CICERO 
 

 

“ORATIONES 
IN CATILINAM” 
I‐IV 


 

 

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ
ΕΡΓΑΣΙΑ

ΘΕΜΑ : « Βασικά Θέματα που προκύπτουν μέσα από
τους τέσσερις Κατιλινιακούς Λόγους του Κικέρωνα».

Στοιχεία μεταπτυχιακής φοιτήτριας :

ΠΡΕΖΑΛΗ
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ
Α.Μ. 37

Επιβλέποντες καθηγητές : κ. ΛΙΠΚΑ ΜΙΧΑΗΛ

κ. ΒΑΡΤΖΙΩΤΗ ΟΛΓΑ

 


 

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : 
 
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ  
1) Κοινωνικές και Πολιτικές Συνθήκες στη Ρώμη την εποχή του 
Κικέρωνα   (σελ.1‐3) 
2) Η εμφάνιση του Κατιλίνα στο πολιτικό προσκήνιο της Ρώμης και 
οι συνωμοσίες   (σελ.3‐4) 
3) Οι τέσσερις Λόγοι «Κατά Κατιλίνα» του Κικέρωνα, το περιεχόμενό 
τους και οι αποδέκτες του κάθε λόγου   (σελ.4‐7) 
 
ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ 
ΚΑΤΙΛΙΝΙΑΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΟΥ ΚΙΚΕΡΩΝΑ 
 
1)
2)
3)
4)
5)
6)

Η «εικόνα» του Κατιλίνα   (σελ.8‐11) 
Η «εικόνα» του Κικέρωνα   (σελ.12‐18) 
Η έννοια της αρετής   (σελ.18‐22) 
Ο ρόλος των αθανάτων θεών   (σελ.23‐29) 
Ο Δίας ο Στάτωρ (“Iovis Stator”)   (σελ.29‐31) 
Η παράδοση των προγόνων  
και διάφορα ιστορικά γεγονότα   (σελ.31‐39) 
7) Η πόλη‐πατρίδα‐πολιτεία   (σελ.39‐44) 
8) Ήθος‐Ανηθικότητα : Δύο αντιθετικές έννοιες   (σελ.44‐51) 

 
ΕΠΙΛΟΓΟΣ   (σελ.51‐52) 
 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ   (σελ.53‐54) 
 
 

 

 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
1) Κοινωνικές και Πολιτικές Συνθήκες στη Ρώμη την εποχή του
Κικέρωνα :
Το 106 π.Χ., έτος γεννήσεως του Κικέρωνα στο Αρπίνο του Λατίου, η επέκταση
της κυριαρχίας της Ρώμης πέρα από την ιταλική χερσόνησο ήταν κιόλας δεδομένη. Η
αυτοκρατορία της Ρώμης ήταν τόσο ισχυρή, που οι γειτονικοί βαρβαρικοί λαοί δεν
τολμούσαν να την πειράξουν.
Ενώ, όμως, τόσο ήταν το μεγαλείο της Ρώμης εξωτερικά, στο εσωτερικό της είχε
ήδη αρχίσει μια σταδιακή αποσύνθεση του παλιού πνεύματος της ευνομίας και της
αρετής που αποτελούσαν τους θεμέλιους λίθους της. Το πολίτευμα της Ρώμης, μια
επιτυχημένη εξισορρόπηση αριστοκρατικών και δημοκρατικών στοιχείων, άρχισε να
αλλοιώνεται από την εποχή των προγραφών του Σύλλα1. Τον πρώτο αιώνα π.Χ., οι
εμφύλιες συγκρούσεις ανάμεσα στην τάξη των πατρικίων και των πληβείων, της
Συγκλήτου και του λαού, είχαν καταστρέψει την εσωτερική ισορροπία της Ρώμης.
Χαρακτηριστικό της εποχής του Κικέρωνα ήταν μια νοσταλγία για την αρετή των
παλαιότερων χρόνων, για το «mos majorum», και η αναγνώριση ότι στην ρωμαϊκή
πολιτεία πρυτάνευε ένα ανώτερο μέτρο αρετής στα χρόνια του πρώτου και του
δεύτερου Καρχηδονιακού πολέμου.
Μετά την δικτατορία του Σύλλα, πολλοί είχαν την ψευδαίσθηση ότι η Ρώμη
ξαναγύρισε στο παλιό πολιτικό της καθεστώς. Μέσα σε αυτή την ψευδαίσθηση
ανατράφηκε και ο Κικέρων. Τα χρόνια που χωρίζουν την αποχώρηση του Σύλλα από
την επιστροφή του Πομπήιου2 θριαμβευτή από την Ασία, είναι τα τελευταία χρόνια
που μπορούμε ακόμη να μιλάμε για «ρωμαϊκή δημοκρατία». Στα χρόνια αυτά, τέτοια
ήταν τα νέα προβλήματα και η αδυναμία της παλιάς πολιτειακής διάρθρωσης να τα
αντιμετωπίσει, ώστε να καθίσταται μοιραία η συγκέντρωση πολλών εξουσιών στα
χέρια του ενός.
1.

Ο Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας (περ.138 π.Χ.-78 π.Χ.) ήταν Ρωμαίος στρατιωτικός και
πολιτικός συντηρητικών πεποιθήσεων , ο οποίος εκλέχθηκε ύπατος δύο φορές.

2.

Ο Γναίος ή Γνάιος Πομπήιος ο Μέγας (106 π.Χ.-48 π.Χ.) ήταν διακεκριμένος Ρωμαίος
στρατιωτικός ηγέτης, έπαρχος και πολιτικός του 1ου αι. π.Χ. Τα σπουδαιότερα κατορθώματά
του ήταν η εξάλειψη της πειρατείας από την Μεσόγειο και η νίκη στον Γ’ Μιθριδατικό
πόλεμο.


 

 

Ο Κικέρων πολύ σύντομα έδειξε τα εξαιρετικά πνευματικά του χαρίσματα, καθώς
μεγάλωνε, και ακολούθησε μία λαμπρή σταδιοδρομία. Ανέβηκε σε νεαρή ηλικία την
ιεραρχία των αξιωμάτων της ρωμαϊκής πολιτείας, στηριγμένος κυρίως στις λαμπρές
εμφανίσεις του στα δικαστήρια, όπου κυριαρχούσε3. Ο Κικέρων ήταν ένας «νέος
ανήρ» (homo novus), καθώς αγωνιζόταν στον πολιτικό στίβο της Ρώμης, χωρίς να
ανήκει στην τάξη των ευγενών και χωρίς να έχει ένδοξους προγόνους.
Το 65 π.Χ., ο Πομπήιος ξεκαθάρισε τη Μεσόγειο από τους πειρατές και κατέστησε
ευνοϊκότερες τις συνθήκες ζωής για όλους τους μεσογειακούς λαούς. Μετά από αυτή
την επιτυχία του, η Ρώμη τον έστειλε στην Ανατολή, στον πόλεμο εναντίον του
Μιθριδάτη4, με αποτέλεσμα να λείψει ο Πομπήιος από τη Ρώμη για τρία χρόνια.
Κατά την διάρκεια αυτών των ετών, η κατάσταση στο εσωτερικό της πόλης ήταν
εκρηκτική. Υπήρχαν έντονες διαμάχες μεταξύ των υπερασπιστών της Συγκλήτου, των
“optimates” και των “populares”, εκείνων που ήθελαν να ελαττώσουν την εξουσία
της Συγκλήτου προς όφελος του λαού. Στην πραγματικότητα, κανένας δεν είχε πια
αγνές προθέσεις και δεν υπερασπιζόταν τα δικαιώματα του λαού. Αγωνίζονταν για να
εγκαταστήσουν ένα νέο καθεστώς, όπου ένας θα συγκέντρωνε σχεδόν όλες τις
εξουσίες. Αυτή, όμως, ήταν και η πολιτικώς ορθή σκέψη, καθώς η διατήρηση του
παλιού καθεστώτος δεν συμβιβαζόταν πια με την κοσμοκρατορία της Ρώμης. Μέσω
της ηγεσίας των “populares”, ο Ιούλιος Καίσαρ5 απέβλεπε προς αυτή την θέση του
ενός, ενώ απέναντί του, εμπόδιο στα φιλόδοξα σχέδιά του, στεκόταν ο Κάτων ο
νεότερος, που διακρινόταν για την σταθερότητα στις αρχές του και για τον αγώνα του
ενάντια στη διαφθορά της εποχής του. Ο Κικέρων, αν και όχι κατά την καταγωγή,
ήταν αριστοκράτης, χωρίς όμως να είναι εχθρός των λαϊκών τάξεων. Όπως θα δούμε
και από το περιεχόμενο τεσσάρων λόγων του «Κατά Κατιλίνα», κύριο μέλημά του
ήταν η φροντίδα και η σωτηρία του ρωμαϊκού λαού.
3.

Quintiliani: Institutio Oratoria, X, I, 112.

4.

Ο Μιθριδάτης Στ’ Ευπάτωρ Διόνυσος ήταν βασιλιάς του βασιλείου του Πόντου και έμεινε
στην ιστορία ως ένας από τους πιο επιτυχημένους αντιπάλους των επεκτατικών βλέψεων των
Ρωμαίων της ύστερης περιόδου της ρωμαϊκής δημοκρατίας.

5.

Ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρας (100 π.Χ.-44 π.Χ.) ήταν σημαντικός Ρωμαίος στρατηγός και
πολιτικός, που πρωταγωνίστησε στον μετασχηματισμό της ρωμαϊκής δημοκρατίας στη
ρωμαϊκή αυτοκρατορία.


 

. έφερε ως προσωπικότητα όλα τα στίγματα της μεταβατικής εποχής του.  Ο αγώνας μεταξύ των “optimates” και των “populares” συνεχιζόταν για αρκετό χρονικό διάστημα. με αποτέλεσμα να συγκινούν ένα μεγάλο μέρος του λαού.τι άρεσε στο πλήθος. όμως. ασκούσε και συνωμοτική δράση στις λεγεώνες και στους αποστρατευμένους λεγεωνάριους. ο Κατιλίνας οργάνωσε μια πρώτη συνωμοσία το 65 π. ο οποίος αν και είχε εξαιρετικά προσόντα. στην παράταξη των “populares” εμφανίσθηκε ο Λεύκιος Σέργιος Κατιλίνας. Εκτός από την δημαγωγική του δράση στις συνελεύσεις του λαού. προσπαθώντας να φτάσει στο αξίωμα του υπάτου και να αποκτήσει από εκεί την απόλυτη εξουσία. χωρίς να έχει κριθεί κάποιο αποτέλεσμα. Οι “populares’.Χ. καθώς ήταν επιτήδειος δημαγωγός. κατόρθωσε να εκλεγεί αγορανόμος και πραίτωρ. είχε ως αποτέλεσμα αυτοί να τον κατηγορήσουν δημόσια και να χάσει την υποψηφιότητα για υπατεία το 67 π.Χ. Έτσι. Ό. αλλά απέτυχε γιατί δεν κρατήθηκε μυστική. το ίδιο έτος. παρ’ όλο που ήταν ένας από τους πιο αδίστακτους καταδότες του καθεστώτος. όχι μόνο στα δημόσια πράγματα. υπόσχονταν κυρίως την «αποκοπή» των χρεών και την διανομή γαιών. σημαντικός Ρωμαίος στρατηγός και πολιτικός) και ο Σύλλας. ήταν συμπαθής σε πλήθος ρωμαϊκού λαού.Καίσαρος και του Κράσσου. αλλά και της αριστοκρατίας που είχαν χρέη. Παρά την ανηθικότητά του. το υποσχόταν και μοίραζε ό. 2) Η εμφάνιση του Κατιλίνα στο πολιτικό προσκήνιο της Ρώμης και οι συνωμοσίες : Εκείνη την εποχή. ένας αριστοκράτης. Αφού απέτυχε στις υπατικές εκλογές του 66 π. Λίγο αργότερα.Χ. Η καταπίεση που άσκησε στους κατοίκους της αφρικανικής επαρχίας. όπως ο Γάιος Μάριος (157-86 π.Χ.τι μπορούσε να μοιράσει. 6    .. οργάνωσε μια δεύτερη συνωμοσία για την κατάληψη της αρχής. και να σταλεί προπραίτωρ στην επαρχία της Αφρικής. με σκοπό να καταλάβει την αρχή. ο λαός συντασσόταν στο πλευρό του Ι. των ηγετών της δήθεν δημοκρατίας και μελλόντων τυράννων του. Το 68 π. αλλά και στον ιδιωτικό του βίο και την οικογενειακή του ζωή.Χ.

ο Κατιλίνας υπόσχεται πάλι προεκλογικά στο λαό διαγραφή χρεών και διανομή γαιών. ο Κατιλίνας και πάλι δεν εκλέγεται ύπατος. ενώ ανάλογες ετοιμασίες κάνει στην Απουλία και σε άλλα κέντρα της Ιταλίας.Χ. όταν ήταν να γίνουν οι υπατικές εκλογές για το έτος 63 π. στα Φαίσουλα της Ετρουρίας για να συγκροτήσει ένα επαναστατικό στρατιωτικό σώμα. δημιουργώντας έτσι ρεύμα υπέρ του. Γι’ αυτό ανακηρύχθηκε και “Pater Patriae” («Πατέρας της Πατρίδας»). αλλά ακόμη και στην περίπτωση της αποτυχίας του. επειδή φοβούνταν τον Κατιλίνα και την πολιτική του. αλλά η μερίδα του Κατιλίνα δεν του το επιτρέπει. το περιεχόμενό τους και οι αποδέκτες του κάθε λόγου : Κατά τη διάρκεια της υπατείας του το έτος 63 π. 3) Οι τέσσερις Λόγοι «Κατά Κατιλίνα» του Κικέρωνα. καθώς τον περιμένει έξω από τη Ρώμη ο επαναστατικός στρατός. Το 64 π. εκφώνησε και τους τέσσερις περίφημους λόγους του «Κατά Κατιλίνα». 7    . ο Κικέρων κατάφερε να αποκαλύψει τη συνωμοσία του Κατιλίνα και να σώσει τη Ρώμη από τον κίνδυνο που αυτή ενείχε. Τότε ακριβώς. Συγχρόνως. όμως. Οι ιππείς.. ο Κατιλίνας εκθέτει πάλι υποψηφιότητα για την εκλογή των υπάτων του ερχόμενου έτους. από τους οποίους οι δύο εκφωνήθηκαν μπροστά στη Σύγκλητο (ο 1ος και ο 4ος Κατιλινιακός Λόγος) και οι άλλοι δύο μπροστά στο δήμο (ο 2ος και ο 3ος Κατιλινιακός Λόγος).Χ. Ταυτόχρονα. εκδίδει ένα “senates consultum ultimum ή extremum”.. έχει ετοιμάσει σχέδιο. με αποτέλεσμα να αποτύχει και πάλι.  αλλά έδωσε άκαιρα το σύνθημα της έναρξης των δολοφονιών. Παρ’ όλα αυτά. ο Κικέρων προσπαθεί να αναβάλει τις υπατικές εκλογές για να συγκεντρώσει περισσότερα στοιχεία. Ένα έτος αργότερα. τον Μάνλιο. εξαιτίας των ενεργειών του Κικέρωνα. ένα διάταγμα που σε ώρα κινδύνου επιτρέπει την συγκέντρωση όλων των εξουσιών στα χέρια των υπάτων. στέλνει έναν πιστό σύντροφό του. Ο Κικέρων έχει πολλές ενδείξεις γι’ αυτές τις ετοιμασίες. συσπειρώθηκαν με τους πατρικίους και έτσι εξελέγη τελικά ύπατος ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρων. λόγω ανησυχίας της. Η Σύγκλητος. αλλά όχι αποδείξεις. αλλά αυτή τη φορά η συνωμοσία του είναι ευρύτερη και καλύτερα οργανωμένη..Χ.

Χ. όμως. ο Κατιλίνας. Ο πρώτος Κατιλινιακός λόγος είναι γεμάτος προσφωνήσεις του Κατιλίνα.Χ. που ασφαλώς θα προξένησε μεγάλη εντύπωση και θα τάραξε τους ακροατές. αλλά τον αποφεύγουν όλοι. βλέποντας το κλίμα που είχε δημιουργηθεί εις βάρος του. χωρίς να έχει αποδείξεις γι’ αυτά και τονίζει την ανηθικότητά του με βαρύτατους χαρακτηρισμούς. έκλεισε τις πόρτες του και συνεκάλεσε αμέσως τη Σύγκλητο στο ναό του Διός Στάτορος στις 8 Νοεμβρίου του 63 π. ακόμα και αυτοί που είναι κρυφοί φίλοι του..). Κάνει μια βίαιη αποστροφή προς τον Κατιλίνα και εξαπολύει μία δριμεία φραστική επίθεση εναντίον του. έσπευσε και αυτός στη συνεδρίαση για να μην προκαλέσει περισσότερες υποψίες. Εκείνη τη στιγμή. Ο Κατιλίνας. Ο Κικέρων αποκαλύπτει τα σχέδια του Κατιλίνα. κάθεται κάπου απέναντί του. Ο Κικέρων. δεν απευθύνεται. 2ος Κατιλινιακός Λόγος : Την ημέρα που εκφωνήθηκε ο πρώτος Κατιλινιακός λόγος (8 Νοεμβρίου του 63 π. καθώς αρχίζει να μιλά. Πρώτος στόχος ήταν να δολοφονήσουν τον Κικέρωνα μέσα στο σπίτι του.Χ. ο Κικέρων σηκώνεται και εκφωνεί τον πρώτο «Κατά Κατιλίνα» λόγο του. Ο Κικέρων. έμειναν οι φίλοι του και συνωμότες που ήταν έτοιμοι να ακολουθήσουν κάθε του οδηγία και βρίσκονταν σε διαρκή συντονισμό με τον επαναστατικό στρατό της Ετρουρίας. αλλά μόνο στον Κατιλίνα που τον έχει μπροστά του. 8    . όμως. ως συγκλητικός. συγκεντρώνει όλους τους συνεργούς του τη νύχτα της 6ης Νοεμβρίου στο σπίτι του φίλου του Πόρκιου Λαίκα και δίνει τις απαραίτητες οδηγίες για την ανάπτυξη του κινήματος. αποφάσισε να φύγει από τη Ρώμη. σε όλους τους συγκλητικούς. ο Κατιλίνας μετά την αποτυχία του στις υπατικές εκλογές του 63 π. αφού ειδοποιήθηκε έγκαιρα για όλα αυτά από τους πληροφοριοδότες του.  1ος Κατιλινιακός Λόγος : Πιο αναλυτικά. με την πρόθεση ότι θα πήγαιναν να τον χαιρετήσουν σύμφωνα με το έθιμο στη Ρώμη και έπειτα θα ακολουθούσαν οι δολοφονίες και άλλων επιφανών ανδρών. Πίσω στην πόλη. όπως θα ήταν φυσικό.

Γι’ αυτό τον λόγο. έχοντας καταδότες μεταξύ των συνωμοτών. μέσω μιας φίλης ενός από τους συνωμότες και ήρθε και ο ίδιος σε συνεννόηση με τους Αλλοβρίγους. χωρίς να έχει εις βάρος τους αποδείξεις.  Ο Κικέρων. να κάνει επίδειξη της δυνάμεώς του. έστειλαν πρέσβεις στη Ρώμη για να διαπραγματευθούν θέματα της επαρχίας τους. δυσαρεστημένοι από τον ρωμαϊκό ζυγό. Το μόνο που πέτυχε. αφού τους ενέπνεε μεγαλύτερη ασφάλεια και αξιοπιστία. τίποτε περισσότερο. ώστε οι φοβισμένοι δικοί του να πάρουν θάρρος και να δειλιάσουν οι αντίπαλοί του. αλλά κυρίως για να επιτεθεί. τους πλησίασαν και τους υποσχέθηκαν ότι θα έχουν όσα ζητούσαν. ενώ ταυτόχρονα. ο Κικέρων εκφωνεί τον δεύτερο Κατιλινιακό του λόγο στην Αγορά της Ρώμης. είχε άμεση πληροφόρηση των σχεδίων τους. εάν θα καταλάμβαναν την εξουσία. αφού αντιλήφθηκαν τις προσφορές των δύο διαφορετικών μερίδων. Οι Αλλοβρίγοι. καθώς όλες οι αποδείξεις που χρειαζόταν ο Κικέρων έφτασαν στα χέρια του. είναι να μην αντιδράσει προσωρινά ο λαός στο διώξιμο του Κατιλίνα χωρίς να δικαστεί. με τον όρο να ενισχύσουν με ιππικό τον στρατό του Κατιλίνα στην Ετρουρία. λαός της πέραν των Άλπεων Γαλατίας. 3ος Κατιλινιακός Λόγος : Η καλή τύχη βοήθησε και τον Κικέρωνα και τη Ρώμη. γνωρίζοντας την δυσαρέσκεια των Αλλοβρίγων. Οι φίλοι του Κατιλίνα συνεχίζουν την δράση τους μέσα στη Ρώμη και ο Κικέρων τους παρακολουθεί.. Οι συνωμότες του Κατιλίνα. όχι τόσο πια εναντίον του Κατιλίνα. Σκοπός του Κικέρωνα με τον δεύτερο Κατιλινιακό του λόγο ήταν να κινητοποιήσει τον λαό και να στρέψει την προσοχή του προς αυτόν τον μεγάλο κίνδυνο των συνωμοτών. προτίμησαν να προδώσουν τους συνωμότες και να ακολουθήσουν τον Κικέρωνα. Ο Κικέρων και πάλι πληροφορήθηκε έγκαιρα αυτές τις μυστικές συναντήσεις. αλλά εναντίον των δικών του. Στις 9 Νοεμβρίου του 63 π. 9    .Χ. έκρινε σκόπιμο να συγκαλέσει στο “Forum” (στην Αγορά) τον λαό και να τον ενημερώσει για τις πληροφορίες που είχε. όμως. Οι πρέσβεις. που έμειναν στην πόλη για να συνεχίσουν τη δράση τους. εικοσιπέντε μέρες μετά την εκφώνηση του δεύτερου Κατιλινιακού του λόγου.

