. ήταν να ζητήσει τη γνώμη της Συγκλήτου για το τι πρέπει να πράξουν προς το συμφέρον της πολιτείας (VI. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο. ο Κικέρων τους παρακινεί να φύγουν και απειλεί με όπλα και φυλάκιση όσους μείνουν και έστω αποπειραθούν να πράξουν κάτι εναντίον της πατρίδας (ΧΙΙ. Ως ύπατος. Δίνει οδηγίες στους Ρωμαίους για τον επερχόμενο πόλεμο και όπως λέει και ο ίδιος. για τις προφητείες των Ετρούσκων και για το κυριότερο θεϊκό σημάδι 45    . αλλά ακόμη και να σώσουν την πολιτεία τους. ως ευσυνείδητος ύπατος. Κάνοντας αναδρομές στο παρελθόν της Ρώμης και μιλώντας για τις καταστροφές της.3-4).13). Από την πρώτη κιόλας παράγραφο του λόγου (Ι.28. η πρώτη κίνηση του υπάτου. Αυτό το λέει με αφορμή τις συνέπειες που προβλέπει ότι θα υποστεί. Απευθυνόμενος και πάλι προς τους συνωμότες που παρέμειναν στη Ρώμη. έχει φροντίσει και μεριμνήσει ώστε η πόλη να είναι αρκετά φρουρημένη και να κινούνται οι πολίτες με ασφάλεια (ΧΙΙ. του Κικέρωνα. Αυτό το μίσος.  Για τον Κικέρωνα. Προβλέπει τις μεταπτώσεις της κοινής γνώμης και το μίσος που θα ξεσπάσει αργότερα εναντίον του. σε περίπτωση που μετανοήσει ο Κατιλίνας για όσα έχει κάνει. ο Κικέρων αποδίδει την σωτηρία της πόλης στους θεούς και στις προσωπικές αποφάσεις του. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο.10-16). οι αναφορές στην πολιτεία είναι λίγες. δεν τον ενδιαφέρει. αλλά με την τιμωρία λίγων να μπορέσουν να σωθούν όλοι (ΧΙΙΙ. αλλά και να κινητοποιήσει. Ένα σημαντικό κομμάτι του λόγου.

όπως επεδίωκε ο Λέντουλος (Ι. όπως λέει και ο ίδιος. όλοι οι υπόλοιποι πολίτες συστρατεύονται με θαυμαστή συρροή. αλλά και τους συμβουλεύει να μην φοβούνται μήπως φανούν υπερβολικά σκληροί με την απόφασή τους απέναντι στους ενόχους. αλλά κυρίως τον Κικέρωνα. Εκτός από τους συνωμότες που είναι κακοί πολίτες και εχθροί της Ρώμης. Επιθυμεί να επικρατήσει. επανειλημμένως.2. από τις σκέψεις για τους δικούς του κινδύνους (V. ακόμη. γιατί από αυτήν εξαρτάται το μέλλον της Ρώμης. ο Κικέρων καταλήγει στο βέβαιο συμπέρασμα ότι η πόλη κυβερνάται από τη θέληση και τη δύναμη των αθανάτων θεών (ΙΧ. τους συγκλητικούς να επιδοθούν στη διάσωση της πολιτείας (ΙΙ. τους προτρέπει να μην ανησυχούν γι’ αυτόν.1519). Ο ίδιος ο Κικέρων δηλώνει ότι.3-7).6-8). Χωρίς να λέει ξεκάθαρα τη γνώμη του σχετικά με την ποινή των ενόχων. Οι ιππείς.  της τοποθέτησης του νέου αγάλματος του Δία. καθώς αναδεύονταν και εισέρχονταν καινούριες ιδέες που προκαλούσανε δεινά. το συμφέρον της πολιτείας.19-22). την άποψη του Καίσαρα.21. από την άλλη πλευρά. 46    . προσέχοντας πολύ την κρίση των συνωμοτών.4-6). αλλά μήπως φανούν άπονοι απέναντι στην πατρίδα (VI. ζήλο και θάρρος για την τιμή της πατρίδας και για την σωτηρία της (VII.1-4). αν και βρίσκονται σε διάσταση πολλών ετών με τους συγκλητικούς για διάφορα θέματα. Στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο. Ποτέ όμως δεν πίστευε ότι πολίτες της Ρώμης θα φτάσουν να κάνουν μια τόσο μεγάλη και απαίσια συνωμοσία (ΙΙΙ.1. Προτρέπει. Ο Κικέρων υποστηρίζει.1-4). ο Κικέρων θεωρεί πιο συμφέρουσα για τον εαυτό του. ύστερα από όλες αυτές τις προσωπικές του ενέργειες (Ι. ως ύπατος. Ο Κικέρων. υποχωρεί μπροστά στο συμφέρον της πολιτείας και τοποθετεί σε δεύτερη μοίρα το προσωπικό του όφελος.15. Και όχι μόνο αυτό. ότι όλες οι κοινωνικές τάξεις της Ρώμης είναι στο πλευρό της Συγκλήτου και ότι έχουν συμμαχήσει μεταξύ τους για το κοινό καλό.6. διαισθανόταν πως από καιρό ανατάραζε την πολιτεία μια βαθιά ανωμαλία.9. ο Κικέρων προσπαθεί να μεταθέσει την ευθύνη της κρίσης στους συγκλητικούς.13. οι συγκλητικοί παρουσιάζονται να ανησυχούν για τους κινδύνους που απειλούνε τους ίδιους και την πολιτεία.1-3). Παρ’ όλα αυτά.4. καθώς είναι έτοιμος να δεχτεί οτιδήποτε του επιφυλάσσει η τύχη και δηλώνει ότι χαίρεται που η δική του υπατεία αποδείχθηκε μοιραία για την σωτηρία της πολιτείας και όχι για την καταστροφή της. Εκθέτοντας τις δύο διαφορετικές γνώμες που διατυπώθηκαν στη Σύγκλητο σχετικά με την ποινή των ενόχων.