επιθυμεί την εκτέλεση των ενόχων για να επικρατήσει εσωτερική ισορροπία στη Ρώμη. γι’ αυτό προσπαθεί να καταστήσει συνυπεύθυνη τη Σύγκλητο σε όποια απόφαση πάρει. Αρχικά.  Στις 3 Δεκεμβρίου του 63 π. όμως.Χ. Δεν είναι συμφέρον για τον Κικέρωνα να προσφύγει στη συνέλευση του λαού. 10    . Όλος ο τέταρτος Κατιλινιακός λόγος είναι μία «ταλάντευση» ανάμεσα στις δύο αυτές διαφορετικές λύσεις που υπάρχουν. ανεπίδεκτες αμφισβήτησης. ο Κικέρων εκφωνεί τον τρίτο Κατιλινιακό του λόγο μπροστά στο λαό της Ρώμης και εκθέτει τον τρόπο με τον οποίο έφτασαν στα χέρια του αποδείξεις. η Σύγκλητος έκλινε προς την επιεικέστερη λύση. να διαλέξει μεταξύ θανατικής ποινής και ισοβίων δεσμών. αλλά μόνο η συνέλευση του λαού. ενώ παράλληλα φοβάται τις συνέπειες για τον εαυτό του αν προβεί σε μια τέτοια παρανομία.Καίσαρος. ο Κικέρων συνεκάλεσε τη Σύγκλητο με σκοπό να αποφασίσει για την ποινή που θα επιβληθεί στους ενόχους και συγκεκριμένα.. Στις 5 Δεκεμβρίου του 63 π. από την άλλη. ούτε ο ίδιος έχουν δικαίωμα να αποφασίσουν την κεφαλική ποινή κατά Ρωμαίου πολίτη. καθώς βρίσκεται σε δύσκολη θέση. εις βάρος των συνωμοτών. επηρεασμένη από την ομιλία του Ιουλίου Γ. αλλά τελικά παρασύρθηκε από την ομιλία του Κάτωνα και ζήτησε την κεφαλική ποινή των ενόχων. Από τη μία πλευρά. όλα ήταν έτοιμα για τη δίκη. 4ος Κατιλινιακός Λόγος : Αφού βρέθηκαν πια οι αποδείξεις και έγινε η σύλληψη των πιο επικίνδυνων συνωμοτών.Χ. ούτε η Σύγκλητος.. Ο Κικέρων δεν εκφράζει ξεκάθαρα τη γνώμη του.

2. προσπαθεί να καταδείξει στον Ρωμαϊκό λαό την συνωμοσία που έχει οργανωθεί.Cat.Cat. ο Κατιλίνας είναι ένας «τρομοκράτης» που προτίθεται να περάσει «διά πυρός και σιδήρου» την οικουμένη (Cic. ο Κατιλίνας.3.1.I. γι’ αυτό και ο Κικέρων 11    . Αυτή η προσωπική επίθεση προς το ήθος και την προσωπικότητα του Κατιλίνα είναι ιδιαίτερα εμφανής στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο. πολλά χρόνια πριν (Cic. σύμφωνα με διαταγή του υπάτου.  ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΑΤΙΛΙΝΙΑΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΟΥ ΚΙΚΕΡΩΝΑ 1) Η «εικόνα» του Κατιλίνα : Ο Κικέρων.4-5).Cat. Η «εικόνα» του Κατιλίνα διαγράφεται μέσα από το πρίσμα της προσωπικής εμπάθειας του Κικέρωνα.II.2. μέσα από τους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους του. ένας βλαβερός πολίτης για τον κοινωνικό του περίγυρο. Είναι ο απόλυτος ηγέτης του εχθρού της Ρώμης που εξακολουθεί να ζει ανάμεσα στους Ρωμαίους πολίτες προκλητικά. αλλά κυρίως για να επισημάνει με το μάτι καθέναν από τους συγκλητικούς που πρόκειται να σκοτώσει (Cic. Κατέχει την «εικόνα» του άτιμου και διεφθαρμένου ανθρώπου που όχι μόνο οργανώνει.1.Orat.Orat. αλλά και προσπαθεί να συγκαλύψει τις εγκληματικές του συγκεντρώσεις και να κρατήσει μυστικά τα σχέδιά του.6-8). Τον παρουσιάζει ως έναν ύπουλο συγκλητικό. γι’ αυτό και παρουσιάζει πολλά αρνητικά χαρακτηριστικά. ο οποίος παρίσταται στις συνεδριάσεις της Συγκλήτου για να αναιρέσει τις υποψίες εναντίον του. Σκόπιμα ο Κικέρων δίνει στους Ρωμαίους την εντύπωση του κινδύνου και της επικείμενης επίθεσης από τον Κατιλίνα και προσπαθεί να τονίσει το αίσθημα του φόβου που προκαλεί στο λαό (“timor populi”).I.Orat.3-4). γι’ αυτό και κύριος στόχος του είναι ο εγκέφαλος αυτής της συνωμοσίας.Orat.5.1.Cat.I.I.1-3).1. Ο Κατιλίνας χαρακτηρίζεται για την ασύδοτη μανία του και την αχαλίνωτη προκλητικότητα απέναντι στους Ρωμαίους και εμφανίζεται να κάνει κατάχρηση της υπομονής τους (Cic.1-3).Cat. ο οποίος θα έπρεπε να είχε οδηγηθεί στο θάνατο.Orat. Για τον Κικέρωνα.1.1. να οργανώνει στρατόπεδα εναντίον τους στις κοιλάδες της Ετρουρίας και να σχεδιάζει καθημερινά κάποια συμφορά για τη ρωμαϊκή πολιτεία (Cic.

  κρίνει απαραίτητη την περιφρούρησή του.II.1.Cat.6).Orat.12.1.12.4-8). Αρχικά. με στόχο να περιορίσει την ασύδοτη ελευθερία του (Cic.8-10). είναι ένα «μίασμα» της πόλης.1. Ο Κατιλίνας κατηγορείται ότι σκότωσε την πρώτη του γυναίκα για να παντρευτεί μια εταίρα εξαιρετικής ομορφιάς.Orat.1.Cat. γι’ αυτό τον προτρέπει να φύγει από την πόλη και να πάρει και όλους τους δικούς του μαζί (Cic. Όχι μόνο είχε ορίσει τον φόνο συγκεκριμένων ατόμων. εντείνοντας έτσι την εικόνα διαστροφής του χαρακτήρα του. όπως επίσης κατηγορείται και για κάποιο άλλο απίστευτο έγκλημα που ο Κικέρων εσκεμμένα το αποσιωπά (Cic. Ακόμα και στην οικογενειακή του ζωή.V.Cat.9. οδηγώντας τους με κάθε τρόπο στη διαφθορά. ο προσχεδιασμός και η συνέπεια σε οτιδήποτε κάνει.14. είναι η οργάνωση. καθώς δεν στρέφεται μόνο εναντίον των οίκων των συμπολιτών του.V. ο Κικέρων αποκαλύπτει με κάθε λεπτομέρεια τα σχέδια του Κατιλίνα.8-13).VI.Cat. ο Κατιλίνας παρουσιάζεται ως ο υπέρτατος κίνδυνος της πόλης και ως ο πιο ασεβής και ακραίος άνθρωπος που υπάρχει.1.Orat. είτε αυτή επρόκειτο για έγκλημα.Orat. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο.VI.Orat.1.IV. Ίσως πρόκειται για τον φόνο ενός ενήλικου παιδιού της Αυρηλίας. Μέσα από μία κλιμάκωση.1-3). θέλοντας έτσι να σύρει στην καταστροφή ολόκληρη την Ιταλία (Cic. αρχικά της προσωπικής επίθεσης του Κατιλίνα εναντίον του Κικέρωνα και έπειτα της επίθεσης του Κατιλίνα εναντίον ολόκληρης της πολιτείας.Cat. σύμφωνα με τις πληροφορίες που είχε.Orat. Στοιχεία του χαρακτήρα του Κατιλίνα. δείχνοντας έτσι την ακρίβεια με την οποία σχεδίαζε κάθε του κίνηση ο Κατιλίνας.1-6). ο Κικέρων αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο ο Κατιλίνας γοήτευε τους νέους ανθρώπους.1. που ήταν εμπόδιο 12    . Στην προσπάθειά του ο Κικέρων να ασκήσει ηθική πίεση στον Κατιλίνα για να πετύχει την αυτοεξορία του.VI. ξεδιπλώνει πολλές πτυχές της προσωπικής του ζωής.Cat. αλλά είχε ήδη μοιράσει τις επαρχίες της Ιταλίας στους συνεργάτες του και είχε προαναγγείλει την αναχώρησή του από την πόλη (Cic. ο Κατιλίνας χαρακτηρίζεται από απρέπεια και κακοήθεια και κάθε διαχείριση των ιδιωτικών του υποθέσεων είναι ατιμωτική (Cic. Για τον Κικέρωνα. αλλά και εναντίον των ναών των αθανάτων θεών.Orat. Στη συνέχεια. είτε για κάποιο όργιο (Cic.8-10). φέρνει στο φως κάποιες κατηγορίες του Κατιλίνα για εγκλήματα στο οικογενειακό του περιβάλλον. εκτός από τη διαφθορά και το εγκληματικό του ένστικτο.Cat. την Αυρηλία Ορεστίλλα.

Cat.IX.1. ήδη από τη νεαρή του ηλικία. 13    .Cat. Βασικό κίνητρο που ο Κικέρων θέλει να μιλήσει στον Κατιλίνα. σύμφωνα με την δεύτερη αποσιώπηση του Κικέρωνα για την περιουσιακή του καταστροφή (Cic.6-7). άσχετα προς τη δύναμή του.1-2).24). αλλά διακρίνεται για την μανιασμένη πλεονεξία του και την εγκληματική του φύση (Cic. αλλά αδειάζουν τα έδρανα με την εμφάνισή του (“ista subsellia vacuefacta sunt”) και γενικότερα η στάση της πολιτείας απέναντί του είναι σιωπηλή (“tacita loquitur”).25.Orat.Cat. δολοφόνος.Orat. μοιχός. γι’ αυτό κανένας δεν τον χαιρετάει στη Σύγκλητο (“Quis te…salutavit”). όλη αυτή την αρνητική και διεφθαρμένη εικόνα του Κατιλίνα.Cat.Orat.VI.X.4-5). Οι επιδόσεις του ήταν ποικίλες σε διαφορετικά πεδία και είχε διεφθαρμένους φίλους και συνεργούς στο έγκλημα από κάθε κατηγορία ανθρώπων και επαγγέλματος (Cic.Cat.Cat.  στον δεύτερο γάμο του ή για αιμομιξία.VII. όμως. Σμίγοντας με κακοήθη συντροφιά. καθώς η Αυρηλία φημολογήθηκε ότι ήταν νόθα κόρη του. θεωρεί τον οίκτο και όχι το μίσος (Cic. ήταν ηθικά ανυπόληπτος.1. διεφθαρμένος ηθοποιός ή ατιμασμένη γυναίκα που να μην συνδεόταν και να μην είχε μεγάλη οικειότητα μαζί του.18.1. και ο Σαλλούστιος και ο Κικέρων αναγνωρίζουν τα πολλά φυσικά χαρίσματα του Κατιλίνα.22.18. Η παρουσία του προκαλεί τρόμο. αλλά και να τους ανατρέπει και να τους καταργεί (Cic.Cat. απατεώνας.1-6). Παρ’ όλα αυτά.9.14. που λόγω έλλειψης καλού ήθους δεν αξιοποιήθηκαν. Οι βαρύτατες. διεφθαρμένος νέος.2. αλλά και δικαστικά αναπόδεικτες κατηγορίες εναντίον του Κατιλίνα δείχνουν ότι. όπως ακριβώς την παρουσιάζει ο Κικέρων.11-13).VII.V.Orat.1. Δεν υπήρχε κανένας δηλητηριαστής. με τη διήγησή του για την ηθική υπόσταση του Κατιλίνα. ενώ λήστευε και κατατυραννούσε ακόμα και τους συμμάχους της Ρώμης (Cic.1.1.Orat.Orat.5-7). Ο Σαλλούστιος στο έργο του “Bellum Catilinae” («Ο Πόλεμος με τον Κατιλίνα») επιβεβαιώνει. μονομάχος. Δεν είναι από τους ανθρώπους που θα τον αναχαιτίσει η ντροπή μπροστά στην ακολασία ή ο φόβος μπροστά στον κίνδυνο ή η φρόνηση μπροστά στους παραλογισμούς του (Cic. ο Κατιλίνας είχε βρει τη δύναμη όχι μόνο να περιφρονεί τους νόμους και τα δικαστήρια.VII. Σε όλα αυτά προστίθεται και το γεγονός ότι ο Κατιλίνας ήταν υπερχρεωμένος.Orat.

7-10).17. ο Κικέρων υποστηρίζει ότι ο Κατιλίνας δεν θα είχε αργήσει να δράσει. Η μεγαλύτερη αξία του Κατιλίνα μέσα από τα λόγια του Κικέρωνα φαίνεται στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (Cic.  Συγκεκριμένα.VII.16 και 17). Προβαίνει και σε συγκεκριμένους χαρακτηρισμούς του Κατιλίνα.3.1. καθώς είχε γνώση για όλα τα πράγματα (“omnia norat”).Orat. έτοιμο για όλα.VII. ούτε θα είχε προαναγγείλει την ημέρα καταστροφής της πολιτείας.26.Cat. τέλος. sollicitare poterat”). η δίψα ή το κρύο.VII. Συγκεκριμένα. Στην περίπτωση που ο Κατιλίνας δεν είχε αυτοεξορισθεί. γιατί ο Κατιλίνας είχε την ικανότητα να διαχειρίζεται τέλεια κάθε κατάσταση και να φέρει εις πέρας κάθε σχέδιό του. ο Κατιλίνας ήταν ο μόνος επίφοβος εχθρός της Ρώμης (“Ille erat unus timendus ex istis omnibus”). temptare.17. αλλά και στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο (Cic. όπως η πείνα. εξαιτίας της απουσίας του Κατιλίνα.X.Cat.Cat. ούτε. Υποστηρίζει ότι η αποτυχία της συνωμοσίας οφείλεται σε λανθασμένες κινήσεις των συνωμοτών. ενώ μπορούσε πολύ εύκολα να προσελκύσει ανθρώπους και να τους μυήσει στο έγκλημα (“appellare.Orat. Ο Κικέρων αναγνωρίζει ότι από όλους τους συνωμότες. αποκαλώντας τον δραστήριο. αλλά βρισκόταν στο εσωτερικό της πόλης.3.Orat. όταν πια ο Κικέρων έχει στα χέρια του τις αποδείξεις της συνωμοσίας και τις έχει εκθέσει στη Σύγκλητο και τον λαό.3.2. προσεκτικό στο έγκλημα και επιμελή ακόμη και σε χαμένες υποθέσεις (Cic. αναφορά στα θετικά στοιχεία του Κατιλίνα γίνεται στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (Cic. ορίζοντας ως ημερομηνία δράσης τα Σατουρνάλια. ο Κικέρων παραδέχεται ότι δεν θα μπορούσε να λυτρώσει την πόλη από την καταστροφή.9.6-9) που παραδέχεται ότι ο Κατιλίνας είχε πολλές δυνατότητες λόγω της ευστροφίας του και των φυσικών του προσόντων.1-6).Cat. παρακολουθούσε τα πάντα και επενέβαινε σε κάθε διαδικασία. όπου ο Κικέρων αναγνωρίζει την εξαιρετική τόλμη και αντοχή του Κατιλίνα σε κάθε κακουχία. θα είχε εκθέσει τον εαυτό του. 14    .4-11).Orat. χωρίς να κάνει επιπόλαιες κινήσεις. έτσι ώστε να πιαστούν γράμματα και σφραγίδες που θα αποδείκνυαν το έγκλημά του (Cic.V.Orat. επιτήδειο.Cat. αλλά τις δαπανούσε σε όργια και παράτολμα εγχειρήματα και γενικότερα υπηρετούσε μέσω αυτών την ανήθικη ψυχή του. τολμηρό.

ο αναγνώστης αισθάνεται την έντονη οργή και αγανάκτηση του Κικέρωνα για τον Κατιλίνα.Cat.Σκιπίων.Orat.1. Σερβίλιος Αχάλας. είναι άριστα ενημερωμένος για τα ιστορικά γεγονότα.Cat. Σχετικά με το θέμα της σοβαρότητας του κινδύνου που ενέχουν οι ενέργειες του Κατιλίνα. καθώς ο Κικέρων δεν έχει αποδείξεις ακόμη για αυτή την συνωμοσία. Χρησιμοποιώντας. Ως ύπατος. είναι ένα εξαιρετικό δείγμα της ευστροφίας του και της εξυπνάδας του. ενώ στην πραγματικότητα δεν ισχύει κάτι τέτοιο.  2) Η «εικόνα» του Κικέρωνα : Μέσα από τους τέσσερις «Κατά Κατιλίνα» λόγους του Κικέρωνα διακρίνουμε. επιτίθεται με αφάνταστη δριμύτητα προς το πρόσωπο του Κατιλίνα. αλλά και για τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις της πατρίδας του.I. Είναι ένας άνθρωπος με πάθος και έντονα συναισθήματα που δεν φοβάται να τα εκφράσει απροκάλυπτα. παρουσιάζει εξαρχής ως δεδομένη τη γνώση της συνωμοσίας του Κατιλίνα από τον λαό (Cic. Ο τρόπος αυτός. με τον οποίο ο Κικέρων προσπαθεί να πείσει και να κερδίσει τον λαό με το μέρος του. Από την πρώτη κιόλας παράγραφο του πρώτου Κατιλινιακού λόγου. το “exordium ex abrupto” (η απότομη. ο Κικέρων παραθέτει συγκεκριμένα παραδείγματα ανθρώπων του παρελθόντος (Γ. με αυξημένη χρήση του δεύτερου ενικού προσώπου. χωρίς προπαρασκευή. Με ένα εντυπωσιακό ρητορικό σχήμα.Cat. με επανειλημμένες προσφωνήσεις του Κατιλίνα και με βαρύτατους χαρακτηρισμούς εναντίον του. Οπίμιος) σκότωσαν συμπολίτες τους που ήθελαν να βλάψουν την πολιτεία (Cic.Orat.1. αλλά και με το θέμα της τιμωρίας του.1. βασικά. ακόμη.2. Ο Κικέρων διαθέτει την «εικόνα» ενός δυναμικού και ευσυνείδητου πολιτικού της Ρώμης.4).Cat.7-9 και Cic. ενώ παράλληλα είναι ένας ικανότατος ρήτορας. Με συνεχείς ρητορικές ερωτήσεις. είσοδος στο κύριο θέμα).I.I.1.Orat.1-2).1.II. την διπλή διάσταση της προσωπικότητας του Κικέρωνα.Orat. Γνωρίζει πολύ καλά την παράδοση 15    που . όλος ο πρώτος Κατιλινιακός λόγος είναι εμφανώς μία έκρηξη οργής του Κικέρωνα.3 και Cic. ένα εξαιρετικό ρητορικό τέχνασμα.

που ο ίδιος έχει κάθε λόγο να θεωρεί ως ασφαλείς. ακόμη και η επιείκειά του σε αυτό το θέμα είναι απόλυτα δικαιολογημένη και ενδεικτική της διπλωματίας. σε αντίθεση με το «τότε».III.Cat. Όχι μόνο προβαίνει σε μία ανασκόπηση των σχεδίων του Κατιλίνα (Cic. αλλά και εξωτερικά (οργανωμένα στρατόπεδα στις κοιλάδες της Ετρουρίας) και αναγνωρίζει την ευθύνη που έχει ως ύπατος απέναντι στην πολιτεία να την προστατεύσει. την έλλειψη των υπάτων στη σύγχρονη εποχή του και την αδυναμία εφαρμογής αυτού του υπατικού δόγματος «τώρα». όπως την καθορισμένη ημερομηνία τέλεσης των εγκλημάτων (Cic.6-7) και παρουσιάζει τα σχέδια αυτά ως δεδομένα.Cat. χωρίς να χυθεί αίμα μέσα στην πόλη.4. ο Κικέρων δεν διαθέτει ακόμη αποδείξεις της συνωμοσίας. Στον πρώτο και δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. της ευστροφίας και της αυτοσυγκράτησής του.1. αλλά την απομάκρυνση του Κατιλίνα και των υπόλοιπων εγκληματιών από τη Ρώμη. ο Κικέρων διαθέτει τέτοια ρητορική ικανότητα που εκφράζει απόλυτη σιγουριά και αυτοπεποίθηση στα λόγια του.1. δεν επιδιώκει μια καταδίκη.17-18). τονίζει. Αν και η γνώση του για την συνωμοσία περιορίζεται μόνο στις πληροφορίες της Φούλβιας μέχρι και τον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. Ενώπιον εγκλημάτων που συνεπάγονται την κεφαλική ποινή.Cat. Όμως. Ο Κικέρων υποστηρίζει ότι ξέρει όλες τις 16    . Παρά την μεγάλη αντίδραση που συναντούσε στη δίωξη του Κατιλίνα και την διχασμένη κοινή γνώμη.5-7).7.II. αποφεύγει τις βιαστικές και επιπόλαιες κινήσεις που θα τον καθιστούσαν κατηγορούμενο από τον λαό για αυταρχικότητα. Βασικό επανερχόμενο μοτίβο στους λόγους του Κικέρωνα είναι η προσωπική αντωνυμία «εγώ» και το ρήμα «ξέρω». όμως. Γι’ αυτό τον λόγο. Ως ευσυνείδητος πολιτικός. Αυτή η πολιτική που ακολουθεί είναι η σωφρονέστερη και δεν δείχνει αδυναμία χαρακτήρος.  των προγόνων του και την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού και αυστηρού δόγματος εναντίον των βλαβερών πολιτών. καθώς και την επιείκεια που δείχνει στο θέμα της τιμωρίας του.III.1. Ο Κικέρων έχει απόλυτη επίγνωση του κινδύνου που υπάρχει στο εσωτερικό της Ρώμης.Orat.Orat.Orat. κατόρθωσε να εξοντώσει τον Κατιλίνα και να σώσει τη Ρώμη. αλλά απλές ενδείξεις. παραδέχεται την αδράνεια και την αδυναμία του στην αντιμετώπιση του Κατιλίνα (Cic. αλλά παραθέτει και συγκεκριμένες λεπτομέρειες για να γίνει πιο πιστευτός στους ακροατές. αλλά ευκαμψία και μιαν αξιοθαύμαστη αυτοκυριαρχία.

ίσως με όλη την δημοκρατική παράταξη.1.IV.6-8 και 11-14).1.Orat. ο Κικέρων τελικά πέτυχε τον σκοπό του και οδήγησε τον Κατιλίνα στην αυτοεξορία.5-6) και ότι χάρη στις δικές του.IV.Cat. Με συχνή χρήση του πρώτου ενικού προσώπου. Σε υπερβολικό βαθμό προβάλλει το «εγώ» του.10 και Cic.Orat. προβλέπει τη θύελλα μίσους που θα ξεσπάσει αργότερα εναντίον του από τον λαό.1.11.1. προσπαθώντας να αποδυναμώσει τον αντίπαλό του και να επηρεάσει τον λαό θετικά προς αυτόν. Η αποδυνάμωση του αντιπάλου του έχει τρεις διαστάσεις.Orat.Orat.22.III.10-12). καταρρίπτοντας την μυστικότητά τους (Cic. αλλά χάρη στους ελιγμούς του και την δύναμη των λόγων του. λόγω της εξορίας του Κατιλίνα (Cic. Ήδη από τον πρώτο Κατιλινιακό λόγο. Ο Κικέρων καταστρέφει ακόμη και τα θεμέλια της οικογενειακής ζωής του Κατιλίνα.8.15. Χωρίς να υπάρχει κάποια νόμιμη διαδικασία που να μπορεί να ακολουθήσει. τονίζει την πνευματική και σωματική του δύναμη και υπεροχή έναντι του Κατιλίνα. τον εαυτό του.4-7).VII.Cat.Orat. αλλά από οίκτο που νιώθει γι’ αυτόν. ενέχει μελλοντικά τρομερούς κινδύνους.IX. ο κόσμος αυτός είχε υποστεί ένα βαρύ πλήγμα και δεν 17    . ενώ στην πραγματικότητα δεν του οφείλεται (Cic.Cat.1.24) και τους δεσμούς συνοχής των συνωμοτών και τελικό χτύπημα στον Κατιλίνα είναι η επίθεση του Κικέρωνα προς το ήθος του. καθώς αποκαλύπτει την ανηθικότητά του και σε αυτές τις διαπροσωπικές του σχέσεις.VI.2-4).1-3).Cat. υποβαθμίζει τον Κατιλίνα ως προσωπικότητα στα μάτια των ακροατών και φθάνει ακόμη και στο σημείο να πει ότι θέλει να του μιλήσει.1.Cat.Cat. Βασικό χαρακτηριστικό του Κικέρωνα είναι και η διορατικότητά του. Με την αποκάλυψη της συνωμοσίας του Κατιλίνα. προβαίνει σε συνεχείς αποκαλύψεις των σχεδίων του Κατιλίνα.V.Cat.Orat. προσωπικές ενέργειες τον αναχαίτισε και έσωσε την πατρίδα του από την συμφορά (Cic. Ταυτόχρονα.1. ώστε να φανεί ότι δεν κινείται από μίσος. καθώς ο ίδιος εγωιστικά αναφέρει ότι αντιμετώπισε από μόνος του κάθε απόπειρα δολοφονίας εναντίον του (Cic.IX.Orat. Πρώτα.Orat.  προθέσεις και τα σχέδια του Κατιλίνα (Cic. Ο Κικέρων είχε πλήρη συνείδηση ότι η εχθρότητα με τον κόσμο που συμπαθούσε τον Κατιλίνα.Cat.1. ο Κικέρων αναφέρεται ζωηρά και παραστατικά στις προσωπικές επιθέσεις του Κατιλίνα εναντίον του και στους τρόπους με τους οποίους ο ίδιος αμύνθηκε (Cic. Με αυτόν τον τρόπο.

Cat.4-5).Orat.9. εάν αποκλειστικά και μόνο ο Κατιλίνας οδηγηθεί στην εξορία. Όλες οι ενέργειές του.6-8) εύχεται να επικρατήσει το συμφέρον της πολιτείας από τις σκέψεις για τους δικούς του κινδύνους.Cat.Cat.Orat. πάρει και την επικίνδυνη συντροφιά των εγκληματιών μαζί του.XI. 18    ο ίδιος . ο κόσμος αυτός αντέδρασε και τελικά ο Κικέρων εξορίσθηκε). Αν και γνωρίζει ότι. ωστόσο όχι μόνο δέχεται να πάθει τη συμφορά. μάλιστα. δηλαδή.5-7).27.  μπορούσε να αντιδράσει.4.4.1.XII. όπως φαίνεται από τους λόγους. Ο Κικέρων γνωρίζει πολύ καλά ότι. στρέφονται γύρω από το συμφέρον της πολιτείας.V. όπως λέει και (Cic. Εκτός από το γεγονός ότι ο Κικέρων ακολούθησε πολιτική γραμμή και μεθόδευσε τα πράγματα με τέτοιο τρόπο. αφού εξορίστηκε γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.Orat.1.7-9). όσα μέτρα έλαβε με την έγκριση του λαού εναντίον του Κατιλίνα. αλλά και όπως ο ίδιος τονίζει.22. Ο Κικέρων χαρακτηρίζεται και για την φιλοπατρία του.II. ώστε να αντιμετωπίσει επιτυχημένα τον εχθρό. Αισθάνεται. Προβλέπει πως.IX.IX. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (Cic.3.Cat. όλο το μίσος του λαού για την εξορία του Κατιλίνα θα πέσει ως συμφορά μόνο πάνω του. Δεν διστάζει να ρισκάρει ακόμη και τη ζωή του για την σωτηρία της πατρίδας του. Διαισθάνεται ότι θα αποβούν μοιραία τα έργα του και ότι θα πάθει κάτι κακό σε λίγο. θα υπηρετήσει τη φήμη και τη δόξα του (Cic.Orat. κάτι που δείχνει την ορθοφροσύνη.4-6) αναφέρει ότι αγαπά την πατρίδα πολύ περισσότερο και από τη ζωή του και στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο (Cic. Εάν.Orat. καθώς ο Κατιλίνας θα διοργανώσει πλέον ολοφάνερα εγκληματικό πόλεμο εναντίον της Ρώμης. θα αποδειχθούν οι εχθρικές του προθέσεις σε όλο τον ρωμαϊκό λαό και θα δοθεί η ευκαιρία στον Κικέρωνα να τον αντιμετωπίσει απροκάλυπτα ως εχθρό και να σώσει την πολιτεία από την καταστροφή.23.Cat. ο Κικέρων αποδεικνύεται για άλλη μία φορά διορατικός και βαθύς γνώστης των μεταπτώσεων της κοινής γνώμης. δεν θα αργήσει ο ίδιος αυτός λαός να τα καταλογίσει εις βάρος του και να του ζητήσει γι’ αυτά ευθύνες. στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (Cic.Orat. θα διογκώσει το μίσος του λαού εναντίον του.Cat. μελλοντικά. αλλά και θεωρεί ότι αξίζει να την υποστεί για την πατρίδα (Cic.5-7). ότι έχει ηθικό χρέος και καθήκον να προστατεύσει την πόλη που τον ανέθρεψε.1. το κύρος και την ενάρετη φύση του Κικέρωνα. όπως και έπαθε.2. όμως. αλλά θα αντιδρούσε αργότερα (όπως πραγματικά έγινε. Ο ίδιος ο Κικέρων.

μοναδικό τρόπο. από το τέλος του δεύτερου Κατιλινιακού λόγου.  υποστηρίζει ότι η σωτηρία της πατρίδας οφείλεται κυρίως στην βοήθεια των αθάνατων θεών (Cic. κάνοντας ιδιαίτερη μνεία στον Δία τον Στάτορα. Σε αρκετά σημεία των λόγων του.III.Orat. καθώς αναγνωρίζει ότι ο Κατιλίνας διαθέτει πολλά φυσικά χαρίσματα που όλοι. Εκτός από την εξαιρετική ικανότητα του Κικέρωνα στη διαχείριση των πολιτικών πραγμάτων της Ρώμης. οι Ρωμαίοι πολίτες θα αποτελέσουν δυνατό στράτευμα.VIII.Orat.2.IX.1.1-4. Cic. Ήδη.2.2. να επηρεάσει ακόμη και την ψυχολογική κατάσταση των συμπολιτών του.Cat.9.14).1-4.Cat.Cat.Cat. Cic.Orat.1-4).5). τον θεό-προστάτη της Ρώμης.X. Τελευταίο χαρακτηριστικό του Κικέρωνα που θα μπορούσε να αποτελέσει και ένα ανεξάρτητο θέμα της εργασίας. ο Κικέρων γίνεται ειρωνικός και πολύ καυστικός προς τον Κατιλίνα (Cic.Cat.3. λέγοντας ότι διαχειρίστηκε κατά τέτοιο τρόπο τα πράγματα. περηφανεύεται έντονα για τον εαυτό του. αλλά διακρίνεται και για την αντικειμενικότητά του. στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο (Cic.26. που υπόσχεται στους Ρωμαίους ότι θα επιτύχει να μην σκοτωθεί κανένας καλός 19    .Orat.Cat.Orat. καθώς εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονα στον τρίτο και τέταρτο Κατιλινιακό λόγο.1-3). είναι ο αυτοέπαινος του Κικέρωνα. καθώς επικαλείται συνεχώς τους αθάνατους θεούς και αναγνωρίζει τον καθοριστικό τους ρόλο στην θετική εξέλιξη των πραγμάτων για τους Ρωμαίους. Συγκεκριμένα.Cat. Για τον Κικέρωνα.V.8-11. έχει και την ικανότητα να νιώθει και να αφουγκράζεται τον λαό και να επιδιώκει με τον δικό του. χωρίς όπλα και αιματοχυσία (Cic.22.Orat.X.Orat.2. Η θεοσέβεια του Κικέρωνα είναι έκδηλη και στους τέσσερις λόγους του. προσπαθεί να τονώσει το ηθικό των δικών του ανθρώπων.26.VI.6-9). στο σημείο που ο Κικέρων προσπαθεί να πείσει και τους υπόλοιπους συνωμότες να εγκαταλείψουν τη Ρώμη. συγκρίνοντας την ποιότητα του στρατεύματός τους με την ποιότητα του στρατεύματος των οπαδών του Κατιλίνα στην περίπτωση του πολέμου. ώστε να τερματιστεί από αυτόν και μόνο ο πιο μεγάλος και ο πιο άγριος εμφύλιος πόλεμος της Ρώμης. Η αυτοπεποίθησή του είναι τόσο μεγάλη. θαυμάζουν (Cic.1. Cic.18.XIII.28. ενώ λέει ξεκάθαρα ότι περιφρονεί εκ βάθους ψυχής (“magno opere contemno”) τον στρατό του Κατιλίνα και προβαίνει σε μια αναλυτική και υποτιμητική περιγραφή της εμφάνισης και του χαρακτήρα των οπαδών του.Orat.Cat.1. και κυρίως η νεολαία της Ρώμης.

14). Συγκρίνει την αξία του με τον Ρωμύλο.Orat.Cat.1-3) και τονίζει το γεγονός ότι πρώτη φορά στην ιστορία της Ρώμης γίνεται δέηση στο όνομά του.VI.3.1) και φτάνει στο σημείο να «απαιτήσει» από τους Ρωμαίους πολίτες την αντίστοιχη τιμή και δόξα για αυτό του το κατόρθωμα.XIII.I.Orat. καθώς έως τότε όλες οι δοξολογίες γίνονταν ύστερα από μεγάλες στρατιωτικές νίκες και αφορούσαν στρατηγούς (Cic. σχεδόν όλος ο υπόλοιπος λόγος είναι ένας αυτοέπαινος για την προσωπική αυτή επιτυχία του.3. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο.2). είναι γνωστή από όλα τα έργα του και από τις προσπάθειες που έκανε ώστε Έλληνες ιστορικοί και φιλόσοφοι της εποχής (Ποσειδώνιος) να γράψουν τη βιογραφία του. Φαίνεται.I.3. Ο Κικέρων θεωρεί σημαντικό το γεγονός της γέννησης και κατ’ επέκτασιν δικαιολογημένες τις τιμές που αποδίδονται στον θεμελιωτή της πόλης.Cat. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη σπουδαιότητα που είχε η ευτυχής έκβαση αυτής της σύγκρουσης για την τύχη του ρωμαϊκού λαού. Ο υπερβολικός αυτοέπαινος είναι ενοχλητική αδυναμία για το αναγνωστικό κοινό του Κικέρωνα και δείγματα αυτής της αδυναμίας. δηλαδή στο όνομα ενός πολιτικού άρχοντα. Αποδίδει την σωτηρία της πόλης στους αθάνατους θεούς και στις προσωπικές του ενέργειες (Cic.Cat. Γι’ αυτό τον λόγο.28.VI. Η αδυναμία του Κικέρωνα να αυτοεπαινείται. αλλά μεγαλύτερη σημασία γι’ αυτόν έχει η διατήρηση κάποιου στη ζωή και η χαρά της διάσωσής του (Cic.3. 20    .2. ο Κικέρων να λησμονεί ότι υπήρξαν και μεγαλύτερα γεγονότα στη ρωμαϊκή ιστορία. θεωρεί ότι ο ίδιος αξίζει μεγαλύτερη τιμή και δόξα από τον Ρωμύλο. καθώς και την επιτηδειότητα με την οποία ο Κικέρων χειρίστηκε αυτό το πρόβλημα.Orat. αφού διατήρησε την πόλη αλώβητη και της έδωσε διάρκεια ζωής. εκτός από τα κομμάτια που ο Κικέρων εκθέτει αναλυτικά στον ρωμαϊκό λαό τις αποδείξεις που έχει πλέον στα χέρια του. τον ιδρυτή της Ρώμης και τοποθετεί τον εαυτό του ακόμη πιο ψηλά από αυτόν. δίνοντας και την ανάλογη εξήγηση.14.Cat. Αποδίδει τον έπαινο που του απονέμεται στην γενναιότητα.Orat. αλλά και άλλα έργα του. όμως. την αποφασιστικότητα και την προβλεπτικότητά του (Cic. αλλά με την τιμωρία λίγων θα μπορέσουν να σωθούν όλοι (Cic. Ρωμύλο. μας δίνουν αρκετά οι Κατιλινιακοί λόγοι. Ως το μεγαλύτερο πολιτικό του έργο θεωρούσε την αποκάλυψη και την αναίμακτη καταστολή της ανταρσίας του Κατιλίνα.  πολίτης.10-12).Cat.Orat.15.

4. τους τονίζει ότι έχουν ύπατο που ρίσκαρε τη ζωή του.7).2.19.1-3). καθώς είναι έτοιμος να δεχτεί οτιδήποτε του επιφυλάσσει η τύχη.Cat.Orat.4. ανέχθηκε και παραχώρησε πολλά και πολλά θεράπευσε με δικούς του κόπους.6-7. Ο Κικέρων δίνει και συγκεκριμένα παραδείγματα ανθρώπων που έθεσαν σε ισχύ αυτό το 21    . ότι έχουν αρχηγό που θυμάται αυτούς και ξεχνάει τον εαυτό του. Η λέξη “virtus” δεν εμφανίζεται συχνά στο σύνολο του έργου.4.IX και IX. ο Κικέρων χαρακτηρίζει ως αρετή το γεγονός ότι την εποχή των προγόνων του.19).I. Την πρώτη φορά. όχι για τον εαυτό του. ακόμη και τον θάνατο (Cic.Cat. δυνατοί άνδρες τιμωρούσαν τους βλαβερούς συμπολίτες τους με βασανισμούς σκληρότερους απ’ ότι και τον πιο σκληρό εχθρό.3.IX.3. 3) Η έννοια της αρετής : Μία από τις πιο βασικές έννοιες που συναντάμε στους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους. αλλά για την δική τους σωτηρία (Cic.Orat.4. χωρίς να ενοχλήσει κανέναν (Cic. δηλαδή.Orat.3.Orat.Orat.I.7-9). σύμφωνα με το οποίο συγκεντρώνονταν όλες οι εξουσίες στους υπάτους. είναι η έννοια της αρετής.Orat. δεν ήταν σε θέση να εμφανίσει με επιδεξιότητα τον εαυτό του. Προτρέπει συνεχώς τους Ρωμαίους πολίτες να μην ανησυχούν γι’ αυτόν (Cic. Cic.14). Ο Κικέρων δεν μπορεί να κατηγορηθεί για μετριοφροσύνη.1-4) και τη δεύτερη φορά.4.  Και στην εισαγωγή του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου κυριαρχεί ο αυτοέπαινος του Κικέρωνα.6-7).II. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (Ι. Σε δύο συνεχόμενες παραγράφους (Cic.Cat. απευθύνεται στους συγκλητικούς μιλώντας έμμεσα για τον εαυτό του και λέει ακριβώς το ίδιο πράγμα με διαφορετικά λόγια. ενός αυστηρού και αποτελεσματικού συγκλητικού δόγματος. για την αντιμετώπιση έκτακτων και επικίνδυνων περιστάσεων για την πόλη.Cat. αλλά κρίνοντας από τα σημεία που εμφανίζεται . Αν και ήταν μεγάλος ρήτορας και έξοχος πνευματικός άνθρωπος.Cat.IX. μπορούμε να πούμε ότι έχει συγκεκριμένη χρήση και καθορισμένη σημασία. Αναφέρεται. κατόπιν αποφάσεως της Συγκλήτου.Cat. Ο Κικέρων υποστηρίζει ότι αποσιώπησε.4.Orat. που είναι σπάνιο πλεονέκτημα (Cic. που κατέληγαν στο θάνατο.II.Cat.4. στην εφαρμογή του “senatus consultum ultimum ή extremum”.1.

η αρετή των ιππέων και η ομοφωνία όλων των ενάρετων πολιτών είναι τέτοια.Cat.Orat. στη σύγχρονη εποχή του Κικέρωνα. όπως ο Κατιλίνας. Η αρετή των ιππέων έχει. Ο Κικέρων δέχεται να πέσει πάνω του αυτό το μίσος. αλλά και τιμήθηκαν για τον φόνο των επικίνδυνων πολιτών. Ενώ παλαιότερα εκλέγονταν δικαστές και από τις δύο αυτές τάξεις.12 του πρώτου Κατιλινιακού λόγου.32.9-12).  δόγμα και πήραν τη δικαιοσύνη στα χέρια τους προς όφελος της πολιτείας (Cic. που αποδίδεται κυρίως στην έλλειψη των υπάτων (Cic. καθώς είναι κλειδωμένο στα αρχεία τους και βλαβεροί πολίτες. μήπως με την εκτέλεση πολιτών και συγκεκριμένα του Κατιλίνα. ξεσπάσει εναντίον του το μίσος των μεταγενεστέρων.1.1. επανερχόμενος στην παράδοση των προγόνων του που αναφέρθηκε διεξοδικά σε αυτή στην αρχή του λόγου. δεν τους επέφερε μίσος. ναι μεν την έννοια της ανδρείας και της γενναιότητας που επιδεικνύουν οι ιππείς στον πόλεμο. προσπαθώντας να πείσει τους συγκλητικούς να απομακρύνουν πρώτα τον Κατιλίνα και γενικότερα όλους τους κακούς ανθρώπους από τη Ρώμη. έχει την έννοια της αγάπης και του ενδιαφέροντός τους για την πατρίδα. Ο Κικέρων. που όλα θα έρθουν στο φως. Σε αντίθεση με την παλαιότερη εποχή. Με την ίδια σημασία εμφανίζεται και η λέξη “virtute” στο χωρίο ΧΙΙ. Αυτό είναι και το επιχείρημα που χρησιμοποιεί για να ανατρέψει οποιαδήποτε ανησυχία και οποιονδήποτε φόβο του.I. αλλά υπέρτατη δόξα. το κύρος τους. η έννοια της αρετής είναι διαφορετική σε σχέση με αυτή που έχουμε συναντήσει στα δύο προηγούμενα χωρία.10). Σε αυτό το σημείο. όχι μόνο δεν σπιλώθηκαν. για τον οποίο δεν έχει ακριβώς την έννοια του μίσους. Ο Κικέρων. αλλά της δόξας. Ανάμεσα στην τάξη των πατρικίων και των ιππέων δημιουργούνταν συχνά έριδες και η κυριότερη ήταν σχετικά με την συγκρότηση των δικαστηρίων. παραμένουν ατιμώρητοι.3. με την επικράτηση 22    . αλλά σε αυτό το σημείο. ο Κικέρων κάνει λόγο για την αρετή των ιππέων (“tantam in equitibus Romanis virtutem”).I. Ο Κικέρων παραδέχεται ότι στις μέρες του υπάρχει έλλειψη αυτής της αρετής. δηλαδή η εφαρμογή του συγκλητικού δόγματος. τονίζει ότι έξοχοι πολίτες.4). τους δίνει την υπόσχεση ότι η φροντίδα των υπάτων. κυρίως.Cat. Η αρετή. καθώς προκλήθηκε από την αρετή. οι Ρωμαίοι απλώς διαθέτουν και δεν εφαρμόζουν το συγκλητικό αυτό διάταγμα.3 και II.Orat. αν και δεν υπάρχουν ακόμα αποδείξεις. Προς το τέλος του πρώτου Κατιλινιακού λόγου (ΧΙΙΙ.

Η αρετή σε αυτό το σημείο έχει αποκλειστικά την έννοια της πολεμικής και στρατιωτικής ικανότητας. η τόλμη. 23    . χρησιμοποιούσε τις έμφυτες αυτές δυνατότητες για να υπηρετήσει τους ανήθικους σκοπούς του.Χ.9). με αποτέλεσμα να είναι δυνατότητες επί κακού. Εκτός από αυτή την περίπτωση. η προσεκτικότητα και η επιμέλεια σε ό.9. ο Κικέρων με τη λέξη “virtutis” αναφέρεται στις αρετές του Κατιλίνα εννοώντας κάποια φυσικά του χαρίσματα και δυνατότητες. καθώς οι αρετές του είναι ασύγκριτα ανώτερες. όπως η ευστροφία. ο οποίος είχε συντρίψει την πειρατεία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και το 63 π.14). ο τότε δημοφιλέστερος στρατηγός της Ρώμης. η εξαιρετική τόλμη και αντοχή στο κρύο. Ο Κικέρων αναφέρεται στα ίδια αυτά χαρίσματα του Κατιλίνα και στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (Χ. καθώς αν και ήταν αδικημένοι. της γενναιότητας και της επιτυχημένης πορείας του Πομπήιου. όπως είναι η επιτηδειότητα.8 του δεύτερου Κατιλινιακού λόγου. και στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο (Χ. Οι αρετές έχουν την έννοια των πολεμικών κατορθωμάτων του Πομπήιου και για να δείξει το μέγεθός τους.11. χρησιμοποιεί το σχήμα της υπερβολής. κατά τη διάρκεια της υπατείας του Κικέρωνα. στην αγρύπνια και γενικότερα σε κάθε είδους κακουχία. η σωματική αλκή.. Κάνοντας μία αναδρομή στους πιο έξοχους και δοξασμένους άνδρες του παρελθόντος.8-11) και εκθέτει κάποια επιπλέον θετικά του χαρακτηριστικά και στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (VI. Ο Κατιλίνας.10) ο Κικέρων κολακεύει υπέρμετρα τον Πομπήιο. όμως. στην κρίσιμη περίσταση της κατιλινιακής συνωμοσίας και αποκλειστικά για εθνικούς λόγους. στάθηκαν αλληλέγγυοι με τους πατρικίους. θα τέλειωνε νικηφόρα τον πόλεμο κατά του Μιθριδάτη.τι κάνει. χάρη στην οποία βασιλεύει η ειρήνη στον έξω κόσμο της Ρώμης και κανένα έθνος δεν τολμάει να τα βάλει με το ρωμαϊκό λαό. υποστηρίζει ότι ο Πομπήιος στέκεται πιο ψηλά από όλους στο θέμα της δόξας. στη δίψα.21. Στο χωρίο V.17. Ο Κικέρων εξαίρει τη στάση των ιππέων και την θεωρεί ενάρετη. στην πείνα. Ο «ένας» αυτός είναι ο Πομπήιος.  του Σύλλα καθιερώθηκε όλοι οι δικαστές να είναι πατρίκιοι. λέγοντας ότι εκτείνονται στις εκτάσεις και τα όρια που φτάνει και η διαδρομή του ήλιου.26. ο Κικέρων μιλάει για την αρετή ενός μόνου ανδρός. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο (V.