αλλά ως πόλη εχθρική (VIII. οι οποίοι. τους βωμούς των εφέστιων θεών. αλλά και τερπνά και γλυκύτατα (VII. του εκφωνούντος των λόγων και υπάτου της Ρώμης.9-12).6-11). δεν την αισθάνθηκαν ως δική τους πατρίδα.1-5). προβάλλεται το ηθικό κύρος του Κικέρωνα. Η τύχη της πολιτείας παρουσιάζεται να είναι άμεσα εξαρτημένη από την ποινή που τελικά θα αποφασιστεί και θα επιβληθεί στους ενόχους. το φως και η γη της κοινής πατρίδας είναι. Προς το τέλος του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου. την πυρά των Εστιάδων. Την παρουσιάζει να τείνει τα χέρια της ως ικέτης στους συγκλητικούς. Συγκεκριμένα. Για την προστασία της πολιτείας και την κοινή σωτηρία συγκεντρώθηκαν. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. τα τείχη και τις στέγες της πόλης (ΙΧ. συνωμοσίας και στο μέλλον.2-5). Εξαιτίας της αρετής τους.15.  ωστόσο αμιλλώνται μαζί τους στην αγάπη της πολιτείας και συνεργάζονται (VII. η όψη της πόλης. Ακόμη και οι δούλοι ήταν πρόθυμοι να συνεισφέρουν στην κοινή σωτηρία (VIII. όχι μόνο αγαπητά πράγματα για τους πολίτες. το δικαίωμα της ελευθερίας. Οι ναοί. ο Κικέρων προσωποποιεί για άλλη μία φορά την πατρίδα. αν και είχαν γεννηθεί στη Ρώμη. για να δείξει πόσο κρίσιμη είναι η απόφαση που θα πάρουν οι συγκλητικοί και για να δώσει περισσότερη ένταση. αντιθετικές έννοιες που κυριαρχούν και στους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους του Κικέρωνα είναι το ήθος και η ανηθικότητα.15-19). το Καπιτώλιο. Επειδή οι 47    . Αξιοθαύμαστο είναι για τον Κικέρωνα και το παράδειγμα των απελεύθερων. κυκλωμένη από τους δαυλούς και τα βέλη μιας ανόσιας συνωμοσίας. ακόμα και των απορότερων (VII. σε αντίθεση με τον ηθικά ανυπόληπτο Κατιλίνα.16. είχαν αποκτήσει πολιτικά δικαιώματα στη Ρώμη και την αγαπούσαν σαν να ήταν πραγματική τους πατρίδα. καθώς θα καθορίσει και τον τρόπο αντιμετώπισης παρόμοιων περιστατικών.15. αντίθετα με τους συνωμότες.16. αλλά και όλο το πλήθος των ελεύθερων πολιτών. και οι φυλοταμίες και οι γραμματείς (VII. όλους τους ναούς και τα ιερά των θεών.5-10). 8) Ήθος-Ανηθικότητα : Δύο αντιθετικές έννοιες : Δύο βασικές. τον ηγέτη της συνωμοσίας για την καταστροφή της πόλης. Στους συγκλητικούς εμπιστεύεται το φρούριο της πόλης.1-2).