10). Σε μία έξαρση του αυτοεπαίνου του στο τέλος του τρίτου Κατιλινιακού λόγου (από παράγραφο ΧΙ. η σοβαρότητα με την αφροσύνη. όμως. Για τον Κικέρωνα δεν υπάρχει πλέον καμία απόλαυση της ζωής που να μην έχει αποκτήσει. Θεωρεί αυτονόητο ότι σε μία τέτοια σύγκρουση. η τιμιότητα με τη διαστροφή. Στη ρητορική του ερώτηση με την οποία κλείνει την παράγραφο. με την ίδια. το υπατικό και έχει κερδίσει την ανώτατη δόξα της αρετής (ΧΙΙ. παρά μόνο να μείνει ζωντανό το έργο του στη μνήμη τους και να εξαίρουν αιώνια με τα κείμενα και τα λόγια τους την προσφορά του στην πατρίδα. κανένας στόχος που να μην έχει πετύχει. έννοια. με λίγα λόγια. Ένα από τα πιο βασικά αποφθέγματα του Κικέρωνα είναι ότι «ο έπαινος είναι η πληρωμή της αρετής». οι κακίες θα νικηθούν από τις αρετές.28.  Στην προσπάθειά του ο Κικέρων να εμψυχώσει τους Ρωμαίους πολίτες για το πιθανό ενδεχόμενο του πολέμου με το στρατό του Κατιλίνα. αφού η πολιτεία του έδωσε το ανώτατο αξίωμα. Επιθυμεί.26 έως ΧΙΙ. Για τον Κικέρωνα. είχαν ως αποτέλεσμα να απολαμβάνει ύψιστες τιμές από τον λαό που ήθελε να του 24    .26. ανάγει αυτό τον πόλεμο σε μία σύγκρουση σκοπών διαφορετικής ποιότητας. το ενδιαφέρον του για την πατρίδα και το μέγεθος της επιτυχημένης του πορείας σε ό.17).τι έκανε. ώστε να διαφυλάξει το κέντρο και την έδρα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.25. ούτε τιμητικές διακρίσεις. Η ενάρετη συμπεριφορά του Κικέρωνα. στην παράγραφο ΧΙ. σε μία σύγκρουση σε ηθικό επίπεδο. η σεμνότητα με την αναισχυντία. στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο στην παράγραφο ΧΙ. δηλαδή στην προσωπική του φροντίδα για την πόλη και στο σύνολο των ενεργειών του που λειτούργησαν έτσι. καθώς δεν θα είναι θέλημα των ίδιων των αθάνατων θεών να συμβεί το αντίθετο.25. ο Κικέρων δεν ζητά από τους Ρωμαίους πολίτες βραβεία αρετής. η ευσέβεια με την εγκληματικότητα. να κερδίσει την υστεροφημία. ακόμα και αν λείψει η φροντίδα των ανθρώπων. κτλ.11-12) και για να γίνει πιο ζωηρός και πειστικός στο λόγο του. Αναφέρεται στην προσωπική του αρετή.25.). παραθέτει αρκετά ζευγάρια αντιθέτων (η αιδώς μάχεται με την αναίδεια. Ωστόσο. χρησιμοποιεί για δεύτερη φορά τη λέξη «αρετές» (ΧΙ. όλες οι λαμπρότατες αρετές μάχονται με τις μεγαλύτερες κακίες (ΧΙ.29). ο Κικέρων χρησιμοποιεί τη λέξη «αρετή» σε τρία διαφορετικά σημεία. η καλή πίστη με την απάτη.

καθώς αισθάνονταν ότι αυτή η πατρίδα είναι πραγματικά δική τους πατρίδα.19.21. όχι μόνο κολακεύει τους απελεύθερους.1-3. Ως επιβράβευση της διαγωγής τους. ακόμη. ο Κικέρων μνημονεύοντας τον Σκιπίωνα (Π. του θετικού αποτελέσματος που προήλθε όχι τυχαία. να επιστρέψει στην Αφρική. ενάρετης συμπεριφοράς. σημεία στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο εμφανίζεται για τελευταία φορά η λέξη «αρετή» με την έννοια. όποια απόφαση πάρουν. θα συνεχίσει να στηρίζει και να τιμά όλα όσα διαχειρίσθηκε ως ύπατος. ο πρώτος Αφρικανός) ως έναν από τους πιο δοξασμένους άνδρες του παρελθόντος. Δεν θα αλλάξει τρόπο συμπεριφοράς. αλλά θα έχει πάντα στη μνήμη του όλα όσα έπραξε και θα φροντίζει να δείχνει ότι είναι έργα της αρετής και όχι της τύχης (ΧΙΙ. Η φράση «έργα αρετής» έχει την έννοια των έργων της εκούσιας.Κορνήλιος Σκιπίων. Σε δύο. Με τη λέξη “virtute” στο ΙΧ. Η αρετή τους έχει την έννοια της έξοχης και ενάρετης διαγωγής τους προς την Ρώμη. ο Κικέρων προσπαθώντας να πείσει τους συγκλητικούς ότι όλες οι κοινωνικές τάξεις είναι στο πλευρό τους. μιλά για την αρετή των απελεύθερων (VΙΙΙ. Ο Κικέρων. Στο χωρίο Χ.56). τους τοποθετεί πιο κοντά στην καρδιά της Ρώμης. επίσης. των εσκεμμένων και προγραμματισμένων ενεργειών. αναφέρεται σε όλες γενικά τις πράξεις ανδρείας που θεμελίωσαν και εξασφάλισαν την ελευθερία στους Ρωμαίους πολίτες. αναφέρεται με τη λέξη “virtute” στην ανδρεία του. την έβλεπαν ως πόλη εχθρική. σε αντίθεση με κάποιους ανθρώπους που αν και ήταν γεννημένοι στη Ρώμη και προέρχονταν από ανώτατη κοινωνική τάξη.6 ο Κικέρων.29. αυτοί οι απελεύθεροι ήταν σχεδόν ισότιμοι προς τους τέλειους Ρωμαίους πολίτες. αλλά και. Ο Κικέρων υποστηρίζει ότι ακόμα και ως ιδιώτης. συγκρίνοντάς τους με τους αριστοκράτες φίλους του Κατιλίνα. αποκλειστικά και μόνο.  ανταποδώσει το καλό.2). της ανδρείας. 25    σκεπτόμενοι το μέλλον της . αυτοκρατορίας. Στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο. εξαιτίας της οποίας αναγκάστηκε ο Αννίβας. αλλά ύστερα από κόπο και προσεκτική μελέτη του ανθρώπου που το επεδίωκε. προσπαθώντας να κινητοποιήσει τους συγκλητικούς να πάρουν μια απόφαση. αποσυρόμενος από την Ιταλία.

το κάνει για να τους απευθύνει τον έντονο θαυμασμό του για τους καλούς πολίτες της Ρώμης που με συρροή. Και στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο (VII. Με την χρήση της κλητικής προσφώνησης. Ακόμη. Ο Κικέρων. Αυτή τη φορά.4. όμως. Ο Κικέρων άλλοτε επικαλείται απλά το όνομα των θεών και άλλοτε επικαλείται τη βοήθειά τους.3-4 του πρώτου Κατιλινιακού λόγου.9. ζήλο και θάρρος συστρατεύονται για την τιμή και τη σωτηρία της πατρίδας. υποστηρίζει ότι ήταν και θεϊκό θέλημα να εξελιχθούν θετικά τα πράγματα για τη Ρώμη και να σωθεί από το οργανωμένο έγκλημα. στο ΙΧ. Επαναλαμβάνει και υπενθυμίζει 26    . Εκτός από την απλή επίκληση στο όνομα των θεών.1).15. ο Κικέρων απευθύνεται στους θεούς με μία κλητική προσφώνηση και δείχνει την οργή και την αγανάκτησή του για την κατάντια του κόσμου γενικότερα και για τις συνθήκες ζωής στη Ρώμη ειδικότερα. ωστόσο αυτή η εικόνα μετριάζεται ως ένα βαθμό από την προβολή και των αθανάτων θεών.17 του τρίτου Κατιλινιακού λόγου. ενώ στο ΙΙ. καθώς βρέθηκαν οι αποδείξεις για τη συνωμοσία και όλη αυτή η υπόθεση ξεσκεπάστηκε με τέτοιο τρόπο. ο Κικέρων συχνά επικαλείται και τη βοήθεια των θεών και ζητά την επέμβασή τους στα πράγματα.6 του ίδιου λόγου. Η παρουσία των θεών είναι έντονη μέσα από τα λόγια του Κικέρωνα και γίνεται αντιληπτή με διάφορους τρόπους. ο Κικέρων στο όνομα των θεών προτρέπει τους συγκλητικούς να σκεφθούν τον εαυτό τους και τα παιδιά τους και να μην ανησυχούν γι’ αυτόν.4) ο Κικέρων προσφωνεί τους θεούς. Αν και σε όλους τους Κατιλινιακούς λόγους κυριαρχεί ο αυτοέπαινος του Κικέρωνα. ο Κικέρων βλέπει να γίνεται πραγματικότητα αυτό που πάντα ζητούσε από τους θεούς. εκτός από τις προσωπικές του ενέργειες. στο Ι.1.22. ο Κικέρων εύχεται οι αθάνατοι θεοί να ενέπνεαν στον Κατιλίνα τις σκέψεις της φυγής του από την πόλη και της αυτοεξορίας του. ώστε να μην υπάρχει πλέον καμία αμφισβήτηση.  4) Ο ρόλος των αθανάτων θεών : Βασικό χαρακτηριστικό και των τεσσάρων Κατιλινιακών λόγων είναι οι συνεχείς αναφορές του Κικέρωνα στους αθάνατους θεούς και η ιδιαίτερη μνεία που γίνεται στον Δία τον Στάτορα που λατρευόταν ως ο θεός-προστάτης της Ρώμης. ο Κικέρων δείχνει να συμμερίζεται με τους θεούς το συγκεκριμένο πρόβλημα της πόλης. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (IV. Συγκεκριμένα.

Σε μια τέτοια σύγκρουση. Σε αυτό το σημείο. όπως και στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο. στο χωρίο ΧΙΙΙ. Ο Κικέρων. θεωρεί απόλυτα φυσιολογικό. Ολοκληρώνοντας τον δεύτερο Κατιλινιακό του λόγο.Cat.21. τα πίστευε και ο ίδιος. που θα είναι σύγκρουση σε ηθικό επίπεδο. οι μεγαλύτερες κακίες να νικηθούν από τις λαμπρότατες αρετές σε πιθανή σύγκρουση των Ρωμαίων με το στρατό του Κατιλίνα. Οι θεοί παρουσιάζονται να είναι στο πλευρό των καλών πολιτών. αλλά γιατί.29.XIII.5-8). ο Κικέρων. ενώ ταυτόχρονα να γίνονται θεοί-τιμωροί για τους πολίτες που συμπεριφέρονται εχθρικά προς την πατρίδα. αντίθετα με ό. τους βεβαιώνει ότι οι αθάνατοι θεοί τους παραστέκουν και θα τους παράσχουν τη βοήθειά τους. δίνει την υπόσχεση στους Ρωμαίους ότι θα τερματίσει μόνος του τον εμφύλιο πόλεμο και θα πετύχει τη σωτηρία τους. κατά κάποιον τρόπο. συμπαραστάτες και αλληλέγγυοι στα προβλήματά τους και να ανταποδίδουν στους ανθρώπους το καλό για τις ενάρετες και αγαθές τους πράξεις.1-5. τα οποία επισημαίνει ιδιαιτέρως.11).Orat. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο (ΙΧ. στο ΧΙ. Υποστηρίζει ότι οι θεοί είναι παρόντες στο εσωτερικό της πόλης και θα υπερασπιστούν μαζί με τους Ρωμαίους τους ναούς και τις στέγες της πόλης τους.25.τι συνέβαινε έως τότε. καθώς είναι θέλημα των ίδιων των αθανάτων θεών να εξελιχθούν έτσι τα πράγματα. που θα δούμε πιο αναλυτικά στη συνέχεια. όχι μόνο για να εντυπωσιάσει το λαό. Αυτά τα θεϊκά σημάδια παρουσιάζονται από τον Κικέρωνα και ως οδηγοί των προσωπικών του ενεργειών και ως η βαθύτερη αιτία 27    . σε ανθρώπινους διαλογισμούς ή σε διάφορους άλλους ανθρώπινους παράγοντες. από την παράγραφο VIII. ο Κικέρων προσπαθώντας να τονώσει το ηθικό των Ρωμαίων.15-18 του ίδιου λόγου. αφού δεν διαθέτει ακόμη τις αποδείξεις.2. εναντίον της τόσης βίας του εγκλήματος.19. δηλαδή την βοήθεια των θεών από μακριά για την καταπολέμηση εξωτερικών και απομακρυσμένων εχθρών (Cic. όχι τόσο στηριγμένος στη σύνεσή του.29.  διαρκώς στο ακροατήριό του την θεϊκή προσφορά και τις φιλικές διαθέσεις των θεών προς τον ρωμαϊκό λαό. σύμφωνα με αυτό.18 έως την παράγραφο ΙΧ. οι θεοί θα είναι υποστηρικτές των ενάρετων πολιτών. ο Κικέρων κάνει λόγο για διάφορα θεϊκά σημάδια. αλλά στα πολλά και ξεκάθαρα σημεία που τους έστειλαν οι αθάνατοι θεοί.

στα οποία έχει αναφερθεί και στον αμέσως προηγούμενο λόγο του. για μεγάλη αγάπη (“summon amore”) των θεών για τους Ρωμαίους πολίτες. 28    . είχαν προβλεφθεί και ρυθμιστεί σύμφωνα με τις υποδείξεις και τις αποφάσεις των αθανάτων θεών. οι κεραυνοί.18.15.8-12).29. ο Κικέρων τους προσδίδει τώρα και ένα ανθρώπινο χαρακτηριστικό. η υποστήριξη και η βοήθεια των θεών ήταν τόσο άμεση. ο Κικέρων αιτιολογεί το συμπέρασμα στο οποίο έχει καταλήξει. καταλήγει ο Κικέρων να συμβουλεύει τους Ρωμαίους πολίτες να παρακαλέσουν. ο Κικέρων εστιάζει την προσοχή του ακροατηρίου του σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Σε αυτή την αγάπη των θεών για τους Ρωμαίους.Orat. ο Κικέρων μιλάει ξεκάθαρα. η ιδιαίτερη εύνοια που έδειξαν οι θεοί στους Ρωμαίους πολίτες (Cic. Αναφέροντας ενδεικτικά κάποια σημάδια όπως οι λάμψεις κατά τη διάρκεια της νύχτας. Στη συνέχεια του τρίτου Κατιλινιακού λόγου και συγκεκριμένα στην παράγραφο VIII.3.  που έδρασε με απόλυτη πίστη και αποφασιστικότητα.VI.Orat. να προσκυνήσουν και να ικετεύσουν τους θεούς να προστατεύσουν την πόλη από την ανόσια κακουργία των πιο διεστραμμένων πολιτών της (Cic. από την πρώτη κιόλας παράγραφο (Ι.3.7). Έτσι.2. την αγάπη. σαν να ήθελαν οι αθάνατοι θεοί να προαναγγείλουν αυτά που συνέβαιναν. αλλά όχι τόσο διεξοδικά όσο στον τρίτο Κατιλινιακό. Θεωρείται δεδομένη. αποδίδει ο Κικέρων την σωτηρία της πόλης. δηλαδή του ίδιου του Κικέρωνα. ένα ανθρώπινο πάθος.Cat. Εκτός από την παρουσία τους ανάμεσα στους ανθρώπους.Orat. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο που υπάρχουν πλέον οι αποδείξεις της συνωμοσίας. που σχεδόν μπόρεσαν όλοι οι πολίτες να δούνε τους θεούς με τα μάτια τους (Cic. Για τον Κικέρωνα. αποφασίστηκε να γίνει μία δέηση. Το ένα είναι ότι η πορεία τόσο μεγάλων γεγονότων.XIII. από τον Κικέρωνα.18.Cat.Cat.1). Για να στηρίξει τη θέση του χρησιμοποιεί δύο βασικά επιχειρήματα. αλλά και στους κόπους και τις προσωπικές αποφάσεις του.VIII.1-5) και ως αντάλλαγμα γι’ αυτόν τον ευνοϊκό τους ρόλο στα πράγματα. η πύρωση του ουρανού. δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί έργο της ανθρώπινης σκέψης και το άλλο είναι τα θεϊκά σημάδια. η οποία είχε το χαρακτηριστικό να είναι η πρώτη δέηση στην ιστορία της Ρώμης που έγινε στο όνομα ενός πολιτικού άρχοντα. ότι δηλαδή όλα όσα συνέβησαν υπέρ της Ρώμης. οι σεισμοί και παραλείποντας πολλά άλλα σημάδια που εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της υπατείας του.

Γι’ αυτό το θεϊκό σημάδι. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα. αναποδογύρισαν αγάλματα παλαιότερων ανδρών. αν οι θεοί δεν είχαν φροντίσει να λείψει κάθε σοβαρή σκέψη από αυτό τους το τόλμημα. πυρκαγιές. στην λήψη των αποφάσεων και στην επιτυχία του να βρει τις τόσες αποδείξεις.3.VIII.Cat. το πιο βασικό θεϊκό σημάδι. χαρακτηρίζει για πρώτη φορά «οδηγούς» τους αθάνατους θεούς (“dis immortalibus ducibus”) στο σχηματισμό των σκέψεών του. δεν αποτελεί έργο της ανθρώπινης σκέψης και εξηγεί τις θεϊκές παρεμβάσεις που έγιναν στην εμφάνιση των αποδείξεων της συνωμοσίας (Cic. ο Λέντουλος και οι υπόλοιποι εσωτερικοί εχθροί ποτέ δεν θα εμπιστεύονταν την έκκληση προς τους Αλλοβρίγους σε άγνωστους και σε βάρβαρους.3. 29    .19). υπενθυμίζει στους Ρωμαίους ότι επί υπατείας του Κόττα και του Τορκουάτου. ούτε θα παρέδιδαν τις επιστολές τους με τέτοια ασυνειδησία και επιπολαιότητα. θα μιλήσουμε πιο αναλυτικά στο επόμενο θέμα της εργασίας σχετικά με τον Δία τον Στάτορα. Μετά την αναφορά του στα θεϊκά σημάδια. εμφύλιος πόλεμος φρατριών.Cat. ο Κικέρων επανέρχεται στη βασική του θέση ότι η θετική εξέλιξη των πραγμάτων για τη Ρώμη. Μετριάζοντας λίγο την αυτοπροβολή του.IX. Πρόκειται για το γνωστό έμβλημα της Ρώμης.Orat. επίχρυσο άγαλμα του Ρωμύλου που άνοιγε το στόμα του προς τους μαστούς της λύκαινας για να θηλάσει6.Orat. 6. όμως. οι ίδιοι ιεροσκόποι διέταξαν τους Ρωμαίους να υψώσουν και μεγαλύτερο άγαλμα του Δία στην πόλη και σε συγκεκριμένη θέση. έλιωσαν οι χάλκινες δέλτοι των νόμων και μεταξύ αυτών χτυπήθηκε στο Καπιτώλιο το μικρό. τη λύκαινα που τρέφει τον Ρώμο και τον Ρωμύλο και υπάρχει ακόμη και σήμερα στο Μουσείο του Καπιτωλίου.  Κάνοντας μία αναδρομή στο παρελθόν (Cic. εκτός αν οι θεοί.22. κατευναζόμενοι με κάθε τρόπο. Αυτό ακριβώς είναι και το επίμαχο σημείο της αναδρομικής αφήγησης του Κικέρωνα. εικόνες θεών μετακινήθηκαν. συγκεντρώθηκαν ιεροσκόποι από όλη την Ετρουρία και προφήτευσαν ότι επέρχονται σφαγές. κατάρρευση της Ρώμης και όλης της αυτοκρατορίας. Αφού επιδόθηκαν οι Ρωμαίοι σε κάθε προσπάθεια εξιλασμού των θεών και τελέσθηκαν αγώνες επί δέκα μέρες. έκαμπταν με τη δύναμή τους την ίδια τη μοίρα. καθώς η τοποθέτηση του συγκεκριμένου αγάλματος συνδέεται άμεσα με την παύση των δεινών για τη Ρώμη.7-20). Τότε ακριβώς. πολλοί πύργοι στο Καπιτώλιο χτυπήθηκαν από κεραυνό.

καθώς και τις πλούσιες προσφορές των συνωμοτών-πατρικίων και να προτιμήσουν την σωτηρία των Ρωμαίων από τη δική τους επικράτηση.7. μετά την αποκάλυψη της συνωμοσίας και τις συλλήψεις των ενόχων. χωρίς αιματοχυσία.2. 30    . φορώντας οι ίδιοι οι Ρωμαίοι.Cat. και στην απόφαση των Γαλατών να περιφρονήσουν την ελπίδα να ξαναγίνουν κυρίαρχος λαός.7 του ίδιου Κατιλινιακού λόγου.II.4. η άποψη του Δ. ο Κικέρων προτρέπει τους συγκλητικούς να μην ανησυχούν γι’ αυτόν. στην παράγραφο Χ. Ο Σιλανός ήταν ο ύπατος της ερχομένης χρονιάς. αλλά μέσα σε ένα ειρηνικό περιβάλλον. ο Κικέρων απορώντας για την προσωπική. μπορούσε να το κάνει. ενώ ταυτόχρονα δηλώνει ότι είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει με ψυχή γαλήνια.5) εκφράζει την ελπίδα του και τη σιγουριά του ως ένα βαθμό.3.4.4. για τον Κικέρωνα. καθώς πιστεύει ότι οι θεοί θα τον φροντίσουν.Orat.10). απλά σιωπώντας.Σιλανού7 ήταν.τι του αξίζει. Αυτοί οι Γαλάτες προέρχονταν από μία πολιτεία που δεν είχε ακόμα ειρηνεύσει και ήταν η μόνη απομένουσα φυλή που θα μπορούσε να πολεμήσει το ρωμαϊκό λαό και στη συγκεκριμένη περίπτωση.I. Γι’ αυτό το λόγο. Αν ήταν θέλημα των αθανάτων θεών. γίνεται και πάλι αναφορά στους αθάνατους θεούς και αυτή τη φορά παρουσιάζονται με την ιδιότητα των δημιουργών του θανάτου (Cic. αναφέρεται για άλλη μια φορά στους αθάνατους θεούς (Cic. εκείνοι που επιχείρησαν 7. την τήβεννο. ενώ στη συνέχεια (Cic.IV. Γι’ αυτούς τους λόγους. Στην παράγραφο IV.Orat. καθώς οι θεοί τους γλίτωσαν από τον πιο σκληρό και άθλιο θάνατο. γι’ αυτό και είπε πρώτος τη γνώμη του.Cat. έκβαση της υπατείας του να είναι η διάσωση όλου του ρωμαϊκού λαού από την πιο αποτρόπαιη σφαγή. θα του ανταποδώσουν ό. ακόμη και τον θάνατο.12). ότι οι θεοί που προστατεύουν την πόλη και είναι πάντοτε δίκαιοι.Cat. μελλοντική του τύχη. χαρακτηρίζει τις τιμές που πρόκειται να απονείμουν οι Ρωμαίοι στους θεούς.  Ξεκάθαρη θεϊκή παρέμβαση υπάρχει. Ο Κικέρων εκθέτει στους συγκλητικούς τις δύο διαφορετικές γνώμες που διατυπώθηκαν σχετικά με την ποινή των ενόχων και που πρόκειται για δύο διαφορετικές αντιλήψεις της έννοιας του θανάτου. Από τη μία πλευρά.Orat. Στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο.23 του τρίτου Κατιλινιακού λόγου. ο Κικέρων παρουσιάζεται διατεθειμένος να δεχτεί οτιδήποτε του επιφυλάσσει πλέον η τύχη. αλλά και ο ύπατός τους. ως τις δικαιότερες από κάθε άλλη φορά. ο Κικέρων.

Ο Κικέρων.Καίσαρ8 θεωρούσε πως ο θάνατος δεν δημιουργήθηκε από τους θεούς ως βασανισμός. όπως οι τόσοι μόχθοι που τη θεμελίωσαν. οι τόσες πράξεις ανδρείας που εξασφάλισαν την ελευθερία και φθάνει στο σημείο να αναφερθεί και πάλι στην τόση εύνοια των θεών που αύξησε τις περιουσίες των Ρωμαίων και οι οποίες παρά λίγο. το μεγαλύτερο μίσος και την μεγαλύτερη τιμωρία. καθώς θεωρούσε το θάνατο ως τον υπέρτατο βασανισμό και την μέγιστη δυνατή τιμωρία. χρησιμοποιεί και πάλι την έννοια του ιερού στα πλαίσια της ειρωνείας του για τον Κατιλίνα (Cic. καθώς δεν επιτέθηκε μόνο εναντίον της ζωής και της οικίας όλων των πολιτών. αλλά και εναντίον των ναών των αθανάτων θεών. Ο Κατιλίνας έχει τόσον καιρό το εγχειρίδιο πάνω του και επιθυμεί τόσο πολύ να το βυθίσει στο σώμα ενός υπάτου. 31    .1-4) που έχει πλέον αποκαλυφθεί η συνωμοσία. ο εκλεγμένος της ερχομένης χρονιάς.Cat.22.Cat.IX. είναι η αναφορά του στην κατοικία των θεών. Αντίστοιχα. και στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (ΙΧ. στην παράγραφο ΙΧ. δηλαδή στους ναούς και στα ιερά. Τελευταίος τρόπος με τον οποίο ο Κικέρων κάνει αισθητή την παρουσία των θεών μέσα από τους λόγους του. πριν συμβουλεύσει τους Ρωμαίους για τις ενέργειές τους και τις μελλοντικές τους προβλέψεις. Για τον Καίσαρα.Orat. Από την άλλη.VI.16).1.12.19. η πιο κατάλληλη και παραδειγματική τιμωρία των βαρύτερων εγκλημάτων ήταν τα ισόβια δεσμά. γι’ αυτό και οι σοφοί και οι γενναίοι άνθρωποι τον αντίκρυζαν με προθυμία.19 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου κάνει έναν μικρό απολογισμό όλων αυτών που συνέβαλαν στη δημιουργία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. όπως 8. αλλά ως ανάγκη της φύσεως και ως ανάπαυση από τους κόπους και τη δυστυχία. θα παρασύρονταν στην καταστροφή. ο Κικέρων εκφράζει έντονη αγανάκτηση για την ασέβεια του Κατιλίνα. Ο Ιούλιος Καίσαρ ήταν ο πραίτωρ.5-8). να τιμωρηθούν με θάνατο (κεφαλική ποινή). ο Ι. όχι μόνο στις στέγες των Ρωμαίων.4. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (V.2). εξαιτίας της συνωμοσίας (Cic. Ο Κικέρων. σε μία μόνο νύχτα. που είναι σαν να το έχει τάξει και αφιερώσει σε κάποιο ιερό. αλλά και στους ναούς και τα ιερά των θεών και δηλώνει ότι αξίζουν γι’ αυτό.  τέτοια καταστροφή για την πόλη. ο Κικέρων κατηγορεί σε τρίτο πληθυντικό πρόσωπο όλους γενικά τους συνωμότες που επιχείρησαν να βάλουν τις καταστρεπτικές τους φωτιές.Orat.

Cat. θεό. υπάρχουν και κάποια σημεία στους λόγους του που γίνεται ιδιαίτερη αναφορά σε έναν. κατανοούμε τη σπουδαιότητα της θρησκευτικής ευλάβειας εκείνη την εποχή. αφού προστάτευσαν την πολιτεία από την πιο απαίσια και καταστρεπτική (Cic.Cat. προσπαθώντας να μεταθέσει την ευθύνη της κρίσιμης απόφασης για την ποινή των ενόχων.Orat. αρχαιότατο φύλακα της πόλης και αναγνωρίζει ότι οφείλονται μεγάλες χάριτες σε αυτόν. δίνει ένα Στο δεύτερο σημείο χαρακτηριστικό της οικοδόμησης του ναού του Δία και στη συνέχεια.Orat. 5) Ο Δίας ο Στάτωρ (“Iovis Stator”) : Εκτός από τις αναφορές του Κικέρωνα σε όλους γενικά τους αθάνατους θεούς.IX.11.4. όπως και σε όλους τους αθάνατους θεούς. το Καπιτώλιο.33. Η λέξη «Στάτωρ» υποδηλώνει ακριβώς τον 32    .Orat.1-5). Μέσα από όλες αυτές τις άμεσες και έμμεσες αναφορές του Κικέρωνα στους θεούς. Υποτίθεται ότι στο Δία Στάτορα αφιέρωσε τον πρώτο ναό ο Ρωμύλος.5-10). εξηγεί τον χαρακτηρισμό του ως «Στυλοβάτη» της πόλης. ο Κικέρων αποκαλεί τον Δία τον Στάτορα. ο Κικέρων συμφορά.4-11). στους συγκλητικούς. την πυρά των Εστιάδων και γενικότερα όλους τους ναούς και τα ιερά των θεών (Cic. Ήδη. Στο πρώτο σημείο (Cic. τους βωμούς των εφέστιων θεών (θεοί που προστάτευαν το σπίτι). δίνονται άμεσα τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του θεού σε δύο συγκεκριμένα σημεία. όταν κάποτε κινδύνευσε η Ρώμη. αποκλειστικά και μόνο. Γι’ αυτό και η οικοδόμηση του ναού του Δία από τον Ρωμύλο έγινε.1. λειτουργικό τους ρόλο σε αυτούς τους τέσσερις λόγους και την ψυχολογική επίδραση που προφανώς θα άσκησαν στο ακροατήριο. Στον τέταρτο και τελευταίο λόγο του. ο Κικέρων προσωποποιεί την πατρίδα και την παρουσιάζει να τους ικετεύει και να τους εμπιστεύεται το φρούριο της πόλης. υπό τους ίδιους οιωνούς που οικοδόμησε και την ίδια την πόλη. Ο «Ζευς Στάτωρ» λατρευόταν από πολύ παλιά στη Ρώμη.  συνήθως γινόταν με τα μαχαίρια που προορίζονταν για τη σφαγή των θυμάτων των θυσιών. αλλά κυρίως τον βαθύτερο.V.1. σύμφωνα με τον Κικέρωνα.XIII. από τον πρώτο Κατιλινιακό λόγο.Cat. τον Δία τον Στάτορα.

όμως. αλλά ούτε και ο ίδιος δεν μπόρεσε να στήσει το άγαλμα πριν την 3η Δεκεμβρίου του 63 π. που ούτε οι προηγούμενοι ύπατοι.Orat. προσπαθεί να επικεντρώσει την προσοχή του ακροατηρίου του σε ένα συγκεκριμένο θεϊκό σημάδι. θα αποκαλύπτονταν στη Σύγκλητο και στο λαό τα οργανωμένα σχέδια εναντίον της υπάρξεως της αυτοκρατορίας (Cic. Όπως αναφέραμε και στο προηγούμενο θέμα της εργασίας. να τιμωρήσει με αιώνια βασανιστήρια τους εχθρούς της πατρίδας (Cic. Μεταξύ των προφητειών.20. Οι ιεροσκόποι διέταξαν τους πολίτες να υψώσουν και μεγαλύτερο άγαλμα του Δία. (ημέρα εκφώνησης του τρίτου Κατιλινιακού λόγου. Προφανώς.33.Orat.Cat.XIII. αντίθετα προς την προηγούμενη τοποθέτησή του.1. όπως μπορούμε να συμπεράνουμε από την αποστροφή του Κικέρωνα προς τον Δία (Cic.XIII. ο Κικέρων είχε τις αποδείξεις της συνωμοσίας). qui…”). Ολοκληρώνοντας την αναδρομική του αφήγηση. Κάνοντας μία αναδρομική αφήγηση.Orat.3-10). που έχει σχέση με τον Δία τον Στάτορα. τόσο μεγάλη. προκειμένου να εξηγήσουν τα διάφορα καταστροφικά φαινόμενα που συνέβαιναν και να δώσουν προφητείες.22). Ο Κικέρων ζητά την βοήθεια του θεού και συγκεκριμένα. τον παρακαλεί να διώξει μακριά από τους ναούς.VIII.V. τα σπίτια και γενικότερα τα τείχη της πόλης. έδωσαν μία διαταγή στους Ρωμαίους.Χ. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. ο Κικέρων αναφέρεται στον ερχομό των Ετρούσκων στη Ρώμη. τη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν. ο πρώτος Κατιλινιακός λόγος εκφωνήθηκε μέσα στο ναό του Δία του Στάτορα όπου ο Κικέρων είχε συγκαλέσει τη Σύγκλητο. η οποία αποτελεί και το βασικό σημείο που θέλει να θίξει ο Κικέρων και το αναλύει διεξοδικά στη συνέχεια. Όπως γνωρίζουμε. Γι’ αυτό τον χαρακτηρίζουμε και ως «Στυλοβάτη» της πόλης. να το τοποθετήσουν σε περίοπτη θέση και να το στρέψουν προς την ανατολή. της προφητείας των Ετρούσκων με την προσωπική 33    . ο Κικέρων στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο (από παράγραφο VIII.1. εκπληκτική του διαπίστωση.1. είχε μπροστά του το άγαλμα του Δία και το δακτυλοδεικτούσε. ο Κικέρων φθάνει στο σημείο να αποκαλύψει στο λαό την προσωπική.Orat.20 έως παράγραφο ΙΧ.Cat.11 “atque huic ipsi Iovi Statori”) και την προσφώνηση του θεού (Cic.3. Juppiter. Η βραδύτητα της εκτελέσεως αυτής της διαταγής.  θεό που βοήθησε να σταθεί η Ρώμη όρθια. εκφράζοντας την ελπίδα πως αν γινόταν αυτό. τον Κατιλίνα και τους συνεταίρους του και έτσι.Cat.33 “Tu.Cat.4-11). ήταν. όταν μιλούσε.

6) Η παράδοση των προγόνων και διάφορα ιστορικά γεγονότα : Ένα.8-10) και παραδέχεται για πρώτη φορά στους λόγους του.Orat. καθώς ο θεός Δίας ήταν αυτός που τα αντιμετώπισε και θέλησε την σωτηρία της πόλης (Cic.5-7). το οργανωμένο σχέδιο της συνωμοσίας στο λαό. από τον Κικέρωνα.Orat. Ο Κικέρων χαρακτηρίζεται για την πλήρη επίγνωση και ακρίβεια των πληροφοριών που παραθέτει. Αφού έχει αποκαλύψει με κάθε λεπτομέρεια στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο.3.22.Orat. τα οποία πρέπει να συνεχίσουν να προστατεύουν με σκοπιές και περιπόλους για να αποφύγουν κάθε ενδεχόμενο κίνδυνο (Cic.3. βλέπουμε να κατέχει εξέχουσα θέση στη ζωή των Ρωμαίων και την εποχή του Κικέρωνα και να παραμένει ακλόνητη η λατρεία του ως θεού-προστάτη της Ρώμης.IX.3. την ίδια εκείνη στιγμή τοποθετούνταν το νέο άγαλμα του Δία και μόλις ακριβώς τοποθετήθηκε.21. Ο Κικέρων τον διακρίνει από τους άλλους θεούς και εξειδικεύει τις αναφορές του στη συμμετοχή και το ρόλο του Δία στην εξέλιξη των πραγμάτων. συνεπώς. όσα σχεδιάζονταν εναντίον της ζωής τους.Cat. Όταν το πρωί (της ημέρας που εκφωνούσε τον λόγο του μπροστά στο λαό) οδηγούσε τους συνωμότες και τους μηνυτές τους μέσα από την αγορά προς το ναό της Ομόνοιας (ρωμαϊκή θεότητα). Με την αποκάλυψη της επαλήθευσης της προφητείας στο λαό. η προτροπή των Ρωμαίων.Cat. έρχεται ως φυσική κατάληξη του λόγου του.XII.  του εμπειρία. επίσης.612). Στην τελευταία παράγραφο του λόγου. να προσκυνήσουν τον Δία. είδε και η Σύγκλητος και ο λαός ολοφάνερα. Ο Δίας ο Στάτωρ. είναι οι αναφορές του στην παράδοση των προγόνων και σε διάφορα ιστορικά γεγονότα της Ρώμης.Cat. ότι θα γινόταν ανυπόφορος και υπερβολικός αν έλεγε ότι ο ίδιος τα αντιμετώπισε όλα αυτά. ο Κικέρων προτρέπει τους Ρωμαίους πολίτες να αποδώσουν τις αντίστοιχες τιμές στον Δία και να αποσυρθούν στα σπίτια τους.29. καθώς και για τον εκπληκτικό και αριστοτεχνικό τρόπο με τον οποίο 34    . σημαντικό θέμα που προκύπτει μέσα από τους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους του Κικέρωνα. ο Κικέρων εκφράζει την απόλυτη βεβαιότητά του ότι όλα έγιναν σύμφωνα με τη θέληση του μέγιστου και αγαθότατου Δία (Cic.IX.

επίσης. η Σύγκλητος. με ένα όμοιο υπατικό δόγμα. παραδείγματα ανθρώπων του παρελθόντος που σκότωσαν συμπολίτες τους που ήθελαν να βλάψουν την πολιτεία. ο Κικέρων αναφέρει ότι οι Ρωμαίοι εξακολουθούν να διαθέτουν αυτό το αποτελεσματικό και αυστηρό συγκλητικό διάταγμα που αποδεικνύει την ορθοφροσύνη της πολιτείας 35    . του λέει ότι έπρεπε πριν πολύ καιρό να είχε οδηγηθεί στο θάνατο.  χειρίζεται αυτές τις πληροφορίες στη σύνθεση των λόγων του. Τέλος.I.4 του πρώτου Κατιλινιακού λόγου. σύμφωνα με διαταγή του υπάτου.3 έως την παράγραφο ΙΙ. Έχοντας απλά υπόνοιες ότι θα στασίαζε.Γράκχο καθώς είχε αρχίσει να κλονίζει το πολιτειακό καθεστώς της Ρώμης με μία αγροτική μεταρρύθμιση και ο Σερβίλιος Αχάλας σκότωσε τον Σκ.6-8). Ξεσπώντας ο Κικέρων εναντίον του Κατιλίνα. να είχε πέσει πάνω του (Cic. δικτατορικές εξουσίες στους υπάτους για την αντιμετώπιση έκτακτων περιστάσεων. Για τον Κικέρωνα. είχε οπλίσει τους υπάτους με το έκτακτο αυτό συγκλητικό δόγμα.Μάριο και Λ. δηλαδή μας παραπέμπει στο λεγόμενο “senatus consultum ultimum ή extremum”.3-4).1.Βαλέριο. Ο θεσμός αυτός εφαρμόστηκε αρκετές φορές στην ιστορία της Ρώμης και αποδείχτηκε πολύ χρήσιμος. με αποτέλεσμα να κυκλοφορεί ατιμώρητος ο πιο επίφοβος εχθρός της Ρώμης.Cat. ώστε να αντιμετωπίσουν την ανταρσία του Μάνλιου.Σκιπίων σκότωσε τον Τ. χρησιμοποιεί.Orat. οι πράξεις αυτών των ανθρώπων θεωρούνται «αρετή» και εκφράζει την έντονη αγανάκτησή του που αυτή η παράδοση των προγόνων του δεν συνεχίζεται και στις μέρες του. Η φράση «κατά διαταγήν του υπάτου» (“iussu consulis”) μας παραπέμπει στην παράδοση των προγόνων των Ρωμαίων να δίνουν. Από τις πρώτες κιόλας παραγράφους του πρώτου Κατιλινιακού λόγου έχουμε αρκετά παραδείγματα. ο ύπατος Οπίμιος εκτέλεσε τον Γ. με αξιοπιστία και εγκυρότητα. Σε δύο συγκεκριμένα σημεία του πρώτου Κατιλινιακού λόγου. Από την παράγραφο Ι. προκειμένου να επηρεάσει το ακροατήριό του. ο ίδιος ο Κικέρων για να γίνει πιο παραστατικός και πιο πειστικός στον λόγο του.2. τον Σατουρνίνο και τον Σερβίλιο.1. αναφέρει ότι ο Γ. λίγες μέρες πριν την εκφώνηση του πρώτου Κατιλινιακού.3.Γράκχο και με όμοιο τρόπο σκότωσαν τον υπατικό άνδρα Φούλβιο με τα παιδιά του και δύο ηγετικές προσωπικότητες των “populares”. σχεδίαζε κάτι μεταρρυθμίσεις. δόθηκε εξουσία και στους υπάτους Γ.I. και η συμφορά που μηχανευόταν εναντίον όλων. Συγκεκριμένα.Cat. ο Κατιλίνας (Cic.Orat. κατόπιν αποφάσεως της Συγκλήτου. Στην προκειμένη περίπτωση.Μέλιο που.

Orat. ο Κικέρων παρουσιάζει το ενδεχόμενο να αντιδράσει ο Κατιλίνας. όπως ένα ξίφος που βρίσκεται στο θηκάρι (Cic. Συνεχίζοντας τον λόγο του.Orat. αλλά δεν εφαρμόζεται.1. δηλαδή να σκοτώσει τον Κατιλίνα.  και το κύρος της Συγκλήτου.Orat. η Σύγκλητος δεν είχε αρμοδιότητα να καταδικάσει σε εξορία έναν ρωμαίο πολίτη.V.Cat.II.3.Cat.1.Cat. Προτρέποντας τον Κατιλίνα να πάει στην εξορία.I.1.11-13). δηλαδή θα τον διώξει μακριά από την πόλη (Cic.XI.Orat.Orat.Orat.29).4. να συγκαλύψει με αυτές τις διατυπώσεις τις βασικές αδυναμίες της υποθέσεως που πρέπει να κερδίσει.20.Cat. όπως η φυλάκιση. αντιπαραθέτει το γεγονός ότι εκείνοι που απαρνήθηκαν την πολιτεία τους. Στην υπόθεση ότι μπορεί να τον σταματούν οι νόμοι που αφορούν τις ποινές των ρωμαίων πολιτών. αντιπαραθέτει το γεγονός ότι ακόμη και ιδιώτες στην πολιτεία τους καταδίκασαν σε θάνατο τους επικίνδυνους πολίτες. όμως. δεν διαφύλαξαν ποτέ σε αυτή την πόλη τα πολιτικά τους δικαιώματα.12. Σύμφωνα με την παράδοση των Ρωμαίων. καθώς δεν διαθέτει αποδείξεις της συνωμοσίας και φοβάται την αντίδραση των οπαδών του Κατιλίνα. τα βασανιστήρια (Cic.1. Η πατρίδα αναρωτιέται για το τι ακριβώς εμποδίζει τον Κικέρωνα να επιβάλλει μία τέτοια τιμωρία και ακολουθούν δύο παράγραφοι με συνεχόμενες ερωταποκρίσεις της προσωποποιημένης πατρίδας πάνω σε αυτό το θέμα (Cic. να του ζητήσει να αναφερθεί στη Σύγκλητο και να υπακούσει μόνο αν αυτή εκδώσει διαταγή (Cic. Ο ίδιος ο Κικέρων ομολογεί στον λόγο του ότι δεν τολμά ακόμη να κάνει αυτό που αρμόζει στην υπατική εξουσία και στα διδάγματα των προγόνων του. γι’ αυτό θα κάνει κάτι επιεικέστερο από την άποψη της αυστηρότητας και ωφελιμότερο από την άποψη της σωτηρίας του συνόλου. ο Κικέρων προσωποποιεί την πατρίδα και την παρουσιάζει να του παραπονιέται για την απόφαση της απλής εξορίας και όχι της παραδειγματικής τιμωρίας του Κατιλίνα.5-7).XI.VIII. με αποτέλεσμα να υποστηρίζει ότι υπάρχει έλλειψη των υπάτων (Cic.4-7).6-14). Στην υπόθεση ότι μπορεί να σταματά τον Κικέρωνα η παράδοση των προγόνων.Cat. Ο Κικέρων προσπαθεί σε αυτό το σημείο.1.1. Σύμφωνα με τον ρωμαϊκό νόμο (“lex Sempronia”) μόνο με την ψήφο του λαού μπορούσε ρωμαίος πολίτης να 36    .9-12) και ότι αυτό το διάταγμα είναι κλειδωμένο στα αρχεία. σύμφωνα με τον Κικέρωνα.28 και XI. κάτι που δεν μπορεί να κάνει κατά τη διάρκεια της υπατείας του.Cat. ο θάνατος. Δυνάμει αυτού του δόγματος θα έπρεπε να είχε εκτελεσθεί αμέσως ο Κατιλίνας.

II. λέγοντας ότι αυτό δεν ήταν λάθος δικό του.Cat. ο Κατιλίνας έπρεπε να είχε εξοντωθεί πολλά χρόνια πριν και αυτό ζητούσαν από τον Κικέρωνα κατά τη διάρκεια της υπατείας του και οι παραδόσεις των προγόνων και η αυστηρότητα των αρχών της υπατικής εξουσίας. θα συνέβαινε να μην μπορεί να καταδιώξει τους συνενόχους του υπό την πίεση της οργής των Ρωμαίων (Cic. καθώς έτσι δεν δείχνει εμπιστοσύνη στον ρωμαϊκό λαό που έναν άνθρωπο αυτοδημιούργητο.Cat. χωρίς κανέναν προγονικό τίτλο (“nulla commendatione maiorum”).XII. αλλά και τιμήθηκαν για το αίμα που έχυσαν του Σατουρνίνου. Στην αρχή του δεύτερου Κατιλινιακού λόγου (Cic. όμως. Θεωρώντας την εκτέλεση τέτοιων πολιτών αρετή. αποτέλεσε εξαίρεση καθώς. φορέας ενός άγνωστου ονόματος. ο ίδιος δεν θα πρέπει να ανησυχεί μήπως.Orat. “homo novus”). αλλά των καιρών. ωστόσο ο Κικέρων μεθόδευσε κατά τέτοιο τρόπο τα πράγματα και ακολούθησε συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο.Orat. ο Κικέρων αποδέχεται το μίσος που προκαλεί.Cat. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα. των Γράκχων. κατέκτησε χάρη στις ικανότητές του όλα τα αξιώματα στο κατώτατο όριο της επιτρεπόμενης ηλικίας («νέος ανήρ». όχι μόνο δεν σπιλώθηκαν.XII. Ο Κικέρων.2. του Φλάκκου και πολλών παλαιότερων.Orat. Με την εκφώνηση του πρώτου Κατιλινιακού λόγου.4. χρησιμοποιεί δηλαδή και πάλι την παράδοση των προγόνων του για να δείξει ότι. Ο Κικέρων επανέρχεται στα παραδείγματα ανθρώπων του παρελθόντος που σκότωσαν βλαβερούς συμπολίτες τους (Cic.2. όχι ως μίσος. η πατρίδα τον επιπλήττει. τον ανύψωσε τόσο γρήγορα στην ύπατη εξουσία.II. προσπαθεί να δικαιολογήσει τον εαυτό του που απλά έδιωξε και δεν συνέλαβε τον Κατιλίνα. ο Κικέρων πέτυχε να απομακρύνει τον Κατιλίνα από την Ρώμη. στην περίπτωση να φοβάται ο Κικέρων το μίσος των επιγενόμενων. 37    . Αν και δεν ακολούθησε την παράδοση των προγόνων του. Σύμφωνα με την παράδοση των Ρωμαίων. Τα πράγματα.3). πετυχαίνοντας έμμεσα τον σκοπό του. οι ύπατοι που εκλέγονταν είχαν αριστοκρατική καταγωγή. εκτελώντας άμεσα τον Κατιλίνα. χωρίς να έχει ένδοξους προγόνους. μπορούσαν να αποφασίσουν την εκτέλεση του Κατιλίνα. αφού έξοχοι άνδρες και πολίτες.11-13). με την εκτέλεση πολιτών. όμως. Τέλος.6-10).Orat.Cat. χωρίς να ανήκει στην τάξη των ευγενών. δεν ήταν ακόμη τότε αποδεδειγμένα για τους Ρωμαίους και αν καταδίκαζε σε θάνατο τον Κατιλίνα. συνεπώς.1. αλλά ως δόξα (Cic.1.  καταδικαστεί σε θάνατο.1-5). αλλά και η πολιτεία. όμως. Μόνο οι συνελεύσεις του λαού. ξεσπάσει εναντίον του το μίσος των μεταγενεστέρων.