κάθε διαχείριση των ιδιωτικών του υποθέσεων είναι απρεπής και ατιμωτική και η κακοήθεια κυριεύει ολόκληρο το κορμί του. που πρόκειται για μία δριμεία.7-9). Ο Κατιλίνας χαρακτηρίζεται για την ασύδοτη μανία και την αχαλίνωτη προκλητικότητα (Ι.4-11). εκθέτει το ενδεχόμενο να του ζητήσει να αναφερθεί στη Σύγκλητο και να υπακούσει μόνο αν αυτή εκδώσει διαταγή. αντιθέτως αδειάζουν τα έδρανα και τον αποφεύγουν όλοι.1. Η επίδρασή του στο νέο κόσμο είναι καταλυτική και με τη γοητεία της διαφθοράς τυλίγει κάθε νεαρό και τον παρασύρει είτε σε κάποιο έγκλημα. Ο Κικέρων εκπροσωπεί τον ηθικό και ενάρετο Ρωμαίο πολίτη που.4-10). Στο σημείο που ο Κικέρων παρακινεί τον Κατιλίνα να πάει στην εξορία. αλλά χαρακτηρίζεται για την μανιασμένη πλεονεξία του (Χ. επίσης.20. φραστική επίθεση του Κικέρωνα αποκλειστικά και μόνο στον Κατιλίνα.1-3).25. είτε σε κάποιο όργιο (VI. Η ποιότητα της ζωής του είναι τέτοια που δεν προκαλεί το μίσος. από ότι ο Κατιλίνας για την καταστροφή της (IV. 48    . εγκαταλελειμμένους.  χαρακτηρισμοί προσώπων που αφορούν αυτό το θέμα είναι. όχι μόνο από την τύχη. όπως λέει και ο ίδιος.25. αλλά και από την ελπίδα (Χ.11-12). Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο.1-2) και την κακοήθη συντροφιά με την οποία έσμιξε και η οποία αποτελείται από χαμένους ανθρώπους. Ο Κατιλίνας δεν είναι από εκείνους που θα τον αναχαιτίσει η ντροπή μπροστά στην ακολασία (ΙΧ. ενώ ο Κατιλίνας στρέφεται εναντίον της και γίνεται υποκινητής των δούλων και των αποβρασμάτων μεταξύ των πολιτών και αρχηγός της συνωμοσίας (ΧΙ.6-8). ενώ στην πραγματικότητα δεν αναφέρεται στη Σύγκλητο. θα τους συμπτύξουμε και θα αναφερθούμε σε κάθε λόγο ξεχωριστά. Οι περισσότεροι. όπως είναι φυσικό. Ο Κικέρων δηλώνει πως δεν θα κάνει αυτή την αναφορά.1-3). αρκετοί. Αγαπά την πατρίδα περισσότερο και από την ίδια του τη ζωή. επειδή η Σύγκλητος δεν έχει αρμοδιότητα να καταδικάσει σε εξορία έναν ρωμαίο πολίτη. Ακόμη και όταν εισέρχεται στη Σύγκλητο. αλλά τον οίκτο του Κικέρωνα (παράγραφος VII). επειδή δεν ταιριάζει στο ήθος του (VIII.22. Η οικογενειακή του ζωή είναι στιγματισμένη με κάθε είδους σημάδι καταισχύνης. δεν τον χαιρετά κανείς. Η ανηθικότητα του Κατιλίνα έχει αντίκτυπο και στον κοινωνικό του περίγυρο. υπάρχουν πολλοί χαρακτηρισμοί που έχουν σχέση με τις δύο έννοιες που προαναφέραμε. στρέφονται γύρω από το πρόσωπο του Κατιλίνα. φροντίζει πολύ περισσότερο για την σωτηρία της πατρίδας.

5. Εάν.30. Χαρακτηρίζεται ως τέρας και φαινόμενο ανθρώπου και πλέον δεν μπορεί να ετοιμάσει καμία συμφορά εναντίον των τειχών της Ρώμης (Ι. Όλοι οι διεφθαρμένοι από κάθε κατηγορία ανθρώπων. συνδέονταν με μεγάλη οικειότητα μαζί του (IV. δηλώνει ότι θα σκοτώσει τον Κατιλίνα μόνο όταν δεν θα βρεθεί κανένας πια. θα έλεγαν πως ο Κικέρων ενήργησε με σκληρότητα και αυταρχικότητα.1-5).4-12) και ήταν σχεδόν αδελφοποιητοί του (V.1. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. όπως και στην ανηθικότητα των οπαδών του που παρέμεναν στη Ρώμη. Δεν υπήρχε καμία κακία και κανένα έγκλημα που να μην είχε σχεδιάσει και κανένας φόνος που να μην είχε εκτελέσει. αν τιμωρούσε τον Κατιλίνα (ΧΙΙ.30.8. όχι μόνο ανήθικοι. ο Κικέρων συνεχίζει να αναφέρεται στην ανηθικότητά του. σύμφωνα με τον Κικέρωνα.7. μόνο όταν θα έχει αναμφισβήτητες αποδείξεις.10-13). Όμως. δηλαδή.9. όσο άτιμος. Ο Κατιλίνας ήταν ο μόνος άνθρωπος που ασκούσε τόσο μεγάλη γοητεία στους νέους και άλλοτε ο ίδιος ερωτευόταν κατά τον αισχρότερο τρόπο.5-7).1-6).4-11). Στους εκλεκτούς και ενάρετους πολίτες της Ρώμης. 49    . που να μην ομολογήσει ότι αυτό έγινε δίκαια (ΙΙ. ο Κικέρων συγκαταλέγει και τους ιππείς. κανένας δεν θα ήταν τόσο ανόητος. να συλλάβουν και να εκτελέσουν τον Κατιλίνα. αλλά και άπειροι. οι οποίοι ακολουθώντας τη γνώμη κάποιων συγκλητικών-φίλων του Κατιλίνα.1. υπάρχουν και κάποιοι. για να καλύψει τις βασικές αδυναμίες της υποθέσεως που πρέπει να κερδίσει.5. Εάν ο Κικέρων έδινε διαταγή.6-7). όμως. Θα το κάνει. κανένας τόσο ανήθικος που να μην το ομολογούσε (ΧΙΙ. από την πρώτη στιγμή. Αντίθετα.  Ο Κικέρων χρησιμοποιεί την έννοια του ήθους.6-9). ώστε να μην αντιληφθεί ότι εξυφάνθηκε συνωμοσία. άλλοτε με αναισχυντία εξυπηρετούσε τους έρωτες άλλων και άλλοτε οδηγούσε τους νέους σε εγκλήματα (IV. παρ’ όλο που ο Κατιλίνας έχει αποχωρήσει από την πόλη.1-6). υποστηρίζει πως όλοι οι εκλεκτοί πολίτες θα έλεγαν ότι αυτό το έκανε με μεγάλη καθυστέρηση (ΙΙ. Οι Ρωμαίοι. παρουσιάζονται έτοιμοι να επιτεθούν στον Κατιλίνα (VIII.21. έδιωξαν τον Κατιλίνα που απέπνεε κακουργία και μηχανευόταν ανόσια την καταστροφή της πατρίδας (Ι. ο Κατιλίνας αποχωρούσε από τη Ρώμη και πήγαινε στο μαλλιανό στρατόπεδο. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. όσο χαλασμένος. όσο όμοιος με τον Κατιλίνα και αν είναι. οι οποίοι μαζί με την Σύγκλητο και τους υπόλοιπους εντιμότατους και γενναιότατους συμπολίτες.7-10).