με την έγκρισή της.Λέντουλος τους διαβεβαίωνε ότι. Για τον Κικέρωνα. η Σύγκλητος είχε εκείνη την εποχή το δικαίωμα να υπόσχεται το ατιμώρητο στον καταδότη ενός εγκλήματος.2.Cat.5-9). στον ιδρυτή της. Έμμεσα σε αυτό το σημείο.2). τον Ρωμύλο. τα σιβυλλικά βιβλία ήταν βιβλία που προφήτευαν το μέλλον της Ρώμης και ο 38    . αλλά συνεχίσουν να μηχανορραφούν εναντίον της πολιτείας.3. του υποσχέθηκε επίσημα. ο οποίος απλά θεμελίωσε την πόλη. Αφού οι Ρωμαίοι πολίτες εξυψώνουν σχεδόν στους αθάνατους θεούς.IV. Σύμφωνα με την παράδοση των Ρωμαίων.2. τα όπλα. και που θα γίνουν πραγματικότητα εάν αυτοί δεν ζουν ειρηνικά. οι άγρυπνοι ύπατοι είναι οι απειλές που «εκτοξεύει» ο Κικέρων προς τους συνωμότες. χωρίς τους Γαλάτες. με σκοπό να τον συγκρίνει με τον εαυτό του στο θέμα της τιμής και της δόξας.IV. όπως ήταν στη συγκεκριμένη περίπτωση ο Βουλτούρκιος.I. ο Κικέρων αναφέρεται σε ένα ιστορικό πρόσωπο της Ρώμης. Όταν ο Κικέρων είχε τις αποδείξεις στα χέρια του. Κατά τον ρωμαϊκό νόμο. τον Ρωμύλο. ο Π.6-10). αυτός είναι ο τρίτος Κορνήλιος που θα βασιλεύσει στην πόλη μετά τον Κίννα και τον Σύλλα (Cic. σε ένα δημόσιο συμβούλιο.27 του δεύτερου Κατιλινιακού λόγου. Η προδοσία του Βουλτούρκιου ήταν αποφασιστική για την πλήρη αποκάλυψη της συνωμοσίας και αμείφθηκε πλουσιοπάροχα από την Σύγκλητο. σύμφωνα με τους σιβυλλικούς χρησμούς και τις απαντήσεις των ιεροσκόπων. ακόμη και αν αυτός ήταν συνένοχος. η χαρά της διάσωσης ενός ατόμου είναι πιο σημαντική από την στιγμή της γέννησής του και πιο βέβαιη σε σχέση με την τύχη εκείνου που γεννιέται. Οι πρόγονοι είναι οι δημιουργοί του δεσμωτηρίου που το έταξαν για τον κολασμό των αποδεδειγμένων ανόσιων εγκλημάτων. ο Κικέρων εισήγαγε τους Γαλάτες ενώπιον της Συγκλήτου.Orat. το ατιμώρητο (Cic.  Αναφορά του Κικέρωνα στους προγόνους γίνεται και στο τέλος της παραγράφου ΧΙΙ. Στην αρχή του τρίτου Κατιλινιακού λόγου και συγκεκριμένα στην παράγραφο Ι. Μετά τον Βουλτούρκιο. το ίδιο θα πρέπει να κάνουν και γι’ αυτόν που διατήρησε την πόλη στη ζωή (Cic. Αυτούς. τα σφραγισμένα γράμματα των συνωμοτών.Orat.Orat. οι οποίοι παρέμειναν στη Ρώμη. έκρινε σωστό να αναφέρει πρώτα ολόκληρη την υπόθεση που αφορούσε έναν δημόσιο κίνδυνο.9. με την λατρεία και τις δοξολογίες τους. Το δεσμωτήριο. ο Κικέρων ζητά από τον λαό αναγνώριση και τιμητικές διακρίσεις ως αντάλλαγμα για τις ενέργειές του στη διάσωση της πατρίδας.Cat.3.3.Cat. Αφού εισήγαγε ενώπιον της Συγκλήτου τον Βουλτούρκιο.

V. αν και βουβή. Από αυτούς που κατά τα καθιερωμένα μίλησαν πρώτοι. οι Ρωμαίοι τότε τέλεσαν αγώνες επί δέκα μέρες και έκαναν οτιδήποτε θα συνέβαλε στον εξιλασμό των θεών. τα οποία φυλάσσονταν από δεκαπέντε ιερείς και τα συμβουλεύονταν οι αρχές της πόλης μόνο σε έκτακτες περιστάσεις και μόνο με την άδεια της Συγκλήτου. Επειδή το συγκλητικό δόγμα δεν είχε ακόμα καθαρογραφεί. Εξαιτίας των καταστροφών που συνέβαιναν. θα έπρεπε να λειτουργήσει ανασταλτικά στη δράση του Λέντουλου.  Ταρκύνιος τα είχε καταθέσει στο Καπιτώλιο. ούτε ο ίδιος ο Κικέρων. οι Ρωμαίοι κάλεσαν ιεροσκόπους από την Ετρουρία για να προφητεύσουν και να δώσουν κατάλληλες συμβουλές. Ανοίγοντας τα σφραγισμένα γράμματα ενώπιον της Συγκλήτου. κάηκαν κατά το 85 π. πριν την ημέρα εκφώνησης του λόγου του (3ος Κατιλινιακός).Cat. ο Κικέρων κάνει μία αναδρομή στο παρελθόν της Ρώμης και συγκεκριμένα στην εποχή της υπατείας του Κόττα και του Τορκουάτου. Σύμφωνα με τις απαντήσεις των ιεροσκόπων. πράγμα το οποίο δεν έγινε. Τα βιβλία αυτά.Orat. η εικόνα αυτή της σφραγίδας.20 του τρίτου Κατιλινιακού λόγου. έγιναν νέες συλλογές προφητειών. Στη συνέχεια. δεν μπόρεσαν να φέρουν εις πέρας την διαταγή των 39    .3-4).Cat.VI. ο Κικέρων άρχισε να εκθέτει στο λαό όσα θυμόταν από αυτά που αποφάσισε η Σύγκλητος (Cic. ο Κικέρων κάνει μία ιδιαίτερη αναφορά στη σφραγίδα των γραμμάτων του Λέντουλου. Όμως.Χ.Cat. ύστερα όσοι στο παρελθόν άσκησαν δικτατορική εξουσία.Orat. αποδεικνύοντας και πάλι το θράσος και την ανηθικότητα του συνωμότη.VI. Στις παραγράφους VIII.5-7). τον παππού του.19 και VIII. αλλά και από ανεύθυνα άτομα. οι συγκλητικοί διατύπωναν τη γνώμη τους με μία ορισμένη σειρά. ο Κικέρων ζήτησε τη γνώμη της Συγκλήτου για το τι πρέπει να πράξουν προς το συμφέρον της πολιτείας. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα. Πρώτοι μιλούσαν οι εκλεγμένοι ύπατοι του ερχόμενου έτους και ο πρόκριτος της Συγκλήτου. όσοι υπατική. Σύμφωνα με την παράδοση των Ρωμαίων.3.3. Η σφραγίδα αυτή απεικονίζει έναν πρόγονο του Λέντουλου.16-19). με αποτέλεσμα να χάσουν οι σιβυλλικοί χρησμοί το κύρος τους.3. ο οποίος ήταν έξοχος άνδρας και αγαπούσε πολύ την πατρίδα και τους συμπολίτες του (Cic. κτλ.Orat. διατυπώθηκαν γενναιότατες προτάσεις που η Σύγκλητος υιοθέτησε. χωρίς να διατυπωθούν διαφορετικές γνώμες (Cic. ούτε οι συγκεκριμένοι ύπατοι. Αφού εμφανίσθηκαν και ανακοινώθηκαν οι αποδείξεις.

6-11).Cat.π. ο Κικέρων εκθέτει τις δύο διαφορετικές γνώμες που διατυπώθηκαν για την ποινή των ενόχων. ανεσταλλόταν η ισχύς και αυτού του νόμου. όταν είχε εκδοθεί ένα “senatus consultum ultimum”. Στην παράγραφο IV.X. μόνο ο λαός μπορούσε να αφαιρέσει τη ζωή ενός ρωμαίου πολίτη.3.7. ο Κίννας.Orat.7 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου.. προκάλεσαν αλληλοσφαγή πολιτών και αιματοχυσία. επειδή θέλησε να γίνει για δεύτερη φορά δήμαρχος. αλλά στη μεταρρύθμιση της πολιτείας.Orat. όμως.4 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου. ο Κικέρων κάνει επίσης μία αναδρομή στο παρελθόν και αυτή τη φορά αναφέρεται σε παλαιότερες εσωτερικές συγκρούσεις της Ρώμης. δεν μπορούσε να είναι ταυτόχρονα και πολίτης της πολιτείας.10 του ίδιου λόγου. ενώ ο Κικέρων διατήρησε και την πόλη και τους πολίτες άθικτους και αλώβητους (Cic. ούτε ο Σατουρνίνος επειδή φόνευσε τον Μέμμιο. ο Λέπιδος. Κατά μία γνώμη.3 και ΙΙ.Χ.Orat. Ο σκοπός αυτής της αναδρομής είναι να δείξει ο Κικέρων ότι αυτές οι εμφύλιες διαμάχες. Προσάγονται αυτοί που ήθελαν να καταστρέψουν ολοσχερώς τη Ρώμη. ο Κικέρων προκειμένου να τονίσει τη σπουδαιότητα της κρίσης των συνωμοτών.Cat. του Καίσαρα και του Σιλανού. αν και δεν απέβλεπαν στην καταστροφή. Στην παράγραφο ΙΙ. ούτε ο Γάιος Γράκχος επειδή επιχείρησε να ξεσηκώσει τους υπερασπιστές των αγροτικών νόμων. Στην παράγραφο V.24 του ίδιου λόγου. ο Μάριος. Σύμφωνα με τους Πόρκιους νόμους που ίσχυαν από το τέλος του 2ου αι.3. αλλά όποιος ήταν εχθρός της πολιτείας.17-18). Ήξερε ακόμη καλά πως στον ίδιο τον εισηγητή του Σεμπρώνιου νόμου είχε επιβληθεί.4. Στην παράγραφο Χ. καθιστώντας το θέμα αυτό αμφισβητούμενο. Υπενθυμίζει στους συγκλητικούς ότι δεν προσάγεται ενώπιόν τους ο Τιβέριος Γράκχος για να δικαστεί. αντιπαραθέτει κάποιες ιστορικές πληροφορίες που χρησιμοποίησε και στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο (παράγραφοι Ι. 40    . Ο Σιλανός είναι υπέρμαχος της θανατικής ποινής των ενόχων και υπενθυμίζει ότι συχνά τέτοια ποινή επιβλήθηκε σε κακούς πολίτες στην πολιτεία (Cic.25. ο Κικέρων αναφέρει ότι ο Καίσαρ ήξερε πολύ καλά πως ο Σεμπρώνιος νόμος (ο οποίος συμπλήρωνε τους Πόρκιους νόμους) είχε θεσπιστεί για τους ρωμαίους πολίτες.IV.4). με πρωταγωνιστές όπως ο Σύλλας. ο Οκτάβιος.11-12).VIII. γι’ αυτό και η ποινή τους θα πρέπει να είναι αντίστοιχη του μεγέθους του εγχειρήματός τους.20.  Ετρούσκων να υψώσουν μεγαλύτερο άγαλμα του Δία και σε συγκεκριμένη θέση (Cic.Cat.

10-17). Ως παράδειγμα για να στηρίξει τη θέση του. εάν οι πρόγονοί τους δεν είχαν καθιερώσει διάφορα βασανιστήρια στον Άδη για τους αμαρτωλούς (Cic.Orat. στην παράγραφο Χ. ενώ στην σύγχρονη εποχή του Κικέρωνα υπάρχουν συνωμοσίες για να καταστρέψουν την πολιτεία.21.Cat.26 του τρίτου Κατιλινιακού λόγου.VI. η ποινή του θανάτου από την πολιτεία. καθώς χάραξε τα όρια της αυτοκρατορίας.Cat. ο Πομπήιος είναι ο ένας από τους δύο πολίτες (ο άλλος είναι ο Κικέρων) που αναδείχθηκαν στην ρωμαϊκή πολιτεία.8-10).4. είναι ο άνδρας για του οποίου την αρετή γίνεται 41    . Η γνώμη του Καίσαρα (τα ισόβια δεσμά) ήταν καλή και συμφέρουσα.Cat. ξεχωρίζει και τοποθετεί πάνω από όλους στο θέμα της δόξας τον Πομπήιο. ο Αιμ. όχι μόνο για τον ίδιο τον Κικέρωνα.9-11).9.4. αλλά και για την πολιτεία και ανταποκρινόταν σε ό. ο Λέντουλος κατέστρωσε σχέδιο για να ανατρέψει τελείως τα θεμέλια της πολιτείας (Cic.12-16). όχι πια στη γη. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. βαρύτερη καταδίκη από τον θάνατο.8. τα κατορθώματα και οι αρετές του Πομπήιου εκτείνονται στις εκτάσεις και τα όρια που φθάνει και η διαδρομή του ήλιου (Cic. ο Σκιπίων ο Αιμιλιανός (2ος Αφρικανός). ο Κικέρων επανέρχεται στο θέμα της σύγκρισης των πράξεων των ανθρώπων του παρελθόντος με τις σημερινές και τονίζει ξανά την διαφορά στο σκοπό τους.Cat. ο Κικέρων αφού δοξάσει κάποιους προγόνους του.Παύλος και ο Μάριος.Orat. Τα ισόβια δεσμά ήταν. όπως ο Σκιπίων (1ος Αφρικανός).Cat. που μας παραπέμπουν σε προηγούμενη αναφορά του.IV. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα. τον Λέντουλο και τον παππού του.X.4. υπήρχαν κομματικές έριδες και μία τάση για σπατάλες στην πολιτεία.4.Orat.16-19). Στο τέλος της παραγράφου ΧΙ. Στην παράγραφο VI. Ο ίδιος ο θάνατος δεν θα προκαλούσε δέος στους κακούς.Orat. Ενώ ο παππούς του Λέντουλου κυνήγησε τον Γράκχο για να μην ανατραπεί η ύπατη εξουσία της πολιτείας.Orat. στην εικόνα της σφραγίδας των γραμμάτων του συνωμότη (Cic. χρησιμοποιεί δύο συγκεκριμένα πρόσωπα. και αφού αναφερθεί με συντομία στα ανδραγαθήματά τους.V.21 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου. Τέλος. Παλαιότερα.3.13. Η υπέρμετρη κολακεία του Κικέρωνα προς τον Πομπήιο εμφανίζεται και σε δύο άλλα σημεία των προηγούμενων λόγων του. δηλαδή προς την ολοκλήρωση του λόγου του.V. αλλά στις περιοχές του ουρανού και στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο.13 του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου.τι απαιτούσε το κύρος και το μεγαλείο των προγόνων του (Cic.  χωρίς τη διαταγή του λαού.

Η ύπαρξη ενός αυστηρού και αποτελεσματικού συγκλητικού δόγματος αποδεικνύει την ορθοφροσύνη της πολιτείας (Ι. Εκτός από την δική του φροντίδα. όμως. Οι λόγοι του Κικέρωνα λειτουργούν ως ένα οχυρό. Ο Πομπήιος είχε συντρίψει την πειρατεία σε ολόκληρη την Μεσόγειο και τέλειωνε νικηφόρα τον πόλεμο εναντίον του Μιθριδάτη. Ο ίδιος ο Κικέρων. της πατρίδας τους. 7) Η πόλη-πατρίδα-πολιτεία : Και οι τέσσερις Κατιλινιακοί λόγοι του Κικέρωνα στρέφονται γύρω από την έννοια της πόλης.9-11) και το κύρος της Συγκλήτου. στην πολιτεία των Ρωμαίων είναι τόσες πολλές που θα τις συμπτύξουμε και θα αναφέρουμε τις πιο βασικές σε κάθε λόγο ξεχωριστά.2. Όλα ξεκίνησαν από την συνωμοτική δράση και την προσχεδιασμένη.  λόγος από τον Κικέρωνα (Cic. συμπεριλαμβάνοντας και τον εαυτό του σε αυτούς.8-9).5-6). Σύμφωνα με τον Κικέρωνα. χάρη στον Πομπήιο. “republica”). εξασφαλίζοντας την ειρήνη στον έξω κόσμο. Βασική επιδίωξη του Κατιλίνα. αφού επιτέθηκε φανερά εναντίον των ναών των αθανάτων θεών και εναντίον της ζωής και της οικίας όλων των συμπολιτών του (V.11. είναι η ολοκληρωτική καταστροφή της πολιτείας.Orat. της πατρίδας. της πολιτείας των Ρωμαίων (“urbs”.2. ο Κικέρων επικρίνει τους συγκλητικούς. από ότι ο Κατιλίνας για την καταστροφή της (IV.1-3).Cat. δεν υπήρχε κανένας λαός του οποίου την επίθεση να φοβούνται οι Ρωμαίοι και κανένας εξωτερικός πόλεμος δεν μαινόταν. ως ένας τρόπος διαφύλαξης της πιο βασικής αρχής και αξίας των Ρωμαίων. “civitas”.1-3). επειδή θεωρούν ότι εκπληρώνουν το χρέος τους προς την πολιτεία (Ι. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. σημαντική ήταν και 42    .3.V.12. δηλώνει ότι φροντίζει πολύ περισσότερο για την σωτηρία της πατρίδας του. εγκληματική επίθεση του Κατιλίνα εναντίον της ρωμαϊκής πολιτείας. σε στεριά και θάλασσα. Οι αναφορές του Κικέρωνα στην πόλη. στην πατρίδα. αλλά η μη εφαρμογή του αποδεικνύει ταυτόχρονα και την έλλειψη των υπάτων. αποφεύγοντας απλά τη μανία του Κατιλίνα και δεν εμποδίζουν ουσιαστικά την ανεξέλεγκτη δράση του. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο.

αποτελεί το επίκεντρο όλων. βρισκόταν σε άμεση αλληλεξάρτηση με τη ζωή και γενικότερα την τύχη του υπάτου της.11-14). το ίδιο ακριβώς πρέπει να κάνει και τώρα που η πατρίδα. η καταστρεπτική δύναμη του Κατιλίνα προς την πολιτεία και από την άλλη είναι οι προσωπικές ενέργειες του υπάτου (του Κικέρωνα) και η θέληση των θεών που λειτουργούν ως ένας κλοιός προστασίας της πολιτείας. τον φοβάται και τον απεχθάνεται (VII.11. η αγριότητα ενός τέτοιου ανοσιουργήματος. είτε.17). Οι λόγοι αποτελούν το μέσο για τον ύπατο (Κικέρωνα) ώστε να αφυπνίσει τη Σύγκλητο και το λαό. Στην προσπάθειά του ο Κικέρων να πείσει τον Κατιλίνα να αυτοεξοριστεί. αν και έβλεπε ότι ένα δικό του πάθημα θα ήταν συνδεδεμένο με μεγάλη συμφορά της πολιτείας (V. Γύρω από την έννοια της πολιτείας αναπτύσσονται διάφορες δυνάμεις. για την κατατυράννηση και 43    .1-5).14. να αποδέχονται τις αποφάσεις του και να φοβούνται τη δύναμή του. Όπως ακριβώς θα αποτραβιόταν ο Κατιλίνας μακριά από τους γονείς του. Αποκορύφωση της προσωποποίησης της πατρίδας αποτελεί όλη η παράγραφος VII. ο κοινός γονεύς όλων. Η τύχη της πολιτείας. δεν τιμωρήθηκε (VI. Συγκεκριμένα. Ήδη. Η έννοια της πολιτείας είναι τόσο σημαντική για τους Ρωμαίους. η εχθρική. από τον πρώτο Κατιλινιακό λόγο. χρησιμοποιεί ένα αναλογικό παράδειγμα και εξομοιώνει την πατρίδα με τους γονείς του Κατιλίνα. Στις προσωπικές επιθέσεις του Κατιλίνα εναντίον του Κικέρωνα. η έννοια της πόλης. που υπάρχουν απλά ως δυνάμεις γύρω από την πολιτεία και δεν ενεργοποιούνται για να αναστείλουν τη δράση του Κατιλίνα. με τις προσωπικές του δυνάμεις. για να μη φανεί πως σε μία τέτοια πολιτεία σαν τη δική τους. και αν υπήρξε.18. του δημόσιου βίου και της κοινωνικής ισορροπίας.  η βοήθεια των θεών και κυρίως του Δία του Στάτορα για να αποφύγουν τόσες φορές οι Ρωμαίοι την τόσο καταστρεπτική για την πολιτεία συμφορά (V. ο Κικέρων αμύνθηκε χωρίς τη βοήθεια της πολιτείας (V. συνεπώς. όπως συμβαίνει και στους επόμενους λόγους του Κικέρωνα. της πολιτείας. που ο Κικέρων αποσιωπά κάποια γεγονότα στους λόγους του που θα αμαύρωναν την εικόνα της. αποσιωπά ένα έγκλημα του Κατιλίνα στο στενό. είτε μπόρεσε να υπάρξει. οικογενειακό του περιβάλλον. Από τη μία πλευρά είναι η αντιθετική.11. Η πατρίδα προσωποποιείται και παρουσιάζεται ως ο κηδεμόνας όλων των πολιτών. του οποίου το κύρος πρέπει να σέβονται.3-6). Τον κατηγορεί για τους φόνους πολλών πολιτών.6-8). εάν αυτοί τον φοβούνταν και τον μισούσαν.11. καθώς με σιωπηλή στάση απευθύνεται η ίδια η πατρίδα στον Κατιλίνα.

τους προειδοποιεί ότι δεν θα είναι επιεικής και ανεκτικός. επανέλαβε με ένα ρητορικό τέχνασμα την ίδια προσταγή μέσω της πατρίδας. διότι έβγαλε από μέσα της ένα καρκίνωμα και το εξοβέλισε (Ι. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. Πιο τυχερή. θα εγείρει το μίσος του λαού εναντίον του και θα κινδυνεύει. εάν είχαν βγει από την πόλη και τα αναίσχυντα μπουλούκια των απελπισμένων.29).22. αλλιώς.4-6). Αφού ο ίδιος ο Κικέρων έδωσε προηγουμένως. Εκφράζει κάποιο δίκαιο παράπονό της (“quandam prope iustam patriae querimoniam”) για το γεγονός ότι ο Κικέρων απλά εξέβαλε τον Κατιλίνα από την πόλη και δεν τον φυλάκισε. καλείται στη συνέχεια να απαντήσει ο Κικέρων. Αναρωτιέται τι ακριβώς τον εμπόδισε στο να τιμωρήσει τον Κατιλίνα και σε αυτές τις ιερές εκκλήσεις της πατρίδας (“sanctissimis rei publicae vocibus”). ούτε τον θανάτωσε. όμως. αλλά και να τους καταργεί και να μην τιμωρείται για κανένα του έγκλημα. ο οποίος μηχανευόταν την καταστροφή της πατρίδας (Ι. διαταγή στον Κατιλίνα να αποχωρήσει από την πόλη. αν παραμείνουν. κάτι που άλλωστε το λέει και ο ίδιος στον λόγο του. να καθίσουν φρόνιμα. Ακόμη και η ίδια η πόλη παρουσιάζεται να χαίρεται.10. ο Κικέρων τους προτρέπει να φύγουν από την πόλη. Προς το τέλος του πρώτου Κατιλινιακού λόγου (από παράγραφο ΧΙ έως παράγραφο ΧΙ. πείθοντας τον Κατιλίνα να πάει στην εξορία.  καταλήστευση των συμμάχων τους και για τη δύναμη που βρήκε. θα ήταν η πατρίδα. Είναι διατεθειμένος να θυσιάσει ακόμη και τη ζωή του για το κοινό καλό.11. Αν εμμείνουν στην ίδια νοοτροπία.4-9).15-17). Αν και ο Κικέρων γνωρίζει ότι. ως ύπατος. θεωρώντας ότι αξίζει να το πάθει για την πατρίδα (ΙΧ. προσπαθώντας να γίνει πιο πειστικός και να ερεθίσει συναισθηματικά το ακροατήριό του. αλλά θα τους δώσει αυτό που τους αξίζει (V.1-5).1-4). Αγαπά την πατρίδα πολύ περισσότερο και από τη ζωή του (ΧΙ.2. ούτε τον βασάνισε. δηλαδή οι φίλοι του Κατιλίνα που παρέμεναν ακόμη στη Ρώμη (V. ωστόσο δέχεται να πέσει αυτή η συμφορά μόνο πάνω του. όχι μόνο να περιφρονεί τους νόμους και τα δικαστήρια. γι’ αυτό τον προστάζει να φύγει από την πόλη. ο Κικέρων αναφέρει ενθουσιασμένος στους Ρωμαίους ότι έδιωξαν μακριά από την πόλη τον Κατιλίνα.810). Αυτούς. η πατρίδα προσωποποιείται πάλι και αυτή τη φορά απευθύνεται στον Κικέρωνα. 44    . σύμφωνα με τον Κικέρωνα.1. Η πατρίδα δεν ανέχεται άλλο να ζει υπό το καθεστώς του φόβου του Κατιλίνα.

Αυτό το μίσος. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. αναγνωρίζει το χρέος που έχει ή να ζήσει με τους πολίτες ή να πεθάνει γι’ αυτούς και ότι η πατρίδα αυτή. Ως ύπατος. οι συνθήκες για εκείνους που θέλουν όχι μόνο να κυβερνήσουν. Αφού ανακοίνωσε τις αποδείξεις στο λαό. Ο Κικέρων. αλλά με την τιμωρία λίγων να μπορέσουν να σωθούν όλοι (ΧΙΙΙ.3-4). οι αναφορές στην πολιτεία είναι λίγες.13). Προβλέπει τις μεταπτώσεις της κοινής γνώμης και το μίσος που θα ξεσπάσει αργότερα εναντίον του.27.28. το αφιερώνει και στους θεούς. τους πολίτες για τον επερχόμενο πόλεμο με τον στρατό του Κατιλίνα. αρκεί να σωθεί η πολιτεία. η πρώτη κίνηση του υπάτου. βίαιης και επικίνδυνης επίθεσης εναντίον της πατρίδας και να φροντίσει ώστε κανένας καλός πολίτης να μην σκοτωθεί. του Κικέρωνα. ήταν να ζητήσει τη γνώμη της Συγκλήτου για το τι πρέπει να πράξουν προς το συμφέρον της πολιτείας (VI.27. είναι άθλιες (VII.10-16).26.1-3). Απευθυνόμενος και πάλι προς τους συνωμότες που παρέμειναν στη Ρώμη.6-9).7-12). είναι η δική του πατρίδα (ΧΙΙ. ο Κικέρων αποδίδει την σωτηρία της πόλης στους θεούς και στις προσωπικές αποφάσεις του. όμως. Δίνει οδηγίες στους Ρωμαίους για τον επερχόμενο πόλεμο και όπως λέει και ο ίδιος. δεν τον ενδιαφέρει. για τις προφητείες των Ετρούσκων και για το κυριότερο θεϊκό σημάδι 45    . ως ευσυνείδητος ύπατος. σε περίπτωση που μετανοήσει ο Κατιλίνας για όσα έχει κάνει. όλες οι αναφορές στην πολιτεία γίνονται μέσα από τις προσωπικές ενέργειες του Κικέρωνα για την προστασία της. αλλά ακόμη και να σώσουν την πολιτεία τους. Είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει την μεγαλοψυχία του στην περίπτωση μιας φανερής. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο. Κάνοντας αναδρομές στο παρελθόν της Ρώμης και μιλώντας για τις καταστροφές της. προκειμένου να αναφερθεί στον ρόλο τους στην εξέλιξη των πραγμάτων.  Για τον Κικέρωνα. ο Κικέρων τους παρακινεί να φύγουν και απειλεί με όπλα και φυλάκιση όσους μείνουν και έστω αποπειραθούν να πράξουν κάτι εναντίον της πατρίδας (ΧΙΙ. Αυτό το λέει με αφορμή τις συνέπειες που προβλέπει ότι θα υποστεί. για τα θεϊκά σημάδια.1). αλλά και να κινητοποιήσει. καθώς ο Κικέρων αφιερώνει το μεγαλύτερο κομμάτι του λόγου του στο να εκθέσει στο ρωμαϊκό λαό τις αποδείξεις που έχει πλέον στα χέρια του. έχει φροντίσει για την ασφάλεια της πόλης και με τον λόγο του προσπαθεί να προετοιμάσει ψυχολογικά. Από την πρώτη κιόλας παράγραφο του λόγου (Ι. Ένα σημαντικό κομμάτι του λόγου. έχει φροντίσει και μεριμνήσει ώστε η πόλη να είναι αρκετά φρουρημένη και να κινούνται οι πολίτες με ασφάλεια (ΧΙΙ.

από τις σκέψεις για τους δικούς του κινδύνους (V.2. αλλά κυρίως τον Κικέρωνα. Εκθέτοντας τις δύο διαφορετικές γνώμες που διατυπώθηκαν στη Σύγκλητο σχετικά με την ποινή των ενόχων. Στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο.6-8). ζήλο και θάρρος για την τιμή της πατρίδας και για την σωτηρία της (VII.9. Χωρίς να λέει ξεκάθαρα τη γνώμη του σχετικά με την ποινή των ενόχων. την άποψη του Καίσαρα. αν και βρίσκονται σε διάσταση πολλών ετών με τους συγκλητικούς για διάφορα θέματα. επανειλημμένως. Εκτός από τους συνωμότες που είναι κακοί πολίτες και εχθροί της Ρώμης. οι συγκλητικοί παρουσιάζονται να ανησυχούν για τους κινδύνους που απειλούνε τους ίδιους και την πολιτεία. 46    .19-22).13. τους προτρέπει να μην ανησυχούν γι’ αυτόν. Ο Κικέρων υποστηρίζει. ο Κικέρων θεωρεί πιο συμφέρουσα για τον εαυτό του. ύστερα από όλες αυτές τις προσωπικές του ενέργειες (Ι. καθώς είναι έτοιμος να δεχτεί οτιδήποτε του επιφυλάσσει η τύχη και δηλώνει ότι χαίρεται που η δική του υπατεία αποδείχθηκε μοιραία για την σωτηρία της πολιτείας και όχι για την καταστροφή της.1. Προτρέπει. υποχωρεί μπροστά στο συμφέρον της πολιτείας και τοποθετεί σε δεύτερη μοίρα το προσωπικό του όφελος. Ο Κικέρων. όπως επεδίωκε ο Λέντουλος (Ι. Παρ’ όλα αυτά.4-6). ο Κικέρων καταλήγει στο βέβαιο συμπέρασμα ότι η πόλη κυβερνάται από τη θέληση και τη δύναμη των αθανάτων θεών (ΙΧ. καθώς αναδεύονταν και εισέρχονταν καινούριες ιδέες που προκαλούσανε δεινά.1519). διαισθανόταν πως από καιρό ανατάραζε την πολιτεία μια βαθιά ανωμαλία.3-7). Και όχι μόνο αυτό. γιατί από αυτήν εξαρτάται το μέλλον της Ρώμης. Οι ιππείς. Ο ίδιος ο Κικέρων δηλώνει ότι. ότι όλες οι κοινωνικές τάξεις της Ρώμης είναι στο πλευρό της Συγκλήτου και ότι έχουν συμμαχήσει μεταξύ τους για το κοινό καλό. τους συγκλητικούς να επιδοθούν στη διάσωση της πολιτείας (ΙΙ.1-4).6.4. το συμφέρον της πολιτείας. όπως λέει και ο ίδιος. αλλά και τους συμβουλεύει να μην φοβούνται μήπως φανούν υπερβολικά σκληροί με την απόφασή τους απέναντι στους ενόχους.1-3). προσέχοντας πολύ την κρίση των συνωμοτών.21. όλοι οι υπόλοιποι πολίτες συστρατεύονται με θαυμαστή συρροή.  της τοποθέτησης του νέου αγάλματος του Δία.15. ακόμη. Επιθυμεί να επικρατήσει. αλλά μήπως φανούν άπονοι απέναντι στην πατρίδα (VI.1-4). ο Κικέρων προσπαθεί να μεταθέσει την ευθύνη της κρίσης στους συγκλητικούς. Ποτέ όμως δεν πίστευε ότι πολίτες της Ρώμης θα φτάσουν να κάνουν μια τόσο μεγάλη και απαίσια συνωμοσία (ΙΙΙ. από την άλλη πλευρά. ως ύπατος.

9-12). σε αντίθεση με τον ηθικά ανυπόληπτο Κατιλίνα.16. αντιθετικές έννοιες που κυριαρχούν και στους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους του Κικέρωνα είναι το ήθος και η ανηθικότητα. η όψη της πόλης. ακόμα και των απορότερων (VII.5-10). αντίθετα με τους συνωμότες.2-5). Αξιοθαύμαστο είναι για τον Κικέρωνα και το παράδειγμα των απελεύθερων. τα τείχη και τις στέγες της πόλης (ΙΧ. για να δείξει πόσο κρίσιμη είναι η απόφαση που θα πάρουν οι συγκλητικοί και για να δώσει περισσότερη ένταση. είχαν αποκτήσει πολιτικά δικαιώματα στη Ρώμη και την αγαπούσαν σαν να ήταν πραγματική τους πατρίδα. δεν την αισθάνθηκαν ως δική τους πατρίδα. καθώς θα καθορίσει και τον τρόπο αντιμετώπισης παρόμοιων περιστατικών. αλλά και όλο το πλήθος των ελεύθερων πολιτών. αλλά και τερπνά και γλυκύτατα (VII. αν και είχαν γεννηθεί στη Ρώμη. προβάλλεται το ηθικό κύρος του Κικέρωνα. Για την προστασία της πολιτείας και την κοινή σωτηρία συγκεντρώθηκαν. όλους τους ναούς και τα ιερά των θεών. το Καπιτώλιο. 8) Ήθος-Ανηθικότητα : Δύο αντιθετικές έννοιες : Δύο βασικές.1-2). Προς το τέλος του τέταρτου Κατιλινιακού λόγου.1-5). το φως και η γη της κοινής πατρίδας είναι. τον ηγέτη της συνωμοσίας για την καταστροφή της πόλης. και οι φυλοταμίες και οι γραμματείς (VII. Συγκεκριμένα.16. τους βωμούς των εφέστιων θεών. όχι μόνο αγαπητά πράγματα για τους πολίτες. Οι ναοί. αλλά ως πόλη εχθρική (VIII. Εξαιτίας της αρετής τους.6-11). Την παρουσιάζει να τείνει τα χέρια της ως ικέτης στους συγκλητικούς.15.15-19).15. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. Επειδή οι 47    . ο Κικέρων προσωποποιεί για άλλη μία φορά την πατρίδα. την πυρά των Εστιάδων. το δικαίωμα της ελευθερίας. κυκλωμένη από τους δαυλούς και τα βέλη μιας ανόσιας συνωμοσίας. Στους συγκλητικούς εμπιστεύεται το φρούριο της πόλης. του εκφωνούντος των λόγων και υπάτου της Ρώμης. Η τύχη της πολιτείας παρουσιάζεται να είναι άμεσα εξαρτημένη από την ποινή που τελικά θα αποφασιστεί και θα επιβληθεί στους ενόχους.  ωστόσο αμιλλώνται μαζί τους στην αγάπη της πολιτείας και συνεργάζονται (VII. συνωμοσίας και στο μέλλον. οι οποίοι. Ακόμη και οι δούλοι ήταν πρόθυμοι να συνεισφέρουν στην κοινή σωτηρία (VIII.

1.4-10). Ο Κατιλίνας δεν είναι από εκείνους που θα τον αναχαιτίσει η ντροπή μπροστά στην ακολασία (ΙΧ. εγκαταλελειμμένους.7-9). στρέφονται γύρω από το πρόσωπο του Κατιλίνα. επειδή η Σύγκλητος δεν έχει αρμοδιότητα να καταδικάσει σε εξορία έναν ρωμαίο πολίτη. Η ποιότητα της ζωής του είναι τέτοια που δεν προκαλεί το μίσος.25. υπάρχουν πολλοί χαρακτηρισμοί που έχουν σχέση με τις δύο έννοιες που προαναφέραμε. όχι μόνο από την τύχη. όπως είναι φυσικό. Στο σημείο που ο Κικέρων παρακινεί τον Κατιλίνα να πάει στην εξορία. αλλά τον οίκτο του Κικέρωνα (παράγραφος VII).1-3). δεν τον χαιρετά κανείς. Ο Κατιλίνας χαρακτηρίζεται για την ασύδοτη μανία και την αχαλίνωτη προκλητικότητα (Ι. αλλά χαρακτηρίζεται για την μανιασμένη πλεονεξία του (Χ. φροντίζει πολύ περισσότερο για την σωτηρία της πατρίδας. επίσης. που πρόκειται για μία δριμεία. επειδή δεν ταιριάζει στο ήθος του (VIII.22. θα τους συμπτύξουμε και θα αναφερθούμε σε κάθε λόγο ξεχωριστά. φραστική επίθεση του Κικέρωνα αποκλειστικά και μόνο στον Κατιλίνα. Ακόμη και όταν εισέρχεται στη Σύγκλητο. ενώ ο Κατιλίνας στρέφεται εναντίον της και γίνεται υποκινητής των δούλων και των αποβρασμάτων μεταξύ των πολιτών και αρχηγός της συνωμοσίας (ΧΙ.4-11). 48    . Αγαπά την πατρίδα περισσότερο και από την ίδια του τη ζωή. Η επίδρασή του στο νέο κόσμο είναι καταλυτική και με τη γοητεία της διαφθοράς τυλίγει κάθε νεαρό και τον παρασύρει είτε σε κάποιο έγκλημα. αλλά και από την ελπίδα (Χ.6-8). Η ανηθικότητα του Κατιλίνα έχει αντίκτυπο και στον κοινωνικό του περίγυρο. Στον πρώτο Κατιλινιακό λόγο. Ο Κικέρων δηλώνει πως δεν θα κάνει αυτή την αναφορά. εκθέτει το ενδεχόμενο να του ζητήσει να αναφερθεί στη Σύγκλητο και να υπακούσει μόνο αν αυτή εκδώσει διαταγή. Ο Κικέρων εκπροσωπεί τον ηθικό και ενάρετο Ρωμαίο πολίτη που.25. όπως λέει και ο ίδιος.1-3). αντιθέτως αδειάζουν τα έδρανα και τον αποφεύγουν όλοι. είτε σε κάποιο όργιο (VI.  χαρακτηρισμοί προσώπων που αφορούν αυτό το θέμα είναι. από ότι ο Κατιλίνας για την καταστροφή της (IV. ενώ στην πραγματικότητα δεν αναφέρεται στη Σύγκλητο.11-12).1-2) και την κακοήθη συντροφιά με την οποία έσμιξε και η οποία αποτελείται από χαμένους ανθρώπους.20. κάθε διαχείριση των ιδιωτικών του υποθέσεων είναι απρεπής και ατιμωτική και η κακοήθεια κυριεύει ολόκληρο το κορμί του. Οι περισσότεροι. αρκετοί. Η οικογενειακή του ζωή είναι στιγματισμένη με κάθε είδους σημάδι καταισχύνης.

30. Εάν ο Κικέρων έδινε διαταγή.7-10). οι οποίοι ακολουθώντας τη γνώμη κάποιων συγκλητικών-φίλων του Κατιλίνα. να συλλάβουν και να εκτελέσουν τον Κατιλίνα.6-7). όπως και στην ανηθικότητα των οπαδών του που παρέμεναν στη Ρώμη.10-13). παρουσιάζονται έτοιμοι να επιτεθούν στον Κατιλίνα (VIII.1. δηλώνει ότι θα σκοτώσει τον Κατιλίνα μόνο όταν δεν θα βρεθεί κανένας πια.1-5).8. ο Κατιλίνας αποχωρούσε από τη Ρώμη και πήγαινε στο μαλλιανό στρατόπεδο. για να καλύψει τις βασικές αδυναμίες της υποθέσεως που πρέπει να κερδίσει. Ο Κατιλίνας ήταν ο μόνος άνθρωπος που ασκούσε τόσο μεγάλη γοητεία στους νέους και άλλοτε ο ίδιος ερωτευόταν κατά τον αισχρότερο τρόπο. όσο άτιμος.5-7).30.6-9).7. κανένας δεν θα ήταν τόσο ανόητος. Εάν. Όλοι οι διεφθαρμένοι από κάθε κατηγορία ανθρώπων. θα έλεγαν πως ο Κικέρων ενήργησε με σκληρότητα και αυταρχικότητα. κανένας τόσο ανήθικος που να μην το ομολογούσε (ΧΙΙ. αν τιμωρούσε τον Κατιλίνα (ΧΙΙ. αλλά και άπειροι.1. Θα το κάνει. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. έδιωξαν τον Κατιλίνα που απέπνεε κακουργία και μηχανευόταν ανόσια την καταστροφή της πατρίδας (Ι. όχι μόνο ανήθικοι. Στους εκλεκτούς και ενάρετους πολίτες της Ρώμης.4-11). μόνο όταν θα έχει αναμφισβήτητες αποδείξεις.9.5. ώστε να μην αντιληφθεί ότι εξυφάνθηκε συνωμοσία. όμως.21. δηλαδή. παρ’ όλο που ο Κατιλίνας έχει αποχωρήσει από την πόλη. Όμως. όσο όμοιος με τον Κατιλίνα και αν είναι.4-12) και ήταν σχεδόν αδελφοποιητοί του (V. Στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. Δεν υπήρχε καμία κακία και κανένα έγκλημα που να μην είχε σχεδιάσει και κανένας φόνος που να μην είχε εκτελέσει. συνδέονταν με μεγάλη οικειότητα μαζί του (IV. από την πρώτη στιγμή. όσο χαλασμένος.  Ο Κικέρων χρησιμοποιεί την έννοια του ήθους. Αντίθετα.1-6). Οι Ρωμαίοι. ο Κικέρων συγκαταλέγει και τους ιππείς. άλλοτε με αναισχυντία εξυπηρετούσε τους έρωτες άλλων και άλλοτε οδηγούσε τους νέους σε εγκλήματα (IV. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. που να μην ομολογήσει ότι αυτό έγινε δίκαια (ΙΙ. υποστηρίζει πως όλοι οι εκλεκτοί πολίτες θα έλεγαν ότι αυτό το έκανε με μεγάλη καθυστέρηση (ΙΙ.5. Χαρακτηρίζεται ως τέρας και φαινόμενο ανθρώπου και πλέον δεν μπορεί να ετοιμάσει καμία συμφορά εναντίον των τειχών της Ρώμης (Ι. οι οποίοι μαζί με την Σύγκλητο και τους υπόλοιπους εντιμότατους και γενναιότατους συμπολίτες. ο Κικέρων συνεχίζει να αναφέρεται στην ανηθικότητά του. υπάρχουν και κάποιοι. 49    .1-6).