Προβαίνει ακόμη και στο διαχωρισμό τους σε έξι είδη ανθρώπων και εκθέτει αναλυτικά στους Ρωμαίους τα χαρακτηριστικά τους. τα σκεύη της εκλογής του Κατιλίνα. όχι μόνο από την πόλη. ανήκουν στα μπουλούκια των πιο αισχρών και αδιάντροπων ανθρώπων (Χ. στέλνοντας τον Κατιλίνα στην εξορία. είτε από ασωτία (Χ.  Οι οπαδοί του Κατιλίνα χαρακτηρίζονται. αλλά μόνο ο εμφύλιος.11-14).1-5).21. προς ανέλπιστα πλούτη (ΙΧ.4-7).5. ωστόσο έχουν την ανόσια και εγκληματική σκέψη ότι θα κυριαρχήσουν με τη βία στην πολιτεία και θα αποκτήσουν τις τιμές μέσα στην ανωμαλία (ΙΧ. επίσης. Τον Κικέρωνα δεν τον ενδιαφέρει το μίσος που θα ξεσπάσει εναντίον του.1-7). το πέμπτο είδος των φονιάδων και των κακούργων.1-3).1-3).18. αναγνωρίζει πως έχει χρέος ή να ζήσει με τους συμπολίτες του ή να 50    . κυριαρχεί η ειρήνη στον έξω κόσμο της Ρώμης και οι Ρωμαίοι δεν φοβούνται κανέναν εχθρό.4-6).19. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα.20. Ο Κατιλίνας είχε μαζέψει γρήγορα. Ο ξεπεσμός αυτός και τα χρέη.10. παρουσιάζει μία επιφάνεια ηθικότατη. Τέλος.1-6). για την ανηθικότητά τους και είναι άξιοι περιφρόνησης από τους ρωμαίους πολίτες. ακόλαστους αγροίκους και άσωτους χωριάτες (ΙΙΙ.6-10). Στο τρίτο είδος ανήκουν ακόμη και άποικοι διεφθαρμένοι που ανέβηκαν ξαφνικά. επειδή δεν μπορούν να ζήσουν εντίμως. Δεν υπάρχει κανένας εξωτερικός πόλεμος. του Πομπήιου.24. αρκεί να σωθεί η πολιτεία (VII. Το περίλαμπρο ήθος του φαίνεται από το γεγονός ότι.11.21. επιδεικνύοντας πολλή χλιδή και πολλή αναίδεια. ενώ στο τέταρτο είδος ανήκουν αυτοί που έχουν από καιρό ξεπέσει. Άλλο είδος είναι εκείνων που.15. αν και πιέζονται από τα χρέη. Χάρη στην αρετή ενός μόνου ανδρός. Ο Κικέρων αναρωτιέται γι’ αυτούς τους ανθρώπους.1-4). να θέλουν ατίμως να πεθάνουν (Χ. όμως η θέλησή τους και τα κίνητρά τους είναι ανηθικότατα (VIII. Το πρώτο είδος ανθρώπων.6-7). όπως και απόβλητα και ναυαγούς (ΧΙ. είτε από κακή διαχείριση των επιχειρήσεών τους. αντιπαραβάλλεται το ήθος του Πομπήιου και του Κικέρωνα.6-10). για ποιό λόγο. Ο Κικέρων τους αποκαλεί αναίσχυντα μπουλούκια απελπισμένων ανθρώπων (V. μεταξύ των Ρωμαίων και των συνωμοτών (V.23. όπως και το έκτο είδος. Σε αυτά τα παραδείγματα ανήθικων ανθρώπων στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. αλλά ακόμη και από την ύπαιθρο. ο στρατός του Κατιλίνα αποτελείται από απελπισμένους γέρους. διότι είναι μεγαλοκτηματίες. ένα τεράστιο πλήθος από διεστραμμένους και χρεωκοπημένους ανθρώπους (IV. ως ύπατος.8. προέρχονται είτε από αμέλεια.

οι Ρωμαίοι θα είναι οι νικητές του πολέμου. αλλά δίκαιος είναι και ο έπαινος που απονέμεται. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. Ο Κικέρων τον κολακεύει. αποτελούσαν λαμπρά παραδείγματα ήθους. οι σύντροφοι του εγκλήματος του Κατιλίνα που έμειναν πίσω στη Ρώμη. Και όχι μόνο αυτό. γενναιότητας και αφοσίωσης στην πολιτεία. ο Στατίλιος.19). ο Κικέρων λέει ότι ο δικός τους στρατός (των Ρωμαίων) είναι ανώτερος. Από τη μία πλευρά. ενώ αρχικά ο Αντώνιος ήταν φίλος του Κατιλίνα. αφού θα τον τιμωρούσαν πια ως απλό ιδιώτη (VI. ομολόγησε την συμμετοχή του στη συνωμοσία (V. Λ. όχι μόνο σε οπλισμό και στρατεύματα. συνεπώς. ανέλαβαν το έργο που τους ανέθεσε ο Κικέρων. τον Αντώνιο. οι πραίτορες και συνεργάτες του. ο οποίος υπερείχε από όλους στην αναίδεια και στην πονηριά. Ακόμη και ο Λέντουλος. του Πομπτίνου και του Φλάκκου. χαρακτηρίζονται ιταμοί αρχηγοί ενός ανόσιου πολέμου (ΙΙ. μάχονται όλες οι αρετές και από την άλλη.11. ο ατιμότατος οργανωτής όλων αυτών των εγκλημάτων (ΙΙΙ. Σκοπός των Ρωμαίων είναι να προστατεύσουν την πόλη τους. ο Κήθηγος και ο Λέντουλος. επαινούνται αυτοί οι δύο άνδρες από τους Ρωμαίους. ώστε να εμποδίσουν τη δράση των συνωμοτών (ΙΙ.1-6). και στον συνάδελφό του και συνύπατο. χωρίς αντιρρήσεις και χωρίς καμία αργοπορία. παραιτήθηκε ο ίδιος από το λειτούργημα του πραίτορα.27. διότι. απαλλάσσοντας τους Ρωμαίους από τις ηθικές δεσμεύσεις. Εμπνεόμενοι από υψηλά και αγνά αισθήματα για την πατρίδα.  πεθάνει γι’ αυτούς και ότι η πατρίδα που κινδυνεύει.6-9). Με την επέμβαση των ρωμαίων πραιτόρων. Συγκρίνοντας τον στρατό των Ρωμαίων με τον στρατό του Κατιλίνα και προσπαθώντας να τονώσει το ηθικό των συμπολιτών του. Δίκαια. όμως. αλλά και στον σκοπό για τον οποίο συγκρούεται με τον στρατό των συνωμοτών. Όλοι αυτοί προσήχθησαν στη Σύγκλητο με τη σειρά και ενώ αρχικά δεν παραδέχονταν την εμπλοκή τους στο έγκλημα. με την αποκάλυψη των γραμμάτων.25).Φλάκκος και Κ. Σε μία σύγκρουση τέτοιου είδους. ενώ σκοπός των συνωμοτών είναι να την καταστρέψουν ολοκληρωτικά.12-15). Συνεπώς.5-7). το σχέδιο αυτών των αρχηγών απέτυχε και έτσι συλλήφθηκε ο Γαβίνιος. οι μεγαλύτερες κακίες.15. τόσο μεγάλες κακίες να νικηθούν από τις λαμπρότατες αρετές (παράγραφος ΧΙ.Πομπτίνος. είναι θέλημα των ίδιων των αθανάτων θεών. αλλά όταν πλέον ήταν φανερή η ενοχή του.10-16). είναι η δική του πατρίδα και οφείλει να την προστατεύσει (ΧΙΙ. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα. αργότερα μεταστράφηκε και 51    .5. τα ομολόγησαν όλα. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο.

Αυτό το αιτιολογεί λέγοντας ότι δεν μπορεί να τύχει σε έναν γενναίο άνδρα ατιμωτικός θάνατος. επειδή είδε τις εγκληματικές του διαθέσεις προς την πατρίδα και ξύπνησαν τα πατριωτικά του αισθήματα ή επειδή τον συνέφερε η συνεργασία του με τον Κικέρωνα. αλλά είναι έτοιμος και ο ίδιος να αντιμετωπίσει με ψυχή γαλήνια ακόμη και το θάνατο. ο Κικέρων δηλώνει ότι θα συνεχίσει να συμπεριφέρεται ενάρετα και θα στηρίζει και θα τιμά όσα ακριβώς διαχειρίσθηκε ως ύπατος.3. ως απλός ιδιώτης. αλλά και στη σοβαρότητα των γεγονότων (IV. αλλά της αρετής και του χρηστού ήθους (ΧΙΙ. ο Κικέρων προτρέπει τους συγκλητικούς να μην ανησυχούν γι’ αυτόν. διότι είναι μεγάλη η βοήθεια των καλών πολιτών που θα του παρέχεται στο διηνεκές. Υπενθυμίζει στους Ρωμαίους ότι έχουν καθήκον να φροντίσουν να μην τον βλάψει κανείς. εκφράζει και την βεβαιότητά του ότι τίποτα δεν μπορεί να τον βλάψει.5-6). που ταιριάζει και στο κύρος εκείνων που τις πρότειναν.29. Δεν γνωρίζουμε αν άλλαξε στάση απέναντι στον Κατιλίνα. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. Και οι δύο γνώμες που διατυπώθηκαν στη Σύγκλητο για την ποινή των ενόχων. Μετά τη σύλληψη των ενόχων. αγαπούσε εξαιρετικά την πατρίδα και τους συμπολίτες του (V. κινούνται. Η έννοια της ηθικής. μέσα στο πλαίσιο της μέγιστης αυστηρότητας. Σε αντίθεση με τον απόγονό του.27).3-8). καθώς οι θεοί θα του ανταποδώσουν ό.7-9). Παράλληλα. του οποίου το πρόσωπο απεικονιζόταν στη σφραγίδα των γραμμάτων του Λέντουλου. όμως. Ακόμη και μετά την υπατεία του. σχετικά με τον Αντώνιο είναι αμφισβητούμενο θέμα.1619).  απομάκρυνε από το περιβάλλον του και από τις πολιτικές συσκέψεις εκείνους που μετείχαν της συνωμοσίας και συνεργάστηκε με τον Κικέρωνα (VI. Θα διατηρεί πάντοτε στη μνήμη του τα όσα έπραξε και θα φροντίζει να δείχνει ότι είναι έργα.14. Στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο. όμως. όπως ο ίδιος φρόντισε γι’ αυτούς. Παράδειγμα έξοχου άνδρα αποτελούσε και ο παππούς του Λέντουλου. ο Κικέρων εκφράζει την έντονη ανησυχία και τον φόβο για τη ζωή του. όχι της τύχης.1-6). καθώς του παραχωρούσε την επικερδέστατη ανθυπατεία της Μακεδονίας.τι του αξίζει. προβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο την προσωπική του αρετή (ΙΙ. μεγάλο το ηθικό κύρος της πολιτείας που πάντοτε θα τον προστατεύει σιωπηλά και μεγάλη η δύναμη της συνειδήσεως των πολιτών (παράγραφος ΧΙΙ. καθώς είναι αναγκασμένος να ζει με αυτούς που νίκησε και υπέταξε και να βρίσκεται πάντοτε σε κίνδυνο. 52    .7.

1-3). από τις σκέψεις για τους δικούς του κινδύνους (V. Αν 53    . δηλώνει βέβαιος πως αν η Σύγκλητος αποφασίσει τα ισόβια δεσμά.  Σύμφωνα με την πρόταση του Καίσαρα για ισόβια δεσμά των ενόχων.13-15). αλλιώς θα τους ακολουθεί πάντα η φήμη της αστοργίας και της απονιάς μπροστά στο χαμό της πατρίδας και των πολιτών της. Αξιοθαύμαστη είναι η στάση όλων των κοινωνικών τάξεων. Αυτό θα συνεπαγόταν μία ανισότητα μεταξύ των πόλεων σε θέμα ευθύνης. Με μία σκληρή σκέψη που απέχει από τον Πλάτωνα και την χριστιανική κοσμοθεωρία και έχει σχέση με την διαφύλαξη της έννοιας της πατρίδας.15. θα υπάρξουν ισοτελείς πόλεις με αξιοπρέπεια που δεν θα αποκρούσουν την απόφαση για την κοινή σωτηρία (IV. αλλά την ανέστειλαν για την κοινή αυτή υπόθεση (VII. άλλο τόσο είναι και το πλήθος των εχθρών που δημιούργησε μετά την αποκάλυψη της συνωμοσίας.8-10).12. που είχαν την πιο μακροχρόνια διένεξη με τους συγκλητικούς. Ο Κικέρων. ο Κικέρων δεν προσπαθεί να επηρεάσει τους συγκλητικούς προς αυτή την γνώμη.9. οι κατάδικοι θα έπρεπε να μοιρασθούν στις ισοτελείς πόλεις των Ρωμαίων. Ο Κικέρων αντιλαμβάνεται πως όσο ήταν το πλήθος των συνωμοτών. Παρακινεί τους συγκλητικούς να μην φανούν επιεικείς στην τιμωρία των ενόχων.12. αλλά επιθυμεί να επικρατήσει το συμφέρον της πολιτείας. και στους απελεύθερους που αποτελούσαν ηθικό δίδαγμα για τους υπόλοιπους ρωμαίους πολίτες με την στάση τους. Η γνώμη του Καίσαρα. Όμως. ο Κικέρων χαρακτηρίζει αξιοθρήνητο όποιον δεν θα ξαλάφρωνε τον πόνο και το μαρτύριό του με τον πόνο και το μαρτύριο του ενόχου (VI.15. Αν και δεν είχαν γεννηθεί στη Ρώμη. την αποδέχτηκαν και την ένιωθαν ως πραγματικά δική τους πατρίδα.6-11). κάτι που δεν θα ταίριαζε στο ήθος τους (VI. αλλά αμείλικτοι και σκληροί.6-8). καθώς τότε θα φοβάται λιγότερο τις επιθέσεις του λαού εναντίον του. είναι ταυτόχρονα συμφέρουσα για τον Κικέρωνα αν υιοθετηθεί. το οποίο χαρακτηρίζει αισχρό.9. ανήθικους ρωμαίους πολίτες που την αντίκρυζαν ως πόλη εχθρική (VIII. ανίσχυρο και απεχθές (Χ.τι απαιτεί το κύρος του και το μεγαλείο των προγόνων του και είναι σαν εγγύηση της αδιάπτωτης καλής του θέλησης για την πολιτεία (V.21-23).4-6). σε αντίθεση με κάποιους άλλους.4-5). αποδεικνύοντας το εξαιρετικό του ήθος.1-5). όμως.20. η οποία ανταποκρίνεται σε ό. διότι παραμέρισαν τις ταξικές τους διαφορές και συνεργάστηκαν για την τιμή και για την σωτηρία της πατρίδας (VII. ωστόσο προσαρμόστηκαν σε αυτή. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο Κικέρων στους ιππείς.8.

  αυτό το πλήθος. 54    . πρέπει να τον κρίνουμε και ως ηθική και πολιτική προσωπικότητα και ως άνθρωπο του πνεύματος. αλλά πιστεύει ότι θα τον αντιμετωπίσει εύκολα με τη βοήθεια των καλών πολιτών (Χ. όπως φαίνεται και από τους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους του. Η πνευματικότητά του ήταν τόσο μεγάλη που ασχολήθηκε και με τη φιλοσοφία. ο Κικέρων δεν εμφανίζεται διατεθειμένος να μετανοήσει για όσα έπραξε και συμβούλευσε. που έστρεψε το διεισδυτικό του βλέμμα προς όλα τα σημεία του ορίζοντα με ευγένεια και ανθρωπιά. δείχνει τον βαθύτατα καλλιεργημένο άνθρωπο.20). είναι ανάμεσα στους έξοχους και δοξασμένους άνδρες. κλείνοντας τον τέταρτο Κατιλινιακό του λόγο. ο Σκιπίων ο Αιμιλιανός.Παύλος. είναι ασφαλώς ο μεγάλος εκλαϊκευτής της φιλοσοφίας και ο μεγαλύτερος ουμανιστής της Ρώμης. Ό. να βρεθεί κάποια θέση και για τη δική του δόξα και να διατηρήσουν πάντα ζωντανή στη μνήμη τους οι Ρωμαίοι την προσφορά του Κικέρωνα στη διάσωση της πολιτείας (παράγραφος Χ.7-13). ΕΠΙΛΟΓΟΣ Ο Κικέρων είναι μία σύνθετη φυσιογνωμία και για να τον κρίνουμε σωστά. είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει και τον θάνατο.22.21). ο Μάριος και ο Πομπήιος. Ο λόγος του Κικέρωνα είναι πλούσιος σε ψυχολογικά ευρήματα και αγγίζει το αίσθημα του ακροατή. κάποια στιγμή. Αντιθέτως. αποδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο το μεγαλείο της ψυχής του (παράγραφος Χ. Γνωρίζει ότι έχει ανοίξει έναν αιώνιο πόλεμο με τους χαμένους αυτούς πολίτες. υποκινηθεί από τη μανία και την εγκληματικότητα κάποιου και αποκτήσει μεγαλύτερη δύναμη από την ρωμαϊκή πολιτεία. Το μόνο που ενδιαφέρει τον Κικέρωνα. όπως ο Σκιπίων. ο Αιμ. Η επιρροή του είναι τεράστια στην διάπλαση και την εξέλιξη του ρητορικού λόγου ως την εποχή μας και είναι εκτεταμένη σε όλο τον ευρωπαϊκό κόσμο. Αν και δεν είναι μεγάλος φιλόσοφος. Είναι ένας από τους κορυφαίους ρήτορες όλων των εποχών και ο κατεξοχήν δημιουργός του κλασικού λατινικού ύφους που επηρεάζει μέχρι και σήμερα τους εκφραστικούς τρόπους του πολιτισμένου κόσμου.τι και αν έγραψε. αλλά και ειδικότερα ως τεχνίτη του ρητορικού λόγου.

Αυτή η εσφαλμένη εμμονή του. Τον κατηγορούν ότι ήταν άστατος. Οι θητείες του ως υπάτου στη Ρώμη. Όχι μόνο ο Mommsen. αλλά και αρκετοί άλλοι έχουν αρνητική άποψη για τον Κικέρωνα. που δεν ήταν δημοκρατία. αλλά ένα κράμα εξουσίας του δήμου και της Συγκλήτου. όπου τον συναντήσει. ότι είναι ένας άνθρωπος της πράξης. όπως βλέπουμε από το περιεχόμενο των τεσσάρων Κατιλινιακών του λόγων. Όποτε κλήθηκε να ασκήσει ένα υψηλό δημόσιο λειτούργημα.  Ως πολιτικός. καθώς ο Κικέρων αφιέρωσε όλη την προσωπική του ενέργεια και τους κόπους του στην αποκάλυψη της συνωμοσίας του Κατιλίνα και στην διάσωση της πολιτείας. 55    . ήταν για τον Κικέρωνα το ιδανικό πολίτευμα. αλλά τίμια εμμονή στο πολίτευμα της αρχαίας Ρώμης. αλλά και όλων των έργων του. ιδίως του “De Republica”. αλλάζοντας συνεχώς πολιτικά στρατόπεδα. αλλά. Η ιδιότυπη αυτή ρωμαϊκή δημοκρατία. Το σφάλμα του ως πολιτικός δεν ήταν η αστασία. για να φτάσει στον σκοπό του και έτσι δρούσε πολλές φορές σαν να ήταν άστατος. Ο Κικέρων αποτέλεσε λαμπρό παράδειγμα ήθους. η εμμονή του σε έναν ανέφικτο σκοπό. καθώς δεν κατηγορήθηκε ποτέ για ιδιοτέλεια. υπήρξε άξιος της πατρίδας και ανώτερος των περιστάσεων. Ο Mommsen. αντιθέτως. όμως. ο Κικέρων να αντιληφθεί ότι το παλιό αυτό καθεστώς δεν ταίριαζε στα νέα δεδομένα του κράτους της εποχής του και ότι είχε αλλοιωθεί το πολιτικό ήθος των Ρωμαίων.) υπήρξαν υποδειγματικές. τον ανάγκαζε να επιλέγει διαφορετικό δρόμο κάθε φορά. ο Κικέρων είναι μία αμφισβητούμενη προσωπικότητα. έχει μία ακλόνητη. αλλά και ως ανθυπάτου στην Κιλικία (51 π. εκφράζεται σχεδόν περοφρονητικά για τον Κικέρωνα. ρομαντική. Δεν μπορούσε.Χ. Τον χαρακτηρίζει ακόμη και «καιροσκόπο». Αυτό ακριβώς μαρτυρούν και οι τέσσερις Κατιλινιακοί λόγοι. Ο Κικέρων. των πολλών και των λίγων. αντιθέτως.

New Surveys in the Classics.ΚΟΥΜΑΝΟΥΔΗΣ. Αθήνα 2002. Β’ έκδοση. (Μετάφραση). Cicero and Sallust: Catiline’s “Ruina”. εισαγωγικά σημειώματα και σχόλια.ΣΙΔΕΡΗ-ΤΟΛΙΑ Ιστορία της Λατινικής Λογοτεχνίας. 7) ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Χ.1996. Λατινοελληνικόν Λεξικόν. Greece and Rome.CLAUSEN. 1998.S. Ο πόλεμος με τον Ιουγιούρθα. α’ ανατύπωση. Cicero Orations In Catilinam 1-4. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ιστορία της Ρωμαϊκής Λογοτεχνίας (από τον Ανδρόνικο ως τον Βοήθιο και η σημασία της για τα νεότερα χρόνια).. (Επιμέλεια).Ν. Αθήνα. 5) ΤΣΑΤΣΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ.ΠΙΚΟΥΛΑΣ. Κικέρων (Τέσσερις Λόγοι Κατά Κατιλίνα.1974). Μετάφραση-Επιστημονική Επιμέλεια: Δ.Νικήτας. Τρίτη έκδοση: Φεβρ. Μετάφραση. Οι μεγάλοι ρήτορες και η ιστορία τους.Δ... pp. ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ.ΜΕΓΑΣ. Θεσσαλονίκη 1991.68. Εισαγωγή. Vol. μετάφραση. Ηράκλειο 2002. M. Cicero. CWeekly 51 (1957). CWeekly 47 (1953/54) 129 κεξ. ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ «ΕΣΤΙΑΣ».MACDONALD (Μεταφραστής).ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ Α. 56    .  ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1) ΣΤΕΦΑΝΟΣ Α. 9) SMETHUSRST.171-177.J. 6) ΠΕΤΡΟΧΕΙΛΟΣ ΝΙΚΟΣ. 3) E. Λατίνοι Ιστορικοί.V. Ιστορίες). University Studio Press. Εκδόσεις Δημ. 4) C. De Catilinae coniuratione. Ι.N. The Classical World. Η συνωμοσία του Κατιλίνα-Sallustii.Ε. Pro Sulla. Loeb Classical Library. Pro Flacco. W. Σαλλούστιος (Ο πόλεμος με τον Κατιλίνα.E. 11) E. 8) ALLEN JR. A Survey of Selected Ciceronian Bibliography 1939-1953. 2) MICHAEL VON ALBRECHT.KENNEY.Ζ.E. σχόλια..W. Α. Εκδόσεις Όμηρος. Pro Murena. Οξφόρδη 1968.Παπαδήμα. Cicero’s Rhetorical and Philosophical Works: A Bibliographical Survey. Α. Οι Λόγοι για τον Μάρκελλο και τον Λιγάριο). 4η έκδοση. No3 (Nov.ΣΤΕΦΑΝΗΣ Θ. Τόμος Πρώτος.GENOVESE. 10) DOUGLAS A. Σαλλουστίου.

1989).1970).MARCH.153-156.1917).19. Vol. Historia Zeitschrift fur Alte Geschichte. Historia: Zeitschrift fur Alte Geschichte. Historia Zeitschrift fur Alte Geschichte. Cicero and the “Gang of Five”.12. Cicero and the Senatus “consultum ultimum”. pp.MITCHELL. Vol. pp. pp. No1 (1st Qtr. No2 (Apr.1963).195-215. 57    . No4 (Mar.20. 15) Z.19.-Apr.225-234. pp. Vol.WATERS. 13) DUANE A. 14) CATHARINE SAUNDERS.1971).H. The Classical Weekly. No4 (Oct.82.47-61. Vol. The Classical World. No20 (Mar. pp. Vol.N. 16) TH.485-499.10.  12) K. Cicero. The Consular Speeches of Cicero. YAVETZ. The failure of Catiline’s Conspiracy.. Sallust and Catiline.

  58    .