24. Άλλο είδος είναι εκείνων που.1-5). ενώ στο τέταρτο είδος ανήκουν αυτοί που έχουν από καιρό ξεπέσει. μεταξύ των Ρωμαίων και των συνωμοτών (V. αντιπαραβάλλεται το ήθος του Πομπήιου και του Κικέρωνα. προέρχονται είτε από αμέλεια.11. είτε από ασωτία (Χ. να θέλουν ατίμως να πεθάνουν (Χ. αναγνωρίζει πως έχει χρέος ή να ζήσει με τους συμπολίτες του ή να 50    .6-10). τα σκεύη της εκλογής του Κατιλίνα.21. Ο ξεπεσμός αυτός και τα χρέη. όπως και το έκτο είδος. στέλνοντας τον Κατιλίνα στην εξορία. είτε από κακή διαχείριση των επιχειρήσεών τους. ανήκουν στα μπουλούκια των πιο αισχρών και αδιάντροπων ανθρώπων (Χ. επιδεικνύοντας πολλή χλιδή και πολλή αναίδεια.6-7). κυριαρχεί η ειρήνη στον έξω κόσμο της Ρώμης και οι Ρωμαίοι δεν φοβούνται κανέναν εχθρό.1-6).1-7). Χάρη στην αρετή ενός μόνου ανδρός.18. το πέμπτο είδος των φονιάδων και των κακούργων. ωστόσο έχουν την ανόσια και εγκληματική σκέψη ότι θα κυριαρχήσουν με τη βία στην πολιτεία και θα αποκτήσουν τις τιμές μέσα στην ανωμαλία (ΙΧ. ο στρατός του Κατιλίνα αποτελείται από απελπισμένους γέρους. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα.1-4). Ο Κικέρων τους αποκαλεί αναίσχυντα μπουλούκια απελπισμένων ανθρώπων (V. ως ύπατος. αν και πιέζονται από τα χρέη.19.1-3).8.6-10). παρουσιάζει μία επιφάνεια ηθικότατη. του Πομπήιου. προς ανέλπιστα πλούτη (ΙΧ. όμως η θέλησή τους και τα κίνητρά τους είναι ανηθικότατα (VIII.1-3). Τον Κικέρωνα δεν τον ενδιαφέρει το μίσος που θα ξεσπάσει εναντίον του. για την ανηθικότητά τους και είναι άξιοι περιφρόνησης από τους ρωμαίους πολίτες. επειδή δεν μπορούν να ζήσουν εντίμως.4-6).20. επίσης. όπως και απόβλητα και ναυαγούς (ΧΙ. Τέλος. Ο Κατιλίνας είχε μαζέψει γρήγορα. Δεν υπάρχει κανένας εξωτερικός πόλεμος.23.5.10. Ο Κικέρων αναρωτιέται γι’ αυτούς τους ανθρώπους. Στο τρίτο είδος ανήκουν ακόμη και άποικοι διεφθαρμένοι που ανέβηκαν ξαφνικά. αρκεί να σωθεί η πολιτεία (VII. Το πρώτο είδος ανθρώπων. ακόλαστους αγροίκους και άσωτους χωριάτες (ΙΙΙ. Προβαίνει ακόμη και στο διαχωρισμό τους σε έξι είδη ανθρώπων και εκθέτει αναλυτικά στους Ρωμαίους τα χαρακτηριστικά τους.15. αλλά ακόμη και από την ύπαιθρο. ένα τεράστιο πλήθος από διεστραμμένους και χρεωκοπημένους ανθρώπους (IV. για ποιό λόγο. Το περίλαμπρο ήθος του φαίνεται από το γεγονός ότι. όχι μόνο από την πόλη. αλλά μόνο ο εμφύλιος.11-14).4-7).21. Σε αυτά τα παραδείγματα ανήθικων ανθρώπων στον δεύτερο Κατιλινιακό λόγο. διότι είναι μεγαλοκτηματίες.  Οι οπαδοί του Κατιλίνα χαρακτηρίζονται.

οι μεγαλύτερες κακίες.6-9). μάχονται όλες οι αρετές και από την άλλη. χωρίς αντιρρήσεις και χωρίς καμία αργοπορία. Σκοπός των Ρωμαίων είναι να προστατεύσουν την πόλη τους. είναι θέλημα των ίδιων των αθανάτων θεών. ο οποίος υπερείχε από όλους στην αναίδεια και στην πονηριά. και στον συνάδελφό του και συνύπατο. ώστε να εμποδίσουν τη δράση των συνωμοτών (ΙΙ. ο Στατίλιος. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. του Πομπτίνου και του Φλάκκου.12-15). Συνεπώς. αλλά και στον σκοπό για τον οποίο συγκρούεται με τον στρατό των συνωμοτών. το σχέδιο αυτών των αρχηγών απέτυχε και έτσι συλλήφθηκε ο Γαβίνιος. επαινούνται αυτοί οι δύο άνδρες από τους Ρωμαίους. τόσο μεγάλες κακίες να νικηθούν από τις λαμπρότατες αρετές (παράγραφος ΧΙ.Πομπτίνος. Στον τρίτο Κατιλινιακό λόγο. Σε μία σύγκρουση τέτοιου είδους. αποτελούσαν λαμπρά παραδείγματα ήθους.15. Όλοι αυτοί προσήχθησαν στη Σύγκλητο με τη σειρά και ενώ αρχικά δεν παραδέχονταν την εμπλοκή τους στο έγκλημα. Ακόμη και ο Λέντουλος. οι πραίτορες και συνεργάτες του. τον Αντώνιο.11.19). αργότερα μεταστράφηκε και 51    .27.5-7).25). Με την επέμβαση των ρωμαίων πραιτόρων.  πεθάνει γι’ αυτούς και ότι η πατρίδα που κινδυνεύει. Εμπνεόμενοι από υψηλά και αγνά αισθήματα για την πατρίδα. οι σύντροφοι του εγκλήματος του Κατιλίνα που έμειναν πίσω στη Ρώμη. τα ομολόγησαν όλα. ομολόγησε την συμμετοχή του στη συνωμοσία (V. είναι η δική του πατρίδα και οφείλει να την προστατεύσει (ΧΙΙ. ανέλαβαν το έργο που τους ανέθεσε ο Κικέρων. παραιτήθηκε ο ίδιος από το λειτούργημα του πραίτορα.Φλάκκος και Κ. συνεπώς. ενώ σκοπός των συνωμοτών είναι να την καταστρέψουν ολοκληρωτικά. ο ατιμότατος οργανωτής όλων αυτών των εγκλημάτων (ΙΙΙ. ενώ αρχικά ο Αντώνιος ήταν φίλος του Κατιλίνα. απαλλάσσοντας τους Ρωμαίους από τις ηθικές δεσμεύσεις. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα. Και όχι μόνο αυτό. διότι. με την αποκάλυψη των γραμμάτων.5. οι Ρωμαίοι θα είναι οι νικητές του πολέμου. ο Κήθηγος και ο Λέντουλος. χαρακτηρίζονται ιταμοί αρχηγοί ενός ανόσιου πολέμου (ΙΙ. Από τη μία πλευρά. ο Κικέρων λέει ότι ο δικός τους στρατός (των Ρωμαίων) είναι ανώτερος. αφού θα τον τιμωρούσαν πια ως απλό ιδιώτη (VI. όχι μόνο σε οπλισμό και στρατεύματα. Λ. αλλά δίκαιος είναι και ο έπαινος που απονέμεται. όμως.10-16). Δίκαια. γενναιότητας και αφοσίωσης στην πολιτεία. Συγκρίνοντας τον στρατό των Ρωμαίων με τον στρατό του Κατιλίνα και προσπαθώντας να τονώσει το ηθικό των συμπολιτών του. αλλά όταν πλέον ήταν φανερή η ενοχή του.1-6). Ο Κικέρων τον κολακεύει.

1619). Παράλληλα.29. όμως. αλλά της αρετής και του χρηστού ήθους (ΧΙΙ.27). Στον τέταρτο Κατιλινιακό λόγο.3-8). 52    .  απομάκρυνε από το περιβάλλον του και από τις πολιτικές συσκέψεις εκείνους που μετείχαν της συνωμοσίας και συνεργάστηκε με τον Κικέρωνα (VI. σχετικά με τον Αντώνιο είναι αμφισβητούμενο θέμα. διότι είναι μεγάλη η βοήθεια των καλών πολιτών που θα του παρέχεται στο διηνεκές. Μετά τη σύλληψη των ενόχων. Και οι δύο γνώμες που διατυπώθηκαν στη Σύγκλητο για την ποινή των ενόχων.7-9). κινούνται.τι του αξίζει. ο Κικέρων δηλώνει ότι θα συνεχίσει να συμπεριφέρεται ενάρετα και θα στηρίζει και θα τιμά όσα ακριβώς διαχειρίσθηκε ως ύπατος. προβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο την προσωπική του αρετή (ΙΙ.7. εκφράζει και την βεβαιότητά του ότι τίποτα δεν μπορεί να τον βλάψει. ο Κικέρων προτρέπει τους συγκλητικούς να μην ανησυχούν γι’ αυτόν. καθώς του παραχωρούσε την επικερδέστατη ανθυπατεία της Μακεδονίας.3. επειδή είδε τις εγκληματικές του διαθέσεις προς την πατρίδα και ξύπνησαν τα πατριωτικά του αισθήματα ή επειδή τον συνέφερε η συνεργασία του με τον Κικέρωνα. μέσα στο πλαίσιο της μέγιστης αυστηρότητας. όμως. Η έννοια της ηθικής. όπως ο ίδιος φρόντισε γι’ αυτούς.5-6). του οποίου το πρόσωπο απεικονιζόταν στη σφραγίδα των γραμμάτων του Λέντουλου. αλλά και στη σοβαρότητα των γεγονότων (IV. Δεν γνωρίζουμε αν άλλαξε στάση απέναντι στον Κατιλίνα. αγαπούσε εξαιρετικά την πατρίδα και τους συμπολίτες του (V. αλλά είναι έτοιμος και ο ίδιος να αντιμετωπίσει με ψυχή γαλήνια ακόμη και το θάνατο. ως απλός ιδιώτης. Αυτό το αιτιολογεί λέγοντας ότι δεν μπορεί να τύχει σε έναν γενναίο άνδρα ατιμωτικός θάνατος. Σε αντίθεση με τον απόγονό του. καθώς είναι αναγκασμένος να ζει με αυτούς που νίκησε και υπέταξε και να βρίσκεται πάντοτε σε κίνδυνο. όχι της τύχης. καθώς οι θεοί θα του ανταποδώσουν ό. Παράδειγμα έξοχου άνδρα αποτελούσε και ο παππούς του Λέντουλου. μεγάλο το ηθικό κύρος της πολιτείας που πάντοτε θα τον προστατεύει σιωπηλά και μεγάλη η δύναμη της συνειδήσεως των πολιτών (παράγραφος ΧΙΙ. Ακόμη και μετά την υπατεία του. που ταιριάζει και στο κύρος εκείνων που τις πρότειναν. ο Κικέρων εκφράζει την έντονη ανησυχία και τον φόβο για τη ζωή του. Θα διατηρεί πάντοτε στη μνήμη του τα όσα έπραξε και θα φροντίζει να δείχνει ότι είναι έργα. σύμφωνα με τον Κικέρωνα. Υπενθυμίζει στους Ρωμαίους ότι έχουν καθήκον να φροντίσουν να μην τον βλάψει κανείς.14.1-6).

σε αντίθεση με κάποιους άλλους.6-8). Παρακινεί τους συγκλητικούς να μην φανούν επιεικείς στην τιμωρία των ενόχων. θα υπάρξουν ισοτελείς πόλεις με αξιοπρέπεια που δεν θα αποκρούσουν την απόφαση για την κοινή σωτηρία (IV.4-6). διότι παραμέρισαν τις ταξικές τους διαφορές και συνεργάστηκαν για την τιμή και για την σωτηρία της πατρίδας (VII. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο Κικέρων στους ιππείς. ανίσχυρο και απεχθές (Χ.τι απαιτεί το κύρος του και το μεγαλείο των προγόνων του και είναι σαν εγγύηση της αδιάπτωτης καλής του θέλησης για την πολιτεία (V. Με μία σκληρή σκέψη που απέχει από τον Πλάτωνα και την χριστιανική κοσμοθεωρία και έχει σχέση με την διαφύλαξη της έννοιας της πατρίδας.9. από τις σκέψεις για τους δικούς του κινδύνους (V.1-5).12.13-15).9. Αν και δεν είχαν γεννηθεί στη Ρώμη.8-10). Όμως. Ο Κικέρων. αλλιώς θα τους ακολουθεί πάντα η φήμη της αστοργίας και της απονιάς μπροστά στο χαμό της πατρίδας και των πολιτών της.15. άλλο τόσο είναι και το πλήθος των εχθρών που δημιούργησε μετά την αποκάλυψη της συνωμοσίας. αλλά επιθυμεί να επικρατήσει το συμφέρον της πολιτείας. αποδεικνύοντας το εξαιρετικό του ήθος. ωστόσο προσαρμόστηκαν σε αυτή.12. κάτι που δεν θα ταίριαζε στο ήθος τους (VI. το οποίο χαρακτηρίζει αισχρό. Η γνώμη του Καίσαρα. την αποδέχτηκαν και την ένιωθαν ως πραγματικά δική τους πατρίδα. ο Κικέρων δεν προσπαθεί να επηρεάσει τους συγκλητικούς προς αυτή την γνώμη.6-11).1-3).20.4-5).8. όμως. ο Κικέρων χαρακτηρίζει αξιοθρήνητο όποιον δεν θα ξαλάφρωνε τον πόνο και το μαρτύριό του με τον πόνο και το μαρτύριο του ενόχου (VI.15. ανήθικους ρωμαίους πολίτες που την αντίκρυζαν ως πόλη εχθρική (VIII. αλλά την ανέστειλαν για την κοινή αυτή υπόθεση (VII. η οποία ανταποκρίνεται σε ό. Αυτό θα συνεπαγόταν μία ανισότητα μεταξύ των πόλεων σε θέμα ευθύνης. Αξιοθαύμαστη είναι η στάση όλων των κοινωνικών τάξεων. και στους απελεύθερους που αποτελούσαν ηθικό δίδαγμα για τους υπόλοιπους ρωμαίους πολίτες με την στάση τους. είναι ταυτόχρονα συμφέρουσα για τον Κικέρωνα αν υιοθετηθεί.21-23). οι κατάδικοι θα έπρεπε να μοιρασθούν στις ισοτελείς πόλεις των Ρωμαίων. που είχαν την πιο μακροχρόνια διένεξη με τους συγκλητικούς. Αν 53    . καθώς τότε θα φοβάται λιγότερο τις επιθέσεις του λαού εναντίον του.  Σύμφωνα με την πρόταση του Καίσαρα για ισόβια δεσμά των ενόχων. δηλώνει βέβαιος πως αν η Σύγκλητος αποφασίσει τα ισόβια δεσμά. αλλά αμείλικτοι και σκληροί. Ο Κικέρων αντιλαμβάνεται πως όσο ήταν το πλήθος των συνωμοτών.

Γνωρίζει ότι έχει ανοίξει έναν αιώνιο πόλεμο με τους χαμένους αυτούς πολίτες. είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει και τον θάνατο. που έστρεψε το διεισδυτικό του βλέμμα προς όλα τα σημεία του ορίζοντα με ευγένεια και ανθρωπιά. Είναι ένας από τους κορυφαίους ρήτορες όλων των εποχών και ο κατεξοχήν δημιουργός του κλασικού λατινικού ύφους που επηρεάζει μέχρι και σήμερα τους εκφραστικούς τρόπους του πολιτισμένου κόσμου.21). υποκινηθεί από τη μανία και την εγκληματικότητα κάποιου και αποκτήσει μεγαλύτερη δύναμη από την ρωμαϊκή πολιτεία. ο Κικέρων δεν εμφανίζεται διατεθειμένος να μετανοήσει για όσα έπραξε και συμβούλευσε.τι και αν έγραψε. ο Σκιπίων ο Αιμιλιανός. αλλά πιστεύει ότι θα τον αντιμετωπίσει εύκολα με τη βοήθεια των καλών πολιτών (Χ. κλείνοντας τον τέταρτο Κατιλινιακό του λόγο. ο Αιμ. Το μόνο που ενδιαφέρει τον Κικέρωνα.20). δείχνει τον βαθύτατα καλλιεργημένο άνθρωπο. Αν και δεν είναι μεγάλος φιλόσοφος.Παύλος. είναι ασφαλώς ο μεγάλος εκλαϊκευτής της φιλοσοφίας και ο μεγαλύτερος ουμανιστής της Ρώμης. να βρεθεί κάποια θέση και για τη δική του δόξα και να διατηρήσουν πάντα ζωντανή στη μνήμη τους οι Ρωμαίοι την προσφορά του Κικέρωνα στη διάσωση της πολιτείας (παράγραφος Χ.22.7-13). 54    . Η επιρροή του είναι τεράστια στην διάπλαση και την εξέλιξη του ρητορικού λόγου ως την εποχή μας και είναι εκτεταμένη σε όλο τον ευρωπαϊκό κόσμο. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Ο Κικέρων είναι μία σύνθετη φυσιογνωμία και για να τον κρίνουμε σωστά. είναι ανάμεσα στους έξοχους και δοξασμένους άνδρες. ο Μάριος και ο Πομπήιος.  αυτό το πλήθος. κάποια στιγμή. Ο λόγος του Κικέρωνα είναι πλούσιος σε ψυχολογικά ευρήματα και αγγίζει το αίσθημα του ακροατή. Η πνευματικότητά του ήταν τόσο μεγάλη που ασχολήθηκε και με τη φιλοσοφία. όπως ο Σκιπίων. Ό. Αντιθέτως. πρέπει να τον κρίνουμε και ως ηθική και πολιτική προσωπικότητα και ως άνθρωπο του πνεύματος. αποδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο το μεγαλείο της ψυχής του (παράγραφος Χ. όπως φαίνεται και από τους τέσσερις Κατιλινιακούς λόγους του. αλλά και ειδικότερα ως τεχνίτη του ρητορικού λόγου.

Αυτή η εσφαλμένη εμμονή του. Τον κατηγορούν ότι ήταν άστατος. αντιθέτως. που δεν ήταν δημοκρατία. ήταν για τον Κικέρωνα το ιδανικό πολίτευμα. υπήρξε άξιος της πατρίδας και ανώτερος των περιστάσεων.) υπήρξαν υποδειγματικές. για να φτάσει στον σκοπό του και έτσι δρούσε πολλές φορές σαν να ήταν άστατος. αλλά τίμια εμμονή στο πολίτευμα της αρχαίας Ρώμης. καθώς δεν κατηγορήθηκε ποτέ για ιδιοτέλεια. Το σφάλμα του ως πολιτικός δεν ήταν η αστασία. όπως βλέπουμε από το περιεχόμενο των τεσσάρων Κατιλινιακών του λόγων. εκφράζεται σχεδόν περοφρονητικά για τον Κικέρωνα. Η ιδιότυπη αυτή ρωμαϊκή δημοκρατία. αλλά και ως ανθυπάτου στην Κιλικία (51 π. Όχι μόνο ο Mommsen. καθώς ο Κικέρων αφιέρωσε όλη την προσωπική του ενέργεια και τους κόπους του στην αποκάλυψη της συνωμοσίας του Κατιλίνα και στην διάσωση της πολιτείας. αλλά.  Ως πολιτικός. ο Κικέρων είναι μία αμφισβητούμενη προσωπικότητα. τον ανάγκαζε να επιλέγει διαφορετικό δρόμο κάθε φορά. ρομαντική.Χ. όμως. αλλά ένα κράμα εξουσίας του δήμου και της Συγκλήτου. η εμμονή του σε έναν ανέφικτο σκοπό. Δεν μπορούσε. έχει μία ακλόνητη. όπου τον συναντήσει. 55    . αλλά και αρκετοί άλλοι έχουν αρνητική άποψη για τον Κικέρωνα. αλλά και όλων των έργων του. αλλάζοντας συνεχώς πολιτικά στρατόπεδα. ότι είναι ένας άνθρωπος της πράξης. Ο Κικέρων. Αυτό ακριβώς μαρτυρούν και οι τέσσερις Κατιλινιακοί λόγοι. ο Κικέρων να αντιληφθεί ότι το παλιό αυτό καθεστώς δεν ταίριαζε στα νέα δεδομένα του κράτους της εποχής του και ότι είχε αλλοιωθεί το πολιτικό ήθος των Ρωμαίων. των πολλών και των λίγων. αντιθέτως. Ο Mommsen. Ο Κικέρων αποτέλεσε λαμπρό παράδειγμα ήθους. Όποτε κλήθηκε να ασκήσει ένα υψηλό δημόσιο λειτούργημα. Οι θητείες του ως υπάτου στη Ρώμη. ιδίως του “De Republica”. Τον χαρακτηρίζει ακόμη και «καιροσκόπο».

Ο πόλεμος με τον Ιουγιούρθα. Εισαγωγή. pp. (Μετάφραση).J. 11) E.E.  ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1) ΣΤΕΦΑΝΟΣ Α. Cicero and Sallust: Catiline’s “Ruina”. W. Cicero Orations In Catilinam 1-4.Παπαδήμα. 6) ΠΕΤΡΟΧΕΙΛΟΣ ΝΙΚΟΣ. Greece and Rome. Ι. 8) ALLEN JR. Cicero. Pro Sulla.ΣΙΔΕΡΗ-ΤΟΛΙΑ Ιστορία της Λατινικής Λογοτεχνίας. Ιστορία της Ρωμαϊκής Λογοτεχνίας (από τον Ανδρόνικο ως τον Βοήθιο και η σημασία της για τα νεότερα χρόνια).KENNEY.W.MACDONALD (Μεταφραστής).ΜΕΓΑΣ.S. Cicero’s Rhetorical and Philosophical Works: A Bibliographical Survey. Λατίνοι Ιστορικοί. Οι μεγάλοι ρήτορες και η ιστορία τους.V.Δ. Κικέρων (Τέσσερις Λόγοι Κατά Κατιλίνα. 9) SMETHUSRST. Loeb Classical Library.Ζ.171-177. A Survey of Selected Ciceronian Bibliography 1939-1953. CWeekly 51 (1957). σχόλια. Τρίτη έκδοση: Φεβρ.CLAUSEN. Pro Murena. Οι Λόγοι για τον Μάρκελλο και τον Λιγάριο). 7) ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Χ. Pro Flacco. No3 (Nov. University Studio Press.ΠΙΚΟΥΛΑΣ. Αθήνα. Α.. Λατινοελληνικόν Λεξικόν.ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ Α. CWeekly 47 (1953/54) 129 κεξ. Ιστορίες).ΚΟΥΜΑΝΟΥΔΗΣ. 4η έκδοση. 4) C..Ε. εισαγωγικά σημειώματα και σχόλια. The Classical World. ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ. New Surveys in the Classics.68. Οξφόρδη 1968. μετάφραση.ΣΤΕΦΑΝΗΣ Θ. Ηράκλειο 2002. 3) E. Β’ έκδοση. 2) MICHAEL VON ALBRECHT. α’ ανατύπωση.1974). 56    .. Εκδόσεις Όμηρος.N.E. Θεσσαλονίκη 1991. Σαλλούστιος (Ο πόλεμος με τον Κατιλίνα.1996.. Η συνωμοσία του Κατιλίνα-Sallustii. De Catilinae coniuratione. 1998. Αθήνα 2002. Εκδόσεις Δημ. Μετάφραση-Επιστημονική Επιμέλεια: Δ. Τόμος Πρώτος.GENOVESE. M. (Επιμέλεια). Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.Ν. Μετάφραση. Α.Νικήτας. 10) DOUGLAS A. Σαλλουστίου. ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ «ΕΣΤΙΑΣ». Vol. 5) ΤΣΑΤΣΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ.

Cicero and the “Gang of Five”. No1 (1st Qtr. No4 (Oct.19. Historia Zeitschrift fur Alte Geschichte. Vol. Vol. pp. The Classical World.-Apr. Vol. 14) CATHARINE SAUNDERS. Vol. 13) DUANE A.19.1970).N. pp.153-156.82.1963).1989). Cicero.1971). pp. No2 (Apr.12. Historia: Zeitschrift fur Alte Geschichte. 15) Z. Vol.H.1917).10.20. pp. Cicero and the Senatus “consultum ultimum”.WATERS.485-499.195-215. The failure of Catiline’s Conspiracy. pp.MARCH.  12) K.MITCHELL. No4 (Mar. Sallust and Catiline. 57    . The Classical Weekly. No20 (Mar. Historia Zeitschrift fur Alte Geschichte. The Consular Speeches of Cicero.47-61. YAVETZ. 16) TH..225-234.

  58    .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful