You are on page 1of 532

ISBN 978-975 – 19 – 4354-5 (basılı nüsha)
Bu Çalışma Devlet Planlama Teşkilatının görüşlerini yansıtmaz. Sorumluluğu yazarına aittir. Yayın ve referans olarak kullanılması Devlet Planlama Teşkilatının iznini gerektirmez; İnternet adresi belirtilerek yayın ve referans olarak kullanılabilir. Bu e-kitap, http://ekutup.dpt.gov.tr/ adresindedir.

Bu yayın 500 adet basılmıştır. Elektronik olarak, 1 adet pdf dosyası üretilmiştir

ÖNSÖZ
Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013), Türkiye Büyük Millet Meclisince 28 Haziran 2006 tarihinde kabul edilmiştir. Plan, küreselleşmenin her alanda etkili olduğu, bireyler, kurumlar ve uluslar için fırsat ve risklerin arttığı bir dönemde Türkiye'nin kalkınma çabalarını bütüncül bir çerçeveye kavuşturan temel bir strateji dokümanıdır. Toplumun tamamını ilgilendiren kalkınma planları, gerek hazırlık gerekse uygulama aşamasında, ilgili tüm kesimlerin katkısını ve sahiplenmesini gerektirmektedir. Kalkınma planlaması alanında ülkemizin katılımcı ve demokratik bir planlama deneyimi bulunmaktadır. Özel İhtisas Komisyonları, bu deneyim içinde kurumsallaşmış bir katılımcılık mekanizması olarak ön plana çıkmaktadır. Kamu, özel kesim, üniversite ve sivil toplum kuruluşları temsilcilerinin katılımı ile oluşturulan Özel İhtisas Komisyonları, 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu Plan hazırlıklarında da son derece önemli bir işlev görmüştür. Bu bağlamda, 5 Temmuz 2005 tarihinde 2005/18 sayılı Baş-bakanlık Genelgesiyle başlatılan çalışmalar çerçevesinde geniş bir konu yel-pazesini kapsayacak biçimde toplam 57 Özel İhtisas Komisyonu oluşturul-muş, alt komisyonlarla birlikte bu sayı 66'ya ulaşmıştır. Bu komisyonlarda toplam 2252 katılımcı görev yapmıştır. Komisyonların oluşturulmasında ise ülkemizin kalkınma gündemini yakından ilgilendiren temel konular belirleyici olmuştur. Özel İhtisas Komisyonlarında yapılan tartışmalar ve üretilen fikirler, planların hazırlanmasına ışık tutmakta ve plan metnine yansıtılmaktadır. Ayrıca, bu kapsamda ortaya çıkan raporlar birer referans doküman olarak, çeşitli alt ölçekli planlama, politika geliştirme ve araştırma ihtiyaçlarına da cevap vermektedir. Bu anlamda, Özel İhtisas Komisyonu raporları sadece plana katkıda bulunmamakta, müstakil olarak da basılan ve çeşitli kesimlerin istifadesine sunulan birer kaynak niteliği taşımaktadır. Sahip oldukları birikimi katılımcı bir ortamda toplumun genel yararı için özveriyle paylaşan Komisyon üyelerinin, ülkemizin kalkınma sürecine önemli katkılar verdikleri inancıyla, emeği geçen herkese Teşkilatım adına şükranlarımı sunar, Özel İhtisas Komisyonu raporlarının ve raporların ışığında hazırlanan Dokuzuncu Planın ülkemiz için hayırlı olmasını temenni ederim.

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

İÇİNDEKİLER
PETROKİMYA SANAYİİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU................................................. 5
PETROKİMYA SANAYİİ ÇALIŞMA GRUBU ÜYELERİ............................................................................. 7 YÖNETİCİ ÖZETİ............................................................................................................................................... 9 I. BÖLÜM............................................................................................................................................................ 11 GİRİŞ ................................................................................................................................................................... 11 TÜRKİYEDE PETROKİMYA SEKTÖRÜ ..................................................................................................... 13 PETROKİMYA SANAYİİ VE ÇEVRE........................................................................................................... 27 BÖLÜM II ........................................................................................................................................................... 33 TEMEL VE ARA PETROKİMYASAL MADDELER ................................................................................... 35 ETİLEN-PROPİLEN ....................................................................................................................................... 37 PROPİLEN....................................................................................................................................................... 61 BUTADİEN 1,3 (BDX).................................................................................................................................... 65 AROMATİKLER............................................................................................................................................. 81 VİNİL KLORÜR MONOMER (VCM).......................................................................................................... 109 STİREN.......................................................................................................................................................... 125 AKRİLONİTRİL (ACN)................................................................................................................................ 143 SAF TERAFTALİK ASİT (PTA)................................................................................................................... 159 KAPROLAKTAM ......................................................................................................................................... 179 ETİLEN OKSİT/ETİLEN GLİKOL (EO/EG)................................................................................................ 187 FTALİK ANHİDRİT (PA) ............................................................................................................................. 211 TERMOPLASTİKLER.................................................................................................................................... 225 ALÇAK YOĞUNLUKLU POLİETİLEN (AYPE-T, AYPE) ........................................................................ 227 LİNEER ALÇAK YOĞUNLUK POLİETİLEN (LAYPE) ............................................................................ 247 YÜKSEK YOĞUNLUK POLİETİLEN (YYPE) ........................................................................................... 255 POLİVİNİL KLORÜR (PVC)........................................................................................................................ 273 POLİPROPİLEN (PP) .................................................................................................................................... 291 POLİSTİREN (PS) ......................................................................................................................................... 315 AKRİLONİTRİL BUTEDİEN STİREN (ABS) ............................................................................................. 335 EK- A : MEVCUT TEŞVİK TEDBİRLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ .............................................. 349 EK- B: SEKTÖRÜN DÜNYADA (OECD, DTÖ, ÜLKELER) VE AB ÜLKELERİNDEKİ DURUMU .. 361 EK- C : GZFT (SWOT) ANALİZİ.................................................................................................................. 427 EK- D : YATIRIM TAHMİNLERİ................................................................................................................. 429 EK- E : MUHTEMEL YATIRIM ALANLARI VE YERLERİ.................................................................... 431 EK- F : TEKNOLOJİ, AR-GE FAALİYETLERİNDE , İSTİHDAM PİYASASINDA, GİRDİ PİYASALARINDA, ÇEVRE UYGULAMALARINDA VB. MUHTEMEL GELİŞMELER VE SEKTÖRÜN REKABET GÜCÜNE ETKİLERİ........................................................................................... 435 EK- G : DİĞER SEKTÖRLER VE YAN SANAYİ İLE İLİŞKİLERDE MUHTEMEL GELİŞMELER 437 EK- H: SEKTÖRDE KAMUNUN ROLÜ, ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ VE MUHTEMEL ETKİLERİ : ...................................................................................................................................................... 439 EK- K : AVRUPA BİRLİĞİ’NE KATILIM SÜRECİNİN SEKTÖRE ETKİLERİ .................................. 441 EK- L : 9. PLAN DÖNEMİ İÇİN ÖNERİLEN STRATEJİ, AMAÇ, POLİTİKA, ÖNCELİK VE TEDBİRLER ..................................................................................................................................................... 449 EK- S : SONUÇ VE GENEL DEĞERLENDİRME....................................................................................... 451

1

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

KLOR ALKALİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU.............................................................. 453
1. GİRİŞ ............................................................................................................................................................. 455 2. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR......................................................................................................... 456 2.1. MEVCUT DURUM...................................................................................................................................... 456 2.1.1. Sektördeki Kuruluşlar...................................................................................................................... 456 2.1.2 Üretim............................................................................................................................................... 457 2.1.3 Dış Ticaret Durumu.......................................................................................................................... 461 2.1.4 Yurtiçi Tüketimi .............................................................................................................................. 464 2.1.5. Fiyatlar ........................................................................................................................................... 464 2.1.6. İstihdam ........................................................................................................................................... 464 3.DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER........... 465 3.1. YURTİÇİ TALEP PROJEKSİYONU ............................................................................................................... 465 3.2. İHRACAT PROJEKSİYONU .......................................................................................................................... 465 3.3. ÜRETİM PROJEKSİYONU ........................................................................................................................... 466 3.4. İTHALAT PROJEKSİYONU .......................................................................................................................... 466 3.5. YATIRIM TAHMİNLERİ .............................................................................................................................. 467 3.5.1. Eklenecek Yeni Kapasiteler ............................................................................................................. 467 3.6.SEKTÖRDE KAMUNUN ROLÜ, ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ VE MUHTEMEL ETKİLERİ ........................... 467

SENTETİK ELYAF VE İPLİK ÇALIŞMA GRUBU RAPORU .................................... 469
SENTETİK ELYAF VE İPLİK ÇALIŞMA GRUBU ÜYELERİ................................................................. 471 1. GİRİŞ ............................................................................................................................................................. 473 2. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR......................................................................................................... 475 2.1. MEVCUT DURUM...................................................................................................................................... 475 2.1.1. Sektördeki Kuruluşlar, Mevcut Kapasite,Kullanımı ........................................................................ 475 2.1.2. Üretim.............................................................................................................................................. 475 2.1.3. Dış Ticaret:...................................................................................................................................... 486 2.1.4 Yurt İçi Tüketim ................................................................................................................................ 501 2.1.5. İstihdam ........................................................................................................................................... 502 2.1.6. Mevcut Teşvik tedbirlerinin değerlendirilmesi ............................................................................... 503 2.1.7. Sektörün Rekabet Gücü: .................................................................................................................. 503 2.1.8. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler: ..................................................................................... 504 2.2DÜNYADAKİ DURUM VE AB, DİĞER ÜLKELER İTİBARİYLE MUKAYESE .................................................... 504 2.3. GZFT ....................................................................................................................................................... 508 3.DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER........... 510 3.1. YURT İÇİ TALEP PROJEKSİYONU: ............................................................................................................. 510 3.2.İHRACAT PROJEKSİYONU .......................................................................................................................... 510 3.3 ÜRETİM PROJEKSİYONU ............................................................................................................................ 511 3.4. İTHALAT PROJEKSİYONU .......................................................................................................................... 511 3.5. YATIRIM TAHMİNLERİ ............................................................................................................................. 512 3.6. TEKNOLOJİDE MUHTEMEL GELİŞMELER .................................................................................................. 512 3.7. DİĞER SEKTÖRLER VE YAN SANAYİLERLE İLİŞKİLERDE MUHTEMEL GELİŞMELER .................................. 513 3.8. SEKTÖRDE KAMUNUN ROLÜ ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ VE MUHTEMEL ETKİLERİ ........................... 513 4 AB.’YE KATILIM SÜRECİNİN SEKTÖRE ETKİLERİ......................................................................... 513 5. DOKUZUNCU KALKINMA PLAN DÖNEMİ İÇİN ÖNERİLEN STRATEJİ,AMAÇ,POLİTİKA,ÖNCELİK VE TEDBİRLER .................................................................... 514 6.SONUÇ VE GENEL DEĞERLENDİRME ................................................................................................. 520 EK-1 TEKSTİL LİFLERİ................................................................................................................................ 521

2

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

EK-2:SENTETİK ÜRÜNLERİN GTİP SINIFLANDIRMASI .................................................................... 522 EK-3: SEKTÖRDE FAALİYET GÖSTEREN FİRMALAR........................................................................ 523 EK- 4: DÜNYA SENTETİK ÜRETİM DETAYLARI .................................................................................. 525 EK- 5: GLOBAL LİF TÜKETİMİNİN DAĞILIMI...................................................................................... 527

3

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

4

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

KİMYA SANAYİİ ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU

PETROKİMYA SANAYİİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU

5

Rap.K.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 6 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö..

Pln. Yöneticisi AR-GE Mühendisi Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Alağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim -Aliağa Petkim-Aliağa TERMOPLASTİKLER ALT KOMİSYONU Başkan : A. Rap. Yöneticisi EO/EG Fab.Uzman Müh.. Yöneticisi ACN Fab.Petkim-Aliağa AYPET-T Fab.Yöneticisi Petkim-Aliağa Poliolefin Müdürü Petkim-Aliağa Stratejik Pln Uzman Müh. : Erkan TÜFEKÇİOĞLU Olefin Proses Yönticisi Üyeler : Merih ÜLKÜÜYE Erhan OLCAY Ertuğrul ÖZDOĞAN Hikmet ÜNALAN Hüseyin ALBAYRAK Ayhan ŞANLITÜRK Nazmi MİNTAŞ Ali DEMİRÖREN Başak NALBANT Özelleş.-Kord.Yöneticisi VCM Fab. :Ekrem UYGUN Raportör : Yasemin ARZUMAN Daire Başkanı Petkim-Aliağa AR-GE Müdürü Petkim-Aliağa Stratejik Pln Uzman Müh.Yöneticisi Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa Petkim-Aliağa DİĞER ALT KOMİSYON ÜYELERİ Mehmet AKOVA Satış-Pazarlama Yöneticisi Pınar BEDÜK Pazarlama Uzmanı Ali YEŞİLYURT Dış Pazar Araştırma Yöneticisi Özer AKSOY Genel Muhasebe Yöneticisi Bilge ERİÇ Stratejik Planlama Uzman Mühendis LOJİSTİK : Filiz OKUTAN Üretim Planlama ve Petkim-Aliağa Kontrol İşlem Sorumlusu 7 . Yöneticisi PA Fab. Petkim-Aliağa TEMEL VE ARA PETROKİMYASAL MADDELER ALT KOMİSYONU Başkan : Levent DİKER Olefin Müdürü Başkan Yrd.Yöneticisi Etilen Fab.Fab.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.İ.Ali YAĞCI Erol TUTCU Kemalettin ATALAY Akif YAMALI Beyhan YILMAZ A. Petkim-Aliağa Üretim Plan. Petkim-Aliağa Polietilen Pros.Yöneticisi Arom.Ekrem ASLAN Klor Alkali Müdürü Petkim-Aliağa Klor Alkali Proses Yönt. PETROKİMYA SANAYİİ ÇALIŞMA GRUBU ÜYELERİ Başkan :Nihat GÜRBÜZ Başkan Yrd. Petkim-Aliağa PVC Fab.Yönt.Reşat ÇETİNTAŞ Başkan Yrd.Yöneticisi PTA Fab. : Ali YILDIZ Üyeler : Erol ERBAY M. Petkim-Aliağa Ar-Ge Proje TasarımYnt.

Rap.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K. 8 .İ.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Böylece son beş yılda gerçekleşen toplam yatırımların maliyeti 450 milyon dolar olmuştur. Petrokimya sektörü ülkemizdeki toplam kimyasal üretiminin %25’ini temsil etmekte olup. inşaat. dünya enerji ihtiyacının çok önemli bir kısmını karşılamaktadır ve bu olgunun önümüzdeki yirmi yılda değişmesi beklenmemektedir. 1965 yılında. endüstri ve ev içi tüketim gibi farklı alanlarda da kullanılan petrol ve petrol ürünleri. Gerçekleştirilen kapasite artırım ve modernizasyon yatırımları ile yurtiçi pazar payı %33’e çıkmaktadır. Petrokimya Sanayi. petrokimyasal üretimi konusunda üretim ve yatırım faaliyetlerine devam etmeyi. Petkim’in kuruluş tarihi itibarıyla yapılan en büyük yatırım olan ve neredeyse tamamlanmış durumda olan PETKAM1 (Petkim Kapasite Artırım ve Modernizasyon) projesinin hayata geçirilmesiyle yaklaşık %20 kapasite artışı sağlanmıştır. YÖNETİCİ ÖZETİ Petrokimya’nın Durumu ve Gelecek Hedefleri Petrol sektörü. elektronik. lastik ve elyaf hammaddeleri ve diğer organik ara malları üreten ambalaj.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 ton/yıl DMT (Dimetiltereftalat) kapasiteli SASA ile 40. pazar payının en geç iki sene içinde %30’un altına düşeceği açıkça görülmektedir. Türkiye.2001 tarihinde Tüpraş’a devretmiştir. BDX ve PS) Yarımca Kompleksini 1. Türkiye petrokimyasal talebinin her yıl %10–12 arttığı göz önüne alındığında yeni yatırımların yapılmaması halinde. Sektördeki büyüme hızının GSMH büyüme hızına oranı ise dünya ortalamasının yaklaşık iki katı düzeyindedir. Rap. ülkede Petrokimya Sanayiinin geliştirilmesi amacıyla Petkim kurulmuştur. Petkim bazı ürünlerde ithalatla karşılanan talebin tümünü karşılar hale gelmiştir. Petkim’in ilk kompleksi Yarımca’da kurulmuş ve 1970 yılında devreye alınmıştır. Özellikle 2005 yılında tamamlanan 103 milyon dolar tutarındaki yatırımlarla kapasite 1 milyon 868 bin tona yükselmiştir. KS. Komplekste yer alan ünitelerin büyük bir kısmı tevsii edilmelerine rağmen hızla artan yurtiçi talep nedeniyle.K. Petkim bugün ülkemizin en büyük petrokimyasal üreticisi olarak Türkiye Kimya sanayinin en büyük oyuncularından biri konumundadır. Ulaşım başta olmak üzere. 1990 yılında yaklaşık %64 olan yurtiçi pazar payı 2004 yılında %27’ye düşmüştür. Çünkü Türkiye’de petrokimyasal üretiminin olması ülkemizdeki petrokimyasal fiyatlarının belirlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Türkiye’de temel ve ara petrokimyasallar ile termoplastikler alanında kamu ağırlıklı bir yapı. Türkiye’de petrokimyasal ürün talep artış hızları dünya ortalamalarının çok üzerindedir. sentetik elyaf gibi son kademeye doğru ürünlerde ise özel sektör ağırlıklı bir yapı vardır. Petkim’in ikinci kompleksi Aliağa’da kurulmuş olup 1985 yılında devreye alınmıştır. otomotiv. PETKIM çalışır durumda olan 5 fabrikası ile (SBR.İ.000 ton/yıl polistiren kapasiteli Başer Kimya şirketleri faaliyet göstermektedirler. dünya ve Türkiye ekonomisi içerisinde çok önemli bir yere sahiptir. Bu büyüme eğiliminin gelecekteki 10 yılda aynı hızla devam etmesi durumunda. Petrokimya Sanayii Türkiye’ye 1960’lı yıllarda gelmiş ve kısa sürede hızlı bir gelişim göstermiştir. petrol rafineri ürünleri ve doğal gazdan başlayarak plastikler. tekstil ve tarım gibi birçok sektöre girdi sağlayan bir sanayi dalıdır. yaratılacak yeni üretim kapasitelerinde ihtiyaçlarını 9 . Ancak. CBR.11. Yeni yatırımlarla. Temel ve ara petrokimyasallar ile termoplastikler alanında Petkim’in dışında özel sektöre ait 250. Türkiye’de petrokimyasal üretiminin talebi karşılama oranının yüksek olması önemlidir. ülkemiz 2015 yılında yaklaşık 10 milyar dolar petrokimyasal ithal etmek durumunda kalacaktır.. Bir başka deyişle petrol rafinaj ve petrokimya sektörleri bugün modern yaşamın olmazsa olmazlarındandır.

tespit ederek ürün yelpazesini genişletmeyi. yatırım olanaklarının incelenmesi konusunda çalışmalarını sürdürmektedir. petrokimya sektörüne yönelik stratejisini bir an önce oluşturmalı ve dünya ölçeğinde. 10 .K. Petkim satılabilir ürünlerinden katma değeri yüksek yeni ürünler üretmek konusunda ileriye yönelik yatırım olanaklarını değerlendirmek istemektedir. Türkiye petrokimya sanayinin en büyük oyuncusu olan Petkim sürekli kendini yenileme çabası içindedir. Mevcut ve planlanan doğal gaz ve ham petrol boru hattı projeleri ile bir enerji terminali olmayı hedefleyen Türkiye’nin yeni petrokimya yatırımlarına. petrokimyasal ürün yelpazesini genişletmeye. dünyadaki rafineri-petrokimya entegrasyonu eğilimlerini de göz önüne alarak. yeni teknolojilerin kullanıldığı yeni Petrokimya kompleksi yatırımlarının yapılması koşullarını sağlamalıdır. yaratılacak yeni üretim kapasitelerinde ürün yelpazesini genişletmeyi hedeflemektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Söz konusu projeler ile enerji koridoru lakabını kazanan ülkemiz için petrokimya sektörü doğrudan yabancı yatırımcıların ilgisini çekebilecek bir sektördür. Türkiye. iç ve dış pazarlarda daha etkin olabilmek için Petkim kapasite artırım ve modernizasyon projeleri ile yatırımlarına devam etmeyi. 2005 yılı sonrasında da. Rap. Türkiye bu projelerin hammadde yönünden sağlayacağı olanakları da göz önüne alarak rekabet gücü yüksek önemli bir bölgesel oyuncu niteliğine dönüşme fırsatını kaçırmamalıdır. Bu hedefler çerçevesinde üretilebilecek potansiyel ürünlerin Türkiye pazarının büyüklüğünün belirlenmesi. petrokimyasallardan yola çıkarak katma değeri yüksek ürünler üretmeye ihtiyacı vardır.. katma değeri yüksek yeni ürünler üretmeyi hedeflemelidir.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. BÖLÜM GİRİŞ 11 . I.. Rap.K.İ.

.İ.K. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 12 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

2015 yılında ise 10 milyar dolara ulaşması beklenmektedir. Kuruluşunda. yıllardır üretim ve fiyat politikasıyla iç piyasada denge unsuru olan Petkim’i bu işlevini yerine getirmekten alıkoyacak ve sonucunda tüm plastik sektörü ve bağlı sektörler olumsuz etkilenecektir. otomotiv tekstil. Hızla artan yurtiçi talep büyük ölçüde ithalat yoluyla karşılanmaktadır. yıllık 500 milyar dolarlık üretim hacmi bu sektörün gücünü vurgulamaktadır. 3 Nisan 1965 tarihinde kurulmuştur. elektrik elektronik başta olmak üzere bir çok sektör için girdi sağlamaktadır. geniş bir üretim yelpazesine sahip. ACN. Rap. Türkiye Plastik Pazarı'nın gerek kalite gerekse fiyat yönünden dengede kalmasını sağlayan. PETKAM (Petkim Kapasite Artırma ve Modernizasyon) projesi adı altında bir dizi tevsii yatırımını kademeli olarak devreye almaktadır. ve Plastik Mamulleridir. PA. elyaf hammaddeleri ve diğer organik ara malları üreten. 2005 yılında 3 milyar dolara 2010 yılında 7 milyar dolara. Petkim Türkiye’nin en büyük petrokimya üreticisidir. yardımcı hizmet üniteleri. MEG. Nafta. Bu durum. 13 . büyük ölçekli. sermaye ve teknoloji yoğun bir sektördür.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. AYPE. Gas Oil gibi petrol ürünleri veya petrol gaza dayalı temel girdileri kullanarak plastik. sigorta görevi gören önemli bir kuruluştur. % 33 seviyesine düşmüştür. C4. bu ülkeleri. Petkim kurulduğundan bu yana ürettiği ürünleri müşterilerine doğrudan pazarlamaktadır. Benzen. lastik. yurdumuzda bu oran 21 kg civarındadır. Ham Benzin. inşaat. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Gelişmiş ülkelerde kişi başına termoplastik tüketimi 75-100 kg arasında iken. PTA. Ortadoğu – Afrika. 2000 yılında Petkim’ in ürettiği ürünler bazında yaklaşık 1 milyar doları bulan Türkiye petrokimyasallar ithalatının. Liman ve barajı. İç piyasada yeterli talep olmadığında. tarım. Şirket. TÜRKİYEDE PETROKİMYA SEKTÖRÜ Petrokimya sektörü. Bu sanayi dalı 1950-1960’ lı yıllarda giderek daha fazla üretilmeye başlanan Nafta ve Doğal Gaz’ a bağlı olarak hızlı büyümüş ve kısa zamanda pek çok ülkede temel sanayi Sektörü haline gelmiştir. Aromatik Yağ. Petkim’de ürünlerinin kalitesi dünya standartlarında olup satışı olan ürünleri. Bugün dünya Petrokimya Sanayi’ nin. Amerika.İ. % 37 düzeyine çıkacaktır. Asya – Uzakdoğu. LPG. DEG. Etilen. Aliağa Kompleksi’nin devreye girdiği yıllarda PETKİM’in yurtiçi talebi karşılama oranı %85 iken bu oran 2005 sonunda devreye alınan tevsii yatırımlarına rağmen. C5 Karışımı. ülkemizin ilk ve tek. Petkim Petrokimya A. Sudkostik. TEG. Geçen yıl 182 milyon dolar olan ihracatı bu yıl 200 milyon doların üzerine çıkacaktır.K. PP. Petkim’in ihracatları AB ülkelerine yoğunlaşmakta. Termoplastiklerin ülkemizdeki talep artış hızları da dünya ortalamalarının 2-3 katıdır. bu hızlı talep artışını kısmen de olsa karşılamak üzere çeşitli fabrikalarında önemli kapasite artışları sağlayacak tevsi ve modernizasyon yatırımları yapmaktadır. Petkim. ihracat yapmaktadır. yeterli alanı. Buna karşın Petkim hâlâ. Türkiye petrokimya sanayi henüz pazar doygunluğuna erişmemiştir ve büyük bir gelişme potansiyeline sahiptir. YYPE. Hidrojen . Petkim’in temel satış stratejisi öncelikle iç piyasa talebini karşılamaktır. Petkim’in dışında Polistiren üreten BASIC Petrokimya ile Di Metil Tereftalat üreten SASA ülkemizin diğer petrokimyasal hammadde üreten kuruluşlarıdır. P-X. 50’yi aşan ürün yelpazesi ile 1970’li yıllardan bu yana ambalaj.. Masterbatch. Doğu Avrupa ülkeleri izlemektedir. Bu yatırımlar tamamlandığında Petkim’in % 30 civarında olan Pazar payı.Ş. PVC. bugün ise en büyük petrokimya kuruluşu olan PETKİM.

Talebi karşılayacak yatırımların yapılması ile. rekabet gücünün artması gibi nedenler tüm dünyada rafineri ve petrokimya komplekslerini entegrasyona itmektedir. istihdam artacak ve döviz tasarrufu sağlanacaktır. bakım ve onarım merkezleri. Katma değeri yüksek ürünlerde karlılık artışı. Ayrıca entegrasyon.K. Dünya'da talebi giderek artan termoplastik elastomerler ve kompozitler de yer almalıdır. politik ve çevre odaklı değişimlere paralel olarak çeşitli proseslerini birleştirme ihtiyacı içinde bulunacak iki sanayi dalı olduğu görülmektedir. çeşitli servisler . toplam 50. 2006 yılında 60 000 ton/yıl ‘a daha sonra da ilave 60 000 ton yatırım ile 120 000 ton/ yıla ulaşmayı hedeflemektedir. yardımcı işletmeler. hem de gelişmekte olan ülkelerde yeni kurulan ve yeniden yapılanan nafta bazlı petrokimya komplekslerinde rafineri-petrokimya entegrasyonu en ileri düzeyde planlanarak rekabet üstünlüğü yaratılmaya çalışılmaktadır. yurtiçi talebin dünya ölçeğinde yurtiçi üretim yapılmasını sağlayacak seviyede olmasıdır. küreselleşmenin getirdiği rekabete dayalı. yeni yatırımlar için oldukça cazip bir ortam sunmaktadır. Hem gelişmiş ülkelerde.000'i kapalı. Türkiye Pazar payını artırabilmesi. bölgemizde devreye giren ve girecek olan petrokimya komplekslerinde üretilmeyen termoplastiklerin yanı sıra. karşılıklı ürün ilişkileri nedeniyle üçüncü parti taşıma ve dağıtım maliyetlerinin düşmesi ve işletme esnekliği gibi maliyet avantajlarını da beraberinde getirmektedir. Ürün yelpazesinde. Türkiye'nin tek polistiren üreticisi olan ‘Basic Petrokimya’ (eski adı Başer Petrokimya A. Amerikan Totalfina'nın Sürekli Kütle Polimerizasyonu teknolojik lisansıyla üretilen ürünleri BASEREN markası ile pazarlanmaktadır. yan sanayisi.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Üretime 2000 yılı Şubat ayında başlayan Basic’in . Petkim’in son 5 yılda yaptığı yatırım miktarı 450 milyon dolardır. araştırma kurumları. 2005 yılı PS kapasitesi yılda 50. rafineri-petrokimya olgusunu destekleyen en önemli örnektir. sosyal alanlar gibi ortak bir sosyo-ekonomik alanda çalışarak ürün maliyetlerini düşürmekte. Bu nedenlerle. Rafineri ve Petrokimya Sanayi’nin geçmişten günümüze ve gelecekte öngörülen ilişkisi incelendiğinde yapısal anlamda birbirinden kopamayacak. doğal gaz ve petrol boru hatlarına yakınlık ve kişi başına plastik tüketiminin düşük olması. yatırımın daha hızlı geri dönüşü. yeni kurulacak fabrikaların mevcut sistem ile entegrasyon imkanlarının bulunması yeni yatırımlar için güçlü ve yeterli bir altyapı oluşturmaktadır. servislerin ve yardımcı işletmelerin paylaşılması. daha düşük stoklama ve taşıma maliyeti. kapasitesini artıracak yatırımlar yapabilmesine ve yaratılacak yeni üretim kapasitelerinde ürün yelpazesinin genişletilmesine bağlıdır. Türkiye petrokimya sektörünün en büyük avantajı. BP’nin rafineri ile gerçekleştirdiği entegrasyon sonucu şirketin kar marjının %30 artışı.000 metrekarelik tesisde kuruludur. rekabet üstünlüğü yaratmaktadırlar. yeni petrokimya projelerinin yerli / yabancı yatırımcılar veya bunların oluşturacağı konsorsiyumlar kanalı ile gerçekleştirilmesinde ülke çıkarları açısından büyük yarar vardır. Hatta dünyadaki yeni eğilim bu olgu çerçevesinde petrokimyasal merkezli küçük-büyük ölçekli firmaları. Petkim 2005 yılında yaptığı 103 milyon dolarlık yatırımla kapasitesini 1 milyon 868 bin tona yükseltmiştir.Ülkemizde yeni yatırım yapmaya imkan tanıyan geniş arazi olanağı. innovasyon destek grupları ve uygun alt yapısıyla kimyasal sanayi öbeklerinin kurulmasıdır.Ş.) Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi'nde 17.000 ton olup . fiyat dalgalanmalarına karşı daha kararlı bir yapı.İ. teknoloji geliştirme merkezleri. Rap. ölçek büyüyerek rekabet gücü artacak. 14 . hammadde temininde güvenilirlik. katma değer yurt içinde kalacak.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. üretim teknolojisi güncelleşecek. Petkim'in iç ve dış pazarlarda daha etkin olabilmesi. Böylece bu öbeği oluşturan ekonomik aktörler.

Rap.2005 tarihi itibariyle Petkim Personel Durumu : STATÜ KAPSAM DIŞI (Yüksek Okul Mezunu) KAPSAM İÇİ (Meslek Lisesi veya Muad. Singapur ve Suudi Arabistan gibi dünyanın birçok bölgesinde uygulamaları vardır. Japonya.İ. Hindistan..K. Rafineri ve petrokimya sanayi ilişkisinin dünyadaki eğilimine paralel olarak. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. (%) 2000 2001 2002 2003 2004 TERMOPLASTİKLER PVC AYPE YYPE PP PS ELYAF HAMMADDELERİ ACN MEG PTA LASTİK HAMMADDELERİ SBR CBR KS DİĞERLERİ BENZEN o-X p-X FTALİK ANHİDRİT TOPLAM 34 38 60 39 16 14 28 22 38 25 49 69 57 40 54 100 47 53 35 35 40 68 34 17 8 33 36 38 27 43 52 57 36 58 100 46 74 37 64 100 100 55 61 35 69 99 100 63 60 31 55 99 100 45 56 27 33 35 56 37 15 32 37 42 21 27 29 52 29 11 31 34 38 22 24 25 48 29 9 25 32 28 17 31.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Çin. bu değişim rüzgarından Türkiye’deki rafineri ve petrokimya komplekslerinin etkilenmemesi mümkün değildir.12.) GEÇİCİ İŞÇİ TOPLAM İNSAN SAYISI 492 2549 717 3758 15 . Bu iki büyük sanayi dalının büyüme stratejilerinin birlikte planlanması ülkemizde Petrokimya Sanayi’ne yeni bir ivme kazandıracaktır. Rafineri-Petrokimya sanayi entegrasyonunun ABD başta olmak üzere Avrupa ülkeleri.

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO 1: VIII. BEŞ YILLIK PLAN DÖNEMİ İÇİN YAPILAN TALEP TAHMİNLERİ İLE BU DÖNEMDEKİ FİİLİ TÜKETİMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI
Miktar. Bin Ton

2000 ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS Öngörülen Gerçekleşen 369 36 177 450 554 153 34 343 39 172 432 477 123 33

2001 Öngörülen 404 49 200 519 668 177 39

2002

2003

2004

2005 Öngörülen 581 159 323 912 1409 321 71 Gerçekleşen eylül sonu 272 111 301 488 582 157 39

Gerçekleşen Öngörülen Gerçekleşen Öngörülen Gerçekleşen Öngörülen Gerçekleşen 281 43 156 360 432 122 23 443 65 225 597 805 206 46 356 66 228 443 558 164 32 485 89 254 688 970 239 53 360 79 265 482 650 194 38 531 118 287 792 1169 277 61 387 117 310 583 748 198 51

TERMOPLS TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOPLAMI PA

1773 194 259 191 644 55

1619 224 277 210 711 50

2056 205 319 216 740 58

1417 185 244 176 605 37

2387 217 392 243 852 63

1847 190 272 188 650 46

2778 229 483 275 987 67

2068 210 297 186 693 52

3235 242 594 310 1146 72

2394 212 318 230 760 56

3776 255 730 351 1336 77

1949

216 163 379 45

NOT. YARIMCA PS 2005 DE ÜRETİM YAPMADI BAŞER 13676 TON ÜRETİM YAPTI İÇ SATIŞ 14719 TON (2005-EYLÜL SONU) ACN ITHALATI VERİLMİYOR

16

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO 2: 1999 YILI İTİBARİYLE ÖNGÖRÜLEN VIII. PLAN DÖNEMİ YATIRIMLARI
PROJENİN PROJE ADI TUTARI ( Milyon $) PETKİM Etilen Fabrikası Kapasite Artırımı PETKİM PP Fabrikası 2.Tevsii PETKİM AYPE Fabrikası Tamamlama ve Darboğaz Giderme PETKİM YYPE Fabrikası Tevsii PETKİM PVC Fabrikası 17. Reaktör İlavesi PETKİM VCM Fabrikası OXY-C Hattı İlavesi PETKİM VCM Fabrikası Rehabilitasyon ve Yeni İnsinaratör Asit Üretim Ünitesi Kurulması BAŞER PETROKİMYA (BASIC) PS Fabrikası 61,2 16,3 78,6 PROJENİN BAŞLAMA-BİTİŞ TARİHİ 1999 – 2005 1999 – 2005 1999 – 2005 PROJENİN YERİ Aliağa Aliağa Aliağa MEVCUT KAPASİTE (Bin t/y) 400 80 180 KAPASİTE ARTIŞI (Bin t/y) 120 60 120

11,9 1,42 12,26 18

1999-2001 1999-2000 1998-2000 1999 - 2003

Aliağa Aliağa Aliağa Aliağa

60 140 120 140

36 10 20 12

23,9

1998-2000

Yumurtalık

-

40 (*)

(*) 40.000 tonluk kapasite 2000 yılının başında devreye alınmıştır. 2006 yılında kapasitenin 60.000 ton/yıl ‘a çıkması beklenmektedir.

17

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO 3: VIII. PLAN DÖNEMİ İTHALATLARI
Miktar: Bin Ton Değer: Milyon $ TOPLAM

2000

2001

2002

2003

2004

2005(eylül sonu)

ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLS. TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOP. DİĞER* ÜRÜN.TOP. GENEL TOPLAM

MİKTAR 138 39 107 268 403 86 33 1073 176 210 130

DEĞER 1 2

MİKTAR 91 43 102 218 357 81 23 916 119 179 108

DEĞER 1 2

MİKTAR 159 66 144 287 475 143 32 1306 120 214 110

DEĞER 1 2

MİKTAR 173 79 187 343 581 158 38 1560 139 248 115

DEĞER 1 2

MİKTAR 203 117 220 435 677 180 51 1883,19 127 264 165

DEĞER 1 2

MİKTAR 141 111 248 385 551 142 39 1619

DEĞER 1 2

MİKTAR 905 455 1009 1936 3045 790 217 8356 680

DEĞER 1 2

116 31 89 210 290 80 44 860 145 119 66

149 38 107 262 404 105 52 1118 183 153 111

65 28 78 128 229 61 32 620 85 92 48

99 43 103 213 358 99 36 952 124 130 93

106 41 97 182 306 111 39 882 87 110 45

172 65 146 281 476 176 50 1366 124 156 94

131 56 140 248 458 149 53 1235,1 117 148,02 86

187 79 189 336 583 194 60 1627 144 181 98

220 116 222 427 679 220 79 1963 132 193 142

220 116 222 427 679 220 79 #### 132 193 142

179 130 295 382 651 196 71 1905

153 110 250 378 553 174 61 1679

816 402 922 1578 2613 817 318 7466

981 451 1018 1897 3054 967 338 8706

182 115

156 109

133 99

1298 744

817 496

947 637

516 393 1982

330 233 1423

448 328 1895

406 251 1572

226 130 976

347 216 1515

443 254 2003

242 131 1255

375 217 1958

502 235 2297

350 145 1730

424 201 2253

556 368 2808

466 319 2749

466 319 2749

298 333 2249

265 321 2491

232 292 2203

2721 1834 12911

1313 1278 10057

1584 1574 11864

* : Diğer ürünler kapsamında Etilen, Propilen, VCM, Stiren, PA, Benzen, Toluen, O-Ksilen, P-Ksilen, Bütadien 1,3, Kaprolaktam yer almaktadır. DEĞER1: Cari Fiyatlarla DEĞER2: 2004 Yılı Fiyatlarıyla

18

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO 4 :1999 YILI REKABET GÜCÜ GÖSTERGELERİ
ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLAS. TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOPLAMI DİĞER* ÜRÜN TOPLAMI GENEL TOPLAM İTHALAT SIZMA ORANI 36,03 100,00 55,10 51,80 82,89 85,11 100,00 63,06 73,48 69,76 55,94 66,80 27,89 50,73 UZMANLAŞMA KATSAYISI 0,65 0,00 0,46 0,49 0,17 0,15 0,00 0,38 0,42 0,31 0,53 0,41 0,84 0,31 DIŞ REKABETE AÇIKLIK 0,37 0,00 0,56 0,52 0,83 0,85 0,00 0,64 0,83 0,70 0,63 0,73 0,38 0,56 İHRACAT/ İTHALAT ORANI 0,03 0,00 0,02 0,01 0,00 0,00 0,00 0,01 0,22 0,01 0,15 0,12 0,43 0,12

*Diğer Ürünler Kapsamında Etilen, Propilen, VCM, Stiren, PA, Benzen, Toluen, O-ksilen, Butadien 1,3 ve Kaprolaktam yer almaktadır.

TABLO 5: 2000 YILI REKABET GÜCÜ GÖSTERGELERİ
ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLAS. TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOPLAMI DİĞER* ÜRÜN TOPLAMI GENEL TOPLAM İTHALAT SIZMA ORANI 38,36 100,00 60,46 60,69 83,99 86,01 100,00 66,38 76,91 73,50 61,97 71,19 31,18 55,04 DIŞ UZMANLAŞMA REKABETE KATSAYISI AÇIKLIK 0,64 0,41 0,00 0,00 0,41 0,62 0,41 0,62 0,16 0,84 0,15 0,87 0,00 0,00 0,35 0,34 0,27 0,42 0,33 0,80 0,50 0,67 0,84 0,74 0,65 0,75 0,41 0,60 İHRACAT/ İTHALAT ORANI 0,06 0,00 0,03 0,02 0,00 0,01 0,00 0,02 0,14 0,00 0,06 0,06 0,36 0,10

19

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO 6: 2001 YILI REKABET GÜCÜ GÖSTERGELERİ
İTHALAT SIZMA ORANI 33,56 100,00 66,44 61,69 82,63 74,29 100,00 66,26 66,37 74,00 60,59 67,72 21,40 50,58 DIŞ UZMANLAŞMA REKABETE KATSAYISI AÇIKLIK 0,76 0,42 0,00 0,00 0,37 0,69 0,42 0,65 0,18 0,83 0,28 0,76 0,00 0,00 0,37 0,49 0,26 0,46 0,39 0,91 0,57 0,69 0,77 0,74 0,66 0,73 0,32 0,57 İHRACAT/ İTHALAT ORANI 0,29 0,00 0,05 0,06 0,01 0,03 0,00 0,05 0,23 0,00 0,11 0,10 0,57 0,14

ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLAS. TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOPLAMI DİĞER* ÜRÜN TOPLAMI GENEL TOPLAM

TABLO 7: 2002 YILI REKABET GÜCÜ GÖSTERGELERİ
ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLAS. TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOPLAMI DİĞER* ÜRÜN TOPLAMI GENEL TOPLAM İTHALAT SIZMA ORANI 44,97 100,00 63,34 64,90 85,68 89,60 100,00 71,59 62,00 76,73 58,79 67,34 22,69 55,83 DIŞ UZMANLAŞMA REKABETE KATSAYISI AÇIKLIK 0,57 0,47 0,00 0,00 0,37 0,64 0,36 0,65 0,14 0,86 0,10 0,90 0,00 0,00 0,29 0,47 0,23 0,45 0,36 0,91 0,49 0,72 0,70 0,77 0,62 0,71 0,34 0,60 İHRACAT/ İTHALAT ORANI 0,05 0,00 0,01 0,01 0,00 0,00 0,00 0,01 0,15 0,00 0,06 0,06 0,60 0,09

20

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO-8 2003 YILI REKABET GÜCÜ GÖSTERGELERİ
ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLAS. TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOPLAMI DİĞER* ÜRÜN TOPLAMI GENEL TOPLAM İTHALAT SIZMA ORANI 47,70 100,00 70,23 71,12 89,23 84,83 100,00 75,71 65,65 75,77 61,63 68,21 21,94 59,37 UZMANLAŞMA KATSAYISI 0,53 0,00 0,31 0,29 0,11 0,15 0,00 0,25 0,41 0,24 0,40 0,34 0,93 0,45 DIŞ REKABETE AÇIKLIK 0,48 0,00 0,71 0,71 0,89 0,85 0,00 0,76 0,71 0,76 0,64 0,71 0,35 0,64 İHRACAT/ İTHALAT ORANI 0,01 0,00 0,01 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,09 0,00 0,03 0,04 0,69 0,08

TABLO-9 2004 YILI REKABET GÜCÜ GÖSTERGELERİ
ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLAS. TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOPLAMI DİĞER* ÜRÜN TOPLAMI GENEL TOPLAM İTHALAT SIZMA ORANI 51,77 100,00 71,15 73,62 89,84 92,47 100,00 78,58 58,99 80,63 72,11 72,34 30,05 64,19 UZMANLAŞMA KATSAYISI 0,49 0,00 0,29 0,27 0,10 0,08 0,00 0,22 0,44 0,19 0,36 0,31 0,82 0,40 DIŞ REKABETE AÇIKLIK 0,52 0,00 0,71 0,74 0,90 0,92 0,00 0,79 0,62 0,81 0,78 0,75 0,40 0,68 İHRACAT/ İTHALAT ORANI 0,01 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,05 0,00 0,11 0,05 0,40 0,06

21

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO-10 : VIII. PLAN DÖNEMİ TÜRKİYE TERMOPLASTİK TÜKETİMİ
YILLAR 2000 2001 2002 2003 2004 KiŞi BAŞINA TÜKETİM (Kg / Kişi) 25 21 26 29 34

TABLO-11 : KİŞİ BAŞINA TERMOPLASTİK TÜKETİMİ (KG/KİŞİ/YIL)

ÜLKE ADI KANADA ABD BATI AVRUPA JAPONYA MACARİSTAN MALEZYA TÜRKİYE POLONYA ÇİN DÜNYA BULGARİSTAN BREZİLYA ROMANYA HİNDİSTAN

PVC 19,2 21,0 14,0 12,1 15,4 8,4 8,2 7,4 5,2 4,6 0,6 4,1 1,5 0,8

AYPE 35,3 23,0 19,2 15,3 11,1 14,1 7,1 6,8 4,3 5,3 7,5 5,0 2,2 0,7

YYPE 17,6 21,7 13,0 8,6 13,4 14,8 4,4 5,3 3,5 4,2 1,5 4,3 1,3 0,9

PP 17,7 22,4 20,7 19,8 16,2 12,7 10,5 7,9 5,9 6,0 8,6 5,7 1,5 1,2

PS 6,6 7,9 5,7 6,8 6,5 6,6 3,7 2,9 2,2 1,8 4,1 1,3 0,8 0.2

ABS 2,2 1,8 2,3 2,0 0,4 3,2 0,7 0,4 2,2 0,9 0,0 0,4 0.0 0.1

TOPLAM 98,6 97,8 74,9 64,6 63,1 59,8 34,5 30,7 23,3 22,8 22,4 20,8 7,2 3,9

22

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO-12: IX.PLAN DÖNEMİ TALEP PROJEKSİYONU
(Bin Ton) ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLS TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD. TOPLAMI PA GENEL TOPLAM 2005 398 157 355 631 824 215 57 2637 218 345 245 808 58 3503 2006 422 211 407 684 908 233 63 2915 224 374 260 859 59 3834 2007 441 283 467 741 1001 252 70 3234 231 406 277 914 61 4210 2008 461 381 535 802 1103 273 78 3604 237 441 295 973 63 4640 2009 482 511 613 869 1216 296 87 4036 244 478 314 1036 65 5137 2010 504 687 702 941 1340 321 97 4545 251 519 334 1104 67 5715 2011 526 922 805 1019 1476 348 109 5148 258 563 355 1176 69 6394 2012 550 1238 922 1103 1627 377 121 5872 266 611 378 1254 71 7197 2013 575 1663 1057 1195 1793 409 135 6748 274 663 402 1338 73 8159

23

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO-13 : 2006 YILI İTİBARİYLE PLANLANAN IX. PLAN DÖNEMİ YATIRIMLARI
PROJE ADI
VCM FABR. VENT GAZLARININ GERİ KAZANMA SİSTEMİ REHABİLİTASYONU AYPE -1 VE 2 FABRİKALARI REHABİLİTASYONU KA FABRİKASI ELEKTROLİZER SİSTEMİ REHABİLİTASYONU AROM. FABR. DARBOĞAZ GİDERME VE KAPASİTE ARTTIRIMI

PROJENİN TUTARI (Milyon $)
2,1 0,7 9,4 33,1

PROJENİN BAŞLAMA- PROJENİN YERİ BİTİŞ TARİHİ
2005-2006 2005-2006 2005-2006 2005-2007 Aliağa Aliağa Aliağa Aliağa

MEVCUT KAPASİTE (Bin t/y)
Paraksilen : 132 Benzen : 125 -

KAPASİTE ARTIŞI (Bin t/y)
Paraksilen Benzen Stiren PS ABS 35 45 24 35 50 MW gaz türbini ilavesi

STİREN, POLİSTİREN VE ABS FABRİKALARI YATIRIMI

270,3

2006-2009

Aliağa

-

: 60 : 76 : 300 : 270 : 60

PTA FABRİKASI REHABİLİTASYON VE KAPASİTE ARTTIRIMI PVC FABRİKASI KAPASİTE ARTIŞI TUBULAR AYPE (TAYPE) KAPASİTE ARTIŞI ACN FABRİKASI KAPASİTE ARTTIRIMI VE REHABİLİTASYONU ETİLEN FAB. ADVANCED CONTROL VE OPTİMİZATİON SİSTEMİ KURULMASI ETİLEN FABRİKASI'NA 3 ADET KÜRESEL TANK YAPILMASI BUHAR ÜRETİM DARBOĞAZ GİDERME-Doğal Gaz Modifikasyonu BAŞER PETROKİMYA (BASIC) PS FABRİKASI TEVSİİ

24,9 9,8 10,2 4,6 2,0 3,0 88 19

2006-2007 2006-2007 2006-2007 2006-2007 2006-2007 2006-2007 2004-2007 2006-2008

Aliağa Aliağa Aliağa Aliağa Aliağa Aliağa Aliağa Yumurtalık

70 150 120 90 -

60

60

24

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

TABLO-14 : BAZI PETROKİMYASAL ÜRÜNLER İÇİN 2013 YILI TALEP TAHMİNLERİ İLE ÜRETİM KAPASİTELERİ MUKAYESESİ
(Bin Ton) 2013 Yılı Arz-Talep Açığı 161 1663 961 1000 1649 89 75 553 313 394 39

2005 Yılı ÜRÜN AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS PTA MEG ACN PA Üretim Kapasitesi 310 96 150 144 50 70 89 90 34

2013 Yılı Üretim Kapasitesi 335 96 195 144 320 60 110 89 125 34

2013 Yılı Talep Tahmini 575 1663 1057 1195 1793 409 135 663 402 519 73

25

İ. TABLO-15: IX..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.) 26 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.PLAN DÖNEMİ İTHALAT PROJEKSİYONU 2005 ÜRÜNLER AYPE LAYPE YYPE PVC PP PS ABS TERMOPLS TOPLAMI ACN PTA MEG ELYAF HAMMAD.K. TOPLAMI PA GENEL TOPLAM Miktar 88 157 259 481 680 155 57 1877 128 275 156 Değer 111 184 309 478 803 214 102 2201 133 235 147 2006 Miktar 99 211 311 534 764 173 63 2155 134 304 171 Değer 125 248 371 530 903 239 114 2528 140 260 162 2007 Miktar 110 283 371 591 857 192 70 2474 141 336 188 Değer 139 332 441 586 1012 265 127 2904 147 287 178 2008 Miktar 98 381 439 607 959 213 78 2775 112 336 206 Değer 124 446 523 602 1133 295 142 3265 117 287 194 2009 Miktar 110 511 517 674 1072 176 87 3147 119 373 225 Değer 139 600 616 668 1266 244 158 3690 124 319 212 37 3326 126 414 245 68 3902 131 354 231 49 3929 133 458 266 88 4576 139 392 251 61 4653 141 506 289 111 5388 147 432 273 2010 Miktar 123 687 606 746 1196 Değer 155 805 722 740 1412 2011 Miktar 136 922 709 824 1332 Değer 171 1082 844 817 1574 2012 Miktar 149 1238 826 908 1483 Değer 188 1452 984 901 1751 Miktar: Bin Ton Değer: Milyon $ 2013 Miktar 162 1663 961 1000 1649 19 75 5529 149 558 313 Değer 205 1951 1145 992 1947 27 136 6402 155 477 296 559 24 2460 516 23 2739 610 25 2791 562 24 3115 665 27 3132 612 26 3542 654 29 3458 598 28 3891 717 31 3895 655 30 4375 785 33 4143 716 32 4650 857 35 4822 782 34 5391 935 37 5625 852 36 6275 1019 39 6587 927 38 7367 DEĞERLER 2005(eylül sonu) YILI FİYATLARIYLA (sadece ACN ürününde 2004 yılı fiyatları alınmıştır. Rap.

aradan geçen zaman içinde çevre bilincinde katedilen yola ve dünyadaki uygulamalara bağlı olarak kuruluş aşamasında tesis edilmiştir.Ş.2001 tarihinde Özelleştirme Yüksek Kurulunun kararı ile Yarımca Kompleksi Tüpraş’ a devir işlemi tamamlanmıştır. Kuruluş aşamasında Petkim Yarımca Kompleksi’nde çevre kirliliğini önlemeye yönelik önlemler o yıllardaki çevre koruma anlayışına göre tasarlanmış olup gereken ünitelerde ön arıtma sistemleri. girdileri. gibi birimler tesis edilmiştir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 27 .. sülfit oksidasyon ünitesi. kapasite arttırma ve iyileştirme gibi nedenlerle yatırım sürecini devam ettirmiştir. 01. Türkiye’de petrokimya sanayii ve çevresel etkileri ve mevcut yasal durum ile yasal uygulamaların gelişimi kısaca gözden geçirilmektedir: Türkiye’nin ilk petrokimya tesisi olan Petrokimya Holding A. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Yarımca Kompleksi Türkiye’de petrokimya ve buna bağlı olarak plastik sanayisini geliştirmek amacıyla kurulmuş olup 1965-1970 yılları arasında kuruluş aşamasını tamamlamış. kompleks genelinde ise yağ ayırma sistemi. üniteleri 1970 yılından itibaren devreye alınmış ve takip eden yıllarda yeni ünite ilaveleri. Petrokimya Sanayiinin çevresel etkileri − − Üretim sırasındaki çevresel etkiler ve Petrokimyasal ürünlerin kullanıldığı alanlardaki çevresel etkiler olarak iki ayrı gurupta incelenebilir. Türkiye’de Petrokimya Sanayii ve Çevre Aşağıda. Petrokimyasal ürünlerin üretimi sırasındaki etkiler − Suya − Havaya − Toprağa olan etkiler olarak sınıflandırılır. olarak sınıflandırılır. PETROKİMYA SANAYİİ VE ÇEVRE GİRİŞ : Petrokimya Sanayii. Rap.K. 1984 yılından itibaren kademeli olarak işletmeye alınmış olan Aliağa Petrokimya Kompleksi’nde ise arıtım tesisleri . kimyasal çöktürme sistemi. ürünleri ve petrokimyasal ürünlerden üretilen son ürünler dikkate alındığında çevresel etkilerinin çok boyutlu olduğu bir endüstri koludur. kalevi atık yakma ünitesi.İ. Bu kapsamdaki çevresel etkiler − Plastik ürünlerin üretimi sırasındaki çevresel etkiler − Plastik ürünlerin kullanımı ve özellikle bertarafı sırasındaki çevresel etkiler. Petrokimyasal ürünlerin geniş anlamdaki alt sektörünü plastik işleme sektörü oluşturduğundan plastik işleme ve plastik mamullerin kullanımı ve bertarafı aşamasındaki çevresel etkiler de yaygın bir görüşle petrokimya sanayiine mal edilebilmektedir. Yarımca Petrokimya Kompleksi’nin kuruluş aşamasında yaşanan tecrübelere.11.

Petrokimya Sanayiinin uyması gereken hava ve atık su emisyon değerleri AB standartları ile karşılaştırıldığında arada çok büyük farklılıklar olmadığı görülmektedir. havaya ve toprağa olan belli başlı çevresel etkileri.Klor Alkali. çıkan yönetmeliklerin ilgili tebliğleri ile denetim altına alınmıştır. Bu paragraftan da anlaşılacağı gibi evsel ve endüstriyel faaliyetlerin çevresel açıdan uyması gereken standartlar yasalarla kontrol altına alınmış olup çevresel etkilerin en aza indirilmesi için gönüllü değil 28 . yardımcı ve doğal kaynak tasarrufu sağlayacak teknolojiler seçilmiştir.. BASEL. Yapılan bu yasal düzenlemeler ülkemizin Avrupa Birliğine uyum sürecine çevre konusundaki hazırlık çalışmalarıdır. Ülkemizin çevre korunması konusundaki yasal yapılanma 1978 yılında Başbakanlığa bağlı Çevre Müsteşarlığının oluşturulması ile başlamıştır. RİO gibi bir çok uluslararası protokol ve deklarasyona imza atmıştır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2005 yılının ilk yarısında halen F. Ancak çok kısa zamanda yasal mevzuat AB. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. AB ‘’ Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifi’’ nin uygulanmasına yönelik olarak Çevre ve Orman Bakanlığının organizasyonunda ve Hollanda Hükümeti’nin desteği ile yürütülen projeye pilot tesis olarak destek vermiştir. emisyonların azaltılması.1991 yılında kurulan Çevre Bakanlığı. 3 Ekim 2005 te Brüksel de Avrupa Birliği Tam Üyelik Müzakere Sürecinin başlamasıyla birlikte bu sürecin 35 ana başlıkla belirlenen konularının en etkin olanlarından biri Çevredir. Oil ile çalışan Buhar üretim tesislerinde gerek çevre kirliliğinin önlenmesi gerekse verimliliğin arttırılması amacıyla ‘’Buhar Üretim Tesislerinin Doğal Gaza Dönüşüm’’ projesini başlatmış olup 2006 yılı sonunda tamamlanması planlanmıştır. Çevre konusu diğer aday ülkelerin en çok zorlandığı ve yapılması istenen uygulamalar ve maliyetleri açısından en çok yatırım gerektiren ve pazarlık yapılan konuların başında gelmektedir. Rap. Yasal Durum Ülkemizde çevresel etkileri bulunan evsel veya endüstriyel her türlü faaliyetin uyması gereken kurallar yasalarla belirlenmiştir. Mayıs 2003 ten bu güne kadar yeniden düzenlenen ve yayınlanan yönetmelik sayısı 76 ya ulaşmıştır. Anayasamıza 1982 yılında çevre hakkının girmesi ile birlikte ilk çevre kanunu 11 Ağustos 1983 yayınlanmıştır. VCM ve Etilen fabrikalarının tevsii çalışmalarında geri kazanma. 2004 yılında 2. Bunun yanı sıra. Ayrıca ‘’ Yüksek Maliyetli Çevre Yatırımlarının Planlanması Projesi’’ ve ‘’ Türkiye’de Koku yayan Emisyonların ve İmisyonların Yönetimi Projesi’’ çalışmalarında da yer almıştır.İ.K. 1984 yılından bu yana faaliyet gösteren Aliağa Petrokimya Kompleksi’nde de çevre konusunda yatırımlar yapılarak çevre kirliliğinin önlenmesi konusunda önemli ölçüde iyileştirmeler sağlamıştır. 2003 yılında Orman Bakanlığı ile birleştirilmiştir. Çevre Kirliliği kontrolünü amaçlayan yönetmeliklerin hazırlık aşamalarında Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşlarından biri olması nedeniyle Petkim’in görüşü alınmış ve yönetmelik taslakları ve sektörel uygulamaların dünyadaki durumu titizlikle incelenerek yönetmeliklerin sağlıklı bir biçimde oluşturulmasına katkıda bulunulmuştur. Ülkemizde çevre bilincinin Dünyadaki gelişmeler paralelinde artması. Çevre etkilerinin önlenmesi ve geliştirilmesine yönelik bu çalışmaların yanı sıra faaliyetlerinin gereği gerçekleştirilen tevsi ve rehabilitasyon projelerinin tasarım aşamasında teknoloji seçimleri çevre boyutu ile birlikte değerlendirilmektedir. Petrokimyasal ürünlerin üretimi aşamasında suya. Arıtma üniteleri sık aralıklarla modernize edilmiş. EPA normlarına hızla yetişmiştir.2 ton/saat kapasiteli yatırım tutarı 20 Milyon $ olan Sıvı Katı Takma – Tehlikeli Atık Yakma tesislerini devreye almıştır. Ülkemiz bu süreçte MARPOL. çevre kirliliğini önlemeye yönelik yaptırımların uygulanmaya başlamasına eş zamanlı olarak Petkim faaliyetlerini de çevre mevzuatlarına uyumlu ve koordineli olarak etkin biçimde yürütülmesi konusunda gerekli hassasiyeti göstermiştir.

yönetmelik ve düzenlemeler kapsamına giren GATT ve Gümrük Birliği anlaşması gibi etkenler sonucunda ülkemizin ve dolayısıyla kimya ve petrokimya sanayiinin bu anlaşmaların gereklerini yerine getirmeleri kaçınılmaz hal almıştır. zorunlu uygulamalar getirilmiştir.İ. su ve toprak kirliliğinin gelecek nesilleri tehdit ettiğinin farkına varılmasıyla birlikte kuruluşlar. ticarette çok önemli bir yüzdeyi elinde tutan.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. hammadde ve ucuz enerji kaynaklarına sahip ülkelerin çok yüksek kapasitelerle ve düşük maliyetlerle pazara girerek artan rekabetin yaşandığı tüm sektörlerde sürdürülebilir kalkınmanın sağlanabilmesi için. faaliyetlere entegrasyonu için başlangıç noktasıdır. çok sayıda alt sektöre girdi temin eden bir sanayi dalının çok sayıda iç ve dış faktörden etkilenmesi kaçınılmazdır.K. Rap. Gönüllü Uygulamalar Petrokimya sanayii gibi kompleks yapıda olan. çevre etiketleme programları ve 29 . kaynak kullanımının.. kuruluşun çevre yönlerinin. Bunlara ek olarak. giderek küreselleşen. Bu. atıkların uzaklaştırılmasının. Çevre Yönetim Sistemleri ISO 14000 Günümüzde. Bu faktörler aşağıdaki gibi sıralanabilir. yaşam boyu değerlendirme metodları. üreticiler ile uygulayıcıların bu konudaki hassas dengelerin bozulmaması konusunda gereken özeni göstermelidir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Ancak yukarıda sayılanlardan daha da önemli ve uygulanmaları zorunluluk değil gönüllülük esasına dayanan Çevresel Uygulamalar her ne kadar zorunlu değilse de giderek globalleşen ve rekabetin hızla arttığı sektörde ticari engel oluşturma özelliğini kazanmaya başlamıştır. iş dünyasında kalabilmek için gittikçe artan bir tempoyla çevre boyutunu iş stratejilerine ve uzun vadeli planlarına almak zorunda kalmışlardır. Ülkemizde de giderek artan bir hızla uygulama alanı bulan bu uygulamaların belli başlılarına kısaca değinilecektir. çevreye duyarlı diğer rakiplerle rekabet ve beklentileri gittikçe artan kamuoyunun memnun edilmesi açısından da önemlidir. Çevre Yönetim Sistemleri ve çevre denetimleri. Ancak bu kapsamda çıkan yasaların uygulanmasında. Çevre politikası ve çevre stratejileri. − Şirket stratejileri − Kapasite trendi − Talep trendi − Teknolojik gelişmeler − Hammaddeler − Politik konular − Ekonomik konular − Yönetmelikler ve düzenlemeler Bu faktörlerden politik gelişmelerin içine giren Avrupa Birliği. politika ve amaçların gerçekleştirilmesi için sistemli bir yaklaşımın başlıca araçlarıdır.

belirlenen çevre yönlerinin kaynak teşkil ettiği hedef ve amaçları başarmak ve iyileştirmelerde bulunabilmek amacıyla çevre risk ve fırsatlarına sistematik yaklaşımlarda bulunurlar. Şirketler her ne kadar kendi çevresel performanslarını gösteren raporlar yayınlıyorlarsa da bu raporlarda kendi söylemek istediklerini söyledikleri düşünülmekte ancak “Eco-Audit” raporunda bağımsız bir kuruluş raporu doğruladığından inandırıcı ve güvenilir olmaktadır. şirketlerin çevresel performanslarını geliştirme yönünde gösterdikleri gayretlerin kamuoyu tarafından bilinmesine olanak sağlayacak bir regülasyon yayınlamıştır. Bir Çevre Yönetim Sistemi olarak geliştirilmiş olan ISO 14000’in ana elemanları − Çevre politikası − Çevre programı ve aksiyon planı − Kuruluş yapısı − Çevre yönetiminin iş ortamındaki operasyonlarla bütünleştirilmesi olup sisteme üst yönetim. tüm çalışanlar dahil olmalıdır. Üçlü Sorumluluk (Responsible Care) 30 . Bu sistemin gereklerini yerine getirerek “EMAS” logosu almaya hak kazanan şirketler çevre korumaya gösterdikleri özen nedeniyle prestij kazanacaklardır.İ. “EMAS” ın gönüllülük esasına dayalı bir uygulama olmasına rağmen regülasyon olarak isimlendirilmesi. Çevre Yönetim Sistemi geliştirme ve uygulamasının dört aşaması olup bunlar 1. gerekli çalışmalar standardizasyon ve belgelendirme konusunda uluslararası düzeyde çalışmalar yapan ISO tarafından başlatılmıştır. 3. Rap. Planlama evresi (planla) Faaliyet evresi (yap) Değerlendirme evresi (kontrol et) İyileştirme evresi’(düzeltici faaliyet ) dir. “Emas. Şirketlerin gönüllülük esasına dayalı bir uygulamaya katılmalarının nedeni öncelikle kendi işletmeleri için bir Çevre Yönetim Sistemi oluşturmaları gereği ve bunun sonucunda çevresel performansın artması. Bu uygulamayla sağlayacakları ikinci bir yarar ise kredibilitelerinin artmasıdır. bu araçların kuruluşlarca yasal zorunluluk olmaksızın kullanılması devlet tarafından teşvik edilmektedir.. Birçok ülkede. tüm üyelerin katılımını amaçlayan bir teklif olmasından kaynaklanmakta olup kesinlikle zorunluluk esasına dayalı değildir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. İngilizce kısaltılmış adı “EMAS” olan bu regülasyon şirketlerin kendi çevre yönetim sistemlerini ve dışarıdan bir denetim firması tarafından onaylanan çevresel faaliyet raporlarını oluşturmalarına dayalı bir sistemdir. Aynı zamanda ulusal ve uluslar arası kuruluşlar etkin bir çevre yönetimi için bu araçları uygulamaya almışlardır.K. Kuruluşlar. Eco Management And Auditing Scheme” Avrupa Birliği 1995 yılında. Bu araçların uygulanmasında Çevre Yönetim Sistemi ve denetleme konusunun açıklığa kavuşması gereksinimi doğmuş olup. çevre yönetimine sistemli bir yaklaşım gerektirir. 2. Çevre Yönetim Sistemi. daha ileri aşamada atıkların azaltılması. performans değerlendirme metodları geliştirilmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. yöneticiler. 4. işletme maliyetlerinin düşürülmesidir.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. tüm ömrünün bütün aşamalarıyla çevre üzerinde yarattığı etkiyle değerlendirilmesi. Üçlü Sorumluluk.İ. Ülkemizde ise 1993 yılından itibaren Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği’nin (TKSD) koordinasyonunda uygulamaya konulmuştur.K. TKSD tarafından yapılan revizyonla Üçlü Sorumluluk kılavuzuna Çevre Yönetimi ve Çevre Politikası ile ilgili iki yeni bölüm eklenmiş ve standard bir Çevre Yönetim Sistemi oluşturulmasına dayanak oluşturması hedeflenmiştir. Üçlü Sorumluluk uygulayan kuruluşların kendi kendilerini değerlendirmesine ve izlemesine imkan vermektedir. birlik genelinde etkin ve tek elden kontrol edilen kriterlere bağlı bir uygulama getirilmesi ihtiyacını yaratmış ve AB’nin yeşil etiket uygulama şeması resmi olarak 1993 yılında açıklanmıştır. Kimya Sanayiince üretilen ve kullanılan kimyasalların yönetiminin daha da geliştirilmesini sağlamak amacına yöneliktir. Çevresel Etiketleme (Ecolabelling) “Ecolabel” ürünlerin üzerine konan ve ürünün kompozisyonuna ilaveten çevre üzerindeki tüm etkilerini de belirten bir etikettir. bazılarının da bu tür bir uygulamayı planlaması. kendi içlerinde bazı özel uygulama konularının ayrıntılarına inmektedir.. Rap. Bu kurallar. Kimya Sanayii tarafından belirlenmiş temel ilkelerin aşağıda verilen altı adet yönetim kuralı ile yürütülmesini içerir: − Çalışan Sağlığı ve İş Güvenliği − Kirliliği Önleme Çevre Koruma − Dağıtım − İletişim – Toplumun Bilinçlendirilmesi − Proses Güvenliği – Acil Önlemler − Ürün Sorumluluğu Yukarıda belirtilen her bir kural. Teknik Emniyet ve Çevre Konularında uygulanmakta olan bir taahhüt programıdır. Kimya Sanayii tarafından tüm dünyada Çalışan Sağlığı. sadece atık olarak yer aldığı aşamada değil de. pazarlama ve kullanımını teşvik etmek − Tüketiciyi kullandıkları ürünün çevresel etkileri konusunda bilinçlendirmektir. Bu soruları içeren uygulama kılavuzu. AB üyesi bazı ülkelerin kendi içinde bu tür uygulamalara sahip olması. Bu program. Ürünlerin Yaşam Döngüsü Boyunca Çevresel Etkileri İngilizce “Life Cycle Assesment” kısaca “LCA” olarak adlandırılan yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerin değerlendirilmesi çalışmaları bir ürünün çevreye olan etkilerinin. Üçlü Sorumluluk. üretim. üretim aşamalarının tümü incelenerek. 1984’de Kanada’da başlatılmış olup 1989’da Avrupa’ya gelmiştir. hem bilimsel açıdan hem de bu konuda daha doğru ve gerçekçi sonuçlara ve kararlara varılması açısından 31 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. toplumu ve kuruluşları ilgilendiren konulardaki belirli soruları dile getirmektedir. Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği’ne üye olan kuruluşlar Üçlü Sorumluluk prensiplerini uygulamayı taahhüt etmiş sayılmakta olup söz konusu derneğin üyesi olan PETKİM’de de ilgili çalışmalar başlatılmıştır. “Ecolabel” uygulanmasının amacı − Tüm yaşam döngüsü boyunca çevresel etkileri en aza indirilmiş ürünlerin tasarım. Üçlü Sorumluluk programı.

Bu çalışmalara örnek olarak meşrubat konteynerleri. bu raporların sonuçları. margarin ambalajları. SONUÇ: Giderek küreselleşen.İ. Rap. Sektördeki. Plastik ürünler bu çerçevede ve çeşitli kullanım alanlarında değerlendirildiğinde toplam ömür boyunca yaptıkları çevresel etkilerin alternatiflerine oranla çok daha az olduğu sonuçları ortaya çıkmaktadır. 32 . sıvı ve gaz atıklarla emisyonlar da incelemelerin kapsamı içine alınmıştır. üretim proseslerindeki katı. bir ürünün ömrü içindeki tek bir kademenin değerlendirilmesiyle elde edilen sonuçlardan çok farklı mesajlar vermeye başlamıştır. LCA sonuçlarının uygulanması açısından en önemli gelişme ise hem Avrupa birliği tarafından resmen uygulamaya konmuş olan “Ecolabel” uygulamasının hem de ISO14000 Standardlar Serisinin ürünün değerlendirilmesi kısmının ürünün çevresel açıdan değerlendirilmesinde LCA çalışmalarını esas kabul etmiş olmasıdır. Temel ve Ara Petrokimyasal maddeler ile Termoplastiklerden oluşan 17 petrokimyasal madde detaylı bir şekilde incelenmiş olup ileriki sayfalarda raporlanmıştır. Mevcut tesislerde belirli periyot içersinde ve yapılacak yeni tesislerde proje aşamasında AB çevre uyum yasalarında verilen ‘’ En İyi Mevcut Teknolojiler ( Best Available Technologies) ‘’ ve SEVESO II gibi direktifler dikkate alınmalıdır. pencere pervazları. 1970'li yıllarda enerji tasarrufunu amaçlayarak başlatılan çalışmaların kapsamı genişletilerek. beşikten-mezara tüm kademelerin toplam etkilerini yukarıda belirtilen parametreler açısından inceleyen raporlar hazırlanmaya başlanmıştır.K. zaman zaman. yaygın bir biçimde kabul görmeye ve alternatif hammadde seçimlerinde ve bir ürün için çevre kirliliği yargılarına varılmadan önce esas alınmaya başlanmıştır. bu kademelerin tümünü kapsayan ve doğuştan-ölüme. verilebilmekte olup bu ürünlerin çevre kirliliğinin önlenmesine bugüne kadar gözardı edilmiş bir katkısının olduğu da ortaya çıkmaktadır.. hammadde ve ucuz enerji kaynaklarına sahip ülkelerin çok yüksek kapasitelerle ve düşük maliyetlerle pazara girerek artan rekabetin yaşandığı tüm sektörlerde sürdürülebilir kalkınmanın sağlanabilmesi için. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. İşte bu raporlar LCA raporları olup. üreticiler ile uygulayıcıların bu konudaki hassas dengelerin bozulmaması konusunda gereken özeni göstermelidir. Son yıllarda bu kavram daha da genişletilmiş ve günlük hayatımızdaki bir ürünün doğuşundan ölümüne kadarki süreçte yer alan tüm kademelerin tek başına incelenerek değerlendirilmeler yapılması yerine. vs.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

K. BÖLÜM II 33 .İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.. Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K. 34 .İ.. Rap.

TEMEL VE ARA PETROKİMYASAL MADDELER 35 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K.. Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.

İ.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.. Rap. 36 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

4. ETİLEN-PROPİLEN 1.01. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. çeyreğinde Uzak Doğu ve Rusya'da ortaya çıkan kriz sektörü olumsuz yönde etkilemiştir. Yapılan yatırımlar mevcut tesislere ilave kapasite sağlanması şeklinde olduğundan yeni istihdam yaratması beklenmemektedir. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2. Mevcut üretim miktarı ile Petkim'in petrokimya sanayindeki yurtiçi pazar payı %30'un altındadır. Rev.T. Petkim tarafından sağlanan bu artışlar yine Petkim bünyesinde kurulu termoplastik.) numaraları sırasıyla 2901.000 ton kapasiteli sıvı etilen tankı (basıncı = 0. 1994 yılının ikinci yarısından itibaren dünya petrokimya sanayinde yaşanan olumlu gelişmelere paralel olarak Türkiye'de de görülen talep artışı petrokimya sanayini olumlu yönde etkilemiştir. GİRİŞ : Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi: Petrokimya Etilen/Propilen sektörü. hammadde olarak rafinerilerde üretilen naftayı işleyerek. Türkiye’nin ihtiyacı için yapılmasa bile Petkim Aliağa Kompleksinin etilen ve propilen açığını karşılamak için Etilen Fabrikası üretiminde %15 artış sağlayacak yatırım yapılması gerekecektir. Buna rağmen Türkiye'de petrokimyasal ürünlere olan talep artışı dünya ortalamasının üzerindedir. Mevcut Durum Dünyadaki gelişmelere paralel olarak Türkiye'deki petrokimya sanayi de meydana gelen global krizler veya talep artışlarından etkilenmektedir.1. Türkiye'deki petrokimyasal ürünlere olan bu yüksek talep artış hızı yeni yatırımlar için büyük potansiyel oluşturmaktadır.19 ve 2901. 37 .1.İ.40) üretir. VCM ve EO/EG üreticisi fabrikalar tarafından kullanılmaktadır.3. Bu tarihten itibaren montajı biten 5. Yarımca'daki polimer fabrikalarının ihtiyacı olan etilen 2000 yılına kadar Aliağa'dan sağlanmıştır. Türkiye'de bir kamu kuruluşu olan Petkim'in Aliağa'daki Petrokimya Kompleksi içinde yer alan ve Etilen Fabrikası olarak isimlendirilen tesisinde üretilmektedir.000 ton/yıl etilen üretim kapasitesine sahip Yarımca Etilen Fabrikası ekonomik ömrünü tamamladığı için Mayıs 1993'de kapatılmıştır.01.19’dur.30) ile üç karbonlu bir hidrokarbon olan propileni (ISIC.1. 1997 yılının 3. sıcaklığı = -100 °C) devreye alınarak. Bugünkü Türkiye ihtiyacını karşılamak için 1.1 kg/cm2g.00. Kuruluş Sayısı.00.P. 2411.3. 1970 yılında devreye alınan 60.000 ton etilen üretimine dayalı petrokimya kompleksi kurmak gerekmektedir. 2411. Kalkınma Planı döneminde.00.22. Rap.500.. Etilen ve propilenin Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G. Bu sebeple etilen ve propilen gibi temel petrokimyasal ürünlerin üretimlerinde öngörülen veya gerçekleştirilen artışlar sadece Petkim tarafından yapılan yatırımlara bağlı olmaktadır. 2.K. petrokimya sanayinin temel başlangıç hammaddeleri olan iki karbonlu bir hidrokarbon olan etilen (Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC.4. Özel sektörde etilen ve propilen gibi temel petrokimyasal ürünlerin devamı niteliğinde daha çok nihai ürünlere yönelik yatırımlar mevcuttur. 2.00.İ. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Petrokimya sektörünün temel başlangıç maddelerinden en önemlileri olan etilen ve propilen.21. Rev. IX.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

K. Petrokimya sanayi için gerekli olan etilen ve propilenin başlıca üretim kaynağı etan. Kapasite artırımı çalışmaları tamamlandıktan sonra 2005 yılı Nisan ayında fabrika devreye alınmıştır. Aliağa etilen fabrikasında yan ürün olarak yılda 137.000 tona. yan ürün miktarı da o kadar çok olur.Ş. nafta ve gas oil gibi hidrokarbonların buharla yüksek sıcaklıkta 38 .9 97.000 ton fuel oil elde edilmektedir. Nafta ve gas oil gibi ağır hammaddelerin kullanımı.2004 İstatistik Yıllığı Aliağa Etilen Propilen - Tablo 2: Etilen Propilen Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Ana Kapasite Kapasite YILLAR No: Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 1.Ş.6 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 1995 yılında ise 8000 saatlik yıllık çalışma süresi ile 400.000 ton propilen üretmek için kurulan ve 1985 yılında işletmeye alınan Aliağa etilen fabrikasının kapasitesi yapılan iyileştirme çalışmaları ile 1994 yılında 377.000 ton C4 karışımı (%50 1. propan.Propilen Kapasite Bin Ton 183000 183000 183000 183000 183000 KKO 98. Parçalama ortamı ve fırın tasarımı da verimi etkileyen diğer etkenlerdendir.2.000 ton propilen üretimine ulaşmıştır.000 ton ham benzin ve 83.1. Bunun yanında besleme ne kadar ağır olursa.000 ton etilen ve 183. Bu nedenle 2005 yılı üretim miktarları düşük gerçekleşecektir. işletilmesinde ürün dağılımında ve etilen veriminde önemli rol oynar. Rap. Yüz ton etilen ürünü için kullanılan hammadde ve oluşan yan ürün miktarları “Hammadde Türlerine Göre Ürün Dağılımı tablosunda” verilmiştir.000 ton propilen üretimi sağlanacaktır. Türkiye'deki etilen fabrikasında hammadde olarak nafta kullanılmaktadır..Özel Sektör Kuruluşları Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 520000 312000 140000 60 Yılda 350. eşit miktardaki etilen üretimi için gerekli olan besleme miktarını arttırır. Kuzey Amerika ve Orta Doğu ülkeleri etilen üretim endüstrilerini doğal gaz üzerine kurarken.000 ton etilen ve 158. bütan.1 2005 Tah. 2005 Mart ayında tamamlanan kapasite artırımı çalışmaları ile yılda 520. Batı Avrupa ve Uzak Doğu’da naftaya dayalı olarak kurulmaktadır. Tablo 1: Etilen /Propilen Sektöründeki Kuruluşlar Varsa Yabancı 2005 Yılı Üretim Sermaye İşçi Kapasite Konusu Payı (%) Sayısı (Ton) 179 520000 240000 - Sıra No: Kamu Kuruluşları 1. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Günümüzde. Dünya standartlarındaki bir etilen fabrikası yılda 1000000 ton civarında etilen üretir ve orta büyüklükteki birçok rafineriden daha büyüktür.Etilen Kapasite Bin Ton 400000 400000 400000 400000 400000 KKO 394889 399616 418663 396366 2. Hammadde seçimi etilen fabrikalarının yatırımında.7 101.2004 İstatistik Yıllığı 2004 400000 376312 183000 101. Ayrıca.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 357.4 103.3 Bütadien içerir). 2.Petkim Kuruluş Adı Yeri 1.000 ton etilen ve 240.

3 3 55 100 41 25. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.4 2.7 0.6 2.2 40.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.5 234. Bu 39 . Hammadde Türlerine Göre Ürün Dağılımı (100 Ton Etilen elde etmek için) HAMMADDE TÜRÜ ETAN PROPAN BÜTAN NAFTA ÜRÜN ADI Hammadde Hidrojen Metan Etilen Propilen C4 Ham Benzin Fuel Oil Etilen Verimi (% Ağırlık) 124.509 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.82 Doğal gaz kaynağı bulunmayan ve hammadde yönünden sıvı petrol fraksiyonlarına bağımlı olan Batı Avrupa ve Japonya gibi ülkeler uzun dönemde temin güvencesi.2 42.2 7.1 11.515 5. 3. parçalanması prosesi olmakla birlikte propilen üretimi için rafinerilerin FCC üniteleri de önemli bir kaynak oluşturmaktadır.4 294 2.4 34.468 199.2 8.8 63.6 10 15.38 95.7 62.3 16.2 100 36.8 27.31 3.7 3.728.Ş.5 46.5 Kaynak: SRI International Ethylene Economics Hammadde Girdileri Girdiler (Mal Bazında) Nafta Miktar (Ton) Değer (USD) Yerli İthal Yerli İthal 763.162.2 27..2 2 -80.6 4.6 100 42. Tablo 3 : Birim Üretim Girdileri (1 Ton Etilen üretimi için) NAFTA (TON) KATALİST/KİMYASAL ($) ÜTİLİTE ($) YAKIT (TON) DİGER ($) Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.6 247.902 419.2 66.7 40.4 3.1 34 (Ton) GAS OİL 363. fiyat ve teknolojik uygunluk yönlerinden en elverişli petrol fraksiyonunu seçmek durumundadırlar.Ş.8 65.7 100 2.İ. Rap.K.988 353.4 100 53.

kraking işlemi şöyle özetlenebilir. bir seri destilasyon kolonundan oluşan ayırma sistemine gönderilir.LPG . Ancak 1973 petrol krizinden sonra ham petrol fiyatlarının peş peşe artışlar göstermesi karşısında petrol rafineleri artan benzin talebini karşılamak için naftanın büyük bölümünü benzine dönüştürme yoluna gidince. belirli sınırlar içinde bu şartların değiştirilmesiyle parçalama işlemi esnasında etilenin yanı sıra oluşan propilen ve bütadien verimini arttırmak da mümkün olmaktadır.Fuel-Oil (Aromatik Yağ) Isısal parçalama (kraking) işleminde proses şartları genellikle en yüksek verimle etilen elde etmek üzere düzenlenirse de. propan gibi istenmeyen yan ürünlere dönüşmesini önlemek için buhar üretimine de elverişli olan bir soğutma sisteminde ani olarak soğutulur. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bütilen) . Kraking Prosesi: Parçalama prosesinde gaz veya buhar haline getirilmiş hidrokarbonlar su buharı ile seyreltilmiş olarak 800 . Metan ve 40 .İ. Bu soğutma sisteminde açığa çıkan ısı ile.Nafta . Reaksiyon şartları ve parçalama ürünlerinin kompozisyonu kullanılan hammaddenin cinsine göre de farklılıklar göstermektedir.Etan . Kompresör sistemi içinde asidik gazlar giderildikten sonra kademeler arasında soğutulan ve çoğunlukla yüksek molekül ağırlıklı hidrokarbonlardan oluşan kondensatlar.K. Bu yeni tesisler sadece naftayı değil. Bugün kurulmakta olan modern parçalama tesislerinin çoğunda hammadde esnekliği vardır.Propilen . Etilen ve propilen üretimi için kraking tesislerinde hammadde olarak kullanılabilen hidrokarbonların tümü göz önüne alınırsa.C4 Karışımı (Bütan Bütadien. Hammaddeler . Hidrojen) .Propan . Fırından çıkan parçalanmış gazlar.860 °C sıcaklıktaki fırınlar içinde bulunan boş tüpler içinden reaksiyon süresi bir saniyenin altında olacak şekilde süratle geçirilir.. ülkeler parçalama tesislerini başlangıçta hemen hemen tümüyle en uygun petrol fraksiyonu olan ve bol miktarda bulunan naftaya dayalı olarak kurmuşlardır. İlk ayırma kolonunun tepesinden çıkan gaz karışımı.Piroliz Benzini . petrokimya sanayinde parçalama tesisleri için hammadde kaynağı olarak naftanın yanı sıra daha ağır petrol fraksiyonu olan Gas Oil’e yönelmek durumunda kalmıştır.Etilen . kademeleri arasında soğutma eşanjörleri bulunan 4 veya 5 kademeli bir kompresör sisteminde yaklaşık 40 kg/cm2g basınca kadar sıkıştırılır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Gas Oil Isı Ürünler . proses içinde kullanılan yüksek basınçlı buhar üretilmektedir. içerdikleri olefinlerin indirgenerek etan. Rap. aynı zamanda C3/C4 LPG ve Gas Oil'i işleyebilecek esneklikte dizayn edilmektedir. Kompresör sisteminden çıkan ve düşük molekül ağırlıklı hidrokarbonlardan oluşan gaz karışımı ise kurutucularda kurutulduktan sonra etilen-propilen soğutucu akımlarıyla soğutulan bir soğutma sistemine gönderiler ve hidrojen ile metan dışındaki ürünler sıvılaştırılır. Soğutma sisteminden çıkan gaz karışımı fuel-oil'in dip ürün olarak ayrıldığı ilk ayırma kolonuna gönderilir.Yakıt Gazı (Metan.

etilenin yanı sıra önemli miktarda propilen ve yine yan reaksiyonlar sonucu etan hammaddesine oranla daha fazla yüksek moleküllü hidrokarbonlar meydana gelmektedir.. reaksiyon basıncının düşürülmesiyle artmaktadır. %99. Ancak tesislerin düşük basınç altında çalışmaları tesis içine hava sızıp patlayıcı karışım oluşmasına neden olduğundan tesis basıncını atmosferik basıncın altına düşürmek yerine. Etilen kolonunun tepesinden polimer saflıkta etilen alınırken (min. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. %99. buna karşın yüksek moleküllü hidrokarbonlar ve aromatikler artmaktadır. Parçalama işlemi esnasında düşük molekül ağırlıklı olefin verimini arttıran zincirleme parçalama ve hidrojenasyon reaksiyonları oluşmaktadır.9 vol) etandan oluşan dip ürün de yeniden parçalanmak üzere fırınlara geri gönderilir. Bu kolonun tepe ürünü olan C3 karışımı. Bu kolondan tepe ürünü olarak çıkan metan yakıt gazına ilave edilirken. Besleme maddesinin ağırlığı yükseldikçe reaksiyonların karmaşıklığı artmakta ve olefin verimi (özellikle etilen verimi) azalmaktadır. asetilen hidrojenlendirme prosesinde kullanılan % 95 (Mol olarak) saflıkta hidrojen ile yakıt gazı olarak kullanılan metana ayrılır. Bunun yanı sıra su buharı ısı iletiminin homojenliğini sağlamak ve ekipmanda tıkanmalara yol açan karbon oluşturucu koklaşma reaksiyonlarını azaltmaktadır.K. Rap. Propilen kolonunun tepesinden polimer saflıkta propilen (min. sıvı dip ürün Etan Ayırma Kolonuna gönderilir. Yüksek molekül ağırlıklı hidrokarbonların ve koklaşmanın oluşmasına yol açan kondenzasyon. Tablodan da görüleceği gibi hammadde olarak etan kullanılması halinde başlıca parçalama ürünü etilendir. hidrojenden oluşan gaz karışımı ise metan. Etan ayırma kolonunun tepe ürünü olarak çıkan C2 karışımı (etan. dip ürünü olarak kızdırma benzini alınır. ortasından kimyasal saflıkta propilen alınırken. Reaksiyon koşulları olarak en yüksek etilen verimini amaçlayan yüksek severite koşulları seçilmiştir. Bunun yanı sıra asetilen serisi moleküllerin oluşmasına yol açan ileri derecede de hidrojenasyon reaksiyonları meydana gelmektedir. Parçalama işleminde etilen ve propilen gibi düşük molekül ağırlıklı olefinlerin verimi. Etan ayırma kolonunun dip ürünü ise kompresör sisteminden gelen kondensatlarla birleştirilerek propan ayırma kolonuna gönderilir. Propan ve n-bütan kullanılması halinde etilen verimi azalmakta. polimerizasyon reaksiyonları. dip ürün olan propan parçalanmak üzere fırına geri döner.İ. Bu nedenle nafta veya 41 . Nafta ve gas oil kullanılması halinde ise etilen verimi oldukça düşmekte.5 vol). Su buharı doğrudan reaksiyona girmemekte. bütan ayırma kolonuna gönderilir ve bu kolonda tepe ürünleri olarak C4 karışımı. önce içerisinde bulunan metil asetilen ve propadieni propilene dönüştürmek için hidrojenlendirilir ve Propilen Kolonu'na gönderilir. ancak hidrokarbonların kısmi basıncını düşürerek parçalama dengesini olefin üretimi yönüne kaydırmaktadır. Isısal parçalama işleminin kimyası son derece karmaşıktır. etilen ve asetilen). Soğutucu sisteminden çıkan sıvı ürünler metandan tümüyle arıtılmak üzere Metan Ayırma Kolonu'na gönderilir. Isısal parçalama işleminde kullanılan değişik hammaddelere göre oluşan ürün dağılımı “Hammadde Türlerine Göre Ürün Dağılımı tablosunda” verilmiştir. Aromatiklerin oluşmasına yol açan siklizasyon reaksiyonları gibi olefin verimini düşürücü nitelikte olan yan reaksiyonlarda oluşmaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bunun yanı sıra bir miktar metan ve hidrojen ile yan reaksiyonlar sonucunda az miktarda çeşitli yüksek moleküllü hidrokarbonlar oluşmaktadır. Propan ayırma kolonunun dip ürürünü. önce hidrojenlendirilerek içerdiği asetilen etilene dönüştürülür ve asetileni giderilmiş C2 karışımı daha sonra Etilen Kolonuna gönderilir.hidrojen ayırma sisteminde. hidrokarbonların kısmi basıncını azaltmak amacıyla su buharı ile seyreltme yoluna gidilir.

Isısal parçalama (kraking) prosesinin akım şeması bir sonraki sayfada verilmektedir. Genellikle bu yan ürünlerin daha değerli ürünlere dönüştürülmesine çalışılmaktadır. Bunun yanı sıra daha karmaşık yapısından ötürü gas oil'in girdi olarak kullanan parçalama tesislerinin yatırım maliyeti daha yüksektir.K.. 42 . Rap. nafta kökenli tesistir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. bu durum bir dereceye kadar doğrudur. İlk bakışta dönüşüm verimi daha yüksek olan ve daha az yatırım maliyeti gerektiren hafif hidrokarbonlar daha ekonomik görünürlerse de. yüksek miktarda aromatik içerdiğinden.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Ancak yan ürün olarak çok az propilen verdiği için propilen üretimi için uygun değildir. Ağır hidrokarbonların kullanılması halinde elde edilen yan ürünlerin değerlendirilmesi ile bazı hallerde (hammadde ve yan ürünlerin fiyat hareketlerine bağlı olarak) net hammadde maliyeti minimum düzeye inebilmektedir. Petkim Aliağa kompleksindeki etilen fabrikası. Nafta parçalama tesisleri ülkemizde olduğu gibi genellikle etileni ve etilenin yanı sıra oluşan propilen ve bütadieni temel girdi olarak kullanan tesisleri de içeren bir petrokimya kompleksinin bir parçasını oluşturmaktadır. Petkim Petrokimya kompleksi Aliağa Etilen Fabrikasında 1 ton etilen için yapılan tüketimler Tablo 3’te verilmiştir. Atmosferik gas oil petrol krizinden sonra bir hammadde kaynağı olup nafta darlığının söz konusu olduğu durumlarda hayli önem kazanmaktadır. Ülkemizde etilen ve propilen üretimi için petrol gazı (Etan içeren) bulunmaması ve LPG'nin de yakıt olarak kullanılması nedeniyle en uygun hammadde kaynağı olarak nafta seçilmiştir. önceden Yarımca Kompleksi’nde olduğu gibi yüksek oktanlı motor yakıtı olarak pazarlanmakta veya Aliağa Kompleksi’nde olduğu gibi kızdırma benzini içindeki aromatiklerin ayrılması yoluna gidilmektedir. gas oil'e dayalı parçalama tesislerinin ekonomik oluşu yan ürünlerinin değerlendirilmesine sıkı sıkıya bağlıdır. Tablodan da görüleceği üzere etilen veriminin yüksek olması ve en az düzeyde yan ürün vermesi nedeniyle etan. etilen üretimi için mükemmel bir hammadde kaynağıdır. Yine bir yan ürün olarak çıkan kızdırma benzini.

ETİLEN ÜRETİM SÜRECİ AKIŞ ŞEMASI Arom / OB Nafta Seyreltme Buharı Clarified Oil Amonyak MS Gaz Karışımı Pörç Wash Gazı Oil AYPE PP H2O NaOH ( KA ) Kurutma Metan + H2 CO Giderme Reaktörü D 411 C-203 C-204 Metan + H2 + CO Soğutma Metan ve H2 Ayırma Bölümü Metan Ayırma Kolonu C-302 On H Spek On E Spek Fuel Gaz'a H İç Tüketim C2 / C3 / C4 AROM PTA/PP YYPE E DMDS Metan A B C D E F G H C E G F . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr..XHS ATIK SU DİĞER ETAN AYPE.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Propilen MA.K..H H2 BÜTAN PROPİLEN-PSP PROPİLEN-KSP Ham Benzin HİDROJEN FUEL OIL HAM BENZİN BFW . EO/EG ETİLEN HDR C4 HAM C4 Sıvı Etilen Export E 503 A/B/D METAN 43 PROPAN . YYPE VCM. PD H2 Propilen EA. Rap.İ. VA Ham C4 On H Spek D503 A/B Ünite İçi Fuel Gaz'a Soğutma C2 Asetilen Hidrojenerasyon D 403 A/B D 405 A/B/C H2 C4 Asetilen Hidrojenerasyon KSP Etan Ayırma Kolonu C-401 Etilen Ayırma Kolonu C-402 C-403 HSpek E E D 505 A/B On Propan Ayırma Kolonu C-404 C3 Asetilen Hidrojenerasyon D 414 A/B D 421 D501 C/D D507 C/D ACN C-304 C-305 C-450 C-451 Bütan Ayırma Kolonu C-405 D 437 D 438 D 439 H Spek E On C3+ Etan Etan Etilen On E Spek H Propan Propilen H Spek E On On E Spek H D502 A TBC Export HSpek E On D 503 A/B + Propan D 501 C/D D 507 C/D D502 B Export Sıvı Etilen C 404 Antifoulant BACA K 201 T 505 A/B Gaz Etilen C4 C5 Total C4 Hidrojenerasyon Ham Benzin İnhibitörü + T 504 A/B AROM F 101 A.101 F 102 Gazların Ani Soğutulması İlk Ayırma Kolonu C-201 CN-201 Krakt Gaz Kompresörü K 201 H2S ve CO2 Asit Gazları Giderme D 208 A/B/C C1+ C3 + BFW D 110 C1 Sıvı Ürünler Kimyasal Atık Su + E Metan Ünite İçi Fuel Gaz'a ACN/VCM AG/PA/BÜ EO/EG AG Hidrokarbon Kondensatlar XHS ( Ünite İçi ) Kostik Oksidasyon Hidrazin Morfolin H2SO4 Hava Mangan Asetat Fuel-Oil C2 Sıvı Ürün Karışımı Ham Benzin PSP E E + T 503 A Export D501 A/B D507 A/B PP C2 Karışımı Etan. Etilen Asetilen H2 Bütan Etilen C3 Karışımı Propan.

% Metanol. max. °C Etilen. Wt. vinilklorür. Aralık 2003 tarihinde ise ISO 9001 Kalite Yönetimi Sistemi Belgesini almıştır. Etilenin Tipik Özellikleri : Kaynama Noktası Özgül Ağırlık (60/60°F) Flash Point Etilen. max. % Metan. Vol.K. poliester reçineleri vb. Vol.4 -181 99. Mol ppm Karbon Dioksit. max. ppm Kükürt. Vol. 44 . max.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. verimi arttırmak.05 5 5 10 2 5 2 10 5 10 °C min. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. max.% Etan. soğutucu olarak. ppm C3 ve Ağır Hidrokarbonlar. Vol. max.. Wt. müşteri memnuniyetini en üst düzeyde sağlamak amacıyla toplam kalite yönetimine geçme çalışmaları başlatılmış ve Petkim Temmuz 1996 tarihinde Türk Standartlar Enstitüsünden ISO-9002 Kalite Güvencesi Sistemi belgesini. Vol. Rap. etilen glikol. kaynak ve metal kesme işlemlerinde. Wt. ppm -103. Ppm Karbon Monoksit. max.7 0.05 0.90 0. polietilen. üretiminin yanısıra. stiren. Wt. Vol. Sürekli bu kalitede ürün üretmek. b) Ürün Standartları: Dünya standartlarındaki etilen ve propilen ürününün özellikleri aşağıda verilmektedir. max. max. max. max. ppm Oksijen. Vol. ppm Asetilen. ppm Hidrojen. meyvelerin sarartılmasında kullanılmaktadır. ppm Su. polistiren.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. max. max.ppm Hidrojen. Vol. max. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Propilenin Tipik Özellikleri (polimer saflıkta propilen) : Kaynama Noktası Özgül Ağırlık (60/60°F) Flash Point Propilen. Tablo 4:Üretim Miktarı (Bin Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Rap. % Karbon Monoksit. max. Vol. max. 1 Etilen 411 395 400 419 396 376 312 -4 1 1 -5. 2004 İstatistik Yıllığı 45 . max.K. max. Vol. ppm Toplam C4.5 1 3 1 30 5 10 100 10 10 5 10 10 10 °C min. Vol. ppm Su. Ppm Karbon Dioksit. Vol. max. ppm Propadien. max. Vol. max. Vol.Ş.8 0. max. °C c) Üretim Miktarı ve Değeri: Petrokimya sektörünün temel ara ürünleri olan etilen/propilen 1993 yılına kadar Petkim'in Yarımca ve Aliağa'da bulunan tesislerinde üretilmiştir.5 -5 -17 2 Propilen 190 180 186 190 179 185 140 -5 1 1 -6 1 -24 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. ppm 1. max. ppm Oksijen. ppm Siklo Propan. ppm -47. Vol. Wt.52 -108 99. max. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. ppm Metil asetilen. Vol. Mayıs 1993’de Yarımca Etilen Fabrikasının kapatılmasından sonra etilen ve propilen üretimine yalnızca Aliağa Kompleksinde devam edilmektedir. ppm Asetilen.. Vol. Vol. ppm Etilen.3 bütadien. max. üretim değerindeki değişimler ise dünya piyasasındaki hammadde ve ürün fiyat hareketlerine bağlıdır. Üretim miktarlarındaki değişimler fabrikada yapılan yıllık bakım sürelerine ve kullanılan naftanın kalitesine. % Propan. Vol. Vol.İ. Wt. ppm Kükürt.5 0.

Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: 2005 Yılı Pay (%) Sınai Maliyet .3 342.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Diğer . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.0 33.8 59 -20 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.59 0.88 3.00 46 . Rap.7 119.5 110 -35 -5.Endirekt İşçilik .Genel İdare Giderleri .K. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 183.2 149.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Enerji .97 0.2 194.6 300.05 1.60 0.8 -45 912 -77 8.6 13.2 280.Satış ve Pazarlama Giderleri .5 376 86.İ.Amortisman .1 208. Tablo 5: Üretim Değeri (Milyon USD) (Cari Fiyatlarla) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2004 İstatistik Yıllığı d) Maliyetler: Petkim etilen fabrikası maliyetleri Chem System verileri ile karşılaştırıldığında maliyetlerin en yeni teknolojiye sahip.Ş 72. yüksek kapasiteli ve "en iyi" olarak nitelendirilen fabrikadan daha yüksek olduğunun görülmesine karşılık "en kötü" olarak nitelendirilen daha eski teknoloji ve daha düşük kapasiteli fabrikadan daha düşük olduğu ve orta sıralarda yer aldığı anlaşılmaktadır.4 -18 2 Propilen 61.6 94..Hammadde-Malzemeler .39 100.8 64.Yan ürünler Ticari Maliyet .Ş.37 16.08 0.AR-GE . 1 Etilen 142.07 0.Direkt İşçilik .00 4.

.1362 . 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 Etilen 3670 10400 7701 . 1 Etilen USD/Ton 347 578 641 644 959 899 66.3 2 Propilen USD/Ton 0 0 422 0 0 983 856 -12.1 183 -26 88. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Ş Tablo 8: Etilen/Propilen Sektörü Ürün İthalatı (CIF.97.18576 35737 8 -26. 2.2 .Ş 2004 İstatistik Yıllığı Tablo 9: Etilen/Propilen Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF. Cari Fiyatlarla. Rap.92. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.1.İ.3108 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.55. 2004 Yılı İstatistik Yıllığı 47 .40589 76539.3 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 1 Etilen 10578 17997 13274 0 0 42300 85138 170 74 0 0 101 2 Propilen 0 0 3227 0 0 3162 0 Kaynak: : Petkim Petrokimya Holding A.23724 36951 . Dış Ticaret: a) İthalat: (1) Ürün İthalatı: Tablo 7: Etilen/Propilen Sektörü Ürün İthalatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.9 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.6 2 Propilen .3. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. .7 Meksika 4955 Libya 7495 AB Ülkeleri Toplamı 0 0 3226 0 6254 0 2 Propilen Önemli Diğer Ülkeler Libya 3162 6239 .4 1 Etilen 5982 17997 13274 Önemli Diğer Ülkeler Arabistan 4595 . 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Tablo 10 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Etilen/Propilen Sektörü Ürün İthalatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.K.6 11 0 -6. AB Ülkeleri Toplamı 200. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Ş.

1 Nafta Bin 9.5 Meksika 3716 Libya 6838 AB Ülkeleri Toplamı 0 0 1361 0 6183 0 2 Propilen Önemli Diğer Ülkeler Libya 0 0 0 0 3107 6255 . kapasite artırımı çalışmalarının tamamlanması için etilen fabrikasında dört aylık bir duruş yapılmıştır.91.57. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.İ. Rap. Tablo 11 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Etilen/Propilen Sektörü Ürün İthalatı (CIF. Ayrıca Dünyadaki bölgesel politik gelişmelere bağlı olarak navlun fiyatlarında meydana gelen değişimler de fiyatları etkilemektedir. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.Ş. (2) Yarı ürün ithalatı: Etilen ve propilen ürünleri için yarı ürün ithalatı söz konusu değildir. Duruş süresince kompleksin ihtiyacı olan etilen ve propilen ithal edilmiştir. AB Ülkeleri Toplamı 0 0 15729 30098 412 -26 . ham petrol fiyatlarındaki yükselmeye ve Petkim etilen fabrikasının kapasite artırımı çalışmalarının tamamlanması için yapılan duruşuna bağlıdır.Ş 48 . Ürün ithalat miktarları Petkim etilen fabrikası üretiminden etkilenmekle birlikte esas olarak kullanıcı fabrikaların kapasite kullanım oranlarına bağlı olarak değişim göstermektedir.. piyasayı etkileyecek düzeyde kapasiteye sahip yeni fabrikaların devreye girmesi gibi sebeplerle üretim daralması veya genişlemesi sonucu fiyat trendinde değişimler meydana gelmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.4 1 Etilen 2032 10400 7701 Önemli Diğer Ülkeler Arabistan 1638 0 0 0 0 24859 39164 . 2004 Yılı İstatistik Yıllığı 2004 Aralık ayında. Etilen ve propilen üreten fabrikaların zaman zaman beklenmedik nedenlerle duruşa geçmesi veya planlı bakımlar nedeniyle üretime ara vermesi. Cari Fiyatlarla. (3) Hammadde ithalatı: Tablo : Etilen/Propilen Sektörü Hammadde İthalatı (Bin ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Biri 2005 2005 No: Mallar mi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2004-2005 yıllarındaki ithalatın parasal değerindeki artış ise dünya piyasasındaki arz ve talep hareketlerine. 1997 yılı 3. çeyreğinde ortaya çıkan Dünya krizi neticesinde fiyatlarda önemli düşüşler yaşanmıştır. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.101 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.7 51 135 568 668 478 625 426 164 321 18 -29 30 ton Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.K.

5 198 Tablo 13 Etilen/Propilen Sektörü İhracatı (FOB. Düzenli olmasa da. İhracatın parasal değerindeki değişimler ise dünya piyasasındaki fiyat ve arz/talep hareketlerine bağlıdır. Tablo 12: Etilen/Propilen Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 32 2005 .K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.6 95. 1 Nafta USD 165 320 207 240 280 355 450 94 -35 16 17 27 27 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding Etilen ve propilen üretiminde hammadde olarak kullanılan WSRN naftanın yaklaşık % 30’u Tüpraş'tan.Ş. Cari Fiyatlarla.Ş.6 48. Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.530 2 Propilen USD/Ton 159 168 329 489 .466 735 5. Tablo 14: Etilen/Propilen Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları (FOB.Ş.. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2000 2001 2002 2003 2004 2005 1 Etilen 1106 0 1454 0 0 0 0 2 Propilen 997 345 1612 1112 0 2002 9425 -65. 1 Etilen 1675 0 2744 0 0 0 0 2 Propilen 6257 2048 4895 2274 0 4298 12. Dokuzuncu kalkınma planı döneminde Petkim kullanacağı naftanın tamamını. (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 -67 139 -53. Tüpraş’ın üretim politikalarına bağlı olarak yurt dışından temin etmek zorunda kalabilecektir. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6 57 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.823 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2000 2001 2002 2003 2004 2005 1 Etilen USD/Ton 660 . b) İhracat: Ürün ihracat miktarları Petkim etilen fabrikası üretiminden etkilenmekle birlikte esas olarak kullanıcı fabrikaların kapasite kullanım oranlarına bağlı olarak değişim göstermektedir.4 367 -31 370 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. fabrikadaki stok miktarlarının yüksek olması veya bakım duruşları durumlarında etilen ve propilen ihracatı yapılmıştır. % 70’i ise ithalat yoluyla karşılanacaktır.İ. 49 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap.

etilen ve propilen talebinin artması ancak.K.4. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.3 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Stok miktarları etilen fabrikası üretimi ve tüketici fabrikaların tüketim durumuna bağlı olarak değiştiğinden düzenli bir ihracat söz konusu değildir. Tabloda yer alan yılda yaklaşık 10 ton 34 50 . Rap. 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Tablo 16: AB ve Önemli Diğer Ülkelere Etilen/Propilen Sektörü Ürün İhracatı (Bin USD) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Tablo 15: AB ve Önemli Diğer Ülkelere Etilen/Propilen Sektörü Ürün İhracatı (Bin Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.. yeni polietilen ve yeni polipropilen fabrikalarının kurulması veya mevcut tesislerin kapasite artırması ile mümkün olmaktadır. 2. İhracatın parasal miktarındaki değişimler dünya piyasalarındaki fiyat hareketlerine bağlıdır.İ. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.1. 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Ürün ihracat miktarları etilen fabrikası stok miktarlarına göre gerçekleşmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. AB Ülkeleri Toplamı 1454 0 1 Etilen Önemli Diğer Ülkeler İsrail 1106 0 AB Ülkeleri Toplamı 0 2002 0 2 Propilen 997 345 1612 Önemli Diğer Ülkeler Mısır 1112 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. AB Ülkeleri Toplamı 2744 0 1 Etilen Önemli Diğer Ülkeler İsrail 1675 0 AB Ülkeleri Toplamı 2 Propilen 6257 2048 4895 0 4298 0 Önemli Diğer Ülkeler Mısır 2274 .Ş.Ş.97. Yurtiçi Tüketim: Yurtiçinde halkın direkt kullandığı ürünler olmadığından.

İ.16809 17331 17261 25039 25000 3 0. Tablodan da görüleceği gibi özellikle 2003 yılından başlayarak ve ham petrol fiyatlarındaki yükselişe paralel olarak etilen ve propilen fiyatlarında önemli oranlarda artışlar yaşanmıştır.9 20.. Bu iki madde uluslararası ticari bir mal olduklarından yurtdışı fiyatları aşağıda verilmiştir. Tablo 17: Tüketim Miktarı (Ton ) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Rap. 1 Etilen USD/ton 472 760 485 437 526 910 899 61 -36 -9.Ş. 1 Etilen . 2.4 73 -1.K. civarındaki yurtiçi etilen tüketimi narenciye sarartılması için kullanılmaktadır ve tüketiminde üretimi etkileyecek oranlarda bir artış beklenmez. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.3 39.9 53. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 51 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Ş.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Fiyatlar: Petkim tesislerinde üretilen etilen ve propilenin yurtiçi satışı yoktur.8 -6.5.4 45 0.2 2 Propilen Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2 2 Propilen USD/ton 356 570 376 456 526 809 856 60 -34 21. Petrokimya kompleksi içinde bulunan Petkim'in diğer fabrikalarında hammadde olarak tüketilir. 1 Etilen 7 8 8 11 2 Propilen Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Tablo 19: Etilen/Propilen Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları (USD) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1. Tablo 18: Tüketim Değeri (Cari Fiyatlarla) USD Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.000 Geçen Nominal Yıla Göre Fark (Kg) (%) 90 Değer. İşgücü Verimliliği ÜRETİM : TON ÜRÜN ADI İŞGÜCÜ : ADAM-SAAT DİREKT AY.138 (2.Ş. İstihdam: Yapılan yatırımlar mevcut tesislere ilave kapasite sağlanması şeklinde olduğundan sektörde yeni istihdam yaratması beklenmemektedir Tablo 20 Etilen/Propilen Sektörü İstihdam Durumu (Kişi) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) İşgücü 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.549 93942 841.005 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. 2 3 376. Sektörün Rekabet Gücü Yurtiçinde sadece Petkim Aliağa Kompleksinde üretilen etilen ve propilen yine Petkim'in aynı kompleksinde bulunan termoplastikler. KÜM.366 8.8. 52 . 9:1/5 163 KÜM.6.Ş. Üretim Verimliliği 2003 Yılı 2004 Yılı Üretim Fab. 7:1/3 315 KÜM.634 NSC Etilen 396.337 Verimliliği (Kg/Saat) Nominal Gerçek. AY. (AYPE. PP) VCM ve EO/EG..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. AY.1.1. Rap. Göre Çalışma Verimliliği (Saat) (Kg/Saat) 47. 2.312 8. Bu bakımdan sektörün rekabet gücünün yurtdışı üreticileri ile kıyaslanması gerekmektedir.K.Ş 2. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK.311 48738 TOPLAM VERİMLİLİK : KG / ADAMSAAT DİREKT TOPLAM AY. Bunun dışında yurtiçi piyasada üretimleri ve tüketimleri yoktur. Aşağıdaki tablolarda işgücü ve ürün verimliliği gösterilmiştir. 50. 2.A’da verilmiştir. 10:2/6 447 KÜM. Yüksek Teknik 9 9 9 9 9 9 9 0 0 0 0 0 0 İdari Orta Teknik 165 165 165 165 165 165 165 0 0 0 0 0 0 Memur 1 1 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 İşçi Düz 4 4 4 4 4 4 4 0 0 0 0 0 0 Kalifiye Kaynak: Petkim Petrokimya holding A. ACN üreten fabrikalarında tüketilmektedir. YYPE. Esas Ürün Üretim (Ton) Fiili Üretim Üretim (Ton) Fiili Çalışma (Saat) 376.1.497) Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A.İ. 8:2/4 899 AY.321 45. 4 5 6 418.7. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 ETİLEN 15346 KÜM.

Ayrıca fabrikada sürdürülen enerji tasarrufu ve daha modern kontrol sistemine geçiş (DCS) gibi çalışmalarının neticesinde bir ton etilen ürünü için gereken toplam enerji tüketiminde tasarım değerine göre %7 oranında düşüş sağlanmıştır.9. Bir zincirin halkası olan iki kurumdan Tüpraş’ın petrokimyasal ürünler üretmek için gerekli hammaddenin tümünü rafineri ürünlerine dönüştürmek için yatırım yapması ve Nafta’yı kurşunsuz benzine dönüştürerek ihraç etmeye başlaması. Günümüzde hammadde kaynağına sahip olmayan Hindistan. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler Petrokimya etilen/propilen sektörü. ACN üreten fabrikalarında tüketilmektedir. Rap.10.İ. 2. Bu da fabrikanın rekabet gücü üzerine olumlu bir etki yapmıştır. Rafineri ve petrokimya sanayii yapısal anlamda birbirinden kopamayacak ve küreselleşmenin getirdiği değişimlere paralel olarak proseslerini birleştirme ihtiyacı içinde olan iki sanayi dalıdır. Yaşanan bu olumlu gelişmelerle özellikle Uzak Doğu’da bir çok yeni yatırım yapılmış ve yeni kapasiteler eklenmiştir.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Kapasite kullanım oranları ve kar marjları düşmüştür. PP) VCM ve EO/EG. Kore. (AYPE. Daha kaliteli nafta kullanılması durumunda ürün verimliliği artacaktır. dünya ölçüsünde kar marjlarının ve kapasite kullanım oranlarının artmasına neden olmuştur.. YYPE. nafta miktarında azalma ve kalitesinde bozulma olmuştur. Nafta kalitesinde meydana gelen bu düşüş ürün verimliliğini olumsuz yönde etkilemektedir.000 tona çıkarmak için 2000 yılında başlanan kapasite artırımı çalışmaları 2005 yılı Nisan ayında tamamlanmış ve fabrika devreye alınmıştır. Fabrikaya advanced control ve real time optimization sistemlerinin ile teçhiz edilmesi ile işgücü verimliliği ve ürün verimliliği daha da artırılacaktır. ithalat yoluyla nafta temin etmeye zorlamış. Malezya. %70) nafta sağlanması gerekmektedir. hammadde yönünden petrol ürünleri sektörüne bağlıdır. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: 1994 yılının ikinci yarısından itibaren Dünya petrokimya sanayinde yaşanan olumlu gelişmeler tüm sektörü olumlu yönde etkileyerek. sadece Petkim Aliağa Kompleksinde üretilen etilen ve propilen. Japonya gibi Asya ülkelerinin yanı sıra Batı Avrupa ülkeleri son yıllarda entegrasyona yönelmiş ve dev şirketler yaratmışlardır. 1997 yılının 3. Tüpraş’ın Petkim’in ihtiyacı olan naftayı karşılama oranı 2002–2005 yılları arasında %35–55’e düşmüştür.000 tonluk etilen fabrikasının kapasitesini 520. Rafinerilerde üretilen nafta etilen fabrikalarında hammadde olarak kullanılmaktadır. % 30 kapasite artışı olmasına rağmen fabrikada çalışan personel sayısında bir artış olmadığı için fabrikanın işgücü verimliliğinde aynı oranda bir artış gerçekleşecektir. Türkiye petrokimya sanayiinin en büyük oyuncusu durumunda olan Petkim’i. 53 . 2002 yılına kadar hammadde ihtiyacının neredeyse tamamını iki tesis arasındaki boru hattı aracılığı ile temin eden Petkim. Çin. Etilen fabrikasının verimli çalışabilmesi ve daha fazla etilen üretilebilmesi için rafinerilerden parafin değeri yüksek (min. Kurşunsuz benzine olan talebin artması ile Tüpraş rafinerilerinden sağlanan nafta kalitesinde düşüş meydana gelmiştir. Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde yeterli ve kaliteli nafta ihtiyacını ancak ithalat yoluyla karşılayabilecektir Yurtiçinde. çeyreğinde Uzak Doğu ve Rusya'da ortaya çıkan kriz sektörü olumsuz yönde etkilemiştir. Aliağa'da kurulu bulunan 400. iki kurumun hedeflerinde farklılaşmalar olduğu görülmektedir. 2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Aynı şekilde ürün verimliliği de artacaktır. yine Petkim'in aynı kompleksinde bulunan termoplastikler.1.1. Bu konuda çalışmalar sürdürülmektedir. 2002 yılı itibarıyla Tüpraş’tan temin edilen nafta miktarı hızla azalmış. Ancak ülkemizde son yıllarda.

Mevcut kraking koşulları. yalnızca nafta işleyebilen Aliağa etilen fabrikasının dünya piyasalarındaki rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. Sektörün Dünyada (OECD. 2. etilen fabrikalarında yaygın olarak kullanılmaktadır.000 ton/yıl kapasiteli etilen fabrikaları kurulmaktadır. Ayırma kolonlarında daha az basınç kaybıyla daha fazla ve daha kaliteli ürün elde etmek için tepsi yerine metal dolgular kullanılmaya başlanmıştır. 2. a) Kapasite : Aliağa Etilen Fabrikasının kapasitesi darboğaz kapasite artırımı çalışmaları sonucunda 520. daha ileri reaksiyonlarla istenmeyen yan ürünlerin oluşumunu engellemek için gereklidir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. ürünler ve fiyatlar arasında optimizasyon yaparak ucuz etilen üretebilmektedir. Bugün dünyada 1.3. kondensat nafta. d) Ayırma Sistemleri : Son 10 yılda etilen fabrikalarında yapılan enerji tasarrufunun % 50'si ürün ayırma sistemlerindeki yeni dizaynlar ve mevcut cihazların geliştirilmesiyle sağlanmıştır. düşük sıcaklık ayırma ekipmanları kullanılmaya başlanmıştır. Yüksek basınçlı ayırma sistemlerinin yerini. Eğer bir fabrika çeşitli hammaddeleri işleyebiliyorsa. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Aliağa Etilen Fabrikasında da kondensat naftayı kullanabilmek için civa giderme ünitesi kurulmuştur. c) Fırınlar : Yeni kurulan etilen fabrikası fırınlarında. Yeni fırınlarda duvar brülörlerinden vazgeçilerek tamamen taban brülörleri kullanılmaya başlanılmıştır. Fırından çıkan kraking gazının ani soğutulması.İ. değişik hammaddeler kullanabilme yeteneği olmayan. 2004 yılından itibaren fiyatlarda önemli ölçüde artışlar yaşanmıştır. e) Bilgisayar Kontrolü : Proses teknolojisinde hızlı bir ilerleme gösteren bilgisayar kontrolü. dephlegmator adı verilen yalnızca bir ısı değiştirici değil aynı zamanda 5-15 tepsili damıtma kolonlarına eşdeğer.K. enerji tasarrufudur. daha yüksek ısı transfer alanı ve daha düşük alıkonma zamanı (residence time) elde ederek etilen verimini artırmak amacıyla çok sayıda ve küçük çaplı borular kullanılmaya başlanmıştır. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Etilen teknolojisindeki gelişmeler aşağıda sıralanan başlıklar altında incelenmiştir. Yeni fabrikaların fırınlar sahasında diğer önemli bir konu.200. nafta. hammadde. Bunun için hem mevcut fabrikalarda yapılan yatırımlarla hem de yeni kurulan fabrikalarda dizayn değişikliği ile bu fabrikaların C3/C4 LPG. 54 .2. Dünyada yaşanan kriz nafta fiyatlarını etkilemiştir. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar-Fırsatlar-Tehditler) Analizi EK 2’de verilmiştir.000 ton/yıl'a çıkmasına rağmen dünya ölçeklerinin altında kalmıştır. Rap. 1993 yılında Aliağa etilen fabrikasında da mevcut konvansiyonel kontrol sistemleri yerine bilgisayarlı kontrole (Distributed Control System: DCS) geçilmiştir. b) Hammadde : Dünya hammadde fiyatlarındaki hızlı dalgalanmalar ve kurşunsuz benzine olan talep artışının rafinerilerce üretilen naftanın kalitesi üzerine yaptığı olumsuz etki (parafin miktarı azalmaktadır). çok daha karlı kraking şartlarının varlığını ortaya koymaktadır. düşük basınçlı ayırma sistemleri almaya başlamıştır.. İşlemin kimyası ve kinetiği. Demetanizer soğutma sisteminde. Bu amaçla kullanılan fırın çıkışındaki ısı değiştiricilerin dizaynında yapılan değişiklerle fırınların kok oluşumu azaltılarak fırınların devrede kalma süreleri arttırılmıştır. Yanma için gerekli olan havanın önceden ısıtılması ile önemli miktarda enerji tasarrufu sağlanabilmektedir. DTÖ. etan ve AGO (atmosferik gas oil) gibi maddeleri kullanabilmeleri sağlanmaktadır. iyi ve verimli bir parçalanma için en iyi koşullar değildir.

Buna göre etilen ürününde ithalat öngörülmektedir. Petkim etilen fabrikası kapasite artışına paralel olarak Petkim bünyesindeki alçak yoğunluklu ve yüksek yoğunluklu polietilen ile polipropilen fabrikalarının kapasitelerinin artırılması için yeni yatırımlar yapılmıştır. Fabrikanın etilen üretim kapasitesi 400 bin ton/yıl' dan %30 artış sağlanarak 520 bin ton/yıl'a çıkarılmıştır.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 62930 62930 62930 0 17120 17120 17120 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. etilen ve propilen talebinin artması ancak. Tablo 21:Etilen/Propilen Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.Ş.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Yurtiçi Talep Projeksiyonu Yurtiçinde halkın direkt kullandığı ürünler olmadığından. kapasite ve teknoloji yönünden Dünya’nın gerisinde kaldığı ve ürün maliyeti çok yüksek olduğu için Nisan 1993'de kapatılmıştır. 3. Etilen fabrikası kapasite artışı çalışmalarının 2005 yılı Nisan ayında tamamlanmıştır. 2004 yılı Aralık ayından başlayarak bu amaçla 3 ay süreli duruş yapılmıştır.İ. 55 . Ayrıca fabrikanın verimliliğinin artırılması ve karın maksimize edilmesi için fabrikanın mevcut proses kontrol sistemi (DCS) ileri kontrol ve optimizasyon (advanced control ve real time optimization) sistemleri ile teçhiz edilecektir. Artan talebin karşılanabilmesi için Petkim Aliağa etilen fabrikasının kapasitesinin artırılmasına karar verilmiştir. Mallar 1 Etilen 2 Propilen YILLAR 2009 2010 62930 62930 17120 17120 2006 2007 2008 62930 62930 62930 17120 17120 17120 (2005 Fiyatlarıyla-Bin USD) Ort.Ş..K. yeni polietilen ve polipropilen fabrikalarının kurulması veya mevcut tesislerin kapasite artırması ile mümkün olmaktadır.1. Rap. 2006 yılından itibaren Petkim Aliağa Kompleksinde yılda yaklaşık 70000 ton etilen ve 20000 ton propilen açığı oluşması beklenmektedir. Tablo 22: Etilen/Propilen Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No. Polipropilen ve Polietilen fabrikalarındaki kapasite artışı çalışmalarının yıllık planlı bakım duruşlarında gerçekleştirileceği ve ilave üretim kaybı olmayacağı kabul edilmiştir. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER Etilen teknolojisindeki gelişmeler çok hızlı olmaktadır. Ülkemizde kurulu bulunan iki etilen fabrikasından birisi olan Yarımca etilen fabrikası. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 3. İthalat ve ihracat miktarları da bu yatırım hedeflerine göre belirlenmiştir. Mallar 2006 1 Etilen 70000 2 Propilen 20000 YILLAR 2009 2010 70000 70000 20000 20000 (Ton) Ort. Kompleksin ihtiyacını karşılamak için fabrikanın etilen üretim kapasitesini %15 daha artırıp 600000 ton/yıla çıkarmak gerekmektedir.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 70000 0 20000 0 2007 70000 20000 2008 70000 20000 2011 70000 20000 2012 70000 20000 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.

3. Mallar 1 Etilen 2 Propilen YILLAR 2009 2010 520 520 240 240 (Bin Ton) Ort.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap. 56 . İthalat Projeksiyonu a) Ürün İthalatı: Yeni bir etilen fabrikası kurulmaz ve mevcut Aliağa Etilen Fabrikasında kapasite artırımı yapılmazsa yılda 70000 ton etilen ve 20000 ton propilen açığı oluşması beklenmektedir. Üretim Projeksiyonu Tablo 25: Etilen / Propilen Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. Mallar 1 Etilen 2 Propilen YILLAR 2009 2010 0 0 0 0 (Bin ton) Ort.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 0 0 0 0 2006 0 0 2007 0 0 2008 0 0 2011 0 0 2012 0 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 3.İ.3..K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 3. 2010 yılında devreye girmesi planlanan Stiren Fabrikası için ise ilave olarak 84000 ton/yıl etilen ihtiyacı oluşacaktır. Mallar 1 Etilen 2 Propilen YILLAR 2009 2010 0 0 0 0 2006 0 0 2007 0 0 2008 0 0 2011 0 0 (2005 Fiyatlarıyla–ABD $) Ort. Mallar 1 Etilen 2 Propilen (2005 Fiyatlarıyla-Bin USD) Ort.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 520 520 240 240 2006 520 240 2007 520 240 2008 520 240 2011 520 240 2012 520 240 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.2.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 0 0 0 0 0 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş. Tablo 24: Etilen / Propilen Sektörü İhracat Projeksiyonu Sıra Ana No. Tablo 26: Etilen / Propilen Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.4.Ş. İhracat Projeksiyonu Etilen ve Propilen üretimi Petkim Aliağa kompleksinin ihtiyacını karşılamadığı için düzenli olarak ürün ihracatı söz konusu değildir.Yıllık YILLAR Artış (%) 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 467480 467480 467480 467480 467480 467480 467480 467480 0 205440 205440 205440 205440 205440 205440 205440 205440 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş.Ş. Tablo 23: Etilen / Propilen Sektörü İhracat Projeksiyonu (Miktar Olarak) Sıra Ana No.

Ş. İlave yatırımlar yapılmaması durumunda yılda tüketilecek yaklaşık 1600000 ton naftanın 1100000 tonunu ithal etmek gerekecektir. 57 . Etilen / Propilen Sektörü Hammadde İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. Mallar 1 Nafta YILLAR 2009 2010 495 495 2006 495 2007 495 2008 495 2011 495 (2005 Fiyatlarıyla–Milyon $) Ort.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö..Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 1100 0 2006 1100 2007 1100 2008 1100 2011 1100 2012 1100 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. Mallar 1 Nafta YILLAR 2009 2010 1100 1100 (Bin Ton) Ort. Mallar (1) (2) 1 Etilen 2 Propilen Ort. Ürün İthalatı Projeksiyonu (Ton) Tablo 27: Etilen / Propilen Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (Ton) Sıra Ana No. Mallar (1) (2) 1 Etilen 2 Propilen Ort.Yıllık YILLAR Artış (%) 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) 70000 70000 70000 70000 154000 154000 154000 154000 17 20000 20000 20000 20000 20000 20000 20000 20000 0 Ürün İthalatı Projeksiyonu (USD) Tablo 28: Etilen / Propilen Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (2005 Fiyatlarıyla–Bin $) Sıra Ana No.K. rafineri üretim politikalarına bağlı olarak büyük bir bölümü için ithalat yoluna gidilmektedir.Ş. Etilen Sektörü Hammadde İthalat Projeksiyonu Etilen / Propilen Sektörü Hammadde İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No.İ. 2006 (3) 62930 17120 2007 (4) 62930 17120 2008 (5) 62930 17120 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. b) Yarı ürün ithalatı: Etilen/propilen sektörü için yarı ürün ithalatı yoktur.Yıllık YILLAR Artış (%) 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 (6) (7) (8) (9) (10) (11) 62930 138446 138446 138446 138446 17 17120 17120 17120 17120 17120 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2001 yılından itibaren rafinerilerin nafta üretimlerinin azaltılması yurtiçi nafta tüketimini % 30-35 seviyelerine geriletmiştir. Rap. Etilen ve propilen üretimi için gerekli olan naftanın büyük bir bölümü (%65-70’i) ithalat yoluyla karşılanmaktadır. 2005 yılı Nisan ayında kapasite artışı yatırımının tamamlanması ve fabrikanın yeni kapasite ile üretime başlaması ile ithalat daha da artmıştır.Ş.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 495 495 0 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. c) Hammadde İthalatı: Mevcut durumda etilen ve propilen üretimi için gerekli olan hammadde (WSRN nafta) yurt içindeki rafinerilerden karşılanmakta.Ş. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap..İ. 58 .

Ülkede artarak devam eden açık ve liberal ticaret ve yatırım ortamını olumlu yönde etkilemesi beklenmektedir. gerek kapsam içi personel olarak azalma meydana gelmiştir. Avrupa Birliği’ne katılma ihtimali vardır. Rafinerilerde üretilen nafta etilen fabrikalarında hammadde olarak kullanılmaktadır. Son yıllarda artan benzin talebini karşılamak için rafinerilerde yapılan proses değişiklikleri ile nafta miktarında azalma ve kalitesinde bozulma olmuştur. Zayıf yanlar: • Yüksek seviyelerdeki dış borç ve 2005 ortalarında yapılacak geri ödemelerin artacak olması.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. rafinerilerden parafin değeri yüksek ( min. Asya ve Avrupa’ya ihrcat bakımından ülke iyi bir coğrafi konuma sahiptir.K.. Etilen fabrikasının verimli çalışabilmesi ve daha fazla etilen üretebilmesi için. ekonomideki güven ortamının zedelenmesi riskini ortaya çıkarmaktadır. Yukarıda da bahsedildiği gibi petrokimya etilen/propilen sektörü. %70) nafta sağlanması gerekir. Bu bakımdan teknik eleman istihdamının artırılması gerekmektedir. • Ödemeler dengesini desteklemek için yerli ve yabancı portföy yatırımcılarına olan itimat göstermektedir ki eğer kaynak girişinde bir aksama olursa kur dengesi alt üst olabilir. Rap. EK 2 GZFT ANALİZİ Etilen ve propilen üretiminde VIII. 59 . IMF ve ABD nin ekonomik reform programına sağladıkları finansal destek yatırımcı güveninin kazanılması ve ülkeye güçlü sermaye girişlerini desteklemektedir. Petkim etilen fabrikasının devreye girdiği 1985 tarihinden itibaren fabrikada bu sektör için gereken nitelikli teknik işgücünün yetiştirilmesi sağlanmıştır. Beş Yıllık Plan döneminde temel sorun kaliteli nafta temini olmuştur. tecrübeli personel eksikliği sorunu yaşanabilecektir. Ancak Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde. hammadde yönünden petrol ürünleri sektörüne bağlıdır. • Petkim’in özelleştirilmesi girişimleri birkaç kez sonuçsuz kalmıştır. Petkim. Zaman içersinde işten ayrılmalar.İ. • Yeterli yatırım ve bakım faaliyetlerinin zamanında yapılmaması sonucu petrokimya sektöründeki fabrikaların kapasiteleri düşük ve eski teknolojilerde kalmıştır. Mevcut personelin emeklilik sürelerinin de sonuna yaklaşıldığı göz önüne alındığında Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde mevcut personel politikası ile yetişmiş. ülkenin başı çeken petrokimya firması olarak geniş bir petrokimyasal ürün yelpazesine sahiptir. • Ülkede yerli ham petrol ve doğalgaz üretimi oldukça sınırlı olduğundan sektör gittikçe ithal naftaya bağımlı hale gelmektedir. hükümetin ekonomik reformları taahhüt ederek üstlenmesi ekonomiyi yapısal olarak iyileştirecektir. Güçlü yanlar: • • • • • • Özellikle kamu sanayi kuruluşları ve kamu bankaları başta olmak üzere. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. vefat gibi nedenlerle yetişmiş teknik işgücünde gerek kapsam dışı. yeterli miktar ve kalitedeki nafta ihtiyacı ancak ithalat yoluyla karşılanabilecektir.

Tehditler: • Geçmiş dönemlerde mali disiplini sağlamadaki başarısızlıklar gelecek bütçelerde oluşabilecek aşırı harcama konusundaki endişeleri arttırabilir. 60 ..K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Yükselen kur değeri ile ithalat maliyetlerinin artması. • Avrupa Birliği’ne katılım sürecinde yaşanacak bir başarısızlık Türk Petrokimya Sanayi için önemli bir tehdit gibi görünmektedir. Türkiye’de ihracatın daha cazip hale gelmesine ve yerli kapasitelerin arttırılması yönünde bir baskı oluşturmasına neden olacaktır. • Bölge ülkelerindeki belirsizlik. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Petkim 2005 yılında etilen. Rap. Fırsatlar: • • • Şirketin kısmi olarak özelleştirmesi Petkim’i daha çekici bir hale getirecek ve önceki girişimlerden daha olumlu bir adım olacaktır. yatırımcılarda güven kaybına neden olabilir. PE ve PP üretim kapasitelerini yükseltmiştir.İ. • Ham petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde devam etmesi Petkim’in kar marjlarını olumsuz etkileyebilir.

bu miktarın % 30’unun etilen fabrikalarından. Optimistik bir senaryoya göre 2014 yılına kadar FCC ünitelerinden dünya propilen üretimine olacak katkı sadece 3 milyon ton civarında olacaktır. katalize. FCC propilen üretimindeki artış propilen talep artışının gerisindedir.8 milyon ton ilave propilene ihtiyaç olacağı. FCC üniteleri propilen verimleri destilat modunda % 5. severiteye. Propilenin genellikle yan ürün olarak üretilmesi. Bundan başka. Benzin (gasoline) mod FCC üniteleri severite artışı ile propilen verimlerini % 10’a kadar arttırabilmektedirler. farklı benzin oktan ihtiyaçları. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. PROPİLEN 1.40 mertebesindedir. Genellikle. GİRİŞ Propilen Üretim Kaynakları Dünya propilen piyasasına propilen sağlayan iki ana kaynak mevcuttur. Bu ünitelerde üretilen propilen downstream üniteler tarafından tüketilmektedir. kapasite ve üretim maliyet rakamlarıyla propilen piyasasını analiz etmek çok zor olmaktadır. Rafinerilerdeki FCC üniteleri.İ. Bunlar. etilen fabrikalarında propilen severitelerinin arttırılması ve daha değişik hammaddeler kullanılması eğiliminin artması beklenmektedir. Rafineri FCC ünitelerinde severite artışları benzin verimini azalttığı 61 .04-0. ana ürünleri olan etilen ve benzinin arz/talep dengesi ve üretim ekonomisi dikkate alınarak yapılmaktadır. etilen üniteleri (NSC – Naphtha Steam Cracker) ve rafineri FCC üniteleridir. NSC ünitelerinin bir çoğu diğer petrokimya üniteleriyle çok iyi entegre olmuş durumdadır. yaklaşık % 30’unun FCC ünitelerinden ve kalanının da doğrudan propilen üretimini amaçlayan proseslerden üretileceği düşünülmektedir. özellikle Orta Doğu bölgesinde düşük NGL fiyatlarının getirdiği cazibeyle etilen fabrikaları gas maddelere dayanarak yapılma eğiliminde olduğundan önümüzdeki yıllarda dünya propilen üretimindeki etilen fabrikalarının payı azalacaktır. Genel anlamda. Propilenin yan ürün yapısından dolayı.66’ya ulaşması beklenmektedir. benzin modunda % 8 ve yüksek oktan modunda % 12 civarındadır. ve FCC hammadde kompozisyonuna göre değişmektedir. propilen piyasasında bazı önemli karışıklıkları da beraberinde getirmektedir. Bir yan ürün olarak propilenin birim üretim maliyetinin ve piyasa fiyatının tam anlamıyla tespiti oldukça zor ya da imkansız olmaktadır.K. Ayrıca benzin talebi seviyesi. KKO. Her iki propilen kaynağında da propilen proses gereği yan ürün olarak üretilmektedir. NSC ve FCC ünitelerindeki yatırımlar.06 ton propilen üretilmektedir..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.6 ton propilen üretilirken. kesin olmayan arz/talep. NSC ünitelerinden sonra ikinci büyük propilen kaynağıdır. Dünya propilen piyasasına en fazla propileni NSC üniteleri sağlamaktadır. Rap. propilen arzında önceden yapılan propilen talep tahminlerine ya da mevcut talep durumuna hiç uymayan belirgin değişiklikler yaşanmaktadır. Buna örnek olarak Asya’da rafineri bazlı propilen üretiminin % 17 olması gösterilebilir. 2005 yılı ortalama dünya propilen/etilen oranı 0. Bu nedenlerle. Artan propilen talebine bağlı olarak 2015 yılına kadar propilen/etilen oranındaki talep artışının 0. Nafta. Sonuç olarak. 2010 yılına kadar dünya ölçeğinde 19. NSC ünitelerinde kullanılan hammadde değiştiği zaman propilen verimi de değişmektedir. kullanılan ham petrole. ısıtma amaçlı talebin miktarı ve rafineri-petrokimya entegrasyonlarının düzeyi gibi bölgesel etkilerde rafinerilerden elde edilen propilen üretimini etkilemektedir.4-0. FCC ünitelerinin propilen verimi rafinerinin tipine. gas oil ve propan hammadde olarak kullanıldığında 1 ton etilen üretimine karşılık 0. Ancak. hammadde olarak etan kullanıldığında ise bu miktarın 10 misli daha az 0. 65 milyon ton olan yıllık dünya propilen üretiminin % 60 etilen fabrikalarından elde edilirken % 34’ü petrol rafinerileri FCC ünitelerinden sağlanmaktadır.

ABB Lummus firması tarafından Catofin. henüz ürün propilene göre daha ucuz bulmak çok zordur.İ. Bu sayının 2010 yılına kadar 15’e çıkması beklenmektedir. Bu teknoloji ilk olarak Phillips tarafından geliştirilmiş ve ABB Lummus tarafından Olefin Conversion Technology (OCT) olarak lisans altına alınmıştır. Bu tür proseslerin seçiminde yatırım miktarı. Bu teknoloji 1965 yılında Kanada’da kullanılmış. için en ekonomik ve cazip yol bu ünitelerde henüz ekstrakte edilemeyen propilen kaynaklarının kullanılmasıdır. Linde firması tarafından PDH. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. geri dönüş oranı. Propan dehidrojenasyonu prosesi UOP firması tarafından Oleflex. Her yatırımın kendine özgü bir yapısı olmasına rağmen. UOP Oleflex ve ABB Lummus Catofin teknolojileri şu anda çalışan ünitelerin lisansörleri olduğundan diğerlerine göre ticari olarak avantajlıdırlar.K. Metatez (Metathesis) Prosesi Metatez genel anlamıyla iki olefinin çift bağlarını kırarak yeni bir olefin oluşturmasıdır. Rap. daha sonra Lyondell (Equistar) 1985 ve 1993 de 2 unite kurmuştur. 2010 yılına kadar 35’i aşması beklenen ticari operasyonlarla bu payın % 12’ye yükselmesi beklenmektedir. Diğer yan ürünler genellikle yakıt olarak kullanılmaktadır. Bu proseste 2 molekül propilen oluşturmak için bir molekül etilen ve bir molekül n-büten birleşirler. Bu üretim yönteminin karlılığı için piyasadaki propilen fiyatına göre hammadde etilen ve büten fiyatlarının daha ucuz olması gerekmektedir. Bu teknoloji ilk olarak 1930-1940’larda sentetik kauçuk üretimi için bütadien ve yüksek oktanlı benzin üretimi için bütilen üretimi için geliştirilmiştir. Hammadde kaynakları açısından özellikle Orta Doğu. Bütenin bütadienden tamamen arındırılmış olması gerekmektedir. 2004 yılı itibariyle dünya üzerinde 9 ünite üretim yapmaktadır. Bu teknolojiyle karlı üretim yapabilmek için ucuz propan bulunması. Bu proseste gerekli etilen ve butene hammaddeleri ya bir etilen fabrikası etilen ve C4 ürünlerinden ya da bir rafineri FCC ünitesi off gas ekstraksiyonu ve büten karışımlarından sağlanır. teknolojisinin bulunabilirliği ve ticari deneyimler önemli rol oynamaktadır. Tayland ve Mısır’da önem kazanan bir prosestir. Ancak büten fiyatlarının propilene 62 . hammadde bulunabilirliği. tesisin bulunduğu piyasada propilen darlığı olması ve yan ürün hidrojenin fiyatının yüksek olması gerekmektedir. Bu proseste hammadde olan etileni. Dünya ölçeğindeki üniteler 350. ve Snamprogetti firması tarafından Fluidized PDH olarak lisans altına alınmıştır. Propanın propilene dönüşümü % 85 dir. 1990 yılında sadece 3 ticari operasyonla dünya propilen kapasitesinin % 1’ini oluşturan bu tür prosesler. bütan veya izobütan gibi parafinleri propilen bütilen veya izobütilene dönüştüren ve yan ürün olarak hidrojen üreten katalitik bir prosestir. Uhde/Phillips Star..000 ton/yıl kapasitede kurulmaktadır. Yatırım maliyetleri yaklaşık 225-275 milyon ABD$ civarındadır. Petrokimya piyasasına arz edilen propilenin sadece % 6 civarındaki kısmı propilenin ana ürün olarak üretildiği prosesler (on-purpose propylene) yoluyla elde edilmektedir. Bu teknoloji ticari ölçekte iyi bilinen ve kabul edilmiş bir proses olduğu için ve teknoloji riski çok az olduğundan propilen yatırımcıları genellikle diğer geleneksel teknolojilerdeki tipik geri dönüş oranlarını yakaladıklarında yatırım yapmaya hevesli olmaktadırlar. Axens de Meta-4 isimli bir lisansa sahiptir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Ticari açıdan uygun bir yatırım yapmak için lokal propilen ve propan fiyatları arasında 200 ABD$/ton fark olması beklenmektedir. 2004 yılında 20 proje ile dünya kapasitesinde % 6 paya ulaşmıştır. bu tür proseslerin her birinin avantajlı ve dezavantajlı yönleri bulunmaktadır. Saf propilen genellikle bu proseste üretilen tek üründür. Propan Dehidrojenasyon Dehidrojenasyon propan. Artan propilen ihtiyacına bağlı olarak bu tür proseslere olan ihtiyacın da artacağı görülmektedir.

. Lurgi tafaından Propylur. Bu proseste 3 ton propilen üretimi için kullanılan bir ton etilene karşı 2 ton büten kullanılmaktadır. petrokimya uygulamalarında etilen ve propilene göre değeri daha az olan kraking yan ürünleri katalitik olarak propilen ve etilene dönüştürülmektedir. 2010 yılına kadar 8 ünitenin daha devreye alınması planlanmaktadır. reformüle benzin içinde tercih edilmeyen hafif katalitik nafta (C5-C7) OI teknolojisi ile propilene dönüştürülebilmektedir. Şu anda bu proses ile 3 şirket üretim yapmaktadır. UOP/Atofina tarafından Olefin Conversion Process (OCP). Rap.İ. Bu sebeple. propilen de içeren hafif ürünlerin üretim miktarını maksimize etmek için geleneksel FCC teknolojilerinin etkinliğini arttırmayı ve hammadde verimlerini yükseltmeyi amaçlamaktadır. KBR’ tarafınadan Maxofin FCC Process adıyla lisans altına alınmıştır. Yüksek propilen verimi sağlayan geliştirilmiş FCC prosesleri Stone & Webster tarafından Deep Catalytic Cracking (DCC) ve Catalytic Pyrolysis Process (CPP).000 ton/yıl propilen kapasiteli dünyanın en büyük DCC projesinin ise 2008 yılında Suudi Arabistan’da devreye girmesi planlanmaktadır. Hammaddelere göre propilen verimi ağırlıkça % 90’dır.000 ton. Yüksek Verimli FCC Prosesleri (High Severity FCC) Yüksek verimli geliştirilmiş FCC teknolojileri. OI. Asya’da metatez prosesi ile 2009 yılına kadar 500. Bu proses propan dehidrojenasyona göre daha düşük yatırım maliyetli olmasına karşılık kendini kanıtlamış üretim teknolojisi kısıtlıdır. penten ve ağırlar ile su yan ürün olarak elde edilmektedir. UOP tarafından PetroFCC Prosesi. Orta Doğu’da ise propan dehidrojenasyonu ile 900. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bu proseslerin ihtiyacı olan metanolün doğal gazdan elde edilmesi düşünülmektedir. Lyondell/KBR tarafından Superflex.K. Bu kaynaklara ilave olarak propilen arzını artırmaya yönelik yeni yöntemler de geliştirilmektedir. Sonuçta. Etilen verimi % 48-34 propilen verimi ise % 31-45 arasında kontrol edilebilmektedir.000 ton/yıl kapasiteye sahip olarak kurulmakta ve yatırım tutarı yaklaşık 40-50 milyon ABD$ olmaktadır. göre çok düşük olması etilen fiyatını dengelemektedir. fuel gas ve benzin yan ürün olarak elde edilmektedir. propilen verimi % 20-25’e kadar yükselmektedir. ünitenin zengin doğal 63 . Rafinerilerde ise. Ashai tarafından Omega. İlerde rekabet etmesi beklenen Metatez teknolojisi ile karşılaştırıldığında her iki proseste C4 olefinleri hammadde olarak kullanmaktadır ve ana ürün propilendir. Bu proseste propilen/etilen oranı propileni artırmak üzere ayarlanabilmektedir. ve ExxonMobil tarafından Propylene Catalytic Conversion PCC (eski Mobil Olefins Interconversion prosesi) adıyla ticarileştirilme aşamasındadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Şu anda dünya üzerinde 8 geliştirilmiş FCC (high severity FCC) ünitesi üretim yapmaktadır.000 ton yeni kapasite eklenmesi beklenmektedir. Dünya ölçeğindeki bir ünite 200. Buna karşılık henüz ticari bir uygulaması olmayan Olefins Cracking & Interconversion teknolojisi hammaddeye göre % 45-60 propilen verimi sağlamakta ve bunun yanında % 15-25 civarında önemli oranda etilen verimi sağlamaktadır. Bütenler. Çeşitli ticari uygulamaları olan metatez prosesi C4 olefinler yanında yüksek fiyata sahip etileni de yan hammadde olarak kullanmakta ve çok yüksek propilen verimi ve çok düşük oranda yan ürün vermektedir. Ayrıca hammaddedeki safsızlıklara toleransı daha yüksektir. Metanol Prosesleri (Gas-to-Olefins) UOP Norsk Hydro ile birlikte ham metanolün etilen ve propilene dönüştürüldüğü UOP Hydro MTO Prosesini geliştirmiştir. Olefin Interconversion (OI) Olefin interconversion (OI) teknolojisi ile C4’ler ve C5’ler gibi. 900. Lurgi/Statoil MTP prosesi katalitik olarak metanolü % 71 verimle propilene dönüştürmekte ve LPG.

000 ton/yıl propilen. Yatırım Tahminleri Tüm sektörler için genel olarak EK. Nijerya gibi zengin doğal gaz kaynakalarına sahip ülkelerde ilgi görmektedir.2.. 3.K.8. 3. Henüz ticari üretimi olmayan ve sadece pilot tesislerde üretim yapılan bu teknolojilerle ilk ticari üretimin 400. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri Tüm sektörler için genel olarak EK. Çevre Uygulamalarında vb. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri Tüm sektörler için genel olarak EK. 64 .E’de verilmiştir. söz konusu proseslerin İran. gaz kaynaklarına sahip olması gerekmektedir. Bu yüzden.6. Teknoloji. Katar. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler Tüm sektörler için genel olarak EK.000 ton/yıl etilen üretim kapasitesi ile 2007 yılında Nijerya (UOP/Hydro Methanol-to-Olefin) ve 100.000 ton/yıl propilen kapasitesi ile 2008 yılında İran’da (Methanol-to-Propylene) başlaması planlanmaktadır. 400. AR-GE Faaliyetlerinde.5.1.K’de verilmiştir. Rusya. 3. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK.7. Rap.F’de verilmiştir. 5. Sektörde Kamunun Rolü.H’de verilmiştir. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri Tüm sektörler için genel olarak EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 9. 4.İ.5. 3.D’de verilmiştir.L’de verilmiştir. 3. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri Tüm sektörler için genel olarak EK. İstihdam Piyasasında.G’de verilmiştir.

Ş. bu da yaklaşık olarak bütadienin % 48’inin otomotiv endüstrisinde lastik yapımında kullanıldığını göstermektedir. SBR ve CBR tesisleriyle birlikte ana şirket olan Petkim Petrokimya A. 1977 yılında Petkim Kauçuk A. hortumların ve contaların yapımında geniş kullanım alanı bulmalarına yol açmaktadır.3'ün çok büyük bir bölümü otomotiv sanayii için kullanılmaktadır.19. Rev. 17.1.K. Yarımca Kompleksi Tesisleri. Kuruluş Sayısı. Bütadien talebi otomotiv sanayii tarafından yönlendirilmektedir.T. 2.65’dır.Ş.3 temin edilmesinden dolayı . MEVCUT DURUM VE SORUNLAR 2. 65 .01. Bu tesisin kapatılması ile Türkiye’de Bütadien 1.Ş.3 üretimi Petkim'in bünyesinde gerçekleştirilmeye başlanmıştır.’ye katılmasından sonra Bütadien-1.4.'nin kuruluş amacı Petkim'in nafta parçalama tesisinde etilenin bir yan ürünü olarak elde edilen C4 karışımındaki bütadieni arıtmak ve Türkiye'nin yurtiçi sentetik kauçuk (SBR ve CBR) talebini yerli üretimle karşılamaktı. Başlıca bütan ve bütilenlerden oluşan C4 karışımı C4 (Rafinat-1) adı altında pazarlanmakta idi. Neopren'in suya. BUTADİEN 1.24. Sentetik Kauçukların yaklaşık % 70’i Otomobil lastikleri için kullanılmaktadır. Körfez Petrokimya ve Rafineri Müdürlüğü ünvanı altında 33. Mevcut Durum Türkiye'de Bütadien-1.2005 tarihli Yönetim Kurulu Toplantısı sonucunda üretimi durdurma kararı almıştır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.) numarası 2901. 2.3 (BDX) 1. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G.3 üretimi yapan herhangi bir kuruluş kalmamıştır. 1977 yılına kadar faaliyetini sürdüren ve tesisleri Petkim'in Yarımca Petrokimya Kompleksi sahası içinde yer alan Petkim Kauçuk A.İ. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC.Ş. ısıya.10. 2411.'nin bir iştiraki olarak 1970 yılında kurulan Petkim Kauçuk A. Rap.Ş.. Bütadien-1.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.000 ton C4 karışımı yan ürün olarak elde edilmekte idi.Ş.'nin tasfiye edilerek Bütadien arıtma. GİRİŞ Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi: Kimyasal formülü CH2=CH-CH=CH2 olan Bütadien-1.3 ilk defa Petkim Petrokimya Holding A. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Tüpraş’ın Yarımca Tesisleri içinde faaliyetini sürdürür iken Ekim 2005 tarihinde kapatılan Bütadien Arıtma tesisinin yıllık üretim kapasitesi 33.3.1. yağa ve aşınmaya karşı dayanıklılığının yanısıra düşük sıcaklıkta müstesna bir esnekliğe sahip olması bu iki kauçuk türünün başta otomotiv sanayii olmak üzere endüstriyel kayışların. 2005 yılı ve sonrasında yeterli miktarlarda İthal Bütadien 1. Polikloropilen (Neopren) ile nitril kauçukları genellikle tekerlek lastiği dışındaki özel kauçuk ürünlerinin yapımında kullanılmaktadırlar.3’ün. Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 05/10/2001 tarih ve 2001/54 sayıl kararıyla Tüpraş Türkiye Petrol Rafinerileri A.000 ton bütadien olup bütadienin yanısıra bütadienden arınmış 31.000 ton/yıl kurulu kapasite ile Bütadien-1.1.'ye devredilmiştir.3 üretimine devam eden Tüpraş. ABS reçinesi darbeye ve ısıya dayanıklı olma özelliğinden dolayı sert boruların ve dayanıklı araba ve alet parçalarının yapılmasında kullanılmaktadır.00.P.'nin 1975 yılında işletmeye aldığı ''Bütadien Arıtma'' tesisinde üretilmeye başlanmıştır. Stiren-Bütadien lateksi çoğunlukla halı tabanlarının yapımında ve kağıt kaplamasında kullanılırken.00’dır.

3 Kaynak : Tüpraş-Türkiye Petrol Rafinerileri Anonim Şirketi Yıllık Raporu Bütadien-1. 1) C4 Karışımının Üretim Yöntemleri Hidrokarbonların Isısal Parçalanması n-Bütanın Katalitik Dehidrojenasyonu n-Bütilenlerin Katalitik Dehidrojenasyonu n-Bütilenlerin Katalitik Oksi-Dehidrojenasyonu 2) C4 Karışımından Bütadienin Arıtılması Yöntemleri Shell-Asetonitril Prosesi Nippon Zeon-DMF Prosesi BASF-NMP Prosesi Union Carbide-DMAC Prosesi 66 . 33000 81 2.000 ton Sıra No: 1- Kuruluş Adı Kamu Kuruluşları TÜPRAŞ Yeri Yarımca Üretim Konusu Bütadien 1.İ. Tablo 2: Bütadien 1.2.1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.3 fabrikasına ait kapasite bilgileri Tablo-2'de verilmektedir. 1) Bütadien kaynağı olan C4 karışımının üretilmesi 2) C4 karışımından bütadienin arıtılması Her iki kademe için uygulanan başlıca yöntemler aşağıda verilmektedir.3 Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Ana Kapasite Kapasite YILLAR No: Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 1.3 Kapasite ton 33000 33000 33000 33000 33000 %93 %76 %82 %95 %96 KKO Kaynak:Petkim İstatistik yıllığı 2002 Tüpraş istatistik yıllığı 2004 2004 33000 %78 2005 Tah.K. Bütadien-1.3 fabrikasına ait kuruluş bilgileri Tablo-1'de verilmektedir. Rap. Tablo 1: Bütadien1-3 Sektöründe Önemli Kuruluşlar Varsa Yabancı Sermaye Payı (%) 2005 Yılı İşçi Sayısı Kapasite 25 33.Bütadien 1. Üretim a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Bütadien üretimi iki kademede gerçekleştirilmektedir.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

C4 karışımı içinde yer alan bileşenlerden bazılarının kaynama noktaları bütadienin kaynama noktasına çok yakın olduğundan bütadienin doğrudan doğruya alışılagelmiş fraksiyonlu destilasyonla ayrılması pratik olarak mümkün değildir. metil asetilen. Isısal parçalama yönteminde girdi olarak kullanılan hidrokarbon türünün molekül ağırlığı arttıkça etilen veriminin tersine C4 karışımının ve içerdiği bütadienin verimi de artmaktadır. C4 karışımı etilenin bir yan ürünü olarak elde edilmektedir. Japonya v.B. karbonil bileşikleri ve diğer oksijenli bileşiklerden arındırılması gerekmektedir.. C4 karışımının diğer bileşenleri başlıca bütan ve bütilenler ile az miktarda asetilenler (vinil asetilen. Bu yöntemin temel amacı etilen üretimi olup. C4 karışımının miktarı hammadde faktörünün yanısıra parçalama tesisinin kapasite kullanım oranı ve parçalama severitesi gibi faktörlere de bağlıdır. 1) C4 Karışımının Üretim Yöntemleri Hidrokarbonların su buharı eşliğinde ısısal parçalanması yöntemi. Bütadien türevlerinin üretimi için kullanılan bütadienin en az % 99 saflıkta olması ve özellikle asetilenler.K. Ayrıca son derece reaktif ve dengesiz yapıya sahip olan asetilenler proses ekipmanlarında birikerek şiddetli patlamalara yol açmaktadırlar.b. karbonil bileşikleri (aldehitler ve ketonlar) ile diğer oksijenli bileşikler ve daha ağır hidrokarbonlardır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bu nedenle etilen üretiminde hammadde olarak nafta ve gazyağı gibi ağır petrol fraksiyonlarının kullanıldığı bölgelerde (Batı Avrupa. Bütadienin C4 karışımından arındırılması amacıyla ekstraksiyon veya ekstraktif destilasyon işlemlerinde kullanılan solventlere göre çeşitli prosesler geliştirilmiş olup en yaygın olarak kullanılan solventler şunlardır: Asetonitril Bakır Amonyum Asetat Çözeltisi (CAA) Dimetil Asetamid (DMAC) Furfural Beta-Metoksi Propionitril (MOPN) n-Metil Pirolidon (NMP) Dimetil Formamid (DMF) 67 . Genellikle bu faktörler bütadien üretiminden ziyade etilen üretimine göre optimize edildiği için bütadienin bu yöntemle üretimi her zaman bütadien talebi ile bir denge oluşturmaktadır. 2) Bütadien Arıtma Yöntemleri Isısal parçalama ve dehidrojenasyon yöntemleriyle elde edilen C4 karışımları genellikle % 45-55 oranında bütadien içermektedirler.D. C4 karışımının ve dolayısıyla bütadienin en ucuz ve Dünya genelinde en yaygın olarak üretildiği yöntemdir. Çünkü bu bileşikler bütadienin polimerizasyonunu engelledikleri gibi polimerizasyon katalizörlerini deaktive etmekte ve aşırı katalizör kullanımına neden olmaktadırlar. etil asetilen ve dimetil asetilen). Buna karşın parçalama işleminde hammadde olarak doğal gaz ve rafineri gazlarından elde edilen etan ve propan gibi hafif hidrokarbonların çoğunlukla kullanıldığı bölgelerde (A.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bu nedenle bütadienin arıtılması için ekstraksiyon veya daha yaygın olarak ekstraktif destilasyon yöntemleri uygulanmaktadır.) bütadienin tümü ısısal parçalama yöntemine dayalı olarak üretilmektedir. gibi) yan ürün olarak elde edilen C4 karışımı bütadien ihtiyacını tümüyle karşılayamadığı için C4 karışımının bir bölümü de n-bütan ve nbütilenlerin katalitik dehidrojenasyonu yöntemiyle elde edilmektedir. Rap.İ.

ikinci bölüm ise metil asetilen uzaklaştırma kolonu ile bütadien saflaştırma kolonunu içeren geleneksel destilasyon bölümüdür. Bütadienin ekstraktif destilasyonla arıtılması yöntemlerinde kullanılan yüksek kaynama noktalı solvent C4 karışımı içindeki komponentlerin relatif uçuculuklarını değiştirmek suretiyle bütadienin ayrılmasını kolaylaştırmaktadır. bütadienin polimerizasyonun yol açacak kadar yüksek olmaması gerekmektedir. Bu solventlerden bakır amonyum asetat çözeltisi kullanılan CAA prosesi ekstraktif destilasyon olmayan tek prosestir. Solventin kaynama noktasının karışım içindeki komponentlerin kaynama noktalarından daha yüksek olması gerekmekle beraber. Phillips Petroleum şirketinin Furfural Prosesi ile özellikle 1960'ların ortalarından itibaren geliştirilen ve günümüzde yaygın olarak kullanılan Nippon Zeon şirketinin DMF prosesi. Ayrıca makul bir solvent/C4 karışımı oranının kullanılabilmesi için karışımdaki tüm komponentlerin solvent içinde yeterli ölçüde çözünebilmesi gerekmektedir.K. Ekstraktif destilasyon prosesleri genellikle iki bölümden oluşmaktadırlar. Bakır amonyum asetat bütadien ile bir kompleks oluşturarak bütadienin selektif absorbsiyon yöntemiyle ayrılmasını sağlamaktır. özgül ısısı ile buharlaşma ısısının ve viskozitesinin düşük olması. Bu özelliğin yanısıra iyi bir solventin ısıya karşı dayanıklı olması. Rap. Birinci bölüm solvent içinde daha az çözünen komponentlerin solventten ayrıldığı bir veya iki kademeli ekstraktif destilasyon bölümü.. Prosesin akım şeması Şekil-1’de verilmektedir. Ekstraktif destilasyonla bütadien arıtma yöntemi olarak Petkim'in Yarımca Kompleksinde tesisler kapatılmasından önce uygulanmakta olan Shell'in Asetonitril Prosesi ile günümüzde yaygın olarak kullanılan Nippon Zeon şirketinin DMF prosesi ve Basf şirketinin NMP Prosesi aşağıda özetlenmektedir: a) SHELL-Asetonitril Prosesi Petkim’in Yarımca Kompleksindeki Bütadien Arıtma tesisinde tesis kapanmadan önce uygulanmakta olan SHELL prosesi ekstraksiyon solventi olarak asetonitril kulllanmaktaidi. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dünya Savaşı sırasında dehidrojenasyon yöntemiyle elde edilen C4 karışımından bütadienin arıtılması için uygulanan bu proses günümüzde tümüyle terkedilmiş bulunmaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. Basf AG şirketinin NMP prosesi ve Union Carbide şirketinin DMAC prosesidir. toksik etkisi ile korozyon etkisinin az olması ve karışım içindeki komponentlerle reaksiyona girmemesi gibi özelliklere de sahip olması istenmektedir. II. 68 . Günümüzde uygulanan başlıca ekstraktif destilasyon prosesleri Shell Chemicals şirketinin Asetonitril prosesi.

Rap..İ. önce içerdiği aldehitlerden temizlenmek üzere su ile ve içindeki oksijenin giderilmesi amacıyla da sodyum nitrit (NaNO2) çözeltisi ile yıkandıktan sonra bir ön ısıtıcıda yeniden devreye sokulan sıcak asetonitril solventi tarafından 56 °C’ye kadar ısıtılarak “Ekstraktif Destilasyon Kolonu”na beslenir.B. Şekil-1 : SHELL-Asetonitril Prosesi Akım Şeması Metil Asetilen Hidrokarbonlar LPG NaNO2 Bütadien % 99 Solvent SU C4 Karışımı Solvent 2 1 3 4 T. Asetonitril içinde çözünmüş olan bütadien ve çözünürlüğü fazla olan az miktardaki diğer bileşikler solventten ayrılmak üzere “Sıyırma Kolonu”na gönderilirler. Bütadien ve çözünürlüğü daha fazla olan komponentler asetonitril içinde çözünerek aşağı doğru sürüklenirken asetonitril içinde çözünürlüğü az olan bütan ve bütilenler karışımdan ayrılarak kolonun tepesinden çıkarlar ve birlikte sürükledikleri az miktardaki solventten ayrılmak üzere “Bütan-Bütilen Yıkama Kolonu”na gönderilirler.C. Bu bölümün ilk destilasyon kolonu olan “Hafifler Kolonu”nda metil asetilen ve az miktardaki bütadienden daha düşük kaynama noktalı bileşikler kolonun tepesinden alınarak LPG tankına gönderilirler. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K. Bu kolonda tepe ürünü olarak ayrılan %99 saflıktaki bütadien yoğunlaştırıldıktan ve polimerizasyonu önlemek amacıyla bir miktar t-butily catachol (TBC) katıldıktan sonra 69 . Hafifler kolonunun dip kısmından çıkan bütadien ise C4 asetilenlerinde ve daha yüksek kaynama noktalı bileşiklerden arındırılmak üzere “Son Saflaştırma Kolonu”na gönderilir. Sıyırma kolonunda asetonitrilden ayrılan bütadien ve diğer komponentler tepe ürünü olarak kolonu terk ederken kolonun dip kısmından alınan sıcak asetonitril solventi soğutulup yeniden devreye sokulmak üzere bir ısı değiştiriciden geçirildikten sonra ekstraktif destilasyon kolonuna gönderilir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Sıyırma kolonunun tepe kısmından alınan ham bütadien içerdiği diğer komponentlerden arındırılmak üzere direkt destilasyon bölümüne gönderilir. Bu kolonda buhar halindeki C4 karışımı yukarı doğru yükselirken kolonun tepesine yakın bir yerden verilen soğutulmuş asetonitril solventi ile temas eder. 5 6 7 8 9 10 Solvent Artık Su Artık NaNO2 Asetonitril Su Su 12345- C4 karışımı besleme tankı C4 karışımı yıkama kolonu Nitritle yıkama kolonu Extraktif destilasyon kolonu Solvent sıyırma kolonu 6789- Hafifler kolonu Son saflaştırma kolonu Bütan-Bütilen yıkama kolonu Solvent geri kazanma kolonu 10.Saf bütadien tankı Buhar Sıvı Bu proseste C4 karışımı.

Isının etkin olarak geri kazanılması sonucu enerji sarfiyatı düşüktür. b) Nippon-Zeon-DMF Prosesi Ticari ölçüde 1965 yılında uygulamaya konulan Nippon Zeon şirketinin Dimetil Formamid (DMF) ekstraksiyon prosesi bütadienin arıtılmasında en yaygın olarak kullanılan proseslerden biridir.K. ikinci kolonda ise daha yüksek kaynama noktalı bileşiklerden ayrılır. Bütadien ve çözünürlüğü fazla olan komponentler solventten ayrıldıktan sonra ikinci ekstraktif destilasyon kolonuna gönderilirler. 70 . Bu prosesin başlıca üstünlükleri şunlardır. Nippon-Zeon prosesinde iki ekstraktif destilasyon bölümü ve bir de direkt destilasyon bölümü bulunmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Yıkama kolonunun dip kısmından çıkan sulu asetonitril çözeltisi ise ısıtıldıktan sonra “Solvent Geri Kazanma Kolonu”na gönderilir ve bu kolonda sudan ayrılan asetonitril kolonun tepesinden çıkarak solvent tankına gönderilir. Bu kolonda su ile yıkanan bütan. Çeşitli C4 karışımlarını işleyebilmektedir. Bütadien ve diğer komponentler için iyi bir çözücü olmasının yanısıra DMF. bütadien tankında toplanır. Son saflaştırma kolonunun dip kısmından çıkan C4 asetilenleri ile C5’ler gibi bütadienden daha yüksek kaynama noktalı bileşikler ekstraktif destilasyon kolonunun tepesinden gelen bütan ve bütilenler ile birleştirilerek sürükledikleri az miktardaki solventten ayrılmak üzere “Bütan-Bütilen Yıkama Kolonu”na gönderilirler. DMF’in özgül ısısı ve buharlaşma ısısı düşük olduğu için az enerjiye gerek duyulmaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Solvent olarak kullanılan Dimetil Formamid’in kaynama noktası diğer proseslerde kullanılan solventlerin kaynama noktalarına göre daha düşük olduğu için kaynama noktasını düşürmek amacıyla su ilavesine gerek duyulmamakta ve böylece korozyon tehlikesi ortadan kalkmaktadır. Bütadien ve metil asetilen daha sonra iki kolondan oluşan direkt destilasyon bölümüne gönderilirler ve birinci kolonda bütadien metil asetilenden.. bütadien ve solvent içinde daha fazla çözünen komponentlerden ayrılırlar.İ. Rap. C4 karışımının beslendiği birinci ekstraktif destilasyon bölümünde DMF solventi içinde bütadienden daha az çözünen bütin ve bütilenler. ayrılacak komponetler arasında yüksek bir selektivite sağlamaktadır. bütilenler ve az miktardaki C4 asetilenleri ile yüksek kaynama noktalı bileşikler sürükledikleri asetonitrilden ayrılarak kolonun tepesinden çıkarlar ve Hafifler Kolonundan gelen metil asetilenle birlikte LPG tanklarına gönderilirler. Diğer proseslere oranla daha küçük kompresör kullanılmaktadır. Burada DMG solventi ile yeniden ekstraktif destilasyona tabi tutulan bütadien metil asetilenle birlikte diğer komponentlerden ayrılırlar.

Asetilenler sıyırma kolonu 9.C4 karışımı besleme tankı 2.Kompresör 7.Saf bütadien tankı 71 .Bütadien saflaştırma kolonu 11.Bütadien ekstraktif destilasyon kolonu 8.İ. Rap.Bütadien sıyırma kolonu 6.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö..K.Bütilen ekstraktif destilasyon kolonu 4. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Bütilen tankı 5.2 : Nippon Zeon Prosesi Akım Şeması SIVI BUHAR ASETİLENLER 6 K-201 C4 KARIŞIMI 3 4 2 5 7 8 9 10 11 SAF BÜTADİEN 1 55 AĞIR ÜRÜN SOLVENT TANKI SOLVENT H20 1.Metil-Asetilen kolonu 10. Şekil .Isıtıcı 3.

BASF prosesi aynı zamanda Nippon Zeon prosesinden farklı olarak bir “Ani Buharlaşma” (Flash Evaporation) kademesi ile bir “Rektifikasyon Kolonu” içermektedir.K. . c) BASF-NMP Prosesi 1968 yılından beri uygulanmakta olan BSF şirketinin N-Metil-2-Pirolidon (NMP) ekstraktif destilasyon prosesi Nippon prosesinin yanı sıra en çok kullanılan bütadien arıtma proseslerinden biridir.İçinde bütadien bulunan akımların geçtiği yerlerde yüksek sıcaklığa meydan verilmeyecek şekilde tesis dizaynı yapıldığı için bütadienin polimerize olma şansı çok düşüktür.Yüksek bütadien verimi ve safiyeti elde edilmektedir. . .İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. İki ekstraktif destilasyon kolonu arasında yer alan ve bu kolonlarda sürekli olarak madde alış verişinde bulunan rektifikasyon kolonu ile ani buharlaşma kademesi sayesinde bütadienin büyük kısmının sıcaklığın en yüksek olduğu sıyırma kolonuna gitmesi ve bunun sonucu olarak da bütadienin polimerizasyonu önlenmiş olmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. BASF prosesi ekipman dizilişi ve proses akımları bakımından farklı olmakla beraber Nippon Zeon prosesi gibi iki kademeden oluşan ekstraktif destilasyon bölümü ve bir geleneksel destilasyon bölümü içermektedir. 72 .Değişik kompozisyonlardaki C4 akımlarını işleyebilmektedir. 1 atm. Buna karşın BASF prosesinde her iki ekstraktif destilasyon kademesinden sonra solventin ayrı sıyırma kolonlarında içerdiği komponentlerden tümüyle ayrılması yerine her iki ekstraktif destilasyon kolonunun dip kısmından alınan solvent bir tek sıyırma kolonunda içerdiği komponentlerden ayrılmaktadır. .de) olması bütadienin polimerize olma şansını arttırmakta ise de BASF. Ani buharlaşma kademesinde ekstraktif destilasyon kolonlarının dip kısımlarından gelen ve rektifikasyon kolonunda birleştikten sonra bu kolonun dip kısmından ayrılan solventin önce sıkıştırılarak basıncı yükseltilir. Basınç düşürülmesiyle solventten ayrılan çözünmüş komponentlerin buharları yeniden rektifikasyon kolonuna gönderilirken bütadienden ayrılmış olan solvent çözünürlüğü fazla olan komponentlerden ayrılmak üzere sıyırma kolonuna gönderilir. BASF Prosesinin başlıca özellikleri şunlardır: ..Solvent olarak kullanılan NMP’nin toksik ve korozif etkisi olmamasının yanısıra ısıya karşı dayanıklıdır. Bununla beraber NMP’nin kaynama noktasının oldukça yüksek (202 °C. ısıtılır ve sonra bir “Flash Dram”ında basıncı ani olarak düşürülür. Rap. NMP solventi içine ağırlıkça % 8 oranında su katmak suretiyle kaynama noktasını düşürmektedir. BASF Prosesinin akım şeması Şekil-3’de verilmektedir. .Tesis dizaynı sayesinde ihtiyaç duyulan ısının büyük bölümü proses akımları tarafından karşılandığı için enerji sarfiyatı düşüktür.Asetilenlerin ekipman içinde birikme tehlikesi olmadığı için tesisin güven altında çalışması söz konusudur.

Rap. Şekil – 3 : BASF Prosesi Akım Şeması SIVI BUHAR C4 ASETİLENLERİ METİL ASETİLEN 5 C4 KARIŞIMI 3 4 8 9 11 12 13 SAF BÜTADİEN 1 2 10 PUMP 14 6 7 K-301 SOLVENT TANKI AĞIRLAR SOLVENT SAFLAŞTIRMA BAKİYE 1234567- C4 KARIŞIMI BESLEME TANKI ISITICI BÜTİLEN EKSTRAKTİF DESTİLASYON KOLONU BÜTİLEN TANKI REKTİFİKASYON KOLONU KOMPRESÖR FLAŞ DRAMI 891011121314- BÜTADİEN EKSTRAKTİF DESTİLASYON KOLONU GAZ AYIRMA KOLONU KOMPRESÖR ASETİLENLER KOLONU METİL ASETİLEN KOLONU BÜTADİEN SAFLAŞTIRMA KOLONU SAF BÜTADİEN TANKI 73 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö..İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.

27 Kaynak: Petkim ve Tüpraş İstatistik Yıllığı Temel başlangıç maddelerinden biri olan Bütadien 1. Rap. üretim değerlendirmesinde satış fiyatı yerine ortalama ithalat fiyatı kullanılmıştır. Kullanılmakta olan yaygın teknolojilere göre fiili ortalama hesaplanmış olup ve Tablo-3'de gösterilmektedir : Tablo-3 : Birim Üretim Girdileri (1 Ton Bütadien için) GİRDİLER MİKTAR Nippon Zeon Prososi 2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.421 20.392 23.34 0.25 101 2. Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 b) Ürün Standartları: Petkim’de ve daha sonra fabrikanın Tüpraş’a devredilmesi ile Tüpraş’ta Bütadien-1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.772 22.İ.000 22 -27 10 -7 7 -0.14 Kaynak: Petkim ve Tüpraş istatistik yıllığı 74 .6 112 C4 Karışımı (Ton) Solvent* (Kg) Soğutma Suyu (M3) Buhar (Ton) Elektrik (KWH) * : Solvent olarak Nippon Zeon Prosesinde Di Metil Formamid (DMF) ve BASF Prosesinde N-Metil Pirolidon (NMP) kullanılmaktadır.3 6462 12657 16965 12442 13866 18026 15800 49 -18 14 10 23 -0. (1) Butadien1.K. c) Üretim Miktarı ve Değeri: Tablo 4:Üretim Miktarı (ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 84 girdiler 2005 yılı için BASF Prosesi 2. (1) Butadien 1. Tablo 5: Üretim Değeri (bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.516 28.739 25.698 25. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah..4 0.3’ün satışa sunulmaması ve dolayısıyla satış fiyatı olmaması nedeniyle. 3 22.3 ISO-9002 standardına uygun olarak üretilmiştir. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.20 85 1.

Direkt İşçilik .67 22.87 5. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.3 4637 6220 4592 2494 3105 6596 10000 25 -35 -84 20 53 12 Kaynak: Petkim ve Tüpraş istatistik yıllıkları Aynı dönem için bu ithalatın dolar olarak değeri Tablo-8’de verilmektedir. Tablo 7: Bütadien 1. Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: 2005 Yılı YTL Pay (%) Sınai Maliyet .İ.3 fabrikası Ekim 2005 tarihinde kapatılmıştır.Satış ve Pazarlama Giderleri .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap.0 2.57 0 100. Dış Ticaret: a) İthalat: (1) Ürün İthalatı: 1999-2005 döneminde ithal edilen Bütadien-1.Genel İdare Giderleri . 1 Butadien 1.Enerji .1. 75 .34 0. d) Maliyetler: Bütadien 1.3 miktarı Tablo-7’de verilmiştir.3.08 23.17 1.26 0. Ekim 2005 tarihli maliyet değerleri tablo 6’da verilmektedir.3 Sektörü Ürün İthalatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.04 2.Endirekt İşçilik .Amortisman .Diğer Ticari Maliyet ..Hammadde-Malzemeler .Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak: 44. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.

3 Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları ($) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 Bütadien 1.4. Fiyatlar: Bütadien Fiyatlarının dünyadaki mevcut durumuna bakacak olur isek.3 287 440 470 490 585 709 790 35 6 4 16 17 10 Kaynak: Petkim ve Tüpraş istatistik yıllıkları Ayrıca aynı yıllar için AB ülkelerinden ve sektör ithalatında ilk beş sırayı alan diğer ülkelerden yapılan ithalatın dökümü Tablo-10’ da verilmektedir.İ.1.3 1330 2736 2160 1222 1817 4677 3000 51 27 77 33 61 56 Kaynak: Petkim ve Tüpraş istatistik yıllıkları 1999 -2005 dönemi için ortalama ithalat birim fiyatlarındaki değişmeler Tablo-9’da verilmiştir.K. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. b) İhracat: Üretilen Bütün Bütadien 1. Tablo 10 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Butadien 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.3 sektöründe ihracat yoktur. Bütadien 1. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.3 fabrikasının kapatılmasından 76 . Bu sebeple Türkiye ithalatına göre fiyatlardaki değişim takip edilebilir.3 Sektörü Ürün İthalatı (Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2. tesis Ekim 2005’de kapanmış.3 Şirketin kendi bünyesinde tüketidiğinden Bütadien 1. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 Butadien 1. YILLAR 6220 4591 2494 3105 6595 9462 Kaynak: Petkim ve Tüpraş istatistik yıllıkları 74 125 212 144 (2) Yarı ürün ithalatı: Bütadien 1. Ortalama ithal fiyatları Tablo 19’da verilmiştir. Yurtiçi Tüketim: Tüpraş’ın Yarımca Kompleksi’ndeki Bütadien 1. Dünyada arz fazlası ve downstream ürünlerine olan zayıf destek fiyatların düşme trendine girmesine sebep olmuştur.3 sektöründe yarı ürün ithalatı yapılmamaktadır (3) Hammadde ithalatı: Bütadien 1. Türkiye’de bütadien ürünlerinin tek üreticisi olan Tüpraş zaten Bütadien’i kendi kullandığı için takip edilebilecek herhangi bir fabrika çıkış satış fiyatı olmamıştır. Tablo 8:Bütadien 1.1.5.3 sektöründe hammadde ithalatı yapılmamaktadır.3 AB Ülkeleri Toplamı (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.3 tesisi kapandığından ürün ihtiyacı ithalatla karşılanmaktadır.3 Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana No: Mallar 1 Butadien 1. Tablo 9 Bütadien 1. Rap.. 2.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

İ. 2.2. 2004 yılında dünyada Bütadien talebinin % 60’dan fazlası Sentetik Kauçuk pazarına gitmiştir. Özellikle otomobil lastiği üretimi ekonomi iyileştikçe yükselmektedir.3 Sektörü Ortalama İthalat Fiyatları ($) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Önümüzdeki 5 yıl içinde Batı Avrupa’da Bütadien türevlerine olan talepte güçlü bir büyüme görülecektir.3 287 440 470 490 585 709 790 0.06 0.10.3 üreticisi kalmamıştır.17 0. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünyada Sentetik Kauçuk talebi Bütadien talebini etkileyen en önemli faktördür. Türkiye’de başka bir Bütadien 1. Kuzey Amerika’da Bütadien talebinin yoğunlaştığı ürünler SBR ve PBR’dir.7. Polibütadien kauçuğu ve Sitiren Bütadien Kauçuğu nun pazar payının 2009 a kadar yaklaşık % 75’e ulaşması beklenmektedir.3 üreticisi kalmamıştır.otomotiv ve elektronik endüstrilerindeki yüksek büyüme. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler Butadien 1.16 0. Bu da Bütadien talebini 77 . Adiponitril(ADN) ve Termoplastik Elastomerler de Bütadien talebini etkileyen diğer önemli faktörlerdir. 2. 2.3 fabrikası Ekim 2005’te kapatılmıştır.Türkiye’de başka bir Bütadien 1.. Asya’da lastik.6.1. Bu sebeple sektörün rekabet gücü incelenememektedir. Bu sebeple diğer sektörlerle ve yan sanayi ile ilişkileri incelenememektedir.1. SBR. 1 Butadien 1. Tablo 11: Butadien 1. dolayı ve Türkiye’de başka Bütadien üreticisi olmadığı için bütadien fiyatı için ithalat fiyatlarının baz alınması uygun bulunmuştur.3 üreticisi kalmamıştır. PBR ve ADN ye dağılmıştır.3 Fabrikası Ekim 2005’te kapatıldığı için bu tarihten sonra fabrikada istihdam edilen personel kalmamıştır.35 0. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Sektörün Rekabet Gücü Butadien 1.3’te de görülmesine sebep olmaktadır.1.1.3 fabrikası Ekim 2005’te kapatılmıştır. DTÖ.8.1. 2.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu hakkında detaylı bilgi EK-A’da verilmiştir. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: Butadien 1. Akrilonitril bütadiene sitiren(ABS). aynı büyüme hızının Bütadien 1. Sitiren Bütadien Lateks(SBL).4 0. 2.10 Kaynak: Petkim ve Tüpraş istatistik yıllıkları 2. Sektörün Dünyada (OECD.3 fabrikası Ekim 2005’te kapatılmıştır. Türkiye’de başka bir Bütadien 1. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Batı Avrupa’da Kağıt endüstrisinde kullanılan SBL Bütadienin en büyük kullanıcısıdır. İstihdam 60 Bütadien 1.9.K. Avrupa’daki bütadien talebi SBL.

7 17.3 fabrikası Ekim 2005’te kapatılmıştır.3 Kaynak: TÜPRAŞ YILLIK ARTIŞLAR (%) 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2006 2007 2008 2009 2010 2011 9. Fakat bu bölgede önümüzdeki 5 yıl içinde Bütadien talebinde fazla bir iyileşme beklenmemektedir.7 13. 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.5 Kaynak: TÜPRAŞ Tablo-13 A : Bütadien Yurtiçi Talep Projeksiyonu (Milyon $) YILLAR ANA ÜRÜN BÜTADİEN-1.3 fabrikası Ekim 2005 ‘te kapatılmıştır.70 21.34 22.06 5. İhracat Projeksiyonu Bütadien 1. Sektörde beklenen herhangi bir gelişme yoktur.3. Rap..1 38. Üretim Projeksiyonu: Butadien 1.3.3 31. 78 . Orta Doğu’da yeni kapasitelerin üretimleri düşük maliyetli Etilenden olur iken Çin’de Nafta’ya dayalı üretimler gerçekleşecek ve daha fazla ham C4 üretimi gerçekleşecektir.2. arttırmaktadır.3 sektöründe yeni kapasite eklemeleri gerçekleşecektir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.0 14.6 22.5 3.5 16.51 9. EK-C’de yer almaktadır.İ. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar-Fırsatlar-Tehditler) Analizi Konu tüm petrokimya sektörleri için genel olarak incelenmiş olup.5 36 39 41 44 5 7 1 8 5 16 YILLIK ARTIŞLAR (%) BÜTADİEN-1.3 fabrikası Ekim 2005’te kapatılmıştır. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: Tablo-13 : Bütadien Ürünü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (Bin Ton) YILLAR ANA ÜRÜN 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2006 2007 2008 2009 2010 2011 33 35. 2. Bu sebeple üretim projeksiyonu yapılamamaktadır. 3.1.K. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER Türkiye’deki tek Bütadien 1.8 29.0 14. 3. Önümüzdeki yıllarda Orta Doğu ve Çin’de Bütadien 1. Bu sebeple ihracat projeksiyonu yapılamamaktadır.

6. 3.L’de verilmiştir.G’de verilmiştir.96 4. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri Tüm sektörler için genel olarak EK. İthalat Projeksiyonu: Tablo-14 : Bütadien Sektörü İthalat Projeksiyonu (Bin Ton) YILLAR ANA ÜRÜN BÜTADİEN-1.83 10. İstihdam Piyasasında.7 12 12. Rap. 3.K. Çevre Uygulamalarında vb. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK.D’de verilmiştir.93 11..33 21.3 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2.1.06 15.96 Kaynak: TÜPRAŞ 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri : Tüm sektörler için genel olarak EK.5. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.3 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2006 2006 2008 2009 2010 2011 8 9 10 10. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.8.5. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK. 3. 79 . 4.2.F’de verilmiştir.41 2.E’de verilmiştir.02 8. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.29 25.30 3. 5. 3. Sektörde Kamunun Rolü. Teknoloji.24 7.6 14 10 7 11 5 10 10 (Bin $) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Kaynak: TÜPRAŞ Tablo-14 A : Bütadien Sektörü İthalat Projeksiyonu ANA ÜRÜN BÜTADİEN-1.7.K’de verilmiştir. Yatırım Tahminleri : Tüm sektörler için genel olarak EK. 3.H’de verilmiştir.İ.4. 9. AR-GE Faaliyetlerinde.70 5.30 3.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö..K. 80 . Rap.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

00.23’dür.ksilen ) dir.02.20. renksiz .00. Söz konusu aromatik ürünlerin özellikleri . Buharları dumanlı bir alev çıkartarak yanar . GİRİŞ : 1.00. glasiyal asetik asit ve yağlara karışır .30.1 °C Alev alma sıcaklığı : 580 °C Benzen'in kullanım alanları : En basit ve en önemli aromatik olan benzen .3.90.0.00.02. Siklohekzatrin . Kloroform .43. Paraksilen için ISIC.İ. 2411.90.3.8840 . Zehirlenme hali genellikle benzen buharlarının solunması ile ortaya çıkar .43’dür. Geniş bir kullanım spektrumu olan benzenin başlıca türevleri ve kullanım alanları Şekil .3.45’dır. AROMATİKLER 1.00.4.51 °C Kaynama noktası : 80. 2411.1 'de verilmistir.02. Ortoksilen için ISIC. Rap.41. Toluen için 2902. Son derece yanıcıdır . kullanım alanları ve insan sağlığı üzerindeki etkileri aşağıda verilmiştir. Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi :Raporun kapsamını oluşturan ve BTX Aromatikleri olarak bilinen aromatik ürünler benzen.K.25’dır. Ortoksilen için 2902. eter . Benzen'in insan sağlığı üzerinde etkisi: Havada 10 ppm’in üzerinde bulunması insan sağlığı açısından sakıncalıdır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC.11.00 ve Paraksilen içinse 2902.00. Gümrük Tarife ve İstatistik Pozisyon Numaraları. karbontetra klorür . 2411. Rev. Deri yoluyla da organizmaya girerek zehirlenmeye neden olabilir .00. Benzenin özellikleri : Adı : Benzol . Fenilhidrit .00’tür..09 °C Spesifik gravitesi : 0. ( C6 H6 ) 81 . kömür katranı naftası . Rev.3. petrokimya sanayinin yapı taşlarından biri olarak bilinmektedir.00.11 Erime Noktası : 5. Formülü : Fiziksel özellikleri : Berrak . Molekül ağırlığı : 78.02. Benzen için 2902.4.4. Suda az miktarda çözünür . aseton.8860 Flaş noktası : . Benzen için 2411. Rev.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.4. toluen ve ksilen ( Orto ve para. Rev. Toluen için ISIC. Alkol . hoş kokulu bir sıvıdır .

1 : BAŞLICA BENZEN TÜREVLERİ VE KULLANIM ALANLARI POLİSTİREN ABS SBR ETİL BENZEN STIREN POLİESTER SAN DİĞER KOPOLİMER FENOLİK REÇİNELER BİSFENOL A KUMEN FENOL KAPROLAKTAM DİĞERLERİ ADİPİK ASİT B E İZOSİYANATLAR N KAUÇUK KİMYASALLARI Z NİTROBENZEN E N İLAÇ AKTİF MADDELERİ FOTOĞRAFÇILIKTA KULLANILAN KİMYASALLAR DOYMAMIŞ POLİESTERLER FUMARİK ASİT MALEİK ANHİDRİT BÖCEK İLAÇLARI ALKİD REÇİNELER MONOKLOROBENZEN BENZEN HEKSAKLORÜR LAB veya DDB BENZEN SULFONİK ASİT DİĞER SENTEZLER ANİLİN BOYAR MADDELER SİKLOHEKSAN KAPROLAKTAM NAYLON 6 NAYLON 56 82 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.. Rap.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K. ŞEKİL .

düzgün konuşamama. Bu tür kronik olaylarda kan hücreleri tahrip olur ve alyuvar .K. 4 °C Alev alma sıcaklığı : 536 °C Buhar yoğunluğu : 3. bulantı. derinin kızarması. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. başağrısı.000'in . Ani zehirlenme hallerinde suni solunum yaptırılmalı gerekirse oksijen verilmelidir. aseton. kloroform eter. solunum güçlüğü.05 (g/100g su 20 °C) Buhar basıncı : 22 mmHg Toluen'in kullanım alanları : Bu önemli aromatik ürününün büyük bir kısmı hidrodealkilasyon ile benzene veya disproporsinasyon / transalkilasyon ile benzen ve ksilenlere dönüştürülmektedir . Ayrıca patlayıcı maddeler üretimindeki kullanımı da önemlidir. Yüksek konsantrasyonda ( 3000 ppm veya üzeri ) benzen buharına maruz kalındığında ani zehirlenme belirtileri ortaya çıkar . Molekül ağırlığı : 92. Alyuvar veya akyuvar sayıları devamlı azalma gösteren ya da ard arda gelen aylık iki kontrolde akyuvar sayısı metreküpte 5. CH3 . fenilmetal. yanıcı . 14 Suda çözünürlüğü : 0. 6 °C Spesifik gravite : 0. Toluen'in özellikleri : Adı : Toluol. güçsüzlük. baş dönmesi . Solunumu düzeltmek amacıyla adrenalin kullanılmalıdır. benzene benzer kokulu sıvı. yüz siperliği.İ. alyuvar sayısı metreküpte 4. kauçuk giysiler kullanmalıdır. kusma şeklinde görülür. glasiyal asetik asit. 13 Erime noktası : -95 °C Kaynama noktası : 110. sinirlilik. yanmanın daha kolay olması açısından daha yanıcı bir çözelti ile karıştırmak uygun olabilir . Başlıca toluen türevleri ve kullanım alanları Şekil -2'de gösterilmiştir . Bu belirtiler baş ağrısı. Benzen ortamında sürekli çalışan işçiler periyodik kan kontrollerine tabi tutulmalıdır .. Çevre sağlığı açısından içinde benzen bulunan atıklar bir fırın içine püskürtülmek suretiyle yakılmalıdır. Metil benzen. Rap. Belirtiler iştahsızlık.000'nun altında bulunanlar hayati tehlikeye girmeden ortamdan uzaklaştırılmalıdır. karbonsülfürle karışır. depresyon. Toluenin önemli kullanım alanlarından biri poliüretan sanayiinin kritik girdilerinden olan TDI ( Toluen Di -İsosiyanat ) üretimidir . mide bulantısı.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Ancak endüstride daha çok rastlanan zehirlenmeler kronik benzen zehirlenmeleri olup son derece önemlidir. Ortam değiştirilmediği takdirde koma veya ölüm hali meydana gelebilir. kilo kaybı şeklinde ortaya çıkar ve daha sonra burun ve damaklarda kanamalar görülür .870 Flaş noktası : 4. baş dönmesi. akyuvar sayıları azalır. metasit Formülü : Fiziksel özellikleri : Renksiz . (C6 H5 -CH3) 83 . Benzenle çalışanlar koruyucu gözlük. alkol.000. suda çözünmez.

kan durumunun ve karaciğer fonksiyonlarının kontrolü gerekmektedir . iştahsızlık. Daha yüksek konsantrasyonlarda ise sayılan bu belirtiler şiddetlenmekte ve bazı hallerde kansızlık ve karaciğer büyümesi hali ortaya çıkmaktadır . sinir sisteminin . Toluen'in insan sağlığı üzerine etkisi : Havada 200 ppm’in üzerinde bulunduğu ortam insan sağlığı açısıdan sakıncalıdır. 200 ppm . baygınlık ve bir çeşit koma olarak gözlenmiştir.e kadar konsantrasyona maruz kalındığında belirtiler pek azdır. Daha yanıcı bir çözelti ile karıştırılması yanmayı kolaylaştırabilir 84 . 200 ppm. Çok ender olmakla birlikte bazı kronik olaylarda kansızlık ve kemik iliği rahatsızlıkları gözlenmiştir. Rap. bulantı. havadar bir yere alınmasıdır . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. İlk yapılacak işlem zehirlenen kişinin ortamdan uzaklaştırılması . Toluenle çalışılırken gözlük. Toluenle çalışan personelin yıllık sağlık kontrolünden geçirilmesi ve özellikle gözlerin. uyuşukluk hali.İ. Yüksek konsantrasyonda toluen buharlarına maruz kalınarak ortaya çıkan ani zehirlenmelere endüstride pek rastlanmaz .500 ppm arasında baş ağrısı.K.Solunum durduğu takdirde suni solunum yaptırılmalıdır . hareketlerde dengesizlik gözlenir . özel kanisterli maske veya oksijen maskesi kullanılmalıdır. Çevre sağlığı açısından toluen bulunduran atıkların bir fırın içine püskürtülmek sureti ile yakılması gereklidir. Görülen bir kaç olayda belirtiler.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.. kauçuk eldiven.

2 : BAŞLICA TOLUEN TÜREVLERİ VE KULLANIM ALANLARI MOTOR VE UÇAK BENZİNİ ÇÖZÜCÜ BENZEN NİTROTOLUENLER PATLAYICILAR NİTROBENZOİK ASİTLER TOLİDİNLER DİNİTROTOLUENLER ANESTEZİKLER BOYA BENZOİK ASİT PATLAYICILAR TNT TOLUENDİAMİNLER PATLAYICILAR POLİÜRETAN TOLUEN DİİSOSİYANAT YAPIŞTIRICI GIDA SANAYİİ KOZMETİK SANAYİİ FENOL İLAÇ SANAYİİ PLASTİKLEŞTİRİCİLER KOROZYON ÖNLEYİCİ HERBİSİTLER SODYUM BENZOAT BOYAR ARA MADDE BENZOİLPEROKSİT BENZOİL KLORÜR BENZOFENON ALKİD REÇİNELERİ PLASTİKLEŞTİRİCİLER BUTİL BENZOAT PARFÜM SANAYİİ GIDA SANAYİİ BOYA VİNİL TOLUEN BOYALAR BENZALDEHİT ETİL TOLUENLER DOYMAMIŞ POLİESTER REÇİNELERİ KLOROTOLUENLER KLOROBENZALDEHİT KLORBENZOİK ASİT KLORBENZOİL KLORÜR BOYA KSİLENLER BENZİL KLORÜR BUTİL BENZİL FTALAT BENZİL ALKOL BENZİL ASETAT BENZİL SİYANAT BENZİL SALİSİLAT BENZİL SİMMANAT BENZİL BÜTİRAT BENZİL ANİN BENZİL DİMETİL ANİN BOYA ARA MADDESİ TEKSTİL BOYAMADA ÇÖZÜCÜ RENKLİ FOTOĞRAFÇILIKTA İLAÇ SANAYİİ PARFÜM VE KOZMETİK SANAYİİ ESTERLER ETERLER PARFÜM ÇÖZÜCÜ İLAÇ SANAYİİ PARFÜM SANAYİİ PARFÜM VE GIDA SANAYİ BOYA SANAYİİ İLAÇ SANAYİİ DEHİDROJENASYON KATALİZÖRÜ TRİFENİL METAN BOYALARI BOYA YÜZEY AKTİF MADDE KATALİZÖR TOLUEN SÜLFONİK ASİTLER Kaynak : Chemıcal Orıgıne and Markets-SRI International 85 .. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.K. ŞEKİL . Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

Ksilen.Ksilen kullanım alanları Şekil -3'te gösterilmiştir. Ortoksilen'in özellikleri: Adı : O .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. özellikle gözler. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Ağırlığı Erime noktası Kaynama noktası Spesifik gravite Flaş noktası Alev alma sıcaklığı Buhar yoğunluğu : : : : : : : 106. merkezi sinir sistemi ..Ksilenin insan sağlığı üzerine etkisi : Havada 100 ppm. Orto . 1.Ksilen ile temas edilmesi halinde ilk önlem olarak gözler su ile vücudun temas eden kısımları ise su ve sabun ile yıkanmalıdır . kusma. Rap.İ. O . başağrısı başdönmesi. Alkol ve eterle karışır .Ksilen bulunduran atıklar bir fırın içine püskürtülerek yakılmalıdır . Orto-Ksilen için verilen önemli sabitler : Mol. 16 25. veya (1m3 havada 435 mg) üzerinde O -Ksilen bulunan ortam insan sağlığı açısından sakıncalıdır . halsizlik. kangren . solunum güçlüğü bulantı. kimyasal kanisterli solunum cihazı ve kauçuk eldiven kullanmalıdır.0.65 CH3 CH3 C6 H4 ( CH3 )2 Orto -Ksilen'in kullanım alanları : Başlıca kullanım alanı plastik yan sanayiinde büyük önemi olan ftalik anhidrit üretimidir . Çevre sağlığı açısından O . Zehirleme belirtileri solunum borusunun tahrişi. O -Ksilen ile devamlı olarak çalışan personel yıllık sağlık kontrolünden geçirilmeli . kan durumu karaciğer ve böbrek fonksiyonları kontrol edilmelidir .Ksilen ile çalışan personel koruyucu gözlük.8830 .K.8850 46 °C 464 °C 3. hareketlerde dengesizlik. kansızlık olarak ortaya çıkar. 86 . Orto . 2 – Dimetilbenzen Formülü : Fiziksel özellikleri : Renksiz bir sıvıdır .4 °C 0. O .5 °C 144. Suda çözünmez .

Alkol . Para .8611 .( 20/4 ) Flaş noktası : 27 °C Alev alma sıcaklığı : 529 °C Buhar yoğunluğu : 3. POLİESTER REÇİNELERDE. 2 °C Kaynama noktası : 138. YÜZEY KAPLAMADA POLİESTER POLIDLER POLIÜRETANLAR DİALİL FTALAT DOYMAMIŞ POLİESTER REÇİNELERİNDE FENOLFTALEİN İLAÇ ASİT-BAZ AYIRICI FTALONİTRİL BÖCEK İLACI FTALOSİYANİNLER BOYA FTALAANİDLER FUNGUSİTLER ANTRANİLİKASİT INDİGO BOYASI AZO BOYALARI METİL ANTRANİLAT BOYA ORTOKSİLEN FTALİK ANHİDRİT Kaynak : Chemıcal Orıgıne and Markets-SRI Internatıonal Para-Ksilen'in özellikleri: Adı : P . Mol. ŞEKİL-3 :BAŞLICA ORTOKSİLEN TÜREVLERİ VE KULLANIM ALANLARI PLASTİKLEŞTİRİCİLER PVC REÇİNELERİ ALKİD REÇİNELERİ YÜZEY KAPLAMADA.. Para . eter ve diğer organik çözgenlerde çözünür.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Berrak sıvı. 16 Erime noktası : 13.K.Ksilen kullanım alanları Şekil 4'de verilmiştir . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. Rap. 1. 3 °C Spesifik Gravite : 0.Ksilol .Ksilen'in insan sağlığı üzerine etkisi ) 87 .Ksilen'in İnsan Sağlığı Üzerine Etkisi : ( Bak.4 .YAPIŞTIRICILARDA İZOLASYONDA ANTRAKİNON ALKİL ANTRAKİNON HİDROJENPEROKSİT BOYA TETRAKLORA VE TETRAROMA FTALİK ANHİDRİT YANMAYI GECİKTİRİCİ. Ağırlığı : 106. POLIÜRETAN KÖPÜKLERDE.665 Para .Metil Tereftalat ( DMT ) üretimleridir . Orto . suda çözünmez .Dimetilbenzen CH3 Formülü : C6 H4 ( CH3) 2 CH3 Fiziksel özellikleri : Renksiz .Ksilen'in kullanım alanları : En önemli kullanım alanları poliester sanayiinin girdileri olan Saf Tereftalik Asit (PTA) ve Di .

1984 yılı sonunda mekanik olarak tamamlanıp 1985 yılında işletmeye alınan Ünitede.K.İskenderun Demir ve Çelik İşletmeleri b .1.1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 Ton Benzen . Halbuki Petkim Aromatikler Fabrikasında üretilen Benzen ağırlıkça %99. Aromatikler fabrikasında üretilen Benzenin yurt içi tüketimi ihmal edilebilecek düzeyde düşük olduğundan Benzen direkt ihracat yolu ile yurt dışında satılmaktadır.000 T/Yıl .Karabük Demir ve Çelik işletmeleri c .000 Ton Ortoksilen üretilmektedir. 2.9 arasındadır. Ortoksilen ürününün tamamı yine kompleksde yer alan PA Fabrikasınca tüketilmektedir. Rap..Diğer sektör kuruluşları Erdemir. Ortoksilen gibi Aromatik ürün üretmeye yönelik ilk ve en büyük sektör Fabrikası Petkim Petrokimya A Ş'nin Aliağa Petrokimya Kompleksi içinde yer alan Aromatikler Fabrikasıdır . Aromatikler Fabrikası 123 Kişilik istihdam sağlayan sektörün tek ve en büyük Fabrikasıdir . Kardemir ve İsdemir gibi Demirçelik fabrikaları olup Benzen. 119. Mevcut Durum : Türkiye Aromatik sektöründe Benzen . ŞEKİL-4 :BAŞLICA PARAKSİLEN TÜREVLERİ VE KULLANIM ALANLARI DİMETİLTEREFTALAT POLİETİLENTERAFTALAT PARAKSİLEN TERAFTALİKASİT POLİESTER REÇİNE VE FİLM POLİBÜTİLEN TERAFTALAT REÇİNELERİ KABLO SANAYİİ TEKSTİL SANAYI OPTİK AMAÇLI REÇİNELER YAPIŞTIRICILAR ÖZEL AMAÇLI POLİMERLER HERBİSİTLER Kaynak : Chemical Origine and Markets-SRI Internatıonal 2.1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Ortoksilen üretiminin 35. Paraksilen üretimi yurtiçi tüketimin ortalama % 51. 15.99 minimumdur . Toluen bu fabrikalarda sonderece düşük üretim değerleri ile yan ürün olarak çıkmakta olup Paraksilen ve Ortoksilen üretimi yoktur .İ. Paraksilen .Ereğli Demir ve Çelik İşletmeleri Yukardaki sektör fabrikalarından safiyeti en yüksek olan Benzen üretimi İskenderun Demir çelik fabrikalarında yapılmakta olup ürün spesifikasyonu ağırlıkça %9999. kurulu kapasite olarak 123. Paraksilen üretiminin 95.000 Ton Paraksilen ve 46. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR 2. Kuruluş Sayısı.000 T/Yıl'a düşmesi nedeni ile Toluen üretimi durdurulmuştur.000 T/Yıl .Mevcut Kapasite ve Kullanımı Sektördeki diğer kuruluşlar olan Benzen ve Tolueni yan ürün olarak çıkaran Paraksilen ve Ortoksileni ayırmaksızın karışık ksılen olarak üreten tesisler şunlardır : a . İskenderun Demirçelik ürünü Benzenin kimyasal girdi olarak kullanılması 88 . Ortoksilen ve Benzene dönüştürülebilmesi ve Toluen üretilmesi durumunda Benzen üretimininin 110. Toluen ..2’sini karşılamış ancak artan yurtiçi tüketim karşısında Pazar payı % 45 'e kadar düşmüştür.000 Ton 'luk Toluen üretim kapasitesi olmasına rağmen Toluenin Fabrikada Paraksilen.

Ş PETKİM PETROKİMYA A.81 Kapasite Bin Ton 100 100 100 2Paraksilen KKO % 96. Rap.43 97. söz konusu değildir . Bu sektör işletmelerinde ana amaç Aromatik ürün üretmek değildir. Tablo-2 Petrokimya Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Kapasite Kapasite No Ana Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 Kapasite Bin Ton 126 126 126 1Benzen KKO % 97. Toluende ise kurulu kapasite 3650 T/Yıl iken ortalama üretim 447 T/Yıl 'dir . hammaddelerin işlendiği reforming üniteleri. Bu nedenle tablolarda bu fabrikanın değerleri verilecektir.08 62.1.4 95. Toluen.Teknoloji : Bugün aromatik ürün üretimine yönelik aromatik prosesleri .82 88. Aynı durum Toluen içinde geçerlidir. Karabük Demirçelik İşletmeler'in de üretim kapasiteleri Benzen.69 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı YILLAR 2002 2003 2004 2005 Tah 126 126 126 126 96.54 68.K.Ş PETKİM PETROKİMYA A.28 83.İ.50 34 34 34 34 93.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Sonuçta bu işletmelerde çıkan Benzen ve Toluen gerek spesifikasyon gerekse üretim kapasiteleri yönünden sektörün tek ve en büyük fabrikası durumundaki Petkim Aromatikler fabrikası ile karşılaştırıldığında sektöre katkı sağlamadığı görülmektedir. Ksilen karışımı olarak ( BTX ) belirlendiğinden inceleme dışında bırakılmıştır.25 95. Reforming ünitelerinden en önemlisi Nafta Hidrojenlendirme -Platformer ünitesi olarak adlandırılan ve hammadde olan naftadaki parafin ve naftenlerin yapı değişimine 89 .91 89.54 103.17 2. Tablo-1 Petrokimya Sektöründe Önemli Kuruluşlar Varsa Yabancı Sermaye Üretim Payı ( % ) Yeri Konusu Aliağa Benzen 0 Aliağa Paraksilen 0 Aliağa Ortoksilen 0 2005 Yılı İşci Sayısı Kapasite 123 126000 123 96000 123 34000 Sıra No: 123- Kuruluş Adı PETKİM PETROKİMYA A. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Ereğli Demirçelik Fabrikasının Benzen kurulu kapasitesi 9500 T/Yıl ortalama üretim miktarı 4795 T/Yıl 'dır . Aromatik ürünler adı geçen sektör Fabrikalarında yan ürün olarak çıkmaktadır Bu bakımdan değerlendirmeler ana üretici olan Petkim Aromatikler Fabrikası baz alınarak yapılmıştır.2.Ş Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Yukarıda da belirtildiği gibi sektördeki kuruluşlardan Petkim Aromatikler fabrikası en büyük durumundadır .90 103.45 104. Üretim : a ) Üretim Yönetimi .52 Kapasite Bin Ton 34 34 34 3Ortoksilen KKO % 103 92.72 100 100 100 100 74.38 96. nihai ürünlerin elde edildiği ayrıştırma üniteleri ve nihai ürünlerin üretim miktarını arttırmak üzere dizayn edilmiş zenginleştirme ünitelerinden oluşmuş bir kompleks yapısındadır. İskenderun Demirçelik Fabrikalarında üretim kapasitesi çok daha düşük safiyetli Ham Benzene göre yapıldığından.65 84..97 98.

Bu proses günümüzde yüksek oktanlı benzin üreticileri tarafından paraksilen. Nafta. Bu ünitede kızdırma benzini ile gelen bileşenlerde yapı değişikliği olmamakta. 90 . NORMAL PARAFİN 2 SİKLOPENTAN (NAFTEN) SİKLOHEKSAN 3 AROMATİK 1 İSO PARAFİN 4 HAFİF ÜRÜNLER 1 2 3 4 PARAFİN İZOMERİZASYONU NAFTEN İZOMERİZASYONU DEHİDROJENASYON HİDROPARÇALANMA Bu ünitede düşük reaktör basıncı ve yüksek reaktör sıcaklığı aromatikleştirme reaksiyonlarının verimini arttırıcı proses değişkenleridir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr..K.İ. ortoksilen ve benzen gibi aromatik son ürün üreten Aromatik Komplekslerinde kullanılmamaktadır. ünitede yeralan iki reaktörde iki kademeli reaksiyonla hammadde ile gelen diolefinik yapılardaki çift bağlar hidrojen katılımı ile doyurulmakta. Fabrikamızda yeralan diğer reforming ünitesi LTUnibon olarak adlandırılan ve Etilen Fabrikasının yan ürünü olan Kızdırma benzinini (Ham Benzin) hammadde olarak işleyen ünitedir. uğrayarak aromatik bileşenlere dönüştüğü ünitedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Fabrikamızda platformer prosesi Semi-Regen platformer prosesidir. Rap. nafta hidrojenlendirme ünitesinde platformer katalisti için katalist aktivitesini düşürücü rol oynayan ve bu yönü ile zehir olarak nitelenen kükürtlü ve azotlu bileşiklerin katalitik reaksiyonla giderilmesini takiben platformer ünitesine beslenir. Bu ünitedeki genel reaksiyonlar aşağıdaki gibidir. kükürtlü ve azotlu bileşikler yine hidrojen katılımı ve katalitik reaksiyonlarla uzaklaştırılmaktadır.

İ. Bu kolonda C8'den hafif olan bileşenler benzen ve toluen üretilen ve sulfolane olarak adlandırılan üniteye gönderilirken C8 ve ağır bileşenler kolon dip ürünü olarak ksilen ayırma kolonu beslemesi olarak ksilen ayırma kolonuna gönderilir. Birinci kademe reaksiyonlar diolefin doyurma reaksiyonlarıdır. Rap.. C-C-C-C-SH + H2 Merkaptan C-C-S-S-C-C + 4H2 Disülfit C .C C S Azot giderme .azotlu.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. C OH C C C Fenol C C + H2 C C C C C +5H2 C-C-C-C-C ve +NH3 C-C-C-C C C C C +H2O C +4H2 C-C-C-C + H2S C-C-C-C + H2S 2C-C + 2H2 C-C-C-C-C Pentan C-C Her iki reforming ünitesinden gelen reformer ürünleri bir splitter kolonuna beslenir. Örnekler : C=C-C=C-C+2H2 Pentadien C=C +H2 Stiren Etilbenzene İkinci kademe reaksiyonlar kükürtlü.oksijenli bilesiklerin uzaklaştırıldığı katalitik reaksiyonlardır. Örnekler : Kükürt giderme .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. C C C N Oksijen giderme . Sulfolane ünitesi ekstraksiyon ve fraksinasyon olmak üzere iki bölümden oluşmuştur Ekstraksiyon bölümünde 91 .

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

ekstraksiyon ve ekstraksif destilasyon prosesi ile aromatik bileşenlerce zengin karışım (ekstrakt) aromatik olmayan bileşenlerden ayrılarak fraksinasyon bölümüne gönderilir Rafinat olarak adlandırılan ve aromatik yapı dışındaki bileşenleri kapsayan hidrokarbon karışımı, Etilen Fabrikasına gönderilmek üzere depolanır. Benzen ve Toluence zengin olan ekstrakt fraksinasyon bölümünde Benzen ve Toluen kolonlarında destilasyon yöntemiyle ayrıştırılarak benzen ürün depolama tankına gönderilir Toluen ise benzen, paraksilen ve ortoksilen üretimlerini arttırmaya yönelik bir zenginleştirme ünitesi olan Tatoray ünitesine hammaddelerden biri olarak beslenir. Yukarıda anlatıldığı gibi ksilen ayırma kolonu beslemesindeki ortoksilen ve ağır aromatiklere göre daha hafif C8 izomerleri ( Etilbenzen, Paraksilen ve Metaksilenden) karışımı tepe ürün olarak paraksilen ayırma ünitesine beslenir Ortoksilen ve ağır bileşenlerden oluşan dip ürün ise ortoksilenin destilasyon yöntemiyle ayrıştırılarak depolamaya gönderildiği ortoksilen kolonuna gönderilir. Bu kolonun dip ürünü C9-C10+ aralığındaki ağır aromatikleri içerir ve bu ağır karışım Ağır Aromatik kolonunda yine destilasyon yöntemiyle C9 aromatik katı kolon tepe ürünü olarak ayrıştırılıp tatoray ünitesinin ikinci hammaddesi olarak tatoray besleme tankına gönderilir. C10+'lardan oluşan dip ürün fabrikadaki fırınlarda yakıt olarak kullanılmak üzere depolama tankına gönderilir. Paraksilen ayırma ünitesinde ise paraksilen;sabit yataklı bir adsorblayıcıda kullanılan adsorbent aracılığıyla diğer C8 izomerlerine göre seçici olarak adsorblanarak ayrılır ve içerisindeki az miktarda gayri safiyetlerin uzaklaştırılması için bir destilasyon kolonunda rerun işlemine tabi tutularak depolamaya gönderilir. Bu üniteden çıkan paraksilen dışındaki diğer C8 izomerlerini içeren akış (rafinat) Etilbenzen ve Metaksilenin katalitik reaksiyonlarla paraksilen ve ortoksilene dönüştüğü, paraksilen ve ortoksilen üretim miktarlarını arttırmaya yönelik zenginleştirme ünitesi olarak görev yapan İzomerizasyon ünitesine beslenir. Bu ünitenin çıkışı paraksilen ve ortoksilence zengin karışım ksilen ayırma kolonuna risaykıl edilir. Zenginleştirme ünitelerindeki reaksiyonlar : A) Tatoray Ünitesi (CH3)2 CH3
TOLUEN

+

(CH3)3

2
KSİLEN

+AĞIR AROMATİK

C9 AROMATİK

C2H5 H2
ETİLBENZEN BENZEN

+ C2H6
ETAN

B) İsomar Ünitesi C2H5 +H2
ETİLBENZEN

Naften Ksilen + H2

92

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

CH3 CH3

CH3 +H2
ORTOKSİLEN

CH3 veya

METAKSİLEN

CH3

PARAKSİLEN

CH3

DÜNYADAKİ GELİŞMELER : Dünyadaki aromatikler prosesleri temel olarak ünite bazında benzer olmakla birlikte geliştirilen katalist, adsorbent gibi kimyasallar aracılığı ile son ürünlerin safiyetleri ve geri kazanımlarında önemli artışlar kaydedilmiştir. Bugün reformer ünitesi olarak kullanılan ve fabrikamızda yer alan Semi Regen Platformer teknolojisi, gerek verimi açısından gerekse son ürün safiyetlerini olumlu yönde etkileyemediği için terkedilmiş, yerine CCR (Continuous Catalyst Regeneratıon) Platformer teknolojisi yaygın şekilde kullanılmaya başlamış ve bu teknolojinin getirdiği 3.5 kg/cm2 gibi son derece düşük reaktör basıncı sayesinde ürün verimi (yıeld) Semi Regen Platformer teknolojisine göre en az %10 artmıştır. Paraksilen ayırma ünitesinde kullanılmaya başlanan adsorbent ile yine geri kazanım ünitesi olan izomerizasyon ünitesinde kullanılan yeni katalistin, birlikte kullanımı paraksilen safiyetini ağırlıkça %99.8 değerine yükseltirken ürün geri kazanımını da %4 arttırmıştır. Fabrikamızda üretilen paraksilen spek değerinin %99.50 (%ağırlık) olduğu göz önüne alınırsa bunun çok önemli bir artış olduğu anlaşılır.Yine yeni izomerizasyon katalisti benzen üretimine %12-15 oranında ilave artış getirmiştir. Fabrikalarda yeralan ekipman dizaynlarındaki yenilikler ve proses kontrol mantığındaki gelişmeler operasyon verimini arttırmaya devam etmektedir. Bütün bunlar aynı zamanda ürün maliyetleri ile utilite tüketimlerini azaltırken ekipman boyutlarını da küçültmektedir.

93

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo-3 Birim Üretim Girdileri Ana Mamul : Benzen (1 Ton için) Birim Tüketimler Girdiler ton/ton HAMMADDELER Ağır Nafta 6,674 Kızdırma Benzini 2,683 UTİLİTELER Orta Basınç Buharı 5,284 Düşük Basınç Buharı 0,998 Elektrik Kwh/Ton 1143 Fuel Oil 1,152 Soğutma Suyu M3/Ton 202 KİMYASALLAR Sulfolane Solvent Kg/Ton 1,105 Paradietibenzen Kg/Ton 1,167 Korozyon İnhibitörü Kg/Ton 0,038

b)Ürün Standartları : Türk Standartları Enstitüsü'nden Temmuz 1996’da alınan ISO-9002 Kalite Yönetim Sistemi, Aralık-2003 tarihinde alınan ISO-9001 Kalite Yönetim Sistemi uygulanmaktadır. c)Üretim Miktarı ve Değeri :
Tablo 4: Üretim Miktarı
Sıra Ana No Mallar 1234Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen

( Ton )
YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%)
2003 130.358 0 33.504 88.438 2004 131.394 0 35.205 97.080 2005 Tah 126.000 0 33.000 96.000 2000 -1,9 0 -10 -0,7 2001 1,5 0 -3,5 -11 2002 0,09 0 4,8 -11 2003 6,8 0 4,8 18 2004 0,8 0 5,1 9,8 2005 Tah -4,1 0 -6,3 -1 2001 121.986 0 30.495 84.526 2002 122.096 0 31.952 74.821

1999 122.546 0 35.275 96.368

2000 120.180 0 31.590 95.654

Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı

Tablo 5: Üretim Değeri
Sıra No 1234Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen YILLAR 1999 30.759 0 21.377 35.945 2000 46.860 0 16.427 40.605 2001 34.512 0 16.467 37.614 2002 42.479 0 18.772 32.643 2003 45.354 0 23.453 43.297 2004 112.429 0 30.804 69.764 81.900 0 23.100 84.000 52 0 -23 12,9 -26 0 0,2 -7

( Cari Fiyatlarla Bin $)
YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 Tah 2000 2001 2002 2003 2004 23 0 14 -13,2 6,7 0 25 32,6 147 0 31 61 2005 Tah -27 0 -25 20,4

Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı

Üretim Trendleri incelendiğinde Benzendeki artış Trendini, Benzenin ana hammaddesi olan ve Petkim Etilen Fabrikasının yan ürünü olarak Etilen Fabrikasından temin edilen Kızdırma Benzini ( Pyrolysıs Gasoline ) spesifikasyonunun oldukça stabil ve Benzence 94

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

zengin olmasına bağlanabilir. Ortoksilen üretimi PA Fabrikasının tüketimine eşdeğer tutulmaya çalışıldığından Trendlerin seyri tüketime bağlıdır. Paraksilende ise kullanılan Adsorbentin garanti edilen verimli kullanım süresinin dört kat aşılması ve verim kaybının hızlanması nedeni ile toplam yıllık üretimler kurulu kapasitenin altında kalmasına neden olmuştur. Diğer bir etkende 2000 yılından başlayarak hızlı artış Trendine giren Ağır Nafta fiatlarının maliyetleri yükseltmesi ve son ürün fiatlarının düşük kalması sonucu hammadde tüketiminin kısıtlanması ile açıklamak mümkündür. d)Maliyetler :
Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: Benzen 2005 Yılı Pay ( % ) Sınai Maliyet - Hammadde-Malzemeler - Enerji - İşçilik - Amortisman - Diğer Ticari Maliyet Genel İdare Giderleri Satış ve Pazarlama Giderleri Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET
Kaynak : 2005 yılı Planlama Müdürlüğü Raporları

83,3 4,2 0,9 5,2 2,9 0,8 0,3 2,4 100,0

Maliyet tablosunda görüleceği gibi toplam üretim maliyetindeki en büyük pay Hammadde ve yardımcı malzemelere aittir. Dolaysıyla Hammadde fiyatları üretim maliyetlerini direkt etkiliyen bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır. Dünyada düşük üretim maliyeti ile üretimin temel mantığı verimli hammadde kullanımıdır.Yani Aromatikler sektöründe özellikle Platforming Ünitelerinin önemi ortaya çıkmaktadır. Üretim maliyetleri düşük olan Modern Aromatikler Fabrikalarında kullanılan CCR Platforming Ünitesi ile, Petkimde kullanılan eski tip Semi-Regen Platformer ünitesine göre aynı miktar hammadde kullanarak % 10 daha fazla ürün çıkarmak mümkün olmaktadır.Yine geri kazanım ünitelerinde kullanılan yeni katalistler ve Benzen, Paraksilen son ürünlerin üretim miktarlarını arttırmaya yönelik yeni dizayn geri kazanım ünitelerinin kullanılmaya başlanması üretim miktarlarını önemli ölçüde arttırdığı gibi üretim maliyetlerinide düşürmüştür. Bununla birlikte Petkim üretim maliyetleri dünyadaki benzerleri ile karşılaştırıldığında yüksek maliyetli sektörlerden ( Laggard ) daha iyi, ancak düşük maliyetli sektörlerden ( Legend ) daha kötüdür. ( Kaynak : Chem System Raporları )

95

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

2.1.3. Dış Ticaret : a) İthalat (1) Ürün İthalatı :

Tablo 7: Aromatikler Sektörü Ürün İthalatı
Sıra No 1234YILLAR Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen
1999 30,494 104568 0 81398 2000 24,15 103545 0 101607 2001 28 62901 0 88566 2002 1,506 80246 0 49897 2003 5,886 96742 0 36264 2004 5,843 98228 0 94921 2005 Tah 0,47 70415 0 64618 2000 -20,8 -0,97 0 24,8 2001 15,9 -39,2 0 -12,8

( Ton )
YILLIK ARTIŞLAR (%)
2002 -95 27,5 0 -43,6 2003 291 20,5 0 -27,3 2004 -0,73 1,53 0 162 2005 Tah -92 -28,3 0 -32

Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı

Tablo 8: Aromatikler Sektörü Ürün İthalatı
Sıra No 1234YILLAR Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen
1999 21,56 31903 0 30130 2000 9,036 44274 0 45734 2001 14,95 24557 0 41533 2002 17,47 30361 0 19955 2003 60,35 44782 0 19383 2004 52,97 66532 0 71260 2005 Tah 6,9 50665 0 58000 2000 -58 38,7 0 51,7

( CIF, Cari Fiyatlarla,Bin $ )
YILLIK ARTIŞLAR (%)
2001 65 -44 0 -9,2 2002 16,8 23,6 0 -52 2003 245 47,5 0 -2,8 2004 -12 48,5 0 267 2005 Tah -87 -23,8 0 -18,6

Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı

Tablo 9: Aromatikler Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatlar
Sıra No 1234Fiyat YILLAR 1999 707 305 344 370 2000 390 428 414 429 2001 283 390 395 408 2002 348 378 432 415 2003 455 463 523 587 2004 856 677 725 765 2005 Tah 837 719 700 892 2000 -44,8 40,3 20,3 15,9 2001 -27,4 -8,8 -4,5 -4,9

( CIF, $ )
YILLIK ARTIŞLAR (%) 2002 23 -3 9,3 1,7 2003 31 22,5 21 41,4 2004 88 46,2 38,6 30,3 2005 Tah -2,2 6,2 -3,6 16,6

Ana Mallar Birimi Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen
$ $ $ $

Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı

96

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 10:AB ve Önemli Diğer Ülkelerle Aromatikler Sektörü İthalatı
YILLAR Sıra Ana No Mallar AB Ülkeleri Top. 123Benzen Toluen O-Ksilen 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah 2000 2001 2002 2003

( Ton )
YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 2005 Tah

30,49 50953 0,00 20611

24,09 45977 0,72 40316

28,07 13878 0,00 23187

1,51 35072 0,00 20657

5,89 57383 0,00 0,00

5,84 62109 0,00 46533

0,05 42159 0,06 26260

-20,9 -9,76 0 95,6

16,52 -69,8 100 -42,4

-94,6 153 0 -10,9

290 63,6 0 0

-0,84 8,23 0 100

-99,1 -32,1 100 -43,5

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 1-Bulgaristan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 11252 0 0

0 16859 0 0

0 20712 0 0

0 13545 0 0

0 9692 0 0

0 8475 0 0

0 9166 0 0

0 49,8 0 0

0 22,8 0 0

0 -34,6 0 0

0 -28,4 0 0

0 -12,5 0 0

0 8,15 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 2-İsrail 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 42053 0 51738

0 36403 0 61291

0 18260 0 11966

0 31540 0 8268

0 26598 0 25221

0 22931 0 85446

0 13506 0 38358

0 -13,4 0 18,5

0 -49,8 0 -80

0 72,7 0 -30,9

0 -15,6 0 205

0 -13,8 0 238

0 -41,1 0 -55

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 3-ABD 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 90493

0 50 0 0

0 51 0 8325

0 0 0 0

0 0 0 4744

0 0 0 0

0 0 0 0

0 100 0 0

0 2 0 100

0 0 0 0

0 0 0 100

0 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 4-Hindistan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 29260

0 0 0 20973

0 0 0 6299

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 100

0 0 0 -28,3

0 0 0 -70

0 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 5-Romanya 1234Benzen Toluen O-Ksilen P-Ksilen

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 3414 0 0

0 2868 0 0

0 4714 0 0

0 5588 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 100 0 0

0 -16 0 0

0 64,36 0 0

0 0 0 0

Kaynak : DİE İstatistikleri

97

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 11:AB ve Önemli Diğer Ülkelerle Aromatikler Sektörü İthalatı
YILLAR Sıra Ana No Mallar AB Ülkeleri Top. 123Benzen Toluen O-Ksilen 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah 2000

( CIF Cari Fiatlarla Bin $ )
YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 2002 2003 2004 2005 Tah

0 15389 0,00 7454

0 19694 1,0 18895

0 9126 0,00 10864

0 12293 0,00 7794

0 26581 0,00 0,00

0 41993 0,00 9378

0 30242 1,14 24024

0 27,97 100 153

0 -53,6 0 -42,5

0 37,7 0 -28,3

0 116 0 0

0 57,98 0 100

0 -27,9 100 156

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 1-Bulgaristan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 3334 0 0

0 7297 0 0

0 8297 0 0

0 4977 0 0

0 4379 0 0

0 6319 0 0

0 6609 0 0

0 119 0 0

0 13,7 0 0

0 -40 0 0

0 -12 0 0

0 44,3 0 0

0 4,6 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 2-İsrail 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 13081 0 18799

0 15651 0 26841

0 7114 0 5753

0 11814 0 3416

0 12368 0 13621

0 14796 0 61882

0 9711 0 34331

0 19,64 0 42,7

0 -54,5 0 -78,5

0 66 0 -40,6

0 4,68 0 298

0 19,6 0 354

0 -34,4 0 -44,5

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 3-ABD 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 3877

0 24 0 0

0 21 0 3780

0 0 0 0

0 0 0 2571

0 0 0 0

0 0 0 0

0 100 0 0

0 -1,25 0 100

0 0 0 0

0 0 0 100

0 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 4-Hindistan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 13756

0 0 0 8746

0 0 0 3191

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 100

0 0 0 -36,4

0 0 0 -63,5

0 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 5-Romanya 1234Benzen Toluen O-Ksilen P-Ksilen

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 1276 0 0

0 1353 0 0

0 3424 0 0

0 4100 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 100 0 0

0 6,03 0 0

0 16,48 0 0

0 0 0 0

Kaynak : DİE İstatistikleri

Benzende yurtiçi tüketim yoktur.Toluen ise yurtiçi tüketimi artan bir trendde gitmesine rağmen Toluenin Petkim Aromatikler Fabrikasında benzen, paraksilen ve ortoksilen gibi değerli ürünlere dönüştürülmesi ve üretiminin olmaması yurtiçi tüketimin tamamının ithalat yoluyla karşılanması sonucunu doğurmuştur.Ortoksilen ürününün tamamı tek tüketici olan ve Petkim Kompleksi içinde yeralan PA Fabrikasınca tüketilmiş ve ürün ithalatı ihmal edilebilir düzeyde gerçekleşmiştir.Üretilen paraksilenin ortalama 50000 tonluk bölümü Petkim Kompleksi içinde yeralan PTA Fabrikasınca tüketilirken Petkim Aromatikler Fabrikasının üretimi 1999-2004 yılları aralığında iç pazarın ortalama % 52 sini karşılayabilmiştir.

98

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

(2) Yarı Ürün İthalatı : Sektörde yarı ürün ithalatı yoktur. (3) Hammadde İthalatı : Sektörün ana hammaddeleri Ağır Nafta ve Kızdırma Benzinidir (Py Gaz). Kızdırma benzini komplekste yeralan Etilen Fabrikası yan ürünü olup buradan temin edilir. Ağır Nafta yurtiçindeki rafinerilerden temin edilir. Sektörde hammadde ithalatı yoktur.
b) İhracat :

Tablo 12: Aromatikler Sektörü İhracatı
YILLAR Sıra Ana No Mallar 123Benzen Toluen O-Ksilen 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah 2000 2,99 0 100 2001 -1,9 0 -12,6 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2002 4,04 0 0 2003 3,78 0 0 2004

(Ton )
2005 Tah -35,49 0 0

119015 122584 120250 125110 129848 123257 79513 0 0 0 1193 0 1042 0 0 0 0 0 0 0 0

-5,1 0 0

4-

P-Ksilen

17084

6360

0

18706

29025

18538

0

62,7

0

100

55,16

36,1

0

Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı

Tablo 13: Aromatikler Sektörü İhracatı
Sıra No 123Ana Mallar Benzen Toluen O-Ksilen YILLAR 1999 27371 0 0 2000 43447 0 511 2001 32382 0 365 2002 41973 0 0 2003 58776 0 0 2004 101834 0 0 2005 Tah 69264 0 0 2000 58,7 0 100

(FOB ,Cari Fiyatlarıyla , Bin $ )
YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 -25,4 0 -28,6 2002 29,6 0 0 2003 40 0 0 2004 73,25 0 0 2005 Tah -31,9 0 0

4-

P-Ksilen

6304

2619

0

6047

17755

13230

0

58,4

0

100

193

-25,5

0

Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı

99

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 14: Aromatikler Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiatları
Sıra No 1234Ana Mallar Benzen Toluen O-Ksilen P-Ksilen YILLAR 1999 230 0 0 369 2000 354 0 428 412 2001 269 0 350 0 2002 327 0 0 388 2003 452 0 0 612 2004 826 0 0 714 2005 Tah 871 0 0 0 2000 53,9 0 100 11,6 2001 -24 0 -18,2 0 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2002 21,5 0 0 100 2003 38,2 0 0 57,7 2004 82,7 0 0 16,6

(FOB $ )
2005 Tah 5,44 0 0 0

Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı

Tablo 15:AB ve Önemli Diğer Ülkelerle Aromatikler Sektörü İhracatı
YILLAR Sıra Ana No Mallar AB Ülkeleri Top. 123Benzen Toluen O-Ksilen 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah 2000 2001 2002 2003

( Ton )
YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 2005 Tah

119015 0 0 13077

103010 0 0 6360

102547 0 0 0,00

119881 0 0 11377

121224 0 0 26036

121713 0 0 18537

74015 0 0 0,00

-13,4 0 0 -51,3

-0,45 0 0 0

16,9 0 0 100

84,5 0 0 129

0,4 0 0 -29

-39 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 1-Hindistan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 4007

0 0 0 0

0 0 1041 0

0 0 0 0

0 0 0 0

1543 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 100 0

0 0 0 0

0 0 0 0

100 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 2-ABD 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 0

9159 0 0 0

10085 0 0 0

8357 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

5497 0 0 0

100 0 0 0

10 0 0 0

-17 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

100 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 3-Bulgaristan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 0

0 0 1193 0

3052 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 100 0

100 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 4-Pakistan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 4199

0 0 0 2987

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 100

0 0 0 -29

0 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 5-Ukrayna 1234Benzen Toluen O-Ksilen P-Ksilen

0 0 0 0

2099 0 0 0

4564 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

100 0 0 0

117 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

Kaynak : 2004 yılı istatistik yıllığı

100

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 16:AB ve Önemli Diğer Ülkelerle Aromatikler Sektörü İhracatı
YILLAR Sıra Ana No Mallar AB Ülkeleri Top. 123Benzen Toluen O-Ksilen 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah 2000

( CİF Cari Fiatlarla Bin $ )
YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 2002 2003 2004 2005 Tah

27371 0,00 0,00 4851

37517 0,00 0,00 2619

26483 0,00 0,00 0,00

40197 0,00 0,00 4402

54793 0,00 0,00 16149

100345 0,00 0,00 13230

64799 0,00 0,00 0,00

37 0 0 -46

-29,4 0 0 0

51,7 0 0 100

36,31 0 0 266

83 0 0 -18

-35,4 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 1-Hindistan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 1453

0 0 0 0

0 0 365 0

0 0 0 0

0 0 0 0

1489 0 0 0

0 0 0 0

0 0 100 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

100 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 2-ABD 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 0

2805 0 0 0

3490 0 0 0

1776 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

4466 0 0 0

100 0 0 0

24,4 0 0 0

-49 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

100 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 3-Bulgaristan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 0

0 0 511 0

1007 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 100 0

100 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 4-Pakistan 123Benzen Toluen O-Ksilen

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 1644

0 0 0 1606

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 100

0 0 0 -2,3

0 0 0 0

0 0 0 0

4P-Ksilen Önemli Ülkeler 5-Ukrayna 1234Benzen Toluen O-Ksilen P-Ksilen

0 0 0 0

762 0 0 0

1401 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

100 0 0 0

83,8 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

Kaynak : 2004 yılı İstatistik yıllığı

101

4 0 4.1 0 25.4 73.9 2004 0 48.8 3..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.7 2005 tah.000 2004 1000 98228 35000 172.6 48. 0 -28. Yurtiçi Tüketim : Tablo 17:Tüketim Miktarı YILLAR Sıra No Ana Mallar 1234Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen 1999 0 104568 35000 2000 0 103545 31000 2001 0 62901 31000 165.İ.4 2005 2004 Tah 75.8 0 51.9 ( Cari Fiatlarla Bin $ ) 2003 0 47. Benzen ürününde iç tüketim olmadığından üretimin tamamı ihraç edilmiştir.5 9.7 0 19.1.9 2.K.62 67.6 2004 100 1.7 0 0. 2.6 2002 0 27. Rap.97 -11. Paraksilende 1999-2001 yılları arası dünya fiyatları ile başa baş giden sektör fiyatlarında 2002.1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.6 0 7.8 2001 0 -44.4 33.2 0 -13.4 52. Ortoksilen ve Benzene dönüştürülmesi sonucu üretiminin olmaması tüm iç tüketimin ithalat ile karşılanması sonucunu doğurmuş ve ithalat miktarı iç tüketime bağlı olarak gelişmiştir. Diğer yandan gerek Paraksilen gerek 102 .8 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Aromatik sektörü ürün çıkış fiyatları ile Dünya ( Spot-Fob ) fiyatları incelendiğinde Ürün bazında fiyat karşılaştırmalarında farklılık gözlenmiş olup fiyat farklılıkları Özellikle Paraksilen ve Ortoksilen de büyük farklılık göstermektedir.4.58 -11.5 21 22.5 -4. Ortoksilende ise iç tüketimin tamamı sektör üretimi ile karşılanmıştır.6 12.6 202 2005 tah.2003 yılları arasında büyük fark oluşmuş bu ise sektör maliyetlerindeki artışa bağlı gelişmiştir.9 2002 2003 10.6 3.2 -32 2003 0 20.4 ( Ton ) 159000 191.4 20.5 ($) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 -25 0 3.3 -5.000 2005 Tah 0 70415 33000 161000 2000 0 -0. Paraksilende üretim kapasitesinin sınırlı olması artan iç tüketimin kalanının ithalat ile karşılanmasını zorunlu hale getirmiş 2001 Ekonomik krizinden etkilenen sektörde iç tüketim 2002 yılından itibaren artış trendine girmiştir.9 -53.5 Fiyatlar : Tablo 19:Aromatikler Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları YILLAR Sıra No 1234Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen 1999 248 0 497 333 2000 373 0 520 558 2001 2002 280 0 540 580 310 0 647 580 2003 470 0 695 774 2004 2005 Tah 823 0 875 791 837 0 880 908 2000 50.2 1.8 14.000 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Tablo 18:Tüketim Değeri YILLAR Sıra No Ana Mallar 1234Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen 1999 0 31903 12040 42224 2000 0 44274 12834 62826 2001 0 24557 12245 55851 2002 0 30361 13824 25742 2003 0 44782 16736 31645 2004 0 66532 25375 95746 2005 Tah 0 50665 29040 146188 2000 0 38.000 2003 0 96742 32000 99.6 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Sektörde Toluenin katma değeri daha yüksek olan Paraksilen.000 2002 0 80246 32000 112.Bu durum Ortoksilende de mevcut olup 1999-2005 yıllarını kapsamaktadır.7 -6.7 6.57 14. 2. 0 -23.56 51.5 0 -11.12 2001 0 -39.1 2002 0 23.

6. Sektör üretimi yurtiçi Ftalik Anhidrit (PA) sektöründe tüketilmektedir. Sektör bu anlamda dışa açıktır.5 0 0 0 -11 0 -12. sektörün 1998 Yılında üretimi durdurması nedeniyle Yurt-içi talebin sadece ithalat ile karşılanması söz konusudur.5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 139 3 137 3 135 3 129 3 117 3 115 3 113 0 -1.7 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Kalifiye personeldeki azalma 2002 yılından itibaren hızlanmış ve yerine zamanında yeterli sayıda yeni personel alınmadığından özellikle iş yükünün aşırı arttığı Bakım duruşu gibi koşullarda aktivitelerin tamamlanma sürelerinde artış gözlenmiştir.1. Benzende tüm sektör üretimi ihraç edildiği için fiyatlar dünya fiyatları ile başa baş gitmektedir. Mühendis konumundaki yüksek öğrenimli personelin sayısı halihazıda iş yükü göz önüne alındığında yetersizdir. Rap. Üretimin tamamı ihraç edilmektedir..Yine bu personelin ortalama 20 yıllık iş deneyimi vardır.İstihdam : Tablo 20: Aromatikler Sektörü İstihdam Durumu YILLAR İşgücü 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah 2000 2001 ( Kişi ) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2002 2003 2004 2005 Tah Yüksek Teknik İdari Orta Teknik Memur İşçi Düz Kalifiye 9 0 9 0 8 0 9 0 9 0 8 0 7 0 0 0 -11 0 12. Ortoksilende ise sektör ihracatı yoktur. Ortoksilende sektör ihracatı olmadığı göz önüne alınmalıdır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2.4 0 -9.A’da verilmiştir.İ. Ancak sektörde 103 . Kalifiye personelin sektörde 20 yıla yakın bir deneyime sahip olduğu göz önüne alındığında personel azalması yakın gelecekte bir risk oluşturacaktır.4 0 -4. Ortoksilen gibi daha zengin ürünlere dönüştürülebilmesi.7 0 -1. Sektörün Paraksilen üretiminde üretim kapasitesi yurtiçi tüketimi tamamını karşılamaya yetmemektedir.4 0 -1. Toluende ise sektör üretiminin olmaması ve Toluenin Benzen .1. Benzende sektörün uzmanlaşma düzeyi yüksek olup dışa açıktır . Mevcut personelin emeklilik ve benzeri nedenlerle sektörden ayrılması durumunda Sektörde yeni ve yetişmiş Mühendis olmadığından buda önemli bir risk olarak ortaya çıkmaktadır.1. Bununla beraber yurtiçi tüketimin herhangi nedenle azalması ile zaman zaman sektör ihracatı yapılmıştır. 2.7 Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK. 2.8 Sektörün Rekabet Gücü : Sektör üretimi Benzende Yurtiçi tüketim hemen hemen yoktur.K. Paraksilen .3 0 -1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Yani sektörün Ortoksilen bazında uzmanlaşma düzeyi yüksek olmakla birlikte dışa açıklık söz konusu değildir.

Benzen bazında ise 250000 Ton/yıl olarak gerçekleşmiş. Tayland.İ.DTÖ.87 Milyon tonu Orta ve Güney Amerika ülkeleri tarafından karşılanacak olup.8 Milyon ton olması beklenmektedir.1. Ummanda 810000 Ton/yıl Paraksilen ilave kapasiteleri 9.. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi : Dokuzuncu Plan döneminde sektörü olumsuz etkileyen gelişmelerden biri özellikle Çin.Beş Yıllık Plan Döneminin ilk yarısında devreye girecektir. Diğer sektörler ve yan sanayi ile ilişkiler : Sektöre girdi sağlayan ve proseslerde kullanılan kimyasallar katalistlerin çok büyük bir bölümü yurt dışından temin edilmektedir. Hammadde temininde güçlük görünmemekle birlikte Ağır Nafta fiatlarının Ham Petrol fiatlarına bağlı olarak artışı ve bunun yanında Dünyada sektör ürünlerini üreten ilave kapasitelerin devreye girmesi. Sektör olarak bu çerçevede düşük maliyetli rekabete açık üretim şansı hemen hemen yoktur.2004 Yılları arası dalgalı bir trend izlemiş olup 2004 yılından itibaren yükseliş trendine girmiştir. Dışa açıklık Paraksilen bazında düşüktür.Ülkeler ) ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünyada sektör ürün fiatlarının dönemsel karlılık yaratacak artışlar göstermesi Yatırımların hızlanmasına neden olmuştur. Bugün 24. 2. Kore. 3. Aromatikler Sektöründe geçen Beş Yıllık Plan Döneminde herhangi bir yatırım veya tevsii olmamıştır. 2. Ürünlerinin tamamı Gümrük vergisinden muaftır ve sektördeki eğitimli iş gücü mevcut kapasiteler göz önüne alındığında yeterli görünmekle birlikte Mühendis sayısının azalma trendi göstermesi gelecekte sorun yaratabilecektir. 0. 104 .1. Dışa açıklık ise 1999 .9. Fabrika lisansörünün standartları doğrultusunda belirlenen spesifikasyonlar alım için esas oluşturmakta gerek katalist ve gerekse önemli kimyasallarda yurt içi yan sanayii bulunmamaktadır Yan sanayii girdileri (ABD $) olarak dünya fiatları olduğundan (YTL)'nin (ABD $) karşısındaki olası değer kaybı maliyetleri olumsuz etkilenmektedir. ürün fiatlarının düşmesine .2 Sektörün Dünyada ( OECD.919 milyon tonu Avrupa.796 Milyon tonu Asya. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.116 Milyon tonu ABD ve Kanada.384 Milyon tonu Ortadoğu. 750000 Ton/yıl Paraksilen ve 100000 Ton Ortoksilen. düzenli ithalat söz konusudur. Sektörün uzmanlaşma düzeyi Benzenden düşük ancak diğer sektör ürünlerinden yüksektir. 5. 3.6 Milyon ton Aromatik ürün İhtiyacının 2010 yılında 36. Reliance-Hindistan arzının artması ve yüksek spesifikasyondaki ürün rekabetinin artışını beraberinde getirdiğinden Aromatikler Sektörünün rekabet şansı her geçen yıl biraz daha azalmaktadır. Hindistan Malezya ve Endonezya gibi uzak doğu ülkelerinde 2000 li yılların başında tasarlanan ve Dokuzuncu Plan Döneminin ilk yarısında işletmeye alınan yüksek kapasiteli modern yeni tesisler ile mevcutların tevsii sonucu kapasitelerini arttırmaları ve ürün speklerini iyileştirmeleri sonucu Paraksilen bazında ünite ortalama üretim kapasitesi 800000 Ton/yıl.K.10. 2. hatta Ünite bazında 1000000 Ton/yıl Paraksilen üretim kapasitesine sahip üniteler üretime devam etmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Üretim kapasiteleri olarak bunun 21. kar marjlarının azalmasına ve hatta zarara neden olmaktadır. Proses kontrol cihazlarında aynı durum söz konusu iken ekipmanların mekanik yedek parçalarının temininde yerli yan Sanayii payı arttırılmış ancak kalitenin düşük olması tüketim miktarını arttırmıştır.çevremizdeki ülkelerden İran da Proje bazında 697000 Ton/yıl Benzen. Hindistanda 1200000 Ton/yıl Paraksilen. Rap.

Yurtiçi Talep Projeksiyonu : Tablo 21:Petrokimya Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Miktar Olarak Sıra No 1234Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen 2006 0 101 59 356 2007 0 103 61 387 2008 0 104 63 420 YILLAR 2009 2010 0 0 106 107 65 67 455 494 2011 0 109 69 536 2012 0 111 71 582 2013 0 113 73 631 ( Bin Ton ) Ort. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Yıllık Artış (% ) 2007-2013 0 9.04 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Tablo 22:Petrokimya Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu ( değer Olarak ) ( 2005 Fiyatlarıyla-Bin YTL ) Ort. 3.7 19.2.İ.67 63.1.7 3Ortoksilen 70611 73004 75398 77792 80185 82579 84973 87366 19.67 4Paraksilen 439617 477898 518650 561870 610030 661896 718700 779209 63.04 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı 3.Yıllık Artış (% ) 2007-2013 58.46 0 0 0 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı 105 ..K. Rap. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE ( 2007-2013 ) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3.Yıllık Artış YILLAR (% ) Sıra Ana Mallar No 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1Benzen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2Toluen 133376 136017 137338 139979 141300 143941 146582 149223 9.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İhracat Projeksiyonu Tablo 23:Petrokimya Sektörü İhracat Projeksiyonu Sıra No 1234Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen 2006 130 0 0 0 2007 130 0 0 0 2008 206 0 0 0 YILLAR 2009 2010 206 206 0 0 0 0 0 0 2011 206 0 0 0 2012 206 0 0 0 2013 206 0 0 0 ( Bin Ton ) Ort.

Üretim Projeksiyonu (2007-2013): Tablo 25:Petrokimya Sektörü Üretim Tahminleri Sıra No 1234Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen 2006 130 0 42 135 2007 130 0 42 135 2008 206 0 42 192 YILLAR 2009 2010 206 206 0 0 42 42 192 192 2011 206 0 42 192 2012 206 0 42 192 2013 206 0 42 192 ( Bin Ton ) Ort.Yıllık Artış (% ) 2007-2013 0 9.2 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı 106 . Rap.46 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı 3.2 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı 3.46 0 0 42.4.Yıllık Artış (% ) 2007-2013 58.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.3.7 63. İthalat Projeksiyonu : a)Ürün İthalatı (2007-2013) : Tablo 27: Petrokimya Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra No 1234Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen 2006 0 101 17 221 2007 0 103 19 252 2008 0 104 21 228 YILLAR 2009 2010 0 0 106 107 23 25 263 302 2011 0 109 27 344 2012 0 111 29 390 2013 0 113 31 439 ( Bin Ton ) Ort.Yıllık Artış (%) YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 108810 108810 172422 172422 172422 172422 172422 172422 58.46 0 0 0 0 0 0 0 0 0 50266 50266 50266 50266 50266 50266 50266 50266 0 166709 166709 237097 237097 237097 237097 237097 237097 42..Yıllık Artış (% ) 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 147982 147982 234494 234494 234494 234494 234494 234494 58.15 74. Tablo 24:Petrokimya Sektörü İhracat Projeksiyonu Sıra No 1234Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen ( 2005 Fiyatlarıyla-Bin ABD $ ) Ort.2 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı Tablo 26:Petrokimya Sektörü Üretim Tahminleri Sıra No 12324YILLAR Ana Mallar Benzen Toluen Ortoksilen Paraksilen ( 2005 Fiyatlarıyla-Bin YTL) Ort.İ.K.

3.. 3.2.K.1. c) Hammadde İthalatı (2007-2013) : Sektörde hammaddelerden biri olan Kızdırma Benzini aynı kompleksteki Etilen Fabrikası'ndan diğer hammadde olan Ağır Nafta Tüpraş Rafinerilerinden temin edilmekte olup önümüzdeki plan döneminde sektörde hammadde ithalini gerektirecek bir darboğaz görülmemektedir. Muhtemel Yatırım Alanları : Tüm sektörler için genel olarak EK.5.3 Milyon ABD $ dır. Planlanan Yatırımlar : Teşvik Belgesi Almış Yatırımlar : Sektörde teşvik belgesi almış yatırım Petkim Aromatikler Fabrikası Ağır Nafta Ön Ayırma Kolonu (C201) modifikasyonudur. Projenin sabit yatırım tutarı 0.7 3Ortoksilen 14960 16720 18480 20240 22000 23760 25520 27280 63.E’de verilmiştir.5.Teşvik belgesi almamış diğer bir sektör yatırımı ise Petkim Aromatikler Fabrikası kontrol sisteminin DCS (Distributed Control System)’e geçirilmesidir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.67 Milyon ABD $ dır.15 4Paraksilen 200668 228816 207024 238804 274216 312352 354120 398612 74. 107 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Planlanan Yatırımların Katkıları : Petkim Aromatikler Fabrikası Ağır Nafta Ön Ayırma Kolonu (C201) Modifikasyonu tamamlandığında modifiye edilmiş mevcut kolonda Ağır Nafta yanında Hafif Nafta da işlenebilecektir. Petkim Aromatikler Fabrikası kontrol sisteminin DCS (Distributed Control System)’e geçirilmesi tamamlandığında üretim maliyetleri %5 ila %7 arasında azalacaktır. Projenin sabit yatırım tutarı 1. Bu Sektörün Hammadde kullanımında gerek daha ucuz Hammadde temini gerekse teminindeki kolaylık açısından bir esneklik sağlayacaktır.5. Tablo 28: Petrokimya Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (2005 Fiyatlarıyla-Bin ABD $ ) Ort.İ. Eklenecek Yeni Kapasiteler ve Bölgesel Dağılımı : Sektörde kapasite arttırmaya yönelik yatırım olmadığından incelenmemiştir. Yatırım Tahminleri Tüm sektörler için genel olarak EK.Yıllık Artış YILLAR (% ) Sıra No Ana Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1Benzen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2Toluen 98075 100013 100984 102926 103897 105839 107781 109723 9. 3.D’de verilmiştir. Rap.2 Kaynak: 2004 Yılı İstatistik Yıllığı b) Yarı Ürün İthalatı (2007-2013) : Sektörde yarı ürün ithalatı yoktur.

Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri : Sektörün ana ünitelerinden Platformer'da CCR (Çalışırken Katalist Rejenerasyon Teknolojisi) sistemine geçilmiş olup.Yine mevcut teknolojide kullanılan kimyasal. katalist ve kritik yedek parçaların (ABD $) bazında yurtdışından temin edilmesi . yurtiçinde bu konuda gelişmiş ve dünya ile rekabet edebilen bir yan sanayi olmaması maliyetler açısından bir dezavantaj oluşturmaktadır. Çevre Uygulamalarında vb. Paraksilenin saflaştırılarak üretildiği Parex ünitesinde geliştirilen yeni adsorbent ile paraksilen safiyeti 99. Teknoloji ve Rekabet Gücünde Muhtemel Gelişmeler : Önümüzdeki plan döneminde yatırımların devreye girmesiyle özellikle Benzen ve Paraksilende artan arzın dengelenip dengelenemeyeceği bu ürünleri hammadde olarak kullanan sektör kapasitelerindeki büyüme belirleyecektir. Girdi Piyasalarında. Paraksilen ise büyük oranda (70000 Ton) yine Petkim bünyesindeki PTA (Teraftalik Asit ) Fabrikası'nda tüketilmekte üretim fazlası Paraksilen yurtiçi taleplerini karşılamak üzere yurtiçine satılmakta ancak mevcut kapasite toplam yurtiçi talebini karşılayamamaktadır. 108 . rejenerasyon için duruş ortadan kaldırılmıştır.Ş. İstihdam Piyasasında. Rap.Uzun dönemde diğer belirleyici etken ise dünya ham petrol stoklarındaki azalmaya bağlı olarak sektörde yeni hammadde arayışı olacaktır.K..80 % Ağırlıkça ve verim % 92 den % 96 lara çıkarılabilmiştir. 3. Dış Ticarette. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Sektör üretimi Ortoksilenin tamamı yine aynı komplekste yeralan PA (Ftalik Anhidrit) Fabrikası'nda tüketilmekte. Uzun Dönemde (2001-2023) Talepte. hammaddelerden Ağır Nafta'nın dünya petrol fiatlarına paralel olarak dalgalanması maliyetleri olumsuz şekilde etkilemektedir.Yeni teknolojilerde prosesin kritik noktalarına konulmuş olan yangın önleme ve gaz alarm sistemleri yanında çeşitli acil durum senaryoları doğrultusunda sistemleri birbirinden emniyetli olarak izole eden ve müdahale olanağı sağlayan 'HAZOP' olarak adlandırılan çalışma paketleri fabrika proje aşamasında iken dizaynlara ilave edilmektedir.6 Teknolojide. Çevreye Yönelik Politikalar : Sektöründe yeraldığı PETKİM A. AR-GE Faaliyetlerinde. Ortoksilen ve paraksilen zenginleştirme ünitelerinden biri olan İsomar ünitesinde geliştirilen yeni katalistler ile verimlilik artmıştır. Aliağa kompleksindeki ortak atık giderme sistemi tüm fabrikalardan gelen kimyasal ve evsel atıkları arıtma kapasitesine sahiptir.İ. 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Arzda . Rekabet Gücünde Gelişmeler : Sektördeki teknolojinin eski dizayn olması .7 Diğer Sektörlerle İlişki : Sektör hammaddelerinden Kızdırma Benzinini (Py Gaz) aynı komplekste yeralan Etilen Fabrikası'ndan diğer hammadde Ağır Nafta'yı Tüpraş Rafinerilerinden temin etmektedir. Bu şimdiden başlamış olup LPG'den aromatik ürün üreten ve yakın zamana kadar pilot tesis konumundaki uygulama ilk kez ticari olmuş ve Suudi Arabistan'da üretime başlamıştır.

Rev. Polivinilklorürün hammaddesidir.00. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC. GİRİŞ : Ürünün Tanımı ve Sınırlanması Vinil Klorür Monomer (VCM).50 0..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. cp) Buhar basıncı (20ºC) CH2=CHCL 62.21. VCM’e maruz kalma limitleri. 2411.71’dır.911 -13.5 55.7 -78 472 0. VCM’in Genel Özellikleri Kimyasal Formülü Formül ağırlığı (g/g mol) Yoğunluk (gr/cm3) Kaynama sıcaklığı (ºC) Erime sıcaklığı (ºC) Çözünürlük.P.11 156. Basınç altında sıvı olarak depolanır.4.) numarası 2903. cp) Viskozite (120ºC.3. VİNİL KLORÜR MONOMER (VCM) 1.300 mm Hg İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri VCM’in beyin ve karaciğer üzerinde kanserojen etkisi olduğu yönünde bazı şüpheler bulunmaktadır.mol) Alevlenme noktası (ºC) Kendiliğinden tutuşma noktası (ºC) Viskozite (0ºC.) Kritik hacim (cm3/g. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.7 0. 109 .VCM Petrokimya sektöründe PVC ‘ nin ana hammaddesidir.00’dir.00.İ.03.T. Rap. . Deri ile temas ettiğinde tahriş edicidir.02 (gaz) 2.İ.9 -153.2 173. Ülkemizde üretilen VCM’ in tamamı bu amaçla tüketilir.24 (sıvı) 0. suda (25 ºC) gr/100 cm3 Kritik sıcaklık (ºC) Kritik basınç (atm. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G. Normal şartlar altında renksiz bir gazdır.K. 1 ppm (8 saat) ve 5 ppm (5 dakika) olarak belirlenmiştir.

2 .İ. Sektörde sadece Petkim tarafından üretilen VCM ürününe ait kapasite bilgileri Tablo2’de verilmiştir. 2.000 ton/yıl kapasiteli VCM fabrikasının 09. Montajı biten yeni oksiklorlama ünitesinin 2000 yılının son aylarında devreye girmesiyle Aliağa Kompleksi VCM fabrikasının kapasitesi 142.1986’da devreye girmesiyle yurtiçi yıllık VCM üretim kapasitesi 170. Tablo-2: VCM Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu ANA ÜRÜN KAPASİTE BİRİM BİLGİLERİ KAPASİTE KKO TON (%) YILLAR 1999 170 73 2000 170 72 2001 142 95 2002 142 83 2003 142 91 2004 142 100 2005 142 86 ALİAĞA VCM 110 .VCM fabrikası da yine Yarımca Kompleksi’nde 16.300 ton/yıl kapasite ile. 2006 yılında tamamlandığında Aliağa Kompleksi VCM fabrikası kapasitesi 152.000 ton/yıl’a çıkmıştır.000 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.07.Petrokimya Kompleksi bünyesinde Aliağa’da kurulan 120. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR : 2. Mevcut Durum 2. Yarımca kompleksindeki VCM Fabrikası 2001 yılında tamamen devre dışı kalmıştır.000 ton/yıl’a çıkacaktır.1..000 ton/yıl’a yükselmiştir.000 ton/yıl’a ulaşmıştır.1.10. VCM ülkemizde sadece Petkim tarafından üretilmektedir. 1970 yılında devreye alınmıştır. Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Halen proje aşamasında olan rehabilitasyon çalışmaları.K.Ş.1976 tarihinde devreye alınmış ve toplam VCM kapasitesi 50. Sektördeki Kuruluşlar İlk VCM fabrikası Petkim Yarımca Kompleksi’nde 24. 2.1. Tablo-1: VCM Sektöründeki Kuruluşlar (Ton) 2005 KURULUŞUN ADI YERİ MÜLKİYETİ ÜRETİM KONUSU İŞÇİ SAYISI PETKİM VCM FABRİKASI ALİAĞA KAMU VCM 130 KAPASİTESİ (TON/YIL) 142.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö..

1980’lerden itibaren kurulan hemen hemen bütün ünitelerde HTC prosesi kullanılmıştır. Birçok hava bazlı ünite de oksijen bazlıya dönüştürülmektedir. EVC ve Bechtel şirketleri EVC’nin etan bazlı VCM teknolojisini pazarlamak ve bu teknolojiye dayalı fabrikalar kurmak üzere bir ortaklık anlaşması imzalamışlardır. 1950’lerde ise etilenin bollaşması sonucu. EDC ise etilenin direk klorlanması veya oksiklorlanması ile elde edilir. Dünya’da yaygın olarak kullanılan etilen bazlı teknolojide VCM ürünü. 2. 1. Etilenin oksiklorlanması genellikle gaz fazda hava veya oksijen kullanılarak yapılmaktadır.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. a) b) c) Asetilen bazlı teknoloji Etilen bazlı teknoloji Etan bazlı teknoloji Ticari olarak VCM ilk defa 1930’larda HCl ile asetilenin reaksiyonundan elde edilmiştir. Şekil -1 : Dengelenmiş Proses İle VCM Üretimi VCM SENTEZİ: 2C2H4 + Cl2 + 1/2O2 KLOR 2C2H3Cl + H2O + 276KJ Cl2 DİREKT KLORLAMA EDC EDC PARÇALAMA VCM VCM C2H4 + Cl2 C2H4Cl2 + 180 KJ KAT 2C2H4Cl2 Δ 2C2H3Cl + 2HCl-142KJ H ETİLEN C2H4 EDC SAFLAŞTIRMA SIVI GAZ YAN ÜRÜNLER OKSİJEN O2 OKSİKLORLAMA HCl C2H4+2HCl +1/2O2 KAT C2H4Cl2 + H2O + 238 KJ Direkt klorlama genellikle sıvı fazda yapılmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 1998 sonu itibarıyla Dünya’da mevcut VCM kapasitesinin % 94’ünü etilen bazlı prosesler oluşturmaktadır. 1999 yılı sonlarında EVC şirketi pilot tesislerinden iyi sonuçlar elde ettiğini bildirmiştir. Rap. Etan bazlı teknoloji ise gelişim aşamasında olup. etilen bazlı prosesler geliştirilmiştir.İ. Direk klorlama ve oksiklorlama ünitelerinin piroliz ünitesi için EDC sağladığı.2 Üretim a) Üretim Yöntemi – Teknoloji VCM üretim yöntemleri başlıca 3 grupta toplanmaktadır. Yüksek sıcaklık (HTC) ve düşük sıcaklık (LTC) alternatifleri bulunmaktadır. 1990’dan sonra kurulan hemen hemen tüm oksiklorinasyon üniteleri oksijen bazlıdır. EDC pirolizinde üretilen HCl’nin oksiklorlama ünitesinde kullanıldığı ve EDC saflaştırma ünitesinin ortak kullanıldığı “Dengelenmiş Proses” ile hammadde ve tesislerin en ekonomik kullanımı sağlanabilmektedir (Şekil-1). 111 .2Dikloretanın (EDC) pirolizi.1..

Beslenen etilenin ancak % 92’si EDC’ye dönüşür. Ürün saf EDC özelliğindedir. Fabrika Etilen. oksiklorlama ünitesi ve diğer bütün üniteler kapatılmıştır. proses güvenilirliğini artırma. bu üç reaksiyona bağlı olarak dört ana üniteye ayrılmıştır.5 kg/cm2g basınç ve 220ºC sıcaklıkta EDC vermek üzere reaksiyona girerler. 3) PİROLİZ (Termal Kraking) VCM ve HCl üretimi için. C2H4+Cl2 C2H4Cl2+ ısı Reaksiyon ısısı üretilen EDC’nin buharlaşmasıyla ortamdan uzaklaştırılır. direk klorlama ünitesine göre yan ürün oluşumu fazladır. 112 . akışkan yataklı bir reaktörde 3. kok ve yan ürün oluşumunu kontrol edebilmek için geçiş başına % 50-65 arasındadır.1. Yan ürün oluşumunu engellemek için sıvı fazda bir miktar Demir-3 Klorür bulundurulur. EDC bir fırında yüksek alaşımlı tüplerde 500ºC’de parçalanır. etilen ve oksijen bakır esaslı katalist mevcudiyetinde. Etilen bazlı VCM teknolojisi olgun bir teknoloji olup. C2H4+HCl+1/2 O2 C2H4Cl2+H2O+ısı Reaksiyon ısısı buhar üretimi vasıtasıyla ortamdan uzaklaştırılır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. gelişmeler daha çok hammadde ve enerji verimliliğini. Rap. Petkim Aliağa Kompleksi VCM ünitesinde “Dengelenmiş Proses” kullanılmaktadır.. EDC dönüşümü tipik olarak. reaktörde atmosfer basıncına yakın basınçta ve 90ºC’da reaksiyona girerek sıvı EDC oluştururlar. 1) Direkt Klorlama 2) Oksiklorlama 3) Piroliz (Termal kraking) 4) EDC Saflaştırma 1) DİREKT KLORLAMA Gaz halindeki klor ve etilen.2-trikloretan. Soğutulan ve kısmen yoğunlaştırılan ürünler önce Bütadien arıtmadramına ve sonra HCl kolonuna gönderilir.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2) OKSİKLORLAMA Piroliz ünitesinde yan ürün olarak elde edilen hidrojen klorür. hidrojenklorür ve etilklorürdür. çevre ve emniyet konularında yoğunlaşmaktadır. EDC’nin parçalanma oranı yaklaşık % 55’dir. Yan ürünler 1.İ. Saf EDC buharlaştırıldıktan sonra fırına beslenir. Klor ve hava kullanarak polimerizasyon için gerekli saflıkta Vinil Klorür (VCM) üretir. Fabrika. Proseste üç ana reaksiyon vardır. Fırın gazları yaklaşık 40ºC’e soğutulur. Yarımca Kompleksi VCM fabrikasında ise direkt klorlama ünitesi . EDC pirolizi 500-550ºC sıcaklıkta ve 1-40 kg/cm2 basınçta 10-20 saniyelik ortalama reaktörde kalma zamanıyla (residence time) yapılmaktadır. bu nedenle ürün ham EDC özelliğindedir ve saflaştırma ünitesinden geçirilir.

Organik Depolama tanklarına gönderilir. EDC pirolizden gelen bir akım ile ağır hidrokarbonları ayırma kolonuna beslenir. dip basıncı 0.8 kg/cm2’dir. VCM ayırma kolonuna verilir. kalanı ürün olarak saf EDC tanklarına gönderilir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. piroliz gazları arıtma ünitesinden geri gelen EDC ile karışır ve tepe basıncı 0.İ.K.2 kg/cm2 olan Hafif Hidrokarbonları ayırma kolonuna beslenir. Kolonun alt ürünü olan EDC+VCM karışımı. Dip sıcaklığı 115ºC. Kolonun tepesinden alınan HCl Oksiklorlamaya beslenir. Ayrıca bir kısmı kolonun tepesine riflaks olarak verilir.. 4) EDC SAFLAŞTIRMA Oksiklorlama kurutma kolonundan gelen EDC.2 kg/cm2’dir. bu kolonun üstünden alınan VCM alümina yataklı bir kolondan geçirilerek HCl ile diğer safsızlıklardan temizlenir ve küresel depolama tanklarına gönderilir. Kolon dip ısıtıcısında kirlenmeleri azaltmak için düşük basınç ve sıcaklıkta çalıştırılır. Tepe basıncı ise 0. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Kolonun tepesinden safsızlık olarak çıkan Hafif Hidrokarbonlar. Kolon tepesinden alınan saf EDC kondense edilerek kolon tepe dramında toplanır. 113 . Hafifleri ayırma kolonunun dibinde sadece ağır hidrokarbonları içeren EDC kalır. Rap. VCM kolonunun altından alınan EDC ise direkt klorlamanın EDC saflaştırma bölümüne beslenir. Bir kısmı riflaks olarak kolona verilirken.

yeni ve daha verimli olan VİNNOLİT prosesi kullanılarak . Aliağa VCM fabrikasında ise 1998 yılından itibaren kapasite arttırma çalışmaları başladımıştır. Klor ve O2’den) (1 Ton VCM için) GİRDİLER Etilen (Ton) Klor (Ton) Oksijen (Ton) Kostik Soda ( % 50) (Ton) Amonyak (Ton) Elektrik (KWH) Soğutma Suyu (M ) Proses Suyu (M3) Buhar Fuel Oil (MMKal) 3 MİKTARI 0.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ.6 10. en son 2003 yılında yapılan yenileme çalışmaları sonucu 2004 yılında üretim 140. c) Üretim Miktarı ve Değeri Yarımca VCM fabrikası tamamen kapatılmıştır.6 -10. Rap.022 Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 b) Ürün Standartları TSE EN ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Belgesi olan Petkim’in tüm Ürünleri evrensel standartlarda olup.000 tonun da üzerine çıkmıştır.Ş.K. oksijen bazlı olarak komple değiştirilmiştir. Bu değişiklikten sonra 2000 yılının Aralık ayında devreye giren bu tesis sayesinde yıllık VCM üretimi 120. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.468 0. kalite sorunu yoktur. 2005 yılında üretimin düşük olması doğrudan kompleks bazında yapılan uzun süreli genel bakım duruşuna bağlıdır.2 8. Öncelikle çok eski teknoloji ile yapılmış olan hava bazlı oksiklorlama ünitesi.8 114 .132 10.2 8.000 tonların üzerine. Etilen.594 0.0014 86 235 0. 2004İstatistik Yıllığı (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 2005 2000 2001 2002 2003 2004 2005 YILLAR (Ton) 1999 2000 2001 2002 2003 124629 123194 133201 116730 126721 140180 125000 -1.9 1. Tablo-3 : Birim Üretim Girdileri (Dengelenmiş Proses.1 -1. Tablo-4 : Yıllık Üretim Miktarı ANA ÜRÜ N Aliağa VCM Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.95 1.0079 0..

2005 Yılı Pay (%) 73. Rap. Tablo-5 : Yıllık Üretim Değeri ANA ÜRÜN Aliağa VCM Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Satış ve Pazarlama Giderleri .Ş.Diğer Ticari Maliyet .Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak:Petkim A. Tablo-5’de verilen değerler ithal VCM fiyatları kullanılarak bulunmuştur.Direkt İşçilik . Bu nedenle VCM satılan bir ürün değildir. PVC üretiminde kullanılan bir ara ürün olup tamamı Petkim PVC fabrikaları tarafından tüketilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.1.Genel İdare Giderleri .K. 115 .İ.Enerji .0 Petkim Aliağa Kompleksi VCM fabrikası üretim maliyeti.Hammadde-Malzemeler . Aliağa VCM fabrikasının üretimi. tüketimi karşılayamadığından her yıl VCM ithalatı yapılmaktadır.8 100..7 1. 2004 İstatistik Yıllığı (Bin$) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 105135 2005 95375 2000 2001 2002 2003 2004 2005 56 -28 6 23 68 9 YILLAR (Ton) 1999 48480 2000 75394 2001 54079 2002 50894 2003 62600 VCM. d) Maliyetler Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: YTL Sınai Maliyet . 2.Endirekt İşçilik .5 1.2 5.9 7.3 Dış Ticaret Durumu a) İthalat (1) Ürün İthalatı Aliağa ve Yarımca VCM fabrikalarında üretilen VCM’in tamamı Aliağa PVC fabrikasında tüketilmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Ş.Amortisman .0 2. ancak eski tesislerin üretim maliyetinin altında bir noktada bulunmaktadır.9 7. diğer üreticilerle mukayese edildiğinde modern tesislerin üretim maliyetinin üstünde.

302 19.827 61.253 66.949 42.548 16.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.388 40.4 147 -59.050 2.188 11.6 -75.435 4.747 16.479 2003 8.608 5.195 27.K. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2003 8059 2004 14721 2005 9451 2000 51 2001 -83 2002 165 2003 -54 2004 83 2005 -36 YILLAR 1999 26952 2000 40830 2001 6656 2002 17674 Tablo-9 : VCM Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatı ANA ÜRÜN VCM YILLAR 1999 389 2000 612 2001 406 2002 436 2003 494 2004 750 2005 763 2000 57 (CIF $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 -33 2002 7 2003 13 2004 52 2005 2 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş.201 11.İ.009 7.123 27.4 2005 -23.123 7.719 4.357 7.186 11.069 15.268 7.945 2004 8.195 2005 5.8 20. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Tablo-10 :AB ve Diğer Önemli Ülkelerden VCM Sektörü Ürün İthalatı (Ton) ÜLKELER 1999 AB Ülkeleri D ABD İ Ğ MEKSİKA E R HIRVATİSTAN Ü L K E L E R TAYVAN MALEZYA UKRAYNA HİNDİSTAN TOPLAM (DİĞER) Kaynak: DİE YILLAR 2000 5.630 15.565 7. Tablo-7 : VCM Sektörü Ürün İthalatı ANA ÜRÜN 1999 VCM Kaynak: DİE 2000 2001 (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) YILLAR 2002 2003 2004 2005 2000 2001 2002 2003 2004 -3.000 Tablo-8 : VCM Sektörü Ürün İthalatı ANA ÜRÜN VCM Kaynak: DİE (Cari Fiyatlarla.556 36.583 4.945 7.190 2001 5.313 22.113 31. Rap.6 69.140 116 .188 2002 13..

929 4.477 8.K.266 2000 3.888 2002 - YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 217 2001 -79 2002 - 117 . oksiklorlama ünitesinde üretilen EDC’nin yanısıra ithal EDC kullanılarak yapılmaktaydı.187 16. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Yarımca VCM Fabrikasının 2001 yılında tamamen kapatılmasıyla EDC ithalatı durdurulmuştur.200 Kaynak: DİE (2) Yarı Ürün İthalatı VCM üretiminde yarı ürün olarak EDC (1-2 Dikloretan) kullanılmaktadır.465 2005 3.346 6.256 2.451 1.093 1. Özellikle Petkim Yarımca Kompleksi’nde VCM üretimi.583 21..443 1. Bin $) ÜLKELER 1999 AB Ülkeleri D ABD İ Ğ MEKSİKA E R HIRVATİSTAN TAYVAN Ü L K E L E R MALEZYA UKRAYNA HİNDİSTAN TOPLAM 10.252 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 67 2001 -58 2002 - Tablo-11 B : VCM Sektörü Yarı Ürün İthalatı (Cari Fiyatlarla. Rap. Tablo-11 :AB ve Diğer Önemli Ülkelerden VCM Sektörü Ürün İthalatı (Cari Fiyatlarla.240 3.711 2001 3.368 37. Bin $) YARI ÜRÜN EDC Kaynak: DİE YILLAR 1999 5.686 12.131 4. Aliağa VCM fabrikasında ise KlorAlkali Ünitesinde yapılan yatırımlar sonucu EDC ithalatına gerek duyulmamaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ.250 6.994 11.248 2001 1.929 2000 44.914 6.327 2003 3.200 6.742 4.131 2004 6. Tablo-11 A : VCM Sektörü Yarı Ürün ithalatı (Ton) YARI ÜRÜN EDC Kaynak: DİE YILLAR 1999 26.876 2001 18..988 5.656 YILLAR 2002 6.720 2002 0.903 2000 18.636 2.429 14.

VCM’in pahalı üretilmesi durumunda PVC’nin maliyeti dolaylı olarak artacak bu da PVC’nin rekabet gücünü azaltacaktır. Gaz halindeki klor ve etilen VCM Fabrikasına boru hatları ile sürekli olarak beslenmektedir.1. 118 .İ.6. Fiyatlar VCM sadece Petkim tarafından tüketilen bir ara kimyasaldır (PVC hammaddesi).8.1. Sektörün Rekabet Gücü Ülkemizde sadece Petkim Petrokimya Holding A. b) İhracat Petkim Aliağa ve Yarımca VCM fabrikalarında üretilen VCM’in tamamı Petkim PVC fabrikaları tarafından tüketildiğinden VCM ihracatı yoktur. bir ara hammadde olarak değerlendirilmekte ve satış fiyatı konulmamaktadır. Petkim tarafından üretilen VCM ile ithal VCM arasındaki fiyat farkı.Ş. (Kişi) YILLIK ARTIŞLAR (%) -10 -10 -8 -8 50 50 - -4 -4 -50 - 2.Ş. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.4 Yurtiçi Tüketimi VCM Ülkemizde sadece ‘PVC’ nin ana hammaddesi olarak tüketilmektedir. PVC maliyetini etkilediğinden önemlidir.Bu nedenle sadece Aliağa VCM Fabrikası tarafından üretilen VCM’ in tamamı yine Aliağa PVC Fabrikası tarafından tüketilmektedir. yine Petkim PVC fabrikaları tarafından tüketildiğinden ve ihtiyacın tamamını karşılayamadığından satışı yoktur..(Tablo-9) 2. İstihdam Sektördeki istihdam durumu için sadece fabrikalarda çalışan personel sayıları baz alınmıştır. 2.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. tamamı Petkim tarafından tüketilen. Bu nedenle VCM fabrikası için hammadde ithalatı yoktur.5.Talebi doğrudan PVC talebine bağlı olan VCM’in fiyatı hakkında değerlendirme yapabilmek için ürün ithal fiyatları baz alınabilir.1. VCM’in yurtiçinde satışı yoktur. Rap. tarafından üretilen VCM.1. 2. Tablo-12 : Aliağa VCM Fabrikası İstihdam Durumu YILLAR İŞGÜCÜ 1999 Yüksek Teknik İdari Orta Teknik Memur İşçi Düz Kalifiye 11 11 129 127 2 3 3 2000 11 11 128 126 2 3 3 2001 10 10 130 128 2 3 3 2002 10 10 131 129 2 3 3 2003 10 10 128 126 2 2 2 2004 9 9 117 115 2 3 3 2005 9 9 112 111 1 3 3 2000 2001 2002 2003 2004 2005 -10 -10 -33 -33 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 3) Hammadde İthalatı Petkim Aliağa Kompleksi VCM fabrikasının hammaddeleri olan klor ve etilen girdilerinin tamamı Aliağa kompleksi içindeki Etilen ve Klor Fabrikaları tarafından karşılanmaktadır. Buna bağlı olarak VCM .K.

Mevcut Durumun Değerlendirilmesi VCM talebini incelemek için öncelikle PVC talebinin değerlendirilmesi gereklidir. ABD’de yüksek enerji maliyetleri ve yüksek hammadde fiyatları sektörü zorlamaktadır.. Ayrıca. PVC talebi arttıkça.2. Diğer Önemli Ülkeler İtibarıyla Mukayese Dünya VCM kapasitesi yılda %3-4 artmaktadır.Batı Avrupada artış %1 civarlarında kalırken. 2. VCM’in girdilerinden olan klorun maliyetinde. Buna rağmen 2002 yılında 7. doğal olarak ana hammaddesi olan VCM’e ihtiyaç artacaktır. Özellikle temel girdilerden olan klorun depolanamaması talepleri etkilemektedir. sadece 1994 yılında yapılan bir tevsii çalışması ile devrede kalma süreleri artırılarak kapasite artırımına gidilmiştir. 1994 yılında yapılan yeni kraking fırını. 119 .23 milyon ton olan VCM talebinin 2006 yılında 8. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.000 ton olacaktır. bunların temininde herhangi bir güçlükle karşılaşılmamaktadır.1. Dünyadaki Durum ve AB. Asya ve özellikle İran ve Çinde olacağı öngörülmektedir. VCM üretimi ihtiyacı karşılamadığından VCM ithalatı yapılmaktadır. 2.9.VCM ithal fiyatı ve PVC talebi sektörün rekabet gücünü belirleyen temel etkenlerdir.K. Son yıllarda bazı şirketlerin VCM fabrikası kurmadan doğrudan PVC fabrikası kurması ve VCM hammaddesini ithal yoluyla karşılaması VCM talebini arttırmıştır.1. ayrıca VCM üretiminde kullanılan ana hammaddeler olan etilen ve klor da Petkim tarafından üretilmektedir.08 milyon tona çıkması beklenmektedir. VCM’ in temel girdileri olan klor ve etilen fiyatları. ABD’de de önemli ithalat rakamları öngörülmemektedir. Diğer Sektörler ve Yan Sanayii İle İlişkiler Petkim VCM fabrikalarında üretilen VCM’in tamamı Petkim PVC fabrikaları tarafından tüketilmekte. 2000 yılının sonunda devreye giren yeni oksiklorlama birimiyle devrede kalma faktörü artmış ve maliyetler daha da düşmüştür. VCM maliyetini de düşürücü yönde etki yapmıştır. Avrupada ise önemli ithalat beklenmemektedir. Ülkemizde VCM ve PVC sadece Petkim Aliağa tesislerinde üretilmektedir. direkt klorlama biriminde kullanılan Demir-3 Klorür ve VCM saflaştırma ünitesinde kullanılan aktif alümina ile Freon-22 yurtdışından temin edilmekte olup. 1998 yılında yapımına başlanan Aliağa VCM fabrikası yeni oksiklorlama ünitesinin devreye alınması ve henüz proje aşamasında olan rehabilitasyon çalışmalarının tamamlanmasıyla Aliağa VCM fabrikasının yıllık kapasitesinin 152.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Dünyada talep artışlarının ve buna bağlı olarakta kapasite artışlarının Doğu Avrupa. VCM’de maliyet düşmesine ve üretim artışına neden olmuştur.İ. Rap.gerek klor gerekse elektrik üretim ünitelerinde yapılan yatırımlar sonucu sağlanan düşüşler. Rusya . VCM. En son 1986 yılında Aliağa’da devreye giren VCM fabrikasından sonra yeni bir fabrika kurulmamış. 2006 yılında tamamlanması beklenen yatırımlar sonucunda üretim artacak ve maliyetler önemli ölçüde düşecektir. 2. Güçlü talepler Asya ülkelerinden ve özellikle Çin’ den gelmektedir. Bu fabrikanın toplam kapasitesi Aliağa VCM fabrikasında yapılmakta olan son iyileştirmeler tamamlandıktan sonra yılda152. Doğu Avrupada %5-7 arasındadır.10. Avrupa’da ise en büyük VCM/PVC üreticilerinden olan VİNTRON firması VİNNOLİT Firması ile birleşerek genişlemiştir VCM’i daha ucuza üretmek ve piyasada söz sahibi olmak için çalışmalar da sürdürülmektedir. Oksiklorlama biriminde kullanılan kataliz.000 tona çıkması beklenmektedir. ülkemizin tek üreticisi olan Petkim tarafından üretilmekte ve PVC fabrikalarında tüketilmektedir. Çin yılda ortalama 3 milyon ton vinil zinciri ürün ithal etmektedir.

2006 yılında kapasite19. 1987-1989 yıllarında ortalama 11. Tablo-13 PVC üretim kapasitesinin 1. kapasitesi de daha yüksektir. Bununla birlikte VCM prosesinin son derece korozif olması çok yoğun bakım gerektirmekte.Ş. Genel olarak Petrokimya Sektörü için EK-C’de verilmiştir 3.Ş.000kg/saat’e çıkarılacaktır.. Son yıllarda yapılan modernizasyon ve rehabilitasyon çalışmaları ile 1987-1989 yıllarında 6.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Yurtiçi Talep Projeksiyonu Tablo-13 : VCM Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu ANA ÜRÜN 2006 VCM 155 2007 155 2008 201 YILLAR 2009 201 2010 201 2011 201 2012 201 2013 201 (Bin Ton) Ort.03 ton VCM gerektiği gözönünde bulundurularak.3.215 saat olan yıllık çalışma süresi 1995-1999 yıllarında ortalama 7. Milyon YTL) ANA ÜRÜN 2006 VCM 160 2007 160 2008 207 YILLAR 2009 207 2010 207 2011 207 2012 207 2013 207 Ort.03 ile çarpımından elde edilmiştir. Rap. karşılayamadığından ihracat projeksiyonu ön 120 . 2000 . üretim ise 18.105 kg/saat’e çıkartılmıştır.K.300 kg/saat’e çıkarılmıştır. Tablo-14 : VCM Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (2005Yılı Fiyatlarıyla.2003 yılları arasında devreye giren sistemlerle yıllık çalışma süresi 8. İhracat Projeksiyonu VCM üretimi yurtiçi talebi görülmemektedir.913 kg/saat olan üretim ise 1995-1999 yıllarında ortalama 15.494 saat/yıl’a çıkarılmıştır.000 saat’e. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE(2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3.Yıllık Artış(%) 2007-2013 - Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 3.1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. Aliağa VCM Fabrikası 1986 yılında devreye alınmış olup nispeten yeni teknolojilerle donatılmıştır. 2.Yıllık Artış(%) 2006-2013 - Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. VCM talebi doğrudan PVC talebine bağlıdır. sık malzeme ve ekipman değişimine neden olmaktadır.1 ton PVC için 1. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar-Fırsatlar-Tehditler) Analizi Yarımca VCM fabrikasının 1960’lı yılların teknolojisi ile yapılmış olması ve kapasitesinin düşüklüğü maliyetlerin önemli ölçüde artmasına neden olmaktaydı.2.

3.Yıllık Artış(%) 2007-2013 - Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.4.Tablo-15’teki üretim projeksiyonu karşılaştırılarak VCM ithalat projeksiyonu Tablo-16 da verilmiştir..Yıllık Artış(%) 2007-2013 - Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.K.3. Tablo-17: VCM İthalat Projeksiyonu ANA ÜRÜN 2006 VCM 9 2007 3 2008 49 YILLAR 2009 49 2010 49 2011 49 2012 49 2013 49 (Bin Ton) Ort. Halen proje aşamasında olan rehabilitasyon çalışmalarının gerçekleşmesi halinde ise Aliağa’da üretim 2006 yılında 152.Ş. 3.Ş.000 ton/yıl’a çıkmıştır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 121 .Ş. İthalat Projeksiyonu a) Ürün İthalatı Tablo-14’teki yurtiçi talep projeksiyonu ile. Tablo-16: VCM Sektörü Üretim Projeksiyonu ANA ÜRÜN 2006 VCM 151 2007 157 2008 157 YILLAR 2009 157 2010 157 2011 157 2012 157 2013 157 (Milyon YTL) Ort.İ.000 ton/yıl’a çıkacaktır.. Üretim Projeksiyonu Tablo-15: VCM Sektörü Üretim Projeksiyonu ANA ÜRÜN 2006 VCM 146 2007 152 2008 152 YILLAR 2009 152 2010 152 2011 152 2012 152 2013 152 (Bin Ton) Ort. Yeni yapılan oksiklorlama biriminin devreye girmesiyle Petkim Aliağa VCM Fabrikasında üretim 140.Yıllık Artış(%) 2007-2013 - Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2006 yılında VCM Fabrikasında lisansör firma Vinnolit ve mühendislik firması UHDE nezaretinde kapasite için ‘test run’ çalışması yapılarak mevcut kapasitenin nereye kadar arttırılabileceği gözlenecektir.

Girdi Piyasalarında. İstihdam Piyasasında.5. ATOFİNA. Eklenecek Yeni Kapasiteler VCM Sektöründe önümüzdeki yıllarda yeni fabrika kurulması düşünülmemektedir. Bu projenin tahmini bedeli 2. azot. Milyon $) Ort. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri Dünyada VCM lisansı satan ve proses geliştiren birkaç firma vardır. su.VİNTEC. Rap. Teknolojide.4 2013 37.3 2008 37.Ş.. devrede kalma süreleri arttırılarak. Yeni yatırımlar için en uygun yerler mevcut sistemlerin civarıdır.8 2007 2. utiliteler üretim sürekliliğini ve maliyeti etkileyen diğer önemli etkenlerdir.1 milyon dolardır.2. AR-GE faaliyetlerinde.VCM üretimi için gerekli tüm EDC. Amerika’da GEON.6. Ülkemizde sadece Pektim VCM Fabrikası bu ürünü üretmekte olup. Komple yeni bir petrokimya tesisin içinde de yer alabilir. OXYVİNYLS.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 3.Yatırımı tamamlanan ve 2006 yılında devreye alınacak yeni vent gaz yakma sistemi ile atmosfere atılan tüm gazlar yakılarak asit çözeltisi elde edilecek ve gaz emisyonu müsaade edilebilir miktar ve kalitede olacaktır. c) Hammadde İthalatı VCM’in hammaddesi olan Klor ve Etilen yeterli miktarda Petkim tarafından üretilmektedir. 3. maliyetler önemli ölçüde düşürülmüştür. SOLVAY.İ.000 ton/yıl’a çıkarılmış. Bu nedenlerle VCM fabrikalarının ana hammadde ve utilitelere yakın yerlere kurulması bir zorunluluktur. Yatırım Tahminleri 3. Hammadde ithalatı yoktur.VCM Fabrikasında üretilmektedir.1.4 2007-2013 - Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.4 YILLAR 2009 37.K.4 2012 37. Bu durumda yeni kurulacak petrokimya tesisinin de petrol rafinerilerine veya doğal gaz tesislerine yakın kurulması gereklidir. 3.00 tondan 152. Asya’da 122 .Yıllık Artış(%) 2011 37. mevcut fabrikada yapılan yatırımlarla üretim kapasitesi 117.5. enerji vb. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Avrupa’da INOVYL.4 2010 37. Ayrıca bu sektör için gerekli olan buhar. Tablo-18: VCM İthalat Projeksiyonu ANA ÜRÜN 2006 VCM 6. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri VCM ’in hammaddeleri olan klor ve etilen taşınması ve depolanması son derece zor ve masraflı olan kimyasallardır. Ayrıca bu yatırımlar sayesinde çevreye atılan sıvı atıklar içindeki kirlilik normal seviyelere indirilmiştir. b) Yarı Ürün İthalatı Petkim Aliağa Klor-alkali fabrikasında yeni yapılan “membrane-cell” sisteminin 2000 yılında devreye girmesiyle Aliağa’da EDC ithalatına gerek kalmamıştır. Çevre Uygulamalarında vb.4 (2005Yılı Fiyatlarıyla.5.

Sıvı atıklar fabrikadan çıkmadan önce bir geri kazanma biriminde işlem görerek olası klorlu hidrokarbonlardan arındırılır ve asitliği (pH. Piroliz ünitesinde tüm proseslerin benzer olmasına karşın. oksijen içeren gaz atıklar aynı yakma ünitesinde yakılır. oksiklorlama birimlerinde hava veya oksijen bazlı prosesler vardır. 3. Yan ürün olarak çıkan organik atıklar ise yakma ünitesinde yakılarak % 27’lik HCl çözeltisi elde edilir.. Aynı şekilde VCM’in ana hammaddesi olan klor ve etilen de ülkemizde sadece PETKİM tarafından üretilmektedir. Rap. Aksi durumda gittikçe artan PVC talebi ve buna bağlı VCM talebini mevcut kapasiteler karşılayacak durumda değildir. Oksiklorlama ünitesi olmadan etan kullanarak VCM üretme çalışmaları yapılmaktadır. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK. VCM çevre açısından son derece dikkatli olunması gereken bir kimyasaldır.K’de verilmiştir. 123 .Sektörde Kamunun Rolü. Dökülen VCM derhal gazlaşarak atmosfere karışır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Her geçen yıl PETKİM’in pazar payı ve rekabet gücü düşecektir. Her iki ürünün de sadece PETKİM tarafından Üretilmesi nedeniyle doğal bir işbirliği zaten vardır. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. 4. 9. VCM atıkları gaz ve sıvı atıklar olmak üzere ikiye ayrılır.AB sürecinde bu çeşit arıtma tesisleri olmayan VCM fabrikalarının çalıştırılması mümkün değildir. Petkim VCM fabrikasında oksiklorlama ünitesi en son teknoloji olan oksijen bazlı prosestir.Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler VCM sadece PVC fabrikaları tarafından tüketilen bir ara kimyasaldır. azot. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri Sektörde VCM üreten tek kuruluş olan PETKİM Kamuya ait olup. Klorlu hidrokarbon.7. MİTSUİ CHEMİCALS belli başlı firmalardır. VCM’in kaynama noktasının çok düşük olması nedeniyle toprağa VCM karışımı söz konusu değildir. Yeni prosesler seçerken çevresel konular göz önünde bulundurularak sıvı ve gaz atıkları en iyi ve en ucuz şekilde yok edecek sistemler değerlendirilmelidir. özelleştirme kapsamındadır.K. HCl. 3. etilen. Genelde tüm prosesler etilen hammaddesine dayalıdır.8. 5. Temel hammadde olarak halen etilen bazlı prosesler yaygındır. Sektörün tüm davranışları PVC sektörüne paraleldir.9) ayarlanarak gönderilir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.L’de verilmiştir. Özelleştirme sonrası yapılacak yeni yatırımlar sektörün rekabet gücünü arttırabilecektir.İ.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ.K. Rap. 124 ..

Yarımca Petrokimya Kompleksi Kasım 2001’de çalışır durumdaki 5 fabrikası ile birlikte Tüpraş’a devredilmiş.00.1. koruyucu kaplamaların (stiren bütadien latex. GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon) numarası ise 2902.1. köpük polistiren (EPS). Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. doymamış polyester reçinelerinin (UPE). Stirenin ISIC Rev.. Third Revision) kodu 2411.İ.3 ve etilene göre % 93.3 olmaktadır. polyesterlerin ve çeşitli kopolimerlerin üretiminde kullanılmaktadır.4. Rap. akrilonitril bütadien stiren (ABS) ve stiren akrilonitril (SAN) üretiminde hammadde olarak kullanılmaktadır.50. Bu prosesler aşağıda belirtilmiştir. 8-14 psia basınçta dehidrojene edilmektedir. etilbenzen dehidrojenasyonu yöntemidir. Stiren ve diğer kapalı fabrikalar sökülmüştür. alkilasyon ünitesinden gelen etilbenzen iki aşamalı bir prosesle 550-640 °C sıcaklıkta. STİREN 1. stiren bütadien kauçuğu (SBR).00 olarak tanımlanmıştır. Stiren ayrıca. GİRİŞ: Doymamış aromatiklerin en önemlisi olan Stiren. 2.02. a)Benzen ve etilenin sıvı fazı alkilasyonunu takiben etilbenzenin adiyabatik dehidrojenasyonu ile Stiren üretimi Benzen ve etilenin sıvı fazı alkilasyonununu ve etilbenzenin adiyabatik dehidrojenasyonunu kapsayan bu entegre üretim yönteminin lisansörü Lummus Crest/Monsanto/UOP firmalarıdır. Yarımca Petrokimya Kompleksinde 1975 yılında üretime başlayan 19. alkidler). Alkilasyon ve dehidrojenasyon reaksiyonları aşağıda verilmektedir.1.50.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Kuruluş Sayısı.K. Şubat 1991’de ekonomik nedenlerden dolayı durdurulmuştur. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Türkiye’de Stiren üreten kuruluş bulunmamaktadır. 1) Etilbenzen Dehidrojenasyonu Yöntemi Günümüzde dünyada Stiren üretiminde yaygın olarak kullanılan yöntem. Bu yöntemi kullanan çeşitli prosesler geliştirilmiştir.00. Bu proseste reaksiyon ısısı buhar ile sağlanmaktadır. Stiren ihtiyacı ithalat yoluyla karşılanmaktadır. 125 .3 (International Standard Industrial Classification. Stiren verimi benzene göre % 94. ticari önemi olan prosesler ve alternatif üretim yöntemleri aşağıda verilmektedir.1. 2.2. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2. Mevcut Durum 2. Dehidrojenasyon ünitesinde. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Stiren üretimi için çeşitli yöntemler geliştirilmiş olup.450 ton/yıl kapasiteli Stiren fabrikasındaki üretim. Türkiye’de Petkim tarafından 1975-1991 yılları arasında Stiren üretimi yapılmıştır. kristal ve antişok polistiren (PS).

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. alkilasyon ünitesinden gelen etilbenzen multi-tubular bir reaktörde 620 °C sıcaklıkta ve vakum altında dehidrojene edilmektedir. Stiren verimi benzene göre % 94. d)Benzen ve etilenin buhar fazı alkilasyonunu takiben etilbenzenin izotermal dehidrojenasyonu ile Stiren üretimi Benzen ve etilenin buhar fazı alkilasyonununu ve etilbenzenin izotermal dehidrojenasyonunu kapsayan bu entegre üretim yönteminin lisansörü Mobil-Badger (alkilasyon) ve Montedison/DWE/Lurgi (dehidrojenasyon) firmalarıdır. Bu proseste reaksiyon ısısı buhar ile sağlanmakta. c) Benzen ve etilenin buhar fazı alkilasyonunu takiben etilbenzenin adiyabatik dehidrojenasyonu ile Stiren üretimi Benzen ve etilenin buhar fazı alkilasyonununu ve etilbenzenin adiyabatik dehidrojenasyonunu kapsayan bu entegre üretim yönteminin lisansörü Mobil-Badger (alkilasyon) ve Fina-Badger (dehidrojenasyon) firmalarıdır. 8-13.. Bu proseste reaksiyon ısısı buhar ile sağlanmakta.K. alkilasyon ünitesinden gelen etilbenzen üç aşamalı bir prosesle 625 °C sıcaklıkta. Dehidrojenasyon ünitesinde toplam etilbenzen dönüşümü % 82.CH 3 CH 2 = CH 2 ETİLEN CH = CH 2 ETİL BENZEN + ETİL BENZEN STİREN H 2 b) Benzen ve etilenin sıvı fazı alkilasyonunu takiben etilbenzenin oksidatif dehidrojenasyonu ile Stiren üretimi Benzen ve etilenin sıvı fazı alkilasyonununu ve etilbenzenin oksidatif dehidrojenasyonunu kapsayan bu entegre üretim yönteminin lisansörü Lummus Crest/Monsanto/UOP firmalarıdır.8 olmaktadır. CH 2 . oluşan hidrojenin yaklaşık % 53’ü oksidize edilmektedir.1 ve etilene göre % 94. Dehidrojenasyon ünitesinde.7 ve etilene göre % 93. alkilasyon ünitesinden gelen etilbenzen birbirine seri bağlı iki reaktörde 626-641 °C sıcaklıkta dehidrojene edilmektedir. Dehidrojenasyon ünitesinde.7 olmaktadır. 126 . Rap. Bu proseste reaksiyon ısısı lityum.1 ve etilene göre % 93. Dehidrojenasyon ünitesinde.İ. potasyum ve sodyum karbonattan oluşan tuz eriyiği ile sağlanmakta. Stiren verimi benzene göre % 94.5 psia basınçta dehidrojene edilmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.9 olmaktadır. Stiren verimi benzene göre % 95.CH 3 + BENZEN CH 2 .5 olup.

toluen oksidasyonu ile elde edilen stilbenin disproporsiyonu ile Stiren üretimi gerçekleştirilmektedir. 2) Alternatif Stiren Üretim Prosesleri a) Bütadienin sıvı fazı dimerizasyonu ile elde edilen 4-vinilsiklohekzenin gaz fazı oksidatif dehidrojenasyonu ile Stiren üretimi Bütadienin sıvı fazı dimerizasyonunu ve 4-vinilsiklohekzenin (VCH) gaz fazı oksidatif dehidrojenasyonunu kapsayan bu entegre üretim yönteminin lisansörü Dow firmasıdır.İ.3-Bütadien 4-vinilsiklohekzen C6H9-CH=CH2 + O2 → C6H5CH=CH2 + 2 H2O 4-vinilsiklohekzen Stiren b) Toluen oksidasyonu ile stilben eldesi ve stilbenin disproporsiyonu ile Stiren üretimi Stiren üretiminde alternatif bir yol olan bu proseste. Toluen oksidasyonunda Bi/K oksit katalizörü. toluen oksidasyonu ile elde edilen stilben etilen ile reaksiyona girerek Stiren üretimi gerçekleştirilmektedir. Bu proseste. 2 CH2=CH-CH=CH2 → C6H9-CH=CH2 1. Bu prosesin en büyük avantajı. ham C4 akımı içinde bulunan bütadienin % 90’nı UOP firmasının zeolitik bir katalizörü kullanılarak 100 °C sıcaklıkta ve 270 psia basınçta 4vinilsiklohekzene dönüştürülmektedir. Bu proseste stiren verimi % 83’dür. Her iki ünitede de multi-tubular reaktör kullanılmaktadır. stilben disproporsiyonunda Mo katalizörü kullanılmaktadır. Rap. ticari benzen alkilasyonu+etilbenzen dehidrojenasyonu entegre üretim yöntemine kıyasla yarı yarıya etilen kullanılmasıdır. Henüz ticari uygulaması olmayan bu üretim yönteminin reaksiyonları aşağıda verilmektedir. etilbenzenin sıvı fazı oksidasyonu ile 127 . 2 C6H5CH3 + O2 → C6H5CH=CHC6H5 + 2 H2O Toluen Stilben C6H5CH=CHC6H5 → Stilben C6H5CH=CH2 Stiren + C6H6 Benzen c) Toluen oksidayonu ile stilben eldesi ve stilbenin etilen ile reaksiyonu ile Stiren eldesi Stiren üretiminde alternatif bir yol olan bu proseste. Sıvı fazı dimerizasyon ünitesinde.Dehidrojenasyon ünitesinde. 2 C6H5CH3 + O2 → C6H5CH=CHC6H5 + 2 H2O Toluen Stilben C6H5CH=CHC6H5 + C2H4 → 2 C6H5CH=CH2 Stilben Etilen Stiren d) Etilbenzenin hidroperoksite oksidasyonu ile elde edilen hidroperoksitin propilen ile reaksiyonu sonucu elde edilen α-metilbenzilalkolun dehidrasyonu ile Stiren üretimi Hidroperoksidasyon prosesi olarak bilinen bu alternatif Stiren üretim prosesinin lisansörü Shell ve Arco firmalarıdır. dimerizasyon ünitesinden gelen 4-vinilsiklohekzen Sn/Sb oksidasyon katalizörü kullanılarak 400 °C sıcaklıkta.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 90 psia basınçta Stirene dönüştürülmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dimerizasyon ve oksidasyon reaksiyonları aşağıda verilmektedir..

etilbenzenhidroperoksit (EBHP).K. en büyük yan ürünler etilbenzen ve benzendir. en 128 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dehidrasyon reaksiyonunda genellikle katalizör olarak alümina. EBHP propilen ile reaksiyona girerek propilen oksit ve MBA elde edilir.5 O2 Etilbenzen C6H5CH2CH3 + x O2 Etilbenzen → C6H5CH(CH3)OH α-metil benzil alkol (MBA) → (C6H5)CO(CH3) + asitler Asetopenon (ACP) C6H5CH(CH3)OOH + C3H6 → C3H6O +C6H5CH(CH3)OH EBHP Propilen MBA (C6H5)CO(CH3) + H2 → C6H5CH(CH3)OH ACP MBA C6H5CH(CH3)OH → MBA C6H5CH=CH2 + H2O Stiren e) Diğer Alternatif Stiren Üretim Prosesleri • α-metil fenilasetaldehitin paladyum katalizörü ile 150 °C sıcaklıkta dekarnonilasyonu sonucu Stiren eldesi: Bu proseste dönüşüm % 78’ olup. Stiren seçiciliği %13-33 olup. Bu yöntem. Rap.İ. Oksidasyon reaksiyonu sonucu oluşan ACP 90155 °C sıcaklıkta ve 1200 psia basınçta hidrojene edilerek MBA elde edilir. reaksiyon ortamı olarak tri-fenilmetan kullanılmaktadır. Bu üretim yöntemi ticari olarak uygulanmamaktadır. α-metilbenzilalkol(MBA) ve asetopenon (ACP) elde edilir. toluen dönüşümü % 29-45. Stiren seçiciliği %10-25 aralığındadır. ticari uygulaması yoktur. MBA’nın dehidrasyonu sonucu Stiren elde edilir. • Toluen ve metanın oksidatif birleşme (coupling) reaksiyonu ile Stiren eldesi: 500-1000 °C sıcaklık ve 15-450 psia basınç aralığında gerçekleştirilen bu reaksiyonda.. ticari olarak uygulanmamaktadır. Bu alternatif Stiren üretim yönteminin reaksiyonları aşağıda verilmektedir. Bu reaksiyonda Mo veya Ti esaslı katalizörler kullanılmaktadır. Stiren seçiciliği % 38 olup. • Toluen ve asetonun pirolizi sonucu Stiren eldesi: 700-900 °C sıcaklıkta buhar ortamında gerçekleştirilen piroliz reaksiyonunda toluen dönüşümü % 40. C6H5CH2CH3 + O2 → C6H5CH(CH3)OOH Etilbenzen Etilbenzenhidroperoksit (EBHP) C6H5CH2CH3 + 0. • Toluenin formaldehit veya metanol ile alkilasyonu ile Stiren eldesi: 400-450 °C sıcaklıkta zeolit katalizör kullanılarak gerçekleştirilen alkilasyon reaksiyonlarında toluen dönüşümü % 15-30.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

3’dür.5. naftalen ve toluen yan ürün olarak üretilmektedir.İ. • Etilen veya n-oktanın aromatizasyonu ile Stiren eldesi: Etilenin 850 °C sıcaklıkta gerçekleştirilen aromatizasyon reaksiyonunda etilen dönüşümü % 87. Stiren seçiciliği % 4-12 aralığındadır. büyük yan ürün etilbenzendir. Bu üretim yöntemi ticari olarak uygulanmamaktadır. Rap. • Benzen ve etilen oksitin alkilasyonu ile Stiren eldesi: 315-440 °C sıcaklıkta ve 70-75 psia basınçta aluminosilikat tipi katalizör kullanılarak gerçekleştirilen alkilasyon reaksiyonunda etilen dönüşümü % 4-8. Stiren seçiciliği % 36. Bu üretim yöntemleri ticari olarak uygulanmamaktadır.6 olup. Stirenin çeşitli üretim yöntemlerine göre birim üretim girdileri aşağıdaki tablolarda verilmektedir..K. Stiren seçiciliği % 64. Ayrıca.4. 129 . Bu üretim yöntemi ticari olarak uygulanmamaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. n-oktan 550 °C sıcaklıkta ve 1 mmHg basıncında Pt/In içeren ZSM-5 zeolitik katalizör kullanılarak gerçekleştirilen aromatizasyon reaksiyonunda n-oktan dönüşümü % 99. benzen.

971 Benzen/Etilenin Sıvı Fazı Alkilasyonu ve Etilbenzenin Oksidatif Dehidrojenasyonu Yöntemi: Tablo 2: Birim Üretim Girdileri (1 Ton Stiren için) Ana Mamul: STİREN Etilen Benzen Polimerizasyon İnhibitörü Dehidrojenasyon Katalizi Buhar Soğutma Suyu (M ) Elektrik (KWH) Azot (NM3) Doğal Gaz (MMCal) Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 3 MİKTAR (KG) 288 792 0.K.İ.3 0.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.2 0. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.83 86 3 1.3 630 90 93 3 901 130 ..2 1. Rap. Benzen/Etilenin Sıvı Fazı Alkilasyonu ve Etilbenzenin Adiyabatik Dehidrojenasyonu Yöntemi: Tablo 1: Birim Üretim Girdileri (1 Ton Stiren için) Ana Mamul: STİREN Etilen Benzen Polimerizasyon İnhibitörü Dehidrojenasyon Katalizi Buhar Soğutma Suyu (M3) Proses Suyu (M ) Elektrik (KWH) Azot (NM3) Doğal Gaz (MMCal) Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 3 MİKTAR (KG) 289 795 0.500 56 0.

67 82 2.077 131 .K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.322 Benzen/Etilenin Buhar Fazı Alkilasyonu ve Etilbenzenin İzotermal Dehidrojenasyonu Yöntemi: Tablo 4: Birim Üretim Girdileri (1 Ton Stiren için) Ana Mamul: STİREN Etilen Benzen Buhar Soğutma Suyu (M ) Proses Suyu (M3) Elektrik (KWH) Doğal Gaz (MMCal) Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 3 MİKTAR (KG) 287 796 440 31 0.67 115 3 2.3 60 90 0.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Benzen/Etilenin Buhar Fazı Alkilasyonu ve Etilbenzenin Adiyabatik Dehidrojenasyonu Yöntemi: Tablo 3: Birim Üretim Girdileri (1 Ton Stiren için) Ana Mamul: STİREN Etilen Benzen Polimerizasyon İnhibitörü Dehidrojenasyon Katalizi Buhar Soğutma Suyu (M3) Proses Suyu (M3) Elektrik (KWH) Azot (NM ) Doğal Gaz (MMCal) Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 3 MİKTAR (KG) 284 788 0..03 0. Rap.

647 41.7 25.09 0.641 54.1.392 51.836 411 0.450 ton/yıl kapasiteli fabrikanın üretimi 1982 yılının ilk aylarına kadar devam etmiştir.1 78 61 3. İthal edilen Stiren fiyatlarının üretilen Stirenden daha ucuz olması nedeniyle üretim Şubat 1991’de durdurulmuştur. d) Maliyetler: Türkiye’de 1999-2005 döneminde Stiren üretimi yapılmamıştır.3. Dış Ticaret: a) İthalat: 1) Ürün İthalatı: 1999-2005 dönemi için Stiren ithalatı miktar olarak Tablo 6’da verilmektedir.4 1 STİREN 47. 2001 yılında ekonomik durgunluk nedeniyle Stiren ithalatında azalma olmuştur.5 5. 2.784 132 .5 30.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Komplekste bulunan PS ve SBR fabrikalarına hammadde sağlamak üzere kurulan 19.. 55..463 31. Rap. c) Üretim Miktarı ve Değeri: Türkiye’de 1991 yılından beri Stiren üretimi yapılmamaktadır. Petkim’in Yarımca Petrokimya Kompleksinde 1975 yılında başlanmıştır. Bütadienden Stiren Üretimi Yöntemi. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. fabrika tekrar üretime geçmiş ve Stiren üretimi 1991 yılına kadar devam etmiştir.000 1999 2000 2001 2002 2003 DİE 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.289 43.K. 8. Bu yıllarda ithal edilen Stiren fiyatının üretilen Stirenden daha ucuz olması nedeniyle fabrika durdurulmuştur.5 0.İ.7 33 b) Ürün Standartları: Türkiye’de 1999-2005 döneminde Stiren üretimi yapılmamıştır. Tablo 6: Stiren Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar Kaynak: (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2004 Tah.6 -38. DOW Prosesi: Tablo 5: Birim Üretim Girdileri (1 Ton Stiren için) Ana Mamul: STİREN Bütadien Oksijen Hidrojen (NM ) Polimerizasyon İnhibitörü Soğutma Suyu (M ) Elektrik (KWH) Azot (NM ) Fuel Oil (MMCal) Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 3 3 3 MİKTAR (KG) 2. Yurdumuzda Stiren üretimine. 1987 yılında dünya Stiren fiyatlarının yeniden yükselmesi nedeniyle.

Bu ithalatın CIF.7 -2.468 838 269 3.0 4.4 -98.146 15 - 30.326 28.0 -62.300 19. $/Ton) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.9 -15.2 4.8 20.6 63.3 -12. Cari Fiyatlarla.9 - 133 .Kore 1.942 17.472 23. 1 STİREN 23.266 12. Bu dönemde yapılan toplam ithalatın yaklaşık % 60’ı AB ülkelerinden yapılmıştır.9 34.175 7.K.7 -98.. 29. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.9 78. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.500 88.956 Önemli Diğer Ülkeler 1 Rusya Fed.971 4 S.1 47. 2000 ve 2004 yıllarında ithalat değerleri artmıştır.8 -53. Rap.2 8.932 1.1 -67.5 42.299 43. Tablo 7: Stiren Sektörü Ürün İthalatı (CIF.737 31.058 5 Endonezya 4. Diğer ülkelerden Rusya Federasyonu’ndan yapılan ithalatta ise son 2 yılda hızlı bir artış görülmüştür.846 6.836 21.2 5.074 6 Meksika 7 G.903 3.3 Kaynak: DİE Tablo 8: Stiren Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları 1999-2005 döneminde AB ülkelerinden ve sektör ithalatında ilk beş sırayı alan diğer ülkelerden yapılan Stiren ithalatı miktar olarak Tablo 9’da verilmektedir.839 8 İsviçre 319 220 9 Japonya 8 Kaynak: DİE 2002 2003 2004 2005 Tah.İ.6 -35.9 25.777 Kaynak: DİE 60. cari fiyatlarla değeri Tablo 7’de verilmektedir.6 -7.451 5.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.277 32.875 2. Tablo 9 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Stiren Sektörü Ürün İthalatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 1 STİREN AB Ülkeleri Toplamı 24.0 111. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 5.318 962 185 495 13.2 100 -69.Arabistan 8.591 2.9 -6.6 100 -2.567 28.8 11.6 -60.1 24.2 18. 1 STİREN $/Ton 492 854 547 685 743 1055 1100 73.6 -60. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dünya Stiren sektöründeki gelişmelere bağlı olarak Stiren fiyatlarının yükselmesi nedeniyle.000 -2. 736 210 2 ABD 13.1 -56.500 498.599 2.7 -15. (CIF.257 9.420 57.2 33. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.944 232 3 Bulgaristan.7 -20.1 1999-2005 dönemine ait ortalama ithal birim fiyatları ise Tablo 8’de verilmektedir.1 2703.

6 69.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.795 6. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.810 19.8 -98.673 21.582 225 14 - 33. Tablo 11: Tüketim Miktarı Sıra Ana (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) YILLAR 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.182 1.5 30.059 488 567 5 Endonezya 4.641 54.Kore 1. b) İhracat: 1999-2005 döneminde Stiren ihracatı yapılmamıştır.640 138 1.1 -19.500 100 - 81.6 -38.3 36.2 70.7 25.5 60.434 3..736 8 İsviçre 162 127 173 9 Japonya 4 Kaynak: DİE (CIF.7 -21.3 -60.9 16. Stiren üretimi yapılmadığı için yurtiçi tüketimin tamamı ithalatla karşılanmıştır. 134 .2 (2) Yarı ürün ithalatı: 1999-2005 döneminde yarı ürün ithalatı yapılmamıştır. Bu ithalatın CIF.300 22. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.647 41. 1 STİREN 47.4 Kaynak: DİE Bu tüketimin CIF. Rap.552 2.500 100 4.448 5. Cari Fiyatlarla. 410 98 495 401 2 ABD 8.613 Önemli Diğer Ülkeler 1 Rusya Fed.5 5.609 13.0 -38.6 405.0 -98.609 12. cari fiyatlarla değeri Tablo 10’da verilmektedir. 4.953 7 G. Yurtiçi Tüketim: 1999-2005 dönemine ait yurtiçi Stiren tüketimi miktar olarak Tablo 11’de verilmektedir.289 43.784 55. Tablo 10 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Stiren Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 1 STİREN AB Ülkeleri Toplamı 10.392 51.000 8.999 4 S.463 31.8 61. cari fiyatlarla değeri Tablo 12’de verilmektedir.5 0.847 3 Bulgaristan.9 -7.5 -53. 34.1 194.6 -51. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 2005 Tah. 2.3 -3.361 10.7 4.903 5. (3) Hammadde ithalatı: 1999-2005 döneminde hammadde ithalatı yapılmamıştır.653 6 Meksika 1.Arabistan 3.2 27.4 -38.1..1 3367. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.109 20.2 -40.6 -55.840 3.4.2 25.İ.

1.5.1. Fiyatlar: Türkiye’de 1999-2005 döneminde Stiren üretimi yapılmamıştır.8. Bu döneme ait ortalama ithal fiyatları Tablo 13’de verilmektedir.1. Tablo 12: Tüketim Değeri (Cari Fiyatlarla. 1991 yılında da Stiren üretim maliyetinin ithalat fiyatlarının üzerinde olması nedeniyle fabrikanın üretimi durdurulmuştur. Proses ve ekipman teknolojisindeki gelişmelere bağlı olarak Stiren fabrikalarının optimum kapasiteleri artmış olup.6 -35.9 25. üretimi yapılmadığı için sektörün rekabet gücü 2. gibi) kullanılmaktadır.1.000 ton/yıl seviyesinde olması gerekmektedir.1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler Türkiye’de Stiren üretimi yapılmamaktadır. Tablo 13: Stiren Sektörü Ortalama İthal Fiyatları (CIF.3 Kaynak: DİE 2. Sektörün Rekabet Gücü Türkiye’de Stiren değerlendirilememiştir. 2. İstihdam: Türkiye’de 1999-2005 döneminde Stiren üretimi yapılmamıştır.K.A’da verilmiştir. yeni kurulan dünya ölçeğindeki Stiren fabrikalarının kapasiteleri 500. Türkiye’nin 2005 yılındaki Stiren tüketimi yaklaşık 55.9 78. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.000 ton/yıl seviyesindedir.İ. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.500 88.777 60.6 -60. 2.9. SBR ve ABS gibi Stiren türevlerine olan talebi hızla artmakta olup.7. eğer bu Stiren türevlerinin yurtiçinde üretilmesi durumunda 135 .0 4. önemli seviyelere ulaşmış durumdadır ve bu talebin çok büyük bir bölümü de ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: Türkiye’de Stiren üretimi yapılmadığı için yurtiçi Stiren talebi ithalatla karşılanmaktadır. koruyucu kaplamalar v.b.. Rap. 2.942 17.299 43. $/Ton) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 STİREN 23. Stiren yurdumuzda PS.10.326 28. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.277 32.1.5 42. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 Kaynak: DİE 2.6 63. Petkim’in Yarımca Petrokimya Kompleksinde 1975 yılında üretime başlayan Stiren fabrikasında tevsi ve modernizasyon çalışmaları yapılamamış ve fabrika zaman içerisinde gerek teknoloji ve gerekse kapasite açısından dünya standartlarının gerisinde kalmıştır.6.2 5. Bu nedenle.000 ton/yıl’ın üzerine çıkmıştır. Fakat yurdumuzun PS. SBR gibi sektörlerde ve diğer alanlarda (doymamış polyester reçineleri. 1 STİREN $/Ton 492 854 547 685 743 1055 1100 73. EPS.2 8.2 18. Günümüz koşullarında rekabet edebilecek yeni bir Stiren fabrikasının kapasitesinin minimum 300.420 57.

Bu da. Bu tüketimde Stiren türevleri içerisinde en büyük pay polistirene aittir. Kuvvetli talep senaryosunun gerçekleşmesi durumunda Stiren kar marjlarının 2007 ve 2008 yıllarında pik seviyelere çıkması beklenmektedir. Bu fabrikalardan 4 tanesi Orta Doğu’da. Kuveyt ve Suudi Arabistan’da kurulacaktır. Ancak bu talebin yurtiçi Stiren tüketimine fiilen yansıyabilmesi için ülkemizde Stiren türevi üreten yeni fabrikaların kurulması gerekmektedir. tüketimin her yıl yaklaşık 1 milyon ton artması anlamına gelmektedir. 2. talebin nispeten kuvvetli olması gerekmektedir. Yumurtalık’ta bulunan PS (kristal ve antişok) kapasitesini 60. Dünyada 1998-2003 yılları arasında toplam 4. Orta Doğu’da kurulan fabrikalar üretimlerinin büyük bölümünü Kuzeydoğu Asya’ya ihraç edeceklerdir. Orta Doğu’da kurulacak Stiren fabrikalarının temel hedefi de Çin olacak ve 2008 yılına kadar dünya Stiren tüketiminde görülecek artışın yarısından fazlası Çin’de tüketilecektir. ithalat yoluyla karşılanabilecektir. toplam tüketiminin yaklaşık % 64’ünü oluşturmuştur. Rap. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu: 2004 yılında dünya Stiren tüketimi yaklaşık 24 milyon ton olmuştur. Gözlemcilere göre yeni kapasitelerin. Orta Doğu’dan Çin’e yapılan ve hızla büyüyen Stiren ihracatı 136 .000 ton/yıl kapasiteli PS (kristal ve antişok) ve 60. Üretime 2010 yılında başlanacağı öngörülen bu yatırımlarla.5 milyon ton/yıl’lık yeni Stiren kapasitesi devreye girmiş ve bu Stirenin % 75’i Çin’de tüketilmiştir.. Stiren türevleri üretiminde görülecek büyümenin ekonomik büyümenin altında olması ve bir veya iki Stiren üreticisinin sektörden çekilmesi beklenmektedir. Dünyada 2008 yılına kadar 9 yeni Stiren fabrikasının devreye girmesi beklenmektedir. Bundan yaklaşık 10 sene öncesine kadar dünya Stiren türevleri pazarının % 45’ini net ihracatçı olarak ABD kontrol ediyordu.2. Türkiye’nin Stiren talebinin. Diğer taraftan Başer Petrokimya. Bu bağlamda Petkim.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Aliağa Petrokimya Kompleksi Aromatikler fabrikasında üretilen ve Türkiye’de tüketim alanı olmadığı için ihraç edilen benzen ürününün Stirene dönüştürülmesi ve üretilen bu Stirenin de katma değeri yüksek PS ve ABS gibi Stiren türevlerine dönüştürülerek bu ürünlere olan Türkiye talebinin karşılanması hedeflenmektedir. kapasite kullanım oranları kabul edilemeyecek seviyelere düşmeden absorbe edilebilmesi için.000 ton/yıl kapasiteli ABS fabrikaları ile bu fabrikaların hammadde ihtiyacını karşılayacak 300.000 tonun üzerine çıkacağı tahmin edilmektedir. Dünya Stiren tüketiminin 2008 yılına kadar yılda ortalama % 4 büyümesi beklenmektedir. yeni kapasiteler durumu daha da kötüleştirecek ve Stiren üreticileri düşük kar marjları ile karşılaşabileceklerdir. Diğer bölgelerde kurulacak fabrikaların üretimleri ise bu bölgelerde kurulacak Stiren türevi fabrikalarında hammadde olarak kullanılacaktır.İ. Aliağa’da. Türkiye’nin Stiren eşdeğeri olarak Stiren talebinin oldukça yüksek seviyelerde olduğu görülmektedir. Orta Doğu’daki fabrikalar İran. Fakat bu oranın. aromatikler fabrikasından temin edilebilecek fakat etilen. antişok ve köpük polistiren üretiminde kullanılan Stiren. 2010 yılında 400. Önümüzdeki yıllarda dünya Stiren pazarını ve talep büyümesini yönlendiren ülke Çin olacaktır. Dünya Stiren türevleri tüketiminin yaklaşık % 20’sinin yapıldığı ABD’de ise. Fakat eğer yüksek hammadde ve enerji fiyatları gibi nedenlerle talep zayıflarsa. 1 tanesi Hindistan’da ve diğerleri de Kuzey Doğu Asya’da bulunacaktır. Kristal. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. hammadde olarak ihtiyaç duyulacak Stiren miktarı dikkate alınırsa. Bu Stirenden üretilecek Stiren türevlerinin yaklaşık % 50’si ise mamul madde olarak tekrar dünya pazarlarına ihraç edilecektir. Yeni kurulacak fabrikaların çok azında PO/SM (Propilen Oksit/Stiren Monomer) teknolojisi kullanılacak ve büyük bölümü klasik etilbenzen dehidrojenasyonu teknolojisi ile üretim yapacaklardır.K. DTÖ. planlanan bu yatırımlarla. Fabrikada kullanılacak olan hammaddelerden benzen. Sektörün Dünyada (OECD. 270.000 ton/yıl kapasiteli bir Stiren fabrikası kurmayı planlamaktadır. Stirenin ikinci büyük tüketicisi ise % 13’lük pay ile ABS olmuştur.000 ton/yıl artırmayı planlamaktadır.

GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar–Fırsatlar–Tehditler) Analizi Genel olarak petrokimya söktörü için GZFT Analizi EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 ton/yıl kapasiteli Stiren fabrikası devreye alınmıştır ve 2008 yılına kadar yeni bir fabrika planlanmamaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. Rap.C’de verilmiştir. nedeniyle. 137 . Batı Avrupa’da ise en son 2003 yılında. Batı Avrupa’da Stiren türevleri pazarı ekonomik büyümenin biraz altında büyümektedir ve bölge halen net Stiren ihracatçısı konumundadır.K.3.. 2. 2008 yılına kadar % 10’un da altına düşmesi beklenmektedir. Lyondell ve Bayer firmalarının Rotterdam’da kurduğu 640.

3.000 300. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 STİREN 108.000 yurtiçi Stiren talebini 2007 - 2008 - Üretim projeksiyonu.000 ton/yıl kapasiteli PS (kristal ve antişok) ve 60.Yıllık YILLAR Artış (%) 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 300.000 29.0 Yurtiçi talep projeksiyonu. Dokuzuncu plan döneminde Petkim tarafından. 2005 fiyatlarıyla değer olarak Tablo 15’de verilmektedir. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3. karşılayamayacaktır. Tablo 14: Stiren Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (Ton) Ort. Tablo 16: Stiren Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. 300.000 443.000 79.000 ton/yıl artırmayı planlamaktadır. Rap.2.000 103. Aliağa’da.K.076 116.013 29.959 142.000 423. Bu yatırım dikkate alınarak belirlenen üretim tahminleri miktar olarak Tablo 16’da verilmektedir. planlanan bu yatırımlar nedeniyle. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 STİREN 73.000 435.1.247 641.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No.3. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: Stiren türevi üreten sektörlerde planlanan kapasite artışları ve yeni yatırımlar da dikkate alınarak belirlenen dokuzuncu plan dönemi yurtiçi talep projeksiyonu miktar olarak Tablo 14’de verilmektedir. Bu nedenle Stiren ihracatı öngörülmemiştir.İ.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No. Aliağa’da.857 644. Yurtiçi talebin.052 655.000 ton/yıl kapasiteli ABS fabrikaları ile bu fabrikalara hammadde sağlamak üzere 300 000 ton/yıl kapasiteli bir Stiren fabrikasının kurulması planlanmaktadır..000 96. 3.000 300.000 300. Mallar 2006 1 STİREN (Ton) Ort.0 3. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Üretim Projeksiyonu: Dokuzuncu plan döneminde Petkim tarafından.127 152. dokuzuncu plan döneminde (özellikle Petkim’in planladığı fabrikaların devreye gireceği 2010 yılından sonra) önemli ölçüde artacağı tahmin edilmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 ton/yıl kapasiteli bir Stiren fabrikasının kurulması ve fabrikanın 2010 yılında üretime başlaması planlanmaktadır. Başer Petrokimya ise Yumurtalık’taki mevcut PS kapasitesini 60. 270. 2005 fiyatlarıyla değer olarak Tablo 17’de verilmektedir.000 433. 138 .490 626. Tablo 15:Stiren Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (2005 Fiyatlarıyla. Bin YTL) Ort. İhracat Projeksiyonu: Dokuzuncu plan döneminde yurtiçi Stiren üretimi.

Tablo 17: Stiren Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.000 135. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.4.300 157..300 135. 2010-2013 yılları arasında ise ortalama % 30’u ithalat yoluyla karşılanacaktır.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No.147 3.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No. Mallar 2006 1 STİREN - 2007 - 2008 - (2005 Fiyatlarıyla.000 133.000 ton/yıl kapasiteli Stiren fabrikasında hammadde olarak benzen ve etilen kullanılacaktır. Fakat etilen ihtiyacının ithalat yoluyla karşılanması gerekecektir.K. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Dokuzuncu plan dönemi için Stiren İthalat Projeksiyonu miktar olarak Tablo 18’de verilmektedir.000 ton/yıl etilen ithal edilmesi öngörülmektedir.000 143.147 444.300 86.000 96.900 105.000 103.000 79.000 9.2 İthalat projeksiyonu. c) Hammadde İthalatı: Petkim’in kurmayı planladığı 300.147 444.İ.600 113.147 444. Yurtiçi tüketimin 2010 yılına kadar tamamı. Bin YTL) Ort. Tablo 18: Stiren Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (Ton) Ort..000 123. 139 . Bin $) Ort.300 148.2 b) Yarı ürün ithalatı: Dokuzuncu plan döneminde yarı ürün ithalatı öngörülmemektedir. Tablo 19: Stiren Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (2005 CIF Fiyatlarıyla.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.500 9.300 146. Fabrikanın benzen ihtiyacı Aliağa Kompleksi Aromatikler Fabrikasından temin edilebilecektir. Bu nedenle 2010 yılından itibaren yaklaşık 84. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 STİREN 73. Rap.Yıllık YILLAR Artış (%) 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 444. 2005 yılı CIF fiyatlarıyla değer olarak Tablo 19’da verilmektedir . Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 STİREN 80.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.6.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 1975 yılında Yarımca’da Stiren üretmeye başlamış ve bu üretimini 1991 140 . Rap. Çevre Uygulamalarında vb.. Diğer taraftan.8. Bu yatırıma ilişkin bilgiler Tablo 20’de verilmektedir. Girdi Piyasalarında. Ar-Ge Faaliyetlerinde. ABS.371 35 Aliağa 3.000 4 2010 166. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri: Türkiye’de petrokimya sanayini kurmak ve geliştirmek amacıyla 3 Nisan 1965 tarihinde bir kamu kuruluşu olarak kurulan Petkim. Şu anda ticari olarak en fazla kullanılan etilbenzen dehidrojenasyon üretim teknolojisinin yanısıra. dünyada Stiren birim üretim maliyetini düşürmek amacıyla yeni üretim teknolojileri geliştirilmiştir.7. 3. Shell/Seraya. Petkim. mevcut Stiren eşdeğeri talep fiili Stiren talebine dönüşerek ülkemizdeki Stiren tüketimi artacak ve bu durum da yurtiçinde Stiren üretilmesi ihtiyacını doğuracaktır. İstihdam Piyasasında. Sektörde Kamunun Rolü. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri Genel olarak EK-E’de anlatılmıştır. Tablo 20: Stiren Sektöründe Eklenecek Yeni Kapasiteler Yatırıma Yaratılacak Yatırım Üretime Yatırım Yaratılacak Başlama Proje Kapasite İlave Süresi Başlama Tutarı İstihdam Yatırım (Bin Yılı Adı Birimi Kapasite (Yıl) Yılı (Kişi) Yeri YTL) Petkim Stiren 2006 Fabrikası Yatırımı Ton/Yıl 300. 3. benzen) sektörlerle yakın bir ilişkisi bulunmaktadır.5. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri: Son yıllarda. Halen PO/SM teknolojisini kullanan başlıca firmalar Lyondell. Bu nedenle.K. 3. Böylece hammaddeler kolay ve güvenilir bir şekilde yurtiçinden temin edilebilecek ve üretim maliyetleri açısından önemli avantajlar sağlanacaktır. önümüzdeki yıllarda PO/SM prosesini kullanan çok az sayıda yeni Stiren fabrikası kurulacağı ve yeni Stiren fabrikalarının çoğunda klasik etilbenzen dehidrojenasyonu teknolojisinin kullanılacağı tahmin edilmektedir. bu sektörlerin rekabet gücünü artıran önemli bir unsurdur.5. Repsol ve Ellba firmalarıdır. SBR gibi) üreten ve sektöre hammadde sağlayan (etilen. Halen çok büyük bir bölümü ithalat yoluyla karşılanan Stiren türevlerinin yurtiçinde üretilmesine yönelik yatırımların yapılması ile.İ. 3. Teknolojide. Bununla birlikte. Shell ve Arco firmalarının ortak geliştirdikleri PO/SM (Propilen Oksit/Stiren Monomer) üretim teknolojisi de son yıllarda yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmış ve bu teknoloji ile üretilen Stiren kapasitesi toplam Stiren kapasitesinin yaklaşık % 20’sine ulaşmıştır. Stiren türevi (PS. Yatırım Tahminleri: Dokuzuncu plan döneminde Petkim tarafından bir Stiren fabrikası kurulması planlanmaktadır. gerek Stiren sektörü ve gerekse Stiren türevi üreten sektörler için hammadde entegrasyonunun mevcut olması. halen Türkiye’nin en büyük petrokimya üreticisidir. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler: Stiren sektörünün.2. PO üretiminde yan ürün olarak Stirenin üretilmediği yeni prosesler geliştirilmektedir.

141 . Stiren türevi üreten yeni fabrikaların ve bu fabrikaların hammadde ihtiyacını karşılayacak bir Stiren fabrikasının kurulmasına yönelik yatırımların yapılması gerekmektedir. yılına kadar devam ettirmiştir. Bu durum. 4. Rap. Bu nedenle. Şirket. Geçmiş yıllarda olduğu gibi önümüzdeki yıllarda da Türkiye Stiren ithalatının yaklaşık %60’ının AB ülkelerinden yapılacağı tahmin edilmektedir 5.. bu kapsamda yapılabilecek yeni petrokimya yatırımlarının sektörü olumlu yönde etkilemesi beklenmektedir. 2005 yılı itibariyle çoğunluk hissesi T.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. dokuzuncu plan döneminde de Aliağa’da yeni bir Stiren fabrikası kurmayı planlamaktadır.K. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİ İÇİN ÖNERİLEN STRATEJİ. bu ürünlerin çok yüksek düzeylerde olan katma değerinin yurtdışında kalmasına ve önemli miktarlara ulaşan döviz harcamalarına neden olmaktadır. AMAÇ. özelleştirme kapsamında olan bir kuruluştur. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığına ait olan Petkim. ülkemizde. POLİTİKA. AB’YE KATILIM SÜRECİNİN SEKTÖRE ETKİLERİ AB’ye katılım sürecinin ülkemizdeki yabancı sermaye yatırımlarını artıracağı düşünülerek.C.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. ÖNCELİK VE TEDBİRLER Türkiye’nin Stiren türevlerine olan talebinin çok büyük bir bölümü ithalat yoluyla karşılanmaktadır.

İ.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.K. 142 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

Rap.26. 0. 0. 1. nitril kauçukları ve akrilamid üretiminde de kullanılmaktadır. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC. 20 max. Ürünün Genel Özellikleri Akrilonitrilin kompozisyon ve özellikleri aşağıda verilmiştir. Rev. adiponitril. 143 .16. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Sektörün Tanımı ve Sınırlanması Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G.. 100 max.K. 300 max.metilvinilketon Siyano bütadien Özgül ağırlık BİRİM %w ppm ppm ppm ppm ppm ppm ppm ppm ppm ppm DEĞER 99 min.3882-1.2 max. 0.5 Berrak İhmal edilebilir İhmal edilebilir 0. 5 max.3.P.3892 10 max.İ.10. AKRİLONİTRİL (ACN) 1. 500 max. GİRİŞ 1. Kullanım Alanları Dünya’da Akrilonitrilin büyük bir bölümü akrilik iplik ve elyaf üretiminde olmak üzere.4. berrak ve keskin kokulu bir sıvıdır. 50 max.2 max.2.2 max.799-0. Bünyesinde bulunan CH ve C─C aktif gurupları ile çok değişik reaksiyonlara girebilmektedir.İ. 2411.50’dır.) numarası 29. 10 max.T.3. 0. 6-9 1. ÖZELLİK Akrilonitril Aseton (ağırlıkça) Asetonitril (ağırlıkça) Asitlik (ağırlıkça) Akrolein (ağırlıkça) Aldehitler (ağırlıkça) Bakır (ağırlıkça) Demir (ağırlıkça) HCN (ağırlıkça) Uçucu olmayanlar (ağırlıkça) Peroksitler (ağırlıkça) pH ( %5 çözelti ) Kırılma indeksi (25ºC) Renk (APHA) Su (ağırlıkça) Görünüm Divinilasetilen.Türkiye’de ise Akrilonitrilin tamamına yakını akrilik elyaf üretiminde tüketilmektedir.802 % 1. ABS/SAN reçineleri.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1.00 olan Akrilonitril (CH2=CH─CN).

Sektördeki Kuruluşlar Akrilonitril.. 2. Tablo-1 : ACN Sektöründeki Kuruluşlar Tablo 1: . a) Etilen Siyanohidrinin Katalizörlü Dehidrasyonu H2C H2C O + HCN CH2OH CH2CN H2C=CHCN + H2O 144 .000 ton/yıl (7. Darboğaz giderme çalışmaları sonucunda fabrika üretim kapasitesi 234 ton/gün'den 270 ton/gün'e yükseltilmiştir.1993 yılı Mayıs ayında darboğaz giderme çalışmaları tamamlanarak 90.000 ton/yıldır. Kuruluşunda 70. 1994 yılında mevcut kapasiteye uygun olarak yeni bir insineratör yapılmıştır.2 86 97. Üretim a) Üretim Yöntemi -Teknoloji ACN çeşitli yollarla elde edilmekle birlikte ticari olarak propilenin amoksidasyonu ile üretilmektedir.5 2.1.200 saat) olan kapasitesi .1. (Ton) YILLAR 2003 90 93.Ş. Tablo-2 : ACN Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Tablo 2: Akrilonitril.000 ton/yıl'a çıkarılan ACN fabrikasında üretilmektedir.2. Sektöründe Önemli Kuruluşlar Varsa Yabancı Sermaye Payı (%) 0 2005 Yılı İşçi Sayısı Kapasite 73 90000 Sıra No: 1- Kuruluş Adı Kamu Kuruluşları Pektim ACN Fabrikası Yeri Aliağa Üretim Konusu Akrilonitril Kaynak: Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A.İ.Ş.6 2004 90 97. 90 95. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR 2. Petkim ACN ünitesinin kapasitesi 90.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. ACN üretiminde kullanılan yöntemler aşağıda verilmektedir.8 2005 Tah.Akrilonitril. Rap.1.000 ton/yıl'a (8.7 101 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Mevcut Kapasite ve Kullanımı 2005 yılı itibariyle. 2.Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Ana Kapasite Kapasite No: Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 1. halen Türkiye'de 1985 yılında işletmeye alınan Petkim Aliağa Petrokimya Kompleksi içerisinde yer alan ve 1993 yılı Mayıs ayında darboğaz çalışmaları tamamlanarak kapasitesi 90.1.3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 saat'a) çıkartılmıştır.ACN Kapasite 90 90 90 90 KKO 87.

.85 kg/cm2g basıncında. Rap. Bugüne kadar geliştirilmiş ve tatbikatı yapılmış propilen amonyak proseslerinin farklılıkları kullanılan katalizörden ve reaktör tiplerinden doğmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. Etilen Oksit Hidrojen Siyanür Etilen Siyanohidrin Akrilonitril b) Asetilen ve Hidrojen Siyanürün Katalizörlü Reaksiyonu C2H2 Asetilen + HCN Hidrojen Siyanür CH2=CHCN Akrilonitril c) Propilen ve Azotmonoksitin Katalizörlü Reaksiyonu 4CH2=CHCH3 + 6 NO Propilen Azotmonoksit 4 CH2=CHCN + 6 H2O + N2 Akrilonitril d) Propilen ve Amonyağın Hava ile Oksitlenerek Akrilonitril Eldesi ACN.K. 0. molibden bazlı BP katalisti ile birlikte propilen. amonyak ve oksijen. Propilen ve amonyağın hava ile katalizörlü oksidasyonu günümüzde kullanılan bütün akrilonitril proseslerinin esasını teşkil etmektedir. 145 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. C3H6 + Propilen NH3 + 3/2 O2 Amonyak hava CH2=CHCN + 3H20 + ısı Akrilonitril PETKİM’de bu proses ile ACN üretimi yapılmaktadır. 445ºC civarında reaksiyona girerler. Akışkan yataklı bir reaktörde. Dünya’da çoğunlukla BP Amoco lisansı ile propilenin amoksidasyonu reaksiyonu yoluyla üretilmektedir.

Halen bu çalışmaların devam ettiği bilinmektedir. Sadece BP Amoco prosesindeki katalizörün yerine kullanılan özel bir katalizör ile üretilmektedir.Mo Fe .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.NS 733 D katalisti de bir önceki katalistine göre daha yüksek ACN dönüşümüne sahip olup. NITTO firmasının son gelişmiş katalisti ise NS 733 D olup bir önceki katalisti NS 733 C dir.İ. Son zamanlarda daha geliştirilmiş ve uranyum ihtiva etmeyen Bi-Mo akışkan katalizör sistemi kullanılmaya başlamıştır. Propan amoksidasyonunda kullanılmak üzere 1961 yılında Du Pont.Sb Sb . Daha sonra bu katalizör yerini antimon-uranyum oksit esaslı katalizöre bırakmış ve bu şekilde verim arttırılıp. propilen birim tüketimi % 10 civarında daha azdır. enstrümantasyon hariç diğer teknolojik gelişmelere büyük ölçüde ulaşılmıştır. BP Amoco (eski SOHIO) prosesinin aynısıdır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. PROSES BP-Amoco NITTO UGINE KUHLMAN REAKTÖR TİPİ Akışkan yatak Akışkan yatak Sabit yatak KATALİZÖR Bi .1964 yılında Halcon International firmaları tarafından katalist patenti alınmış ve 1967-1968 tarihlerinden itibaren Monsanto (USA) ve ICI (UK) firmaları tarafından bu konuda ilk defa büyük bir proses geliştirme programına başlandığı belirtilmektedir. Petkim ACN fabrikası da 2000 yılından beri C49MC katalistini kullanmaktadır.. Çeşitli prosesler için üretim veriminde farklılıklar vardır. Asahi Kasei firmasının bu konuda ileri çalışmaları olduğu duyulmaktadır. C49MC Katalisti ise. Aliağa Kompleksindeki ACN fabrikasında da kullanılan ve akışkan yatak prensibini uygulayan BP Amoco (eski SOHIO) prosesidir. BP Amoco firmasına ait C49 MC ticari adlı katalistidir. UGINE KUHLMANN Halen kullanılan prosesler içersinde en yaygın olanı. yan ürün çıkışı azaltılmıştır. Propanın katalitik amoksidasyonu. Bunların dışında propilen fiyatlarındaki artışlar ve propan fiyatının düşük olması nedeniyle propandan akrilonitril üretilmesi konusunda araştırmalar hızlanmıştır.K.Sn NITTO prosesi. Bu proseste önceleri kullanılan katalizör tipi silika üzerinde bizmut fosfomolibdat olmuştur. prosesinde % 72 ve BP Amoco prosesinde % 80 olmaktadır. C49 katalistiyle ACN üretiminde kullanılan propilenin birim tüketimi % 10 daha azdır. propanın dehidrojenasyonuyla oluşan propilenin amoksidayonu sonucunda akrilonitril eldesidir. C49 Katalistine göre % 6 daha az birim tüketimine sahip olmaktadır. Bundan önceki ve daha düşük ACN dönüşüm yüzdesine sahip katalisti ise C41 ve C49’dur. Petkim ACN fabrikasında 1993 Mayıs ayında tamamlanan darboğaz giderme çalışmalarıyla. Halen en yaygın kullanım alanına sahip. 146 . Propilene göre ACN verimi NITTO prosesinde % 78. Ayrıca Asahi Kasei firmasının da katalist üretiminde verimi yüksek katalist çalışmaları yaptıkları bilinmektedir. Ayrıca diğer sistemlerin kirlenmesine neden olabilecek yan ürün dönüşümünün azaldığı da ifade edilmektedir. Her iki katalist üreticisi de katalist geliştirme konusunda araştırmalara devam etmektedirler. Rap. Propandan akrilonitril üretiminde akışkan yataklı reaktörler kullanılmakta olup propilen amoksidayonuna göre dezavantajları aşağıda verilmiştir.

ağır organikler ve çok küçük miktarda reaktörden kaçmış olan katalist uzaklaştırılır. Açığa çıkan ısı yüksek basınçlı buhar elde edilmesinde kullanılır.8’dir. CO. Reaksiyon sonucunda ACN ve yan ürünlerinin yanı sıra ısı açığa çıkar.85-1. propan ve su buharıdır. Absorbsiyon kolonundan verilen gazlar azot. Reaksiyon 0. propilen kullanımında ise % 75’tir). o Amonyak dönüşümü % 80. CO2. ürün kolonuna verilerek akrilonitrilin elyaf üretimine uygun saflıkta olması sağlanır. sülfirik asit nötralizasyonu ile uzaklaştırılırlar. Geri kazanma kolonu tepe akımı saflaştırma bölümündeki hidrojen siyanür ayırma kolonuna verilerek hidrojen siyanür kolonun tepe ürünü olarak alınır ve atık yakma fırınında yakılır. Reaktörden çıkan sıcak reaksiyon gazlarının ön soğutması yapıldıktan sonra soğutma kolonunda adyabatik olarak tekrar soğutulur.7 propilen için % 79. 147 .1 kg/cm2 basınçta ve 430-460ºC sıcaklık aralıklarında olur. Bu soğutma esnasında reaksiyon gazları içerisinde bulunan reaksiyona girmemiş amonyak.K. o Yüksek reaksiyon sıcaklığı (500ºC) ve düşük temas süresi (5 sn).. Reaktör içerisinde akışkan halde bulunan katalistin reaktör sonrası sistemlere kaçışını önlemek amacıyla siklonlar bulunmaktadır. Geri kazanma kolonu tepesinden ACN. Gaz fazda reaktöre verilen propilen. Su içerisinde absorbe edilmiş reaksiyon ürünleri geri kazanma kolonuna alınır. propilen amoksidasyonunda % 92. Bu yüzden araştırmalar katalistin verimliliğinin artırılması üzerinde yoğunlaşmaktadır.İ. Hava. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bu da amonyumsülfat miktarının artmasına neden olmakta ve bunun da uzaklaştırılması sorun yaratmaktadır. Kolonun dibinden çok küçük miktarlarda safsızlıklar ihtiva eden akrilonitril. Geri kazanma kolonu dip kısmından su ve ağır organikler alınır. Asetonitril kolonun orta bölümünden çekilerek uzaklaştırılır. Artık amonyak. o Molar akrilonitril verimi daha düşüktür (propan kullanımında % 40. Aliağa Kompleksi ACN fabrikasında kullanılmakta olan SOHIO Prosesi’nin (BP Amoco) kısa özeti aşağıda verilmiştir. bir başka deyişle reaksiyon ekzotermiktir. Bu da propanın büyük bir kısmının C02 ve CO dönüştüğünü göstermektedir. Bu sebeplerden reaktör ve diğer sistemlerde kullanılan ekipmanların propilen amoksidasyon prosesindekilere nazaran daha büyük boyutta yapılma gereksinimi yatırım maliyetini oldukça arttırmaktadır. Molar seçiçilik ise propan için % 59. amonyak ve hava reaktördeki çok küçük tanecik boyutlu katalisti akışkan hale getirerek reaksiyona girerler. hidrojen siyanür. su ve az miktardaki diğer safsızlıklar çıkar. Bundan sonraki kademede soğutulmuş gazlar absorber kolonunda su ile absorbe edilirler. Rap. amonyak ve propilen stokiyometrik oranlarda akışkan yataklı reaktöre verilirler.8’dir. Su kolonun orta bölümünden uzaklaştırılır.

96 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A..76 4. Aralık 2003 tarihinde ISO-9001 Kalite Yönetim Sistemi Belgesi alınmıştır.Ş. 0.5 -6.5 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Bunun yanısıra 1996 yılında ISO 9000 kalite güvence belgesi.9 -11. 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1 70 -1..K.29 13. Tablo-3 : Birim Üretim Girdileri Tablo 3: Birim Üretim Girdileri Ana Mamul: Akrilonitril (1 Ton için) Girdiler Miktar (Mal Bazında) Yerli İthal Propilen. Tablo-4 : Üretim Miktarı Tablo 4:Üretim Miktarı (Bin Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.75 -7.İ. 2004 İstatistik Yıllığı Tablo-5 : Üretim Değeri Tablo 5: Üretim Değeri (Bin $) (Cari Fiyatlarla) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.63 -20.5 77. 148 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.4 -0..3 84.9 49..443 Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 b) Ürün Standartları Ürün standartları konusunda lisansörün standartlarına uyulmaktadır. c) Üretim Miktarı ve Değeri Aliağa Kompleksi ACN fabrikasının üretim miktarı ve değerleri Tablo-4 ve Tablo-5’de verilmektedir.2 88. 2004 İstatistik Yıllığı d) Maliyetler Petkim Aliağa Kompleksi ACN fabrikası ürün maliyeti modern tesislerde oluşan ürün maliyetine yakın bulunmaktadır. 1 ACN 78. Rap...5 3.5 14.Ş... 1 ACN 38158 65217 57695 65994 65385 97812 91000 70. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0936 Amonyak.5 88 91.

Rap.4. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.2 -13.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak: Pektim Maliyet Raporları 77.1 100.6 2.Amortisman .1.7 Kaynak: DİE Tablo-8 : İthalat Değeri Tablo 8: ACN Sektörü Ürün İthalatı (CIF. 1 ACN 69 145 85 87 115 119 169 110 -41 2 32 3.Genel İdare Giderleri .Enerji . Tablo-7 : İthalat Miktarı Tablo 7: ACN Sektörü Ürün İthalatı (Bin Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.8 14.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Hammadde-Malzemeler . ACN İthalat ile ilgili değerler aşağıda verilmiştir. Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: ton ACN 2005 Yılı Pay (%) Sınai Maliyet . Cari Fiyatlarla.Satış ve Pazarlama Giderleri .K. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Diğer Ticari Maliyet . 1 ACN 136 176 119 120 137 118 133 29 -32 0.9 0.8 12.1 6. Dış Ticaret Durumu a) İthalat 1) Ürün İthalatı Petktim pazarın ihtiyacını karşılayamamakta olup eksiklik ithalatla karşılanmaktadır.6 2.5 2.4 42 Kaynak: DİE 149 .3 1.İ.9 6..Direkt İşçilik .0 2. Mil $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.

Ancak stok ve fiyat durumu gözönüne alınarak 1999-2005 döneminde bir miktar ihracat yapılmıştır Yıllar itibariyle ACN ihracat miktarı Tablo-12’de. 1 ACN 29. ihracat raporları ( Bin Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 -16 -23 -15 -19 -46 106 150 .470 24.5 -13. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Ancak Kompleks'den temin edilen propilen miktarının yeterli olmaması durumunda ve ACN pazar durumu göz önüne alınarak gerekli miktarlarda ithalat gerçekleştirilmektedir.68 -32 59 50 -18 2 Propilen .827 6. ACN üretimi için gerekli olan her iki hammaddenin 1999-2005 yılları arasında yıllara göre ithalat değerleri aşağıda verilmiştir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. değeri de Tablo-14’de verilmiştir.Ş. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Bu nedenle ihracat düşünülmemektedir. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 3) Hammadde İthalatı ACN üretimi için gerekli olan propilen. Diğer hammadde olan amonyak da ithalat yoluyla temin edilmektedir. değeri Tablo-13’da.765 797 . Aliağa Petrokimya Kompleksi etilen fabrikasından temin edilmektedir.3185 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. ilgili dönemde bu ihracatın FOB. …1 ACN $ 510 824 714 725 841 1008 1273 61.891 15.056 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. ACN Sektörü hammadde İthalatı (CIF.5 16 19.821 14.Ş.K.İ. 2004 İstatistik Yıllığı b) İhracat Aliağa Petrokimya Kompleksi ACN fabrikasının kapasitesi yurtiçi talebi karşılayamamaktadır..3 1.703 18.953 12. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap. 1 Amonyak 4115 6934 8091 5490 8772 13265 10780 68 16. Tablo-9 : İthalat Fiyatı Tablo 9: ACN Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF.8 26 Kaynak:DİE 2) Yarı Ürün İthalatı Yarı ürün ithalatı yoktur. Tablo 12: ACN Sektörü İhracatı (Miktar Olarak) Tablo 12: ACN Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005. Cari Fiyatlarla.

İran . $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 64 -50 -3.5 27.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. ihracat raporları Tablo 16: AB ve Önemli Diğer Ülkelere ACN Sektörü İhracatı (Değer) Tablo 16: AB ve Önemli Diğer Ülkelere ACN Sektörü İhracatı Sıra Ana No: Mallar ACN (FOB. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Önemli Diğer Ülkeler 11435 . 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6 -0.16 -32 145 Tablo 14: ACN Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları Tablo 14: ACN Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları (FOB.7 24. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.7 -52 -4..3 -38 151 . Rap. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Cari Fiyatlarla.Ş.. …1 ACN USD 425 834 539 613 763 975 1160 96 -35 13.İran 6 -61 52 6159 9358 9925 3846 Hindistan Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. ihracat raporları 2005.Ş. AB Ülkeleri Toplamı 15353 5173 1901 6706 6657 Önemli Diğer Ülkeler . Bin $) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.K.Ş. ihracat raporları Tablo 15: AB ve Önemli Diğer Ülkelere ACN Sektörü İhracatı (Miktar Olarak) Tablo 15: AB ve Önemli Diğer Ülkelere ACN Sektörü İhracatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2880 Hindistan 5263 5018 5002 3094 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A.8 19 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. ihracat raporları 3163 13150 - 37 -66 -63 252 -0. 16312 (FOB. Cari Fiyatlarla.Ş. AB Ülkeleri Toplamı -62 -25 -48 -78 328 -24 2622 18544 9534 2096 8982 6821 .3932 . Tablo 13: ACN Sektörü İhracatı (Değer Olarak) Tablo 13: ACN Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 1 ACN 12529 20616 10190 9783 9799 6657 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A.9 0.

Ş.86 70. Tablo 18:Tüketim Değeri Tablo 18:Tüketim Değeri (Mil $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 75.9 7. 1 ACN 20.86 52.8 69. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A.4 -22. 152 .38 -2.8 -31.5 Fiyatlar ACN fiyatları ağırlıklı olarak propilen hammadesinin fiyatına göre ayarlanmakta olup. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2.8 9. Personel Durumu Aliağa Petrokimya Kompleksi bünyesinde bulunan 90.4 71. Tablo 19: ACN Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları Tablo 19: ACN…Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları (ABD $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.5 30.Ş.7 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A.4 Yurtiçi ACN tüketimi Yurt içinde ACN tüketiminin % 99 u akrilik elyaf üreticisi Aksa tarafından alınmakta ve % 1 ise değişik sektörlerdeki diğer küçük firmalar tarafından tüketilmektedir. propilenin fiyat trendleri.3 55.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1 21.2 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. 1 ACN $ 998 746 842 929 1130 1273 -25 12.6. Tablo 17:Tüketim Miktarı Tablo 17:Tüketim Miktarı (BinTon) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.8 0.1.48 38.Ş.İ.99 31.33 91.48 66.000 ton/yıl kapasiteli Akrilonitril fabrikasının personel durumu Tablo-20’de verilmiştir.1 -5.6 12.18 23.. Rap.K.1. 2.1 52.3 13.1.69 51. 1 ACN 49.54 63. ürün fiyatlarını direk etkilemiştir. 2.4 81.16 4. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

yada tamamen iptal etmişlerdir. Dünya üzerinde mevcut fabrika ve kapasiteleri aşağıda verilmiştir.3 1. Yatırımcılar projeleri ileri bir tarihe ertelemişler. bilhassa propileni dışarıdan temin eden fabrikaları zor durumlara sokmuştur. Sektörün Rekabet Gücü Konu genel olarak başta yer alan Tablo 4 -9’da verilmiştir. Ayrıca çevre problemlerine karşı alınan tedbirlerin ek maliyetleri artırması bir çok üreticiyi zora sokmuştur. Rap. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK. 2. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2. 2.1.6 Memur 1 1 1 1 1 1 1 İşçi Düz 2 2 2 2 2 2 2 Kalifiye Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. Tablo-20 : ACN Fabrikası İstihdam Durumu Tablo 20: ACN Sektörü İstihdam Durumu (Kişi) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) İşgücü 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Sektörün Dünyada ( OECD .8 1.7 -15.8.. Bu nedenlerle Avrupa da ve Kuzey Amerika da bazı üreticilerin ACN fabrikalarını kapatarak piyasadan çekildikleri görülmüştür. Bunlara ilaveten ham petrol fiyatlarının aşırı artması üreticilerin iyice karamsar düşünmelerine sebep olmuştur.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2. DTÖ . Yüksek Teknik 6 6 6 6 6 6 6 İdari Orta Teknik 84 84 86 87 82 69 70 2.1.Ş.A’da verilmiştir. 2005 yılında ACN pazarı dengede görülmektedir.7.16 -5.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Talep azalması ve hammadde pahalanması .İ. Sekizinci kalkınma planında Güney Kore dei Taiwan da ve Çin de yeni ACN yatırımları devreye alınmıştır. Ülkeler ) ve AB Ülkelerindeki durumu Petrol fiyatlarındaki rekor artışın hammadde ve navlun fiyatlarına yansıması son yıllarda fiyatların artmasına neden olmuş ve elyaf üreticilerinin tavan olarak gördükleri 1350 $/ton sınırına gelmesi ile bir çok ACN üreticisi mallarını satamama problemleri ile karşılaşmaya başlamışlardır. 153 .

Texas. Heilongjiang. Jilin. Yunlin. Kaohsiung. Rap. Brazil Kapasite (Ton) 90000 Anqing. Ohio. Japan Otake. Japan DSM NV Geleen.. China Koln. US Lima. Hiroshima Pref. Japan Mizushima. Okayama Pref. Liaoning. China Burgas. Texas.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bahia.(CPDC) Cytec Industries Inc Daqing Refining & Chemical Deutsche BP AG Chemicals Production Koeln Dia-Nitrix Co Ltd Seal Sands. India (IPCL) Jihua Group Lukoil Neftochim Burgas AD Jilin City. Netherlands Geleen. US Ta-Sheh. US 227250 Daqing. Kanagawa Pref. Taiwan Fushun. US 185000 Mailiao. Gujarat. Netherlands DuPont Chemical Solutions Enterprise Formosa Plastics Corp Fushun Petrochemical Co Beaumont. Taiwan Fortier. Bulgaria 154 . Okayama Pref. Okayama Pref. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Japan Mizushima. UK Green Lake. Nordrhein-Westfalen. Anhui. Louisiana. Teesside. Germany 300000 Mizushima.İ. China Pitesti. Japan 80000 75000 150000 300000 50000 280000 455000 200000 190000 BASF Plc BP Chemicals Inc BP Lima Integrated Complex China Petrochemical Development Corp .Baroda.K. Romania Kawasaki. China 240000 70000 30000 210000 28000 115000 90000 120000 115000 50000 Indian Petrochemicals Corp Ltd . Üretici firma Acrilonitrila do Nordeste SA (Acrinor) Anqing Co Arpechim Asahi Kasei Corp Ülke Camacari.

South Korea Ulsan. 155 . China 72000 40000 125000 75000 130000 Kawasaki.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.(Shoden) Sinopec Shanghai Gaoqiao Petrochemical Corp Solutia Inc Takaishi. önümüzdeki 5 yıl içinde arz talep dengesinin belirsizliğini koruyacak gibi görünmektedir. South Africa Jinshan. Texas. Rap. Japan Ulsan. Gansu. Mexico 60000 150000 50000 50000 Aliaga. US Niihama. Mitsui Chemicals Inc OOO Saratovorgsintez Pemex Petrochemical Pemex Petroquimica . Texas. Veracruz. Ehime Pref. Osaka Pref. South Korea Ulsan. US 240000 250000 345000 60000 250000 70000 200000 Sterling Chemicals Inc Sumitomo Chemical Co Ltd Taekwang Industrial Co Ltd Tong Suh Petrochemical Corp Ltd Texas City.K. Japan Saratov.CPQ Independencia Petkim Petrokimya Holding AS PetroChina Lanzhou Petrochemical Corp Polymir JSC Qilu Petrochemical Co Ltd Repsol YPF Chemicals Sasol Chemical Industries Ltd Shanghai Petrochemical Co Ltd (SPC) Showa Denko KK .İ. South Korea Kaynak : SIR raporu 2005 Önemli sayılacak ilave rasyonalizasyonlara gidilmedikçe. Mpumalanga. Turkey Lanzhou. Shandong. Shanghai. Puebla. US Alvin. Belarus Zibo. Kanagawa Pref. Texas. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dikkat çekecek durum ise Avrupa da ACN fabrikalarının hammadde ve çevre sorunları yüzünden ciddi kararlar vermek zorunda kalacaklarıdır.. Russia Morelos. China 60000 8000 Alvin. China 92000 25000 Novopolotsk. Spain Secunda. Shanghai. Japan Pudong. China Tarragona. Mexico Texmelucan.

Yurt İçi Talep Projeksiyonu Tablo 21: ACN Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.Ş.YTL) (2005 fiyatları ile) Ort.3.3 2006 224 2007 231 2008 237 2011 258 2012 266 Tablo 22:ACN Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.8 2006 90 2007 125 2008 125 2011 125 2012 125 Kaynak :Petkim Petrokimya Holding A. 9.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 3. 3. Plan döneminde Petkim ACN fabrikası kapasitesinde bir artış öngörülmesine rağmen. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖREDE BEKLENEN GELİŞMELER : 3.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 475 22. Rap.4 Petkim Aliağa Kompleksi bünyesinde yer alan ACN fabrikasının kapasitesi mevcut durumda yurtiçi talebi karşılayamamktadır. Mallar 1 ACN YILLAR 2009 2010 423 435 2006 388 2007 401 2008 411 2011 447 2012 461 (Mil.İ. Tablo 23: ACN Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.. Üretim Projeksiyonu 2000-2013 döneminde ilave kapasite artışı planlanmaktadır.2. yurtiçi talebin yaklaşık % 50 ini karşılayabilecektir. Buna göre üretim hedefleri Tablo-23’de verilmiştir.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 125 38.. Mallar 1 ACN YILLAR 2009 2010 125 125 (Bin ton) Ort. 3. Mallar 1 ACN YILLAR 2009 2010 244 251 (Bin Ton) Ort. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 274 22. 156 .1. ACN üretimi iç tüketimi karşılayamadığından ihracat hedeflenmemektedir. İhracat Prejeksiyonu Piyasa durumlarına göre bir miktar ihracat yapılsa bile.K.

5 (Bin Ton) Ort.5 Kaynak :Petkim Petrokimya Holding A.. Tahmini miktarlar Tablo-25’de.3.5 2012 62.2.Ş.5.8 2008 62. Mallar 1 ACN YILLAR 2009 2010 124 131 2006 140 2007 147 2008 117 2011 139 (2005 Fiyatlarıyla–ABD $) Ort.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 217 217 39 Kaynak :Petkim Petrokimya Holding A.5. Tablo 25:ACN Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No.İ. Tablo 26:ACN Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No.5 2011 62.YTL) Ort.5 35. İthalat Projeksiyonu a) Ürün İthalatı ACN talebindeki artışa paralel olarak. Tablo 27: ACN Sektörü Ham Madde İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. 3.Petkim Etilen fabrikasından sağlanacak olup. b) Yarı Ürün İthalatı Yarı ürün ithalatı yoktur.1.D’de verilmiştir.Ş. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 147 155 10. bu plan döneminde ithalatın giderek artmasına sebep olacağı tahmin edilmektedir.Ş.7 Kaynak :Petkim Petrokimya Holding A.1.Ş. 3. Amonyak ise ithal edilecektir. Mallar 1 ACN YILLAR 2009 2010 119 126 (Bin Ton) Ort. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri : Tüm sektörler için genel olarak EK.E’de verilmiştir. değerler ise Tablo-26’da verilmiştir.8 2006 46.5 62.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 149 11 2006 134 2007 141 2008 112 2011 133 2012 141 Kaynak :Petkim Petrokimya Holding A. 3. Mallar 1 ACN YILLAR 2009 2010 217 217 2006 156 2007 217 2008 217 2011 217 (2005 Fiyatlarıyla-Mil. Mallar 1 ACN YILLAR 2009 2010 62. Rap. Yatırım Tahminleri : Tüm sektörler için genel olarak EK. c) Ham Madde İthalatı ACN Üretimi için gerekli olan Propilen .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Tablo 24: ACN Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.8 2007 46. 157 .Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 62. üretim artış sağlanamamasının.

Rap.F’de verilmiştir.K’de verilmiştir. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. AR-GE Faaliyetlerinde. 158 . Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK.G’de verilmiştir. 3. İstihdam Piyasasında.7.H’de verilmiştir.6. 5. 4. Çevre Uygulamalarında vb.İ.8. Teknoloji. Sektörde Kamunun Rolü. 3.K. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 9. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.L’de verilmiştir. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK. 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

) 2917... Rap. Saf Tereftalik Asit’in Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G.. SAF TERAFTALİK ASİT (PTA) 1..... Ancak yüksek sıcaklıklarda ve basınç altında çözünürlük başlar... min.... ağır metal tuzları ve bromür katalizörlüğünde okside olur..00. % ağ. PTA ile etilen glikolün esterleşme ve polimerizasyon reaksiyonları neticesinde üretilir.. Polyester üretiminin esası.. 25 Ağır Metaller . ppm . Paraksilen veya ksilen karışımları ve diğer alkil aromatikler ile. Aynı zamanda benzen ve potasyum karbonat ile kadmiyum katalizörü üzerinden reaksiyona girer...... max... .. 1. beyaz toz halinde. PTA veya DMT’nin (dimetil tereftalat) polimerizasyonuna dayanmaktadır... Erimez......35’dır.... Özgül ağırlığı: 1. 300°C civarında süblime olur......5 4-Karboksi Benzaldehit ... Kapasitesi 70. kloroformda........ Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. PTA.. sıcaklık ve katalizörlerin etkisi altında oksidasyonu ile katı.İ..2 Ürünün Özellikleri PTA.. (250°C da ağırlıkça % 12).... Sanayinin gelişme döneminde tercih edilen hammadde DMT olmuşsa da.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2411. PET..36.. polietilen tereftalat (PET) üretiminde kullanılmaktadır... PET şişe..... ağ.... PTA depolama ve taşıma alanlarında açık ateşten sakınılmalıdır. max. diğer aromatik dikarboksilli asitlerin beklenen reaksiyonlarını verir.... paraksilenin basınç. Petkim Aliağa Kompleksinde kurulu PTA Fabrikası Türkiye’nin tek PTA üreticisi konumundadır.... kristal yapıda katı bir maddedir....... PTA..... ağ...... film) üretiminde hammadde olarak kullanılan bir petrokimyasal üründür.6 Nemlilik (su). PTA özellikle.4.. çeşitli polyester ürünlerin (polyester elyaf ve iplik...ağ...max..T. ancak tozunun aşırı miktarlarda teneffüs edilmesinden sakınılmalıdır. ppm .. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC... sonradan sağlanan teknolojik gelişmelerle PTA ekonomik yönden daha fazla tercih edilen polyester hammaddesi olmuştur.. PTA..... ancak reaksiyon kabiliyeti bilinen çözücülerdeki zor ve az çözünürlüğünden dolayı sınırlıdır... Molekül ağırlığı: 166..İ. 0. kristal toz halinde üretilir. Sıcak alkolde biraz çözünür.. ilk üretimine 1987 yılında başlamıştır. 10 Kül………………………………........ PTA zehirli bir madde değildir...... Yangını su ile söndürülebilir..1 Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi: Saf tereftalik asit (PTA).. Metanol ile esterleşme reaksiyonu sonucunda dimetil tereftalat (DMT) oluşur.. asetik asitte çözünmez.... 10 numarası 159 ...... max...13.. Yanıcıdır. 99..3.00. Solunum yollarının korunması için toz maskesi kullanılabilir. .. Ppm………..13..000 ton/yıl olan fabrika........ bu reaksiyonun gerektirdiği şekilde safsızlıklardan arıtılmıştır ve aşağıdaki spesifikasyonlara sahiptir: Tereftalik Asit.. Soğuk suda çözünürlüğü yok denecek kadar azdır. % ağ........51’dir.. GİRİŞ: 1.11’dir.. Rev.. Eterde..K.P.

4 102.2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.4-benzendikaboksilik asit p-benzendikarboksilik asit 2.1. 1987 yılında üretime başlamıştır. Mevcut Durum Petkim Petrokimya Holding A. Bu yıla kadar tamamen ithalat yolu ile karşılanan Türkiye’nin PTA ihtiyacı.8 89.Petkim Holding A.Ş.1.7 Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. Ancak daha sonraki yıllarda Türkiye PTA tüketimi giderek artmış ve Petkim PTA fabrikasının kapasitesi Türkiye ihtiyacının altında kalmıştır.2004 İstatistik Yıllığı 2005 Tah.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Ş. 160 . Türkiye’de saf tereftalik asit üreten tek kuruluştur. Önemli PTA üretim prosesleri ile ilgili kısa bilgiler aşağıda verilmektedir. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2.6 92. Rap. Ürünün tanımlı isimleri PTA Benzen 1. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Ticari PTA üretim prosesleri genellikle paraksilenin oksijen ile tereftalik aside yükseltgenmesine dayanmaktadır.Ş Tablo 2: PTA Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Ana Kapasite Kapasite YILLAR No: Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 1-Petkim A. 70000 73 2.1.. bu yıldan sonra Petkim tarafından karşılanmaya başlamıştır. Talebin geri kalan kısmı yine ithalat yoluyla karşılanmaya başlamıştır. bir miktar ihracata da yönelmiştir. 2. Türkiye içinde Petkim’in rekabet edeceği başka bir üretici olmamakla beraber sektör. Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.000 ton/yıl kapasiteli tesis. Aliağa Kompleksindeki PTA fabrikası.1.5 90. 70. 2004 yılı itibariyle Petkim PTA fabrikasında üretilen yerli PTA’nın iç pazardaki payı % 20 olarak gerçekleşmiştir.Ş.8 80.K. Petkim PTA fabrikası ilk yıllarda Türkiye ihtiyacını karşıladığı gibi. Petkim PTA fabrikasında toplam 103 personel çalışmaktadır. Tablo 1: PTA Sektöründe Önemli Kuruluşlar Varsa Yabancı Sermaye Payı (%) 2005 Yılı İşçi Sayısı Kapasite 103 70000ton Sıra No: Kuruluş Adı Kamu Kuruluşları 1. Kuruluş Sayısı.. yurtdışı rekabete tamamen açıktır. PTA Kapasite Ton 70000 70000 70000 70000 70000 70000 KKO 92.İ.4 –dikarboksilik asit Tereftalik asit (TPA) Para-ftalik asit 1.Ş. Yeri Aliağa/İzmir Üretim Konusu PTA 2004 yılı kapasite kullanım oranıdır. Mevcut Kapasite ve Kullanımı PTA sektörünün Türkiye’deki tek üreticisi Petkim’in PTA fabrikası olup.

polyester sanayiinde kullanılmasını engelleyecek miktarda 4-CBA (4-karboksibenzal-dehit) içermektedir. Rap. basınç altında gerçekleşir. Oksijen. Aktivatör olarak metil etil keton kullanılır. 4) Henkel-II prosesinde ise benzoik asidin potasyum tuzundan tereftalik asit elde edilmektedir. bir kısmı da Solvent Geri Kazanma Ünitesi’ne gider.. 3) Diğer bir proses Olin Mathieson prosesi olup. asetik asidin buharlaşmasıyla reaktörden uzaklaşır.. Paraksilenin oksidasyonu neticesinde tereftalik asit üretilir. Bu kondenserlerde yoğunlaşmayan. Besleme Karışım Dramı’nda hazırlanarak oksidasyon reaktörüne beslenir. Paraksilen Aromatikler fabrikasından temin edilir. ABD’de Amoco Chemical Corp. Saf oksijen veya oksijence zenginleştirilmiş hava kullanılır. Hava kompresörü tarafından basınçlandırılan hava da reaktöre beslenir ve aşağıdaki dönüşüm oksidasyon reaktöründe gerçekleşir: Paraksilen + Oksijen → Tereftalik Asit + Su H3C CH3 + 3 O2 → HOOC COOH + 2H2O Tereftalik asit katı kristal biçiminde oluşur. ürün içindeki bu 4-CBA safsızlığı. Dünya’da da en yaygın olarak kullanılmakta olan Amoco Chemical firmasının prosesi uygulanmaktadır. Japonya’da Mitsui Petrochemical Ind. Bu proseste. (Mitsubishi Chem.K. Reaksiyon 122-127°C sıcaklık ve 6-13 atm. Reaktör karıştırıcısı slurry’yi süspansiyon halinde tutar. prosesin ikinci bölümü olan hidrojenasyon reaksiyonu ile yapılır. Sıvı ortam asetik asit ile sağlanır. Reaksiyon 93-138°C sıcaklık. Elde edilen ham tereftalik asidin saflaştırılması. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. kobalt ve mangan tuzları katalizör olarak kullanılır. TA ünitesinde sıvı ortamı sağlayan solvent ise Asetik Asit’tir.İ. İngiltere’de ICI Ltd. 1) En çok kullanılan proses ‘Wid-Century’ prosesi olup. fabrikada kullanılmak üzere kurutulur ve fazlası 161 . Mobil Chemical tarafından uygulanmıştır. 2) Eastman – Kodak prosesi. Bu proseste brom. 1) TA (Oksidasyon) Ünitesi TA ünitesinin hammaddesi paraksilendir. basınç altında oluşur. Daha sonra bu asit buharı reaktör vent kondenserlerinde yoğunlaşır ve bir kısmı reaktöre geri dönerken. önce paraksilenin sıvı fazda.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Katalizör olarak Kobalt Asetat. basınç sıcaklık ve katalizörler yardımıyla oksidasyonu neticesinde Tereftalik Asit (TA) üretilir. Mangan Asetat ve Asetilen Tetra Bromür kullanılır. 3-9 atm. yine katalizör yardımıyla hidrojen ile reaksiyona sokulup p-toluik aside dönüştürülerek uzaklaştırılır ve böylece nihai ürün olan Saf Tereftalik Asit elde edilir. Bu kısa tanımlamadan da anlaşılacağı gibi PTA fabrikası TA (Oksidasyon) ve PTA (Saflaştırma) üniteleri olmak üzere iki ayrı üniteden oluşmuştur. Üretilen bu ham tereftalik asit.) 5) Petkim Aliağa Kompleksi PTA Fabrikasında. İtalya’da Montecatini SpA. Reaksiyon katalizörlerin eşliğinde yürür. firmalarınca tatbik edilmektedir. Reaktörde asetik asitli ortamda bir slurry (çamur) haline gelir. bir hava kompresörü tarafından basılan havadan temin edilir. Reaksiyon ekzotermiktir ve oluşan ısı. Fabrikanın ikinci bölümünde. diğerlerinden yalnız aktivatör olarak asetaldehit kullanmakla ayrılır. Bu azot. havadan arta kalan Azot gazıdır. Reaksiyona girecek olan paraksilen.. basınçta gerçekleştirilir. Paraksilenin oksijen ile tereftalik aside dönüşüm reaksiyonu 177-230°C sıcaklık ve 13-26 atm. asetik asit ve katalizörlerin gerekli oranlardaki karışımı. Ltd.

2) PTA (Saflaştırma) Ünitesi Ham TA. Öte yandan.kademe TA Santrifüjüne beslenir. Ancak bu kek.. Hidrojenasyon reaktöründen çıkan akım. Bu kirliliklerin yıkanması amacıyla bu kek Reslurry Drum’da bir kez daha temiz asetik asit ile çalkalanır ve sonra 2. Ham TA. reaksiyonda oluşan su. Reaktörde reaksiyon.Kademe TA Santrifüjünden çıkan nisbeten temiz asit ise doğrudan tekrar reaktörde kullanılır. Slurry içeren tüm drumlarda olduğu gibi kristalizörlerde de. Bu sıvının bir kısmı yeniden kullanılmak üzere “recycle solvent” olarak reaktöre döndürülürken. Tereftalik asidin kendisi ise her hangi bir reaksiyona girmez. satılabilir bir ürün değildir. asetik asit yeniden saflaştırılarak katalizör artıkları. 19 – 22 kg/cm2 basınç ve 210 – 215 °C sıcaklıkta gerçekleşir. TA’nın içindeki 4-CBA. reaksiyon ana sıvısıdır ve asetik asit. karıştırıcılar slurry’i süspansiyon halinde tutar. artık evaporatörü ve dehidrasyon kolonu gibi ekipmanlardan oluşan bu bölümde. PTA Ünitesinde solvent sudur. su ve yan ürünlerden kurtarılır ve temiz asit olarak tekrar reaktörde ve diğer yerlerde kullanılır. 162 . p-toluik asit. atmosfere vent edilir. Kademe TA Santrifüjünden ayrılan sıvı kısım. nötralizasyon havuzuna gönderilir. Çıkan atıklar ve suyun fazlası. Bu şartlarda tereftalik asit-su çözeltisi. içinde bulunan 4-CBA safsızlığından kurtarılmak üzere PTA (Saflaştırma) Ünitesine beslenir. kompresörler vasıtasıyla basınçlandırılan hidrojen gazı da bu reaktöre beslenir. Böylelikle tereftalik asit kademe kademe kristallendirilir. berrak çözelti halindedir ve bu şartlarda hidrojenasyon reaktörüne beslenir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Ham TA Silolarından alınan TA tozu demineralize su içinde istenen konsantrasyona ayarlanarak çözülür. 2000-3000 ppm mertebesinde 4-karboksibenzaldehit içerir ve bu safsızlık nedeniyle ham TA. bir kısmı da saflaştırılmak üzere ‘Solvent Geri Kazanma ve Dehidrasyon Ünitesi’ne beslenir. Her bir kristalizörde sıcaklık ve basınç kademeli olarak düşürülür. Beşinci kristalizörün operasyon şartlarında tereftalik asidin tamamı kristallenmiş fakat p-toluik asit ise sıvı fazdadır.K.Kademe TA Santrifüjüne beslenerek TA keki ayrılır. 1. yan ve ara ürünler ile katalizörleri ihtiva eder. birbirini takip eden beş adet kristalizörden geçer. kristalizörde TA’nın tamamı kristallenmiş olur. Bu santrifüjlerden çıkan TA keki bir döner kurutucuda kurutulur ve toz halindeki ham TA (tereftalik asit) ürünü. Isıtma drumı. 4-CBA + Hidrojen → p-toluik asit +Su HOOC C=O + 2H2→ HOOC H CH3 + H2O 4-CBA’nın tereftalik asit ile beraber kristallenmesine karşın. operasyon şartlarında tereftalik asit ile beraber kristallenmeyecek ve bu özelliğine dayanılarak PTA’dan ayrılacaktır. Slurry buradan.İ. 2. fiziksel olarak üzerine yapışmış olan yan ve ara reaksiyon ürünleri ve katalizör artıkları ile kirlidir. Rap. Reaktörde oluşan TA slurry’si daha sonra Kristalizörlere geçer. 1. Peş peşe üç drum olan kristalizörlerde basınç ve sıcaklık kademeli olarak düşürülür ve 3. palladyum katalizör üzerinde hidrojen ile reaksiyona girerek p-toluik aside dönüşür. Besleme Karışım Drumında konsantrasyonu ayarlanan karışım daha sonra besleme ön ısıtıcıları ve reaktör besleme pompaları vasıtasıyla 281°C sıcaklık ve 70 kg/cm2 basınca getirilir. Hidrojenasyon reaktörü sabit yatak şeklinde aktif karbon üzerine kaplanmış Palladyum katalizör ile doludur. ham TA Silolarında depolanır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

kademe PTA santrifüjünde bir kez daha santrifüjlenir. 163 . 2. kademe santrifüjden çıkan saf tereftalik asit (PTA) keki. Daha sonra da paketleme ünitesinde 1 tonluk big-bag’ler halinde paketlenir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petkim Aliağa Kompleksinde kurulu bulunan PTA fabrikasının basitleştirilmiş proses akım şeması Şekil-1’de verilmiştir. Son kristalizörden çekilen slurry. kademe santrifüjlerden çıkan nispeten temiz su ise “recycle solvent” olarak kullanılmak üzere besleme karışım drumına gönderilir ve yeniden çözme işinde kullanılır. Rap.İ.. Daha sonra TA ünitesindekine benzer biçimde. basınç altında çalıştırılan 1. üzerine yapışmış olabilecek kirliliklerden kurtulmak için reslurry drumda bir kez daha temiz demineralize su ile çalkalanır ve sonra 2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. kademe PTA santrifüjüne beslenir ve tereftalik asit keki ayrılır. 2. 1. kek. kademe PTA santrifüjlerinden ayrılan sıvı. bir döner kurutucuda kurutulur ve PTA depolama silolarına gönderilir.K. içinde p-toluik asit içeren sudur ve doğrudan nötralizasyon havuzuna gönderilir.

Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ.. KADEME SANTRİFÜJLER Sıvı KRİSTALİZÖRLER Kek 2. Şekil – 1 : PTA Fabrikası Akım Şeması Taze Slovent ( ACA) VENT KONDENSERLERİ 1. KADEME SANTRİFÜJLER 2. KADEME SANTRİFÜJLER Sıvı Kek PTA (ÜRÜN) SİLOLARI BESLEME KARIŞIM DRUM HİDROJENASYON REAKTÖRÜ KRİSTALİZÖRLER Solvent (Demin Su) Sıvı Kek Nötralizasyon Havuzuna RESLURRY DRUM PTA KURUTUCUSU Recycle Solvent PAKETLEMEYE 164 . KADEME SANTRİFÜJLER Sıvı Kek HAM TA SİLOLARI Paraksilen Katalizörler Hava Solvent Asetik Asit OKSİDASYON REAKTÖRÜ RESLURRY DRUM TA KURUTUCUSU Recycle Solvent Ham TA Dehidrate Solvent SOLVENT GERİ KAZANMA ve DEHİDRASYON ÜNİTESİ Hidrojen Demin Su 1. Atm.

ancak yeni PTA yatırımları yapılırsa. Türkiye’nin tek PTA üreticisi olan Petkim. lisans altında ve gizli olan bu gelişmeler hakkında bilgi edinilememektedir. Türkiye olarak. Dünyada PTA üretimi ve teknolojisinin geliştirilmesinde en başta gelen kuruluştur ve kendi fabrikalarında en son teknolojiyi uygulamaktadır.26 Utilite 71. mevcut teknoloji giderek daha eski kalmaktadır. lisansını 1970’li yılların sonunda Amerikan Amoco Chemicals firmasından satın almıştır.25 15. yeni teknolojiler satın alınabilecektir Kullanılmakta olan yaygın teknolojiye göre fiili ortalama hesaplanacak ve Tablo-3'de gösterilecektir.8 3. girdiler 2005 yılı için Tablo 3: Birim Üretim Girdileri (2005 Yılı Fiyatlarıyla) Ana Mamul: PTA (1 Ton PTA için) Girdiler Miktar (Kg) Değer (YTL) (Mal Bazında) Yerli İthal Yerli İthal Paraksilen 689 794 Asetik Asit 99 85.08 Elektrik (kW/h) 0. PTA üretim teknolojisinde de Dünya’da gelişme ve yenilikler sürekli devam etmektedir.488 12.İ.1 -12.6 -19. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 165 . Lisansör BP Amoco Chemicals.93 2. Genel olarak tüm petrokimya sektöründe olduğu gibi.137 İşçilik 57.K.32 10.79 3. c) Üretim Miktarı ve Değeri: PTA Ürününün Yurtiçi üretim miktarları ve yıllara göre değişim tablosu aşağıdadır. Tablo 4:Üretim Miktarı (Birim) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.93 Yardımcı Malzemeler 5. 2005 yılında önceki yıllara ilişkin önemli duruş nedenleri çözülmüş olmasına karşın Petkim kompleksindeki Genel Bakım Duruşu ve yılın ikinci yarısında yaşanan Hammadde/Ürün fiyat dezavantajına bağlı olarak fabrikanın durdurulması nedenleriyle üretimin düşük gerçekleşmesi beklenmektedir.105 259. Rap. Ancak.57 Ambalaj 3.7 Kaynak : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı 2001 yılında Suudi Arabistan’daki Sabic firmasının PTA Fabrikasının devreye girmesi ve Türkiye pazarında dampingli fiyat ile yer edinme politikası nedeniyle Pazar daralması yaşanmış ve buna bağlı olarak fabrikada yaklaşık iki aylık duruş yapılmıştır. Daha önce de söz edildiği gibi. 2002/2003/2004 yıllarındaki üretim düşüklükleri ise teknik arızalara bağlı olarak gerçekleşmiştir.3 12.. 1 PTA 64675 71951 62740 64992 56369 63499 51000 11.294 Kaynak: Petkim Planlama Müdürlüğü 2005 yılıl 11 Aylık kümülatif maliyet tablosu b) Ürün Standartları: Türk Standartları Enstitüsü tarafından belgelendirilen TSE – EN – ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi halen uygulanmaktadır.6 -13.

14 -10. ana mallar bazında incelenecek.Genel İdare Giderleri .0 Sınai Maliyet .3.20 66. Planlama Müdürlüğü 2. AB ve diğer önemli rakip ülkelerin maliyetleriyle karşılaştırılacaktır.Ş. 1 PTA 14. Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: PTA 2005 Yılı Pay (%) 51.7 21. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.83 24. Ana mal bazında 1996 yılında gerçekleştirilen AT ile gümrük birliğinin sektör üzerindeki etkileri incelenecektir.54 43.3 41.32 3.Enerji .4 Kaynak : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı En önemli artış 2001 yılında olmuş olup ekonomik krize bağlı döviz fiyatlarındaki önemli yükselişten kaynaklanmaktadır.36 52. varsa büyük değişikliklerin nedenleri açıklanacaktır.64 47. Maliyetlerdeki farklılıkların rekabet gücü üzerindeki etkileri irdelenecektir.07 65.29 100.1.Hammadde-Malzemeler .5 76.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak:: Petkim Holding A.67 14. 166 .Diğer Ticari Maliyet .İ.Satış ve Pazarlama Giderleri . 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Endirekt İşçilik . d) Maliyetler: Bu maliyetler. 2004 yılındaki yükselişin en önemli nedeni ise uluslar arası piyasalardaki petrol dolaylısıyla girdi ve ürün fiyatlarındaki yükselişlerdir.18 0..24 16.99 8. Rap. Dış Ticaret: a) İthalat: (1) Ürün İthalatı: Sektörde üretilen malların ithalat durumu.66 59.Amortisman .K.Direkt İşçilik .12 -11. Tablo 5: Üretim Değeri (Cari Fiyatlarla Milyon YTL) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.56 -3.33 8.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.8 18.4 -8.4 30..22 21.9 Kaynak: : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı Birim fiyatlarda özellikle 2004 ve 2005 yıllarında görülen yüksek artışlar petrol fiyatlarında ve dolayısıyla hammadde ve enerji girdiler.İ.6 -5. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.5 -1.5 -17. cari fiyatlarla değerleri Tablo 8: PTA Sektörü Ürün İthalatı (CIF.74 49.8 -10.7 17.2 17. Tablo 9: PTA Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Tablo 10 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden PTASektörü Ürün İthalatı (000 ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Tablo 7: PTA Sektörü Ürün İthalatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2 20.D 34281 0 0 0 0 0 0 -100 0 0 0 0 0 2 Endenozya 4008 8442 1995 0 0 0 0 111 -76 -100 0 0 0 3 Hindistan 0 14028 3024 2016 0 0 0 100 -78 -33 0 0 0 4 Tayvan 0 5000 8000 1982 0 0 0 100 60 -75 0 0 0 5 S. AB Ülkeleri Toplamı 100 168 138 175 213 244 224 40 -18 27 22 15 -8 Önemli Diğer Ülkeler 1 A.indeki yüksek oranlı artışlardan kaynaklanmıştır. Rap.0 -17. 1 PTA 64380 112365 92367 109576 105657 192683 252277 74. 1… PTA 146395 198778 178596 214304 176305 264277 294030 35. Cari Fiyatlarla. Petrokimyasal maddeler Türkiye ithalatı tabloları 167 . 1 PTA $/Ton 440 565 517 511 599 729 858 28.B.Arabistan 0 11968 25436 33700 35000 20500 18413 100 113 32 4 -41 -10 Kaynak: D.İ. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.K.E.6 82.7 Kaynak: : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı Aynı dönemde AB ülkelerinden ve sektör ithalatında ilk beş sırayı alan diğer ülkelerden yapılan ithalatın ülke grupları ve önemli ülkeler itibarıyla miktar ve fiyat değişmeleri.9 11. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.3 Kaynak: : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı 1999 -2005 dönemi için bu ithalatın CIF. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.

1 PTA 343 149 606 4119 3429 6056 4516 -56.B.2 49. b) İhracat: PTA Ürünü 1999-2005 dönemi ihracat durumu 1999-2005 dönemi ihracat değerleri ( Miktar Olarak ) Tablo 12: PTA Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 1 PTA 1200 300 1289 8102 6837 8066 Kaynak: : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı (Ton) 2005 Tah.7 -16. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.E. Tablo 11 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden PTA Sektörü Ürün İthalatı (CIF.8 -5. 6023 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 PTA $/ton 286 497 470 508 502 751 750 73. Cari Fiyatlarla. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 168 .K. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. AB Ülkeleri Toplamı 150 45790 96242 Önemli Diğer Ülkeler 1 A..6 0 Aynı dönemde AB ülkelerine ve sektör ihracatı içinde ilk beş sırayı alan diğer ülkelere gerçekleştirilen ihracat. Rap.6 -25 Kaynak: : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı Tablo 14 PTA Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları (FOB. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 -1.Arabistan 0 6233 11493 16191 19703 13790 15709 100 84 8 22 -30 14 Kaynak: D.4 8. Petrokimyasal maddeler Türkiye ithalatı tabloları (2) Yarı ürün ithalatı: PTA Sektöründe 1999-2005 aralığında üretim faaliyeti için yarı ürün ithalatı yapılmamıştır (3) Hammadde ithalatı: Türkiye’deki tek PTA üreticisi olan Petkim üretimde hammadde olarak kullandığı Paraksilen ihtiyacını kendi bünyesindeki Aromatikler Fabrikasından karşılamakta olup ayrıca bir hammadde ithalatı söz konusu değildir.İ.8 76. Tablo 13: PTA Sektörü İhracatı (FOB. -75 329 529 -16 18 -25 1999-2005 dönemi ihracat değerleri ( Değer Olarak ).İ.6 306.6 579. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.D 13950 0 0 0 0 0 0 -100 0 0 0 0 0 2 Endenozya 1365 4218 1026 0 0 0 0 209 -76 -100 0 0 0 3 Hindistan 0 7430 1562 1029 0 0 0 100 -79 -34 0 0 0 4 Tayvan 0 2751 3575 789 0 0 0 100 30 -78 0 0 0 5 S. Cari Fiyatlarla.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.

5 157.8 e gerilemiştir.1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.1 15.9 Önemli Diğer Ülkeler 1 Çin 0 0 0 3345 3230 5212 2886 0 0 100 -3. Dönem başlangıcında yurtiçi üretimin tüketimi karşılama oranı % 30. Rap. Tablo 15: AB ve Önemli Diğer Ülkelere PTA Sektörü İhracatı (Ton ) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.4 -11.2 Kaynak: : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı.İ. Tablo 17:Tüketim Miktarı (000Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.5 40. Petrokimyasal maddeler Türkiye ithalatı tabloları 169 .1 -79. D.Ş. Cari Fiyatlarla.4 161. Ülkemizde Polyester iplik ve PET şişe yapımında kullanılan PTA ürününün tek üreticisi Petkim Holding A. AB Ülkeleri Toplamı 344 149 526 572 157 632 1630 -56.6 -42. Koku yapmama. Yurtiçi Tüketim: PTA nın hammadde olarak kullanıldığı PET şişe ve Polyester İplik/elyaf tüketiminde sürekli bir artış söz konusudur.4. Avrupa ülkelerinde ciddi tüketimi olan bira satımında PET şişe tercihi hızla artmakta olup önümüzdeki dönemde talep artışının hızlanması beklentisini yaratmaktadır.6 iken tüketimde sürekli bir artış olmasına rağmen kapasite artışına gidilmemesi ve yeni yatırım yapılmaması nedenleriyle %14.8 -16.7 -72. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah..6 2 İsviçre 0 0 0 0 0 176 0 0 0 0 0 100 -100 3 Bulgaristan 0 0 22 0 0 0 0 0 0 100 -100 0 0 4 Macaristan 0 0 10 0 0 0 0 0 0 100 -100 0 0 5 Suriye 0 0 46 202 42 213 0 0 0 100 139.K. AB Ülkeleri Toplamı 1200 300 1117 1165 260 774 2032 Önemli Diğer Ülkeler 1 Çin 0 0 0 6516 6500 6992 3991 0 0 100 0 7.İ.E.4 -44. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.7 253 8. 2. olup 70.2 300 -100 Kaynak: Petkim İhracat müdürlüğü ihracat istatistikleri Tablo 16 : AB ve Önemli Diğer ÜlkelerePTA Sektörü İhracatı (FOB.1 Kaynak: DİE Petrokimyasal Maddeler Türkiye İthalatı Raporları 1999-2005 döneminde yarı mamul madde ihracatı yapılmamıştır. geri kazanım ve uzun süreli muhafaza gibi özellikleriyle tüketicilerin PET yapımı ambalajları tercih etmesi imalatçılarında yönelimini hızlandırmaktadır.000 ton/yıl kapasiteye sahip olup bu dönemde kapasite kullanım ortalaması .8 5.6 302.9 2 İsviçre 0 0 0 0 0 199 0 0 0 0 0 100 -100 3 Bulgaristan 0 0 48 0 0 0 0 0 100 -100 0 0 0 4 Macaristan 0 0 20 0 0 0 0 0 100 -100 0 0 0 5 Suriye 0 0 100 422 75 300 0 0 100 322 -82. Bu artış özellikle ambalaj sanayinde kullanılan PET şişe üretiminde daha belirgindir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 1 PTA 211 271 241 279 233 328152 345 28.2 407.

9 Sep.0 May. Aynı yıllar için tüketim değerleri cari fabrika çıkış fiyatları ile verilecektir.Avrupa Fiyatı Türkiye Fiyatı Tablo 19: PTA Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları (YTL) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.4 92.0 28.13 Kaynak: : 2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı.6 16.0 Sep. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 Sep.63 35.0 Jan.0 Sep.6 -7.83 344..9 May. Fiyatlar: Sektörde PTA yurtiçi üretim kapasitesinin tüketimi karşılama oranının çok düşük olması ve ithalat sınırlamasının olmaması ve rekabete tam açık bir pazar olası nedenleri ile ürün fiyatlarının tespitinde tamamen uluslar arası piyasalar etkili olmaktadır. Aksi taktirde kar oranında düşüş veya pazara bağlı duruşlar yaşanabilmektedir.9 76.K. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.99 Jan.1.01 Jan.34 166.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.02 Jan. 1 PTA 406 502 464 506 582 746 862 23. 1 PTA 48.6 9. Tablo 18:Tüketim Değeri (Milyon YTL) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 80. D.0 May. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.79 226. Rap.03 Jan.5.6 -13.1 15.E.İ.04 May.2 15. Grafik-1: BATI AVRUPA-TÜRKİYE (PETKİM) PTA FİYATLARI KARŞILAŞTIRMA GRAFİĞİ 1000 900 800 $ / TON 700 600 500 400 300 200 May.62 90.0 May.5 Kaynak: : 2003/2004 Yılı Petkim İstatistik Yıllığı 170 .19 194. Dolayısıyla aşağıdaki tablo ve grafikten de görüleceği gibi Petkim’in ürün fiyatları ille uluslararası piyasa fiyatları arasında bir paralellik söz konusudur.0 AYLAR B.00 Jan.0 Sep.0 Sep.İ.09 399. Petrokimyasal maddeler Türkiye ithalatı tabloları 2.

sadece teknik personel görülmektedir. tabloda idari personel görülmemekte.1. 1999 . Yüksek Teknik 9 9 9 9 9 9 8 0 0 0 0 0 -11. İstihdam: Sektördeki istihdam durumu için sadece fiilen Petkim PTA fabrikasında çalışan personel sayıları baz alınmıştır.1.9 0 -8.9 -2 -10.4 0 -17.2 -5. Geçen sürede teknolojik olarak yatırım yapılmaması nedeniyle maliyetlerinin yurtdışı rakiplerine göre yüksek kalması sonucu ortaya çıkmıştır. Tablo 20: PTA Sektörü İstihdam Durumu (Kişi) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) İşgücü 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. maliyetler yenilenen teknolojilerle aşağıya çekilmektedir.İ.2005 dönemi boyunca PTA için gümrük vergisi ve fonların durumu Tablo-19’da gösterilmiştir. Türkiye’nin tekstil sektöründe önder ülke olma amacı da göz önünde bulundurulursa yakın dönem için ülkemizde en az 600 bin ton/yıl kapasiteli yeni bir PTA Fabrikasına ihtiyaç vardır. satış. Petkim PTA fabrikası gerek teknolojisi gerekse düşük kapasitesi nedeniyle diğer rakipleriyle rekabet edebilir konumundan hızla uzaklaşmaktadır. pazarlama gibi faaliyetler merkezi gruplarca tüm fabrikalar için ortak yürütüldüğünden.9 Memur İşçi Düz 29 28 28 23 23 21 17 -3. Rap. Bunun yanı sıra Projeksiyon tablolarından da görülebileceği gibi Türkiye’nin PTA tüketimi sürekli artış göstermektedir. 2. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.7 -3. Petkim Petrokimya Kompleksinde idari ve mali işler. PTA ürününün ithalatında 1996 yılından itibaren AB ülkeleri için gümrük vergisi ve tüm ülkeler için fon tamamen sıfırlanmış olup. Dünyada teknolojiler yenilenmekte. 171 .8.6.1 İdari Orta Teknik 107 102 98 96 86 85 80 -4. Ülkemizde Avdansa firması tarafından yatırıma yönelik çalışmalar yapılmakla birlikte henüz kesinleşmiş bir yatırım kararı yoktur.7.A’da verilmiştir.4 -1. Sektörün Rekabet Gücü Petkim PTA fabrikası Türkiye’de tek üretici olduğundan yurtiçi rekabet söz konusu değildir.. Fabrikası 1987 yılında devreye alınmış olup 1970 lerin teknolojisi ile kurulmuştur. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6 -19 Kalifiye - 2.K. Acil olarak teknolojik iyileştirme yatırımı yapılmalıdır. dış piyasa ile korumasız bir şekilde rekabete açık hale gelmiştir. 2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.1. Yerli üretimin hemen hemen tamamı yurt içinde satılmakta ve tüketimin geri kalan kısmı ithalat yoluyla karşılanmaktadır.

Bunlar içinde en önemlisi % 100 saflıkta (glacial) asetik asit’tir. bunun 49. ayrıca yine polyester iplik ve elyaf da üreten Adana’da kurulu Advansa firması bulunmaktadır. Rap. Bunların dışında. Petkim’de üretilen paraksilenin de hemen hemen tamamına yakını yurtiçine satılmaktadır.12.12.5 6.5 6. 1998 İstatistik Yıllığı 2.5 6. PTA sektörünün diğer girdileri olan kimyasal maddeler ve katalizörlerin tamamı yurt dışından ithalat yoluyla temin edilmektedir.12. Aromatikler fabrikası da paraksilenin Türkiye’deki tek üreticisidir.1.12.135.000 ton/yıl paraksilen ise satılmaktadır.12. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Petkim Aromatikler fabrikasının sattığı paraksilen.000 ton/yıl’ını tüketme kapasitesi vardır. PTA kullanarak sentetik (polyester) iplik üreten firmalardır. piyasa şartlarına bağlı olarak zaman zaman spot ihracatlar yapılmaktadır.1999 31. Diğer katalizör ve kimyasallar da benzer durumdadır. sentetik iplik ve elyaf sektörüdür. PTA fabrikasının yılda 5000-6000 ton civarında tükettiği saf asetik asit. Korteks ve Nergis grubu (Nergis. özel sektörün elindeki önemli kimya fabrikalarındandır. Polyester iplik fabrikaları. Türkiye’de PTA’yı tüketen ana sektör.2001 31. Türkiye’nin ihtiyacının tamamını karşılayamamakta ve paraksilen ithalatı da yapılmaktadır. ihtiyaçlarının tamamını ithalat yoluyla sağlamaktadırlar.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. yabancı lisanslı teknoloji kullanırlar ve ülkemiz tekstil sanayinin lokomotifleridir. Tablo-19 : PTA Ürünü için Gümrük Vergisi ve Fon Oranları DEĞİŞİM TARİHLERİ GÜMRÜK VERGİSİ (%) AB ÜLKELER 31. Bursa’da kurulu Sönmez Filament. ülkemizde bu miktar ve saflıkta üretilmemekte ve tamamı ithalat yoluyla karşılanmaktadır.2000 31.9.5 0 0 0 0 0 0 FON (%) Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Polylen) ayrıca İstanbul’da kurulu Sancak Tül firmaları.5 6. 172 . PTA’nın kullanıcıları olan bu firmalar Türkiye tekstil sanayinin belli başlı firmalarıdır. Petkim PTA fabrikası. Sifaş.2003 31.Ş.5 6. Geri kalan 86.12. Aromatikler fabrikasının paraksilen üretim kapasitesi . Hepsi.2004 0 0 0 0 0 0 DİĞER 6.2002 31. Ancak PTA’da olduğu gibi. oldukça ileri teknoloji kullanan.İ. Bilindiği gibi ülkemizde bu sektör Bursa’da yoğunlaşmıştır. PTA fabrikasının. esas olarak PET şişe üretimi için PTA kullanan.K.. Nergis grubundaki firmalar yerli PTA kullanmamakta. Türkiye’de yine Petkim Aliağa Kompleksi’ndeki Aromatikler fabrikası tarafından üretilmektedir. sınırlı sayıdaki bu müşterileri ile sürekli yakın ilişki içinde çalışır ve karşılaşılan teknik sorunlar ile yakından ilgilenilir. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler PTA’nın ana girdisi olan paraksilen.000 ton/yıl’dır.

.Dünyada polyester iplik tüketimindeki yıllık artış % 3-4 civarında olmasına karşın PET şişe pazarındaki yıllık ortalama artış bunun yaklaşık iki katı olarak % 7-8 civarındadır.6 iken dönem sonu olan 2005 yılında % 14. PTA için AB ülkelerine zaten çok düşük uygulanmakta olan gümrük vergisi. DTÖ. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Günümüzde PTA ürünü genel olarak polyester iplik. Önümüzdeki yıllarda ise gerçekleşmesi beklenen Çin ithalat rakamları sırasıyla 2005 ve 2006 için 7 milyon ton/yıl dır.2. Ayrıca yine hammaddesi PTA olan PET şişelerin de kullanımı ülkemizin meşrubat ve su sektörlerinde hızla artmaktadır.233. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: VIII.K.000 ton/yıl a ulaşacaktır. keten gibi girdilerin üretimi artık nüfus artış hızına paralel artmamaktadır. Dolayısıyla bu doğal hammaddelerin yerine gittikçe daha fazla miktarda sentetik hammaddeleri ikame etmek gerekmektedir. yün. Petkim tarafından üretilen yerli PTA’nın iç pazardaki ihtiyacı karşılama oranı dönem başında 1999’da % 30. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.10. 2. Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde Türkiye PTA sektörü için en belirgin durum. PET şişe ve polyester film yapımında yaygın olarak kullanılmaktadır. 2. Dönem boyunca Dünya PTA arzında da bir sıkıntı yaşanmadığı için PTA kullanan polyester üreticileri yerli ya da ithal PTA’yı tercih etmekte tamamen serbest olmuşlardır. önümüzdeki dönemler için de kesinleşmiş bir yatırım yoktur. yerli üretimin giderek daha belirgin biçimde ihtiyaca yetmez oluşu ve PTA ithalatının artışıdır. Ulaşılabilen bilgilere göre. Bunların ışığında görülmektedir ki günümüzde 32.8 e gerilemiştir. talepte ve fiyatlarda yükselişe. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dünyada en büyük kapasite ve talep artışı Çin’de gözlenmektedir. Ülkemizin de en önemli sektörlerinden biri olan tekstil sektörünün sentetik iplik kolunun ana girdilerinden biri olan PTA’ya giderek daha fazla ihtiyaç duyulmaktadır.000. Dünyanın ve özellikle de ülkemizin nüfusu hızla artmaktadır.Plan döneminde hiçbir yatırım yapılmamıştır. polyester elyaf ve iplik üretimi yapan hem yeni tesisler açılmış hem de mevcutlarda kapasite artışları olmuştur. Giyim eşyalarının doğal hammaddeleri olan pamuk. Buna karşılık PTA üretimi konusunda VIII. Giyim ise insanların temel ihtiyaçlarından biridir ve giyim eşyalarının üretimi de nüfus artışıyla paralel artmaktadır. bu sektördeki açık giderek büyümekte ve dışa bağımlı hale gelinmektedir. Yaşanmakta olan küresel rekabet ortamı ve yükselen petrol fiyatları tekstil ve dolayısıyla PTA sektörünü de derinden etkilemiş. VIII. Gümrük Birliğinden sonra sıfırlanmıştır. Bu etki tüm Dünyada olmakla birlikte teknolojik olarak dezavantajlı durumda olan Türkiye’de daha fazla hissedilmektedir.1.6 ton a göre %24 artış göstermiştir. Sektörün Dünyada (OECD.000 ton/yıl olan dünya PTA üretim kapasitesi gelişen pazara bağlı olarak yapılan yeni yatırımlarla 2008 yılı sonunda 39. Bu rakamların 2007 ve 2008 yılında Çin’ de 173 . Dış rekabete tamamen açık olarak çalışan Petkim PTA fabrikası dönem boyunca bu durumdan zaman zaman olumsuz etkilenmiş ve pazara bağlı üretim duruşları yaşanmıştır. Ancak. karlılıkta ise büyük düşüşlere neden olmuştur. Kapasitenin ihtiyacı karşılama oranındaki aşırı düşüklüğe rağmen pazara ve hammadde/ürün fiyat analizlerine bağlı duruşlar yaşanabilmektedir. Görüldüğü gibi yerli PTA üretimi aşağıyukarı sabit kaldığı için iç pazar payı giderek düşmektedir.7 milyon ton olarak gerçekleşen PTA ithalatını bir önceki 2003 yılındaki 4. Petkim’in genel fiyat politikasına paralel olarak PTA yurtiçi fiyatları da Dünya fiyatlarına paralel seyretmiştir. Çin’in 2004 yılında 5.İ. Plan dönemi boyunca ülkemizde.

Polonya’da Lurgi (150. South Korea Ulsan. 2003 yılında Interquisa firması tarafından İspanya’da yeni fabrika devreye alınmıştır. Canada Wilmington.(Ibn Rushd) BP Chembel NV BP Chembel NV BP Chemicals BP Chemicals BP Chemicals BP Malaysia Sdn Bhd BP Zhuhai Chemical Co Ltd . US Decatur. Quebec. Taiwan Mailiao. Shandong.(Interquisa) Interquisa Canada Invista Invista Far Eastern Petrochemicals Ltd Invista Far Eastern Petrochemicals Ltd Jinan Qilu Chemical Group KP Chemical KP Chemical KP Chemical 360000 650000 728000 500000 1150000 600000 405000 2100000 700000 550000 500000 180000 500000 500000 450000 350000 425000 350000 500000 180000 400000 480000 75000 500000 250000 300000 174 . Spain Montreal.(Interquisa) Intercontinental Quimica SA .(PT AMI) Arabian Industrial Fibers Co .(FCFC) Formosa Chemicals & Fibre Corp . Kuantan. US Gebeng. US Cooper River. DÜNYADAKİ MEVCUT PTA ÜRETİCİLERİ ŞİRKET KURULUŞUN YERİ KAPASİTE Amoco Mitsui Indonesia PT . North Carolina. üretime girecek yeni fabrikalarla düşmesi beklenmektedir. Taiwan Jinan.İ. Guangdong. South Korea 430000 350000 (Capco) DAK Americas DuPontSA Equipolymers Formosa Chemicals & Fibre Corp . Taiwan 157 Mailiao. Italy Long-der. Çin’de2004 yılı itibariyle 10.85 milyon ton a çıkması beklenmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Taiwan Kuan Yin. South Korea Ulsan. North Carolina. South Carolina. Pahang. Taiwan Cape Fear.K. China Lin Yuan.000 ton/yıl) olarak yatırım konusunda çalışmalar olmakla birlikte kesinleşmiş bir yatırım kararı yoktur. PTA Üreticileri. Sardinia. Taiwan Taichung. Amerika 2003 yılında 3.000 ton/yıl). UK Ottana. Jawa Barat (West Java). Ancak talep artışına rağmen yeni bir yatırım planı yoktur.3 milyon ton olan yıllık PTA tüketiminin 2007 yılında 15 milyon tona ulaşması beklenmektedir. Taoyuan. Teesside.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Amerikan pazarında da yıllık %4 civarında talep artışı görülmekte olup 2003 yılında ihtiyaç fazlası olan 205. Yunlin. Belgium Geel. China Ulsan.(FCFC) Hyosung Corp Intercontinental Quimica SA . Malaysia Zhuhai.. Yunlin. Indonesia Yanbu. BP (Amaco) tarafından Belçika’ya yapılması planlanan 700 bin ton luk yatırım kararı ertelenmiştir. Türkiye veya İngiltere’de Dupondsa (600. South Korea San Roque. Avrupa’ da ki durum incelendiğinde yıllık % 4 civarında olan PTA tüketim artışının özellikle su ve boyalı olarak bira ambalajında PET şişe kullanımının yaygınlaşmasından kaynaklandığı görülmektedir.(BPZ) China American Petrochemical Co Ltd Merak. Saudi Arabia Geel. US Kuan Yin. Alabama. South Carolina.(FCFC) Formosa Chemicals & Fibre Corp . Avrupa’daki yeni kapasiteler incelendiğinde Duppondsa nın İngiltere Wilton’daki 100 bin ton luk kapasite artışı görülmektedir. Taoyuan.29 milyon ton olan yıllık tüketimin 2007 yılında 3. Kaohsiung. Rap. Taiwan Ulsan.000 ton ürün ihraç edilmiştir. Spain San Roque. Ilan. Belgium Cooper River. US Wilton. kapasiteleri ve kuruluşların bulunduğu yerler aşağıdadır. Önümüzdeki dönemde Avrupa Pazarında bir PTA Açığı olacağı görülmektedir.

Netherlands Xiamen. Japan Port Qasim. 4-5 November 2004. Rayong. South Korea Daesan. Xinjiang. Jawa Barat (West Java). Indonesia arawang. China Yizheng. Uttar Pradesh. Indonesia Cilegon. Pakistan Schwedt.(LYPC) Luoyang Petrochemical General Factory MCC PTA India Corp Pvt Ltd . Jiangsu. Tennessee. üretimi ve dış ticaret durumu değerlendirilecektir.K.(Temex) Tianjin Petrochemical Corp . China Luoyang. Jawa Barat (West Java). China Yizheng.(Temex) Tereftalatos Mexicanos SA . Indonesia Hazira. Japan Mab Ta Phut. Chonnam. Gujarat. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. South Korea Ulsan. Gujarat. (31 May 2004) Dünyadaki ve AB ülkelerindeki sektörün yeri. 175 .(SPC Siam Mitsui PTA Co Ltd Siam Mitsui PTA Co Ltd Sinopec Beijing Yanshan Petrochemical SK Chemicals Co Ltd SVC Superchem Ltd Taekwang Industrial Co Ltd Tereftalatos Mexicanos SA . Rap. Mexico Tianjin. China Nanjing. US Rotterdam.. Jawa Barat (West Java). ŞİRKET Liaoyang Petrochemical Co . India Paulinia. Japan Iwakuni. India Patalganga. Sao Paulo. Shanghai. Taiwan Urumqi. Ehime Pref. Japan Mizushima. World Fibres& Feed Stock Conferance. Brazil Yosu. Jiangsu. China Ulsan. Mexico Coatzacoalcos. Yamaguchi Pref. Liaoning. Thailand Tao-yuan. Okayama Pref. China Haldia.(PPTA PCK Raffinerie GmbH Pertamina Petkim Petrokimya Holding AS PT Mitsubishi Chemical Indonesia PT Polyprima Karyareksa PT Polysindo Eka Perkasa Reliance Industries Ltd .(RIL) Reliance Industries Ltd .(UPC) Voridian Co Voridian Co Voridian Europoort BV Xianglu Petrochemicals Corp Yangzi Petrochemical Co Ltd . India Hazira. Singapore. South Korea Mathura. Veracruz. West Bengal. Ayrıca OECD. yapısı. Germany Plaju.(YPC) Yizheng Chemical Fibre Co Ltd Yizheng Chemical Fibre Co Ltd KURULUŞUN YERİ Liaoyang. China Columbia. China KAPASİTE 270000 325000 440000 250000 650000 255000 400000 85000 225000 70000 640000 420000 340000 500000 450000 275000 285000 1600000 600000 1000000 300000 450000 450000 350000 420000 120000 420000 450000 600000 340000 255000 430000 440000 100000 270000 225000 290000 1200000 700000 350000 530000 TOPLAM 32233000 Kaynak: CMR Chemical Profile ( 22 November 2004 ). Rayong. India Ulsan. Thailand Mab Ta Phut.(MCPI) Mitsubishi Chemical Corp . South Carolina. DTÖ gibi organizasyonların uygulamaları ve yapacakları muhtemel düzenlemeler ve bunların sektöre etkileri incelenecektir. Henan. South Korea Altamira.İ. Rayong. Sumatera Selantan Indonesia Aliaga. Turkey Merak. Ch'ungnam. Aichi Pref. South Korea Jinshan. Fujian. India Matsuyama. China Tokai.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.(MCC) Mitsui Chemicals Inc Mizushima Aroma Co Ltd Pakistan PTA Ltd . Thailand Beijing.(TPCC) Toray Industries Inc Tuntex Petrochemicals (Thailand) Plc Tuntex Petrochemicals Inc Urumqi Petrochemical Complex . Brandenburg. Maharashtra. Tamaulipas. US ingsport. China Mab Ta Phut. ECN Product Profile.(RIL) Rhodiaco Samnam Petrochemical Co Ltd Samsung Petrochemical Co Ltd Samsung Petrochemical Co Ltd Shanghai Petrochemical Co Ltd .(RIL) Reliance Industries Ltd . Jiangsu.

fabrikanın 2000 yılı dışında dizayn kapasitesini tutturamadığı görülmektedir..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 663 10. Avrupa Birliği’ne üyelik sürecine girilmiş olması ve gümrük birliği anlaşması da olabilecek ürün fazlasının kısa vadede PTA açığının görüleceği Avrupa’ya pazarlanmasına imkan sağlayacaktır. Geçmiş yıllara ait üretim miktarlarına bakıldığında da. kalitesinin düşük kalacağı aşikardır. Türkiye yurtiçi talebinin bu yıl 345 bin ton 2013 yılında ise 663 bin ton olacağı düşünülürse Türkiye pazarı hızlı artan talebiyle yatırımcılar için ciddi bir Pazar konumundadır.İ. Kapasitesi. o yılların teknolojisi ile çalışmaktadır.55 2006 374 2007 406 2008 441 2011 563 2012 613 176 . 2. İçinde bulunduğumuz yıllarda PTA çok düşük kar marjları ile çalışılıyor olması da şu anda PTA sektörü için önemli bir sorun durumundadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. PTA fabrikası. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar–Fırsatlar–Tehditler) Analizi Türkiye’de PTA üretimi yapan tek kuruluş olan Petkim PTA fabrikasının lisansı 1970’li yılların sonunda alınmış olup. Doğal olarak yeni teknolojilerde bu sorunlara karşı alınan önlemlerle fabrikanın duruşları azaltılmıştır. maliyetlerinin yüksek. Mallar 1 PTA YILLAR 2009 2010 478 519 (TON) Ort. projeksiyon sonuçları verilecektir. 2006-2013 PTA yurtiçi talep projeksiyonu miktarları. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3. çok korrozif kimyasal maddeler ile çalıştığından ve sistem içinde sürekli çamur halinde katı faz bulunduğundan. Dünyanın bugünkü ölçülerine göre çok küçük kalmıştır ve teknolojisi giderek eskimektedir. Rap. Kapasitenin de optimum maliyet açısından gerilerde kaldığı görülmektedir. kesintisiz ve rahat bir üretime imkan vermemektedir.K. Tablo 21: PTA Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No. 3. Üretim sık sık kesintiye uğramakta ve dizayn kapasitesine ulaşmakta zorlanılmaktadır. Yeni teknolojik yatırım yapılmaması nedeniyle fabrikanın bir süre sonra Dünya ile rekabet edemez hale geleceği. işletmesi çok güç bir fabrikadır. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: Ana mallar bazında yapılacak talep tahminlerinde kullanılan yöntemler ve esas alınan makro büyüklükler kısaca açıklanacak.1.3. Şu anda Türkiye PTA sektörünü bekleyen en önemli sorun budur. Ancak ülkemizin elindeki teknoloji.

Bu çalışma sonucunda yatırım kararının alınarak gerekli kapasite artışının sağlanacağı varsayılmıştır. Mallar 1 PTA (2005 Fiyatlarıyla-milyonYTL) Ort.18 470.24 510.08 709.Yıllık YILLAR Artış (%) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 70000 105000 105000 105000 105000 105000 105000 50 2006 70000 Tablo 26:PTA Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.Yıllık YILLAR Artış (%) 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 81.076 81. Ancak önümüzdeki IX.İ.55 3. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Tablo 27: PTA Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. Mallar 1 PTA (2005 Fiyatlarıyla-MilyonYTL) Ort. Mallar 1 PTA (Ton) Ort. Rap.63 601. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr..91 10.78 553. Tablo 22: PTA Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.55 2006 304 2007 336 2008 336 2011 458 2012 506 177 . Mallar 1 PTA YILLAR 2009 2010 373 414 (Ton) Ort.000 ton/yıl a yükseltilebilir 600.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 558 83.4.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Aynı şekilde Petkim Petrokimya Holding’te bünyesindeki fabrika kapasitesinin 70. PTA yurtiçi talep projeksiyonunun 2005 yılı fiyatlarıyla değerleri. Tablo 25: PTA Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.Yıllık YILLAR Artış (%) 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 433.000 ton/yıl dan 105. plan döneminde yeni yatırımlar yapılması halinde söz konusu olabilir.K..076 121614 121614 121614 121614 121614 121614 50 3.000.99 767.2. Önümüzdeki dönem için Avdansa tarafından 1.3. İhracat Projeksiyonu PTA ürününde yurt içi üretimin yurt içi tüketimi karşılama oranı ve Petkim PTA fabrikasının teknolojik ve dolayısıyla maliyet olarak rekabet gücü göz önüne alındığında ileriye yönelik bir ihracat projeksiyonundan söz etmek mümkün değildir.000 ton/yıl lık yeni bir PTA yatırımı konusunda çalışmaları mevcud olup kesinleşmiş bir kararı yoktur. 3.12 652.000 ton/yıl a yükseltilebilmesi hususunda mühendislik çalışması başlatılmasına karar vermiş olup yatırım kararı bu çalışmanın sonuçlarına göre verilecektir. Üretim Projeksiyonu: Türkiye’de şu ana kadar PTA yatırımı ve kapasite artışı konusunda kesinleşmiş bir yatırım kararı yoktur.

5. Yatırım Tahminleri: Tüm sektörler için genel olarak EK. 3.2.H’de verilmiştir. İstihdam Piyasasında. PTA fabrikası ihtiyacının çok üzerindedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 3. 178 . Teknoloji. c) Hammadde İthalatı: Petkim Aromatikler fabrikasının ürettiği paraksilen. Mallar 1 PTA YILLAR 2009 2010 319 354 2006 206 2007 287 2008 287 2011 251 (2005 Fiyatlarıyla–ABD $) Ort.K’de verilmiştir.Ş.000 ton/yıl kapasite 161 artışına yönelik başlatılmış olan mühendislik çalışmaları yatırım kararları kesinleşmediği için göz önüne alınmamıştır.E’de verilmiştir. Eklenecek Yeni Kapasiteler: PTA üretimi amacıyla teşvik belgesi almış.L’de verilmiştir.6. devam eden veya kararı alınmış başlanacak yeni yatırımlar yoktur. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 4. 3. Sektörde Kamunun Rolü. 3.5. 3.K. 9.F’de verilmiştir. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. tarafından 35. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri: Tüm sektörler için genel olarak EK.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 432 477 83. 3. AR-GE Faaliyetlerinde. 5.5. Rap.D’de verilmiştir. Çevre Uygulamalarında vb..46 b) Yarı ürün ithalatı: PTA Üretiminde yarı ürün kullanımı olmadığı için önümüzdeki plan döneminde yarı ürün ithalatı öngörülmemektedir.1. PTA sektörü için hammadde ithalatı söz konusu olmayacaktır.. Tablo 28: PTA Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK.6.G’de verilmiştir.7. 2005-2013 döneminde de kapasitelerde bir değişiklik planlanmadığından. Avdansa firmasının Türkiye veya İngiltere Wilton’da bir milyon tona yükseltilebilir 600 bin tonluk yatırımı ile Petkim A.8.

Özellikle.00. Ayrıca fenol veya toluenden başlanarak da siklohegzanon üretilmektedir. Hidroksilamin sülfat daha sonra siklohegzanon ile muamele edilerek siklohegzanon oksim elde edilir.2. yüksek oranda yan ürün olarak amonyum sülfat elde edilmesidir. kaprolaktam yurt dışından ithal edilmektedir. Bu ise..1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Kaprolaktam tesisinin 1993 yılında üretimine son verilmiş ve 2000 -2001 yılları arasında tamamen sökülerek hurda halinde satılmıştır 2. PETKİM Yarımca Kompleksi Kaprolaktam Fabrikasının Eylül 1976'de 25. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2. GİRİŞ: Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi: Kaprolaktamın.70’dir.19. Bununla birlikte. Ancak bu tesisin üretimine Ocak 1993 tarihinde ekonomik nedenler ile son verilmiş olup.71. Buna göre.00. hidroksilamin tesisi gerekmediğinden yatırım harcamaları azaltılmaktadır. oleum kullanılarak Beckmann çevrilmesi reaksiyonuyla kaprolaktama ürününe çevrilir.4.İ. Hidroksilamin sülfat. 2.1.000 ton/yıl kapasite ile üretime geçmesinden sonra yerli üretim ile sağlanmaya başlanmıştır.Numarası 2933.K. KAPROLAKTAM 1. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Kaprolaktam üretiminde kullanılan konvansiyonel teknolojiler genellikle siklohegzanın oksidasyonu ile elde edilen siklohegzanona dayanmaktadır. Mevcut teknolojinin dezavantajı.00'dir).1. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Petkim’in Yarımca Petrokimya Kompleksinde bulunan tesisin Ocak 1993 tarihinde ekonomik nedenler ile üretimine son verilmiş olup. bütün ekonomik faaliyetlerin uluslar arası standart sanayii tasnifi ve endeksleri dikkate alındığında. Son yıllarda EniChem ( şimdiki Syndial) tarafından geliştirilen ve 2003 yılında Sumitomo tarafından ticarileştirilen yaklaşım ile yan ürün olan amonyum sülfatı tamamen elimine edilmektedir. Mevcut Durum 1976 yılına kadar tümü dış alım yolu ile karşılanan kaprolaktam talebi. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rev 3 Kodu 2411. 2. ISIC. Kimyasal formülü C6H11On olan kaprolaktam poliamid adı verilen polimer grubundan Naylon 6 sentetik iplik ve elyafın ham maddesidir (GTİP.1. amonyağın nitroz okside oksidasyonu ve ardından sülfirik asit ortamında hidrojenasyonu ile üretilmektedir. 179 . Rap. Kuruluş Sayısı. kaprolaktam yurt dışından ithal edilmektedir. amoksimasyon (ammoximation) olarak adlandırılan kimyasal reaksiyon ile titanosilikat katalizörlüğünde siklohegzanın yaklaşık 90oC’de amonyak ve hidrojen peroksit ile muamele edilmesine dayanmaktadır.

14 0.953 tonu geçememiştir..59 2778 BASF 1.5 9.55 1177 15 10 1102 77 200 TORAY 0. Bu 180 . hidroksilamin ve oksimasyon ünitelerini elimine ettiği için yatırı maliyetlerini azaltmaktadır.35 3.77 Kükürt " Oleum " 1.06 0. .192 - b) Ürün Standartları: Türkiye’de üretimi bulunmamaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Proses. Bunun en büyük nedeni Kaprolaktam Fabrikasının 5 ana üniteden meydana gelişi ve bu ünitelerin son derece bağımlı olarak çalışmalarıdır.1 0.1 280 1987 60 180 0.30 Kostik (%50) " 0.K. siklohegzanon ve oksimasyon için gerekli adımları ortadan kaldırmaktadır.5 128 INVENTA 1. Bu proses.026 Toluen " Amonyak " 0. Rap.92 2.50 1. Tablo 1: Birim Üretim Girdileri (1 Ton için) Ana Mamul: Kaprolaktam PROSESLER BİRİM STAMI CARBON GİRDİLER ton Siklohegzan " 1. nitrozil klorür ve hidrojen klorür ortamında siklohegzanı siklohegzanon oksime dönüştürmek için bir fotokimyasal prosesi ticarileştirmiştir.914 0. Bununla birlikte.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.045 951 15 5 4079 6. c) Üretim Miktarı ve Değeri: Kaprolaktam Fabrikaları 1976 yılı Eylül ayında işletmeye alınmış ve 1978 yılında üretimin tam kapasiteye (25. hidrojen peroksit pahalıdır ve ekonomik açıdan uygun olması için büyük miktarlarda üretilmesi gerekmektedir. Kullanılmakta olan yaygın teknolojilere göre fiili ortalama gösterilmektedir.0076 526 13 12 1653 0.43 0.32 0.17 0.069 1.İ.044 0.66 1.116 Hidrojen Nm3 661 Nafta " Hidroklorik asit " Hidrojen " Utiliteler Soğutma suyu m3 1335 Buhar ton 23 Proses suyu m3 Demineralize su " Deniz suyu " Elektrik Kwh 1186 Azot Nm3 65 Enstrüman havası " Yakıt (nafta) ton Doğal gaz MMCal 200 girdiler Tablo-1'de SNIA VISCOSA 1.000 ton/yıl) ulaşması planlanmasına rağmen 1993 yılına kadar yıllık üretim 20.125 1.254 1806 16 19. siklohegzanon. Japon Toray şirketi. gerçek anlamda fiyat avantajı olması için düşük fiyatlı enerjiye ihtiyaç duymaktadır.

bağımlılık sonucu olarak ünitelerin birinde herhangi bir nedenle meydana gelen duruş bütün ünitelerin durmasına yol açmaktadır. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Tablo 11’de ise değer olarak verilmektedir. a) İthalat: (1) Ürün İthalatı: Tablo 7 Kaprolaktam Sektörü Ürün İthalatı (Miktar Olarak) Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1 Kaprolaktam Kaynak: DİE istatistikleri Birim (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. d) Maliyetler: Türkiye’de kaprolaktam üretimi yapılmamaktadır. (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (5/4) (6/5) (7/6) (8/7) (9/8) (10/9) 1 Kaprolaktan $/Ton 1085 1403 1146 1104 1345 1649 2188 29 -18 -3 22 23 33 Kaynak: DİE Ayrıca aynı yıllar için AB ülkelerinden ve sektör ithalatında ilk beş sırayı alan diğer ülkelerden yapılan ithalatın dökümü Tablo 10’da miktar olarak.İ. (9) 2000 (4/3) 152 (CIF.00.3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Tablo 8’de değer olarak verilmiştir..K. Rap. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Ocak 1993'ten itibaren üretim Dünya fiyatlarının daha ucuz olması nedeni ile durdurulmuştur. 181 . Cari Fiyatlarla. Dış Ticaret: Gümrük tarife numarası 2933. 11104 21635 20795 20999 18575 24012 17591 95 -4 1 -12 29 -27 Tablo 8: Kaprolaktam Sektörü Ürün İthalatı (Değer Olarak) Sıra Ana YILLAR No: Mallar (1) (2) 1 1999 (3) 2000 (4) 2001 (5) 2002 (6) 2003 2004 (7) (8) 2005 Tah. 2.1.00 olan Kaprolaktam ürününün dış alım değerleri 1999-2004 yılları için Tablo 7’de miktar. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.71. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.00. (5/4) (6/5) (7/6) (8/7) -22 -3 8 59 (9/8) -3 Kaprolaktam 12054 30364 23828 23188 24988 39597 38491 Kaynak: DİE istatistikleri Tablo 9: Kaprolaktam Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF.

(3) Hammadde ithalatı : Üretim yapılmadığından herhangi bir ithalat yapılmamaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. Tablo 10: AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Kaprolaktam Sektörü Ürün İthalatı (Miktar Olarak) (Birim: Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. AB Ülkeleri Toplamı 8588 22390 19459 20839 21529 30557 27864 161 -13 7 3 42 -9 Önemli Diğer Ülkeler 3466 7974 4369 2349 3459 9040 10627 130 -45 -46 47 161 18 Kaynak:DİE (2) Yarı ürün ithalatı : Kaprolaktam üretimine ara verildiğinden 1999-2005 döneminde herhangi bir yarı ürün ithalatı gerçekleştirilmemiştir. 182 . Rap. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Cari Fiyatlarla. AB Ülkeleri Toplamı 7731 15945 16585 18759 15487 18146 12765 106 4 13 -17 17 -30 Önemli Diğer Ülkeler 3373 5690 3937 2240 3088 5866 4826 69 -30 -43 38 90 -18 Kaynak:DİE Tablo 11 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Kaprolaktam Sektörü Ürün İthalatı (Değer Olarak) (CIF. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. b) İhracat: Üretim yapılmadığından herhangi bir ihracat yapılmamaktadır.. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1.4. 95 -4 1 -12 29 -27 YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. Yurtiçi Tüketim Yurtiçi üretimi olmadığı için ithal edilen kaprolaktamın tamamı yurtiçi tüketimde kullanılmaktadır Tablo 17 : Tüketim Miktarı Sıra Ana Birim (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.K. 2. 1 Kaprolaktam 11104 21635 20795 20999 18575 24012 17591 Kaynak: DİE istatistikleri Yurtiçi üretimi olmadığından tüketim değerleri olarak ithalat değerleri alınabilir.

1. Sektörün Rekabet Gücü Türkiye’de kaprolaktam değerlendirilememiştir. Ancak 1992 yılı 3. akrilik ve diğer sentetik elyafların şiddetli rekabeti sonucu dünyada giderek daralmış. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler Türkiye’de kaprolaktam üretimi yapılmadığından sektörün diğer sektörler ve yan sanayi ile ilişkileri bulunmamaktadır. entegre bir sistem içinde çalışan bu fabrikalarda. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Kaprolaktamdaki büyüme.A’da verilmiştir.1. Sektörün Dünyada (OECD. ana ürün olan Laktam yanında yan ürün olarak da fazla miktarda amonyum sülfat elde edilmekte idi. Bu Pazar ise batı ülkelerinde düşerken 183 . Keza. aynı olumsuz durum Türkiye pazarında da yaşanmıştır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.5. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Rap. ve 4.1. naylon 6’daki talebe oldukça bağlıdır.10. 2. üretimi yapılmadığından sektörün rekabet gücü 2.1. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: Kaprolaktam üretimi zinciri içinde 5 ayrı fabrika bulunmakta. 12054 30364 23828 23188 24988 39597 38491 152 -22 -3 8 59 -3 Kaynak: DİE istatistikleri 2.1. 2.6.1. DTÖ. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Türkiye’de üretimi bulunmamaktadır. İstihdam: Tesis çalışmadığından herhangi bir istihdam yaratılamamaktadır. Tablo 19: Kaprolaktam Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF.2. çeyreğinde kaprolaktamdan üretilen Naylon-6nın pazar payı. polyester.7.. Tablo 18:Tüketim Değeri Sıra Ana No: 1 Mallar Kaprolaktam YILLAR (Cari Fiyatlarla.9. 0 1 2 3 4 Tah. 2. 1992-1993 Yıllarında yurtiçine 1150-1300 $/ton C+F bazında ithalat yapılabildiği halde Petkim’de üretilen kaprolaktam yaklaşık 1500 $/ton’a mal edilmesi ve bu yüzden ekonomik üretim yapılarak pazarlanması ve kar sağlanması mümkün görülmemesi nedeniyle Ocak-1993 tarihi itibariyle 5 fabrikadan oluşan kaprolaktam grubunun üretimi durdurulmuştur. Kaprolaktamın %70’i naylon 6 fiber yapımında kullanılmaktadır. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.İ. 1 Kaprolaktan $/Ton 1085 1403 1146 1104 1345 1649 2188 29 -18 -3 22 23 33 Kaynak: DİE 2. Fiyatlar: Kaprolaktamın yurt içi üretimi olmadığından 1999-2005 dönemine ait ortalama ithal birim fiyatları Tablo-19’da verilmektedir. 2.8. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 200 200 200 200 200 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.K.

. kaprolaktam üreticilerinin Mayıs ayı sonunda üretimlerini kesmelerine.450-1. kısmen Avrupa Birliği ve A. özellikle benzen hammaddesindeki fiyat artışından etkilenmişlerdir.1. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER Bu bölümde esas itibariyle.950-2. Bu yüzden.İ.K. Rap. Bununla beraber kaprolaktam üreticilerinin marjlarını korudukları görülmüştür.D’nin Çin tekstillerine getirdikleri kısıtlamalar bir faktör olarak görülmektedir. 2.550-1. 3.E. sektörün yıllık %1 büyüme kaydedeceği beklenmektedir. naylon çip (nylon chip) üretim akışındaki dramatik gerileme. Dokuzuncu Plan Dönemi için sektörde tahminler ve gelişme beklentileri verilecektir.E. Spot kaprolaktam değeri. Buna ilave olarak. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.250-3. örneğin ocak-nisan 2005 periyodunda Çin’in 142000 ton ile %16’ya gerileyen bir ithalat gerçekleştirmiştir. Haziran ayında benzen fiyatlarının 166 Euro/ton’a düşmesinin arkasından kaprolaktam fiyatları 150Euro/ton’luk düşüşle 1.600-1.B.650 Euro/ton’a ulaşmıştır. Asya pazarındaki değeri artmaktadır. 2003 yılına göre %18’lik artış kaydetmiştir. benzen fiyatlarındaki ani düşüşün ardından Mayıs ayının başlarında başladı. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: 1999-2005 Yılları arasında kaprolaktam yurtiçi talepleri göz önüne alındığında % 8. Asya) 2. Avrupa Fiyatları Mayıs ayı benzen kontrakt fiyatının 186 Euro/ton’a düşüşü nedeniyle kaprolaktam kontrakt fiyatları 140 Euro/ton’luk azalmayla 1. talebin zayıfladığı görülmüştür. Bununla beraber. Temmuz ayında benzen fiyatlarındaki belirgin geri dönüş eğilimi nedeniyle. Kaprolaktam fiyatlarındaki keskin düşüş.130-2.750 Euro/ton’a düşmüştür. Kaprolaktam fiyatları 2005 yılının ilk yarısında düşmüştür.5 oranında bir artış eğilimi olduğu görülmüş ve bu büyüme hızı dikkate alınarak hesaplanan yurtiçi talep projeksiyonu Tablo 21’de verilmektedir.E. naylon 6.6 ve poliester gibi diğer ürünlerle rekabet halinde olduğu görülmektedir. Dünyanın bütün bölgelerinde kaprolaktamın geçirdiği kötü gidişattan sonra 2004 yılındaki iyi talep ve güçlü fiyat pazar sayesinde kendini toparlamıştır. Bununla beraber. 184 . 3. Bu nedenle. Temmuz kaprolaktam fiyatları 100-160 Euro/ton’luk artışla 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.300 $/ton’dan (CFR N. Naylon 6 fiber sektörü. benzen Ağustos fiyatları 61 Euro/ton’luk düşüş yaşamıştır.180 $/ton’a (CFR N. Üreticiler. Çin bu dönemde 449000 ton ithalat yaparak. Bunu benzen fiyatlarındaki dikey düşüş izlemiştir.050$/ton’a (CFR N. Çin hükümetinin kısmen kredi kontrolleri. fiyat 201 Euro/ton’u görmüştür. Buna neden olarak. Asya) azalmıştır. kısmalarına ve fiyatların Haziran ortalarında 1. Asya) kadar düşmesine neden olmuştur.600 Euro/ton’a gelmiştir.

Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 66370 1 Kaprolaktam 41635 45169 48702 52236 55769 8.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 66370 8. Mallar 2006 1… Kaprolaktam 41635 YILLAR 2008 2009 2010 48702 52236 55769 2007 45169 2011 59303 2012 62836 (Ton) Ort. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1… Kaprolaktam 123347 133815 144284 154752 165220 175688 186156 196624 8. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Tablo 27:Kaprolaktam Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (Miktar Olarak) Sıra No. Rap.2. Tablo 22:Kaprolaktam Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (Değer Olarak) (2005 Fiyatlarıyla-YTL) Ort. Ana Mallar 2006 2007 2008 YILLAR 2009 2010 2011 59303 2012 62836 (Ton) Ort.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No.5 3.5 Tablo 28:Kaprolaktam Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (Değer Olarak) Sıra No.5 2006 2007 2008 2011 1 Kaprolaktam 167012 181186 195360 209534 223708 237881 b) Yarı ürün ithalatı: Üretim için gerekli olabilecek yarı ürün ithali ile ilgili tahminler verilecektir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 185 .İ. Üretim Projeksiyonu: Üretim durdurulmuş olduğundan üretim projeksiyonu yapılmamıştır. 3. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. İhracat Projeksiyonu Üretim olmadığından ihracat projeksiyonu yapılmamıştır. c) Hammadde İthalatı: Üretim için gerekli ham madde ithali ile ilgili tahminler verilecektir..3. Tablo 21:Kaprolaktam Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (Miktar Olarak) Sıra Ana No.K.5 Yukarıdaki tabloda miktar olarak verilen yurtiçi talep 2005 yılı fiyatlarıyla değer olarak Tablo 22’de verilmektedir.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 252055 266229 8.4. 3. Ana Mallar YILLAR 2009 2010 (2005 Fiyatlarıyla-ABD $) Ort.

3. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK.G’de verilmiştir. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. 5.E’de verilmiştir. 4.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Teknoloji.F’de verilmiştir.5. 3. Rap. 3. 186 .2.8.L’de verilmiştir. 9.7. AR-GE Faaliyetlerinde.K’de verilmiştir. 3. 3. Yatırım Tahminleri : Tüm sektörler için genel olarak EK. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK.İ. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri : Tüm sektörler için genel olarak EK.1. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.5.K.. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. Çevre Uygulamalarında vb.D’de verilmiştir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.6. İstihdam Piyasasında. Sektörde Kamunun Rolü.H’de verilmiştir.

Rap. Fiziksel Özellikleri: MEG‘in fiziksel özellikleri aşağıdaki tabloda gösterilmiş olup renksiz. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K. GİRİŞ : Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi : Monoetilen Glikol MEG : Sektörün ana ürünü Mono Etilen Glikol (MEG) glikollerin en küçük bileşiğidir.İ. % ağırlık ppm % ağırlık % ağırlık ppm 0 C DEĞER 62. berrak ve şurup kıvamında çok nem çekici bir sıvıdır.P. kokusuz.6 -13.1 max 0.7 197.T. diklor etan ve kloroformda az çözünür.0 1..005 max 1 192-204 kokusuz 187 . Kapalı formülü ( CH2OH )2 ve açık formülü CH2 – CH2 | | OH OH olan MEG’in Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G. toluen.İ.) numarası 2411. non-polar olan benzen.4.005 max 0. eter ve asetonda kolayca çözünür.83 410 0.4318 15 max 2 max 0. din/cm Pt-co max. 00C 0 C 20 0 C 0 C 0 C cp 0 C 0 20 C. alkol. ETİLEN OKSİT/ETİLEN GLİKOL (EO/EG) 1. ÖZELLİKLER Molekül ağırlığı Kaynama noktası Donma noktası Yoğunluk Parlama noktası Alevlenme noktası ( Kapalı kap ) Vizkozite 200 C Tutuşma noktası Isı iletkenliği Kırılma indisi nd20 Renk Nem Demir Asitlik Kül Klor Destilasyon aralığı Koku BİRİM gr/mol 760 mm Hg. Polar solventler olan su.00069 1.10’dur.08.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1130 111 120 19.

7 52. demiryollarında ve nem çekiçi özelliğinden dolayı gazların kurutulmasında kullanılır.23. ketaller.0 4. Kimyasal özellikleri : Glikollerin kimyası alkolleri andırır. reçine . kazein .41. eter . İnsan Sağlığına Etkileri : Zehirleyici etkileri yoktur.0 225.4. selüloz boya . türevler meydana gelir. Bu reaksiyonları organik veya inorganik asitler ile yada asit anhidritleri ile olur.4470 36.26 Etilenoksit ( EO ) : Monoetilenglikol üretiminin ara kademesini oluşturan sulu etilenoksit ( EO ) saflaştırılmayıp ( Etilenglikol fabrikasında Saf Etilenoksit üretimi yapılmamaktadır. matbaa mürekkebi .T. Diğer % 10 ‘ luk bölümü ise fren sıvısı . Üretimin tamamı saflaştırılmadan glikollere dönüştürülmektedir. Rev. boya mürekkebi imalinde . Su ile % 60 oranındaki karışımı donma noktasını . numarası 2909. Deriyle emasta kaşıntı yapar. Üretilen monoetilenglikollerin % 70 ise polyester elyaf imalinde kullanılır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.55 0 C kadar düşürür. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2411. Kullanıldığı Yerler : Monoetilenglikol suyun donma noktasını düşürdüğünden suyla karışımı donmaya karşı ideal bir koruma sağlar. asetaller. Dietilenglikol ( DEG ) : Monoetilenglikol üretimi esnasında 1 / 10 oranında oluşan ve ticari değeri olan bir organik bileşiktir. aldehitler v. Ancak ticari antifirizlerin içine korrozyona karşı koruyucu inhibitörler konur. Solvent . tutkal . yumuşatıcı olarak ( mantar .8 -8 1.1160 1. Fiziksel özellikleri : ÖZELLİK Mol ağırlığı Kaynama noktası Donma noktası Yoğunluk Kırılma indisi Vizkozite Yüzey gerilim Alevlenme noktası Tutuşma noktası Alt patlama limiti Buhar basıncı Buhar ısısı 0 BİRİM g/mol C 0 C g/cm3 nd 20 20 0 Cmpa. ester . dinamit imalinde . Reaksiyonları sonucunda esterler.s N/m3 0 C 0 C vol % 200 C pa Kj/mol DEĞER 106.OH olan DEG . Bu özelliğinden dolayı üretilen monoetilenglikolün en az % 20 ‘ si piyasada antifiriz diye bilinen mal için kullanılır. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC.P.00.İ.İ.33 olup kapalı formülü OH ( OCH2CH2) 2 . kağıt imalinde ).85 124.00. glikol di asetat imalinde . yapıştırıcı karışımlar için çözücü olarak ve endüstriyel soğutma sistemlerinde kullanılır.0 0..K. Rap. Esterifikasyon reaksiyonları ticari bir önem taşır.Fazla miktarda yutulması halinde kişi kusturulur.12 244. uçaklarda donmaya karşı önleyici sprey olarak .7 2.3. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon G.) hidroliz reaksiyonu ile glikollere 188 .00’dır.b.

9 1.İ.4 6858. Bu özelliğinden dolayı tıbbi malzemelerin sterilizasyonunda kullanılır. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC.10. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. etilenkarbonat. Numarası 2910.00.3 10.0 7.K. Havada % hacim ) Alt sınır Üst sınır Spesifik ısısı ( 200 C ) Yanma ısısı ( 250 C ) Kritik basıncı Kritik sıcaklığı Vizkozitesi ( 00 C ) Kırılma indisi Bozunma sıcaklığı Çözünme ısısı ( 250 C suda ) Dielektrik sabiti -1 0 C likid 15 0 C likid Kritik yoğunluk g/mol C 0 C 0 C 0 C g/cc 0 BİRİM DEĞER 44.01 314 % % Cal / g Cal / g Atm 0 C c.T.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. etilenglikoleterleri ve etanol aminlerdir. 00 C Kj /kg kg / m3 Etilenoksitin Kullanıldığı Yerler : Etilenoksitin azot .73 olan EO .8975 2.4. solventler. Rev.İ. Gümrük Tarife İstatistik Numarası G.P. 189 . Bu niteliğinden dolayı birçok kimyasal ürünün örneğin etilenglikoller . MEG ve DEG ten başka trietilenglikol ( TEG ) ve polietilenglikol eldesinde kullanılır.23. Etanol aminlerin kullanım alanları ise biyolojik olarak parçalanabilen deterjanlar.Diğer etilenoksit çıkışlı etoksilat ürünleri. dönüştürülür. kükürtdioksit.0 429 0.3.8 0.3597 571 142. yüzey aktif maddelerin elde edilmesinde ana veya ara madde olarak kullanılır. kolayca açılabilen siklik yapısıyla bir radikal gibi hareket edebilen son derece aktif bir bileşiktir.31 1. 2411. emülsifer ve dispersantlar. Rap. karbondioksit veya dikloroflorometan gibi gazlarla meydana getirdiği patlayıcı olmayan karışımları mükemmel bir dezenfeksiyon maddesidir. fren sıvıları.1 195.03 -111.57 13. etonolaminler .p..00’dır. hidrojen sülfür ve merkaptanların doğal veya rafineri gazlardan ayrılması ve saflaştırılması gibi çok geniş bir yelpaze oluşturur.5 -20. non iyonik yüzey aktif maddeler.5 100 0. Etilenoksitin Fiziksel Özellikleri: ÖZELLİK Molekül ağırlığı Donma noktası Kaynama noktası ( 760 mm Hg) Alevlenme noktası ( açık kapta ) Tutuşma noktası Yoğunluğu 00 C Patlama sınırları ( 1 atm.00.

1.Sıvı etilenoksitin cilt ve gözle temas etmesi halinde ise çok şiddetli yanıklara sebep olur. Etilenglikol fabrikası Özel Sektör Kuruluşları Üretim Konusu MEG DEG Varsa Yabancı Sermaye Payı (%) 2005 Yılı İşçi Kapasite Sayısı (Ton) 60 89000 8900 Yeri Aliağa 1 Kaynak: Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2. Haziran . karaciğer . Aşağıda bu fabrikaya ait kurulu kapasiteler ve kullanım oranları verilmiştir. DEG ürününü yurt içi tüketimini karşılama oranı 1999 yılında % 100 iken bu oran 2004 yılında % 60 ‘ a düşmüştür. Kuruluş Sayısı. Tablo I ‘ de kuruluşun adı .K..1985 yılından beri Petkim Aliağa Kompleksi bünyesinde faaliyet gösteren tek Etilenglikol fabrikası mevcuttur. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Halen Türkiyede . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Etilenoksitin İnsan Sağlığına Etkileri : Solunması halinde solunum yoları .2003 tarihinde ise EO selektivitesi yüksek ve verimliliği daha az düşen yeni jenerasyon S – 863 katalisti kullanılmaya başlanmıştır.Ş 2004 istatistik yıllığı. 2. Petkim ‘ in yurt içi tüketimini karşılama oranı ise 1999 yılında % 52 iken bu oran 2004 yılında % 40 ‘ lara düşmüştür. Bazı ülkelerde bu değer 0.1. yumurtalık ve böbreklerde bozukluklara sebep olur.1989 yılında kapasitesi artırılan fabrikanın ürünleri rekabet ortamında iç ve dış pazarda satılmaktadır. yeri ve kapasitesi verilmiştir.Ş. akciğer . Tablo 1: Etilenglikol Sektöründe Önemli Kuruluşlar Sıra No: Kuruluş Adı Kamu Kuruluşları Petkim A.İnsan sağlığı için dünya etilenoksit üreticisi ülkelerin kabul ettiği TLV ( İnsan sağlığı için tehlikeli alt sınır ) değeri 1 ile 10 ppm arasında değişmektedir.1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Ş ‘ nin Aliağa daki Etilenglikol fabrikası ( Monoetilenglikol ve Dietilenglikol olarak ) tarafından üretilmektedir. Rap.5 ppm’e kadar indirilmiştir. merkezi sinir sistemi. 2.İ. Mevcut Durum Türkiye ekonomisi içersinde Etilenglikol üretiminin tamamı Petkim Petrokimya Holding A. 1989 yılında eski S – 839 ticari adlı ve Ag esaslı katalist yerine daha geliştirilmiş bir katalist olan S–859 LD ‘ nin kullanılmasıyla MEG üretim kapasitesi 82000 t / y dan 89000 t / y ‘ a DEG üretim kapasitesi ise 8200 t / y ‘ dan 8900 t / y ‘ a çıkarılmıştır. 190 .

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 2: Etilenglikol Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu
Sıra Ana Kapasite Kapasite YILLAR No: Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 Kapasite Ton 89000 89000 89000 89000 89000 1- MEG KKO % 101 98 93 94 85 2- DEG Kapasite Ton 8900 8900 8900 8900 8900 KKO % 96 91 89 88 81
Kaynak: : Petkim Petrokimya Holding A.Ş 2004 istatistik yıllığı

2004 89000 93 8900 88

2005 Tah. 89000 79 8900 76

2.1.2. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Etilen glikol ; 1 ) Etilen oksitin hidrasyonu 2 ) Etilenin oksidasyonu ve 3 ) Sentez gazından üretim metodlarıyla üretilebilmektedir. Pektim Aliağa Kompleksi Etilen Glikol fabrikasında uygulana yöntem , Dünyada da yaygın olarak kullanılan ‘’Etilen oksidin hidrolizi ‘’ yöntemidir.Bu yöntemle Etilen Glikol üretimi genellikle etilen oksit üretimiyle entegre bir şekilde yapılmaktadır. Petkim Aliağa Kompleksi Etilenglikol Fabrikasında Uygulanan Proses : Burada Shell direkt oksidasyon prosesi kullanılmaktadır. Proseste etilen, oksijen ve etilenoksiti absorblanmış reaksiyon gazları çok tüplü dikey ve sabit yataklı paralel çalışan iki adet reaktöre gönderilir. Katalizör olarak % 14 oranında Ag ( gümüş ) içeren bir bileşim kullanılır. Reaksiyon ekzotermik olup elde edilen ısı buhar üretiminde kullanılır. Reaktörlerden çıkan gazlar absorbere gönderilir ve etilenoksit suya absorblanır. Absorberin üzerinden alınan geri dönüş gazının bir kısmı reaktöre gönderilirken % 25’lik kısmı reaksiyon sonucu oluşan karbondioksitin uzaklaştırılması için karbonat absorber kolonuna gönderilir ve burada K2CO3 çözeltisi ile absorblanır. Bu gaz tekrar reaktör besleme gazına katılır. Ayrıca sirkülasyon gazında bulunan ve oksijen beslemesinden gelen argonun atılması için sirküle eden gazın % 2 ‘ si vent edilir. Bu vent gazı yakıt değerine haiz olduğundan kompleks içindeyakıt olarak değerlendirilir. Absorberin dip ürünü olan etilenoksit çözeltisi bir sıyırıcıya gönderilir. Burada suyundan ayrıldıktan sonra hafif uçucuların ayrıldığı bir kolona gönderilir. Buradan alınan bir akım yüksek saflıkta etilenoksit elde etmek için etilenoksit saflaştırma kolonuna gönderilip diğer kısmının hidroliz için glikol reaktörüne gönderilebileceği gibi Petkim’de olduğu gibi tamamı glikollere çevrilmek üzere glikol reaktörünede gönderilir. Aşağıda belirtilen reaksiyon şartlarında etilenoksitin % 99,9’u hidroliz edilerek mono , di, tri ve diğer ağır glikoller oluşur.Önce suyundan ayrılan glikoller karışımı daha sonra vakum altında distilasyonu ile birbirlerinden ayrılırlar. Reaksiyon denklemi ve şartları aşağıdadır. Gaz fazında etilenoksitin oluşumu 230ºC’da 17 kg/cm2g basınçta ve Ag katalizörle aşağıdaki denkleme göre gerçekleşir. Ag.cat

191

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

CH2 = CH2 + ½ O2 Etilen Oksijen

Sıcaklık

C2H4O + 24,7 kg-cal / g-mol Etilenoksit

Yan reaksiyon olarak ise karbondioksit ve su oluşur. CH2 = CH2 + 3 O2 Etilen Oksijen 2CO2 + 2 H2O + 316 kg-cal/g-mol Su

Karbondioksit

Oluşan CO2 ‘ nin K2CO3 ‘ le absorbe edilmesi ve absorbe edilen CO2 ‘ nin K2CO3 çözeltisinin atmosferik şartlarda kaynatılması suretiyle uzaklaştırılması ise aşağıdaki reversibl reaksiyon denklemine göre gerçekleşir. CO2 + K2CO3 Isı 2 KHCO3

Sulu etilenoksitin glikol reaktöründe 35 kg/cm2g ve 229 0C ‘ ta ve katalizörsüz ortamda termal hidrolizi ile monoetilenglikol oluşur. Oluşan monoetilenglikol etilenoksitle reaksiyona girerek dietilenglikol ( DEG ) ve DEG ‘ inde etilenoksitle reaksiyona girmesiyle trietilenglikol ( TEG ) ve bu şekilde seri reaksiyonlar devam ederek poliglikoller oluşur. C2H4O + H2O Etilenoksit Su MEG + C2H4O CH2OH – CH2OH ( MEG ) + 22 kg-cal/g-mol Monoetilenglikol OCH2 - CH2- O -CH2–CH2–OH (DEG) + 25 kg-cal/g-mol Dietilenglikol DEG + C2H4O O–CH2–O–CH2–CH2–O–CH2–CH2–OH+24 kg-cal/g-mol Trietilenglikol Şekil . 2 ‘ de etilenglikol prosesine ait akım şeması verilmiştir.Tablo.3 ‘ te ise 1998 yılına ait birim üretim girdileri verilmiştir.

192

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Şekil-1 : EO/EG Fabrikası Proses Akım Şeması
OKSİJEN BUHAR JENERATÖRÜ ETİLEN

REAKTÖR

CO2 ABSORBER

CO2 STRIPPER

CO2 ETİLEN OKSİT ABSORBER

VENT

SOĞUTMA KULESİ
ETİLEN OKSİT STRIPPER

HAFİF ÜRÜNLER KOLONU

ETİLEN OKSİT DEHİDRASYON EO

GLİKOL REAKTÖRÜ

ETİLEN GLİKOL DEHİDRASYON

MEG

GLİKOL SAFLAŞTIRMA

DEG

AĞIR GLİKOLLER

193

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

( 1 Ton Etilenglikol Üretimi için Girdiler ve Miktarları )
Tablo 3: Birim Üretim Girdileri (2005 Yılı Fiyatlarıyla) Ana Mamul: Girdiler Miktar Değer (YTL) (Mal Bazında) Yerli İthal Yerli İthal Etilen Oksijen Metan İsododakan Potasyum Karbonat Antifoam Kostik Utiliteler Soğutma suyu Buhar Proses suyu Elektrik 634 464 7,96 0,30 0,10 0,01 0,20 452 3,42 0,1 370

Kaynak:Petkim Petrokimya A.Ş Etilenglikol fabrikası tüketim raporları.

b) Ürün Standartları: Etilenglikol sektöründe ( MEG ve DEG ) ürün specleri dünya standartlarında üretim yapılmaktadır. Yurt içi pazarda veya ihracatta kalite yönünden herhangi bir zorlukla karşılaşılmamaktadır.Petkim Petrokimya holding A.Ş. ISO-9001 Kalite Yönetim Belgesi mevcuttur. c) Üretim Miktarı ve Değeri: Üretim miktarı ; kullanılan katalistin performansına , satış durumuna , hammadde teminine ve fabrikanın bakıma alınmasına bağlı olarak her yıl değişim göstermektedir. 2003 yılında Katalist değişimi nedeniyle yapılan duruşdan üretim miktarı düşmüştür. 2005 yılında hammadde temininde meydana gelen güçlükler nedeniyle istenilen kapasitede üretim gerçekleşmemiştir. Aşağıda 1999 – 2005 yılları arasındaki üretim miktarları ve artış yüzdeleri Tablo 4 ‘ de verilmiştir.
Tablo 4:Üretim Miktarı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 MEG 89854 87457 82795 83848 75458 82737 70250 -3 -5 1 -10 10 -15 2 DEG 8528 8070 7907 7816 7169 7559 6375 -5 -2 -1 -8 5 -16
Kaynak : Petkim Petrokimya A.Ş. 2004 İstatistik Yıllığı.

Ayrıca Dünyada meydana gelen petrol fiyatlarındaki artışa paralel olarak hammadde fiyatları yükselmiştir.Bu değişikliklere bağlı olarak üretim değerinde dünya fiyatlarına bağlı olarak değişiklikler meydana gelmiştir.1999 – 2005 yılları arasındaki cari fabrika çıkış fiyatları ile yıllık yüzde artışlar olarak Tablo.5 ‘ de verilmiştir.

194

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 5: Etilenglikol Üretim Değeri Sıra Ana YILLAR

(Cari Fiyatlarla $) YILLIK ARTIŞLAR (%)

No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 MEG 511 682 551 475 733 956 968 25 -24 -16 35 23 1 2 DEG 498 638 561 455 589 890 928 22 -14 -23 23 34 4
Kaynak: Kaynak : Petkim Petrokimya A.Ş. 2004 İstatistik Yıllığı

d) Maliyetler: Petkim Etilenglikol ana mal grupları itibarıyla 2005 yılı için sınai, ticari maliyetler ve bunların kompozisyonu Tablo 6 ‘ da verilmiştir.
Tablo 6: Etilenglikol Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: YTL Sınai Maliyet - Hammadde-Malzemeler - Enerji - Direkt İşçilik - Endirekt İşçilik - Amortisman - Diğer Ticari Maliyet - Genel İdare Giderleri - Satış ve Pazarlama Giderleri - Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET 2005 Yılı Pay (%) 64,6 3,0 2,5 1,2 9,1 14,1 2,1 0,8 2,6 100,0

Kaynak:Petkim Petrokimya A.Ş Ürün maliyetleri raporları.

2.1.3. Dış Ticaret: a) İthalat: (1) Ürün İthalatı: Etilenglikol sektöründe yurt içi talebin yükselmesi ve buna bağlı olarak üretim kapasitesini artmaması nedeniyle her yıl artan oranda ithalat artmaktadır.İthalattaki fiyat artışları veya düşüşleri ise dünya fiyatlarına ve dünya da meydana gelen ekonomik gelişmelere göre değişmektedir.Türkiye ‘ de 2001 yılında meydana gelen ekonomik krize bağlı olarak ithalatta önemli düşüşler meydana gelmiştir.

195

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 7:Etilenglikol Sektörü Ürün İthalatı Sır a Ana YILLAR

(Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%)

2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 MEG 95651 130063 108338 109594 114929 165409 153859 27 -20 1 5 31 -7 2 DEG 917 1671 2291 4904 7138 7045 7649 45 27 53 31 -1 9
Kaynak: DİE İthalat Raporları.

1999 -2005 dönemi için bu ithalatın CIF, cari fiyatlarla değeri Tablo 8 ‘ de verilmiştir.
Tablo 8:Etilenglikol Sektörü Ürün İthalatı (CIF, Cari Fiyatlarla, Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 MEG 40214 66465 48287 45170 85801 141719 148936 40 -38 -79 47 40 5 2 DEG 995 1252 2272 3955 3955 6306 7098 65 21 45 43 37 13
Kaynak: DİE İthalat Raporları.

Dünyadaki gelişmelere bağlı olarak 1999 -2005 dönemi için ortalama ithal birim fiyatlarındaki değişmeler Tablo.9’da verilmiştir. Petrol fiyatlarındaki artışa paralel olarak yükselen hammadde fiyatları nedeniyle 2003 yılından itibaren ithal birim fiyatlarda önemli yükselmeler meydana gelmiştir. Ürün fiyatlarındaki değişimin bir nedenide Çin’in petrol ve petrokimya ürünlerine karşı hızlı talebide fiyatlarda yükselmelere neden olmuştur.
Tablo 9:Etilenglikol Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF, $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 MEG $ 420 511 446 412 747 857 1059 22 -13 -8 81 15 24 2 DEG $ 385 595 546 463 1074 895 1051 55 -8 -15 132 -17 17
Kaynak: DİE İthalat Raporları.

1999 – 2005 yılları arasında AB ülkelerinden ve sektör ithalatında ilk beş sırayı alan diğer ülkelerden yapılan ithalatın dökümü aşağıda Tablo.10’da verilmiştir. İthalatın önemli miktarı yıllar içersinde Petrokimya yatırımları ve üretimlerini artıran körfez ülkelerine kaydığı gözlenmektedir. Bu eğilimin önümüzdeki yıllarda artarak devam etmesi beklenmektedir. Körfez ülkelerinin ucuz hammadde kaynaklarına sahip olmaları nedeniyle petrokimya yatırımlarının artmasına neden olmaktadır. Önümüzdeki yıllarda bu yatırımların artacağı tahmin edilmektedir. Ayrıca önümüzdeki yıllarda İran’da devam eden yatırımların devreye alınacak olması nedeniyle ithalatımızın önemli bir miktarının bu ülkeye kayması beklenmektedir.

196

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 10: AB ve Diğer Ülkelerden Etilenglikol Sektörü Ürün İthalatı ( Ton ) Sıra Ana YIlLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. AB Ülkeleri MEG 17723 17211 36994 21727 38480 45282 39312 Toplamı DEG 38 49 87 848 237 55 143
-3 29 115 -41 78 77 18 -76 -13 160 0 -100 100 83 735 98 -100 -5 56 -15 100 41 4 187 -100 100 -13 -16

875 -72

MEG 3735 2544 30685 5140 25431 31795 31734 -32 1106 -83 395 25 İngiltere DEG
1 113 0 0 38 5858 1341 103 100 113 -100 -37 122 16 88 8 -74 -20 78 50 -52 57 -32 33 -

MEG 3888 2462 5464 10251 11049 8866 Hollanda Belçika DEG
69 541 0,1 195 62 805 212 -

MEG 9945 11572 DEG MEG
102 0,3 22 62 0,04 300 -

6190 1797 3197 6 42 12 1 20 18 52 1044 -

-99 8871 -71 -

-39 773 -99 100 23 123 44 -32 -13 41 -3 198

Almanya

DEG MEG

1264 -35 -37 -11 -

İspanya Önemli Diğer Ülkeler

DEG

MEG 77927 112852 71344 87866 76449 120127 114567 45 DEG
878 2204 4904 6901 4679 7282 0 36 -

MEG 37013 37045 32811 47323 45736 60914 52044 S.Arabistan DEG
1047 3124 1403

MEG 22728 30928 10973 26171 7473 15518 21812 Kuveyt DEG
-

-65 139 -71 108 -56 -3 45 34 94 -27 -80 75 83

MEG 4586 14733 24581 10719 15569 11409 11842 221 67 Bulgaristan DEG
632 1623 1996 1940 2609 51 600 523 4106 1500 679 157 123

MEG 12496 26155 A.B.D DEG MEG Romanya DEG
100 809 -

109 -100 1076 23 265 -

999 3645 7081 12411 10744 709 326 595 499 -

Kaynak: DİE İthalat Raporları.

197

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 11 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YIlLAR (CIF, Cari Fiyatlarla, Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.
36149 143 29652 4848 1107 100 109138 1 56 -30 -41 32 -39 1300 84 78 59 901 800 57 -99 436 -35 100 -44 24 -22 -70 41 13 -100 -6 -44 411 -84 -98 94 100 5567 -95 -32 13 58 33 100 142 -60 -20 -99 156 203 -72 791 34 -77 7 82 -39 61 108 79 252 -24 122 66 269 100 42 -8 -44 113 50 4 -100 19 -100 -6 89 160 2029 2900 67 100 -100 -100 76 7 3 50 -100 65 6 -65 100 129 161 74 -4 100 -23 -1 175 -100 1 -11

No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 AB Ülkeleri MEG 9094 9220 16416 9186 27827 39424 Toplamı DEG 34 53 84 430 119 67 MEG 1977 1374 13750 2132 19002 28560 İngiltere DEG 2 18 0,4 0,3 MEG 2444 1432 2252 4360 5853 6989 Hollanda DEG 387 90 Belçika MEG 4571 6028 45 2550 2723 2563 DEG MEG 69 42 225 11 20 52 Almanya DEG 0,2 2 60 MEG 12 168 109 751 İspanya DEG 60 41 25 Önemli MEG 31120 57245 31871 35984 57974 102296 Diğer DEG 319 942 1168 1842 3835 3962 Ülkeler MEG 14632 18781 14588 19348 34701 52124 S.Arabistan DEG 505 1776 MEG 9338 14821 4477 10819 8201 13544 Kuveyt DEG MEG 2088 8067 11413 4566 10133 10776 Bulgaristan DEG 942 1062 850 1415 492 MEG 4687 13642 33 0,3 2667 A.B.D DEG MEG 53 508 479 1225 4516 10332 Romanya DEG 78 194 507
Kaynak: DİE İthalat Raporları.

6898 195 50205 28 1393 10419 59 10655 286 1352 191 10419 858 453 -100

(2) Yarı ürün ithalatı: Yarı ürün İthalatı yoktur. (3) Hammadde ithalatı: Hammadde ithalatı yoktur.. b) İhracat: Sektörün amacı önce yurt içi tüketimi karşılamaya yöneliktir.Ancak yurt içinde tüketimin azalması veya stok yükselmesi durumunda ihracat yapılmaktadır.Bu nedenle ihracat miktarlarında yıllara göre farklılıklar olmaktadır.1995 - 2005 dönemleri arasındaki ihracat miktarları Tablo 12 ‘ de ihracat değerleri Tablo 13. ‘ de verilmiştir.

198

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 12: Etilenglikol Sektörü İhracatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 MEG 14503 7637 12131 7109 3919 18757 3491 -47 60 -42 -45 379 -81 2 DEG 1330 1611 2583 4196 3442 2780 2308 17 38 38 -72 12 -17
Kaynak : Petkim Petrokimya A.Ş. 2004 İstatistik Yıllığı.

1999-2005 dönemi ihracat değerleri Tablo 13 ‘ de verilmiştir.
Tablo 13:Etilenglikol Sektörü İhracatı (FOB, Cari Fiyatlarla, Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 MEG 4642 3924 4813 2715 2449 15718 3172 -18 18 -77 -11 84 -80 2 DEG 342 743 1019 1347 1721 2283 1892 54 27 24 22 25 -17 Kaynak: Petkim Petrokimya A.Ş. 2004 İstatistik Yıllığı.

1999 – 2005 dönemde FOB fiyatları ile fiyatlardaki değişim ve yüzdeleri aşağıdaki Tablo 14 ‘ de verilmiştir.
Tablo 14:Etilenglikol Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları ( FOB, $ ) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 MEG $ 443 511 404 401 625 898 1100 15 -21 -1 56 44 22 2 DEG $ 424 513 404 348 493 885 1220 21 -21 -14 41 80 38
Kaynak: Petkim Petrokimya A.Ş. 2004 İstatistik Yıllığı

Aynı dönemlerde ( 1999 – 2005 ) AB ülkelerine ve sektör ihracatı içinde ilk beş sırayı alan diğer ülkelere gerçekleştirilen ihracatın dökümü Tablo 15 ‘ de verilmiştir.

199

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Tablo 15: AB ve Diğer Ülkelere Etilenglikol Sektörü Ürün İhracatı ( Ton ) Sıra Ana YIlLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. AB Ülkeleri Toplamı MEG 7020 6883 6229 6168 2604 8851 DEG 855 1463 2304 3962 2453 2042 3491 2308 2098 2308 -2 71 6 22 -10 57 -1 -58 240 -61 13 200 14 -100 -100 -100 -100 -100 -100 -100 -

72 -38 -17 0 -2 -66 -35

MEG 2331 2477 956 1562 1563 525 İtalya DEG 855 1044 1991 2393 2339 1520 1013 1047 2547 2100 5798 428 522

-61 63 91 20

MEG 1573 3885 Hollanda Belçika DEG 419 -

147 -100 100 -100 100 100 -100 100 -100 -100 -

MEG 1019 DEG MEG -

100 -100 100 -

521 3914 1047 1040 1358 114 -

100 651 -73 -

-1 -100 100 -100 100

Yunanistan

DEG

MEG 1049 İspanya Önemli Diğer Ülkeler DEG -

-100 100 -100 -

313 523

100 70 -100 100

MEG 7488 974 6002 941 1315 9840 DEG MEG 475 151 278 233 989 739 3996 1094 9816 25 519 25 195

-87 516 -84 40 648 -68 84 -16 324 -25 -100 -100 100 797 -100 100 0

Çin

DEG

MEG 7488 ABD DEG MEG Malezya DEG MEG İsrail DEG MEG Suriye DEG 475 -

100 -100 -

874 1550 524 151 258 210 42 -

100 77 -66 -100 100 71 -19 -88 -

149 143 24 22

100 255 -4 -100 100 -8 786

Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş. İhracat raporları.

200

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.2142 355 -100 100 -100 100 -100 Hollanda DEG .. 2004 yılında itibaren tekrar iç tüketimde artış olmuş ve bu trend 2005 yılında devam etmiştir. 201 .657 7284 .1545 .471 311 .4. AB Ülkeleri MEG 2834 3418 2475 2374 1669 8362 3840 21 -28 -30 401 -54 -99 Toplamı DEG 234 667 917 1279 1224 1793 2816 185 37 -4 46 57 -93 MEG 1029 1248 476 564 993 396 2308 91 -62 76 -60 483 -99 İtalya DEG 234 463 794 792 1162 1216 2816 98 71 47 5 132 -97 MEG 417 1899 . Tablo 17:Tüketim Miktarı ( Ton ) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Sıra Ana No 2005 2005 : Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.MEG 271 1475 314 676 100 444 -79 115 Yunanistan DEG 63 .1096 .100 -100 Malezya DEG MEG 463 614 161 100 33 -74 İsrail DEG 71 94 61 14 14 100 32 -35 -77 0 -100 MEG 18 59 89 .100 MEG 589 524 465 -100 100 -100 . 2004 İstatistik Yıllığı .Ş. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.399 . İhracat raporları 2.100 -100 İspanya DEG 124 162 576 .100 31 -100 100 -100 Önemli MEG 1813 507 2339 341 780 7304 -72 361 -85 129 836 -100 Diğer DEG 108 71 102 68 497 491 -34 44 -33 631 -1 -100 Ülkeler MEG .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.325 . 1 MEG 168796 209748 176068 187738 186490 229731 224129 24 -16 7 -1 23 -2 2 DEG 7624 8068 7159 9184 10487 11518 14662 6 -11 28 14 10 27 Kaynak: Petkim Petrokimya A.100 1009 -100 Çin DEG . Tablo 16: AB ve Diğer Ülkelerden Etilenglikol Sektörü Ürün İhracatı ( Bin $ ) Sıra Ana YIlLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.İ.100 -34 -100 MEG 1813 -100 ABD DEG 108 -100 MEG .K.1.100 71 1275 -100 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.100 228 51 -100 Suriye DEG 7 12 165 .5358 -100 .100 -100 Belçika MEG 460 . DİE İthalat Raporları.-100 100 -100 DEG . MEG ve DEG iç tüketim miktarında 2001 yılındaki ekonomik krize bağlı olarak önemli miktarında azalmalar olmuştur. Yurtiçi Tüketim: Yurtiçi tüketim miktarları bir Tablo 17’de verilmiştir.Ş. Rap.

Tablo 18:Tüketim Değeri ( Cari Fiyatlarla Bin . Ayrıca piyasayı etkileyecek düzeyde yeni kapasitelerin devreye alınması veya kapatılması sonucunda arz – talep dengesinin değişmesi ve petrol fiyatlarındaki yükselmelerden dolayı fiyatlarında önemli ölçüde değişimler olmuştur. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2004 İstatistik Yıllığı . İstihdam: Tablo 20:Etilenglikol Sektörü İstihdam Durumu (Kişi) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) İşgücü 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1. $ ) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Sıra Ana Malla 2005 2005 No: r 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. Rap.K. 202 . 2. 2.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. 2004 İstatistik Yıllığı 2.7.Ş.6. Fiyatlar: Tablo 19: Etilenglikol Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları ( Bin YTL ) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.5.1. 1 MEG 185766 230723 193675 206512 205139 252704 246542 24 -16 7 -1 23 -2 2 DEG 9301 9843 8734 11204 12794 14052 17888 6 -11 28 14 10 27 Kaynak: Petkim Petrokimya A.Ş. Etilenglikol fabrikası kayıtları.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Ş. Buda iç tüketimi önemli ölçüde etkilemiştirAynı yıllar için tüketim değerleri cari fabrika çıkış fiyatları ile Tablo 18’ de verilmiştir. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK.A’da verilmiştir. Yüksek Teknik 5 4 5 5 5 5 4 -20 20 0 0 0 -20 İdari Orta Teknik 61 60 62 62 60 57 54 -2 3 0 -3 -5 -5 Memur İşçi Düz 2 2 2 3 3 3 2 0 0 50 0 0 -50 Kalifiye Kaynak:Petkim Petrokimya A.1. 1 MEG YTL 208 464 574 744 1114 1275 1100 123 24 30 50 14 -14 2 DEG YTL 220 406 695 679 881 1223 1220 85 71 -2 30 39 0 Kaynak: Petkim Petrokimya A. DİE İthalat Raporları.

2.01. Ayrıca körfez ülkelerinde Petrokimya yatırımlarının artması ( Hammadde kaynaklarının ucuz olması ) nedeniyle ve İran’da yeni komplekslerin önümüzdeki yıllarda devreye alınacak olması nedeniyle sektörde rekabeti zorlaştıracaktır. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Etilenglikol sektörü mevcut kapasiteler ile önümüzdeki yıllarda planlanmış veya Yatırım kararı alınmış fabrikalara ait üretim tahminleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 2.9.1. Rap. EG KAPASİTELERİ ( Bin Ton ) Ülke Kanada Alberta and Orient Glycols MeGlobal MeGlobal Shell Chemicals Çin Dushanzi Jilin Chemical Moaming Shanghai Sinopec Petrochemical Sinopec Beijin Yanshan Tianjin United Chemical 50 120 100 225 225 80 42 380 340 350 440 Şirket Kapasite Yeni ( 2005 – 2010 ) 203 . Maliyet yönünden ise . yeni kurulan ve ilerki yıllarda devreye alınması beklenen fabrikaların yüksek kapasitede olması . Bu nedenle MEG’e olan talep artacaktır. Diğer ülkeler içinse Gümrük vergisi kademeli olarak % 5. Ancak Etilenglikol fabrikasının üretiminde herhangi bir artış olmayacağından önümüzdeki dönemde ve yatırım öngörülmediğinden bu talep artışı ancak ithalat yoluyla karşılanacaktır.. Sektörün Rekabet Gücü Türkiye ‘ nin AB ile Gümrük birliği antlaşmasından sonra Etilenglikol de uygulanan Gümrük vergisi ve Fon % oranları 01.İ.8.2.K. Sektörün Dünyada (OECD.Bu nedenlerden dolayı ilerleyen yıllarda bu firmalarla rekabet etmek güçleşecektir. 2. DTÖ.10.1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1996 tarihinden itibaren AB ve EFTA ülkeleri için sıfırlanmıştır.1. İlerki yıllarda AB’ye girileceği düşünülerek verimli üretim ve maliyeti düşürücü çalışmaların yanında bu sektördeki son teknolojik gelişmeleride takip etmek gerçekci bir politika olacaktır. 2. yüksek selektiviteli katalist kullanmaları ve Proseslerini DCS ile kontrol etmeleri nedeniyle maliyetlerde önemli düşüşlerin olması beklenmektedir. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: Etilenglikol sektöründe şu anda kalite yönünden herhangi bir sıkıntı yoktur. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler Poliester elyafı ve PET ( Polietilen Tereftalat ) üretiminin artması beklenmektedir.5‘a kadar düşürülmüş ve uygulanan Fon ise sıfırlanmıştır. Yeni devreye alınan veya kurulacak fabrikalarda kapasitelerin büyük olması nedeniyle bu sektörde rekabeti zorlaştıracaktır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

K..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. Rap.Kore Honam Honam Honam LG Daesan Petrochmical Lota Daesan Petrochmikal Hyundai Hyundai Samsung total Tayvan China Man – made Fiber China Man – made Fiber Nan Ya Plastics Nan Ya Plastics Nan Ya Plastics Nan Ya Plastics Oriantal Union 150 300 300 350 250 400 120 120 160 125 250 125 125 110 125 380 100 500 250 700 204 .rochem Malezya Union Carbide Optimal Glycols Singapur EG Singapore G. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Ülke Şirket Yangzi Petrochemical Nisso Petrochemical Liaoyang Petrochemical BASF YPC CNOOC and Shell Maoming Petrochemical Kapasite 260 100 150 60 40 10 190 50 10 120 120 120 90 125 Yeni ( 2005 – 2010 ) 200 340 320 300 Hindistan India Glycol India Glycol Indian Petrochemical Indian Petrochemical Indian Petrochemical Indian Petrochemical National Organic Reliance Reliance Reliance Indian Oil Endonezya PT GT Petrochem PT GT Pet.

. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap.K.Arabistan 600 105 115 550 445 700 400 500 700 82 430 220 135 110 285 25 250 150 95 160 100 70 42 25 25 110 100 205 . Ülke Şirket Oriantal Union CPC Petrochemical - Kapasite Yeni ( 2005 – 2010 ) 500 300 Bulgaristan Lukoil Neftochim Neftochim Polonya Polski Koncern Romanya Arpechim Petrobrazi Petromidia Slovakya Slovnaft as Japonya Mitsubishi Mitsubishi Mitsui Mitsui Nippon Shokubai Nisso Petrochemical Nisso Petrochemical Brezilya Oxiteno Industria Oxiteno Industria Meksika IDESA Petroleos Pemex Polioles SA Venezuela Mobil/Exxon Productore de Alcoholes İran Arak Arvand Petrochemical Farsa Chemical Gachsaran Petrochemical Marun Petrochemical National Petrochemical National Petrochemical Kuveyt Equate 400 Petrochemical Inc / Dow Chem S.

. Rap.İ.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Ülke Şirket Sharq Sharq Sharq Yanpet Yanpet Eastern Petrochemical Eastern Petrochemical Sabic Sabic Kapasite 450 450 450 380 420 1350 89 265 210 260 750 105 300 255 320 365 490 360 340 15 160 22 110 150 140 10 55 25 140 155 Yeni ( 2005 – 2010 ) 700 500 700 Türkiye Petkim Amerika Equistar Chemical Celanese Dow Chemical Dow Chemical Dow Chemical Eastman Formosa Plastics Huntsman Old World PD Glycols Shell Belçika BASF Ineos Oxide Fransa BP Almanya BP AG BASF Celanese Almanya Erdolchemie Clariant Sasol İtalya EniChem EniChem Hollanda Dow Shell İspanya 206 .

K. 207 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Ülke İsveç Şirket La Seda de Akzo Nobel 70 7 Kapasite Yeni ( 2005 – 2010 ) İngiltere Union Carbide Dow Rusya Petrokam AO SalavatOrgsintez Nizhnekamsk neftekhim KazanOrgsintez Sibur-Neftekhim 65 30 135 35 120 200 200 Pakistan Pak-Arab Rafinery 200 Dünyadaki toplam üretimin artacağı tahmin edilmektedir. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar–Fırsatlar–Tehditler) Analizi Konu tüm petrokimya sektörleri için genel olarak incelenmiş olup.İ. Rap.3.. 2. EK-C’de yer almaktadır. Bu artışın önemli miktarının körfez ülkeleri İran ve Çin ‘ de yoğunlaşması beklenmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. AB ülkelerinin toplam üretimdeki payı azalacaktır.

İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: 208 .Yıllık Artış (%) 2007-2013 - 2006 89000 8900 2007 89000 8900 2008 89000 8900 2011 89000 8900 2012 89000 8900 2013 89000 8900 Üretim tahmin projeksiyonuna göra 2005 yılı fiyatlarıyla üretim değerleri Tablo 26’da verilmiştir.4.1. Tablo 26:Etilenglikol Sektörü Üretim Tahminleri (2005 Fiyatlarıyla-1000 x YTL) Ort. 2004 İstatistik Yıllığı .K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN 3. Üretim Projeksiyonu: Sektörde yeni planlanmış veya yatırım kararı alınmış herhangi bir karar yoktur.. Mallar 1 MEG YILLAR 2009 2010 314 334 ( Bin Ton ) Ort.İ.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 402 11. Tablo 22:Etilenglikol Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.Ş. Mallar 1 MEG 2 DEG YILLAR 2009 2010 89000 89000 8900 8900 ( Ton ) Ort. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: Ana mallar bazında talep projeksiyonu tahminleri aşağıdaki Tablo 21 ‘ de verilmiştir.Yurt içi talebin 3. Tablo 25:Etilenglikol Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.6 2006 260 2007 277 2008 295 2011 355 2012 378 Kaynak: Petkim Petrokimya A.3. Yurt içi talep tahminleri 2005 yılı fiyatlarıyla değer olarak aşağıda verilmiştir. Mallar 1 MEG YILLAR 2009 2010 470435 500399 2006 389532 2007 415001 2008 441969 2011 531861 (2005 Fiyatlarıyla-YTL) Ort. İhracat Projeksiyonu Sektörde ana amaç öncelikle yurt içi talebi karşılamaya yöneliktir.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 MEG 133340 133340 133340 133340 133340 133340 133340 133340 2 DEG 14789 14789 14789 14789 14789 14789 14789 14789 - 3. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap. 3.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 566320 602276 7 3.2. Tablo 21:Etilenglikol Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.

5. c) Hammadde İthalatı: Yarı ürün ithali yoktur. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK. 9.E’de verilmiştir.1. İstihdam Piyasasında. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No. 209 .D’de verilmiştir. 3. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri : Tüm sektörler için genel olarak EK.K’de verilmiştir.Yıllık Artış (%) 2007-2013 11 2006 171 2007 188 2008 206 2011 266 2012 289 2013 313 Bu tablonun 2005 yılı CIF fiyatları ile değerleri de ayrı bir tabloda verilecektir.7. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 MEG 188100 206800 308629 337095 367059 398521 432980 468937 11 b) Yarı ürün ithalatı: Yarı ürün ithali yoktur.6.K. Yatırım Tahminleri : Tüm sektörler için genel olarak EK.5. Sektörde Kamunun Rolü. Tablo 27:Etilenglikol Sıra Ana No.H’de verilmiştir.F’de verilmiştir. 3. 3. Rap.2. Çevre Uygulamalarında vb. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. Teknoloji. 3.5. AR-GE Faaliyetlerinde..L’de verilmiştir. Mallar 1 MEG Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu YILLAR 2009 2010 225 245 ( Bin Ton ) Ort. 3. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK. Tablo 28:Etilenglikol Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (2005 Fiyatlarıyla– Bin $ ) Ort.8.G’de verilmiştir. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. 4.İ. Üretim ithalat projeksiyonu tahminleri aşağıdaki Tablo 27 ‘ de verilmiştir.

İ. Rap. 210 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K..

Bunlar ağırlıkça %35-40 oranında PA içerirler.İ. En çok kullanılan plastifiyanlar DOP.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. mekanik özellikler. Toplam alkid reçinelerinin %80'ini oluşturan ftalik esaslı alkid reçineleri PA’nın. DIOP. En fazla plastifiyan kullanan termoplastik PVC olduğu için PVC pazarı plastifiyan tüketimini belirleyen en önemli faktördür. Rap. Termoplastikler. Ftalik Anhidrit’in Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G. Rev:3. Plastifiyanların. FTALİK ANHİDRİT (PA) 1.T. Bu esterler muhtelif sentetik reçineler ve plastiklerin içine katılır. plastifiyanların katılması ile kolay işlenebilirlik. di-alkil ftalat veya metil metakrilat gibi vinilik monomer ile reaksiyona sokularak çapraz bağlı termosetting bir yapı oluşturulur. 211 . elastikiyet.) numarası 29.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.00. PA ve bir doymamış asid veya anhidritin (genellikle fumarik asit veya maleik anhidrit) reaksiyonu ile elde edilir. DBP ve DINP'dir. fiziksel ve kimyasal dayanıklılık. Kapalı formolü C6H10(CO)2O olan Ftalik Anhidrit prizma kristalli bir maddedir.35. sabit yataklı reaktörlerde sıcaklık ve katalizörün etkisi altında hava oksijeni ile yükseltgenmesi ile elde edilir. Elde edilen bu polyesterler daha sonra. PA'nın Dünya’daki kullanım alanları ve tahmini dağılımları aşağıda verilmektedir.33’dır. GİRİŞ : Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi: Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC.4. Doymamış polyester reçineleri ise uygun bir glikol.00’dır. polyesterlerin.P. 2411..17.K. bir polialkolle esterleşmesiyle meydana gelen polimerlerdir. Kullanım Alanları Plastifiyanlar Doymamış polyester reçineleri Alkid reçineleri üretimi Diğerleri PA’nın önemli kullanım alanı monohidrik Kullanım Yüzdesi (%) 53 26 10 11 alifatik alkalilerin diesterlerinin daha iyi (plastifiyanlar) üretimidir. kalıcı elektriksel özellikler ve boyanabilirlik gibi son tüketim alanlarını olumlu yönde etkileyen nitelikler kazanırlar. boya ve ilaçların yapımında kullanılan Ftalik Anhidrit (PA) naftalin veya orto-ksilenin.13. Alkid reçineleri özellikle kaplama sanayinde kullanılır. Kullanma alanlarına ve işleme koşullarına göre doymamış polyester reçineleri cam elyafı takviyeli veya takviyesiz olarak üretilir.00.

1.Ş. 2010 yılında dünya talebinin ~ 4. Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2.Ş.. Mevcut Durum Dünya PA talebi 3.8 2000 30 107. Türkiye PA sektöründe.K.000 ton/yıl kapasite ile tek kuruluştur. Kuruluş Sayısı.5 PA *2002 yılında geliştirilmiş katalist kullanılması nedeniyle kapasite 34 bin tona çıkarılmıştır.3 milyon ton/yıla ulaşması tahmin edilmektedir.2 2005 (Tah.K. 2004 İstatistik Yıllığı 212 .8 2002 34 99. PA fabrikası tek kuruluştur. Aliağa Kompleksi PA fabrikası bu sektörde 34. nedeniyle 1989 YERİ ÜRETİM KONUSU YABANCI SERMAYE PAYI - 2005 YILI İŞÇİ SAYISI 80 KAPASİTE (TON/YIL) 34.1 2004 34 101.7 milyon ton/yıl olup. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR : 2. yıllık % 3 büyüme hızına sahiptir. Petkim Petrokimya Holding A.000 1 ALİAĞA PA Kaynak : Petkim Petrokimya Holding A. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.) 34 73.İ. Rap. KAPASİTE BİRİMİ BİN TON (%) YILLAR 1999 30 125. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Tablo-1 : PA Sektöründeki Önemli Kuruluşlar SIRA NO KURULUŞUN ADI Kamu Kuruluşları PETKİM PA FABRİKASI . Tablo-2 : PA Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu ANA ÜRÜN KAPASİTE ve KKO KAPASİTE K.Ş 1985 yılı sonlarında işletmeye alınan Petkim Petrokimya A.8 2003 34 98.Ş.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.4 2001 30 109.O. Daha önce kurulmuş olan diğer kuruluşlar çeşitli ekonomik zorluklar yılından sonra faaliyetlerine son vermişlerdir.

Üretim a) Üretim Yöntemi-Teknoloji Ftalik anhidrit orto-ksilenin.03 Miktar İthal (2005 Yılı Fiatlarıyla) (1 Ton İçin ) Değer (YTL) Yerli İthal - Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş.4 2.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. V2O5 C6H4(CH3)2 + 3O2 C6H4(CO)2O + 3H2O + Isı Reaktörlerden çıkan gaz karışımı soğutuculardan geçirilerek 150-160 °C 'ye kadar soğutulur.K. Daha sonra kondensör değiştirilerek kondenserde tüplerin üzerinde kondense olan PA. Rap..İ.11 0.65°C 'de süblime edilerek katılaştırılır. Ortoksilenin Oksidasyonu Yöntemi Bu prosesde kaynama noktasına kadar ısıtılmış olan orto-ksilen 160 °C' ye kadar ısıtılmış hava içine enjekte edilir. naftalin orto-ksilen karışımının veya naftalinin (eski teknoloji) katalitik oksidasyonu ile elde edilir.Eylül 2005 Ürün maliyetleri 213 . Tablo-3 : Birim Üretim Girdileri Tablo-3 : Birim Üretim Girdileri Ana Mamul: PA GİRDİLER Yerli Orto-ksilen (Kg) Deiyonize Su (M3) Soğutma Suyu (M3) Buhar Elektrik (KWH) Azot (NM3) Fuel Gas (NM3) 930 3. sıcak yağ kullanılarak eritilir ve ham PA tankına alınır.02 40. Switch kondenserlerde 60 .Bu karışım 350370°C 'deki V2O5'li sabit yataklı tübüler reaktörden geçirilir.73 2. Karışımın ağırlıkça O-X/Hava oranı 20'dir.55 321. Ortoksilen oksidasyonu prosesine ait birim üretim girdileri Tablo-3’de verilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

Son yıllarda orto-ksilen fiyatlarındaki aşırı yükselmesi nedeniyle orto-ksilen yerine sabit oranda (%20 .Ş. 1996 yılı Temmuz ayında ISO 9002 Kalite güvence sistemi belgesini almıştır.2 2002 2003 2004 2005 87 17.228 20.Ş. Rap. 214 .750 103. Naftalinin Oksidasyonu Yöntemi Bu yöntem (artık kullanılmamaktadır) naftalinin Vanadium Pentaoksit katalizörlüğünde havanın oksijeni ile PA üretilmesidir.931 33.412 25.390 16.347 34.221 32.331 32.000 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. c) Üretim Miktarı ve Değeri Tablo-4: Üretim Miktarı Sıra Ana No Mallar 1 PA V2O5 C6H4(CO)2O + 2H2O + 2CO2 +Isı YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 2004 (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2000 2001 2002 2003 2004 2005 86 102 103 98 103 73 37.531 23. TSE 2833 standartlarına uygundur.5 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.5 115. Reaksiyon: C10H8 + 9/2 02 b)Ürün Standartları Petkim Petrokimya Holding A.İ.2003-2004 İstatistik Yıllığı d) Maliyetler PA sektöründe ürün maliyetini büyük oranda hammadde olan orto-ksilen fiyatı belirlemektedir.Ş Aliağa Kompleksi PA fabrikasında üretilen PA.. Bin $) YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 2001 88.638 29.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.2003-2004 İstatistik Yıllığı Tablo-5: Üretim Değeri Sıra Ana No Mallar 1 PA (Cari Fiyatlarla.%40 gibi ) naftalin ile orto-ksilen karışımından Vanadium Pentaoksit katalizör kullanılarak PA üretimi yapılmaktadır (Şekil-2).K.Ş. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.7 126.1 125.678 25.727 18.939 33. Petkim Petrokimya A.

Diğer Ticari Maliyet ..5 100.8 0.Satış ve Pazarlama Giderleri .2003-2004 İstatistik Yıllığı Tablo-8: PA Sektörü Ürün İthalatı $) YILLAR Sıra Ana No Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 1 PA (CIF.012 13.0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Rap.Enerji .Amortisman .4 8.K.Hammadde-Malzemeler .4 6.025 20.Ş.Ş.209 4.644 24.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET 2005 Yılı Pay (%) 58. Bin YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 2005 Tah 2000 160 2001 32 2002 245 2003 121 2004 154 2005 Tah 114 8.3 0.746 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş Planlama Müdürlüğü raporları Dış Ticaret a) İthalat (1) Ürün İthalatı Tablo-7: PA Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana No Mallar 1 PA YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) Tah 2000 146 2001 40 2002 191 2003 115 2004 119 2005 Tah 142 16.6 9. Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: YTL Sınai Maliyet .552 34. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.502 11.3 6.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.862 14. Cari Fiyatlarla.441 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.İ.014 23.527 23.Genel İdare Giderleri .Direkt İşçilik .1 4.431 18.2003-2004 İstatistik Yıllığı 215 .311 20.8 5.Endirekt İşçilik .339 9.

548 40 638 36 3.210 1.233 74 2.2003-2004 İstatistik Yıllığı Tablo 10 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden PA Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana No Mallar 1999 2000 2001 1 PA YILLAR 2002 2003 2004 2005 (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) Tah 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah AB Ülkeleri Toplamı İtalya Slovenya BelçikaLüksemburg Macaristan Slovakya Avusturya İngiltere İspanya Hollanda Yunanistan Almanya Çek Cumhuriyeti 133 204 75 156 9.285 433 1.008 140 348 208 150 60 36 25 20 7 132 231 43 237 13 1.664 3610 37 84 48 1.744 241 Bulgaristan İsrail Rusya Fed. Rap.022 15.942 12.094 4.848 410 1.15 5 715 204 220 518 20 73 42 11 7 435 1. Romanya Güney Kore 1.Ş.930 683 354 6.761 335 36 1.535 70 20 4.700 9.719 12.477 3.188 4316 417 3.424 232 4.001 41 50 721 2.696 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.786 630 150 Kaynak: DİE raporları 66 88 16 3 168 148 242 90 93 75 573 142 82 68 123 160 125 146 84 9 1.389 638 24 278 216 .870 9.688 7.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.437 3.100 24 31 Polonya Önemli Diğer 13.K.135 14. Tablo-9: PA Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF.70513.669 263 3.875 24339 100 Ülkeler 4.470 407 105 612 3.123 9.677 1.656 500 2. $) Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Sıra Ana 2005 2005 2000 2001 2002 2003 2004 No Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah Tah 1 PA Ton 553 608 477 611 645 836 947 109 78 128 106 130 113 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A..104 6.028 19.368 302 249 96 47 15 12 1 101 31 24 118 10.988 1.940 8.

484 281 205 6 159 4.766 874 21 502 26 2372 1.828 23.943 2.692 12.918 101 355 2.109 1.027 253 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.930 6.946 16.K.119 131 1.15 715 220 4 217 548 19 73 45 0 0 45 0 11 10 YILLAR (CIF. Romanya Güney Kore 985 444 112 Kaynak: DİE raporları 2.271 9.437 4..307 1.119 7.097 8. Cari Fiyatlarla.240 559 407 109 734 3.324 5. Rap.173 4.324 194 20 232 97 78 43 68 117 697 652 199 108 91 35 21 17 13 0 8 91 23 22 93 52 70 12 2 213 180 98 80 188 137 112 180 82 150 92 25 302 14 29 32 19 24 49 282 658 2.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.426 5965 6. Tablo 11 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden PA Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana No Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 1 PA 9.365 831 152 217 .873 4.484 3691 338 3383 49 49 383 473 124 1.848 410 2.950 4. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 2000 2001 2002 2003 2004 Tah Tah 2004 AB Ülkeleri Toplamı İtalya Slovenya BelçikaLüksemburg Macaristan Slovakya Avusturya İngiltere İspanya Hollanda Yunanistan Almanya Çek Cumhuriyeti Polonya 22 Önemli Diğer 7.041 59 16 1.035 108 Ülkeler Bulgaristan İsrail Rusya Fed.600 8.006 297 117 233 305 15 37 782 421 311 2.İ.677 589 4.

040 6.770 300 138 120 99 43 108 11 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. (3) Hammadde İthalatı PA ürününde hammadde ithalatı yoktur.001 2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. $) Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Sıra Ana 2005 2005 2000 2001 2002 2003 2004 No Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah Tah 1 PA Ton 449 496 446 489 561 628 838 111 90 110 115 112 133 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A..515 2. Cari Fiyatlarla.069 6.K. Bin $) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Sıra Ana 2005 2005 No Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2000 2001 2002 2003 2004 Tah Tah 1 PA 1.740 200 152 107 109 49 121 12 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.652 2.676 5. 218 . Tablo-13: PA Sektörü Ürün İhracatı (FOB.İ.568 2. Rap.Ş.Ş. (2) Yarı Ürün İthalatı PA ürününde yarı ürün ithalatı yoktur.Ş. b) İhracat Tablo-12: PA Sektörü Ürün İhracatı (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) Sıra Ana 2005 2005 No Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2000 2001 2002 2003 2004 Tah Tah YILLAR 1 PA 3.440 1.694 2. Tablo-14: PA Sektörü Ürün İhracatı Ortalama Birim Fiyatları (FOB.932 1.

411 5.705 1. Tablo 15 : AB ve Önemli Diğer Ülkelere PA Sektörü Ürün İhracatı (Ton) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Sıra Ana 2005 2005 No Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2000 2001 2002 2003 2004 Tah Tah 1 PA AB Ülkeleri Toplamı İtalya Portekiz Fransa İngiltere İspanya 780 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.100 1.300 160 2.000 2. Suriye Cezayir Hindistan Tayvan 848 1.200 504 2.K.İ.289 4.987 1.Ş.686 2. 219 ..400 1.629 315 817 113 23 631 338 225 68 100 - 208 20 - - 147 54 149 113 315 68 Yunanistan Önemli Diğer 3.568 2.095 2. Rap.676 4.500 800 550 800 500 42 200 1867 117 76 103 278 129 45 105 62 8 100 82 Kaynak: Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.702 Ülkeler Çin Halk C.

2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.. 42 1.966 2.Ş. 1 PA 24720 28800 18056 28980 35828 49280 61800 117 63 161 124 138 125 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.104 315 Cezayir 760 706 495 Hindistan 230 480 415 Tayvan 735 243 Kaynak: Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.K.İ. Bin $) 2004 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 2000 2001 2002 2003 2004 Tah Tah AB Ülkeleri Toplamı İtalya Portekiz Fransa İngiltere İspanya Yunanistan 171 24 133 42 70 94 361 140 118 93 41 116 29 10 Önemli Diğer 1. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Ş. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.652 2.474 1.Ş.2003-2004 İstatistik Yıllığı 220 . Yurtiçi Tüketim: Tablo 17:Tüketim Miktarı (Bin Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Rap.2003-2004 İstatistik Yıllığı Tablo 18:Tüketim Değeri (Cari Fiyatlarla.090 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.440 1.677 Ülkeler Çin Halk C.755 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 1 PA 48 50 37 46 52 56 60 104 74 124 113 108 107 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.393 405 Suriye 459 935 1. Tablo 16 : AB ve Önemli Diğer Ülkelere PA Sektörü Ürün İhracatı Sır a No 1 YILLAR Ana Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 PA 425 728 370 51 10 355 70 150 99 49 177 63 34 168 127 3510 177 63 84 (CIF. Cari Fiyatlarla.

9. PA üretimininde de Türkiye’ de sadece Petkim Aliağa kompleksinde olması. Rap. 1996 yılı başından itibaren fon ve AB ile gerçekleştirilen. AB’ye gümrük vergisi uygulanmamaktadır. 221 .7.4 iken 2004 yılında 6. 2. Diğer ülkelere uygulanan gümrük vergisi 1998 yılında 10. 2. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK. Bu sektöründe durumu. 2. Türkiye’de sadece Petkim Aliağa kompleksi Aromatikler fabrikasında üretilmektedir. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2003-2004 İstatistik Yıllığı İstihdam: Tablo 20:PA Sektörü İstihdam Durumu (Kişi) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) İşgücü 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Fiyatlar Tablo 19: PA Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları ($) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 1 PA Ton 515 576 488 630 689 880 1030 112 85 129 109 128 117 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.1.1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1.1.5 a düşmüştür. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde PA sektöründe yeni kapasite eklenmemiş ve yeni yatırım başlamamıştır.Ş.8.İ.Ş 2. ana girdi teminini kolaylaştırmaktadır. Aromatikler fabrikasının mevcut Orto-ksilen üretim kapasitesi PA fabrikasının ihtiyacının üzerindedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.A’da verilmiştir. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler PA sektörünün ana girdisi Orto-ksilen.. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. ürününü sunduğu otomotiv ve inşaat sanayiindeki gelişmelere paralel hareketlilik göstermektedir. Sektörün Rekabet Gücü Konu genel olarak başta yer alan Tablo 4 -9’da verilmiştir.K.10. gümrük birliği çerçevesinde sanayi ürünlerinde. Türkiye’deki PA kullanıcılarını genellikle boya sanayi oluşturmaktadır. Yüksek Teknik 6 6 6 6 4 4 4 100 100 100 67 100 100 İdari Orta Teknik 64 64 64 64 60 56 56 100 100 100 94 93 100 Memur 3 3 3 2 2 2 1 100 100 67 100 100 50 İşçi Düz 15 15 15 13 13 12 11 100 100 87 100 92 92 Kalifiye 9 9 9 9 9 8 8 100 100 100 100 89 100 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.

Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 71 73 %3 2006 59 2007 61 2008 63 2011 69 Tablo 22:PA Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (Değer Olarak) (2005 Fiyatlarıyla-milyon YTL) Ort. EK-C’de ver almaktadır. DTÖ. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar–Fırsatlar–Tehditler) Analizi Konu tüm petrokimya sektörleri için genel olarak incelenmiş olup..2. Esfehan Petrochemical Co. 3. Rap.1. Hindistan ve Tayland ilk sıraları almaktadırlar. Bunlardan Çin. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Çin’de Arkema-Nippon Gasei lisanslı 80. İhracat Projeksiyonu Yurtiçi üretim iç talebi karşılamadığından ihracat düşünülmemektedir. ise İran’da Rollechim lisansıyla 40.İ. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 PA 83 86 88 91 94 97 99 102 %3 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya PA talebi 3.3.2010 yılında dünya PA talebinin 4.3 milyon tona ulaşması beklenmektedir.2. Yeni kapasite artışları özellikle doğu Asya ülkelerinde yoğunlaşmaktadır. ABD’ de ise büyüme hızı yıllık %2 dir ve 2006 yılında 1.K. 222 . Yurtiçi Talep Projeksiyonu: Tablo 21:PA Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (Miktar Olarak) Sıra Ana No.000 T/yıl kapasiteli PA ünitesini 2006 ilk çeyreğinde.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No.7 milyon T/yıl olup yıllık %3 büyüme göstermektedir. Ülkemizde son yıllarda konut sektöründeki ve otomotiv sektöründeki büyüme PA tüketimini hızla arttırmıştır. Önümüzdeki yıllarda bu sektörlerdeki büyümenin süreceği kabul edilerek PA talebinde bunlara paralel olarak artacağı kabul edilmiştir. Mallar 1 PA YILLAR 2009 2010 65 67 ( BinTon) Ort. Kuzey Amerika ve Batı Avrupa’ da önümüzdeki yıllarda önemli kapasite artışı planlanmıyor.000 T/yıl kapasiteli PA ünitesini 2007 yılında devreye alınmaları planlanmaktadır 2. Sektörün Dünyada (OECD. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3.8 milyon tona ulaşacağı tahmin edilmektedir. 2.

Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 47600 47600 47600 - 3. Mallar 1 PA YILLAR 2009 2010 31 33 (Bin Ton) Ort.4. 223 .Petkim Petrokimya Holding A.Ş. 3.K. c) Hammadde İthalatı: Hammadde ithalatı beklenmemektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 PA 24 26 28 30 32 34 36 38 107 b) Yarı ürün ithalatı: Yarı ürün ithalatı yoktur..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. Yurt içi toplam orto-ksilen talebi bu değeri aşarsa ithalat yapma zorunluluğu ortaya çıkar. Mallar 1 PA YILLAR 2009 2010 34 34 (Bin Ton) Ort. Mallar 1 PA YILLAR 2009 2010 47600 47600 2006 47600 2007 47600 2008 47600 (2005 Fiyatlarıyla-Bin YTL) Ort. nin Aromatikler fabrikası Orto-ksilen üretim dizayn kapasitesi 72 000 ton/yıl dır.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 34 - 2006 34 2007 34 2008 34 2011 34 2012 34 Tablo 26:PA Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 39 106 2006 25 2007 27 2008 29 2011 35 2012 37 Tablo 28:PA Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu(Değer Olarak) (2005 Fiyatlarıyla–Milyon$) Ort.3.. Üretim Projeksiyonu: Tablo 25:PA Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. Rap. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Tablo 27:PA Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No.

Sektörde Kamunun Rolü.2.1. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri : Tüm sektörler için genel olarak EK. 5.H’de verilmiştir..E’de verilmiştir. 3.7.6. Yatırım Tahminleri : Tüm sektörler için genel olarak EK.5. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.K. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. 3. Çevre Uygulamalarında vb. AR-GE Faaliyetlerinde. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. İstihdam Piyasasında. 224 . Rap.8. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.K’de verilmiştir.F’de verilmiştir. 4. 3.İ.5. 3.G’de verilmiştir. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK.L’de verilmiştir. 9. 3. Teknoloji.D’de verilmiştir.

TERMOPLASTİKLER 225 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K. Rap.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.

K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap.. 226 .

000 ton/yıl’a yükseltilmiştir. Yapılan araştırma ve incelemeler neticesinde dünyada yaygın olarak kullanılan tubuler proses tipine karar verilmiştir ve ayrı bir ünite olarak kurulmuştur .K.) numarası 3901. Yarımca AYPE Ünitesi 01.1.35’dır.’dir.01.Devir işleminden sonra AYPE fabrikalarının üretimine son verilmiştir. AYPE) 1.3.1.Yeni AYPE-T Fabrikası 24. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Aliağa otoklav reaktörlü AYPE üretim ünitesi ise 30.90.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 ton/yıl kapasiteyle üretime başlamıştır.T.Ş’ye devredilmiştir.000 ton/yıl’a ulaşmıştır.2005 tarihinde 120.000 ton/yıl’a çıkarılmıştır.1985 tarihinde 150. Mevcut fabrikada yapılan iyileştirmelerle kapasite 190.2001 tarihinde Yarımca Kompleksi ile birlikte özelleştirme kapsamında Türkiye Petrol ve Rafineri (Tüpraş) A. 1970 yılında 15. 2413.11. Aliağa AYPE ünitesine ise 1999 yılında 120 000 ton/yıl kapasitede 3. Ünitenin kapasitesi 1992 yılında yapılan yatırımla artırılmış ve 180. Kuruluş Sayısı. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2.Ş.10. Rev. ALÇAK YOĞUNLUKLU POLİETİLEN (AYPE-T.P.. hat ilave tevsii şeklinde yatırım kararı alınmıştır.11 olan Alçak Yoğunluk Polietilen (AYPE). Tablo 1: AYPE Sektöründe Önemli Kuruluşlar Varsa Yabancı Sıra Kuruluş No: Adı 1 Petkim (Kamu Kuruluşu) Yeri ALİAĞA Üretim Konusu AYPE Sermaye Payı (%) 0 (Bin Ton) 2005 Yılı İşçi Sayısı 168 Kapasite 310 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.1.000 ton/yıl kapasiteyle üretime başlamıştır.05.İ.000 ton/yıl kapasite ile üretime geçen Yarımca AYPE ünitesinin kapasitesi yapılan ek tesislerle 1973 yılında 27. Rap.Ş. etilenin yüksek basınç altında ve organik peroksit esaslı reaksiyon başlatıcılar veya oksijenin mevcudiyeti ile polimerleşmesi sonucu elde edilen ve çok yaygın kullanım alanı olan bir termoplastik maddedir. GİRİŞ : Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi: Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC. 2. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Alçak Yoğunluk Polietilenin Türkiye’deki tek üreticisi Petkim Petrokimya Holding A.1.İ. Mevcut Durum 2.10. 2004 İstatistik Yıllığı 227 . Gümrük Tarife İstatistik ve Pozisyon (G.00.

2 106 25.4 12.2.6 88 41 0 0 YILLAR 2003 190. dönüşüm oranı ise % 20’dir.5 104.4 26.Ş. AYPE üretiminde başlıca iki yöntem kullanılmaktadır.7 194.Otoklav Reaktör Üretim Prosesi Polimerizasyon reaksiyonu.5 102.2 201. Reaktörden çıkan gaz-polimer karışımının sıcaklığı 260 o C’ye.7 100 0 0 2004 191. Rap. Petkim’in Aliağa AYPE fabrikasında bu proses (Şekil-1) kullanılmaktadır. 228 . Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Alçak Yoğunluk Polietilen (AYPE).7 101 0 0 - (Bin Ton) 2005 Tah.K. basınca dayanıklı silindirik bir reaktörde gerçekleştirilir.AYPE ALİAĞA Kapasite Kapasite Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 Kapasite KKO Kapasite KKO Kapasite KKO TON % TON % TON % 191 198. Otoklav reaktörlü üretim prosesi dünyada daha çok yüksek oranda vinil asetat içeren EVA kopolimeri ile ekstruzyon kaplamaya uygun AYPE türlerinin üretiminde kullanılmaktadır. yaygın olarak 1200-2650 kg/cm 2 basınç altında ve 170-300 oC sıcaklık aralığında serbest radikallerin reaksiyon başlatıcı etkisi ile etilenin polimerizasyonu sonucu elde edilmektedir.Tubuler Reaktör Üretim Prosesi 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Otoklav Reaktör Üretim Prosesi 2.O. 160 84.İ. basıncı ise 300 atm’e düşürülerek polimerin gazdan ayrılması sağlanır. 1.AYPE ALİAĞA 2.AYPE YARIMCA 3. Etilen gazının reaktörde kalış süresi 30 saniye. Etilen gazı geri besleme hattı ile tekrar reaktöre verilir..) Tablo-2’de verilmiştir. Dünya’daki AYPE kapasitesinin % 35-40’inde bu proses kullanılmaktadır. Tablo 2: AYPESektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Ana No: 1. 2004 İstatistik Yıllığı 2.6 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Alçak yoğunluk Polietilen (AYPE) ürünün mevcut kapasiteleri ve kapasite kullanım oranları (K.2 0 0 50 41. Reaktörün üst bölmesinde 170 oC olan reaksiyon sıcaklığı alt bölmeye doğru 300 oC’ye kadar yükselir.1.3 84. içinde bir karıştırıcısı olan 2200 atm.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.3 100. Polimer ise ekstrudere gönderilir ve pelet halde elde edilir.K.

Şekil-1 : AYPE Üretim Prosesi (Otoklav Reaktör) Primer kompresör Gazı Soğutucusu Katalizör Depo Tankı Etilen Besleme Purge ve Kayıplar Geri Dönüş Gazı Soğutucusu Soğutucu Girdi B Alçak Basınç Depo Tankı SEPARATÖRLER A Booster Kompresör LP Hopper Masterbatch Ekstruderi Ana Ekstruder Kesici Peletler Reaktör Sekonder Kompresör Besleme Ürün Otoklav reaktör üretim prosesine ait birim üretim girdileri Tablo-3’de verilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 229 ..İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap.K.

1"-3" çapında boru demeti şeklinde reaktörlerdir. primer ve seconder kompresörlerle reaksiyon basıncına sıkıştırılır ve reaktöre beslenir.İ.5 963 1. Reaktör çalışma basınçları 2500-2650 atm.7 134 1. Petkim’in Aliağa AYPE fabrikasında bu proses (Şekil-1) kullanılmaktadır.3 20 3. Bu prosesle genellikle dar molekül ağırlığı dağılımına sahip AYPE üretilmektedir. 230 .K. Alçak basınç separatöründen alınan erimiş polimer ekstrudere beslenir ve polimer peletleri silolara transfer edilir. Reaktörde oluşan polimer yüksek ve alçak basınç separatörlerinde ayrılır.Tubuler Reaktör Üretim Prosesi Bu prosesi otoklav reaktörlü AYPE üretim prosesinden ayıran en önemli fark kullanılan reaktör tipinden kaynaklanmaktadır.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Tubuler reaktör üretim prosesi (Şekil-2) Dünyada en çok filmlik tür AYPE üretiminde kullanılmaktadır. Her iki separatörden çıkan reaksiyona girmemiş gaz geri dönüş hatlarına verilir. Proseste taze etilen ve geri dönüş hatlarından gelen etilen. Tablo-3 A : Birim Üretim Girdileri (Otoklav Reaktör. Rap. Dönüşüm oranı ürün cinsi ve reaksiyon şartlarına bağlı olarak % 27-% 37 arasındadır. 1 Ton AYPE Pelet İçin) Tablo 3 A: Birim Üretim Girdileri Ana Mamul: Girdiler Etilen (Ton) Peroksitler Kg (Katalistler) Soğutma Suyu (M3) Proses Suyu (M3) Buhar Azot (NM3) Elektrik (KWH) 2. Bu proseste kullanılan reaktörler fabrika üretim kapasitesine göre 800-2500 metre uzunluğunda.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. çalışma sıcaklığı ise 170-300 ºC civarındadır. Dünyadaki AYPE kapasitesinin % 60-65’inde bu proses uygulanmaktadır.04 AYPE (Ton) Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 2.

5 0 3. Tablo-3 B: Birim Üretim Girdileri (Tubuler Reaktör.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.5 941 Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 231 .0 0. Rap.İ. Şekil-2 : Tubuler Reaktör AYPE Üretim Prosesi Purge Gaz Soğutucu Purge Gaz Kompresör Girdi (ETİLEN) Primer Kompresör Reaktör Sekonder Kompresör Yüksek Basınç Separatörü Ekstruder Ürün Tubuler reaktör üretim prosesine ait birim üretim girdileri aşağıdaki tabloda verilmektedir.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 1 Ton AYPE Pelet İçin) (Ton) Ana Mamul: Girdiler Etilen. (Ton) Peroksitler Kg (Katalist) Soğutma Suyu (M3) Proses Suyu (M3) Buhar (TON) Azot (NM ) Elektrik (KWH) 3 AYPE Miktar 1.4 103 0.

Rap.922 A 69.0 – 3.7 – 3.918 – 0.923 T 9. Petkim’de ISO 9002 kalite güvence sisteminin uygulaması 1996 yılında başlamıştır.19 110 92 85 135 600 44 340 < .5 67.41 110 98 95 190 640 47 340 < . Otoklav reaktörde üretilen ürünler AYPE TÜRLERİ H2-8 Erime Akış Hızı (MFI) Yoğunluk (23 oC) Film Kalitesi Pusluluk Parlaklık Şişme Oranı Kül Oranı Erime Sıcaklığı (DSC) Vicat Yumuşama Noktası Akmada Geril.118 10 X 10 -5 C C Kg/cm2 Kg/cm2 % C C K-1 232 ..20 – 0.922 A 4.40 0. Katsayısı o o ÖZELLİKLER BİRİM F2-12 2.118 10 X 10 -5 Gr/10 dk.918 – 0.0 0. Gr/cm3 % %W o o 1. Aralık 2003’de de ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Belgesi alınmıştır. b) Ürün Standartları: AYPE ürününde ASTM ve DIN gibi standartların yanı sıra TSE standardı da kullanılmaktadır.4 1.0 110 80 80 125 560 44 340 < .919 – 0.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dayanımı Kopmada Geril.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Dayanımı Kopmada Uzama Sertlik (Shore D) Parlama Sıcaklık Kırılganlık Sıcaklığı Termal Genleş.6 41.118 10 X 10 -5 G03-5 0.5 0.5 0.

923 A 7 66 0.1 – 2. Katsayısı o o ÖZELLİKLER BİRİM F2-21T 2.41 110 98 95 190 640 47 340 < .İ.6 66.K.923 A 6.9 0.9 0.1 – 2.22 – 0.118 10 X 10 -5 C C Kg/cm2 Kg/cm2 % C C K-1 233 .12 110 92 85 135 600 44 340 < .0 110 80 80 125 560 44 340 < .919 – 0. Tubuler reaktörde üretilen ürünler AYPE TÜRLERİ H2-21T Erime Akış Hızı (MFI) Yoğunluk (23 oC) Film Kalitesi Pusluluk Parlaklık Şişme Oranı Kül Oranı Erime Sıcaklığı (DSC) Vicat Yumuşama Noktası Akmada Geril. Gr/cm3 % %W o o 2..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.118 10 X 10 -5 G03-21T 0.38 0.923 T 10 51 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap. Dayanımı Kopmada Geril. Dayanımı Kopmada Uzama Sertlik (Shore D) Parlama Sıcaklık Kırılganlık Sıcaklığı Termal Genleş.919 – 0.919 – 0.118 10 X 10 -5 Gr/10 dk.

Rap.9 22.Ş. 21 -22. Bu yıllarda maksimum kapasite kullanım oranı %106 olmuştur.4 12.03 -2.2 3.9 -53.457 189. Son yıllar incelendiğinde üretim miktarlarında önceki yıllara göre düşüş olduğu görülmektedir.77 1-ALİAĞA AYPE 2-YARIMCA AYPE TOPLAM Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Üretim miktarında istenilen verimliliğe tekrar ulaşılmıştır. ekipmanların günün şartlarına göre yenilenememesi ve ürün tür çeşitliliğine gidilmemesi olarak değerlendirilebilir.05.4 -8.Ş ‘ye devir işlemi yapılmıştır ve aynı yıl üretimine son verilerek kapatılmıştır. verilen dizayn kapasitenin üzerindedir.K.5 1.7 43.5 201.3 3.6 25.821 134. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2004 İstatistik Yıllığı Aliağa ve Yarımca ünitelerini ayrı ayrı değerlendirdiğimizde Yarımca ünitesinde kapasite kullanım oranının yukarıdaki tabloya göre maksimum % 88 olduğu görülmektedir. 2005 yılının ilk aylarında yapılan uzun duruşta bu problem giderilmiştir. Bu da direk olarak üretim miktarını etkilemektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.2005 tarihinde üçüncü hat olarak AYPE-T ünitesi devreye alınarak üretime başlamıştır.6 195 195 4.65 -5.890 Kaynak: 234 .2004 üretim miktarları Tablo-4’de verilmiştir Tablo 4:Üretim Miktarı Sıra No: Ana (Bin Ton) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Bunun nedeni çeketli boruların boru iç yüzeylerinde skin polimer oluşması ve ısı transfer verimliliğini olumsuz etkilemesi sonucu soğutma kapasitesinin azalmasıdır. Yeni ünitedeki üretim verimliliği.3 190. yalnızca proses şartlarında yapılan iyileştirmelerle sağlanmıştır. Tablo 5: Üretim Değeri Sıra Ana No: Mallar 1 1999 2000 2001 YILLAR 2002 2003 (Cari Fiyatlarla)Bin $ YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 2005 Tah..İ.2 0. Kapasite artışı.1 206. c) Üretim Miktarı ve Değeri: AYPE fabrikaları 1999.4 225.2 -2.309 146.3 190. Dünyada daha düşük kapasiteli fabrikalar.7 191.360 207. Aliağa AYPE ünitesinde üretim miktarlarında özellikle 2000.2 AYPE 156. 2001 ve 2002 yıllarında üretim artışı olduğu görülmektedir. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2 201.7 7. Yani fabrikanın normal kapasitenin altında çalıştığı anlamına gelmektedir. Aliağa Petkim ‘de 24. Bu dönem içerisinde hiçbir ilave yatırım ve yeni ekipman alımı yapılmamıştır.7 191.4 4 -8.066 144.694 253.7 194. katma değeri yüksek farklı türlerde üretime geçerek üretimine devam etmektedir.Yarımca ünitesinin 2001 yılında özelleştirme kapsamında Türkiye Petrol ve Rafineri A. Bunun başlıca nedenleri arasında kapasitenin dünya ölçeklerine göre küçük kalması.4 26. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.5 -5.3 216.5 0. 191 198.

1. modern tesislerin üretim maliyetinin üzerinde ancak eski tesislerin üretim maliyetinin altında bir noktada bulunmaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. otoklav reaktör ile üretim yapan tesisler ile tubuler reaktör ile üretim yapan tesislerin üretim maliyetinin altındadır. bu miktarlara karşılık gelen değerler Tablo-8’de verilmiştir.Ancak 2004 yılında ithalat payının %52.Endirekt İşçilik .1 3.Genel İdare Giderleri .1999-2004 yılları arasındaki ithalatın ülkeler 235 . Özellikle son yıllarda.8 1.0 2.5 azalma meydana gelmiştir. 2001 yılında ithalatta %32. Tablo .Hammadde-Malzemeler .Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak:Petkim 82.Enerji . d) Maliyetler: Petkim Aliağa AYPE fabrikası üretim maliyeti. yüksek kapasiteli 300.Direkt İşçilik .9 100.8 2..Satış ve Pazarlama Giderleri . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.3. Dış Ticaret: a) İthalat: 1999 – 2005 Yılları arası AYPE ithalatı miktar olarak Tablo-7’de.İ. Aynı yıl Yarımca ünitesinin kapatılması ve bu tesiste üretilen ürün miktarında % 60 azalmasına rağmen ithalatta çiddi bir düşüş meydana gelmiştir.7 incelendiğinde en büyük değişimin Türkiye’de ekonomik krizin yaşandığı 2001 yılında olduğu görülmektedir.000 ton/yıl tubuler reaktör ile üretim yapan fabrikaların devreye alınması üretim maliyetleri üzerinde olumlu yönde etki yapmaktadır. Rap.Amortisman .Yeni devreye alınan AYPE-T fabrikası üretim maliyeti ise. diğer üreticiler ile mukayese edildiğinde.5 2 0.4’e yükseldiği görülmektedir.Diğer Ticari Maliyet . Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: AYPE 2005 Yılı Pay (%) AYPE Maliyet .

98 AYPE 86.6 17.İ. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.9 62 24. cari fiyatlarla karşılık gelen değerler Tablo-8’de verilmiştir. 7.544 64. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 236 .3 13. 188. tüm bu olaylar sonucunda ham petrol fiyatlarının aşırı yükselmesidir.6 172. 1999-2005 yılları arası AYPE sektörü ürün ithalatı ortalama birim fiyatlarında.6 -42. Tablo 8: AYPE Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana No: Mallar 1999 1 2000 2001 YILLAR 2002 2003 (CIF. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.041 30. 2004 İstatistik Yıllığı Ayrıca 1999 -2005 dönemi için ortalama ithal birim fiyatlarındaki değişmeler Tablo9’da verilmiştir.906 220. 1262 16.Ş.. Cari Fiyatlarla.K. Bununda başlıca nedenleri Orta Doğudaki meydana gelen istikrarsızlık ve bu istikrarsızlığın devam etmesi ve ayrıca 2005 yılında Amerika ve Uzak Doğu Asya ülkelerinde meydana gelen doğal afetler.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.4 -6.2 16. 2000 ve 2001 yıllarında AB ülkeleri ithalat toplamı diğer ülkelere göre yaklaşık %50 daha fazla iken bu durumun yavaş yavaş kapandığı ve 2004 yılında eşitlendiği görülmektedir.1 157.3 -15. Rap. Dolayısıyla Petrokimya sektörünün girdisi olan nafta fiyatlarında da aşırı yükselmeler meydana gelmiş ve bu durum sonucu Petrokimya ürünlerine yansımıştır.411 238.8 203. Tablo 7:AYPE Sektörü Ürün İthalatı Sıra No: 1 Ana Mallar YILLAR (Bin Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.023 130. $) YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.908 113.4 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Tablo 9: AYPE Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları Sıra Ana Fiyat YILLAR (CIF.4 1 AYPE $/ton PE 723 841 711 666 757 1084 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.6 -7. 2004 İstatistik Yıllığı 1999 -2005 Yılları arası AYPE ithalatın CIF.6 30.Ş.6 12.Ş. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.18 AYPE 120.1 134.3 -32. diğer yılların ortalamasına göre yaklaşık % 50 fazla olduğu görülmektedir.9 91.6 68.857 105. bazındaki değişimine bakıldığında 1999. özellikle 2004 ve 2005 yıllarındaki artışın . Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 2005 Tah. 2004 İstatistik Yıllığı AB ve Önemli Diğer Ülkelerden AYPE Ürün İthalatı (Miktar Olarak) Ton bazında Tablo-10’da verilmiştir.5 73 9.2 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.

525 5.415 15.286 5.2 -48.406 26.246 367.033 82.150 6.5 -36.988 358.8 187.2 48.1 7.5 23.8 Önemli Diğer Ülkeler TOP 1 2 3 4 5 6 7 8 Kaynak: ÜLKELER KATAR AZERBEYCAN ABD SUUDİ ARAB. Rap.5 14.3 11.1 -4.716 7.4 -30.451 29.7 -38.015 4.4 Tah.924 2.881 22.528 34.367 2.747 5.7 111.212 71.9 41.İ.766 5.769 7.210 11.274 101.656 96.177 32.974 115.658 17.648 4.805 5.866 12.421 7.007 2.982 99.529 13.9 -31.1 -40.4 -31.245 40.7 8.2 15. 20.731 81.965 34.418 1.577 101.482 2.641 4.171 3.933 43.437 145.3 211 90. SİNGAPUR ROMANYA BULGARİSTAN YILLAR 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.7 31.708 6.431 11.129 48.5 -39.093 - -51.237 6.028 3. Tablo 10 :AB ve Önemli Diğer Ülkelerden AYPE Sektörü Ürün İthalatı Sıra No: AYPE Ana Mallar YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 YILLIK ARTIŞLAR (%) (TON) 2005 2004 2005 Tah.343 25.62 11.416 1.8 -7.405 3.371 10.809 16.K.010 28.024 -5.5 AB Ülkeleri Toplamı 76. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.7 -21.6 -15 69.914 93.4 53.739 5.466 22. 8 12.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.590 90.280 9.238 11.2 -48.1 110.035 6.010 - 2.8 10 88 237 .5 -33.5 27 -9.2 -14.709 4.442 17.7 115.811 58.072 1.9 4.322 3..9 54.109 AB ve Önemli Diğer Ülkelerden AYPE Fiyatlarla (Bin $) Tablo-11’de verilmiştir.4 2004 67.301 13.369 22.064 4.3 232.953 74.184 83.023 22.5 25.239 3.9 3.5 18.924 120.7 57.326 -57.453 3.024 6.8 119.588 116. Bin $) Sıra Ana No: Mallar AB Ülkeleri Toplamı AYPE Önemli Diğer Ülkeler ÜLKELER 1 2 3 4 5 6 7 8 KATAR AZERBEYCAN ABD SUUDİ ARAB.720 11.573 20.713 4.332 22. Cari Fiyatlarla.4 28.306 12.7 -11. YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2000 2001 2002 2003 40.9 -37. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.400 4. SİNGAPUR ROMANYA BULGARİSTAN İSRAİL 43.921 59.1 -50. Cari Tablo 11 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden AYPE Sektörü Ürün İthalatı (CIF.936 45.537 - İSRAİL 9.932 56.439 10. Ürün İthalatı (Değer Olarak) CIF.8 11.514 11.083 2.7 21 21.4 105.696 20.2 -6.7 -44.172 2.5 28.

. CIF. 238 .300 85.050 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş.588 2005 85.11. Tablo-11 B : AYPE Sektörü Hammadde İthalatı (Ton) YILLAR ANA ÜRÜN ETİLEN 2001 2002 2003 2004 2005 8. Toplam etilen ithalatı yıllar itibarıyla miktar ve değer olarak sırasıyla Tablo-11 B ve Tablo-11 C’de verilmektedir. 2004 İstatistik Yıllığı Tablo-11 C : AYPE Sektörü Hammadde İthalatı (Cari Fiyatlarla. ihracat değerleri ise Tablo-13’de verilmektedir. Rap. Aliağa Kompleksi Etilen fabrikasından sağlamaktadır. (2) Yarı ürün ithalatı: AYPE sektöründe yarı ürün ithalatı yapılmamaktadır. Bin $) YILLAR ANA ÜRÜN ETİLEN 2001 7. 2004 İstatistik Yıllığı b) İhracat: Türkiye Petrokimya sektörünün ürettiği AYPE ürününün 1999-2005 yıllarına ait ihracat miktarları Tablo-12’de. (3) Hammadde ithalatı: Petkim Aliağa Kompleksi AYPE fabrikası için gerekli etileni.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.241 2002 2003 2004 40.140 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Ancak Etilen fabrikasında kapasite artırımı için 3-4 aylık duruş yapıldığından (Aralık 2004 – Nisan 2005) 2004 yılında Etilen ithalatı yapılmıştır.K.İ.Ş.2001 tarihinde TÜPRAŞ’a devredildiğinden 2002 ve 2003 yıllarında Etilen ithalatı yapılmamıştır. Yarımca Kompleksi 01.849 - - 42.

4 65.4 269. 2004 İstatistik Yıllığı 1999-2005 dönemi AYPE ihracatı ortalama birim fiyatı Tablo 14’te verilmektedir.İ.4 215.255 26.3 -58.5 150 AB Ülkeleri Toplamı 300 2. Tablo 14: AYPE Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları Sıra Ana Fiyat YILLAR (FOB.462 1.15 19.Ş.2 226. Cari Fiyatlarla. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.667 154.Ş. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.7 -62 -95. 1 AYPE 3.460 3.2 -15.244 8.407 908 2.6 86. 2004 İstatistik Yıllığı Tablo 13:AYPE Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR (FOB. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2 (TON) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 Tah. 2004 İstatistik Yıllığı 1999 -2005 AB ve Önemli Diğer Ülkelere AYPE ihracatı miktar olarak (Ton) Tablo 15’de verilmiştir.2 -3. Tablo 15: AB ve Önemli Diğer Ülkelere AYPE Sektörü İhracatı Sıra Ana No: Mallar 1 2 AYPE AYPE 1999 2000 2001 YILLAR 2002 2003 2004 2005 Tah.079 8. Bu tabloyu incelediğimizde son yıllarda ortalama birim fiyatlardaki artış yaklaşık %65 – 80 dir.5 -83.083 2944 5. Bunun başlıca nedeni aşırı yükselen ham petrol fiyatlarıdır.283 Önemli Diğer Ülkeler Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.497 9.7 -79.6 -67.962 11.2 293.9 -67.7 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.239 16.190 2.364 9.075 6. 1 AYPE 2. $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 No: Mallar Birimi 1 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Ş.733 17.7 63. 496..5 -86 98.7 AYPE $/ton/PE 645 756 638 639 763 1253 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Tablo 12: AYPE Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.K. Rap.637 5.4 64.093 6. 1206 17.861 777 1.207 811 524.496 293 1. 2000 2001 2002 2003 2004 6. 2004 İstatistik Yıllığı 239 .Ş.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.663 198 166.000 1. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6 0.6 309 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.

620 7.. 1999-2005 AB ve Önemli Diğer Ülkelere AYPE ihracatı (Değer) (FOB.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.5 17. Tablo 16 : AB ve Önemli Diğer Ülkelere AYPE Sektörü İhracatı (FOB. Mayıs 2005 tarihinde 120 bin ton/yıl kapasiteli polietilen fabrikasının devreye alınması sonucu iç tüketimdeki ithalat payının düşmesi beklenmektedir. Yurt içi tüketimi yıllar itibarı ile değerlendirdiğimizde 2001 yılında yaşanan kriz dikkate alınmadığında.Ş.1 18.İ.3 1.187 625 1.508 593. Bin $) Sıra Ana No: Mallar 1 AYPE 2 AYPE YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.022 10.4 iken aynı yıl Kasım ayında yarımca Polietilen fabrikasının kapatılması sonucu 2002 yılı ithalat payı %44.2 -47. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1. Ancak.Ş. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2004 İstatistik Yıllığı 2.727 1. Cari Fiyatlarla. Cari Fiyatlarla. Tablo 18:Tüketim Değeri Bin $ Sıra Ana No: Mallar 1 1999 2000 2001 YILLAR 2002 2003 (Cari Fiyatlarla) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2004 2005 Tah. Yurtiçi Tüketim: 1999-2005 Yılları arası Yurtiçi tüketim miktarları Tablo 17’de verilmiştir. Bin $) olarak Tablo 16’da verilmiştir.940 199.5 79. 2001 yılında ithalatın payı %32.78 lik bir artış olmuştur. 1999 -2005 yılları arası ortalama iç tüketimde %10.3 159. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2004 İstatistik Yıllığı 240 .9 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.430 272.66 53.791 236.3 -30.2 518 130.158 204 1.651 285.934 4.8 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.195 5.5 AYPE 243. Rap. Tablo 17: Tüketim Miktarı Sıra Ana No: Mallar 1 AYPE YILLAR (Bin Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.3 26.520 419.283 1. 41.Ş.962 4.4 7.928 3.9 -17. 337 340 281 355 360 387 456 0. 158 2.712 17.735 1180 442 -62 -95 529 117 36.4’e yükselmiştir. 2004 İstatistik Yıllığı 1999-2005 yılları arası AYPE ürünü yıllık ortalama tüketim değerleri cari fabrika çıkış fiyatları ve bunların değişimleri Tablo 18’de verilmiştir.K.5 AB Ülkeleri Toplamı Önemli Diğer Ülkeler Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.4.33 15.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.7 30 AYPE Fabrikalarına mevcut istihdamın büyük çoğunluğu Aliağa kompleksinin devreye alındığı 1983 yılında yapılmıştır.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Ancak AYPE fabrikalarında çalışan elemanların yaklaşık %90 yakın zamanda emekliliğe hak kazanacağından ciddi vasıflı eleman sıkıntısı yaşanacaktır. 2005 yılında AYPE-T Fabrikası yeni bir ünite olarak devreye alınmış olmasına rağmen yeni eleman istihdamı mümkün olmadığından mevcut AYPE fabrikalarından ve diğer ünitelerden eleman transferi ile eleman açığını gidermiştir.. (Kişi) YILLIK ARTIŞLAR (%) 12 13 0 -20 20 0 20 8.2 -20.Ş.7 22.İ.8 6.4 1757.Ş.8 46 46 44 42 42 40 52 0 -4. 2004 İstatistik Yıllığı 2.6.6 -6. Rap.4 0.AYPE-T Fabrikaları İstihdam Durumu Tablo 20: AYPE Sektörü İstihdam Durumu YILLAR İşgücü Yüksek Teknik İdari Orta Teknik Memur İşçi Düz Kalifiye Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Fiyatlar: 1999-2005 yılları arası AYPE ürünü yıllık ortalama yurtiçi fabrika çıkış fiyatları ve bunların değişimleri Tablo 19’da verilmiştir. 241 . 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2 1.7 -2.3 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. İstihdam: Tablo-20 : Aliağa AYPE. Tablo 19: AYPE Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları Sıra Ana Fiyat YILLAR No: Mallar Birimi 1 (YTL) YILLIK ARTIŞLAR (%) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.5 0 -4. 2.7 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Özellikle AYPE fabrikaları yüksek basınç prosesi ile çalıştığından.1. 4. 10 10 8 10 10 139 140 136 145 135 165 168 0.5. Özellikle teknisyen kadrosuna alınacak personelin en az meslek yüksek okullarından seçilmesi yetişmesindeki sürenin daha aşağıya çekilmesini sağlayacaktır.5 61 7.9 11.3 -4. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1. elemanların yetişmesi ve verimli olması en az beş yıl almaktadır. 2004 İstatistik Yıllığı .9 AYPE YTL/ton PE 1084 1130 899 907 1012 1629.

b) Fiyatlar Ürün satış fiyatları 1999 yılında 1084 YTL/ton iken.1. c) Yatırımlar Sekizinci plan döneminde 120. 1. emekliye ayrılma ve yeni AYPE-T Fabrikasının devreye alınması sonucu %33 azalma olmuştur. Rap.K. Dolayısıyla ucuz etilen temini aynı zamanda polietilen ürününün rekabet şansını arttıracaktır.5 milyon ton Etan esaslı Etilen fabrikalarının proje çalışmalarına başlanması ve bunların ortak boru ile birbirine entegre olması ile çok daha ucuza etilen temin edilmesi sonucu AYPE ürünlerinin rekabet şansı daha da zorlaşacaktır.1.Mayıs 2005 tarihinde PETKİM’in 120.İ.Petrokimya – rafineri entegrasyonu . Masterbatch üretimi Petkimdeki ünitemizde yapılmaktadır. 1. Rafineride işlenen hampetrolün değişik distilasyon işlemlerinden sonra geriye kalan ürünün yani naftanın rafineri içerisinde ilave bir yatırıma ihtiyaç duymadan.A’da verilmiştir.geri kalan ise ithalat yolu ile karşılanmaktaydı.000 ton/yıl kapasitede tubuler fabrikaların devreye girecek olması. 242 .Yöntem ise doğal gazdaki etandan etilen üretme esasına dayalıdır.1. Ürünün birim maliyeti incelendiğinde en büyük payın ürünün ana hammadesi olan Etilen olduğu görülecektir. 2. Ayrıca İran’da 2 adet her biri 2.. 2.1. Ucuz etilen teminini ise ancak iki yöntemle sağlamak mümkündür.Etan esaslı etilen fabrikalarının kurulması. 2001 yılındaki kriz neticesi 2001 ve 2002 yılında fiyatlarda düşüş meydana gelmiş ancak 2003 yılında tekrar yükselmeye başlayarak 2005 yılında 1757 YTL/Ton’a ulaşmıştır.Ancak önümüzdeki birkaç yıl içerisinde Orta Doğu’da üç adet. Ayrıca çeşitli özel yağlar da yurt dışından getirtilmektedir. her biri 300.000 ton/yıl tubuler reaktörlü yeni AYPE fabrikasını devreye alarak iç talebin %80 -90 nını karşılayacak duruma gelmiştir.8 Sektörün Rekabet Gücü Petrokimya sektöründe AYPE Alçak Yoğunluk Polietilen ürünlerinin rekabet gücü. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK. direkt olarak o ürünün birim maliyetine bağlıdır.000 ton/yıl kapasiteli yeni bir hattın kurulması için çalışmalar başlatılmıştır ve Mayıs 2005 tarihinde devreye alınmıştır. 2.Petrokimya –rafineri entegrasyonu 2.7.9 Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler AYPE üretimi için kullanılan organik peroksitlerin (başlatıcılar) büyük çoğunluğu yurt dışından ithal edilmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Türkiye’de 2004 yılı sonu itibarı ile AYPE ihtiyacının %50 si PETKİM tarafından . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.10 Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: a) İstihdam Sekizinci plan döneminde Petkim AYPE fabrikaları istihdamında. Petrokimya tesislerindeki Etilen fabrikasına hammadde olarak verilmesi ve bu şekilde Petrokimya sektörünün temel girdisi olan naftayı daha ucuza sağlamış olmasıdır. AYPE müşterileri ile sürekli temas halinde bulunulmakta ve sorunlarına en kısa sürede çözüm getirilmeye çalışılmaktadır. 2.000 ton/yıl kapasiteli olmak üzere toplam 900. Son yıllarda Petkim’in de desteği ile bazı organik peroksitler Türkiye’de yapılmakta ve Petkim’de kullanılmaktadır. 2.

Rap.. 2004 İstatistik Yıllığı 3.4 2009 847.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 1 Ana Mallar AYPE 2006 741.2 2008 810. Kullanım Alanları Film İmalatı Enjeksiyon Kalıplama Kablo İmalatı Şişirme Kalıplama Kullanım (%) 85 4 5 6 3.Yıllık Artış (%) 2007-2013 4. 1 Ana Mallar AYPE 2006 422 2007 441 2008 461 YILLAR 2009 482 2010 504 2011 526 2012 550 2013 575 (Bin Ton) Ort.MİLYON YTL) Ort.2. AYPE ürününde Petkim’in yurtiçi pazar payı 1999’deki % 64 seviyesinden 2004’de % 49.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.7 YILLAR 2007 775.11.5 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 243 .Ş. 2004 fiili tüketimine 1994-2004 fiili ortalama yıllık büyüme hızı uygulanarak bulunmuştur.9 2013 1010. Tablo 22: AYPE Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra No.8 (2005 Fiyatlarıyla. Bunun nedeni 1.Yıllık Artış (%) 2011 924.3 2010 886 2012 966. İhracat Projeksiyonu AYPE üretimi yurtiçi talebi henüz karşılayamamaktadır.8 2007-2013 4. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3. AYPE’nin Türkiye’deki kullanım alanları aşağıda verilmektedir.1. Tablo-21’de 2005 yılı fiyatları ile YTL olarak Tablo-22’de verilmiştir. 2001 tarihinde Yarımca kompleksinin TÜPRAŞ’a devredilmesi ve sonrasında AYPE fabrikalarının kapatılması . Tablo 21: AYPE Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra No.161 seviyesine düşmüştür.5 2006-2013 yurt içi talep projeksiyonu miktar olarak. 24 Mayıs 2005 tarihinde PETKİM’de devreye alınan yeni AYPE –T Fabrikası ile AYPE yurt içi Pazar payı % 80 ‘e yükselmiştir. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: 2006-2013 talep tahminleri.diğer bir neden ise yurtiçi talebin sürekli artmasıdır.

K. 2004 İstatistik Yıllığı Tabloda verilen 2006 -2013 yılları arası tahmini üretim miktarı. Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.İ. Üretim Projeksiyonu: 2006 – 2013 yılları arası üretim tahmini mevcut kapasiteler ve AYPE-T Fabrikasında yapılacak %20 kapasite artışı dikkate alınarak hesaplanmıştır. Tablo 25: AYPE Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. 2005 yılı CIF fiyatları ile Bin ABD $ değerleri ile tablo 26’da verilmiştir.300 2010 615. 244 .Ş. Rap. Tablo 24: AYPE Sektörü Üretim Tahminleri Sıra No. Mallar 1 AYPE 2006 112 2007 107 2008 111 YILLAR 2009 132 2010 154 2011 176 2012 200 2013 225 (Bin Ton) Ort.172 2008 615. Tablo 23: AYPE Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. Tablo 23’de verilen tahmini yurt içi üretim değerleri ve yine tablo 21 de verilen tahmini yurt içi tüketim değerleri dikkate alınarak ithalat projeksiyonu yapılmıştır.Ş. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 3.Yıllık Artış (%) 2007-2013 141. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: 2006 – 2013 yılları arası ürün ithalatı .8 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.300 2009 615. 1 Ana Mallar AYPE 2006 544.300 2007 587.8 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.4.300 2013 615.Ş. 3.7 2006 – 2013 yılları arası ürün ithalatı projeksiyonu (değer olarak) .Yıllık Artış (%) 2007-2013 4.300 2012 615.980 (2005 Fiyatlarıyla-MİLYON YTL) Ort.300 2007-2013 4.. Mallar 1 AYPE 2006 310 2007 334 2008 350 YILLAR 2009 350 2010 350 2011 350 2012 350 2013 350 (Ton) Ort.Yıllık YILLAR Artış (%) 2011 615. 2005 yılı fiyatlarıyla üretim değerleri hesaplanmıştır.3.

000 İstihdam Yatırım (Kişi) 0 Yeri Aliağa Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 3. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri Genel olarak EK-E’de anlatılmıştır. Rap.354 180.400 303. Ar-Ge Faaliyetlerinde.366 350. 245 . Yaratılacak Yatırım Üretime Yatırım Yaratılacak Kapasite Birimi Ton İlave Kapasite 24 Süresi Başlama (Yıl) 2 Yılı 2006 Tutarı (YTL) 20.038 260. AYPE üretiminde yüksek tek hat kapasitelerine çıkıldıkça yatırım ve üretim maliyetlerinin düşürüldüğü ve aynı kapasiteye sahip gaz faz LAYPE fabrikalarıyla karşılaştırılabilir düzeylere geldiği belirtilmektedir. Teknolojide.K. Girdi Piyasalarında.714 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.İ. İstihdam Piyasasında. Ülkemizde teknolojide.7. 3. Yatırım Tahminleri: Tüm sektörler için genel olarak EK. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.238 399.D’de verilmiştir. 3. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri: AYPE üretim teknolojisinde en önemli gelişmeler tek hat tubuler reaktör fabrikaların kapasitelerini arttırmak yönünde olmaktadır. 3. Yan sanayii bilgi ve tecrübe olarak desteklenmektedir. Bugün ispatlanmış en yüksek tek hat tubuler reaktör kapasitesi 300.5. Çevre Uygulamalarında vb.1. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler: Müşteriler ile sıkı bir işbirliği içinde olunmaktadır.Ş.000 ton/yılın üzerine çıkmıştır.5.000.6.2. Sabtec lisansı ile İran’da yeni kurulan ve start-up aşamasında olan tubuler reaktör AYPE fabrikası ise 375. Eklenecek Yeni Kapasiteler: AYPE-T Fabrikasında 2006 yılında %20 kapasite artışı öngörülmektedir Tablo 27: AYPE Sektöründe Eklenecek Yeni Kapasiteler Yatırıma Başlama Yılı 2006 Proje Adı AYPE-T kapasite art. Her türlü sorunlarına en kısa sürede çözüm getirilmeye çalışılmaktadır.978 220. Tablo 26: AYPE Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö..Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 141. Ar-Ge faaliyetlerinde.750 165. işgücü ve girdi piyasalarında ve sektörde çevre uygulamalarında muhtemel gelişmeler gözlenmektedir Bu gelişmelerin özellikle ülkemizin AB sürecine girmesiyle daha da hızlanması beklenmektedir. 3.Ş.7 162.5.000 ton/yıllık kapasiteyle dünyanın en büyük tek hat tubuler reaktör AYPE kapasitesine sahip olacaktır. Mallar 1 AYPE 2006 2007 2008 YILLAR 2009 2010 2011 (2005 Fiyatlarıyla–Bin ABD $) Ort.

3.L’de verilmiştir. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK. Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 9. 4. 5. Sektörde Kamunun Rolü. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.8.K’de verilmiştir. 246 .H’de verilmiştir.İ.K..

düz bir ana zincir boyunca düzenli dallanmalardan oluşan bir molekül yapısına sahip bulunduğundan (YYPE gibi).. Dallar ana zincire etilenin Büten-1. Rev. 2. üretim yapan üç adet AYPE tesisi mevcut olup.K. Proseslerle ilgili genel bilgiler bu raporun YYPE ile ilgili bölümünde verilmiştir. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC.10.00.10.01.) numarası 3901. LAYPE üretim proseslerinin çoğunda YYPE’de üretilebilmektedir. 247 . Mevcut Durum Bugün için Türkiye’de Petkim’in bünyesinde kurulu. LAYPE üreten tesis bulunmamaktadır. hegzen veya okten gibi alfa olefinlerin. 2413.P. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G. Hekzen-1 veya Okten-1 gibi alfa-olefinlerin kopolimerizasyonu ile bağlanmaktadır. slurry ve çözelti prosesleri LAYPE üretiminde kullanılan başlıca proseslerdir. 4-metil-penten-1. 2. delinme ve yırtılma dayanımlığı sağlar.1. Kuruluş Sayısı.2.00 olup.1. LİNEER ALÇAK YOĞUNLUK POLİETİLEN (LAYPE) 1. Rap.İ.39’dır. bir termoplastik olup. Gaz-faz. bu yapı LAYPE’ ye yüksek gerilme.İ.3. Alçak Yoğunluk Polietilen (AYPE)’ nin kullanıldığı bir çok uygulama alanlarında AYPE yerine veya AYPE ile harman olarak kullanılır. ürüne AYPE’ye benzer yoğunluk ve YYPE’ye benzer lineerlik vermek üzere eklenmesiyle üretilir. Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE) adı ile anılmaktadır. GİRİŞ : Alçak basınç altında elde edilen Alçak Yoğunluk Polietilen (AYPE).1. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Yurtiçi Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE) üretimi yoktur.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. etilenin polimerizasyonu esnasında büten. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE).T.1. 2. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2.1. Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE). Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. LAYPE molekül zinciri kısa dallanma sayısı AYPE ye göre çok daha az olup.

46 1.762 38.857 1.366 41. Tablo 2: LAYPE Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 1 LAYPE 18. Dış Ticaret: a) İthalat: Tablo 1: LAYPE Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 1 LAYPE 26.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.İ.20 1.040 1. PROSES 1 2 Gaz fazı 3 4 LAYPE / YYPE Slurry Slurry/Gaz Faz 5 1 1 1 Çözelti 2 3 4 LİSANS Unipol Innovene Lupotech G Evolue Spherilene Phillips Borstar Compact Dowlex Advanced Sclairtech Equistar Borealis DSM DOW Nova FİRMA Univation Technologies Union Carbide/Exxon BP Amoco Elenac BASF/Shell Mitsui Montell Shell 2.402 116. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.835 28.07 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.3.12 Kaynak: DİE (Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 Tah.622 43.12 1.65 0. 248 .91 1.797 115.312 65.. Rap.707 130.986 79.52 1.34 2.47 0.1.44 1.94 Kaynak: DİE (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 Tah.497 55.804 110.606 30. LAYPE/YYPE üretiminde kullanılan başlıca teknolojiler ve teknoloji sahibi firmalar aşağıda verilmektedir.

820 5.444 21. Rap.94 0.296 5.443 3.K.46 1.935 1.68 64.136 10.364 39.19 1.D 3.743 A.431 43.54 1.89 0.889 14.06 1.197 34.18 Kaynak: DİE Tablo 4 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden LAYPE Sektörü Ürün İthalatı (ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. AB Ülkeleri Toplamı 1 LAYPE 5.736 İran 0 0 0 0 3.88 1.317 Önemli Diğer Ülkeler 57.15 1.618 Önemli Diğer Ülkeler Suudi Arabistan 7.36 1.628 15. 249 .79 b) İhracat: Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE)’ nin yurtiçi üretimi bulunmadığından.250 4.B.40 1.46 1.218 3.625 14.736 4. AB Ülkeleri Toplamı 1 LAYPE 7.34 0.487 15.188 4. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.530 2.İ.67 2.916 13.26 0.10 0.11 1.252 28.741 36.73 1.485 2.618 15.47 1.B.860 Kaynak: DİE 1.245 5.38 1.330 2. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.232 Libya 0 0 0 0 4.21 0.20 1.912 Libya 0 0 0 0 2.56 1.60 0.600 1. bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.36 1.285 23.106 11.208 30.017 1. Tablo 3: LAYPE Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF.221 1.487 694 839 1.32 1.93 1.089 1.61 1.29 2.00 1.56 1.403 3.280 5.438 Kuveyt 1.31 1..40 Tablo 5 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden LAYPE Sektörü Ürün İthalatı (CIF.14 1. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.70 1.451 3.62 0.721 2.39 0.41 1.56 1.813 Kuveyt 1.D 2. 1 LAYPE ton 722 798 655 629 703 991 1173 1.535 1.56 Suudi Arabistan 11.438 4.46 0.105 53.717 6.47 1.96 1.82 0.996 1.21 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.73 1.860 24.53 1.53 1.25 1.442 1. ihracatı yoktur.676 Kaynak: DİE 38.79 1. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.73 0.589 21.398 3.38 1.827 A.91 1.32 1.485 2.926 5.344 20.790 1.193 5.707 2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.40 2.54 0.32 1.298 1.26 3.468 İran 0 0 0 0 2.43 1.721 56.01 1.

46 1. 1 LAYPE 18.7. Ancak. 2004 yılında AYPE’nin AYPE/LAYPE global pazarındaki payı %52 olmuş ve global talep 17. bölgesel kapasitelerin profilinde farklılık olacaktır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2010 yılına kadar ise AYPE/LAYPE global üretim kapasitesinde yıllık %3. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.835 28. Proje aşamasındaki yatırımlar ile birlikte bu pay 2005 yılı sonunda 18.b. İstihdam: Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE)’ nin yurtiçi üretimi olmadığından. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Şirketlerin maliyet düşürme ve yeni teknolojiler ile yeni ürünlere odaklanması sonucu.8 den %4 e yükselmiştir.8 dir.986 79. ikinci jenerasyon LAYPE reçineler.52 1.8. Asya-Pasifik. AYPE/LAYPE endüstrisinde geniş bir yer kaplamaktadırlar. 2. 2. Tahminlere göre. Tablo 6: Tüketim Miktarı (ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2.622 43. 2.47 0. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.20 1.K.606 30.12 Kaynak: DİE 2.34 2. DTÖ.804 110. LAYPE ilk üretildiğinde. işlenebilirliği v.3 milyon tona artacaktır.1.6. LAYPE’ nin özellikleri ve performans limitlerinden (parlaklık.1. Doğu ve Orta Avrupa ile Orta Doğu ve Afrika ülkelerinde ise AYPE talebi %3.857 1. Sektörün Dünyada (OECD. Sektörün Rekabet Gücü Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE)’ nin yurtiçi üretimi bulunmamaktadır. yurtiçi tüketimi ithalat ile karşılanmaktadır.1 artış beklenmektedir.497 55.797 115. Yurtiçi Tüketim: Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE)’ nin yurtiçi üretimi bulunmadığından. Bu düşük büyüme oranının LAYPE’ nin marketteki payının artmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. 1 LAYPE 26.5. 2.) dolayı umulandan daha az yaygınlaşmıştır. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK.2. 250 .4. Bununla birlikte LAYPE.1.762 38.12 1.366 41.94 Kaynak: DİE Tablo 7:Tüketim Değeri (2005 fiyatlarıyla. AYPE’ nin tamamen yerini alacağı öngörülmüştü.040 1.312 65.1.İ. bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2010 yılına kadar markette beklenen ortalama büyüme hızı yıllık %1.65 0.44 1.A’da verilmiştir. istihdam bulunmamaktadır. Fiyatlar: Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE)’ nin yurtiçi üretimi olmadığından.91 1.1. Rap. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.. AYPE/LAYPE marketi içinde genişlemeye devam etmektedir.707 130.07 1. yurtiçi üretim fiyatı bulunmamaktadır.402 116. sıcak melt dayanımlığı.8 milyon ton olarak gerçekleşmiştir.

251 . Ekim 2005 2005 İTHALAT (Bin Ton) 682. Bu nedenle.85 208..91 2. AYPE çalışma oranının ise LAYPE ye göre yüksek kalacağı ve bu durumun ise LAYPE ye göre güçlü bir fiyat avantajı sağlayacağı tahmin edilmektedir.3.99 153. ülkelerin 2005 yılı LAYPE dış ticaret durumu ve 2006 yılı talep projeksiyonu aşağıda verilmektedir. sanayicilerin. 2010 yılında Kuzey Amerika.82 22. EK-C’de ver almaktadır.b.04 626.257.42 25.18 12. Bununla birlikte.16 267.79 2006 TALEP (Bin Ton) LAYPE LAYPE/AYPE LAYPE LAYPE LAYPE/AYPE LAYPE/AYPE LAYPE/AYPE LAYPE LAYPE/AYPE LAYPE LAYPE 1. AYPE nin ekstrüzyon kaplama. daha fazla diğer alanlarda LAYPE karışımlarını kullanmaları beklenmektedir. Kuzey Amerika. ÜLKE LAYPE/AYPE 2005 İHRACAT (Bin Ton) ABD MEKSİKA KANADA BREZİLYA ÇİN JAPONYA GÜNEY KORE TAYVAN AVRUPA BİRLİĞİ ABD .86 176. gibi performans marketleri hariç.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.46 119. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.65 76. Rap. Orta Doğu’ nun global liderliği olmasına rağmen büyük ihracatçılardan biri olarak ve Asya-Pasifik ülkeleri ise ithalatçı olarak kalacaklardır. Asya-Pasifik ve Orta Doğu’ nun market payları yükselmektedir.043.13 19. yüksek parlaklık film uygulamaları v.İ.562 bin ton 2. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar–Fırsatlar–Tehditler) Analizi Konu tüm petrokimya sektörleri için genel olarak incelenmiş olup.44 557.228 milyon pound 3. Örneğin.58 48. Batı Avrupa ve Japonya’ nın global marketteki payı düşerken.KANADA BATI AVRUPA Kaynak: CMAI.35 80.K.

F’de verilmiştir.K.2. ihracat yoktur. AR-GE Faaliyetlerinde.6.4.657 1. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3. 3. 3. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri : Tüm sektörler için genel olarak EK.452 1. Mallar 1 LAYPE YILLAR 2009 2010 817 1. Rap. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Tablo 10: LAYPE Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 1.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 1.E’de verilmiştir. 252 .5.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 1663 1.473 1. Mallar 1 LAYPE YILLAR 2009 2010 600 805 2006 248 2007 332 2008 446 (2005 Fiyatlarıyla-Milyon $) (2005 Fiyatlarıyla–Milyon $) Ort.34 2006 211 2007 283 2008 381 2011 922 2012 1238 2013 1663 Tablo 11: LAYPE Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Tablo 1128: LAYPE Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. İhracat Projeksiyonu Lineer Alçak Yoğunluk Polietilen (LAYPE)’ nin yurtiçi üretimi olmadığından.İ. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: Tablo 8: LAYPE Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.1.951 1. 3. Teknoloji.D’de verilmiştir.34 3.082 1. Yatırım Tahminleri : Tüm sektörler için genel olarak EK.098 2006 337 2007 452 2008 609 (2005 Fiyatlarıyla-milyon YTL) Ort. 3. Mallar 1 LAYPE YILLAR 2009 2010 511 687 (Bin ton) Ort.. Çevre Uygulamalarında vb. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.1. İstihdam Piyasasında.5.Yıllık Artış (%) 2007-2013 1.978 2.2.34 3. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Mallar 1 LAYPE YILLAR 2009 2010 511 687 (Bin ton) Ort.34 2006 211 2007 283 2008 381 2011 922 2012 1238 Tablo 9: LAYPE Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.

Sektörde Kamunun Rolü.K’de verilmiştir. 9.8.K. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. 5. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.G’de verilmiştir. 3. 4.7.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK. 3..H’de verilmiştir. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK.L’de verilmiştir. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. Rap. 253 .İ.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 254 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. Rap.K..

000 ton/yıl olmuştur.K. Gümrük Tarife İstatistik ve Pozisyon (G.1.000 ton/yıl’a çıkarmak için çalışmaları başlamış ve 1993 yılında tamamlanarak 60. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2. Rev. Mevcut Durum 2. filmlik ve boruluk gibi çeşitli Yüksek Yoğunluk Polietilen türleri üretilmektedir.) numarası 3901.İ.3. YÜKSEK YOĞUNLUK POLİETİLEN (YYPE) 1. Yüksek Yoğunluk Polietilen Fabrikasında ana ürün olan YYPE ile birlikte yan ürün olan Low Polimer de üretilmektedir. Petkim Aliağa YYPE Fabrikasında başta blow molding olmak üzere enjeksiyon.90. 1990 yılında Fabrikanın kapasitesini 40. 2.5-2..1. Low Polimer üretim miktarı YYPE türlerine göre değişmekle beraber yaklaşık olarak kullanılan etilenin % 1.'dir.Alçak Yoğunluk Polietilen ile birlikte en önemli etilen türevidir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2413. Bir kamu kuruluşu olan PETKİM'in Aliağa Petrokimya Kompleksinde YYPE üretimine 1985 yılında başlanmıştır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.11 şeklindedir. 2001 yılı ikinci yarısında çalışmalar tamamlanmıştır.1.20.Toz veya pellet (granül) halinde üretilebilir.000 ton/yıl'dır .00. Çalışan personel sayısı 101'dir. etilenin alçak basınç ( 2 – 10 Kg/cm2G ) altında. 72 . Petkim YYPE Fabrikasında üretilen YYPE.0 oranındadır.T. Ancak.000 ton/yıl’dan 60. Fabrikanın dizayn kapasitesi 40.000 t/y Sıra No: 11- Kuruluş Adı Kamu Kuruluşları Petkim YYPE Fabrikası Özel Sektör Kuruluşları - Yeri Aliağa Üretim Konusu YYPE Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.1.P. Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC. Fabrikanın kapasitesini daha da arttırmak için 1997 yılında çalışmalara tekrar başlanmıştır. Tablo 1: YYPE Sektöründe Önemli Kuruluşlar Varsa Yabancı Sermaye Payı (%) 2005 Yılı İşçi Sayısı 78 Kapasite 96. GİRİŞ: Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi: Yüksek Yoğunluk Polietilen (YYPE). Rap.Ş 255 . Kuruluş Sayısı.50’dir. Türkiye tüketiminin yaklaşık dörtte birini karşılayabilmektedir.01.90 0C'de Ziegler – Natta (Titanyum Tetra Klorür/Tri Etil Aluminyum Alkil ) tipi katalizör veya Philips (Krom oksit esaslı) tipi katalizörlerin etkisi ile polimerizasyona uğraması sonucu elde edilen bir termoplastiktir.İ.Ş. Mevcut kapasite ve Kullanımı YYPE'nin Türkiyede'ki tek üreticisi PETKİM PETROKİMYA HOLDİNG A.

Teknoloji: YYPE teknolojisine ait gelişmeler son yıllara kadar devam etmiş ve konu ile ilgili olarak çok sayıda patent yayınlanmıştır. Metalosen katalizörlerin kullanımıyla Phillips’in slurry loop prosesinde lineer alçak yoğunluk polietilen’de (LAYPE) üretilebildiği belirtilmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap.98 70. Polimerin bünyesinde önemsiz ölçüde kalıntı bırakan çok yüksek aktiviteli katalizörlerin geliştirilmesi ve böylece reaksiyon sonrası katalizör kalıntısı ayırma işlemlerinin kaldırılması. Sıvı faz proseslerinin çoğunda reaksiyon sonrası ayırma işlemini gerektirmiyen yüksek aktiviteli katalizör sistemleri kullanılmaktadır.Polimerin çözünme noktasının altında. Tablo 2: YYPE Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Ana Kapasite Kapasite YILLAR No: Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 1YYPE Kapasite Bin Ton 71. 256 .35 84. içindeki hidrokarbon kalıntısı azotla uzaklaştırılır ve ekstrudere gönderilir. Ziegler tipi katalizör sistemi kullanılarak dar molekül ağırlığı dağılımına sahip ürünler. erime noktasının çok altında kalan sıcaklıklarda. Katalizör bileşimi ve reaktör koşullarını değiştirmek suretiyle ürün özelliklerinin konrolü. Tek hat kapasitelerinin yükseltilmesi - YYPE üretim teknolojisinde katalizörler konusunda çok sayıda patent yayınlanmış olmasına rağmen ticari olarak yaygın şekilde kullanılan katalizörler. Tek geçişte etilen dönüşümü %97’inin üzerindedir.1.Ş 2004 90.00 78 2. Titanyum /Alkil Alüminyum katalizör sistemi sıvı faz “slurry” prosesidir. 1. Phillips’in krom katalizörleri kullanılarak ise geniş molekül ağırlığı dağılımına sahip ürünler üretilebilmektedir. Krom esaslı katalizör sistemleri ve Titanyum/Alkil Alüminyum esaslı katalizör sistemleri olmak üzere iki tiptir.Üretim: a)Üretim Yöntemi. sıvı faz prosesi (Şekil-1).2.13 KKO % 120 117 94 88 86 2Kapasite KKO Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.78 82. Proseste inert bir hidrokarbona katı fazdaki katalizörler eklenir ve oluşan süspansiyon etilen ve bir komonomerin beslendiği reaktöre gönderilir.30 94 2005 Tah. 75. Ana ürün itibarıyla mevcut kapasite ve kapasite kullanım oranı (KKO) Tablo 2’de verilmiştir. bir slurry (çamur) halinde oluştuğu. Teknolojik araştırma faaliyetlerinin şu alanlarda yoğunlaştığı gözlenmiştir. Bugün için en çok kullanılan proses. Polimerizasyon sonucu oluşan slurry’den polimer ürün ayrılır.K.İ.. Bugün için YYPE üretiminde kullanılan prosesleri reaksiyon sistemleri bakımından 3 grupta toplamak mümkündür. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.36 56.

Bu prosesle slurry ve çözelti proseslerine göre çok daha yüksek tek hat kapasitelerine çıkabilmektedir. Rap. krom katalizörler kullanılarak ise geniş molekül ağırlığı dağılımına sahip ürünler üretilebilmektedir. Sıvı hidrokarbon ise nozzle sistemin üzerinden reaktöre pompalanır. 257 .İ. Toz halindeki polimer reaktörden yatay bir boşaltım sistemiyle çekilir. Gaz faz prosesi ile metalosen katalizörleri birleştirmek amacıyla Dow Chemical (Insite metalosen katalizörleri) ile BP Chemicals (Innovene gaz faz teknolojisi) ve Exxon (Exxpol metalosen katalizörleri) ile Union Carbide (Unipol gaz faz teknolojisi) teknoloji ortaklıkları kurmuşlardır. Ziegler-Natta katalizörleri kullanılarak dar molekül ağırlığı dağılımına sahip.. Sıvı buharlaşırken polimerizasyon ısısını da aldığı için reaktörden ısı uzaklaştırılmasındaki limitler azalmış olur (Condensing mode). Katalizör reaktöre enjekte edilir. Proses yüksek miktarda az sayıda türün üretilmesine uygundur.Polimerin erime noktasının çok altında kalan sıcaklıklarda katı tanecikler halinde oluştuğu. komonomer. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Şekil-1: Phillips Slurry Prosesi Hidrokarbon Double-loop reaktör Katalizör Hidrokarbon seyreltici Etilen geridönüşü Flaş tankı Seyreltici Geri kazanmaya komonomer Pörç kolonu Ekstruder’e 2. Gaz faz prosesinde etilen. gaz faz prosesi (Şekil-2). Reaktörden çıkan gazla birlikte taşınan küçük polimer tanecikleri bir siklonda tutularak reaktöre geri gönderilir. gaz alınır ve ekstrudere gönderilir. hidrojen ve azot karışımının bulunduğu akışkan yataklı bir reaktörde polimerizasyon gerçekleştirilir. Exxon’ın “super condensed mode” olarak adlandırılan gaz faz prosesinde (sıvı ağırlıkça yüzdesi 20-40 arasında) reaktör verimliliği prosesin durumuna ve kullanılan katalizöre bağlı olarak %200’e kadar artırılabilmektedir. sıvı hidrokarbon ayrılır ve basınçlandırılarak reaktöre geri gönderilir. Reaksiyona girmemiş gaz soğutulur.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K. Etilen ve bir komonomer katı Ziegler tipi katalizör ile bir çözücü içinde polimerize edilir. ALİAĞA PETKİM’de uygulanan Prosesin izahı : Petkim Aliağa YYPE Fabrikasında sıvı faz “slury” prosesi uygulanmaktadır. Bu proseste polimer zinciri boyunca yan grupların dağılımı iyi kontrol edilebilmektedir. Tek geçişte etilen dönüşümü %90’ın üzerindedir. polimer ürün ekstrude edilir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Polimeri çözünme ve erime noktasının üzerinde kalan sıcaklıklarda çözelti İçinde oluştuğu. Reaksiyon ekzotermiktir 258 . Ziegler tipi katalizör. sıvı faz prosesi. Rap. Polimerizasyon tamamlandıktan sonra çözücü geri kazanılır. Ancak bu proses yüksek molekül ağırlığına sahip ürünler üretilmesine uygun değildir. Bu bağlanmanın reaksiyon ile yayılması ile polimerizasyon ilerler. düşük basınçta. TiCl4 + Al(C2 H5) 3 KOMPLEKS zincirleme bir Etilen molekülleri katalizör kompleksine bağlanır.İ.. Çözelti prosesinin en önemli avantajı türler arası geçişte minimum off-spek ürünle sağlayacak esnekliğe sahip olmasıdır. Şekil-2: BP Amoco Gaz Faz Prosesi (YYPE/LAYPE) Siklon Isı Değiştirici Reaktör Katalizör Polimer Kompresör Etilen Komonomer Enjeksiyon nozulu Seperatör Pompa 3. yüksek saflıkta etilenin polimerizasyon ile YYPE elde edilmektedir.

hava ve sudan etkilenir. Polimer slurry halinde çıkarak santrifüje gider. Ana hammadde etilen. Titanyum tetra klorür ve alkil alüminyum bileşiği olup güneş ışığı.88 Kcal / mol YYPE Fabrikası 6 Bölümden oluşmuştur. Bu kompozisyon ekstruderlerde karıştırılır. ısıtılarak eritilir ve yoğurulur. Peletleme 5. Hekzan ise sistemde tekrar kullanılmak amacı ile temizlenmek üzere Hekzan geri kazanma bölümüne gider. Süper aktif olup az miktarda katalizör büyük miktarda polimerizasyonu gerçekleştirir. Rap. C2H4 (G) 1/n (C2H4)n H=25. 2. Paketleme 6. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Pelletler halinde kesildikten sonra su ile soğutularak taşınır. Islak kek kurutucuda kurutularak toz halinde polietilen elde edilir Azot ile pelletleme bölümüne taşınır. kat. Titanyum klorür toz halde olup hekzan ile seyreltilerek belli bir Ti konsantrasyonunda polimerizerlere beslenir. Polimerizasyon 3. Pelletleme : Elde edilecek polimer türüne ait reçetelerdeki oranlara göre çeşitli stabilizerler toz polimere ilave edilirler..İ. Bu sebeple katalizörün temizlenmesine gerek yoktur. Ayırma ve Kurutma 4. Polimerizasyon: Polimerizasyon iki reaktörde gerçekleştirilir. Tri etil alüminyum sıvı halde olup hekzanla seyreltilip belli bir Al konsantrasyonunda polimerizerlere beslenir. slurry konsantrasyonu ayarlayıcısı olarak hekzan kullanılır. yoğunluk ayarlayıcısı propilen veya Büten-1. 1. 259 .K. Reaksiyon 72-85º ve 2-10 kg/cm2g basınç altındadır. 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 4. Ayırma ve Kurutma: Santrifüje giden slurry burada ıslak kek ve hekzana ayrılır. Hekzan Geri Kazanma 1-Katalist Hazırlama: Katalizör iki ayrı maddeden ibarettir. Katalist Hazırlama 2. Reaksiyon ısısının % 25’ide reaktör ceket soğutması ve dış slurry soğutma sistemi ile alınır. Kurutulan pelletler elekten geçirildikten sonra silolara gönderilir. Hekzan ayrıca kendi gizli ısısı ile reaksiyon ısısının % 75’inin uzaklaştırılmasını temin eder.

ASTM ve DIN gibi standartların yanısıra TSE standardı da kullanılmaktadır. 5. ISO 9001/2001 olarak devam etmiş ve toplam kaliteye geçme olarak hedeflenmiştir. Rap.K. Ayrıca 2001 yılından itibaren HMWG türleri ve PE 100 türü üretimide Petkim YYPE Fabrikasında üretilmektedir.000 40-500 90-470 228-1047 35-77 - İthal 8-15 10-15 Kaynak: SRI CONSULTING PEP YEARBOOK 1997 b) Ürün Sandartları : Petkim YYPE Fabrikasında.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Paketleme ve Paletleme: Homojenizasyon için harmanlamaya tabi tutulan pelletler 25’er kg’lık polietilen torbalar halinde paketlenir.İ.25-1. Daha sonra 40 torba bir palete konarak ambalajlanır.000-126. Petkim Yüksek Yoğunluk Polietilen Fabrikası için fiziksel özellikler başlıca kullanım alanları itibariyle aşağıdaki tabloda verilmiştir. SRI birim tüketim verileri ile benzerlik arzetmektedir.Ürün Standart’ı ile ilgili olarak herhangi bir sorun ile karşılaşılmamaktadır. SRI Consulting Pep Yearbook 1997 verilerine göre ton YYPE başına fiili ortalama girdiler kg olarak Tanlo 3’de gösterilmiştir. 6. Petkim YYPE Fabrikası birim tüketim verileri.Petkim YYPE Fabrikasında ISO 9002 kalite güvence sisteminin uygulanması 1996 yılında başlamıştır.. Hekzan Geri Kazanma: Katalist hazırlama ve polimerizasyon için kullanılmış olan çözünmüş veya kristal halde düşük molekül ağırlıklı polimer içeren hekzanın yeniden kullanıbilirliğini sağlamak için hekzan geri kazanılır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 260 . Tablo 3: Birim Üretim Girdileri Ana Mamul: Ton YYPE Girdiler Etilen Büten-1 Hidrojen Soğutma Suyu Proses Suyu Buhar Elektrik(Kwh) Azot(Nm3) n-hegzan(lt) Miktar (kg) Yerli 1015-1035 0.10 31.

tevsii nedeni ile yaklaşık 2 ay fabrika durduğundan üretim düşük olmuştur. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2005 yılında üretimin düşme nedeni ise Etilen Fabrikasının tevsii nedeni ile yaklaşık 3 ay hammadde temin edilememesidir.35 EKSTRÜZYON 0.300 >500 8 – 10.11.98 70.1 46.970 Dar 200 > 500 9. 2002 yılından itibaren Fabrikanın üretimi yükselişe geçmiş ve 2004 yılında 90.01 – 0.9 28. 261 . 43.4 –19 0.000 2-8 45 – 75 3 .950 – 0.000 ton üzerinde üretim gerçekleşmiştir.44 78. Petkim YYPE Fabrikası üretim miktarı 1999 ve 2000 yıllarında yaklaşık aynıdır.Ş Tablo 5: Üretim Değeri Sıra Ana No: 1 Mallar YYPE (10 6 YTL) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.Ş Petkim YYPE Fabrikası üretimi 90.66 89.956 Dar–Çok Geniş 250 . 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.2 -19.30 75.36 56.9 -16..000 40 .1 73.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.11 YYPE TİPLERİ ŞİŞİRME 0.Geniş 300 -350 >500 8. 1 YYPE 71.15 c) Üretim Miktarı ve Değeri : Tablo 4:Üretim Miktarı Sıra Ana (Bin Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.000 ton/yıl cıvarında sabitlenmiş durumdadır.9 50.000 – 11. ÖZELLİKLER Erime Akış İndisi Yoğunluk Molekül Ağırlığı Dağılımı Gerilme Direnci Kopmada Uzama Bükülme Modülü Çevresel Baskı ile Kırılmaya Dayanım Spiral Akış Çatlama Mukavemeti BİRİM Gr / 10 dk.000 . Gr / cm3 Kg / cm2 % Kg / cm2 Saat cm Kg cm / cm İNJEKSİYON 4.25 – 0.5 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.İ.K.000 >400 6 .13 90. Rap.78 82.957 – 0.79 131.65 0.9 0.966 Orta .950 – 0.00 -2.9 126 -18. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.48 45.4 -3.1 14. 2001 yılında 2.9 YILLAR Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.9 -4.400 8 .1 9.77 35.35 84.

Ş Tablo 7’den görüldüğü gibi Türkiye’nin YYPE üretimi sabit kaldığından ithalatı artarak devam etmiş ve 2005 yılında 290.K. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ.57 31.3 143.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak: Petkim Holding A.1.Diğer Ticari Maliyet .7 6.. Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: 2005 Yılı YTL Pay (%) Sınai Maliyet .9 2 0. 262 . d) Maliyetler: Petkim YYPE Fabrikası maliyetleri ana mal birimi % bazında Tablo 6’da verilmiştir.66 -1.7 3.0 Petkim YYPE Fabrikası maliyeti AB Ülkeleri YYPE Fabrikaları maliyetleri ile benzerlik göstermektedir. Fakat Asya ve Orta Doğu Ülkeleri YYPE Fabrikaları maliyetleri ile karşılaştırıldığında ise hammadde maliyetinden dolayı yüksek kalmaktadır.Satış ve Pazarlama Giderleri .Enerji .5 220. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.2 100.Amortisman .60 17.57 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.000 ton cıvarında olacağı tahmin edilmektedir.3.6 187.6 3.Direkt İşçilik .Endirekt İşçilik .Genel İdare Giderleri . 2005 yılında YYPE ürün ithalatının yaklaşık 391.Ş 72.43 40. 1 YYPE 86 103.37 30.5 1.000 $ olacağı tahmin edilmektedir.8 102.500. 2. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. Dış Ticaret a) İthalat: Tablo 7: YYPE Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YILLAR (Bin Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.4 290 20.2 8.Hammadde-Malzemeler .2 1.

İ.2 ABD 2.4 7.2004 yılından itibaren hampetrol fiyatlarına bağlı olarak nafta fiyatının yükselmesi nedeni ile YYPE Ortalama İthalat Birim fiyatları da artmıştır.Fakat 2004 yılından itibaren Orta Doğu Ülkeleri ilk sıraları almaktadırlar.7 2.4 13.65 23.5 60.3 109.6 13. 1 YYPE $ 745 831 762 672 749 1009 1300 11.5 125 Önemli Diğer Ülkeler Rusya Fed.7 11. Cari Fiyatlarla.1 Küveyt 5.Ş Tablo 9’dan görüleceği gibi 2004 yılına kadar YYPE Ortalama İthalat Birim Fiyatları kararlı olarak seyretmiştir.9 Ukrayna 5.4 14.4 18 26.2 6.Ş Tablo 10’dan görüleceği gibi 2004 yılına kadar AB ülkeleri haricinde en fazla ithalat yapılan 5 ülkeye bakıldığında.3 -11.5 222.4 Japonya 1.5 41.1 3.36 75. Tablo 8: YYPE Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YILLAR (CIF. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.3 24.K.1 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.4 75.66 -9.53 58.8 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. AB Ülkeleri Toplamı 3 17.0 28.2 11.4 34. 19.4 Libya 14.6 Suudi Ara. Dünya’nın çeşitli bölgelerinden ithalat yapıldığı görülmektedir.1 86.2005 yılında Suudi Arabistan Devletinden yapılan ithalat.5 -8.3 77.2 106.8 66.1 Özbekistan 10.0 13.8 6.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Ş Tablo 9: YYPE Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF. 8. 1 YYPE 64.6 10.0 Katar 11.9 10. 263 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.7 6.6 4. 2007 yılından itibaren İran’daki yüksek kapasiteli YYPE Fabrikalarının devreye alınması ile birlikte İran’nında YYPE İthal edilen ülkeler sıralamasında ilk sıraları alacağı tahmin edilmektedir.9 G. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Rap.5 8.2 14.7 28. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. Tablo 10 : AB ve Önemli Diğer ÜlkelerdenYYPE Sektörü Ürün İthalatı (Bin Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.5 34.3 3 14 50 51.1 6.82 45.4 391..8 11.Orta Doğu Ülkelerinden Suudi Arabistan.3 Mısır 7.Kore 4. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.53 140.Milyon $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. Petkim YYPE Fabrikasının 2005 yılı üretimine yakındır.9 3.7 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.5 6.2 13.96 96. Türkiye’ye olan YYPE ihracatını katlayarak arttırmaktadır.

1 YYPE 1912 2686 4689 1686 2730 913 500 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.1 -66.6 5 3 15.6 75.4 7.8 3.3 7.1 37.Cari Fiyatlarla.7 26.4 2.1 G.6 38.4 16.5 ABD 2.6 53.9 10.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 40. Petkim Aliağa Kompleksinde Etilen Fabrikasından hammadde temin edildiğinden etilen ithalatına gereksinim yoktur.9 55.Kore 3.3 4 Küveyt 3.Ş Tablo 7’deki İthalat miktarlarından da görüldüğü gibi Petkim YYPE Fabrikası Türkiye Tüketiminin ¼’ünü ancak karşılayabilmektedir.2006 ve sonraki yıllarda ithalat rakamlarında ciddi artışlar olacağı görülmektedir.8 39. Rap. AB Ülkeleri Toplamı 46..Ş (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.8 Katar 10.7 5. YYPE üretimi için herhangi bir yarı ürün ithalatına gereksinim yoktur.2 10.İ.5 4.3 Özbekistan 9.K.7 49.Milyon $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Tablo 12: YYPE Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.2 85 117 162.2 264 .6 Libya 12.8 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.5 17.2 7.7 Önemli Diğer Ülkeler Rusya Fed. b) İhracat: Petkim YYPE Üretimi Türkiye’nin YYPE İhtiyacını karşılayamamaktadır.4 Ukrayna 3.1 2. Tablo 11: AB ve Önemli Diğer Ülkelerden YYPE Sektörü Ürün İthalatı (CIF.6 Suudi Ara.6 -45.2 Mısır 4.Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine ve bazı ülkelere az miktarda ihracat yapılmaktadır.6 5.6 -64 62.3 6 Japonya 1.YYPE üretimi için gerekli olan muhtelif katalizör ve stabilizerler ise yurt dışından ithal edilmektedir.8 10.6 6.5 74. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.4 6.3 12.9 20. 11. Fakat AB Ülkelerine.2 14.1 11. 5.

1 -15 ($) YILLIK ARTIŞLAR (%) Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.92 0. AB Ülkeleri Toplamı 2593 85 563 200 -38.Milyon $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.Ş 265 .Tablo 15’den görüldüğü gibi AB ve Önemli Diğer Ülkelere YYPE İhracatı yok denecek kadar azalmış durumdadır.27 12.Bunun nedeni Petkim YYPE üretiminin Türkiye Pazarının ihtiyacını karşılayamayacak durumda olmasıdır.Ş Tablo 14: YYPE Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları Sıra Ana Fiyat YILLAR No: Mallar Birimi 1 YYPE $ 2005 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.6 51.4 1 YYPE 1119 686 Önemli Diğer Ülkeler KKTC 346 375 251 441 191 305 250 Mısır 206 1500 400 Suriye 200 200 Romanya 40 60 Polonya 25 Bulgaristan 100 Cezayir 750 100 Ukrayna 553 781 Makedonya 43 23 Çin Halk C.5 82. 1900 İsrail 23 ABD 2 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.2 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.7 -100 -64.6 -61.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.9 16. Tablo 13: YYPE Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR No: 1 (FOB.5 -1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Tablo 15: AB ve Önemli Diğer Ülkelere YYPE Sektörü İhracatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.05 1.95 1.Ş Tablo 14’den görüldüğü gibi 2004 yılından itibaren hampetrol fiyatlarındaki ciddi artışlar nafta ve etilen maliyet fiyatlarına da yansıdığından YYPE Sektörü İhracat Ortalama Birim fiyatları aşırı yükselmiştir. Tablo 15’de AB ve Önemli Diğer Ülkelere YYPE ihracatı gösterilmiştir.746 0.8 -64. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.95 2.. Rap.1 -13.02 1. 535 728 630 622 702 817 1268 36.9 55.Cari Fiyatlarla.K.634 66.7 278 -96. YYPE 1. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.İ.

AB Ülkeleri Toplamı 1 YYPE 556 516 1.K.AB Ülkelerine yapılan az miktardaki ihracat ise Petkim Üretimin. Rap. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.2 213 -96.4 4.98 17.İ. Cari Fiyatlarla.9 Önemli Diğer Ülkeler KKTC 238 308 185 274 149 318 282 Mısır 100 1.7 -34. 1. Tablo 15’den de görüldüğü gibi Petkim YYPE Fabrikası üretimi çok büyük oranda iç pazarda tüketilmektedir.617 58 2730 390 254 -7.Ş Tablo 18:Tüketim Değeri Sıra Ana No: Mallar 1 YYPE YILLAR (Cari Fiyatlarla.4.294 İsrail 20 ABD 3 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.74 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. İç Pazara yönelik olması nedeni ile son yıllarda durma noktasına gelmiştir. KKTC Devletine az miktarda ihracat yapılmaktadır.040 248 Suriye 100 106 Romanya 29 36 Polonya 17 Bulgaristan 73 Cezayir 458 58 Ukrayna 359 509 Makedonya 24 18 Çin Halk C.15 16. Tablo 16 : AB ve Önemli Diğer Ülkelere YYPE Sektörü İhracatı (FOB. 157 169 156 228 265 310 365 7. 117 140 119 153 198 313 474 20 -15 29 29 58 51 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.. Yurtiçi Tüketim: Aşağıdaki Tablo 17’den görüleceği gibi YYPE Sektörü Yurtiçi tüketimi devamlı olarak artmakta fakat Yurtiçi üretim sabit kalmaktadır.64 -7. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.Ş 266 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.606 -85.Ş 2. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.1. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.69 46.Milyon $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. Tablo 17:Tüketim Miktarı Sıra Ana No: Mallar 1 YYPE (Bin Ton) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.23 16.

69 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Petkim YYPE Fabrikasında Ürün kalitesi açısından rekabet ile ile ilgili sorun görülmemesine rağmen Fiyat rekabeti açısından ciddi sorun vardır.7.22 - - -2.8.5 22. 1 YYPE 700 825 675 625 800 1060 1300 17. Rap.22 -11. 2.36 - 28 9 9 9 9 26 24 -67. Tablo 20: YYPE Sektörü İstihdam Durumu YILLAR İşgücü Yüksek Teknik İdari Orta Teknik Memur İşçi Düz Kalifiye 1999 2000 2001 2002 2003 2004 7 7 7 7 7 7 2005 Tah.6 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.836.9 -18..Paketleme hizmetleri zaman zaman Müteahhit kapsamında yaptırıldığından Düz işçi sayısında dalgalanmalar olmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.Petkim YYPE Fabrikasının Mühendis ve Teknisyen sayıları Dünyada’ki benzer YYPE Fabrikaları ile paralellik arzetmektedir.1. -14. Petkim YYPE Fabrikası Mühendis sayısında da(Yüksek-Teknik) 1999 yılından beri önemli değişiklik olmamıştır. Sektörün Rekabet Gücü Petkim Aliağa Kompleksindeki YYPE fabrikasında kullanılan “slurry” prosesi halen dünyada yaygın olarak kullanılan geçerli proseslerden birisidir.2 -7. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK.Bu proses ile Dünyadaki 15 ülkede 4.1.6.1.A’da verilmiştir.Ş 2. İstihdam: Petkim YYPE Fabrikasında istihdam edilen teknik eleman sayısında önemli değişiklik olmamakta ve yeni teknik eleman istihdam edilmemektedir.000 ton/yıl üretim yapılmaktadır.4 28 32.K. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.35 - - - 189 -7. 2.23 93 90 90 90 88 78 78 -3. Tablo 19: YYPE Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları ($) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.Ş 2. 6 2000 Kişi YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Tablo 19’dan da görüleceği gibi 2003 yılından itibaren YYPE fabrika çıkış fiyatları dünya YYPE fabrika çıkış fiyatlarına paralel olarak yükselmiştir.5. 267 . Fiyatlar: 1999 yılından itibaren sektörde ana malların yıllık ortalama yurtiçi fabrika çıkış fiyatları ve bunların değişimleri Tablo 19’da gösterilmiştir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1.

2. Sektörün Sorunları Konu tüm petrokimya sektörleri için genel olarak incelenmiş olup.10. 2. c) Yatırımlar Sekizinci Beş Yıllık Plan Döneminde YYPE sektöründe Petkim YYPE Fabrikası üretim kapasitesi 2001 yılında % 60 arttırılarak 96. 2.K. Petkim YYPE fabrikasından ürün alan müşterilerin şikayetleri genel olarak ürün ambalajı ve ürünü işleme yönünde olmuştur.1.2.Petkim Holding A. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. ile aynıdır.İ. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu AB ülkeleri YYPE sektörü üzerine yatırımlarını azaltmışlardır.Kullanılan kataliz ve stabilizerler ise ithal edilmektedir.Bu iki ülkedeki yüksek kapasiteli YYPE Fabrikaları büyük oranda ihracata yönelik olarak faaliyet göstereceklerdir.000 ton/yıl olmuştur. Sektörün Dünyada (OECD. 2005 yılı itibari ile Türkiye YYPE tüketiminin ¼’ü Petkim tarafından karşılanmakta geri kalan ¾’ü ise ithal edilmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.9. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: a) İstihdam Sekizinci Beş Yıllık Plan Döneminde Petkim YYPE Fabrikasında Fabrikada çalışan personel sayısı 134’den 101’e düşmüştür. DTÖ. e) Ürün Kalitesi Sekizinci Beş Yıllık Plan Döneminde YYPE fabrikasında ürün kalitesi ile ilgili bir problemle karşılaşılmamıştır. 268 .1. Özellikle İran ve Suudi Arabistan’da YYPE üzerine büyük yatırımlar yapıldığı bilinmektedir. Sekizinci Beş Yıllık Plan DönemindeYYPE piyasasındaki fiyatlar önceleri kararlı seyretmiş fakat 2004 yılından itibaren nafta fiyatlarına bağlı olarak etilen fiyatının yükselmesi nedeni ile 2004 ve 2005 yılı fiyatları önceki yılların fiyatlarının yaklaşık 2 katına çıkmıştır. Piyasada YYPE kullanan müşterilerin problemlerini çözmek için gayret sarfetmektedir.Fabrikada kullanılan ütilitelerin tamamı Petkim Ütilite Fabrikalarından karşılanmaktadır.3. Petkim YYPE fabrikası ürün özellikleri lisansör firma olan Japon Mitsui Chemical Inc. Rap.Ş Şirketi. 2. EK-C’de ver almaktadır. b)Fiyatlar Sekizinci Beş Yıllık Plan Döneminde ürün ithalatı(miktar) rakamlarında büyük değişiklikler olmasına karşı ürün ihracatında önemli değişiklik yoktur.. Petkim YYPE Fabrikası kapasite olarak son noktaya gelmiştir. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler Petkim YYPE Fabrikasının ana girdisi olan etilen Petkim Etilen Fabrikasından temin edilmektedir. d) Verimlilik Sekizinci Beş Yıllık Plan Döneminde Petkim YYPE fabrikası devrede kalma faktörü % 95-96 arasında gerçekleşmiştir.

072 1.3. 3.1.İ. Bu nedenle Dokuzuncu Plan Dönemi için üretimin tamamı Türkiye’de kullanılacağı düşünüldüğünden İhracat Projeksiyonu tahminleri ve gelişme beklentisi yapılamamaktadır.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 175 175 175 0 269 . Tablo 25: YYPE Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. Üretim Projeksiyonu: Dokuzuncu Plan Dönemi için Üretim Projeksiyonu tahminleri ve gelişme beklentileri Tablo 25 ve Tablo 26’da verilmiştir.2. Mallar 2006 1 YYPE 712 YILLAR 2009 2010 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Tablo 21: YYPE Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 1.. Mallar 1 YYPE YILLAR 2009 2010 2011 100 100 100 (Bin Ton) Ort.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 100 100 0 2006 2007 2008 100 100 100 Tablo 26: YYPE Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.228 2007 817 2008 936 (2005 Fiyatlarıyla-Milyon YTL) Ort. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.849 18 3. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: Dokuzuncu Plan Dönemi için Yurtiçi Talep Projeksiyonu tahminleri ve gelişme beklentileri Tablo 21 ve Tablo 22’de verilmiştir.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 1.K. İhracat Projeksiyonu Türkiye’nin tek YYPE üreticisi olan Petkim YYPE Fabrikası 2005 yılı ıtibari ile Türkiye YYPE ihtiyacının yaklaşık ¼’ünü karşılayabilmektedir. Mallar 2006 1 YYPE 407 YILLAR 2009 2010 613 702 ( Bin Ton) Ort.613 1. Rap. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3. Mallar 2006 1 YYPE 175 YILLAR 2009 2010 175 175 2007 175 2008 175 (2005 Fiyatlarıyla-Milyon YTL) Ort.057 18 2007 467 2008 535 2011 805 2012 922 Tablo 22: YYPE Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No. 3.408 1.

Rap. Tablo: 27 YYPE Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. YYPE maliyetini olumsuz etkilemektedir. Ayrıca Petkim Aliağa Kompleksi YYPE Fabrikasının Ütilitelerinin tamamını karşılayabilmektedir. c) Hammadde İthalatı: YYPE Sektörünün gereksinimi olan ana hammadde etilendir. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri: 2005 yılı verilerine göre Türkiye’nin YYPE sektörününe olan ihtiyacı artarak devam etmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 3.145 22..Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 961 22.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Dokuzuncu Plan Dönemi için Ürün İthalatı Projeksiyonu tahminleri ve gelişme beklentileri Tablo 27 ve Tablo 28’de verilmiştir. Yatırım Tahminleri: 3.YYPE sektörüne yatırımda en önemli faktör ucuz hammadde(etilen) temini olarak görülmektedir.4. 3. Petkim Aliağa Kompleksindeki etilen fabrikası YYPE’nin etilen gereksinimini karşılayabilecek durumdadır. devam eden veya başlanacak yatırımlar ve sektöre eklenecek yeni kapasiteler yoktur.5. Mallar 1 YYPE YILLAR 2009 2010 517 606 (Bin Ton) Ort.İ.2. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 YYPE 371 441 523 616 722 844 964 1.8 b) Yarı ürün ithalatı: YYPE Sektöründe yarı ürün kavramı olmadığından gereksinimde olmayacaktır.7 2006 311 2007 371 2008 439 2011 709 2012 826 Tablo 28: YYPE Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu (2005 Fiyatlarıyla–Milyon ABD $) Ort. Kataliz ve stabilizerler yurt dışından temin edilmeye devam edecektir. 270 . Eklenecek Yeni Kapasiteler: Türkiyede YYPE Sektöründe Kuruluş bazında teşvik belgesi almış.5.1.Fakat YYPE’nin ana hammaddesi olan etilen fiatı. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Asya ve Orta Doğu Ülkelerinde hammadde ucuz olarak temin edildiğinden ve Dünya’da YYPE sektörüne talep hızla arttığından yoğun olarak YYPE sektörüne yatırım yapmaktadırlar. 3.5.K.

7. 271 . 5. Tüm sektörler için genel olarak EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK. Teknolojide. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.000 ton/yıl kapasiteye ulaşılırken gaz fazda 400. 4. Girdi Piyasalarında.G’de verilmiştir. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri: YYPE slurry.K.K’de verilmiştir. Sektörde Kamunun Rolü.Türkiye’nin YYPE Sektöründe kalite ve pazar problemi yoktur. 9. 3. Ziegler-Natta veya single-site katalizörler kullanarak bimodal ve multimodal polietilenleri üreten multizonlu bir reaktör Montell tarafından geliştirilmiştir..İ. İstihdam Piyasasında.000 ton/yıl’ın (Exxon super condensed mode) üzerine çıkılabilmektedir. Dupont.8. sıvı ve katı atık yoktur. Çevre Uygulamalarında vb. 3. BP Amoco’ya demir ve kobalt tridentate katalizörler kullanarak YYPE üretimi için lisans satmıştır. Geleneksel ZieglerNatta ve krom katalizörlerin metalosen katalizörlerle birlikte (hibrid katalizörler) kullanımı yoluyla YYPE’nin özelliklerinin geliştirildiği ifade edilmektedir. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. Kullanılmakta olan stabilizerlerin Food Grade olması ürünün yiyecek ambalajı dahil akla gelen her yerde kullanılmasına olanak sağlamaktadır. çözelti veya gaz faz prosesleri ile elde edilmektedir. 3. AB’YE KATILIM SÜRECİNİN SEKTÖRE ETKİLERİ AB ülkeleri ile Türkiye arasında YYPE Sektöründeki benzer yaklaşımlar vardır. İki slurry veya iki gaz faz yada bir slurry bir gaz faz reaktör kombinasyonu kullanan bimodal prosesler ile üretilen ürünlerin metalosen katalizörler kullanılarak üretilen ürünler ile rekabet edebildikleri iddia edilmektedir. Çevreye doğrudan atılan gaz. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK.6. Metalosen katalizörler slurry loop prosesi ile üretim yapan üreticilere LAYPE piyasasına girme imkanı sağlamakta ve polietilenler arasındaki sınırları ortadan kaldırmaktadır. Yeni YYPE fabrikalarında tek hatta slurry fazda 300.L’de verilmiştir. Ar-Ge Faaliyetlerinde. Rap.Türkiye’nin YYPE Sektöründeki sorunu AB Ülkelerinde olduğu gibi Hammadde(etilen) maliyetinin yüksek olmasıdır. Aliağa’da kurulu bulunan Petkim Yüksek Yoğunluk Polietilen Fabrikasının da prosesden kaynaklanan herhangi bir çevre kirletici faktör bulunmamaktadır.H’de verilmiştir.

272 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr..K.İ. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

3.35 100 55 7 15 PVC ürünü beyaz renkli şekilsiz tozdur.00. 18%.1.1. Mpa Isıl Genleşme. profil ve boruluk 20%.22. Kendi monomerinde çözünmeyen tek polimer olup. Plastifiye edilmemiş PVC için ISIC.10’dur. Rap. POLİVİNİL KLORÜR (PVC) 1. film and sheet.1.P. şişelik. Ürünün Özellikleri PVC’nin süspansiyon türde yalnızca Aliağa da üretilmektedir Properties Density at 20 oC Melting Temperature. Rev. 10 / C Uzama. Seyreltik asit ve bazlara 273 .25. C Gerilme Mukavemeti. % -5 o o 1.T. Palstifiye edimiş PVC için ISIC.İ.İ. 2413.04. PVC’nin Birleşmiş Milletler Sektörel Tasnif Kodu ISIC. Mpa -5 o o 1. GİRİŞ : 1. numaraları 39. % 1. PVC’nin Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. nitrobenzene.P.K.03. 10 / C 7 Elongation.2. C Tensile Strength. Özellikler : Yoğunluk 20 oC da Erime Sıcaklığı.21. sıcaklık ve katalizörlerin etkisinde polimerizasyonu ile PVC ürünü toz halinde elde edilmektedir. cyclohexanone. Yurtiçi talep hesaplanırken G.00 olan Plastifiye edilmemiş PVC ve 39.3 numarası 2413.00’dır.03.00.00. 2413. kablo kılıflama 8%. ve tetrahydrofuran da çözünür.00. Rev.23’tür.3. 3%.) numarası 39.1. Plastifiye edilmiş PVC türler de göz önüne alınmıştır..35 100 55 15 Thermal Expansion.03.00 olan. Rev. 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.00. 12% dir.04. 39%.3. Kullanım Alanları PVC nin son kullanıcılarına göre dağılımları: boru ve bağlantı elemanı olarak.10.T.İ. ve diğerleri.04.00. Sektörün Tanımı ve Sınırlanması Vinil Klorür Monomer’in (VCM) basınç.

) 1999-2005 yılları için Tablo-2’de verilmiştir. konsantre nitrik asit ve cromic asitten etkilenir.Ş.Mevcut kapasite ve Kullanımı Polivinil Klorür (PVC) ürününün Türkiye’ deki tek üreticisi Petkim Petrokimya Holding A. karbondioksit ve kuru kimyasal toz kullanılmalıdır.Ş. bir kamu kuruluşudur. Koruyucu gözlükler mutlaka kullanılmalıdır. 2. SÜSPANSİYON Yok PVC Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Rap. güneş ışığı almayan kapalı yerlerde muhafaza edilmelidir.O.1. serin. PVC yangınlarını söndürmek için su spreyi.K.Ş. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR 2. Kuruluş sayısı. PVC iyi havalandırmaya sahip kuru. 80 oC. Mevcut Kapasite ve Kullanımı : Aliağa PVC ünitesinin kapasitesi 150. 2002 yılında 1 adet reaktör ilavesiyle kapasite 150 000 ton/yıl a ulaşmıştır. Petkim’in Aliağa/İzmir Komplekslerinde kurulu PVC fabrikası mevcuttur. Mevcut Durum 2.1.1. Tablo-1 : PVC Sektöründeki Kuruluşlar Varsa Yabancı Sermaye Payı (%) 2005 Yılı İşci Sayısı 98 Kapasite Ton 150 000 Kuruluş Adı PETKİM PVC FABRİKASI Yeri Mülkiyeti Üretim Konusu PETKİM ALİAĞA HOLDİNG A.000 ton/yıl kapasite ile üretime geçen Aliağa PVC fabrikası 1995 yılında tamamlanan tevsii ile 140.000 ton /yıl kapasiteye ulaşmıştır.nin üzerinde renk değişimi başlar ve çok az miktarda da olsa HCL çıkışı başlar.İ. Hammaddesi : Vinyl chloride monomer (VCM) dir Sağlık ve Güvenlik Bilgileri : 80 oC’ ye kadar PVC stabil olup. Şirket bünyesinde bulunan Yarımca Kompleks Başkanlığı 05. Tablo-2 : PVC Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu 274 .K.10. PVC ye uzun süreli maruziyetler de deride tahrişlere ve gözlerde konduktivite neden olur.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.(Tüpraş)’ne 01. fosgen ve diğer toksik gazlar içerir. dirençli olup. Fluorine’ den oldukça fazla etkilenir.000 ton/yıl’dır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Ş..2001 tarihinde devredilmiştir. PVC yandığında çıkan dumanlarda HCl.11. karbonmonoksit. 1986 yılında105. Kurulu kapasite ve Kapasite kullanım oranları (K.2001 tarih ve 2001/54 sayılı Özelleştirme Kurulu Kararı gereği Türkiye Petrol Rafineleri A.

Bu proses. süspansiyon polimerizasyon prosesinde kullanılan serbest radikal başlatıcılar kullanılarak genellikle iki kademede gerçekleştirilir. Kütle polimerizasyonu 2.Ş.05 2005 150 0.VCM . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.75 2002 140 1. Polimerizasyon düşük bir dönüşüm oranında durdurulur ve polimer monomerden ayrılır. Emülsiyon polimerizasyonu 3. Rap.K. hidrojen peroksit gibi) .1.98 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Birinci kademede yüksek hızda karıştırılan bir otoklavda tane büyüklüğü. Kütle polimerizasyonu prosesinin avantajı düşük utilite giderine sahip olması ve kurutma bölümüne ihtiyaç göstermemesidir. Mikro süspansiyon polimerizasyonu 4. ANA ÜRÜN KAPASİTE BİRİM YILLAR BİLGİLERİ 1999 2000 195 0..12 2003 150 140 2004 150 1. Emülsiyon Polimerizasyonu Polimerizasyon genellikle aşağıdaki maddeleri içeren ceketli karıştırıcılı otoklavlarda kesikli (batchwise) veya sürekli (continuous) olarak gerçekleştirilir: . Monomer geri döndürülür. ikinci kademede düşük hızda karıştırılan bir otoklavda molekül büyüklüğü artırılır. Ürün granül halindedir.Emülsiyon yapıcı (sabun gibi) Polimerizasyon sonunda otoklav. Prosesin dezavantajı ise esnek olmamasıdır.90 2001 195 0. ince PVC taneciklerinin sudaki dispersiyonundan oluşan bir emülsiyon içerir. Üretim a) Üretim Yöntemi-Teknoloji Polivinil Klorür kullanılmaktadır.İ. Süspansiyon polimerizasyonu 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Demineralize su . 1998 İstatistik Yıllığı 2. 1. 2.2. Lateks şeklinde adlandırılan bu emülsiyondaki PVC 275 . üretiminde ticari olarak 4 polimerizasyon proses tekniği Bu proses teknikleri .86 PVC Kapasite KKO Bin ton (%) 195 0. Kütle Polimerizasyonu VCM taşıyıcı ortam olarak kendisi kullanılarak polimerize edilir.Suda çözünen bir başlatıcı (persülfat.

Polimerizasyon aşamasında kullanılan emülsiyon yapıcıların çoğu üründe kalır. Slurry. Lateks olarak adlandırılan bu sıvıdaki PVC taneciklerinin büyüklüğü genellikle 3 mikrometredir. Son ürünü elde etmek üzere daha sonra yapılan işlemler. Polimerizasyon sonunda otoklav. Başlıca hammadde ve yardımcı maddeler şunlardır: . suda ince PVC taneciklerinin oluşturduğu süspansiyon içerir. Emülsiyon PVC türleri daha çok duvar kağıtları. sıyırıcıda buharla alınır. 276 . PVC atomizer tipi kurutucuda sıcak hava ile kurutularak sudan ayrılır.K. Emülsiyon polimerizasyon prosesinde bir metreküp reaktör hacminde yılda 250 ton ürün düzeyinde bir verimliliğe ulaşabildiği belirtilmektedir.Demineralize su .VCM .Monomerde çözünen bir başlatıcı . taneciklerinin çapı genel olarak 0. VCM’in ayrılması ya reaktörün kendisinde yada reaktör ile sıyırıcı arasında yer alan bir blowdown tankında yapılır. selüloz derivatifleri gibi) . santrifüj ve kurutma işlemlerinden geçirildikten sonra elenir ve paketlenir.Ürünün kalitesini artırmak için diğer katkılar Kolloidlerin türüne.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Monomerde çözünen bir başlatıcı (organik peroksit gibi) . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bunlar belli koşullarda ürüne daha iyi termal stabilite ve daha kolay işlenebilirlik gibi özellikler kazandırırlar.Emülsiyon yapıcı Karışım bir homojenizerden geçirildikten sonra reaktöre beslenir. karıştırıcılı reaktörlerde kesikli olarak (batchwise) gerçekleştirilir.İ. 4. Rap. 3. suni deri imalatı gibi alanlarda ve otomobillerde gövde altı örtüsü olarak kullanılmaktadır.1-2 mikrometre arasındadır. Süspansiyon Polimerizasyonu Süspansiyon polimerizasyonu soğutma sistemleriyle donatılmış.. Emülsiyon polimerizasyonu ile üretilen ürünler genellikle değirmenlerden geçirilerek üğütülür ve pasta olarak satılır.Süspansiyonun stabilitesini artırmak ve PVC’nin kalitesini kontrol etmek için yüzey aktif maddeler ve kolloidler (polivinil alkol. dozajına ve reaktörün karıştırma koşullarına bağlı olarak monomer damlacıkları aglomere olurlar. İstenilen dönüşüm oranına ulaşıldığında (% 85-95) reaksiyon durdurulur. yer karoları. Arta kalan VCM. Mikrosüspansiyon Polimerizasyonu Polimerizasyon aşağıdaki maddeleri içeren bir otoklavda gerçekleşir: . PVC’nin ortalama tanecik büyüklüğü yaklaşık 125 mikrondur.Demineralize su .VCM . emülsiyon polimerizasyonu prosesinde yapılanların aynısıdır. Slurry olarak adlandırılırken PVC taneciklerinin sudaki süspansiyonundan kalan VCM ayrılır.

emulsion and high impact PVC Suspension process Chisso Engineering. Süspansiyon polimerizasyon prosesi dünyada en çok kullanılan PVC üretim yöntemidir (Dünya kapasitesinin yaklaşık % 80’i). Costain Suspension process with VCM stripping technology (Source: ECN Chemical Engineering & Construction Directory) Süspansiyon polimerizasyonu proses akım şeması Şekil-2’de verilmektedir.’nin Yarımca’da bulunan PVC fabrikasında emülsiyon ve süspansiyon prosesleri. Süspansiyon prosesinde kullanılan reaktör hacimleri 20-200 m3 arasında olabilmektedir. Petkim Petrokimya Holding A. Süspansiyon prosesinin avantajı ölçek ekonomisi ve esnekliktir. Lisansör Firma Chisso Corp Elf Atochem Elf Atochem Inovyl Inovyl Inovyl Mitsui Chemicals Nippon Zeon Nippon Zeon Shin-Etsu Chemical Solvay Tosoh Corp Vestolit Vinnolit Technologies Krupp Uhde Various Kontraktör Krebs-Speichim. Süspansiyon polimerizasyonu ile üretilen ürünler daha çok boru.Ş. kablo. reaktörde polimer depozitlerinin oluşumu engellenmekte ve böylece her batch’den sonra reaktörün açılma ihtiyacı ortadan kalkmaktadır. others Krebs-Speichim Case by case Case by case Case by case Hitachi Zosen.K. 277 . Optimum reaktör büyüklüğü kapasiteye ve istenilen tür sayısına bağlıdır. Reaktörde açık veya kapalı reaktör teknolojileri kullanılmaktadır. Aliağa’da bulunan PVC fabrikasında ise sadece süspansiyon prosesi kullanılmaktadır. Süspansiyon prosesinde bir metreküp reaktör hacminde yılda 600 ton ürün düzeyinde bir verimliliğe ulaşılabildiği belirtilmektedir. paste grade Suspension polymerisation Suspension polymerisation Suspension Suspension.İ.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. JGC Case by case Case by case Prosees Özellikleri Bulk two step polymerisation Microsuspension two step polymerisation Suspension polymerisation Emulsion polymerisation Build-up suppressant Evicas-90 for PVC-S and PVC-E processes Suspension polymerisation process Suspension process Microsuspension process. Toyo Eng. kapı pencere imali ile enjeksiyon ve şişirme kalıplama uygulamalarında kullanım alanı bulmaktadır. Kapalı reaktör teknolojisinde. Açık reaktör tipinde reaktörler her batch’den sonra açılmakta ve gerekliyse temizlenmektedir. Reaktörlerin açılmadan 400 batch’in üzerinde çalıştırabildikleri belirtilmektedir. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K.. Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Şekil-2 : Süspansiyon Polimerizasyonu Prosesi ile PVC Üretimi Akım Şeması VCM Katkılar/Katalizörler Geri Kazanılan VCM VCM Geri Kazanma Su Santrifüj Reaktör VCM Sıyırıcı Kurutucu Blowdown Kabı Sıcak Hava Paketleme 278 .

66 Ton 371 KWH 18 NM3 45 M3 0.2001 tarihinde devredilmiştir.Pol 1. Askorbik Asit Dağıtıcı Madde (PVA) Hid.01124 Ton 0.00001Ton 68 M3 0.18 Ton 119 KWH 5.Ş.(Tüpraş)’ne 01.01014 Ton 0. c) Üretim Miktarı ve Değeri 1999-2005 yılları PVC üretim miktarı Tablo. -0.K.95 2002 -0..peroksit Ham materyal Soğutma suyu Buhar Elektrik İnert Gaz Natural Gaz Kütle Pol. Tablo. ( 1 Ton PVC ) Bach..95 2003 -0.4 : 1999-2005 yılları arası üretim miktarları Bin Ton ANA ÜRÜNLER PVC Süs YILLAR 1999 191 2000 177 2001 168 2002 159 2003 140 2004 157 2005 Tah.00036 Ton 0.00187 Ton 0..00171 0.00025 Ton 0.013Ton Süs .00914 0. 279 .0013 0. Rap.88 2004 1.12 2005 Tah.82 uygun olarak Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.0038 Ton 0.İ.92 YILLIK ARTIŞLAR 2001 -0.10. 1. Tablo 3: Kullanılmakta olan teknolojilere göre Birim Üretim Girdileri Hammadde ve Kimyasallar Vinyl Chlorıd Lauroyl Peroksit DEPC Stearyl alkol Na-aurybenzensulfonat Sodyum Carbonat HCL (100) Kostik Soda (%50) Hid Per. 130 2000 -0.Ş.860 Ton 413 KWH 18 NM3 398 MMCAL Kaynak: SRI Consulting Pep Yearbook 1997 b) Ürün standartları PVC ürünleri TS-7239 No’lu standart ve ISO-9002 standartlarına üretilmektedir.00006 Ton. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.4’de verilmiştir.Pol.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.2001 tarih ve 2001/54 sayılı Özelleştirme Kurulu Kararı gereği Türkiye Petrol Rafineleri A.00354 0.Emül.9 NM3 31 Ton 0. 1.01518 Ton 0. 1998 İstatistik yıllığı Şirket bünyesinde bulunan Yarımca Kompleks Başkanlığı 05.11.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Üretim miktarlarına karşılık gelen üretim değerleri Tablo-5’de verilmiştir Tablo-5 : 1999-2005 yılları arası üretim değeri Milyon $ Ana Ürün YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 143 2004 157 2005 133 2000 -0.95 2002 -0. diğer üreticilerle mukayese edildiğinde.Ş. d) Maliyetler Aliağa PVC fabrikası üretim maliyeti.69 0..Ş. Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler PVC Sınai Maliyet Hammadde Malzemeler Enerji İşçilik Amortisman Diğer Ticari Maliyet Genel idare giderleri Satış ve pazarlama giderleri Finansman giderleri Kaynak:Petkim Petrokimya Holding A.34 1.92 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 -0.95 2003 -0.69 0.58 1.12 2005 -0.98 2. Rap.K.88 2004 1.70 280 .84 PVC 195 181 172 163 Süs Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. modern tesislerin üretim maliyetinin üstünde ancak. eski tesislerin üretim maliyetinin altında bir noktada bulunmaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.69 0.İ.02 7. Pay(%) 85.

plastifiye edilmemiş PVC ve plastifiye edilmiş PVC türleri için) a) İthalat (1) Ürün ithalatı 1999-2005 yıllarına ait Türkiye toplam PVC ithalatı miktar olarak Tablo-7’de.K.06 2005 Tah.. 1. 2.94 2004 1..74 2002 1. 281 .1’ de verilmiş olan katkısız PVC.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 1.3.13 YILLIK ARTIŞLAR 2001 -0. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.72 2005 Tah.58 2004 1.19 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.17 Kaynak:Petkim Petrokimya Holding A. Tablo-9 : 1999-2005 dönemi için ortalama ithal PVC birim fiyatlarındaki değişmeler $ /MT Ana Mallar PVC YILLLAR Fiyat Birimi $ 1999 690 2000 785 2001 586 2002 637 2003 724 2004 980 2005 tah 992 2000 1. Rap.35 2005 Tah.Ş.Ş.64 2002 1 2003 1.1.Ş.08 2003 1.İ. bu miktarlara karşılık gelen değerler ise Tablo-8’de verilmiştir Tablo 7 : 1999-2005 yılları arası PVC Sektörü Ürün ithalatları Bin Ton Ana Mallar PVC YILLLAR 1999 203 2000 268 2001 218 2002 293 2003 343 2004 435 2005 tah 513 2000 1.81 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2002 1 2003 1.13 2004 1. Dış Ticaret Durumu (GTİP No’su 1.01 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Tablo 8: 1999-2005 yılları arası PVC Sektörü Ürün ithalat değerleri Milyon $ Ana Mallar PVC YILLLAR 1999 140 2000 210 2001 128 2002 187 2003 248 2004 427 2005 tah 509 2000 1. 1.44 YILLIK ARTIŞLAR 2001 -0.32 2001 0.

58 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2001 -0.77 1.53 -0.9 2005 6.5 2001 2.01 2003 1.66 -0.3 2000 0.12 -0.69 -0.5 2003 8.İ. -0. Tablo-10 A :1999-2005 Yılları Arası AB ve Diğer Önemli Ülkelerden PVC Ürün İthalat Miktarları Bin Ton YILLLAR Ülkeler AB Ülkeleri Önemli Diğer Ülkeler Romanya İsrail ABD Rusya Endonezya Japonya Kaynak: DİE 1999 100 2000 158 2001 125 2002 148 2003 191 2004 232 2005 218 2000 1.8 2004 5 2005 3.38 0 7.63 AB 6.2 83 12 14 11 0 1.18 0 5 -0. -0.K.25 -0.42 1.3 Ülkeleri Kaynak: DİE 282 .44 -0. -0.02 2.93 33 17 4 3 4 10 39 24 11 6 1 7 34 18 18 8 0 0.75 2 -0.20 2005 Tah.92 2004 1.29 2004 1.21 2005 Tah.63 1.64 0 -0.78 2003 -.18 2003 1.5 80 12 6 18 0 0.6 2000 -0.6 Plastiye edilmiş ve edilmemiş PVC ithalat miktarları az olması nedeniyle AB ülkelerinden yapılan ithalatlar aşağıdaki tablolarda verilmiştir.6 Ülkeleri Kaynak: DİE 2000 3.7 -0.21 1. Rap.65 2002 1.92 2002 1.53 2001 -0.26 2004 1.96 1 -0.72 Tablo-10 C : 1999-2005 yılları arası AB ve Diğer Önemli Ülkelerden Plastifiye Edilmiş PVC İthalat Miktarları Bin Ton YILLLAR Ülkeler 1999 2000 6.86 0 -0. Tablo-10 B : AB ve Diğer Önemli Ülkelerden Plastifiye Edilmemiş PVC İthalat Miktarları Bin Ton YILLLAR Ülkeler 1999 AB 6.6 1.03 2002 1.9 2001 6.75 1.5 -0.2 2004 9. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.87 -0..31 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2005 Tah.1 2003 3.32 95 0 30 13 6 1 82 0 16 9 5 0.41 2.3 2002 4.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.18 1.83 -0.4 2002 6.95 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2001 -0.72 6 3.33 0 -0.

Milyon $ YILLLAR Ülkeler 1999 AB 6.23 13.29 -0.61 2002 1.3 2001 2. Rap.2 2000 2001 2002 2003 2004 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2005 Tah.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.6 2004 8.64 2005 Tah. Tablo-10 C : 1999-2005 yılları arası AB ve Diğer Önemli Ülkelerden Plastifiye Edilmiş PVC İthalat değerleri CIF.67 -0.2 2005 6.9 6 17 9 10 4 0 0.K.98 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2001 -0.9 Ülkeleri Kaynak: DİE 2000 8 2001 7 2002 7.31 2003 1.8 2003 11.95 24 11 3 2 2 7 31 19 8 5 0.1 2003 5. az olması nedeniyle AB Tablo-11 B : 1999-2005 yılları arası AB ve Diğer Önemli Ülkelerden Plastifiye Edilmemiş PVC İthalat Değerleri CIF. -0.87 Plastiye edilmiş ve edilmemiş PVC ithalat tutarlarının ülkelerinden yapılan ithalatlar aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Yarı Ürün ithalatı .3 89 0 28 11 5 0. Milyon $ YILLLAR Ülkeler AB Ülkeleri Önemli Diğer Ülkeler Romanya İsrail ABD Rusya Endonezya Japonya Kaynak: DİE 1999 61 2000 121 2001 74 2002 97 2003 137 2004 225 2005 tah 215 2000 1.4 2004 15.1 4 7 8 6 0 1 53 8 4 12 0 0. 283 .7 2005 11 2000 2001 2002 2003 2004 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2005 Tah.54 -0.25 1. PVC üretiminde yarı ürün ithalatı yoktur.9 77 0 15 9 6 0.8 Ülkeleri Kaynak: DİE 2000 4..5 2002 4.41 2004 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.7 1. Milyon $ YILLLAR Ülkeler 1999 AB 7. Tablo-11 A : 1999-2005 yılları arası AB ve Diğer Önemli Ülkelerden PVC Ürün İthalat Değerleri CIF.

(3) Hammadde ithalatı Polivinilklorürün hammaddesi vinil klorür monomer (VCM) AliağaVCM Fabrikasında üretilmektedir. Tablolardan da anlaşılacağı üzere VCM fabrikasında yapılan tevsii çalışmaları sonucunda ithal edilen VCM miktarında önceki dönemler göre % 50 ‘ ye varan oranlarda azalma olmuştur. 1999-2005 yılları arası PVC Sektörü Hammadde İthalat Miktarı Ton YILLLAR 1999 VCM 69 253 2000 66 747 2001 16 388 2002 40 548 2003 16 302 2004 19 630 2005 15 000 2000 -3.6 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2001 -75.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.4 2002 147 2003 -59. Rap. ihracat değerleri Tablo13’de verilmiştir.8 2004 20. 2000 YILLIK ARTIŞLAR ( %) 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2504 6129 13893 2016 775 702 245 228 -1451 -384 905 284 . Tablo. Son yıllarda ham petroldeki artışlar Petrokimya sektörünün hammaddesinin de artışına neden olmuş dolayısıyla VCM fiyatları da aynı paralelde artmıştır.6 Kaynak: DİE 1999-2005 yılları arası PVC Sektörü Hammadde İthalat Tutarları CIF Bin$ YILLLAR 1999 26 952 2000 40 830 2001 6 656 2002 17 674 2003 8 059 2004 14 721 2005 9 451 2000 51 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2001 -83 2002 165 2003 -54 2004 83 2005 -36 VCM Kaynak: DİE 1999-2005 yılları arası PVC Ürünü Hammaddesi VCM’ in Ortalama Birim Fiyatları $ YILLLAR 1999 VCM 389 2000 612 2001 406 2002 436 2003 494 2004 750 2005 763 2000 57 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2001 -33 2002 7 2003 13 2004 52 2005 2 Kaynak: DİE b) İhracat 1999-2005 yıllarına ait Türkiye’nin PVC ihracatı Tablo-12’de.K. üretilen VCM yeterli olmadığından VCM ithalatı yapılmaktadır..12 : 1999-2005 yılları arası PVC Sektörü İhracat Miktarları Ton ANA ÜRÜNLER PVC Süs YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.4 2005 -23.İ. Tablolar da miktar ve değer olarak verilmiştir. Ancak. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

649 2000 1. PVC ürünün satışında esas amaç. 1. 2000 YILLIK ARTIŞLAR 2001 2002 2003 (%) 2004 2005 Tah.87 2002 1.1. İhracat miktarları çok farklı ve düşük seyrettiği için.24 2004 1. dolayısıyla 1999-2005 yılları arasında AB ülkelerine ve sektör ihracatı içinde ilk beş sırayı alan diğer ülkelere gerçekleştirilen ihracatın dökümü miktar dağılımı Tablo-15’de. ihraç değerindeki artış yüzdeleri verilmemiştir. yurt içi talebin karşılanmasıdır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.03 285 .23 2005 Tah.06 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2002 1.Ş. ihracatın değeri Tablo-16’da verilmemiştir.17 2003 1.06 2004 1.Yıllık Raporları PVC üretimi yut içi talebi karşılayamamaktadır.39 2003 1. FOB.İ. Tablo 17 : 1999-2005 dönemi Tüketim Miktarı Bin Ton ANA ÜRÜNLER PVC Süs YILLAR 1999 394 2000 445 2001 386 2002 452 2003 483 2004 592 2005 Tah. Tablo 13: 1999-2005 dönemi PVC Sektörü ihracat değerleri Cari fiyatlarla Bin $ ANA ÜRÜNLER PVC Süs YILLAR 1999 1171 2000 4331 2001 7568 2002 1025 2003 561 2004 682 2005 Tah. Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A...2 2001 -1.13 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2001 -0. Bin $ ANA ÜRÜNLER PVC Süs YILLAR 1999 468 2000 706 2001 544 2002 508 2003 723 2004 971 2005 Tah. Milyon $ ANA ÜRÜN LER PVC Süs YILLAR 1999 278 2000 335 2001 211 2002 294 2003 365 2004 625 2005 Tah. 2.K. Yukarıdaki verilen tablo 12 ve 13 de görüldüğü üzere ihracat miktarları çok düşüktür. Rap. 2000 YILLIK ARTIŞLAR(%) 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.09 Tablo 18 : 1999-2005 dönemi Tüketim değerleri cari fiyatlar ile.71 2005 Tah.4 Yurt içi Tüketimi. 643 2000 1..Ş. 1. Tablo-14 : 1999-2005 dönemi PVC Sektörü İhracatı Ortalama birim fiyatları 2005 Yılı Fiyatlarıyla. Kaynak:Petkim Petrokimya Holding A.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

-4. İstihdam Petkim Aliağa ve Yarımca PVC Fabrikalarındaki istihdam durumu aşağıdaki tablolarda verilmektedir.1. Sektörün Dünyada (OECD. 7 7 7 7 0 0 2000 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.İ. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Tüm sektörler için genel olarak EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.elektrik.1.3.8. 2. Fiyatlar 1999-2005 dönemi için ortalama fiyatlar $ ANA ÜRÜNL ER PVC Süs YILLAR 1999 705 2000 753 2001 547 2002 651 2003 756 2004 1055 2005 Tah.1. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Tüm sektörler için genel olarak EK. DTÖ.1. 2.K. 2.B’de verilmiştir. 2.A’da verilmiştir. 0 117 117 117 117 0 0 0 40 41 54 53 0 26 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2.5.C’de verilmiştir.. Diğer sektörler ve yan sanayi ile ilişkiler PVC ürünü inşaat.7.6.Ş.2. Tablo-20 Aliağa PVC Fabrikası İstihdam Durumu Kişi İŞ GÜCÜ YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Yüksek Teknik İdari Orta Teknik Memur İşçi Düz Kalifiye 2005 Tah. 286 . Rap. Sektörün Rekabet Gücü Tüm sektörler için genel olarak Tablo 4-9’da verilmiştir.6 2.oyuncak otomobil ve sağlık sektöründe çeşitli uygulamalarda kullanılmaktadır.tarım.9. 1006 2000 7 YILLIK ARTIŞLAR (%) 2001 -73 2002 19 2003 16 200 4 40 2005 Tah. 2. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar-Fırsatlar-Tehditler) Analizi Tüm sektörler için genel olarak EK. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.1.

(Bin Ton) ANA ÜRÜN PVC YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 684 741 802 869 941 2011 2012 1019 1103 2013 1195 Ort. 287 .Yıllık Artış(%) 2007-2013 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Yıllık Artış(%) 2007-2013 8. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER. Rap.İ. Bu nedenle PVC ihracatı öngörülmemektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 3.1. 3.Ş.Ş. Milyon $) ANA ÜRÜN PVC YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 530 586 602 668 740 2011 2012 817 901 2013 992 Ort.K.2.Yıllık Artış(%) 2007-2013 10.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1 Yurtiçi Talep Projeksiyonu Tablo-21 : PVC Yurtiçi Talep Projeksiyonu.1 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.Ş. b) İhracat Projeksiyonu PVC üretimi yurtiçi talebi karşılayamamaktadır.3 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. c) Toplam Talep Projeksiyonu PVC yurtiçi talep projeksiyonu aynı zamanda toplam talep projeksiyonunu da ifade etmektedir.. Üretim Projeksiyonu Tablo-19 : PVC Üretim Projeksiyonu (Bin Ton) ANA ÜRÜN PVC YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 150 150 195 195 195 2011 2012 195 195 2013 195 Ort. Tablo-18 A : PVC Yurtiçi Talep Projeksiyonu Süspansiyon PVC Ürünü Yurtiçi (Satış Fiyatlarıyla. 3.

3 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. CIF.K. bu ithalatın CIF 2005 fiyatları ile değeri Tablo-20 A’da verilmiştir.Yıllık Artış(%) 2007-2013 10. İthalat Projeksiyonu a) Ürün ithalatı PVC ürünü toplam talep tahmini ve üretim imkanları karşılaştırılarak hesaplanan ithalat projeksiyonu Tablo-20’de.1..3. Milyon $ ANA ÜRÜN PVC YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 151 151 196 196 196 2011 2012 196 196 2013 196 Ort. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. Milyon $ ANA ÜRÜN PVC YILLAR 2006 2007 2008 2009 534 591 607 674 2010 746 2011 824 2012 908 2013 1000 Ort.. Rap.Yıllık Artış(%) 2007-2013 30 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 288 .Ş Tablo-20 A : PVC Ürünü İthalat Projeksiyonu 2005 Yılı Fiyatlarıyla. Tablo-19 A : PVC Üretim Projeksiyonu 2005 Yılı Yurtiçi Satış Fiyatlarıyla. c) Hammadde İthalatı Mevcut kapasiteler göz önüne alınarak PVC ürünü hammaddesi VCM’in ithalat miktarı Tablo-20 B’de. Tablo-20 : PVC Ürünü İthalat Projeksiyonu Bin Ton ANA ÜRÜN PVC YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 530 586 602 668 740 2011 2012 817 901 2013 992 Ort.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 3.Ş.Yıllık Artış(%) 2007-2013 0 b) Yarı Ürün İthalatı Yarı ürün ithalatı yoktur. değeri ise 2005 fiyatlarıyla Tablo-20 C’de gösterilmiştir.

6.1.5.Bunun yanında değişik katalistler kullanarak reaktör başına birim üretim değerleri yükselmiştir. PVC üretim maliyetlerini düşürecek ve dolayısıyla PVC’nin rekabet gücünü artıracaktır. 3.K.Ş.Yıllık Artış(%) 2007-2013 Kaynak :Petkim Petrokimya Holding A.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 3. Rap. diğer taraftan ise VCM ünitesinde devam etmekte olan rehabilitasyon çalışmalarının maliyet düşürücü etkileri dolayısıyla düşecek olması. Tablo-20 B : PVC Sektörü Hammadde İthalat Projeksiyonu Bin Ton ANA ÜRÜN VCM YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 5 3 44 44 44 2011 2012 44 44 2013 44 Ort. VCM maliyetinin bir taraftan klor ve elektrik üretim ünitelerinde yapılan yatırımların tamamlanmasıyla düşecek klor maliyeti nedeniyle. Buna karşılık Petkim’in Aliağa kompleksindeki PVC fabrikası reaktör hacmi 27. Teknolojide Muhtemel Gelişmeler Dünyada süspansiyon polimerizasyonu yöntemiyle PVC üretiminde kullanılan reaktör hacimleri 200 m3’e kadar ulaşmıştır.Yıllık Artış(%) 2007-2013 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding Tablo-20 C : PVC Sektörü Hammadde İthalat Projeksiyonu 2005 Yılı Fiyatlarıyla.. CIF. çeşitli yöntemlerle tutularak VCM emisyonları azaltılmaktadır.1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Çevreye Yönelik Politikalar PVC ürünüyle ilgili çevreye yönelik politikalar iki ana başlık altında incelenebilir: 1) PVC fabrikalarının VCM emisyonlarını aşağıdaki yöntemlerle azaltmak: Reaktör temizleme ve transfer işlemlerinin tamamen kapalı gerçekleştirildiği kapalı manhole teknoljisine sahip reaktör kullanmak olarak 289 . Ayrıca PVC fabrikaları VCM geri kazanma bölümlerinden çıkan vent gaz içerisindeki VCM. 3. Rekabet Gücünde Gelişmeler Petkim’in Aliağa Kompleksinde bulunan PVC fabrikasının VCM’e. Dünyada PVC reaktörlerinde çeperlere polimer yapışmasına önleyici katkı maddeleri kullanılmak suretiyle reaktörlerin açılıp temizlenmesi 300-1000 batch’te bir yapılır hale gelmiştir Petkim’in Aliağa PVC fabrikalarında da bu tür katkı maddeleri kullanılmaktadır. Dünyada küçük hacimli reaktörler daha çok özellikli PVC türleri üretiminde kullanılmaktadır. Milyon $ ANA ÜRÜN VCM YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 5 3 44 44 44 2011 2012 44 44 2013 44 Ort.1.4. VCM’in de klor ve etilene geri entegrasyonunun bulunması.5 m3.İ.

290 . AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. En son olarak Solvay. 9.K’de verilmiştir. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Kablo izolasyonunda kullanılan PVC ise sanayi tesislerinin yer döşemelerinde kullanılabilmektedir.İ.000 ton/yıl kapasiteli bir pilot tesis kuracağını açıklamıştır. 4. LindeKCA tarafından geliştirilen kimyasal bazlı teknolojiye dayalı 2. - Stripping. bilgisayarlarda kullanılan PVC tekrar aynı ürünlerin yapımında kullanılmak üzere geri döndürülebilmektedir. kullanımları sonrasında aşağıda belirtilen yollarla bertaraf etmek: Geri döndürme : Pencere profillerinde.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.. Rap. PVC’yi hammaddelerine dönüştürme : PVC içersindeki kloru hidroklorik asit olarak geri kazanmaya yönelik olarak: Hidrojenasyon Piroliz Gazlaştırma Yakma alternatifleri üzerinde çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Ambalaj sektöründe kullanılan PVC’yi diğer plastik ambalaj atıklarından otomatik olarak ayıran makineler geliştirilmiştir. yer karolarında. geri kazanma ve kurutma bölümlerinde çeşitli iyileştirmeler yapmak 2) PVC içeren ürünleri.L’de verilmiştir. Fırın tasarımı ve çalışma koşullarına bağlı olarak dioksin emisyonları çok düşük düzeye indirilebilmektedir. 5. Bu tesiste PVC’nin dekompoze edilerek tekrar PVC üretiminde kullanılacak maddelere dönüştürüleceği belirtilmektedir.K. Yakma : Çöp yakma fırınlarında PVC atıkların yanması sonucu oluşan HCI yanma gazlarından uzaklaştırılabilmektedir.

Oluşan zincirin sonuna – H radikali bağlandığı zaman zincir oluşumu sona erer.00. M.İ. M. Klor. Ziegler-Natta katalizörleri olarak bilinen TiCl3 katalizörü etkisinde aradaki çift bağ açılarak açık kalan uçlara – CH3 ve – H radikallerinin bağlanması sonucu polimer oluşur. enjeksiyon veya şişirme kalıplama ve ekstrude edilerek kullanılır. Bu geniş tür dağılımının bulunması yaygın bir kullanım alanını da beraberinde getirir.F. (Erime Akış Oranı) polimerin diğer bir anlamda viskozitesidir. Erime noktası 175 ºC’ dır. GİRİŞ : 1. Zehirsizdir. Hidrojen azaldıkça oluşan zincir uzun olur. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G. Bu polimerler .) numarası 390210.F.. Gıda tüzüğüne uygundur. Düşük su absorbsiyonu ve geçirgenliği vardır.K. Polipropilen yarı şeffaf beyaz katı bir maddedir. Mantarlara ve bakterilere karşı dayanıklıdır.30’dur.4ºC’nin altında kırılgandır. 60ºC’ye kadar kuvvetli asitlere ve bazlara dayanıklıdır. Polipropilenin Yapısı Polipropilen 1954 yılında Natta tarafından bulunmuştur.00.R.P. İyi bir elektriksel dirence sahiptir. Sektörün Tanımı ve Sınırlanması Polipropilenin ( PP ) Birleşmiş Milletler sektörel tasnif (ISIC Rev. Polimerizasyon esnasında üç tür polimer oluşur.1. Birçok bükülmeden sonra dahi sertliğini korur. -9. Polipropilenin yapısında atomlar H H C H CH3 C n H şeklinde dizili 5000 ile 10000 üniteden oluşur.T. Antioksidan katılmadığı zaman ısı ve ışığın etkisi ile bozulur.3) numarası 2413.05. Soğuk organik çözenlerde çözünmez. (Melt Flow Ratio) azalır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.CH3 şeklindedir. Buradan da anlaşılabildiği gibi polimerizasyon ortamında fazla hidrojen varsa polimer zincir uzunluğu kısa olur. Monomer propilenin atomik yapısı CH2 = CH .00’dır. değeri artıkça polipropilen yumuşar ve elastikiyeti artar.F. Zincir uzadıkça M.2. Bugün Dünya’da 150’den fazla polipropilen türü bulunmaktadır. Uygun şekilde modifiye edildiğinde iyi bir ısı dayanımına sahiptir. sıcak çözenlerde yumuşar.R.121 0C’ye kadar sıcaklıklarda uzun süre kullanılabilir. Kolay bir şekilde renklendirilemez. “Chrome-plated”.1. 291 .İ. 1. nitrik asit ve diğer kuvvetli oksitleyiciler tarafından etkilenir. Bu nedenle polipropilen malzemeler sterilize edilebilir.R. Yakılabilir fakat yavaş yanar. Rap. POLİPROPİLEN (PP) 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

5 civarında sindiyotaktik polimer ve % 1. Heptan ve hekzanda çözünür. Kristal yapıda bir polimerdir. % 5.5 civarında da ataktik polimer oluşur. H C H CH3 C H H C H H C CH3 H C H CH3 C H H C H H C CH3 H C H CH3 C H n ATAKTİK POLİMER : – CH3 radikalleri üç boyutlu düzeyde her iki tarafta da gelişigüzel yerleşmiştir. Ataktik polimer slurry faz üretimlerde kullanılan heptan ve hekzanda çözünüp polimerden ayrıldığı için son üründeki miktarı % 0. Bu da kristal yapıda bir polimerdir. H C H CH3 C H H C H CH3 C H H H C H CH3 C H H C H CH3 C H H C H CH3 C n SİNDİYOTAKTİK POLİMER : – CH3 radikalleri üç boyutlu düzeyde bir üst düzlemde bir alt düzlemde yer alır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap. Saf izotaktik polimer ticari olarak mevcut değildir. İZOTAKTİK POLİMER : Tüm – CH3 radikalleri üç boyutlu düzeyde tek tarafa sıralanır. Amorf yapıda bir polimerdir.. H C H CH3 C H H C H CH3 C H H C H H C CH3 H C H CH3 C H H C H CH3 C H n Polimerizasyon sırasında Ziegler-Natta katalizörlerinin aktivitesine bağlı olarak bu üç tür polimer de oluşur.K. alt düzlemde – H radikalleri bulunur. Aralarda ise – H radikalleri bulunur. Ortalama bir değer verilecek olursa % 93 civarında izotaktik polimer.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 292 .5’den azdır.

293 .2~2..46 110x106 120~130 165~172 Mükemmel Mükemmel Mükemmel Test Metodu ASTM-D-1501 ASTM-D-392 ASTM-D-638 ASTM-D-638 ASTM-D-747 ASTM-D-785 ASTM-D-570 ASTM-D-150 ASTM-D-150 ASTM-D-149 ASTM-D-257 ASTM-D-695 ASTM-D-648 ASTM-D-648 C C • Polipropilenin özgül ağırlığı şu anda ticari olarak kullanılmakta olan tüm plastik malzemelere nazaran daha düşüktür. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. değeri artıkça çekme dayanımı artar. Polipropilenin Genel Özellikleri ÖZELLİK Özgül ağırlığı Kütlesel yoğunluğu Akmada gerilme direnci Kopma noktasında uzama Bükülme mukavemeti Rockwell Su absorbsiyon hızı Di elektrik sabiti Di elektrik kaybı Voltaj direnci Spesifik hacim direnci Termal iletkenlik Spesifik ısı Termal genleşme katsayısı Deformasyon noktası Yumuşama noktası Aside karşı direnci Alkaliye karşı direnci Çözücüye karşı direnci Birim Gr/cm3 Gr/cm3 Kg/cm2 (23ºC) % Kg/cm2 (23ºC) R-Scale (23ºC) % ağırlık kazancı X 106 CS (10ºC) X 106 CS (18ºC) Kw/mm Ohm-cm Kcal/cm/cm2 /sn/ 0 C Cal/gr/0 C Mm/mm/ 0 C 0 0 Değeri 0. 1. Aynı kalıba döküldüğünde polipropilen malzemeler daha hafiftir.90~0.0010 30~32 <1016 2.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K.R.7x10–7 0.91 0.3 0. • M.03 2. Bununla birlikte uzama ve darbe dayanımı azalır.F. Bundan dolayı nadiren deforme olurlar veya çatlarlar. • Polipropilenin sıcaklıkla genleşmesi ve soğudukça büzülmesi polietilenlere nazaran çok azdır.3.5 300~350 600~700 7500~8000 90~94 <0.İ. Rap.4~0.0003~0.

R. kerosen ve karbon tetraklörür haricinde tüm kimyasallara karşı dirençlidir.Homo polimerler C . H .R. nitrik asit. Polipropilen Türlerinin Sınıflandırılması Polipropilen türleri ilk olarak üç ana gruba ayrılır. değerlerine göre ayrılır. Polipropilen türleri ikincil olarak üç ana grubun altında M. Yapısı : --.PPPEEPPPEE ---. İç kısma doğru küresel kristaller oluşur .R.F.R. Rap.0 mm’ yi aşan enjeksiyon kalıplamalarda iç kısma doğru yetersiz soğutma meydana gelebilir.F. 1. Bu geniş tür dağılımı geniş bir kullanım yelpazesini de beraberinde getirir.kopolimerler RC . dar molekül ağırlık dağılımlı türler de üretilebilir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.R. M. Hidrojenin yanı sıra pelletleme kısmında katkı maddelerine ilaveten organik peroksitler katarak M.F. değeri yükseldikçe yumuşaklık artar.R.0 mm’ ye kadar parlak bir görünüme sahiptir. potasyum dikromat. değeri ise reaktörde hidrojen konsantrasyonuna bağımlıdır. M.PPPPPPPPPPPP --Kopolimerler ise propilenin polimerizasyonundan sonra türe göre % 4 . • Polietilenler 80 ºC ’da. Yapısı : --. • Polipropilen kristalin bir malzeme olmasına rağmen polietilenlerle kıyaslandığında daha iyi berraklığa sahiptir. M.PPPEEPPPEE --Etilen oranı % 15 ile % 45 arasında Etilen-Propilen Kauçukları (EPR) elde edilir. Hidrojenin yanı sıra pelletleme kısmında katkı maddelerine ilaveten organik peroksitler katarak M. değeri ayarlanabilmektedir. olan türler daha serttir . M. Yapısı : --. 120 ºC altındaki sıcaklıklarda uzun süre hizmet verir.F.İ.F. • Polipropilen oldukça iyi kimyasal dirence sahiptir. Konsantre sülfürik asit. değeri ise reaktörde hidrojen konsantrasyonuna bağımlıdır. polipropilen 120 ºC ’da akmaya başlar.F.R.R.F.R.R. Propilen ve etilenin beraber polimerizasyonundan elde edilir. 1. değeri çok düşük olan uzun zincirli polimer.14 arası etilenin polimerizasyonundan elde edilir.R. Düşük M. M. Bunu engellemek için fitalik anhidrit veya karboksilik radikallere sahip katkı maddeleri polipropilene katılmalıdır. Türleri ikincil olarak üç ana grubun altında M.F. değerlerine göre ayrılır. Polipropilen türleri üçüncül olarak da üstte belirtilen iki grubun altında içerilerine katılan katkı maddelerine göre de türlere ayrılır.F. gelen ışık dağılır ve berraklık etkilenir. Polipropilenin su direncinin iyi olması neticesinde ürün buharla sterilize edilmeye uygundur. değeri yüksek .K. iyi akıcılığı olan . değeri aynı zamanda erimiş polimerin viskozitesidir.F.F.PPPPPPPPEEEEE --Random kopolimerlerde ise etilen oranı % 4’ün altındadır. reaktör sonrası organik peroksit ile kırılarak (CR-Controlled Rheology) M. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. değeri 294 ..Random kopolimerler Homo polimerler sadece propilenin polimerizasyonundan elde edilirler.

düz film . Polipropilen türleri üçüncül olarak da üstte belirtilen iki grubun altında içerilerine katılan katkı maddelerine göre de türlere ayrılır. enjektör. Bigbag.R. çuval. televizyon kasası. keçeli kalem kabı. banyo eşyaları. plaka üretiminde kullanılır.5. 1. film kutusu.5.F.). buzdolabı iç aksamı ve buharlaşma paneli ve vantilatör parçalarının yapımında kullanılır. kumaş. masa örtüsü. 1. elektrik düğme ve prizleri. mutfak eşyaları. Halı. direksiyon. vantilatör parçaları. Plastik koli bandı. OPP ve BOPP imalatında kullanılır. plastik kutu. yeşil. ekmek.. leğen. Hasır örgü. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.2. değeri yükseldikçe yumuşaklık artar. profil. banyo küveti. M.3. oyuncak. Kopolimerlerin Kullanım Alanları Enjeksiyonluk : Enjeksiyon ve şişirme kalıplamaya uygundur. 1. kova. Soğukta dondurulacak ve korunacak gıdaların paketlenmesinde. Düz İplik : İplik. meyve.F.R. limon sıkacağı üretiminde kullanılır. Darbe mukavemeti yüksek ve ısıya dayanıklıdır. Polipropilenin Kullanım Alanları 1.F. çamaşır makinesi merdanesi.F. Film : Düşük ısıya dayanıklıdır.tüfek ve tabanca kabzası. iyi akıcılığı olan . iç çamaşırı. su boruları. piknik ve yemek takımları. akü ve pil kutuları. Düşük M.İ.5. gaz ve benzin bidonları.5. ön konsol.endüstriyel parçalar. teyp ve video kasetleri. halat. televizyon kasası. şişe kapağı. değeri yüksek . peruk. banyo ve mutfak eşyaları. elektrik süpürgesi parçaları. trikotaj. reaktör sonrası organik peroksit ile kırılarak (CR-Controlled Rheology) M. Elyaf : Genel elyaf üretimine uygundur. M. Yırtılmaz. boru (mavi. ayarlanabilmektedir.R. dar molekül ağırlık dağılımlı türler de üretilebilir.F. Meşrubat. Random Kopolimerlerin Kullanım Alanları Vakumlu ve/veya oluklu levha. elektrikli ev eşyaları. çamaşır makinesi kazanı. benzin deposu vs. değeri aynı zamanda erimiş polimerin viskozitesidir. plastik dişli.iplik üretiminde kullanılmaktadır.R. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 295 . dekoratif şerit. ambalaj ipliği ve ambalaj malzemesi üretiminde kullanılır. otomobil farı ve tamponu. araba parçaları ( tampon. sebze ve balık kasası. Homo Polimerlerin Kullanım Alanları Enjeksiyonluk : Enjeksiyon ve şişirme kalıplamaya uygundur. olan türler daha serttir . gri. beyaz ve sarı boru). vantilatör. M. OPP ve BOPP film imalatı).K.giyim eşyası. Film : Genel amaçlı film imalatı gerçekleştirilir (Tubülar film .1.R. değeri çok düşük olan uzun zincirli polimer. Bu geniş tür dağılımı geniş bir kullanım yelpazesini de beraberinde getirir.

7 88. blok kopolimer ve random kopolimer ana türlerine bağlı olarak 69 tür polipropilen ürün üretilebilir.Kasım. Kuruluş Sayısı. Rap.1.2. (Ton) Tablo 1: POLİPROPİLEN Sektöründe Önemli Kuruluşlar Varsa Yabancı 2005 Yılı Sermaye İşçi Payı (%) Sayısı Kapasite 107 144000 Sıra No: 1- Kuruluş Adı Kamu Kuruluşları PETKİM PP FABRİKASI Yeri ALİAĞA Üretim Konusu Polipropilen İlk devreye alındığında 60.Ş.6 96.K.1.2005 yılında yapılan ikinci tevsii ile kapasitesi 144 000 ton/yıla çıkarılmıştır. Propilen molekülü çifte bağıyla asimetrik bir yapıya sahiptir.6 94. 15. Bir kamu kuruluşu olan Petkim’in Aliağa Petrokimya Kompleksinde Polipropilen üretimine 4 Ağustos 1985 yılında başlanmıştır. düşük kapasiteli bir fabrikadır. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Polipropilen imalat proseslerinde lineer stereo spesifik katalizör sistemleri kullanılır. Mevcut Durum 2. Fabrikada homo polimer.1. Türkiye tüketiminin %14’ünü karşılamaktadır.000 ton/yıl olan fabrikanın kapasitesi.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1. 2004 İstatistik Yıllığı * Not : Fabrika 2005 yılında dört ay tevsii duruşu yapmıştır.Ş. Bu durum katalist atıklarını ve ataktik polimeri ayırt etmek için gereken operasyonlara gereksinimi ortadan kaldırmış ve maliyeti düşürmüştür. Kuruluş Sayısı.000 ton/yıl’a çıkarılmıştır. dünyadaki diğer üreticilere bakıldığında.6 73. Ekim.PP Kapasite Ton/Yıl 79640 75937 77944 79783 70895 77308 58500 * KKO % 99. Fabrikada çalışan tüm personel sayısı 107 kişidir.1. 296 .İ. Polipropilen üretimindeki en büyük gelişme katalist sistemi aktivitesinin yükseltilmesi ve stereo spesifikliğinin artırılması olmuştur. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Türkiye’de Polipropilen üretimini gerçekleştiren tek kuruluş Petkim Petrokimya Holding A. 2. Ancak Türkiye’de ihtiyaç duyulan 4 tür polipropilen üretilmektedir. 2005 yılında yapılan tevsii çalışmaları ile maliyeti bir miktar azalmıştır.2005’den itibaren 144000 Ton/Yıl kapasiteye ulaşmıştır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 1993 yılının ilk yarısında 80.9 97.1 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2. 1990 yılında başlatılan çalışmalar sonunda. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Fabrika. Eski teknoloji (Slurry process) ile üretim yapmaktadır.4 99. 1. 2. Katalizör. dir.1.. kristal yapılı isotaktik bir polimer üretmek için tutarlı bir molekül oryantasyonu sağlar. Tablo 2: POLİPROPİLEN Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Ana Kapasite Kapasite YILLAR No: Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Yüksek aktiviteli katalizör sayesinde monomer buharlarının polimerizasyon reaksiyonu sonucu yarı kristal polipropilen katı partiküller oluşur. En yüksek katalizör aktivitesine ulaşmak için propileni saflaştırma sistemi kullanılır. 1. Şekil–1 : Gaz Faz Polipropilen Üretim Prosesi Kataliz ve kokataliz Reaktör Reçine Transfer Hattı Reçine Çıkış Hattı Kompresör 1 Reaktör Katı Gaz Ayırıcı Kompresör 2 Gaz Giderme Tankı Propilen Etilen Azot Propilen Etilen Hidrojen Hidrojen Ekstrüzyon Pelletleme Ürün Proses aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır. Reaktör düşük basınçlıdır. Polimerizasyonda tüketilen propilenin yerine yenisi sürekli olarak eklenir. Slurry faz polipropilen üretim prosesi 4. Katalizör Yükleme : Katalizör reaktöre katalizör besleme dramından verilir. diğer ucundan toz polimer elde edilir. Bu sayede reaktördeki ısı sabit tutulur. Rap. Polipropilen dünyada temel olarak üç tip prosesle üretilir. Katalizörü en yüksek verimde kullanmak için su. Polimerizasyon : Reaktör karıştırmalı ve akışkan yataklı olup bir ucundan katalizör ve propilen yüklenirken. Polipropilen tozlarının oluşumu süreklidir.K. Propilenin sıvılaşmamış kısmı 297 . Geliştirilmiş Slurry faz Polipropilen üretim prosesi (Petkimde uygulanan Proses) 1. Bulk faz polipropilen üretim prosesi 3. Monomer Saflaştırma : Kimyasal ve polimer saflıkta propilen katalizör zehirlenmesini aşmayacak şekilde limitler içinde kullanılabilir. Sıvılaşan propilen sprey şeklinde reaktöre enjekte edilerek buharlaşma sırasında reaktörde ekzotermik reaksiyon sonunda çıkan ısı yok edilir. Gaz faz polipropilen üretim prosesi 2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. oksijenli bileşikler ve sülfür bileşiklerinin propilenden temizlenmesi gerekir. Reaktörün sonundan çıkan propilen buharlarının bir kısmı kondenser vasıtasıyla sıvılaştırılır ve reaktöre geri döner. Üretim kapasitesine ve üretim türüne göre katalizör miktarı ayarlanır..Gaz Faz Polipropilen Üretim Prosesi Prosesin blok diyagramı Şekil-1’de verilmiştir. Bu ürün polimer buharlarının kesilmesi ve ayrıştırılmasından sonra da aktive edilerek stabil hale getirilir.İ. oksijen. Yardımcı katalizör ve modifiyer konteynırdan reaktöre beslenir.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.slurry prosesine benzer fakat polimerizasyon sıvı propilen ortamında oluşur. JOHN SUMITOMO. reaktöre alt tarafından verilerek reaktör içindeki polipropilen tozlarının ve katalizörün karışması ile dağılımına yardımcı olur. Homopolimer üretiminde reaktöre sadece propilen verilir. 2. Toz Halindeki Ürünün Ayrılması : Polimer ve gaz karışımı reaktörden gaz/toz ayırma sistemine gönderilir. Toz kısım purge kolonuna transfer edilip katalizör deaktivizasyonu ve son gaz buharlaştırma işlemi yapılır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap. BASF. Toz ürün ise pelletleme ünitesine gönderilir. Ürünün istenilen özelliklerine göre katkı maddeleri eklenerek karıştırılır.İ. ekstrude edilir ve pellet haline getirilerek paketlenir. MITSUI. BROWN. ve UNION CARBIDE örnek olarak verilebilir. Basınçlandırılır ve reaktöre geri gönderilir. Gaz faz proseslerine AMOCO/CHISSO. Impact kopolimer ve etilen propilen kopolimer kauçuğu için ikinci bir reaktör gereklidir. Üretilmek istenen türe göre propilen/etilen oranı ayarlanır.. Burada gaz tozdan ayrılır.K. Burada sıvılaştırılamayan gazlar olefin ünitesine gönderilerek geri kazanılır. Bulk Faz Polipropilen Üretim Prosesi Bulk proses. Prosesin blok diyagramı Şekil-2’de verilmiştir. Ürüne Son Şeklin Verilmesi : Son ürün ünitesinde elde edilen polipropilen tozları geniş bir ürün yelpazesi içinde özel pazar uygulamalarına uygun olarak gruplandırılır. Şekil–2 : Bulk Faz Polipropilen Üretim Prosesi 298 . Random kopolimer için propilen gazı ile beraber etilen gazı reaktöre beslenir.

random kopolimer ile terpolimerler üretilebilir. Polimerizasyona giren monomerlerin % 80’i reaksiyona girer. SUMITOMO. sıkıştırılır ve çıkışta döner bıçaklar vasıtası ile su içinde kesilip. Bu prosesin avantajı kopolimer üretimindeki esnekliğidir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 299 . 3. kokatalizör.Propilen Geri Kazanma : Sistemde homopolimer. Prosesin blok diyagramı için Şekil-3’de verilmiştir. silane. Ziegler-Natta katalizörleri olarak bilinen ve solvent olarak heptan kullanımı ile ve tür bazına göre belirli konsantrasyonda hidrojen beslenerek yapılır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Heptan ve Azot Saflaştırma : Propilen. Rap. Tikatalizör. terpolimerlerde propilen-etilen-büten reçetelere uygun oran ve akış hızlarında reaktörlere beslenir. antistatikler ve stabilizörler ilave edilerek çift vidalı ekstruderle eritir. Üretilecek türe göre. Bulk faz proseslerine örnek olarak HIMONT. Reaksiyona girmeyen % 20’lik gaz kısmı monomer reaktörden alınarak yoğunlaştırılır. özellikle gıda maddelerinde kullanılacak türlerde. anti oksidant. Polimerizasyon. Silolarda homojenizasyon sağlanması ve toz polimerlerin ayrılması için sirkülasyon işlemi yapılır. Peroksit Hazırlama : Organik peroksitler çeşitli tür polipropilen üretiminde kullanılır. Harmanlama. Propilen. Ekstrüzyon (Granülleştirme) : Reaktörlerde üretilen ve azot baskısı altında toz silolarında depolanan toz polipropilen otomatik tartım kantarı yolu ile toz karıştırmaya geçer.Etilen.İ. BASF ve BOREALIS verilebilir. isopropanol ile homo polimerlerde propilen. Polimerizasyon . SOLVAY. Proses aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır. nötralizör gibi) proseste kullanıma hazır hale getirilmesi. buhar verilerek koku giderme işlemi uygulanır.sıcak kuru hava ile kurutularak ürün silolara gönderilir. heptan ve azotun proseste kullanılabilir şartlara getirilmesi kademesidir.. Depolama : Daha sonra döner kurutucuda (santrifüj) sudan ayrılan pelletlere. hidrojen. etilen. anti oksidantlar. Paketleme : Homojenizasyonu ve laboratuvar analizleri yapılan ürün silolarındaki polipropilenin tür ve standardı saptanarak paketleme sisteminde otomatik olarak paketlenir.K. modifiyer olarak Silane’in heptan içinde seyreltilerek kullanıma hazır hale getirilmesidir. kopolimer (high impact). Peroksitin seyreltilerek proseste kullanıma hazırlanmasıdır. Slurry Polipropilen Üretimi Bu proses 1950’lerin sonlarında bulunan orijinal MONTEDISON polipropilen prosesinin geliştirilmiş şeklidir. Katalizör ve Kokatalizör Hazırlama : Proseste kullanılan Ti-katalizör. kopolimerlerde propilen-etilen. Dezavantajı ise yüksek miktarda enerji ve hidrokarbon harcanmasıdır. nötralizör. Koku Giderme. Üretilen polipropilen türüne göre peroksit. soğutularak granülleştirilir (Pellet). Katkı Maddelerinin (stabilizör) Hazırlanması : Bazı uygulamalarda kullanılan waks ve genelde kullanılan katkı maddelerinin (stabilizör.saflaştırılır ve tekrar polimerizasyon reaktörüne gönderilir.tri etil alüminyum (TEA) kokatalizör. Sürekli polimerizasyon prosesine uygun kontrol sistemli iki polimerizasyon reaktörü bulunmaktadır.

Kesikli tip polimerizasyon daha çok kopolimer polipropilenlerin üretiminde uygulanır.K. Kopolimerlerde bunlara ilaveten etilen de kullanılır. Dekompozisyon : Reaktörlerden gelen slurry halindeki polipropilen katalizör bozundurma işlemine tabi tutulur. Rap. Polimerizasyon : Sürekli tip olup sistemde kesikli (Batch) polimerizasyon da üretim yapılabilir. Propilen ve Heptan Kurutma Sistemleri : Propilen ve heptandaki safsızlıkları tutmak için kurulmuş sistemlerdir..İ. İçinde %10 Heptan içeren polimer keki ise kurutmaya gönderilir. DEAC. Ekstraksiyon ve Su Ayırma : Dekompozisyon aşamasında oluşan hidroklorik asidi nötrleştirmek ve polimer içindeki titanyum ve alüminyum hidroksit ve oksitleri temizlemek için polipropilen slurry üzerine bünyesinde sodyum hidroksit içeren deminaralize su ilave edilir. Santrifüjde heptan+ataktik polimer kısmı ayrılır ve geri kazanma sahasına gider.Ş. Bu işlem için bütanol +heptan karışımı olan azeotrop çözelti kullanılır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Karışım daha sonra santrifüje gönderilir. katalist. Katalizör Hazırlama : Katalizör olarak TiCl3 ve kokatalizör olarak DEAC kullanılmaktadır. 300 . Reaktör girdileri Heptan. propilen ve hidrojendir. Bu bölümde katalizörlerin heptan ile seyreltilerek polimerizasyona hazır hale gelmesi sağlanır. Aliağa Kompleksi Polipropilen fabrikasının da eski üretim şekli olan Slurry Prosesi aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır. Şekil – 3 : Slurry Faz Polipropilen Üretim Prosesi Petkim Petrokimya Holding A.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

Slurry proseslerine örnek olarak HERCULES. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. MONTEDISON. 301 . EL PASO ve IDEMITSU prosesleri verilebilir. Rap. Pelletleme : Silolardan alınan toz polimere anti oksidant. propilen ve hidrojen beslenerek yapılır. Kurutma : Polimer keki flash ve akışkan yataklı kurutuculara gönderilerek 130 ºC’taki azot gazı ile kurutulur. Ziegler-Natta katalistleri olarak bilinen TİCL3 bazlı katalizörler ile birlikte.monomer olarak yalnız propilen kullanılır. U-100 (Katalizör hazırlama +TEA seyreltme) U-200 ( Prepolimerizasyon+Polimerizasyon +Gaz giderme +santrifüj+Kurutma) U-300 Pelletleme (Toz siloları + Kantarlar + Kontinu mixer + Extruder + Pellet siloları) U-400 (Geri kazanma + Film evoporasyon.. Ataktik polimer kalıplara dökülerek dondurulur ve paketlenir. Polipropilen.propilen monomerinin heptan ortamında polimerleştirilmesiyle üretilir.200 Sahası : Slurry faz polimerizasyon. PHILLIPS. Silolarda sirküle edilerek homojenizasyon işlemi yapılır. (Slurry faz polimerizasyon). Geri Kazanma : Santrifüjden ayrılan ataktik polimer+heptan karışımının içindeki ataktik polimer film-evaporatör kullanılarak ayrılır.İ. Homopolimer türlerinde. kokatalist olarak TEA kullanılarak. katkı maddeleri ilave edilerek eritilir ve pellet (granül) haline getirilir. Fakat slurry prosesleri birim tüketimlerinin fazla olması ve dolayısıyla maliyetin yüksek olması nedeni ile gün geçtikçe terk edilmektedir. Su+katalizör atıkları atık giderme sistemine gönderilerek su temizlenir.Ş. Block kopolimer ve Random kopolimer türleri üretilebilir. Aliağa Kompleksi Polipropilen fabrikasının da tevsii sonrası üretim şekli olan Slurry Prosesi aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır. nötrölayzır. 4. Su ayrılma dramından gelen su+bütanol+katalizör atıkları diğer bir destilasyon kolonuna beslenerek bütanolu alınır.) Paketleme (Torba dolum kantarları +Bigbag dolum kantarları + Paletleme) U-600 Genel saha. PP fabrikası sahası genel olarak. İçerisinde 800 ppm civarı heptan içeren polimer tozu buradan toz silolarına gönderilir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K. MITSUBISHI. Laboratuvar analizleri yapılan ürün silolarındaki polipropilenin tür ve standardı saptanarak paketleme sisteminde otomatik olarak paketlenir.100 Sahası: Ti Ambarı ve % 100 lük saf TEA dramlarının heptanla % 10 ‘ye seyreltildiği TEA seyreltme dramlarını kapsar.(Utiliteler sahasını kapsar) U.Block kopolimer ve Random kopolimer türlerinde ise propilenle birlikte reaktörlere etilen monomeri de beslenir. karıştırmalı ve soğutma ceketli ve harici eşanjörlü reaktörlerde heptan ortamında reaktörlere prepolimerize edilmiş katalizör . Geliştirilmiş Slurry Polipropilen Üretimi Petkim Petrokimya Holding A. stabilizör vb. HOECHST. Heptan ise destilasyon kolonuna gönderilerek saflaştırılır. U. Slurry faz polimerizasyon ile Homopolimer.

U. flash destilasyn kolonuna beslenir. 125 Tonluk kesim bir lot olarak kabul edilir ve bir lot nosu verilir ve labaratuvarca analiz yapılıp bu analiz neticeleri spek değerlerini karşılıyorsa.Tüm karışım önce kontinü mixer’lara beslenir burada toz ve stabil karışımı eritilerek erimiş reçine Extruderlere beslenerek granül hale getirilir. Santrifuj çıkışındaki polimer keki kurutma sistemine beslenerek kurutulur.. Buradan çıkan APP kalıplara dökülerek soğutulur ve soğuyan APP’ler torbalara doldurulur. İkinci kademe kurutucudan çıkan ve yaklaşık 1000 ppm uçucu madde ihtiva eden polimer tozu pnömatik hatlar vasıtasıyla pelletleme sahası toz silolarına beslenir. ürün standart olarak kabul edilir. Toz kantarlarının çıkışında.buradan da film evaporatöre beslenir. Analiz sonucu yine tutmuyorsa ürün Başmühendisin( Başmühendisin yokluğunda Üretim şefinin talimatıyla STD-1 olarak yapılır. Santrifüjlerde ayrılan filtrat ta APP ihtiva eder.buradan B dekompozerine ve daha sonrada degasöre gönderilerek basıncı düşürülür ve reaksiyona girmemiş olan çözünmüş haldeki propilen gaz faza geçirilir.Gaz fazdaki propilen tekrar reaktörlere beslenmek üzere recycle gaz kompresörüne gönderilir. kademe flash kurutucu. kademe akışkan yataklı iki kurutucudan oluşur.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.)(Bu sistemden elde edilen APP tamamen saf ve temiz haldedir) Tankının dip kısmı ise.(yaklaşık 17 kg. U. Block kopolimer türleri ise Batchwise (kesikli) polimerizasyonla üretilir. Filtrat içindeki APP’yi heptandan ayırmak için filtrat solvent geri kazanma tanklarına beslenir.buradan çıkan APP + Su + Toz Polimer karışımı APP çamur diye adlandırılır ve flash destilasyon kolonunda seviye yükseldiğinde kolon devredışı bırakılarak içindeki APP çamur Big-bag’lere doldurulur. 302 . Homopolimer ve Random kopolimer türleri üç kademeli kontinü polimerizasyonla. Piyasa şartlarına göre şu anda yalnız Homopolimer üretimi yapılmaktadır. II. toz içerisine stabilizör kantarları vasıtasıyla belli oranlarda stabilizör katılır. APP ise heptanda çözünür. Kurutma sistemi iki kademeli olup. Santrifujden ayrılan filtrat (heptan) ise tanka geri kazanılmak üzere gönderilir. A dekompozörüne. IPP heptanda çözünmez. Heptanı tamamen buharlaştırılan APP. Üretilen pelletler homojenizasyon için pellet silolarına beslenir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.300 Pelletleme Sahası : Toz silolarındaki polimer tozu A/B toz kantarlarına beslenir. APP çamur büyük ölçüde su ihtiva eder. Flash destilasyon kolonunda APP si ayrılan heptan buharı da kondense edilerek karışık heptan tankına gönderilir. Son reaktöründen çıkan slurry.İ. Rap. Film evaparatör sisteminde APP’si ayrılan heptan buharı kondense edilerek geri kazanılmış çözücü tankına beslenir. film evaporatörün dramı dibinde erimiş halde toplanır. Degazör dramında kalan slurry santrifujlere beslenerek içindeki heptanın bir kısmı polimerden ayrılır.400 (Geri kazanma + Film evaporatör) Polipropilen prosesinde reaktörlerde izotaktik polimer (IPP) ile birlikte yan ürün olarak % 2-3 civarında ataktik polimer (APP) de üretilir.eğer değerlerde normalden sapma varsa tekrar numune verilir. Burada solvent içindeki APP’yi ayırmak için önce ön-evaporatöre . I.

Rap. EH-241 (Elyaflık) ve EH-251 (Peroksitli elyaflık) olmak üzere 4 tür ürün üretilmektedir.600 Sahası (Genel Saha) Utiliteler sahasını kapsar.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Dünyada kullanılmakta olan yaygın teknolojilere göre birim üretim girdileri Tablo-3 A ve Tablo-3 B gösterilmektedir..Buradan kantarlarda tartılarak 25 Kg. Blowdown dramı. bu sahada bulunmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.296 342 303 .010 112 0. U.Bazı türlerde (Peroksitli ürünlerde ve müşteri talebine göre Bigbag BB dolum kantarında 1’er ton’luk Bigbag’ler halinde dolum işlemi yapılır. Tablo–3 A : Bulk Faz PP Prosesi Birim Üretim Girdileri (2005 Yılı) GİRDİLER Propilen (Polimer saflıkta) Katalizör ve Kimyasallar Soğutma suyu Buhar Elektrik Diğer Utiliteler Sabit giderler Amortisman ve Genel Giderler Teknik destek ve AR&GE Toplam Kaynak :Nexant Chem System Quaterly Business Analysis 2005 Supplement BİRİM Ton M3 Ton KWH MİKTAR ( Bir ton PP için) Miktar 1.K. torbalar halinde paketlenir.İ. EH-102 (Enjeksiyonluk). sealing ünitesi. U.) Şu andaki piyasa talebine göre MH-418 (Çuvallık).500 Sahası (Paketleme) Lot analizi çıkan ürün paketleme yapılmak üzere paketleme dramlarına beslenir.daha sonra paletler üzerinde istiflenerek 1 er ton olacak şekilde paletlenir.

İ.Ş.Ş. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.9 -23.2 81.1 9.025 257 1.3 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. PP 20. Rap.2 33. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2004 İstatistik Yıllığı 304 .7 81.1 64.2000 standartlarına uygun üretim yapılmaktadır. PP 79 76 78 80 71 77 59 -4.616 795 b) Ürün Standartları: PETKİM Polipropilen fabrikasında lisansör firma olan Mitsui standardına.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.6 33.5 83.K.4 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Tablo–3 B : Slurry Faz PP Prosesi Birim Üretim Girdileri GİRDİLER Propilen (Polimer saflıkta) Katalizör ve Kimyasallar Soğutma suyu Buhar Elektrik Diğer Utiliteler Sabit giderler Amortisman ve Genel Giderler Teknik destek ve AR&GE Toplam Kaynak :Nexant Chem System Quaterly Business Analysis 2005 Supplement BİRİM Ton M3 Ton KWH MİKTAR ( Bir ton PP için) Miktar 1. Türk Standartlar Enstitüsünün TS–1404 nolu standardına ve ISO–9000 .4 -11.6 2.0 108.8 57.6 2. c) Üretim Miktarı ve Değeri: Tablo 4:Üretim Miktarı Birim :10³ Ton Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.7 -0..7 40. 2004 İstatistik Yıllığı Tablo 5: Üretim Değeri (106 YTL) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 70.1 -24.

0 8.6 Petkim Petrokimya Holding A.7 12.1. Yeni üretim proseslerinde üretim maliyeti düşüktür.4 16.Enerji .Diğer (Duruş ve Bakım) Ticari Maliyet . 2005 – 2010 yılları arasında Dünyadaki talep artış hızı yıllık % 5.0 2.5 100. Tablo 6: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: 2005 Yılı YTL Pay (%) Sınai Maliyet .Satış ve Pazarlama Giderleri .Direkt İşçilik .3 0. Türkiye’deki ve Dünya’daki Polipropilen tüketimi hızla artmaktadır.9 3.4 2.İ. Tevsii sonrası ise %15’ini karşılar duruma gelecektir.Genel İdare Giderleri .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 381 397 357 474 581 677 830 4.Ş.3.( Maack Business Service – PP 2005) Tablo 7: POLİPROPİLEN Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana No: Mallar PP Kaynak: (10³ Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. d) Maliyetler: Polipropilende Üretim teknolojisi. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.. Dış Ticaret: a) İthalat: (1) Ürün İthalatı: Polipropilen sektöründe tek üretici olan PETKİM ülke tüketiminin %10’unu karşılayabilmektedir.5 15.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak: Petkim Planlama Müdürlüğü 52. 2004 İstatistik Yıllığı 305 .8 22. petrol fiyatı ve propilenin maliyeti etkilemektedir.8 – 6.Endirekt İşçilik .0 arasında olması beklenmektedir.0 4.Hammadde-Malzemeler . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.3 32.Amortisman .5 -10.7 22.7 0.K.

306 .9 27. Son yıllarda artan petrol fiyatlarına bağlı olarak Polipropilen fiyatı da artmıştır. 231 286 229 305 458 679 884 23. PP Kaynak: $ 606 718 641 643 790 1003 1040 18. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Ş.5 -10. 2004 İstatistik Yıllığı Tablo 9: POLİPROPİLEN Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları Sıra Ana Fiyat YILLAR (CIF.9 33. Cari Fiyatlarla.K.7 0.9 Petkim Petrokimya Holding A.3 22.2 50.2 48. $) YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah..8 -19.Ş. 106 $) YILLIK ARTIŞLAR (%) YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.3 30.0 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2004 İstatistik Yıllığı Polipropilen fiyatı temel hammadde olan petrol fiyatları ile bağlantılıdır. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Tablo 8: POLİPROPİLEN Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana No: Mallar PP Kaynak: (CIF.2 Petkim Petrokimya Holding A. Rap.İ. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Polipropilene talep üretimden fazla olduğundan piyasa koşullarından etkilenmemektedir.

5 64.2 10.7 8.5 2.1 17.1 15.0 -54.B.9 14.8 82.6 31.5 40.5 15.9 65.9 43.5 14.5 10.3 15.9 30.5 78.8 12. Hindistan İsrail Romanya Bulgaristan Rusya S.4 52.6 6.D.2 35.0 3.6 347.2 25.1 15.9 46.4 -60.2 26.0 22.3 52.7 -25.6 Petkim Planlama Müdürlüğü Tablo 11 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden PP Sektörü Ürün İthalatı Ülkeler Almanya Belçika Fransa Hollanda İspanya İtalya Yunanistan İngiltere A.3 12.0 32.7 11.7 39.4 70.6 60. 307 .8 30.0 81.7 134.8 15.5 -1.8 27.8 0.2 115.3 6.3 303.1 -11.6 20.5 16.8 50.4 27.1 147.3 9. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 57.0 28.8 14.6 37.8 52.4 12.2 -33.1 11.9 36.7 17.0 26.8 80.9 15.8 29.6 109.3 -31.0 114.3 7.5 1.8 105.2 36.3 26.7 -17.4 44.4 11.8 -45.4 44.6 9.9 11.7 24.9 33.7 53.1 18.0 1.4 47.0 74.7 25.5 17.8 19.6 8.0 15.7 22.4 45.0 52.6 39.1 61.0 16.1 7.5 -53.5 18. 15.0 32.0 25.1 -10.0 14.2 14.4 181.1 3.7 83.8 285.3 22.1 12.3 20.7 30.0 55.B.5 112.7 244.0 863.4 357.3 351.9 18.6 -38.2 11.6 14.6 -41.7 27.9 23.0 1.3 24.1 12.5 35.3 27.0 -1.7 18.8 13.7 26.4 33.3 24.9 2.8 40.6 -31.2 6.2 -11.8 22.K.9 24.9 8.9 30.3 6.3 15.2 16.7 5.2 20.8 19.9 677.9 38.2 78.4 38.0 65.1 45.7 21. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.3 21.5 -14.8 -57.2 75.0 0.5 18.1 15.0 18.2 -47.2 16.1 30.7 9.7 679.6 2.1 3.0 0.1 5.7 12.6 19.0 3.5 20.5 28.0 10.8 8.0 -1.0 2. Rap.6 106.4 84.3 48.0 -2.3 74. Cari Fiyatlarla.9 129.3 34.2 50.1 38.0 -55.0 -29.3 10.6 43.0 52.5 36.6 59.2 52.0 -29.2 -17.8 -60.6 10.8 -41.2 10.1 56.7 1.8 24.3 56.4 -51.7 -55.2 18.5 165.8 7.5 30.3 72.3 9.1 16.4 21.0 9.6 46. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.7 31.Arabistan Türkmenistan Ukrayna Macaristan Diğer Ülkeler TOPLAM Kaynak: (CIF.5 81.6 40.4 24.0 18.1 31.4 11.0 44.6 321.3 60.8 40.0 11.9 52.5 69.0 35.1 -8.1 4.0 0.6 12.7 8.5 -3.3 6.1 -7.6 -55.3 2.0 55.6 -48.1 50.2 32.1 67.6 32.7 20.7 67.2 26.9 11.0 157.8 16.7 71.3 70.7 16.3 30.3 -2.6 20.7 -64.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.2 13.4 2.1 14.1 25.0 -36.6 22.2 0.1 35.8 228.6 12.0 0. Tablo 10 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden PP Sektörü Ürün İthalatı Ülkeler Almanya Belçika Fransa Hollanda İspanya İtalya Yunanistan İngiltere A.8 305.2 5.7 22.0 4.6 60.6 -5.0 -55.8 3.4 10.8 15.8 407.4 93.8 53.1 43.7 96.0 45.4 -18.0 29.1 474.0 0.4 47.2 14.2 580.4 15.0 9.4 19.5 12.7 0.3 32.9 30.5 4.0 -53.0 46.7 10.1 37.5 135.2 7.6 42.0 4.9 -17.8 48.3 50.6 22.0 -68.0 0.5 1.7 12.0 350.9 27.1 Petkim Planlama Müdürlüğü (2) Yarı ürün ithalatı: Polipropilen sektöründe üretim için yarı ürün ithaline gereksinim yoktur.6 468.3 46.1 8.8 209.0 244.1 -37.7 3.0 46.8 29.6 10.6 14.0 21.4 57.8 19.3 17.4 23.6 25.4 0.8 28.1 11.1 126.9 27.6 32.2 24.0 37.6 2.2 69.2 2.0 -3.8 3.0 19.6 -12.7 -14.8 1.1 23.0 6.7 14.2 29.9 27.3 14.7 381.3 26.2 68.0 5.0 39.1 17.5 -19.3 6.7 1.2 81.3 32.6 80.3 16.4 35.5 17.5 12.0 -30.1 20.0 140.3 20.5 29.8 24.0 -23.2 49.3 15.0 316.7 61. Hindistan İsrail Romanya Bulgaristan Rusya S.7 23.2 4.0 -12.4 50.7 31.6 36.9 225.8 -19.2 51.9 8.2 23.2 39.D.2 10.3 -10.2 17.4 -85.3 457..0 13.5 -100 0.2 3.İ.0 52.0 -22.Arabistan Türkmenistan Ukrayna Macaristan Diğer Ülkeler TOPLAM Kaynak: (10³ Ton) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 10.9 2.6 22.7 46.2 104.0 -45.7 18.2 20.2 -20.3 35.1 7.1 830.0 -62.5 35. 11.1 -25.6 3.8 23.9 24.7 -8.7 -27.3 16.6 12.5 55.0 -86.3 45.2 12.4 -5.9 31.3 23.0 8.4 139.0 -42.2 43.5 9.2 27.2 45.2 24.0 -31.2 15.4 -23.7 59.7 43.3 23.0 22.0 45.5 80.5 16.8 13.0 30.7 18.1 1.0 37.6 65.2 89.7 20.8 68.6 15.0 397.1 6.0 28.6 183.4 91.6 31. 106 $) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.7 35.4 21.7 22.7 22.0 50.5 230.

Rap.Ş.5 Toplam 965.Ş. Cari Fiyatlarla.0 20. 346 229 12 0 Petkim Petrokimya Holding A. (3) Hammadde ithalatı: Polipropilen sektörü için gerekli olan propilen PETKİM Petrokimya Holding AŞ.0 Özbekistan 10.0 4.K.0 İtalya 1625.0 Bulgaristan 200.0 71.0 204.0 Suriye 850.5 98. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 2853. Bin $) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2002 2003 2004 2005 Tah.Ş. b) İhracat: Petkim PP Fabrikası Türkiye İhtiyacının %15’i karşılanabildiğinden önemli miktarda ihracat yapılmamaktadır.0 348.5 Romanya 20. İhracat Müdürlüğü Tablo 14: Polipropilen Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları (FOB..0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 1 PP 965 204 2853 551 348 11 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. 2004 İstatistik Yıllığı Not : Çok az ihracat olduğundan yıllık artış yüzdeleri sağlıklı değildir.İ.0 11. Aliağa kompleksindeki NSC (Etilen) fabrikasında üretilmektedir. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 204.0 Azarbeycan 135. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. … PP $ 426 711 565 628 659 1090 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A. Tablo 13: Polipropilen Sektörü Sıra Ana No: Mallar 1999 2000 2001 1 PP 411 145 1611 Kaynak: İhracatı (FOB. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. PP ve ACN fabrikalarının hammaddesi olan propilen üretimi yetersiz olduğu durumlarda ithal edilmektedir. KKTC 70.0 İspanya 140. İhracat Müdürlüğü Tablo 15: AB ve Önemli Diğer Ülkelere PP Sektörü İhracatı (Ton) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) Ülkeler 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 551. Tablo 12: Polipropilen Sektörü İhracatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Ş.0 Mısır 750.0 0.0 Cezayir 142.0 340. İhracat Müdürlüğü 308 .5 8.0 11. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.0 232.

1 PP $ 612 713 614 647 793 1070 1250 14..6 46.1 -25.Ş.1 -4.3 924.4 17.2 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.0 299.7 339.İ.1 18.0 0.Ş.0 27.8 356. TOPLAM 411.1.0 1612.8 22.3 0 0 0 0 İdari Orta Teknik 91 91 90 87 74 70 63 0 -1. 1 PP 460 473 435 554 652 754 889 2.6 17.0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.2 -16.0 Kalifiye 3 3 3 3 8 8 8 0 0 0 166 0 0 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.0 İşçi Düz 3 5 5 5 18 20 15 66.0 0 -25.6 0 0 260 11. 2004 İstatistik Yıllığı Tablo 18:Tüketim Değeri (Cari Fiyatlarla.4. PP Fabrikası 309 . Yurtiçi Tüketim: Tablo 17: Tüketim Miktarı (10³ Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.5.1 5.3 12.9 15. Cari Fiyatlarla. 2004 İstatistik Yıllığı 2. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Tablo 20:POLİPROPİLEN Sektörü İstihdam Durumu (Kişi) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) İşgücü 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.8 44.8 -8.9 Kaynak: Petkim Petrokimya Holding A.1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Yüksek Teknik 8 8 7 7 7 7 7 0 -14. İhracat Müdürlüğü 2. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6.9 27.2 515.6 278.Ş. Rap.K.1 756.9 14.Ş. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.4 Kaynak: 2.4 25.4 -14.5 18.1. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 346. … PP 278.1 145.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.0 Memur 5 5 5 5 4 4 3 0 0 -25. İstihdam: Sektörün istihdam durumundaki değişmelerin nedenleri incelenecektir.0 -17.4 -10.9 -5. 106 $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Fiyatlar: Tablo 19: POLİPROPİLEN Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları ($) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Tablo 16 : AB ve Önemli Diğer Ülkelere PP Sektörü İhracatı (FOB.

yüksek kapasiteli gaz faz üretim yapan büyük kapasiteli polipropilen fabrikalarına ihtiyaç vardır. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar–Fırsatlar–Tehditler) Analizi Konu tüm petrokimya sektörleri için genel olarak incelenmiş olup. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler PETKİM Petrokimya Holding AŞ. iç tüketimin sadece % 15’ini karşılamasına rağmen sektörde zaman zaman fazla miktarda stoklar oluşmaktadır. En kısa sürede Türkiye’de yatırım maliyeti ve üretim maliyeti düşük. 2. DTÖ.7.8. Sadece iyileştirme ve Tevsii çalışmaları yapılmaktadır. 2. 2.9. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: Özelleştirme kapsamına alınan PETKİM Petrokimya holding A. yakın bir gelecekte talebin ancak % 10’unu karşılayabilir duruma gelecektir. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Konu detaylı olarak EK-B’de incelenmiştir.3. 2005 yılında sonuçlanan 2. 310 .Ş. 2. 2. müşterilere ve hammadde tedarikçilerine teknik hizmet vermektedir. Dünyada slurry prosesleri ile kar marjı yüksek kaliteli ürünler üretilmekte veya terk edilmektedir.1.1..2.İ. Rap. 144 000 ton/yıl kapasiteye ulaşmıştır.K. EK-C’de yer almaktadır. ürün tipi yelpazesi geniş olan.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK.A’da verilmiştir. Sektörün Dünyada (OECD. Diğer yandan Türkiye’deki prosesten elde edilen polipropilenin maliyetinin bulk ve gaz faz üretim prosesleri ile üretilenden fazla olması nedeni ile kar marjının az ve satış fiyatının yüksek olmasından kaynaklanmaktadır.’de uzun zamandan beri yatırım yapılmamaktadır.nci tevsii yatırımı sonucunda. Sektörün Rekabet Gücü PETKİM Petrokimya holding A. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.10. 2.Ş.1. Nedeni ise PETKİM müşteri taleplerinin yeterince karşılayamamasından kaynaklanmaktadır. 20 seneden beri üretim yapan polipropilen fabrikası.

Mallar PP YILLAR 2009 2010 1216 1340 (10³ Ton) Ort.0 311 . Mallar 1 PP YILLAR 2009 2010 180 180 2006 180 2007 180 2008 180 2011 180 (2005 Fiyatlarıyla.İ.0 2006 908 2007 1001 2008 1103 2011 1476 2012 1627 Tablo 22: PP Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No. Üretim Projeksiyonu: Polipropilen sektöründe Kasım-2005 itibarıyla her hangi bir yatırım ve tevsi projesi bulunmamaktadır.0 2006 144 2007 144 2008 144 2011 144 2012 144 2013 144 Tablo 26:PP Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. Katma değeri yüksek olan ve talebi dünyada yılda % 5.0 . Mallar PP YILLAR 2009 2010 1520 1675 2006 1135 2007 1251 2008 1379 (2005 Fiyatlarıyla.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 1793 11. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Yıllık Artış (%) 2007-2013 0.106 YTL) Ort. 3.8 – 6. Mallar 1 PP YILLAR 2009 2010 144 144 (10³ Ton) Ort.Yıllık Artış (%) 2012 2013 2007-2013 180 180 0.1.106 YTL) Ort. Rafinelerdeki FCC propilenin değerlendirilmesi düşünülmelidir. Tablo 21:POLİPROPİLEN Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (Miktar Olarak) Sıra Ana No.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.0 3. İhracat Projeksiyonu Yurt İçi talebin çok altında üretim yapılması dolayısıyla önümüzdeki yıllarda ihracat düşünülmemektedir. Rap. 3.3. (Tablo 17 ) Önümüzdeki senelerde ortalama %11 civarında talep artışı beklenmektedir.K. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: Son yıllarda talep yıllık artışı %20 civarındadır.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 1845 2034 2241 12.2. Tablo 25:POLİPROPİLEN Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. Türkiyede ise %10 – 12 arası artan Polipropilen ürününü üretmek için acilen çalışmaların başlatılması gerekmektedir. Bu üretim esnasında Türkiye için en büyük darboğaz hammadde propilen teminidir..

Teknolojide. Eklenecek Yeni Kapasiteler: Tüm sektörler için genel olarak EK. Dünyadaki 1990. Mallar PP YILLAR 2009 2010 1176 1306 (10³ TON) Ort.K. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri: Tüm sektörler için genel olarak EK. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Yukarıdaki yurt içi talep artışı ve üretim tahminleri dikkate alınarak ithalat tahminleri yıllık ortalama %14 civarında artacaktır. 3.E’de verilmiştir.1.0 2006 754 2007 946 2008 1056 2011 1456 2012 1606 Tablo 28:PP Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. Türkiye’nin polipropilen sektöründeki rekabet gücü. daha önceki kısımlarda incelenen. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri: Yurdumuzun. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bu nedenle yatırım ve üretim maliyeti düşük. Rap. Yatırım Tahminleri: Tüm sektörler için genel olarak EK. 312 . 3. 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. PP ve ACN fabrikalarının hammaddesi olan propilen üretimi yetersiz olduğu durumlarda ithal edilmektedir. yakın bir gelecekte oldukça azalacaktır. fazla kapasiteli GAS PHASE fabrikaların kurulması gerekmektedir.5. Çevre Uygulamalarında vb. Ar-Ge Faaliyetlerinde. 3.D’de verilmiştir.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 1515 1670 1880 14. (3) Hammadde ithalatı: Polipropilen sektörü için gerekli olan propilen PETKİM Petrokimya Holding AŞ.5. Dünya çapında da artan talebe paralel olarak bir çok ülkede büyük yatırımlar yapılmakta ve planlanmaktadır. bugünkü ve gelecekteki polipropilen gereksinimi oldukça yüksektir. 3.2. Tablo 27:POLİPROPİLEN Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No.İ. Mallar PP YILLAR 2009 2010 1225 1350 2006 880 2007 985 2008 1015 (2005 Fiyatlarıyla– 106 ABD $) Ort. 2004 yılı Polipropilen üretim dağılımı ve 2010 yılındaki beklenti aşağıdaki tabloda verilmiştir. İstihdam Piyasasında.2 (2) Yarı ürün ithalatı: Polipropilen sektöründe üretim için yarı ürün ithaline gereksinim yoktur.. büyük müşteri taleplerinin karşılanamaması ve üretim maliyetinin yüksek olması nedeni ile.D’de verilmiştir.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 1806 14. Girdi Piyasalarında.6. Aliağa kompleksindeki NSC (Etilen) fabrikasında üretilmektedir.5.4.

1 0. 9.L’de verilmiştir.8 9.7.2 6. Türkiye’de yapılacak bir Petrokimya ve Polipropilen fabrikasınında petrol boru hatlarının bulunduğu bölgelere yapılması uygun üretim maliyetlerini azaltacak ve rekabet gücünü artıracaktır.3 Orta Doğu 71 2030 6575 27. Rap.3 TOPLAM 14275 43701 57101 8. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.3 Güney Doğu Asya 1778 10025 12290 13. Sektörde Kamunun Rolü.1 1.. 3. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK.K. 313 .6 Kaynak : Maack Business Sevrvice PP 2005 Session 1 / 1-3 Tablodan da görüldüğü gibi Polipropilen sektör yatırımları petrol kaynaklarının bulunduğu yörelere doğru kaymaktadır. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.6 0.3 4. Dünyada Petrol rafinerileri. Tablo : Dünyadaki POLİPROPİLEN Üretim Dağılımı (10³ Ton) Bölgeler 1990 2004 2010 1990 – 2004 Artış % 2004 – 2010 Artış % Batı Avrupa 4317 9900 10055 6. 5.2 0.7 Güney Amerika 528 2557 3347 11.1 21. 4.7 Afrika 143 575 1925 10.6 Kuzey Amerika 4102 9583 10013 6.G’de verilmiştir.K’de verilmiştir.4 Japonya 1893 3088 3148 3.H’de verilmiştir. 3.8.6 Çin 848 4030 6925 11. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK.4 22.3 Doğu Avrupa 630 1913 2823 8.9 4. Petrokimya tesisleri ve plastik işleme tesisleri yan yana kurulmaya başlanmıştır.

314 .İ.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap..

19.00. sert.00.00. kristal polistiren için 3903. stiren monomerinin polimerleştirilmesi ile elde edilen plastik hammadde olup termoplastik maddeler içerisinde çok çeşitli kullanım alanlarına sahiptir Stirenin polimerleştirilmesi sonucunda temel olarak 3 farklı ürün elde edilir. Nem çekişi düşüktür. Polistiren. antişok polistiren ve diğer polistirenler için verilen istatiki bilgileri kapsamaktadır. Suda.İ.00. etanol vb.02.35 kodu ile tanımlanır. azot gibi bir çok gazı kolaylıkla geçirir.19. Polistirenin (PS) genel formülü aşağıda verilmektedir.00’dir. Antişok polistiren (HIPS.1.19 olarak verilmektedir. bir diğer stiren kopolimeri olan akrilonitril bütadien stiren (ABS) için de 3903.11. şeffaf.T.00. kırılma indisi yüksek bir termoplastiktir. esterlerde çözünebilir.İ. Expandable Polystyrene). katı ve saydam bir maddedir.12.11.00. kristal polistiren.8ºC)’da 1.K..3 2413. Siyah isli. yavaş yanan. özgül ağırlığı düşük.20.İ.00. G. Özgül ağırlığı 73ºF (22.P.P. antişok polistiren için 3903. Sentetik reçineler içinde en yüksek izolasyon özelliğine sahip olan polistiren.T. Türkiye’de Tüpraş tarafından üretilen polistiren ürünlerinin tipik özellikleri Tablo a’da verilmektedir. General Purpose Polystyrene).Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. numaraları.T. GİRİŞ : Sektörün Tanımı ve Sınırlarının Çizilmesi: Polistiren. oksijen. genel olarak alkollerde (metanol.30.P.00 ve diğer polistirenler için ise 3903.00.00. POLİSTİREN (PS) 1.00.İ. aromatik ve klorlu hidrokarbonlarda. Su buharı.09 arasındadır. Stiren akrilonitril kopolimeri (SAN) için G. Stiren polimerleri için 4 haneli Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G. Bu rapor. Birleşmiş Milletler sektörel tasnifi olan ISIC Rev.00. [ CH2-CH ] n Polistiren saf halde renksiz.) normal heptan ve asetonda çözünmez. genleşebilir polistiren için 3903. kristal polistiren (GPPS veya PS.00. High Impact Polystyrene). Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.00.04 -1.) numarası 3903 olarak verilmektedir. 315 . genleşebilir polistiren (EPS. Rap. numarası 3903.19.

80 min.İ. Rap. ışıklandırma muhafazalarının.0 K-560 2-5 100 min. 8 min Polistiren yüksek yalıtım kabiliyeti ve üstün dielektrik özelliklerinden dolayı izolasyon malzemesi olarak. elektriksel yük taşımayan bir madde olması. 85 min. duvar kaplamalarının.. teyp makaralarının. paketlemede köpüklü levhaların imalatında kullanılır. seyreltik asitlere. Ayrıca. 800 min. ilaç ve kozmetik kutularının. 570 min.K. elektronik cihazların. 40-70 400 min.5-2. Üstün darbe mukavemeti ve geniş bir sıcaklık aralığında mekanik özelliklerini kaybetmemesinden dolayı kalıp ürünleri sanayinde de kullanılmaktadır.0-2. 220 min. tuz çözeltisine ve bazlara karşı dayanıklı olması nedeniyle meşrubat sanayi ve yiyeceklerin paketlemesinde kullanılmaktadır. aspiratör ve çamaşır makineleri gibi araçların parçalarının. 400 min. Tablo-a: Polistirenin Özellikleri ANTİŞOK PS A-825 E Erime Akış İndisi Vicat Yumuşama Noktası Isı ile Bükülme Sıcaklığı Akmada Gerilme Direnci Kopmada Gerilme Direnci Kopmada Uzama Bükülme Direnci İzod Darbe Direnci Kaynak: Tüpraş KRİSTAL PS K-500 10-14 90 mim. buzdolabı. ºC ºC kg/cm² kg/cm² % kg/cm² kg/cm² 2-5 90 min. 190 min.5 ÖZELLİKLER BİRİM g/10 dak. 80 min.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 320 min. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. TV ve radyo bobinlerinin vb. 1. 1. 316 .

Petkim Sıra No: Yeri Kocaeli Adana Polistiren sektöründe kapasite artışı yaşanmadığı gibi kapasite kullanım oranları (KKO)’da oldukça düşük seyretmiştir. bünyesinde faaliyet gösteren Yarımca Kompleksi’ndeki) Polistiren Fabrikası 1975 yılında 15.. Özelleştirme Yüksek Kurulunun kararı ile 1 Kasım 2001 tarihinde Tüpraş Türkiye Petrol Rafinerileri A.000 ton/yıl 40.000 ton/yıl kapasiteli Polistiren Fabrikası kurulmuştur. 1992 yılında ise kapasite yapılan iyileştirme sonucu 27. 1999 yılında Başer (BASIC) firması tarafından Adana’da 40.000 ton/yıla. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.’ne devredilmiştir.1. 1999-2005 döneminde Tüpraş ve BASIC’de kurulu kapasiteler ve KKO değerleri Tablo 2’de verilmektedir. Tablo 2: Polistiren Sektöründe Kurulu Kapasite Durumu Sıra Ana Kapasite Kapasite No: Mallar ve KKO Birimi 1999 2000 2001 2002 1-Tüpraş Polistiren Kapasite Bin ton 27 27 27 27 KKO % 86.000 ton/yıl dizayn kapasitesiyle üretime başlamıştır.2 40 43 2005 Tah. İlave yatırımlarla 1987 yılında 18. Başer.9 72.8 32. Tüpraş (eski Petkim Petrokimya Holding A. Petkim Yarımca Tesisleri. Başer.Ş.06.K. 27 0 40 60 317 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bunda ekonomik olmayan teknoloji ve kapasiteler neden olarak gösterilebilir.000 ton/yıla çıkarılmıştır.İ.Tüpraş Polistiren Fabrikası Özel Sektör Kuruluşları 2. Bunlardan. Tüpraş Yönetim Kurulunun 20.Ş. Rap. Tablo 1: Polistiren Sektöründe Önemli Kuruluşlar Varsa Yabancı 2005 Yılı Üretim Sermaye İşçi Konusu Payı (%) Sayısı Kapasite Polistiren Polistiren 6 67 27. Mevcut Kapasite ve Kullanımı Türkiye’de polistiren üretimi yapılan iki kuruluş bulunmaktadır. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2.1.5 40 74 2004 27 8. Kuruluş Sayısı.BASIC Kaynak: Tüpraş.2005 tarih ve 398/11 sayılı kararı ile. 2.000 ton/yıl Kuruluş Adı Kamu Kuruluşları 1. Mevcut Durum 2.7 2-BASIC Polistiren Kapasite Bin ton 40 40 40 KKO % 63 80 40 Kaynak: Tüpraş. Polistiren dahil çalışır durumda beş fabrikası ile. Fabrika halen aynı kapasite ile üretimine devam etmektedir.3 15. ekonomik olmama nedeni ile Körfez Petrokimya ve Rafinerisi Polistiren Fabrikasında üretim faaliyetleri durdurulmuştur. Petkim YILLAR 2003 27 25.1.

000 arasında değişmekte ve serbest radikal polimerleşme yöntemi ile üretilmektedir Stiren monomerin polimerizasyonu ile elde edilen polistiren üretiminde yaygın olarak dört polimerizasyon prosesi kullanılmaktadır. 1. 3.Çözelti polimerizasyonu.Süspansiyon polimerizasyonudur. fenil grubunun elektron veren ve alan merkez olarak davranabilmesinden dolayı..Emülsiyon polimerizasyonu. Katyonik polimerleşme. Başlatıcının bozulması ile oluşan radikaller misellerin içersine diffüzlenir ve polimerleşmeyi başlatır. Molekül ağırlığını düşürür ve son üründen ayrılması için uygulanan işlemler yatırım ve işletme maliyetlerini arttırır. Bu proses akrilonitril bütadien stiren (ABS) üretimi için önemlidir. Ticari olarak sadece stiren bütadien blok kopolimeri üretiminde kullanılmaktadır. Polimerleşme her tanecikte bağımsız olarak devam eder. Bu teknolojinin bir çok avantajları olmasına rağmen diğer teknolojiler kadar yaygın değildir ve kullanım alanları azdır. Maliyetin yüksek olmasından dolayı polistiren için cazip değildir. Reaktör sıcaklığı 100-180°C arasında tedrici olarak artar. Emülsiyon Polimerizasyonu: Stiren monomeri su fazı içerisinde emülsiyon yapıcı kullanılarak dağıtılır. Sıcaklık kontrolü kolaylaşır ve meydana gelen polimerin viskozitesi düşer. koordinasyon kompleks (Ziegler-Natta) ve serbest radikal polimerleşme yöntemleri ile polimerleşmektedir. Sulu faz yüzünden monomerlerin miseller içersine difüzyonu çok hızlıdır.İ.Kütle polimerizasyonu ve 4. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: Stiren.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Ticari olarak enjeksiyon ve ekstrüzyon amaçlı üretilen polistirenlerin molekül ağırlıkları 100. üzerinde ise çözelti polimerleşmesi prosesi olarak adlandırılmaktadır. Çözücünün varlığı polimerleşme hızını yavaşlatır.1. Stiren ve çözücü karışımı seri halde dizilmiş polimerizasyon reaktörlerine verilir. emülsiyon yapıcı maddeler ve suda çözünen başlatıcı etkisiyle otoklavlarda 70 –105 ºC’de polimerleştirilir. Bu ürünler enstrüman kalibrasyonlarında ve teorik çalışmalarda kullanılmaktadır. anyonik. Emülsiyon yapıcı olarak yağ asitlerinin alkali tuzları kullanılır. 1.2.000 ve 400. yapışkan ve kaplama amacı ile kullanılan düşük molekül ağırlıklı polistiren üretiminde kullanılmaktadır. Rap. Serbest radikal prosesinin endüstriyel önemi vardır. 2. Dönüşüm %70- 318 . Misel içersindeki polimerleşme hızı monomer difüzyonundan ziyade polimer zincirinin büyümesine bağlıdır. Anyonik polimerleşme. Çözelti Polimerizasyonu: Bu proseste çözücü kullanılması sayesinde kütle prosesinde ortaya çıkan sıcaklık kontrol problemi ortadan kaldırılır. Çözücü olarak etilbenzen veya ksilen kullanılır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bu prosesler.K. su. 2. Stiren. Başlangıçta emülsiyon yapıcı suda kısmen çözülür ve monomer taneciklerinin yüzeyinde absorblanır. Bir reaktörden alınan karışım diğerine üstten verilerek katalitik ortamda polimerizasyon gerçekleştirilir. dar molekül ağırlıklı ürün üretimi için laboratuvar düzeyinde uygulanmaktadır. Miseller tarafından oluşturulan polimer taneciklerinin hacimlerinin (büyüklüklerinin) artması ile dönüşüm derecesi artar fakat tanecik sayısı sabit kalır. 2. Proseste kullanılan çözelti miktarı %12'nin altında ise kütle. katyonik.

90'dır. oluşan egkzotermik ısıyı uzaklaştırmak gibi faydaları vardır. Süspansiyon Polimerizasyonu: Stiren polimerizasyonu için en kolay yollardan biri süspansiyon polimerizasyonudur. basınç 10-30 mmHg basınca düşürülür. “horizontal plug flow” reaktör.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. süspansiyon-kütle yöntemi ile antişok polistiren üretilmektedir (Şekil 3). Polimerizasyon reaktöründen çıkan ürün 220-260°C'ye ısıtılır ve flaş tankına beslenir. su ve süspansiyon aracı ile beraber reaktöre alınır. Ülkemizde kurulu olan Tüpraş Yarımca tesislerindeki üretim bu teknoloji ile Cosden lisansına uygun olarak yapılmaktadır. ticari üretim yapmak için sürekli kütle polimerizasyon prosesi rakipsizdir. Polimerizasyon tamamlandıktan sonra çözücü geri kazanılarak tekrar üretimde kullanılır. Antişok PS dört tip prosesle de üretilebilmesine rağmen. büyük kapasiteli. Stiren. Ayrıca talep halinde polistiren big-bag olarak da ambalajlanır. polimerleşmenin ilerlemesi sonucunda meydana gelen viskozlaşmış polimerin viskozitesini düşürmek. Granül haline getirilen polistiren otomatik paketleme makinelerinde torbalanır. “Linear plug flow tower”. Bu metodun avantajı ürün safiyetinin yüksek olmasıdır. renk ve elektriksel özellikleri kütle polimerizasyonu ile elde edilen polimerinki ile aynıdır. Tipik bir süspansiyon polimerizasyon reçetesi Tablo-b’de verilmektedir. Kütle polimerizasyon reçetelerinde genellikle çözücü kullanılır. BASIC firmasının PS fabrikasında uygulanan kütle polimerizasyon prosesi akım şeması Şekil 2’de verilmektedir. 4. 319 . Tüpraş Yarımca Polistiren Fabrikasında süspansiyon polimerizasyon yöntemi ile kristal polistiren. Polimer taneleri döner kurutucularda kurutulduktan sonra silolarda depolanır. sonra reaksiyon ilerleyip tamamlanacağı bir polimerizasyon kulesine geçer. Polistiren eriyiği ekstrüderden geçirilerek pelet haline getirilir. statik karıştırıcı-reaktör (SMR) gibi reaktörler kullanılmakta ve birbirlerine göre bazı avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır. Polimer içerisinde bulunan polimerleşmemiş (kalıntı) monomer ve çözücü gibi uçucular uzaklaştırıldıktan sonra ürün ekstrüdere beslenerek granül haline dönüştürülür ve paketlemeye gönderilir. kullanılan miktar ise reçetelere göre %2-30 arasında değişmektedir.K. Polimerizasyon için kullanılan reaktörler lisansör firmalara göre farklılıklar arz etmektedir. Buradan santrifüjlere gelen karışımdan polimer taneleri ayrılır. Son yıllarda kütle polimerizasyonu ile yapılan üretim giderek yaygınlaşmaktadır. Ön polimerizasyondan sonra çözelti devamlı olarak birbiri ile seri bağlı reaktörlere beslenerek yaklaşık %80-90 oranında polimerleştirilir. Başlatıcı ilavesi ile başlayan reaksiyonun sonunda oluşan polimer tanecikleri su ile birlikte toplama tanklarına gönderilir. Kütle Polimerizasyonu: kütle.İ. Kullanılan çözücünün. Bu polimerizasyonda reaksiyon hızı polimerizasyonlarının hızlarından daha düşüktür. Polimerizasyon derecesi sıcaklık ayarlaması ile kontrol altına alınır. stiren içerisine ilave edilen kauçuklar çözülür ve çözelti %20-30 dönüşüm olacak şekilde ön polimerizasyona tabi tutulur. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Antişok türünde ayrıca kauçuk-stiren çözeltisi reaktöre ilave edilir. Kuleden kaçan stiren buharları tekrar ön polimerizasyon kısmına gönderilir. Bu metotla elde edilen polimerin su çekişi. ceketli ve karıştırıcılı bir tank içerisinde. Saf stiren % 30-60 oranında ön polimerizasyona uğrar. karıştırma kolaylığı sağlamak. Rap. Harmanlama kısmında gerekli kimyasal madde ilaveleri yapıldıktan sonra ekstrüzyon kısmına gönderilir. Polimerizasyon kulesinden alınan ürün vakum odasına gönderilir. 3. emülsiyon ve süspansiyon Stiren başlatıcı kullanmadan polimerize edilir. Ticari olarak antişok polistiren üretmek için.. Çözücü olarak etilbenzen ve toluen kullanılır.

030 Yüksek sıcaklık devresi başlatıcısı (dikümil peroksit) 0. Polistiren taneciklerin içersinde olması gereken genleştirme ajanı (pentan vb. çok hızlı veya çok yavaş karıştırma polistiren taneciklerin deforme olmasına sebep olmaktadır..000 Deiyonize su 90.004 Diğer katkılar 0. Genleşebilir polistiren ürünü paketlenmeden önce. ihtiyaç duyulursa harmanlayıcıda kaplayıcı maddeler ve/veya dış yağlayıcı ilavesinden sonra paketlemeye gönderilebilir.500 Düşük sıcaklık devresi başlatıcısı-I (benzoil peroksit) 0. çözelti ve emülsiyon polimerizasyon prosesleri ile üretilen polimerler yüksek işletme maliyetleri ve düşük ürün kalitesi nedeni ile ekonomik değildir (bkz. karıştırıcı tipi ve hızının büyük etkisi vardır.K. Islak tanecikler 40°C'de kurutularak eleklerde elenip ürün silolarında toplanır. 320 . Tablo-c). Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.010 (Genleşebilir polistiren için) Sürfaktant (dodesilbenzen sodyum sülfonat) 0. devamlı olarak santrifüje gönderilerek küresel tanecikler ayrılır ve yıkanır.İ. Reaktörde üretildikten sonra toplama tankına alınan ve genleştirme ajanı içeren ürün. Köpük polistirenin tanecik büyüklüğü ve şekli gibi ürün özellikleri üzerinde. polimerleşme sıcaklığı. süspansiyon yapıcı madde.000 Süspansiyon ajanı (trikalsiyum fosfat) 0. Rap. koruyucu madde ve başlatıcı derişimi.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Yetersiz karıştırma stiren taneciklerinin birbirine yapışmasına.500 Süspansiyon. Tablo-b: Tipik Polistiren Süspansiyon Polimerizasyon Reçetesi Kimyasal madde Miktar (phm) Stiren monomeri 100. Ancak süspansiyon polimerleşme yöntemi büyük hacimde genleşebilir polistiren (EPS) üretimi için hala en önemli seçimdir.) miktarı ve istenen ürün özelliklerinin sağlanması için söz konusu değerlerin en iyi hale getirilmesi edilmesi gerekmektedir.400 Düşük sıcaklık devresi başlatıcısı-II (t-butil perbenzoat) 0.

Rap.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K.. Tablo-c: Polistiren Üretiminde Kullanılan Ticari Polimerizasyon Tekniklerinin Kıyaslanması Proses Avantajları Dezavantajları Kütle Yüksek ürün safiyeti Zayıf sıcaklık kontrolü ve ısının Polimerizasyon ısısının etkili uzaklaştırılması kullanımı Düşük polimerizasyon hızı Düşük hammadde harcaması Kalıntı monomerin uzaklaştırılması Düşük enerji harcaması Yüksek viskoziteli polimer Prosesin basitliği Geniş molekül ağırlığı dağılımı Emülsiyon İyi ısı kontrolü Düşük ürün safiyeti Yüksek polimerizasyon hızı Safsızlıklara karşı aşırı duyarlık Isının çok iyi uzaklaştırılması Geniş molekül ağırlığı dağılımı Çözelti İyi ısı kontrolü Çözgenin ve başlatıcı kalıntısının Polimerizasyon ısısının uzaklaştırılması uzaklaştırılması ve etkili kullanımı Düşük polimerizasyon hızı Düşük viskoziteli reaksiyon ortamı Safsızlıklara aşırı duyarlılık Yüksek polimer safiyeti Yüksek enerji safiyeti Yüksek hammadde harcaması Süspansiyon İyi ısı kontrolü Düşük ürün safiyeti Polimerizasyon ısısının Yüksek enerji harcaması uzaklaştırılması Beç-tipi operasyon Yüksek polimerizasyon hızı Düşük viskoziteli reaksiyon ortamı Dar molekül ağırlığı dağılımı Prosesin basitliği 321 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

dişli pompa.katkılar. 3 . c . 7 .polimerleşme için ilaveler.özel dişli pompa. Şekil 2. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. b .parçalanmış kauçuk. 9 .6 ..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.granülatör. Kütle polimerleşme prosesi ile kristal ve antişok polistiren üretimi akım şeması cb a 5 1 2 3 4 4 6 7 4 10 11 8 d 9 9 8 2 a .ön ısıtıcı.stiren. 8 .karıştırıcı. 11 .K.çözelti tankı.ön polimerleşme reaktörü. 10 . d .İ. 2 . Rap.devolatilizer. 322 . 4 . 1 . 5.tubular polimerleşme reaktörü.polimerleşme reaktörleri.

çözelti tankı. 7 . d .elek.titreşimli elek. 6 .kristal polistiren üretimi.süspansiyon yapıcılar. e .polimerleşme için yardımcı maddeler.ön polimerleşme reaktörü.parçalanmış kauçuk. c .toplama tankı.su. 4 .K.antişok polistiren üretimi.nötralleştirme. b . A+B .kurutucu.. Süspansiyon polimerleşme prosesi ile kristal ve antişok polistiren üretimi akım şeması a b c d d+e a c c 4 f 1 2 3 A B 5 9 8 7 6 a . 2 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 8 . 3 . 9 . B . 5 .İ. Şekil 3.polimerleşme reaktörü.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 323 . Rap.stiren. 1 .santrifüj.

Tablo 4:Üretim Miktarı (Bin ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. (1 Ton Polistiren için) Tablo 3a: Birim Üretim Girdileri Ana Mamul: Kristal Polistiren Girdiler Miktar(ton) (Mal Bazında) Yerli İthal Stiren 1.3 20. Rap.5 -50.K. c) Üretim Miktarı ve Değeri: Polistiren ürünü yurtiçi üretim miktarları Tablo 4’te verilmektedir. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.Petkim.0016 Diğer 0.0 75.8 20.001 Kaynak: SRI PEP Report b) Ürün Standartları: Üretilmekte olan polistiren ürünlerinde TSE ile ISO 9002 standartlerı uygulanmaktadır. Tüpraş 324 .4 -44.5 45.5 39. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.6 -12. Yıllık üretim artışlarındaki dalgalanmanın nedeninin bu üretim kayıplarından kaynaklandığı görülmektedir. 1 Polistiren 23.001 Kaynak: SRI PEP Report Tablo 3b: Birim Üretim Girdileri Ana Mamul: Antişok Polistiren Girdiler Miktar (Mal Bazında) Yerli İthal Stiren 0.0 21.0016 Diğer 0.01 Etil benzen 0.9 5.0 Kaynak:Başer.İ. Petkim’in Yarımca tesisinin Tüpraş’a devrinden sonra ekonomik olmaması nedeni ile üretim miktarları gittikçe azalmış ve 2005’te üretim tamamen durmuştur.078 Etil benzen 0. Ürünlerin uluslar arası rekabete açık olması nedeni ile belirtilen standartlarda üretim yapılması zorunluluğu olduğundan AB’ ye uyumda sorun yaşanmayacağı düşünülmektedir. Yaygın olarak kullanılmakta olan sürekli beç teknolojisine göre hesaplanan 2005 yılı kristal ve antişok polistiren için fiili ortalama girdileri Tablo-3'de gösterilmektedir. AB’ye uyum konusunda çalışmalar başlatılmıştır.0 93. Dolayısı ile bir önceki döneme göre beklenen üretim artışları gerçekleştirilememiştir.7 36..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.932 PB Kauçuk 0.

Bu maliyetler. Tablo 5: Üretim Değeri (Cari Fiyatlarla.Enerji .194 24.248 16. Bu da rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. 1 Polistiren 20.Direkt +Endirek İşçilik .İ.029 33.069 112. Tablo 6a: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi: 2005 Yılı YTL Sınai Maliyet . Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.5 12. Rap. Aynı yıllar için üretim değerleri cari fabrika çıkış fiyatları ile Tablo 5’te verilmektedir.2 -47.3 1.3 18.0 325 .Genel İdare Giderleri .696 30.K. AB ve diğer önemli rakip ülkelerin maliyetleriyle karşılaştırıldığında yüksek kalmaktadır.Hammadde-Malzemeler .Satış ve Pazarlama Giderleri .085 42.8 100.2 0. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.1 11.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak: Tüpraş Pay (%) 74.471 29. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.6 -29.1 0.Diğer Ticari Maliyet .1 -26.0 107. Özellikle hammadde kaynağına yakın olan üreticilerin avantajlı olması ve de yüksek kapasiteli üretimler nedeni ile maliyetlerde farklılıklar yaşanmaktadır..Amortisman .8 Kaynak:BaşerDİE d) Maliyetler: 2005 yılı için sınai.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. ticari maliyetler ve bunların kompozisyonu Tablo 6a-c’de verilmektedir.

Amortisman .K.3 1.5 2.Endirekt İşçilik .Satış ve Pazarlama Giderleri .Enerji . antişok polistiren ve diğer polistirenler için ithalat verileri toplam olarak Tablo 7-11’de verilmektedir.Diğer Ticari Maliyet .00.00.00.0 2.19 olarak verilen kristal polistiren.6 1.6 1.2 3.7 3.11.8 0. 3903. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.3 7.Genel İdare Giderleri .3 7.İ. Tablo 6b: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi:Antişok Polistiren YTL Sınai Maliyet .1 100. 326 .Endirekt İşçilik .Diğer Ticari Maliyet .8 3.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak: Başer Petrokimya 2005 Yılı Pay (%) 80.T.00. miktar olarak polistiren sektörü ürün ithalat verilerini içermektedir.Finansman Giderleri TOPLAM MALİYET Kaynak: Başer Petrokimya 2005 Yılı Pay (%) 74.Hammadde-Malzemeler . Rap.3.P.Amortisman .Satış ve Pazarlama Giderleri . Dış Ticaret: a) İthalat: G.7 3.1.6 0.İ.Direkt İşçilik .5 0. numaraları 3903..12 ve 3903.00.00.5 1.Direkt İşçilik .Hammadde-Malzemeler .0 Tablo 6c: Sınai ve Ticari Maliyetler Ana Mal Birimi:Kristal Polistiren YTL Sınai Maliyet .Genel İdare Giderleri .19.0 1.5 0.Enerji .19.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Tablo 7.2 100.19.

360 1. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.807 143.3 92.9 14.960 18.715 3 Hindistan 1.283 Kaynak:DİE 4.2 202.0 66.8 200.969 7. 1 Polistiren $/ton 722 971 773 809 978 1275 1500 34.657 6.1 115.5 17.6 5.4 4.9 128.1 58.310 5.5 4.8 7.6 -26. Tablo 7: Polistiren Sektörü Ürün İthalatı (Bin ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 -13.492 533 -4.3 Kaynak: DIE 1999 -2005 dönemi için bu ithalatın CIF.896 87.. Tablo 10 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Polistiren Sektörü Ürün İthalatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6 Önemli Diğer Ülkeler Yumurtalık 1 S. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 244.0 -39.3 11.485 1.008 3.7 327 .109 5.085 4. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.853 112. Rap.0 21. 15.9 -8.178 300.İ. Cari Fiyatlarla. Tablo 9: Polistiren Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF. 1 Polistiren 134.4 -41.406 197.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.2 -18.000 Kaynak: DIE Ayrıca 1999 -2005 dönemi için ortalama ithal birim fiyatlarındaki değişmeler Tablo 9’da verilmektedir. AB ülkelerinden ithalat miktarının oldukça yüksek olduğu.5 11.7 259.669 908 1.2 -50.4 37.7 29. Ham petrol fiyatlarındaki artış ve özellikle Çin’den kaynaklanan talep doğrultusunda ürün birim fiyatlarında artışlar yaşanmıştır.697 29.406 54. Bölge 2 Güney Kore 4.826 5.2 177. bunu sırası ile Yumurtalık Serbest Bölgesi.6 -55.427 10.9 No: Mallar 1 Polistiren 96. Güney Kore. $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.3 130.4 388. Bu da ürürün birim fiyatında aşırı yükselmelere neden olmuştur.7 76.0 -99.7 55.9 30.385 136.576 473 849 3. cari fiyatlarla değeri ise Tablo 8’de verilmektedir.551 312.600 19.7 37.0 325.5 -20.626 75.4 106.9 3. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.199 93.6 20.3 69.034 9.453 4.517 6. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.2 2566.2 -88.9 18. Bu bölgelerden ithalat gittikçe artış göstermektedir ancak ürün fiyatına bağlı olarak dalgalı bir ithalat seyri izlenmektedir.2 -27.1 46.K.7 -66.126 143.838 7.153 4 Tayvan 952 5 İran 7.0 -3.044 82.859 60 17.867 8. Tayvan ve İran’ın izlediği görülmektedir.8 58. AB Ülkeleri Toplamı 71.6 Kaynak:DİE 1999 -2005 dönemi için AB ülkelerinden ve sektör ithalatında ilk beş sırayı alan diğer ülkelerden yapılan ithalatın dökümü miktar olarak Tablo 10’ da verilmektedir. Hindistan.502 5.4 17. Tablo 8: Polistiren Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YILLAR (CIF.3 36.9 301.547 3.325 7.2 -37.

Tablo 12: Polistiren Sektörü İhracatı (Bin Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2 140.2 17.989 7.5 62.0 77.3 -100.076 1.069 5.. Tablo 11 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden Polistiren Sektörü Ürün İthalatı (CIF.Bölge 2 Güney Kore 4.2 -95.0 4.2 95.6 2.444 198.175 4.7 33. 1999 -2005 dönemi için AB ülkelerinden ve sektör ithalatında ilk beş sırayı alan diğer ülkelerden yapılan ithalatın dökümü değer olarak Tablo 10’ da verilmektedir. Rap.639 28. Cari Fiyatlarla. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. AB Ülkeleri Toplamı 63.405 4.8 -2.0 Kaynak: Başer Tablo 13’te 1999-2005 dönemi ihracat değerleri verilmektedir.0 -37.4 194.415 6.467 7. b) İhracat: Sektörün ürettiği malların ihracat durumu 1999-2005 dönemi için incelenerek.3 -100.5 371.9 -19.7 153.251 5.2 (2) Yarı ürün ithalatı: Sektörde üretim faaliyeti için yarı ürün ithalatı gerekmemektedir.451 -33.955 90.2 Önemli Diğer Ülkeler 1 Yumurtalık S. 328 .403 3.0 -26.345 1082 39 115 22.6 -99. ürün birim fiyatlarındaki aşırı artışla açıklanabilmektedir.553 68. Kristal 1 Polistiren .385 6.7 -25.İ.424 7.9 86.3 17.115 1.9 25.049 44.563 12.043 Kaynak: - 2.137 9.4 81. Değerlerdeki artış hızının miktara kıyasla fazla olması.9 -80.4 -66.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.338 444 589 775 1.917 511.1 4256.4 20.3 54.0 Antişok 2 Polistiren . 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.4 0.2 -43. (3) Hammadde ithalatı: Sektördeki üretim faaliyeti için yapılan hammadde ithalatı incelendiğinde hemen hemen ana girdiyi oluşturan stiren momomeri üretim miktarına bağlı olarak değişmektedir.575 26.6 0 213.6 74. miktar olarak Tablo 12’de verilmektedir.515 3 Hindistan 783 4 Tayvan 669 5 İran 4.6 29.3 60.6 -96.618 21.527 1967 90 30 40 0 273.395 14.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.371 5.5 285.0 64.8 -62.190 725 12.240 168.6 -85. Fiyatlar talebe ve ham petrole bağlı olarak oldukça artı göstermiştir.956 9.041 44 79.461 71.4 30.

Kristal 1 Polistiren $/ton .5 Kaynak: Başer 1999-2005 dönemi için polistiren sektörü ihracatı birim fiyatları FOB olarak Tablo 14’te verilmektedir. Özellikle ham petrol fiyatlarına bağlı olarak fiyatlarda yükselme görülmektedir. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.908 695 751 976 1640 0 -23. Tablo 17:Tüketim Miktarı Sıra Ana No: 1 Kaynak: Mallar Polistiren (Bin Ton) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.6 0 185.. Tablo 14: Polistiren Sektörü İhracatı Ortalama Birim Fiyatları (FOB. Petkim.1 30.6 0 132.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1.9 146 197. Yurtiçi Tüketim: 1999-2005 dönemi için polistiren ürünü yurtiçi tüketim miktarları Tablo 17’de verilmektedir.5 Başer.4 Kaynak:Başer 2. Bunda Tüpraş’ın ekonomik nedenler ile PS üretimini durdurmasının da etkisi vardır.8 221.1 -9.4 126.K.479 1367 68 29 65.4.7 75.0 -57.3 35.3 264.9 46. Tüpraş ve DİE Aynı yıllar için tüketim değerleri cari fabrika çıkış fiyatları ile Tablo 18’de verilmektedir.4 -95.0 2.6 160.5 20. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Cari Fiyatlarla. Bu oran. 329 . $) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 68.5 -65.1 -16.3 -90. 2005 yılı itibarı ile %10 seviyelerine düşmüştür.Yurtiçi talebin fazla olması nedeni ile zaman zaman fiyat hareketlrine bağlı olarak yurtiçindeki talebin düşük olduğu dönemlerde ihracat yapılmaktadır.4 11. Tablo 13:Polistiren Sektörü İhracatı (FOB.334 776 71 109 37.İ.9 53. Son yıllardaki talep artışına bağlı olarak yurtiçi talebin üretimle karşılanma oranı %20 civarındadır.0 Antişok 2 polistiren $/ton .9 238. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. Kristal 1 Polistiren . Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.2 Antişok 2 Polistiren .4 -9.968 717 1050 948 1663 0 -25. 157.5 8.

6.9 -3.351 .0 0.374 159.İ.740 112.1.9 -20.0 0. 2006 yılında da bu artışın devam etmesi beklenmektedir. Ancak Tüpraş’a ait Yarımca’da kurulu PS fabrikasının üretimini durdurmuş olması nedeni ile 2005 yılında istihdam oldukça azalmıştır.5.0 İşçi 5 35 34 34 33 32 30 600.0 Orta 45 49 39 36 32 32 15 8.3 -4.9 -2. İstihdam: 1999-2005 dönemi için PS sektöründe istihdam durumu Tablo 20’de verilmektedir.924 1.7 45.869 1.0 0. Tüpraş ve Petkim 330 .0 19.2 Teknik 3 27 14 14 14 14 13 800.0 -7.3 116.0 0.3 Kalifiye Kaynak: Başer.915 0. Özellikle ham petrol fiyatlarındaki artış nedeni ile ana girdi olan stiren fiyatının aşırı talebe bağlı olarak yükselmesi nedeni ile ürün fiyatlarında 2004 ve 2005 yıllarında aşırı artış yaşanmıştır.0.1 0. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.0 0.7 -11.828 0.0 0.0 0. Tüpraş ve DİE (Cari Fiyatlarla) (Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 Tah.8 22.-27. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.0 0. 32.3 -9. Tablo 19: Polistiren Sektörü Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatları (YTL) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 2005 No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.3 0.0 0.000 0. 2000 yılında Başer Petrokimya’nın üretime başlaması ile PS sektöründe istihdam oldukça yükselmiştir.736 0.1 0.1 16.069 2.428 .0 -46.1 Teknik 44 43 33 30 26 26 14 -2.668 0. Tablo 18:Tüketim Değeri Sıra Ana No: Mallar 1 Polistiren Kaynak: YILLAR 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Başer.0 34.162 1.0 -4.9 Kaynak: Başer 2.649 329. Rap. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.2 Memur 1 6 6 6 6 6 6 500.6 25.0 0.745 336.0 0.0 0.797 0.3 9. Tablo 20:Polistiren Sektörü İstihdam Durumu (Kişi) YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) İşgücü 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.9 44.938 154.435 230.5 11.K. Başer’in yatırımlarına bağlı olarak ileriki dönemlerde istihdamda artış yaşanabilecektir.0 -6. Diğer ülke fiyatları ile kıyaslandığında serbest rekabet nedeni ile polistiren yurtiçi fiyatları arasında fazla bir fark bulunmadığı gözlenmektedir.0 -53.0 -48..4 12.1.3 -27.3 Düz 2 32 32 32 32 32 30 1500.0 0.165 1.0 0.-26.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petkim.4 -7.0 0. Yüksek 3 25 24 24 24 24 23 733.0 -2.9 0.1.0 0.0 0.3 -23.0 -2.1 -13.4 41. 2000 2001 2002 2003 2004 Tah.0 -6. Kristal 1 Polistiren kg .1 İdari 10 10 10 10 10 10 0.0 0. Fiyatlar: 1999 yılından itibaren sektörde ana malların yıllık ortalama yurtiçi fabrika çıkış fiyatları ve bunların değişimleri Tablo 19’da verilmektedir.0 Antişok 2 Polistiren kg .0 0.

2.. 2. PS talebinin % 65’ten fazlası elektronik eşya üretiminde kullanılırken ambalajın payı çok düşüktür. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.7. Çin’de Avrupa ve Amerika’dakinin tam tersi bir durum geçerlidir. Sektörün Dünyada (OECD.A’da verilmiştir. Tüpraş Yarımca PS fabrikasının üretimi durdurması ile yetişmiş işgücü fazlası oluşmuştur. Sektörün Rekabet Gücü Konu genel olarak başta yer alan Tablo 4 -9’da verilmiştir. Çin’de iyi bir yiyecek dağıtım sistemi olmadığı için ambalaj sektöründe PS kullanımı çok yaygın değildir. Fakat kendi içinde karşılaştırıldığında Batı Avrupa’daki talep Avrupa’nın diğer kesimlerinden çok daha fazladır.3. GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar–Fırsatlar–Tehditler) Analizi Konu tüm petrokimya sektörleri için genel olarak incelenmiş olup. PS Sektöründe Amerika ve Avrupa’daki durgunluğun ana sebebi elektronik eşya üretiminin Çin’e kaymasıdır. Çin’de 2005 yılında % 5 civarında bir artış gerçekleşmiştir. Fakat stirenik ürünler pazarı doygunluğa ulaşmıştır ve bu doygunluğun devam etmesi beklenmektedir.K. DTÖ. Bu kötü durum Batı Avrupa’da şirket birleşmelerine sebep olmuştur. Ancak gerek Tüpraş gerekse Başer de kapasitelerin düşük olması nedeni ile işgücünün maliyetlere etkisi oldukça belirgindir.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2004 yılında Batı Avrupa pazarı. Bu bölgede genleşebilir polistireni de içeren PS talebinin 2008 yılına kadar çok az bir miktarda artması beklenmektedir. EK-C’de ver almaktadır. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi Konu ile ilgili bilgi tüm sektörler için genel olarak EK. 331 . Kuzey Amerika ve Avrupa’daki PS talebinin % 50’den fazlası ambalaj sanayinde kullanılmaktadır. talepteki azalmadan kötü etkilenmiştir.1.8.1.2. 2. 2009 yılına kadar da bu büyüme hızında çok fazla bir değişiklik beklenmemektedir. 2. Rap. Son 10 yıl içinde dünyada pazarın büyüme hızı yaklaşık % 3 olarak ölçülmüştür. Avrupa’nın fazla kapasitesi düşünüldüğünde başka şirket birleşmelerinin de olabileceği ihtimali yüksektir. Amerika’daki PS talebi 2005 yıllarında güçlü bir durumdadır. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu Bütün dünyada polistiren (PS) pazarı doygunluğa ulaşmış bir pazardır. Talep önceki yıla göre %1-2 oranında düşmüş ve bu durum 2005 yılında da devam etmiştir. Ancak bu elemanlar kısmen emekli edilerek kısmen de diğer ünitelere kaydırılarak eritilmiştir.

250 2007 1.2.8 3.747 18.898 2008 2. Tablo 21: Polistiren Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No. Tablo 24: Polistiren Sektörü İhracat Projeksiyonu Sıra Ana No.925 2011 7. İhracat Projeksiyonu Dış piyasalardaki şartlar dikkate alınarak sektörün ihracatı 2006-2013 yılları için tahmini miktar olarak Tablo 23’te verilmektedir.719 6.İ. STA (Serbest Ticaret Anlaşması) yapılan ülkeler ile önemli pazarlara ve potansiyel pazarlara yapılacak ihracat incelenecek ve toplam ihracat içindeki payları tahmin edilecektir. Tablo 22: Polistiren Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (2005 Fiyatlarıyla-YTL) Ort. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER 3.365 470. Mallar 1 Polistiren YILLAR 2009 2010 2. Mallar 1 Polistiren YILLAR 2009 2010 3. Mallar 2006 1 Polistiren 233 YILLAR 2009 2010 296 321 (Bin Ton) Ort. Tablo 23:Polistiren Sektörü İhracat Projeksiyonu Sıra Ana No.271 31.0 2006 1.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No.106 553.. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: 2006-2013 yılları arası polistiren sektörü için talep projeksiyonları miktar olarak Tablo 21’de verilmektedir.657 332 .788 2012 13. Talep tahminlerinde 1999-2005 yılları arasındaki talep eğimleri baz alınmıştır.323 (2005 Fiyatlarıyla–Bin ABD $) Ort.8 2007 252 2008 273 2011 348 2012 377 2013 409 2006-2013 yılları arası polistiren sektörü için talep projeksiyonları 2005 yılı fiyatlarıyla değer olarak Tablo 22’de verilmektedir. Rap.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 10.725 2007 1.695 4.795 650.225 10.375 2008 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.240 ( Bin Ton) Ort.082 599. AB.867 510.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 243.Yıllık Artış (%) 2007-2013 10.1. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 Polistiren 435.582 2006 1. 3.K.509 PS sektörünün ihracatı değer olarak 2006-2013 yılları için tahmini 2005 yılı FOB fiyatları ile Tablo 24’te verilmektedir.062 243.0 22. Bu bölümde yapılacak çalışmaların sonuçları tablolar halinde verilecektir.245 704.432 764.

9 Tablo 27’de verilen polistiren sektörü Bu tablonun 2005 yılı CIF fiyatları ile değerleri de ayrı bir tabloda verilecektir.9 2011 84.4 248.5 (Bin Ton) Ort.3 2007 214. 3.İ.5 2008 53. Eğer Petkim’in yapmayı düşündüğü Polistiren yatırımı gerçekleştiği taktirde 2010 yılından itibaren ithalat miktarında 270 bin tonluk bir azalma ve buna paralel ithalat değerinde de düşüş yaşanması söz konusudur. Tablo 28: Polistiren Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu 314 (2005 Fiyatlarıyla–ABD $) Ort.9 2008 221.0 2011 271. Üretim Projeksiyonu: Hedeflenen yurtiçi yatırımları dikkate alınarak 2006-2013 yılları için üretim projeksiyonları Tablo 25’te verilmektedir.3 YILLAR 2009 2010 239.Bin YTL) Ort. Bu gerçekleştiği taktirde ise tahmini olarak talebin böylece %75’inin karşılanması mümkün olabilecektir.145 11.0 2012 297.3 77.3 Tablo 25’ te verilen verilen üretim miktarı tahminlerine göre 2005 yılı fiyatlarıyla hesaplanan üretim değerleri Tablo 26’da verilmektedir. Mallar 2006 1 Polistiren 199.4.6 27.719 606.042 472.3. Tablo 26:Polistiren Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 102. ihracat ve üretim tahminleri dikkate alınarak PS ürünü için 2006-2013 yılları arasındaki ithalat tahminleri Tablo 27’de verilmektedir.688 556.9 9..Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No.0 2007 38.794 512. Yurtiçi talebin yerli üretim ile karşılanabilme olanakları incelenecektir. Mallar 1 Polistiren YILLAR 2009 2010 111 144 (2005 Fiyatlarıyla.6 2006 35.1 ( Bin ton) Ort.875 722.011 660. İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Yukarıdaki yurt içi talep.576 795.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.7 333 . Tablo 27: Polistiren Sektörü Ürün İthalatı Projeksiyonu Sıra Ana No. Yatırımların gerçekleşmesi durumunda üretimin talebi karşılama oranı %10’lardan %25’lere çıkacaktır. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 Polistiren 437. Rap.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 328.9 2006 65 2007 72 2008 101 3. Ayrıca Petkim Aliağa Kompleksinde 2006-2009 yılları arasında 270 bin tonluk bir PS tesisi kurmayı planlamaktadır.8 2012 92.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 158 172 192 27. Tablo 25: Polistiren Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. Mallar 1 Polistiren YILLAR 2009 2010 59. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.

Başer Petrokimya Firması tarafından teşvik belgesi almış yatırımlardır.2.G’de verilmiştir. 334 . b) Yarı ürün ithalatı: Üretim için gerekli olabilecek yarı ürün ithali ile ilgili tahminler verilecektir. İstihdam Piyasasında.000 100 Aliağa 3. AR-GE Faaliyetlerinde. 3.6.5. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler : Tüm sektörler için genel olarak EK. Yatırım Tahminleri: Tüm sektörler için genel olarak EK.8.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ.K’de verilmiştir. 5. Tablo 29: Polistiren Sektöründe Eklenecek Yeni Kapasiteler Yatırıma Yaratılacak Yatırım Üretime Yatırım Yaratılacak Başlama Proje Kapasite İlave Süresi Başlama Tutarı İstihdam Yatırım (Bin Yılı Adı Birimi Kapasite (Yıl) Yılı YTL) (Kişi) Yeri 2006 Polistiren Bin ton 20 1 2006 4. 3.K. Teknoloji. Sektörde Kamunun Rolü.L’de verilmiştir.H’de verilmiştir.E’de verilmiştir. Eklenecek Yeni Kapasiteler: Yumurtalık’taki yatırımlar. Yatırım yeri Aliağa olarak gösterilen ise Petkim tarafından master plan kapsamında hazırlanmış olup yapılması düşünülmektedir.000 10 Yumurtalık 2006 Polistiren Bin Ton 270 3 2010 125. Plan Dönemi İçin Önerilen Strateji Amaç Politika Öncelik ve Tedbirler Tüm sektörler için genel olarak EK.F’de verilmiştir.000 10 Yumurtalık 2007 Polistiren Bin ton 60 3 2007 19. Rap. 9. AB’ye Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK.7. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri: Tüm sektörler için genel olarak EK.5. 3. 4. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 3.1.. 3. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Tüm sektörler için genel olarak EK. Çevre Uygulamalarında vb.5. c) Hammadde İthalatı: Üretim için gerekli ham madde ithali ile ilgili tahminler verilecektir.D’de verilmiştir.

5 – 12 ft. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. kalemtraş. stiren ise sertlik ve işlenme kolaylığı sağlamaktadır.70. ABS/PBT(polibütilen tereftalat) gibi çeşitli alaşımları bulunmaktadır. karbon monoksit. İşlenmesi esnasında ortaya çıkan buharları göz. inşaat sektöründe kullanılan ürünler. ABS’nin ISIC. işleme koşullarına bağlı olarak değişmektedir.İ. ABS. ABS. Bütadien darbe dayanımı ve sağlamlık verirken. bozunma sıcaklığının orta derecede olması gibi dezavantajları da mevcuttur. fotokopi makinasının kağıt konulan rafları gibi) ABS’nin diğer önemli kullanım alanlarıdır. telefon gibi ürünlerin yapımında geniş kullanım alanı bulmaktadır.00.K. müzik seti kabinleri. (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon) numarası ise 3903. katı tanecikler şeklinde olup. mobil evler gibi). G. bilgisayar. kaplamada kullanılabilen. İnce tozları patlamaya sebep olur.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Alkol.T. yanmaz. Diğer plastiklerle ABS/PVC. molekül yapısı ve molekül ağırlığına. mükemmel sürtünme kuvveti. AKRİLONİTRİL BUTEDİEN STİREN (ABS) 1. ABS yavaş bir yanma göstererek. bütadien ve stiren monomerlerinin her biri son ürüne ayrı özellikler katmaktadır. ABS reçinelerinin özellikleri monomer bileşimine. Rev 3 (International Standard Industrial Classification. Boru ve boru bağlantıları.30. dinlenme/eğlence araçları (oyuncak. ABS/PC. 335 . bir dien kauçuğu üzerine akrilonitril ve stirenin aşılanması ile elde edilmektedir. mat. genleşebilen.. dış aksamından ise jant kapağı ve radyatör kafesleri ABS’nin başlıca kullanıldığı yerlerdir. otomobillerin iç aksamından enstrüman paneli. lb/inch (çentik) Darbe Dayanımı (23 ºC ) : ABS’nin üç ana bileşeni olan akrilonitril. sağlamlık. İş makinaları. çamaşır ve bulaşık makinası. bot. Third Revision) kodu 2413. ısıya dayanıklı. GİRİŞ : En yaygın kullanılan mühendislik plastiklerinden biri olan Akrilonitril Bütadien Stiren (ABS). soğuk işlenebilen. ofis araçları (hesap makinası. televizyon. saç kurutma makinası. Rap. Özel amaçlara yönelik ABS türleri üretmek için yapıya başka monomerlerde eklenebilmektedir. akrilonitril kimyasallara ve ısıya karşı dayanıklılık.P. kokusuzdur. saydam. burun ve boğazı tahriş edebilir. ABS’nin genel maksat türlerinin yanında.06 gr/cm3 : 2500 – 8000 psi 2.00 olarak tanımlanmıştır. Özgül Ağırlığı Gerilme Kuvveti : 1. dikiş makinası. ABS’nin elektrik/elektronik ve otomotiv sektörlerindeki kullanımı giderek artmaktadır.02 – 1. küllük. boyutsal kararlılık ve işlenme kolaylığı gibi avantajlarının yanında. köpüklü ve levha olarak kullanılabilen türleri de mevcuttur. Bunun sonucunda değişik ihtiyaçlara yönelik çeşitli ABS türleri elde edilebilmektedir. radyo. karbon dioksit ve hidrojen siyanür içeren yoğun siyah bir duman üretir. ester ve klorlu hidrokarbonlara karşı dayanıksızdır. elektrik süpürgesi. nitrik asit. ABS’nin sertlik. pencere açma kolları. kauçuğun tanecik büyüklüğüne.00. katkı maddelerine.02. keton. sülfürik asit. yüksek darbe dayanımına sahip. kalem.1. ABS. polimerizasyon tekniğine. saydamlığının az olması. alifatik hidrokarbonlar. ABS/Naylon.İ. bitkisel ve hayvani yağlarda çözünmez. buzdolabı. otomotiv sanayinde. aldehit.

Bu aşamada hem kauçuğa aşılanmış halde hem de serbest halde stiren-akrilonitril kopolimeri (SAN) oluşur. Diğer çeşitli enjeksiyon uygulamalarında ABS yerine PS.1. Mevcut Durum: Türkiye’de ABS üretimi yapılmadığından. Emülsiyon Polimerizasyonu Bu proses ile ABS üç polimerizasyon basamağı sonucunda üretilir.1. Süspansiyon polimerizasyonu 3.2. Bu prosesin en önemli avantajı. tüketimin tamamı ithalat yolu ile karşılanmaktadır. Mevcut Kapasite ve Kullanımı: Türkiye’de ABS üreten kuruluş bulunmamaktadır.1. Bu da ürün kompozisyonunu ve yapısını ayarlamakta ayrı bir esneklik sağlar. serbest SAN’ın molekül ağırlığı ve aşılanmış SAN’ın serbest SAN’a oranı uygulama alanına göre istenilen özelliklere sahip ABS’yi üretmek üzere değiştirilebilir. YYPE ve PP kullanılabilmektedir. yiyeceklerin ambalajlanmasında. ayakkabı ökçesi yapımı gibi çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. klorlu ve bromlu stirenler ve akrilatlar (metil. 1.. kauçuk oranı. Emülsiyon polimerizasyonu diğer proseslerden daha karmaşık olmasına rağmen ABS üretiminde geniş yer tutmaktadır. yol ve spor sahası işaretlemelerinde. Kauçuk tanecik büyüklüğü. İlk polimerizasyon basamağında polibütadien kauçuğu elde edilir. bahçe ürünleri. 1. İstenilen özellikte ürün elde etmek için bu proseslerin kombinasyonları da kullanılmaktadır.1. Kuruluş Sayısı. Emülsiyon polimerizasyonu 2. p-metil stiren. n-bütil) formülasyona ilave edilerek çok daha geniş bir uygulama alanına yönelik ürünler elde edilebilir. çeşitli ABS türlerinin üretilebilmesidir. etil. Bunlardan başka mobilya ve döşeme endüstrisinde. 2. dimetil stiren.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2. Üretim: a) Üretim Yöntemi -Teknoloji: ABS üretiminde dört ayrı polimerizasyon yöntemi kullanılmaktadır. Diğer monomerler. Solüsyon polimerizasyonu İlk üç proses ABS üretiminde en önemli proseslerdir. SAN lateks (polimer emülsiyonu) ayrı bir polimerizasyon basamağında üretilip kauçuk lateks ile istenilen oranlarda karıştırılır. seyahat çantası. Kütle polimerizasyonu 4. Ayrıca. MEVCUT DURUM VE SORUNLAR: 2. Dayanıklı tüketim mallarında alternatifi polistiren ürünüdür. aşılanan SAN’ın molekül ağırlığı. Rap. 2.İ.K. metakrilonitril. 336 . stiren/akrilonitril oranı. tıbbi araçlar. metil metakrilat. İkinci basamakta stiren ve akrilonitril kauçuğa aşılanır. divinil benzen.

Emülsiyon polimerizasyonu prosesi akım şeması. Rap. Şekil – 1 : ABS Emülsiyon Prosesi Bütadien Stiren Monomer Akrilonitril Polibütadien GRAFT (% 50 Kauçuk) Emülsiyon SAN Katkılar Renkler Opsiyonel: Sürekli Kütle Prosesinden ABS Ekstruder ABS (% 15-20 Kauçuk) 2. Süspansiyon Polimerizasyonu Bu proses aşağıda belirtilen ana bölümlerden oluşmaktadır. Şekil-1’de verilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. • • • • • Emülsiyon batch polimerizasyonu yoluyla polibütadienin hazırlanması Kütle polimerizasyonu yoluyla stiren ve akrilonitril tarafından kısmen aşılanmış polibütadienin elde edilmesi Süspansiyon polimerizasyonu yoluyla aşılanma reaksiyonunun tamamlanması ABS’nin sudan ayrılarak kurutulması Reçinenin katkı maddeleriyle karıştırılması ve pelet haline getirilmesi 337 . Ayrıca proseste kullanılan çok miktarda suyun atılırken işlem görmesi gerekmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Emülsiyon polimerizasyonunun en büyük dezavantajı ise enerji tüketiminin çok olması ve ısı geri kazanımı olanaklarının sınırlı kalmasıdır..K.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bu dezavantajlardan monomer dönüşümünün düşük olması emülsiyon-kütle polimerizasyonu prosesinin geliştirilmesiyle ortadan kaldırılmıştır. ürün esnekliğinin az olması ve prosesin mekanik olarak daha karmaşık olması gibi dezavantajları vardır. Rap. Böylece kısmen aşılanmış kauçuk parçacıkları monomerlerle daha iyi uyum göstererek ekstraksiyon işlemi esnasında kauçuk-monomer dispersiyonunun stabil olmasını sağlarlar. stiren ve akrilonitrilden ekstraksiyonu ve sürekli kütle polimerizasyonuna tabi tutulması ABS’nin ekstrude edilerek pelet haline getirilmesi (katkı maddeleri bu aşamada reçineye eklenebilir veya ayrı bir kampounding basamağı olabilir) Kütle polimerizasyonu ile emülsiyon kütle polimerizasyonu arasındaki en büyük fark kauçuk lateksin emülsiyon kütle polimerizasyonu prosesinde ekstraksiyon aşamasından önce akrilonitril ve stiren ile emülsiyon polimerizasyonuna tabi tutulmasıdır. Ürün daha sonra sudan ayrılır. bu proses ile üretilen ABS’nin performansının arttırılmasından çok proses ekonomisi nedeniyle olmuştur.İ. Bu metodla kauçuk yüzdesi düşük ve kauçuk tanecikleri büyük ABS türleri üretilebilmektedir ki bu da reçinede düşük darbe dayanımına ve yüzey parlaklığının azalmasına neden olmaktadır. kurutulur ve katkı maddeleri katıldıktan sonra pelet haline getirilir. Fakat ürün çeşitliliği yönünden bu proses de pek esnek değildir.. Bu kauçuklar ne emülsiyon ne de kütle polimerizasyonu yoluyla başarılı bir şekilde aşılanamadıklarından dolayı. Bunun yanısıra bu metotla üretilen ABS’ler geniş molekül ağırlığı dağılımı nedeniyle daha iyi akış özelliklerine ve düşük kauçuk yüzdesi nedeniyle daha iyi ışık stabilitesine sahiptirler. Kütle Polimerizasyonu Burada esas olarak emülsiyon kütle prosesi ele alınmıştır. Ürün kalitesi yönünden en önemli avantajı ise bu prosesle zincir uzunluğu dağılımı dar ürünler elde edilebilmesi.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bunlar . Süspansiyon polimerizasyonunun geliştirilmesi. solüsyon polimerizasyonu prosesi geliştirilmiştir. EP (etilen propilen) kopolimerleri gibi polimer zincirinde daha az çift bağ içeren kauçuklar kullanılırlar. 338 . dolayısıyla da batch’den batch’e ürün özelliklerinde değişimin az olmasıdır. Bu proseste kauçuk tanecikleri bir çözücüde veya çözücü karışımında çözündükten sonra aşı polimerizasyonuna tabi tutulurlar. Solüsyon Polimerizasyonu Bu prosesle hava koşullarına dayanıklı özel tip ABS reçineleri üretildiğinden dolayı kauçuk olarak polibütadien yerine EPDM (Etilen-Propilen-Dien-Monomer) EVA (etilenvinilalkol). Prosesin başlıca basamakları şunlardır : • • • • Bütadienin emülsiyon batch polimerizasyonu Polibütadienin akrilonitril ve stiren ile emülsiyon batch polimerizasyon yoluyla kısmen aşılanması Kısmen aşılanmış polibütadien lateksin. 4. Ancak kütle polimerizasyonunun monomer dönüşümünün düşük olması. Kütle polimerizasyonunda suyun kullanılmaması. kurutma ve bazı ürünler için kampounding kademelerine ihtiyaç duyulmamasıdır. emülsiyon ve süspansiyon proseslerine göre bazı avantajlar sağlamaktadır.K. 3. Süspansiyon prosesi emülsiyon prosesine göre daha düşük yatırımla gerçekleştirilebilmektedir. atık giderme ihtiyacının azalması ve su uzaklaştırma. Böylece birim ürün başına enerji tüketimi düşmektedir.

K.1.55 335 11 Emülsiyon 0.21 0. d) Maliyetler: Türkiye´de ABS üretimi yoktur.9 637 22 Kaynak : SRI Consulting PEP Yearbook 1997 b) Ürün Standartları: Türkiye´de 1999-2005 döneminde ABS üretimi yapılmamıştır.068 38.688 52.21 0. 3. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.296 32.. bu ithalatın cari fiyatlarla CIF değeri Tablo-3’de ve ortalama ithal birim fiyatları ise Tablo-4’de verilmiştir.389 33.25 0. ABS’nin Emülsiyon/Kütle ve Emülsiyon üretim yöntemlerine göre birim üretim girdileri Tablo-1’de verilmektedir.474 23.2 2005 Tah.57 0. Tablo 2: ABS Sektörü Ürün İthalatı YILLAR Sıra Ana No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 2001 yılında yaşanan ekonomik durgunluk nedeniyle ABS ithalatında azalma olmuştur.6 2003 19.6 1 ABS 29.54 0. c) Üretim Miktarı ve Değeri: Yurtiçi ABS üretimi yoktur.20 30 0. Dış Ticaret: a) İthalat: (1) Ürün İthalatı: 1999-2005 yıllarına ait Türkiye toplam ABS ithalatı miktar olarak Tablo-2’de.25 53 2 2. 2.505 339 .5 2004 32.3.332 50. (Ton) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2000 2001 2002 13. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.9 -30 37. Tablo 1: Birim Üretim Girdileri Ana Mamul: ABS Stiren Akrilonitril Butadien Soğutma Suyu Buhar Proses Suyu Elektrik Inert Gaz (Ton) (Ton) (Ton) (M3) (Ton) (M3) (KWH) (NM3) Emülsiyon/Kütle 0.

190 6.6 -27.983 36.875 78.810 10. 1 ABS $/Ton 1.158 22.8 49 20.8 31. AB Ülkeleri Toplamı 22.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.9 36. AB ülkelerinden yapılan ithalatın artmasının yanısıra.8 -28.848 11.8 16.100 8.328 1.7 Önemli Diğer Ülkeler 1 G. $/Ton) Sıra Ana Fiyat YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar Birimi 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005Tah.369 44.0 -0.4 -5.8 -97.7 5.734 3.4 2.469 31.379 1. miktar ve değer olarak sırasıyla Tablo-5 ve Tablo-6’da verilmiştir.205 1.934 12.3 24.3 -31.5 -23.589 3 Malezya 1.662 52. Tablo 5 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden ABS Sektörü Ürün İthalatı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.İ.540 7.4 45.3 -89.0 -75.430 8.0 -34. Bin $) YILLIK ARTIŞLAR (%) 2005 Tah.713 2 Tayvan 965 2.5 -44.3 500.Kore 4.K.3 341 -44.. 95.454 2.7 -29 21. Rap.686 46 6 Meksika 136 33 348 911 7 İran 60 1391 Kaynak: DİE 340 . 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.658 2.7 -9.203 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.361 1.179 857 586 359 446 4 Endonezya 273 204 899 654 593 535 5 ABD 200 162 90 540 1.799 19.44 -16.5 29.246 1.5 -19.3 212 955 54.9 -33.3 162 2218 14.3 46.4 12.0 -38.406 252 429 33 99 3335 3.7 -27. Uzak Doğu ülkelerinden yapılan ithalat miktarlarında da artışlar gözlenmiştir.0 -43. Cari Fiyatlarla.2 175.715 38.2 -9.4 -25. Kaynak: DİE Tablo 3: ABS Sektörü Ürün İthalatı Sıra Ana YILLAR No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 1 ABS 35.555 1.1 139.2 -9.854 2.618 20.697 31.3 -19.061 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. 25.4 Kaynak: DİE Türkiye ABS ithalatının AB ülkeleri ve önemli diğer ülkelere göre dağılımı. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6 Tablo 4: ABS Sektörü Ürün İthalatı Ortalama Birim Fiyatları (CIF.127 6.213 1.824 Kaynak: DİE (CIF.2 53.2 88.5 -12 14.

349 1.5 -19. Cari Fiyatlarla. 1 ABS 29.296 32.9 -30.6 Kaynak: DİE 341 .2 -93.474 23.7 166.2 98.4 2.0 -14.425 1.1 2808 27. Tablo 7: Tüketim Miktarı (Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.688 52.5 -48.0 -79.6 -25.505 13.9 363.0 -39.2 3.4 21.079 12.0 -42.3 82. Cari Fiyatlarla.0 -31.1 44.054 4.534 7.3 22.5 204.İ.824 95.6 -14.0 32.068 38.5 33.332 50.6 -25. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.662 52.880 9.9 52.7 -29 21.0 37.538 3.666 25. 2.312 14.0 1380 -10.5 68. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.000 520 388 591 267 884 646 662 661 286 165 764 2.432 31. Yurtiçi Tüketim: ABS’nin yurtiçi üretimi olmadığından dolayı.8 49 20.252 30.469 31.4 Önemli Diğer Ülkeler 1 G.K.8 305. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.6 19. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.369 44.996 7.322 3. AB Ülkeleri Toplamı 28.Kore 4.6 36. Tablo 6 : AB ve Önemli Diğer Ülkelerden ABS Sektörü Ürün İthalatı (CIF. b) İhracat: Yurtiçi ABS üretimi olmadığından ihracat yapılmamıştır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap.895 18.806 406 657 130 167 4957 9.9 36.720 1.6 Kaynak: DİE Tablo 8: Tüketim Değeri (CIF.1.5 32. yurtiçi tüketimin tamamı ithalatla karşılanmıştır.4.3 -0.5 -71. 1 ABS 35.061 25.372 2 Tayvan 835 3 Malezya 1.8 9.323 152 149 30 444 591 64 1861 66.875 78..3 -0.016 4 Endonezya 244 5 ABD 298 6 Meksika 7 İran Kaynak: DİE (2) Yarı ürün ithalatı: Sektörde 1999-2005 döneminde yarı ürün ithalatı yapılmamıştır.3 18.655 3. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.0 -26. (3) Hammadde ithalatı: Sektörde 1999-2005 döneminde hammadde ithalatı yapılmamıştır.715 38.4 -4.6 -1.9 231.157 52. Bin $) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005Tah.382 2.9 51.2 -43.389 33.946 15.

çamaşır makinası parçaları.1.1.1. otomotiv ve elektrik/elektronik sanayinin gelişmelerine paralel olarak kullanım alanlarını geliştirmiştir. yukarıda belirtilen özellikler istenilen yönde ayarlanabilmektedir. Ülkemizde ABS’nin başlıca kullanım alanları TV cihazlarının arka kapakları.. DTÖ. graft olma derecesi ve SAN molekül ağırlığı ve kompozisyonu değiştirilerek. 2. Günümüzde graft-polimerizasyonu (aşılama) ile SAN ve kauçuk birbirlerine daha iyi bağlanmakta ve plastik kısmın mekanik dayanıklılığı ve şekil koruma özelliği ile kauçuk kısmın darbe dayanıklılığı özellikleri bir araya getirilmektedir. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah. margarin paketleri’dir.8. Sektörün Rekabet Gücü: Yurtiçinde ABS değerlendirilememiştir.İ. 2005 yılında Türkiye’nin ABS tüketimi yaklaşık 52. Türkiye’de de ilk zamanlar çok dar bir kulanım alanı bulabilen ABS.1.810 10. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap. 2.203 1.4 Kaynak: DİE 2.379 1. Tablo 9: ABS Sektörü Ortalama İthal Fiyatları ( $/Ton) Sıra Ana YILLAR YILLIK ARTIŞLAR (%) No: Mallar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Tah.K.6. Bu ilk ürün PVC. PS ve poliolefinlere nazaran daha iyi işlenme özelliklerinden yoksundu.8 16.000 t/y seviyesindedir. Fiyatlar: ABS’nin yurtiçi üretimi olmadığından dolayı 1999-2005 dönemi için ortalama ithal fiyatları Tablo-9’da verilmektedir. 1 ABS 1. 342 . 2. 2.2. küçük elektronik parçalar. Mevcut Durumun Değerlendirilmesi: ABS’nin Türkiye’de üretimi olmayıp. Sektörün Dünyada (OECD.328 1.9. İstihdam: Yurtiçi ABS üretimi yoktur. miktarı.205 1.5 -12 14. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu: ABS ilk defa 1948 yılında ABD’ de geliştirilmiş ve piyasaya sürülmüştür.1. Türkiye’nin ABS talebinin 2010 yılında yaklaşık 100.4 12. elektrik süpürgesi gövdesi. üretimi yapılmadığından dolayı sektörün rekabet gücü 2.5. Kullanılan kauçuğun cinsi.10. Bu ilk reçineler stiren akrilonitril kopolimerleri (SAN) ile genellikle polibütadien veya SBR’nin mekanik olarak karıştırılması ile elde edilmekteydi.361 1.1. Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi: Yurtiçi ABS üretimi yoktur.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 tona ulaşacağı tahmin edilmektedir. İthalatın büyük bölümü AB ülkelerinden yapılmaktadır. Dünyanın çeşitli bölgelerinde ABS tüketimi diğer plastiklerin rekabetine rağmen artmaya devam etmektedir. kaset gövdeleri. telefon.555 1.4 2. 2. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkiler: Yurtiçi ABS üretimi yoktur. otomobil parçaları. saç kurutma makinalarının gövdeleri. yurtiçi tüketimin tamamı ithalat yoluyla karşılanmaktadır.7.

343 . LG Chem. BASF. 2004-2005 yılları arasında dünya ABS yıllık talep büyümesi % 4-5 oranında gerçekleşmiştir. Bütadien ve ACN fiyatları) ve enerji maliyetlerini karşılayacak düzeyde gerçekleşememiştir. Dünya ABS pazarında kapasite fazlalığı bulunmaktadır. 2004 ve 2005 yıllarında dünya ABS pazarında yavaş ve istikrarlı bir büyüme görülmüştür. Ancak ABS.K. ABS. Ancak bu kapasite fazlalığının bir kısmının önümüzdeki yıllarda Çin tarafından tüketileceği tahmin edilmektedir.5 milyon t/y mertebesindedir. Yeni ABS fabrikalarının çoğunun da Asya’da kurulması beklenmektedir. son yıllarda artan hammadde ve enerji fiyatlarının etkisi altında bulunmaktadır. Sektörde 1 milyon t/y’ın üzerinde bir kapasite ile Chi Mei en büyük ABS üreticisi konumundadır. Dow ve GE Plastics dünyadaki diğer büyük ABS üreticileridir. 2007 yılına kadar talebin 6. bu fiyat artışları yüksek hammadde (Stiren. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. ABS yatırımlarının global bazda yapılması.7 milyon ton olmuştur. Düşük kar marjları nedeniyle gelecek yıllarda konsolidasyon hareketlerinin artması beklenmektedir. Bayer. 2007 yılına kadar dünya ABS kapasite kullanım oranının % 80’nin altında gerçekleşmesi beklenmektedir. Otomobil üreticileri ön panelleri ve bagaj kapaklarını çelik yerine ABS içeren polimer karışımı malzemelerden üretmektedirler. Önümüzdeki yıllarda Çin’de minimum yıllık % 8 civarında talep büyümesi beklenmektedir. Ayrıca Avrupa ve ABD’deki ABS üreticilerinin Asya’dan gelen ithalat baskısı ile ticari ABS türlerine yönelme eğilimi göstermeleri ABS’nin ticari bir plastik şeklinde muamele edilmesine neden olmakta ve ABS ürününün fiyat avantajını gidererek olumsuz yönde etkilemektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2000-2003 yılları arasında ABS ürününün kar marjları düşük olmuştur. Dünyada ABS/Polikarbonat alaşımlarıyla ilgili uygulamalar büyümeye devam etmektedir. ABS üreticileri kar marjlarını iyileştirmek için ABS fiyatlarını yükseltmek eğilimi içersinde olmalarına rağmen.3 milyon t/y’ a ulaşması beklenmektedir. Avrupa’da ise 2004-2005 döneminde ABS’nin yıllık talep büyümesi yaklaşık % 2-3 oranında olmuştur. ABS. ABS üreticileri kapasitelerini birleştirmeye ve ürün tür sayısını azaltmaya çalışmaktadır. Ayrıca otomotiv ve inşaat sektöründe yeni kullanım alanları ortaya çıkmaktadır.. Ancak PP gibi daha düşük maliyetli polimerler ile biraz daha pahalı olsa bile ABS/Polikarbonat gibi yüksek performanslı polimer karışımları ABS kullanımının yerini almak üzere tehdit oluşturmaktadırlar. büyük Asyalı ABS üreticilerinin önemli kapasite ilavelerini özellikle Çin’de yapmaları gibi nedenlerden dolayı ABS pazarı gittikçe artan bir şekilde büyük üreticiler tarafından kontrol edilmektedir. Önümüzdeki yıllarda dünya ABS talebinin büyük bir bölümünün Asya/Pasifik bölgesinden geleceği tahmin edilmektedir. Ancak büyük fiyat artışlarına ulaşılamamış ve kar marjları 2005 yılında da tatmin edici seviyelere gelememiştir. kompozisyon ve yapısal olarak esneklik göstermesi nedeniyle oldukça fazla kullanım alanı bulunmaktadır.İ. mühendislik özellikleri artırılan metalosen bazlı polimerler alanında kaydedilen gelişmelerin de baskısı altında bulunmaktadır. 2005 yılında dünya ABS kapasitesi ise 7. 2005 yılı dünya ABS talebi yaklaşık 5. Dünya ABS talebi özellikle Çin’de giderek artan ABS tüketimi tarafından yönlendirilmektedir. Rap.

Bhansali Engineering Polymers Ltd. 3. Ltd ise Jilen-Çin’deki 140. Tebriz Petrochemical Co. LG Chem Ltd. Gujerat’da tevsi çalışmaları yaparak ABS kapasitesini 25.3. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Zhejiang-Çin’de bulunan ABS fabrikasını 300.1. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİNDE (2007-2013) SEKTÖRDE BEKLENEN GELİŞMELER Sekizinci plan döneminde ABS fabrikası yatırımı yapılmamıştır.000 t/y’dan 120. Nanjing Chemical Industry Park. 3.GZFT (Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar ve Sorunlar–Fırsatlar–Tehditler) Analizi: Konu tüm petrokimya sektörleri için genel olarak incelenmiş olup.000 t/y seviyesine ulaşacak ABS talebi gözönüne alınarak dokuzuncu plan döneminde 60. bulunmaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. yan kuruluşu Yongxing Chemical Co. Ltd. LG Chem Ltd. Rap. miktar olarak Tablo-10’da verilmektedir... Kore ve Çin’de gerçekleştirdiği tevsilerden sonra 800.000 t/y kapasiteli yeni ABS fabrikasında 2004 yılında üretime başlamıştır. (TPC).000 t/y daha artırmayı planlamaktadır. Çin’de ABS yatırımı planlayan diğer şirketler arasında Formosa Plastics Industrial Co.İ.000 t/y’a yükseltmiştir. BASF. Bu fabrika İran’ın ilk ABS fabrikasıdır. Zhangzhou.000 t/y kapasiteli ABS fabrikasını devreye almayı amaçlamaktadır. Bu fabrika Çin’deki en büyük ABS fabrikasıdır.000 t/y’a yükseltmeyi planlamaktadır. 2006 yılı ortalarında Caojing. Taita Chemical Co. Çin’deki ABS kapasitesini 2008 yılına kadar 200.000 t/y’dan iki kademede 2007 yılına kadar 80. Sinopec Shenghai Gaoqiao Petrochemical Corp. 2004 yılı ortalarında 200. Fabrikada ticari türde ABS üretimi gerçekleştirilmektedir.000 t/y’a tevsi etmiştir. Yurtiçi Talep Projeksiyonu: 2006-2013 dönemi ABS ürünü yurtiçi talep projeksiyonu son beş yıllık büyüme hızı kullanılarak hesaplanmış olup. Türkiye’nin giderek artan ve 2013 yılında 135. Shanghai-Çin’de 200. Döviz tasarrufu sağlanacak ve istihdam yaratılacaktır.. EK-C’de ver almaktadır. Ltd’e ait olan ve Ningbo. Hindistan’da ise Bayer Rubber Chemical şirketi Nandesari. ise 2006 yılına kadar Pradesh-Hindistan’da ABS kapasitesini 90. Jilin Chemical Industrial Co. İran’da 35.000 t/y kapasiteli bir ABS fabrikasının kurulması planlanmaktadır. LG Chem Ltd.000 t/y ABS kapasitesi ile dünyanın üçüncü büyük ABS üreticisi konumuna gelmiştir.000 t/y’a yükseltmeyi hedeflemektedir. 344 .000 t/y kapasiteli yeni bir ABS tesisini AntwerpBelçika’da devreye almıştır.000 t/y kapasiteli ABS fabrikasında darboğaz giderme çalışması yaparak kapasiteyi 180. 2.K. Bu yatırım ile 2010 yılında yurtiçinde ABS üretilmeye başlanacak olup ABS talebinin yaklaşık yarısı yurtiçi üretimle karşılanabilecektir. Zhenjiang GPPPC Chemical Co.

Tablo 12: ABS Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. 3.533 294. Tablo11: ABS Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu (2005 Fiyatlarıyla-Bin YTL) Ort.526 190.İ.2.300 265.165 146. Mallar 1 ABS (2005 Fiyatlarıyla-Bin YTL) Ort.165 146. Rap.473 170. Mallar 1 ABS YILLAR 2009 2010 60 (Bin Ton) Ort.3. Tablo 10: ABS Sektörü Yurtiçi Talep Projeksiyonu Sıra Ana No.766 328.K.939 236.165 2006 - 2007 - 2008 - 345 . Mallar 1 ABS YILLAR 2009 2010 87 97 2006 63 2007 70 2008 78 2011 109 2012 121 ( Bin Ton) Ort.Yıllık YILLAR Artış (%) 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 146.5 3. değer olarak Tablo-11’de verilmektedir.165 146. Üretim Projeksiyonu: 60. Mallar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2007-2013 1 ABS 153.871 11.5 ABS yurtiçi talep projeksiyonu 2005 yılı fiyatlarıyla.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 t/y kapasiteli yeni ABS fabrikası yatırımının 2010 yılında devreye alınması planlanmakta olup.Yıllık Sıra Ana YILLAR Artış (%) No. Tablo 13: ABS Sektörü Üretim Tahminleri Sıra Ana No. İhracat Projeksiyonu : Dokuzuncu plan döneminde yurtiçi ABS üretimi yurtiçi talebi karşılayamayacaktır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.014 211. Dolayısıyla ihracat öngörülmemiştir.Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 135 11..Yıllık Artış (%) 2013 2007-2013 60 2006 - 2007 - 2008 - 2011 60 2012 60 Tablo-12’deki üretim miktarı tahminlerine göre 2005 yılı fiyatlarıyla üretim değerleri ise Tablo-13’de verilmektedir. üretim tahminleri Tablo-12’de verilmektedir.

000 t/y kapasiteli ABS fabrikasının akrilonitril ihtiyacı yaklaşık 15. Stiren gereksinimi ise yaklaşık 35.. Yurtiçi talebin 2010 yılına kadar tamamı. 2010-2013 yılları arasında ise ortalama % 45’i ithalat yoluyla karşılanacaktır.İ.000 t/y seviyesine ulaşacak arz açığı 75. Fabrikanın yaklaşık 12. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.4. değer olarak ise Tablo-15’de verilmektedir.5 b) Yarı ürün ithalatı: Üretim için gerekli olabilecek yarı ürün ithalatı bulunmamaktadır. 2013 yılında 135. 3.000 t/y olan bütadien ihtiyacının da ithalatla karşılanması planlanmaktadır.000 4 2010 103.K.000 t/y kapasiteli bir ABS fabrikasının kurulması planlanmaktadır.Fiyatlarıyla Milyon $) Ort. Mallar 1 ABS 2006 114 2007 127 2008 142 (2005 CIF.5 Sıra Ana No. Petkim’in Aliağa Kompleksinde bulunan ACN fabrikasından temin edilebilecektir.Yıllık Artış (%) 2007-2013 2. Bu yatırım ile yurtiçi ABS talebinin önemli bir bölümü yerli üretimle karşılanabilecektir.000 t/y kapasiteli ABS fabrikasının kurulacağı ve 2010 yılında devreye gireceği kabul edilerek yapılan ithalat projeksiyonu miktar olarak Tablo-14’de. Eklenecek yeni kapasite ile ilgili bilgiler Tablo-16’ da verilmektedir.110 23 Yatırım Yeri Petkim Aliağa Petrokimya Kompleksi 346 . İthalat Projeksiyonu: a) Ürün İthalatı: Yurtiçi ABS talebi 2010 yılına kadar ithalat yolu ile karşılanacaktır.Yıllık Artış (%) 2011 2012 2013 2007-2013 88 111 136 2. Kurulması planlanan 60. Tablo: 14 ABS Sektörü Ürün İthalat Projeksiyonu YILLAR 2009 2010 87 37 (Bin Ton) Ort. Rap. 3.5.000 t/y kapasiteli yeni stiren fabrikasından sağlanabilecektir. bütadien ve stiren’dir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.000 t/y olup dokuzuncu plan döneminde Petkim’in Aliağa Kompleksinde kurmayı öngördüğü 300. c) Hammadde İthalatı: ABS üretiminde kullanılan hammaddeler akrilonitril. Mallar 1 ABS Tablo: 15 2006 63 2007 70 2008 78 2011 49 2012 61 2013 75 ABS Sektörü Ürün İthalat Projeksiyonu YILLAR 2009 2010 158 68 Sıra Ana No. Tablo 16: ABS Sektöründe Eklenecek Yeni Kapasiteler Yatırıma Başlama Yılı 2006 Proje Adı ABS Fabrikası Yatırımı Kapasite Birimi Ton/Yıl Yaratılacak Yatırım Üretime Yatırım Yaratılacak İlave Süresi Başlama Tutarı İstihdam Kapasite (Yıl) Yılı (BinYTL) (Kişi) 60. 60. Yatırım Tahminleri: Dokuzuncu plan döneminde Petkim tarafından 60.000 t/y seviyesine gerileyecektir.000 t/y olup.

3. Çevre Uygulamalarında vb. Girdi Piyasalarında. ABS/naylon çevre koşullarına ve UV-ışınlarına dayanıklılığın fazla olmasını gerektiren uygulama sahalarında (karavanların dış yüzeyleri. ABS’nin diğer plastiklerle alaşımları hazırlanarak da daha özellikli malzemeler üretilebilmektedir. Petkim’in ACN fabrikasından. Başlıca tüketici sektörler olan elektrik/ elektronik sanayi ve otomotiv yan sanayinin ihtiyaçlarına yönelik olarak ABS türlerinde ve işleme tekniklerinde gelişmeler sağlanabilecek. telefonlarda kullanılmakta olup UV-ışınlarına ve ateşe dayanıklılıkları fazladır. Dokuzuncu plan döneminde 60. Rap. Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler: Yurtiçi ABS üretimi yoktur. ABS/naylon. maliyet ve çevresel etkileri düşük olan bir teknoloji üzerinde çalıştığı belirtilmektedir. Bunlar ısı toleransı fazla. ABS bir taraftan daha az özellikli türlerinin kullanıldığı alanlarda polipropilen ve polistirenin (potansiyel olarak PVC’nin de) rekabeti ile diğer taraftan ise yüksek özellikli türlerin kullanım alanlarında polikarbonat (PC) ve naylonun rekabeti ile karşı karşıyadır.5. İstihdam Piyasasında. mat görünümlü ve saydamlığı yüksek olan türlerdir. BASF’in yeni geliştirdiği üretim prosesinde yatırım maliyetinin. Ayrıca çok iyi akış özelliklerine sahip türler geliştirilerek ince cidarlı parçaların daha kısa zamanda üretilmeleri sağlanabilmektedir. ABS fabrikasının hammaddelerinden olan ACN’nin. ABS/PVC alaşımları da TV ve iş makinaları kabinlerinde.E’de anlatılmıştır. Enichem’in ise ürün kalitesi yüksek. bütadienin ithalat yoluyla. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Teknolojik gelişmeler sonucunda zengin renklere sahip ABS türleri üretilebilmekte olup. bazı uygulamalarda boya gereksinimi ortadan kaldırılmaktadır. Yurtiçinde ABS üretiminin başlamasıyla ABS tüketicilerinin sorunlarıyla ilgilenebilecek bir üretici de yaratılacağından sektör gelişecektir. Muhtemel Gelişmeler ve Sektörün Rekabet Gücüne Etkileri: ABS sektöründe teknolojik gelişmeler bir taraftan üretim prosesini diğer taraftan da ürün özelliklerini geliştirmeye yönelik olmaktadır. ABS sektörünün rekabetçi bir yapıda olabilmesi için tüketici ve hammadde sağlayan sektörlerle olan işbirliğinin ve entegrasyonunun üst düzeyde olması gerekmektedir. Teknolojide. ABS/PC elektrikli ev aletlerinde ve ateşe dayanıklı olması gerekmeyen iş makinalarında kullanılmakta ve çevre koşullarına dayanıklılığı artırmaktadır. stirenin ise dokuzuncu plan döneminde kurulması planlanan yeni 300. ABS/PVC ve ABS/PBT (polibutilen tereftalat) alaşımları bunlar arasında sayılabilir.000 t/y kapasiteli stiren fabrikasından temin edilmesi öngörülmektedir. Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri Genel olarak EK. üretim miktarının artırıldığı belirtilmektedir.K. ateşe daha dayanıklı. 3.7.6. 347 . deniz motorlarının enstrüman panelleri gibi) kullanılmaktadır.000 t/y kapasiteli bir ABS fabrikası yatırımı planlanmaktadır. antistatik özelliği gelişmiş. Bu da ABS’ye bilgisayar ve iş makinaları kabinleri ile televizyon kabinleri alanında daha ucuz malzemelerle rekabet şansı vermektedir. Bu durum nedeniyle daha üstün niteliklere sahip ABS türleri üretilmeye başlamıştır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö..2.İ. inşaat-montaj süresinin. yeni kullanım alanları oluşabilecektir. LG Chemical şirketinin de ABS üretiminde verimliliği artırdığı ifade edilmektedir. Ar-Ge Faaliyetlerinde. 3. atık su maliyetinin düşürüldüğü ve enerji tasarrufu sağlandığı. ABS/PC.

2004-2005 yılları arasında dünya ABS yıllık talep büyümesi % 4-5 oranında gerçekleşmiştir. ABS fabrikasının kurulması döviz tasarrufu ve az da olsa ek bir istihdam yaratarak ülkemiz ekonomisine katkıda bulunacaktır. Dünya ABS sektöründe yaşanan gelişmelere paralel olarak (üretim teknolojilerindeki yenilikler. Son yıllarda ABS sektörü artan hammadde fiyatlarından etkilenmektedir.8. DOKUZUNCU PLAN DÖNEMİ İÇİN ÖNERİLEN STRATEJİ. Dokuzuncu plan döneminde 60. v. döviz tasarrufu sağlamak ve istihdam yaratmak amacıyla dokuzuncu plan döneminde 60. 4.000 t/y kapasiteli bir ABS fabrikası yatırımı planlanmaktadır.000 t/y kapasiteli bir ABS fabrikası yatırımının gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Bu yatırım ile yurtiçi talebin yaklaşık yarısı karşılanabilecektir. Arz açığının büyük bir bölümünün geçmiş yıllarda olduğu gibi AB ülkelerinden yapılacak ithalat ile karşılanacağı tahmin edilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 348 .. 5.) Türkiye otomotiv yan sanayi ve elektrik-elektronik sanayinde de gelişmeler olmuş ve Türkiye’nin ABS tüketiminde artışlar gözlenmiştir. ÖNCELİK VE TEDBİRLER Türkiye’nin ABS talebinin tamamı ithalat yoluyla karşılanmakta ve bu durum döviz kaybına neden olmaktadır. Daha önce PS. YYPE ve PP kullanılan bazı imalatlarda ABS kullanılmaya başlanılmıştır. Devamlı artış gösteren yurtiçi talebin karşılanması amacı ile yurdumuzda dokuzuncu kalkınma planı dönemde 60. Rap. AB’YE KATILIM SÜRECİNİN SEKTÖRE ETKİLERİ Türkiye’de ABS üretimi yoktur. SONUÇ VE GENEL DEĞERLENDİRME Türkiye’de halen ABS üretimi yapılmamakta ve ülkemizin ABS ihtiyacı ithalat yoluyla karşılanmaktadır. POLİTİKA.5 civarında olacağı tahmin edilmektedir. 3. Yeni ABS fabrikalarının çoğunun da bu bölgede kurulması beklenmektedir. Sektörde Kamunun Rolü. Dünya ABS talebi Asya’da özellikle Çin’de giderek artan ABS tüketimi tarafından yönlendirilmektedir. Petkim özelleştirme kapsamında bulunmaktadır. Mevcut durumda yurtiçi ABS tüketimi yaklaşık 52. Dokuzuncu kalkınma planı döneminde ABS sektöründe ortalama yıllık talep artış hızının % 11. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri: Yurtiçinde ABS üretimi yapılmamaktadır. Dokuzuncu plan döneminde 60. 6.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. AMAÇ. ABS üretiminin Türkiye’nin en büyük petrokimya kuruluşu olarak faaliyetlerini sürdüren Petkim tarafından gerçekleştirilmesi sektöre ve ülke ekonomisine olumlu katkılar sağlayacaktır.K.000 t/y seviyesindedir. ürün kalite ve özelliklerindeki gelişmeler.000 t/y kapasiteli bir ABS fabrikasının kurulması bir kamu kuruluşu olan Petkim tarafından planlanmıştır. Avrupa’da ise aynı dönemde ABS’nin yıllık talep büyümesi yaklaşık % 2-3 oranında olmuştur. AB’ye katılım sürecinin ülkemizde yabancı sermaye yatırımlarını artırması ve bu kapsamda yapılabilecek yeni petrokimya yatırımlarının sektörü olumlu yönde etkilemesi beklenmektedir.b.İ.000 t/y kapasiteli bir ABS fabrikası yatırımının gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Yurtiçi ABS ihtiyacı ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Artan yurtiçi ABS talebini karşılamak.

1970’li yıllarda nispeten dışa kapalı olan Türkiye ekonomisi daha çok ana hammadde girdisi olan petrol fiyatlarındaki değişiklikler ve dış kredi imkanlarından büyük oranda etkilerken. yardım ve özendirmeler olarak tanımlanır. belirli ekonomik faaliyetlerin diğerlerine oranla daha fazla ve hızlı gelişmesini sağlamak amacıyla. bu hammaddenin dış ödemeler dengesindeki ağırlığı azalmış ve ekonomik yapı daha çok. yüzyılın son çeyreğinde başlayan ve ülkelerin sahip oldukları karşılaştırmalı üstünlüklerden yararlanılması halinde Dünya ticaretinin tüm ülkeler yararına gelişebileceğine yönelik görüşlerin hakim olması (Globalleşme) dünya ticaret hacminde ve uluslararası sermaye hareketlerinde önemli değişimlere yol açmıştır. ülkeler arası ticareti engelleyen tüm kısıtlamaların kaldırılması ve rekabet ortamının tesisi üzerinde çalışılmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. modern yönetim bilgileri. korunması ve rekabete hazır hale getirilmesi aşamalarında destekleyici ve koruyucu işlevler üstlenmektedir. marka. Rap. benzer mal ve hizmet ihracatı yapan ülkelerin durumu ile dış pazarlarda meydana gelen dalgalanmalardan etkilenir hale gelmiştir. Bu anlaşmaların hükümleri ağırlıklı olarak rekabet piyasasının yaygınlaştırılması olduğundan. v. Gümrük Vergileri. 1990’lı yıllarda petrol ihtiyacının önemli bir kısmı halen dış piyasadan sağlanmakta olmasına rağmen. patent ile ilgili kayıtlamalar. kamu tarafından çeşitli yöntemlerle verilen maddi veya gayri maddi destek.b) için çeşitli bilgi edinme imkanlarının geliştirilmesi gerekmektedir.Tanımdan anlaşılacağı üzere. ciddi ve kalıcı bir büyümenin sağlanabilmesi için izlenecek makro ekonomik politikalar yanında.. kaynakların. Bu kapsamda DTÖ Kuralları. uluslar arası ticareti tüm üye ülkeler yararına geliştirmektir. ekonomik teşviklerin temelinde. EK. Dünya pazarında yaşanan gelişmeler ve ülkemiz ekonomisinin durumu gözönüne alındığında. Kotalar ve Tarife dışı engeller yanında rekabeti bozucu etkisi olan tüm yardımlar da bu manada yasaklanmış ya da sınırlanmıştır. ülke ekonomisi açısından daha yararlı olduğu kabul edilen alanlara yönlendirilmesi söz konusudur. Dünya ekonomisinde 20. modernizasyon. Teşvik sistemleri ülke sanayisinin tesis edilmesi.K. Bilindiği üzere uluslararası ticareti düzenlemeye yönelik İkili ve çok taraflı anlaşmalarda temel alınan hedef. sanayi üretiminin kalitesini artırmaya yönelik yeni sabit yatırım harcamalarının desteklenmesi (yenileme. Özellikle Ülke sanayinin dünyaya entegrasyonunun sağlanması ve uluslararası pazara girişi kolaylaştırmak amacıyla. Bunun için. maliyetleri minimize eden ölçekte üretim tesislerinin oluşturulması (komple yeni ve tevsi yatırımlar). 349 . Ar-Ge) ve maliyet artırıcı unsurlar taşıyan ama uyum için zorunlu olan çevre yatırımlarının desteklenmesi yanında ticarete yönelik bilgi eksikliğinin giderilmesi ve firma idari sisteminin daha etkin hale getirilmesi (uluslararası ticaret.A : Mevcut Teşvik Tedbirlerinin Değerlendirilmesi ( Petrokimya Alanındaki Tüm Sektörler için Genel) Ekonomi dilinde “teşvik” kavramı.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. AB Rekabet Hukuku ve Serbest Ticaret Anlaşmaları gibi uluslararası ticareti düzenlemeye yönelik bir çok ikili ve çok taraflı anlaşma yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. seçicilik taşıyan ve yönlendirme gücü olan devlet yardımlarına da ihtiyaç bulunmaktadır. Özellikle uluslararası gelişmelere ve değişimlere ülke ekonomisinin adapte edilmesi ve kalkınma stratejilerine uygun gelişme sağlanmasının temini için değişen koşulları kapsayan ve değişimlere anında uyarlanabilen bir teşvik sistemi gelişmekte olan ülkeler için kaçınılmaz olarak görünmektedir.

genel nitelikli ve geniş kapsamlı bir mevzuat niteliğindedir. İşletme Dönemi Destekleri. 350 . Rap. Ayrıca. gübre ve benzeri birçok alt sektöre girdi verdiği düşünülerek geçmiş yıllarda olduğu gibi. Özel Önem Taşıyan Sektör Statüsünde ayrıca teşviklendirilmesi uygun olacaktır. Yasal Dayanağı. inşaat.07.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. iktisadi ve teknik bakımdan bütünlük arz eden iktisadi kıymetler haddin aşılıp aşılmadığının tespitinde bir bütün olarak dikkate alınacaktır. boya.K.. “6 Milyar Türk Lirasından az olmayan amortismana tabi iktisadi kıymetler teşvik belgesi düzenlenmesine gerek olmadan iktisadi kıymetin %40'ı oranında yatırım indirimi istisnasından yararlanabileceklerdir.” hükmü ile yukarıdaki şartları taşıyan yatırım harcamalarının % 40’ının Kurumlar Vergisi matrahından düşülmesine imkan tanınmaktadır. takip edilen ekonomik ve sosyal politikalara uygun olan yatırım projeleri “Yatırım Teşvik Belgesi” ne bağlanmak suretiyle teşvik tedbirlerinden istifade ettirilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.04. ilaç.2002 tarihli ve 2002/4367 sayılı Karar.2002 tarih ve 24810 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan "Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında 10. 1-Yatırımlara Yönelik Genel Düzenlemeler Kurumlar Vergisi Amortisman Eğitim ve Öğretim İşletmelerinde Kazanç İstisnası Yatırım İndirimi Yatırım İndirimi. 30.2002 tarih ve 24831 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan "Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin 2002/1 sayılı Tebliğdir. tarım. temizlik.06. 09. Anılan uygulama Tebliği. Bu sistem ile. tekstil. Yatırımlara Yönelik Yardımlar. Kimya ve özellikle Petrokimya sektörünün. 2) Katma Değer Vergisi 3) Damga Vergisi ve Harçlar Yatırımlara Yönelik Destek Programları Genel Teşvik Mevzuatı Genel destek sistemi bazı istisnalar dışında sektörel ayrım içermeyen.2003 tarih ve 4842 sayılı Kanunun uygulamasına ilişkin olarak yayınlanan "Seri No:249 Gelir Vergisi Genel Tebliği" ile "Seri No:80 Kurumlar Vergisi Genel Tebliği" çerçevesinde yürütülmektedir. Genel Nitelikli Düzenlemeler Türkiyenin yatırım ve işletme dönemi faaliyetlerini etkileyen ve proje karlılığı üzerinde etkili olabilecek genel nitelikli düzenlemeler bu bölümde ele alınmaktadır. Türkiyede Uygulanan Devlet Yardımları: Yukarıda ele alınan kriterler çerçevesinde devlet yardımı statüsünde olan ülkemiz uygulamaları: Genel Nitelikli Düzenlemeler. Ar-Ge ve Bölgesel Amaçlı yardımlar olarak sınıflandırılabilir. Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 09.07.

Sektörel kısıtlamalara yönelik ikinci uygulama alanı ise.. Tarımsal Sanayi dalları ile Ulaştırma Sektörlerindedir. gelişmiş yörelerde nufus yoğunluğu ve çevre sorunları yaratma potansiyeli olan yatırım konularının desteklenmemesidir. 351 . Adana ve Antalya Büyükşehir Belediye sınırları dahili) komple yeni. yenilikçilik. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. -Bölgesel gelişmeye yönelik yatırımlar. Bölgesel gelişmeye yönelik yatırımlar için tahsis edilecek yatırım kredisi miktarı sabit yatırım tutarının %30'u kadar olup. istihdam. -Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu veya Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu tarafından belirlenen öncelikli teknoloji alanındaki yatırımlar.K. Bursa. özel sektörün temsilcileri sanayi envanterini değerlendirerek gelişme potansiyeli olan bölge ve sektörleri belirleyip. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Teşvik Sisteminde Destek Unsurları a-Gümrük Vergisi ve Toplu Konut Fonu İstisnası: Teşvik belgesi kapsamındaki makine ve teçhizat ithalatı. teknolojik gelişim gibi alanları destekleyecek yönde tasarlanmalıdır. -Bölgesel gelişmeye yönelik yatırımlar kapsamındaki illere ve gelişmiş yörelerden kalkınmada öncelikli yörelere ve özel amaçlı bölgelere taşınacak yatırımlar için tahsis edilecek kredi miktarı bakanlıkça yayımlanacak tebliğle belirlenecek harcamaların %50'si kadar olup. dünyadaki gelişmeler ışığında. bu miktar 4. teşvik belgesini haiz yatırımcılara teşvik belgesi kapsamında yapılacak makine ve teçhizat ithal ve yerli teslimleri Katma Değer Vergisinden istisnadır. yol gösterici mahiyette bir sanayi stratejisi geliştirmelidirler. Gelişmiş Yörelerde (İstanbul ve Kocaeli il sınırları ile Ankara. -Çevre korumaya yönelik yatırımlar. c-Katma Değer Vergisi (KDV) İstisnası: 25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu gereğince. 400 milyar Türk Lirasını geçemez. Sektörel kısıtlamalar genel olarak iki konu üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu kapsamda geliştirilecek teşvik sistemi. yürürlükteki İthalat Rejimi Kararı gereğince ödenmesi gereken Gümrük Vergisi ve Toplu Konut Fonundan istisnadır. kapasite kullanım oranının düşük ve rekabetin de yoğun olduğu sektörlerde yeni yatırımlara izin verilmemesidir.İ. Bu kapsamda yer alan düzenlemeler ağırlıklı olarak Tekstil. -Teknoloji geliştirme bölgelerinde yapılacak yatırımlar. Teşvik politikaları bir çerçeve yasa kapsamında oluşturulmalı ve sorumlu tek bir kurum tarafından uygulanmalıdır. Ekonomi politikalarını oluşturan ve uygulayan kamu kurumlarıyla. Bunlardan ilki.5 trilyon Türk Lirasını geçemez. girişimcilik. eğitim. Sektörel Kısıtlamalar Yatırım Teşvik sistemi bazı istisnalar dışında sektörel öncelikler taşımamaktadır. -Araştırma-geliştirme yatırımları. d-Kredi Tahsisi: Aşağıda belirtilen yatırımlar için Müsteşarlıkça uygun görülmesi halinde teşvik belgeli veya belgesiz olarak kredi tahsis edilebilir. entegrasyon ve ürün çeşitlendirilmesine yönelik yatırımlar için yatırım teşvik belgesi düzenlenmez. İzmir.

Dünya Ticareti Örgütü başta olmak üzere. Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği Anlaşması kapsamında verilmiş olan taahhütlerimizle ve tam üyelik perspektifi çerçevesinde uygulanabilir olma gereği de bulunmaktadır. bazı uluslararası kuralların da dikkate alınması zorunluluğu bulunmaktadır. 9. Oluşturulacak teşvik sisteminin başta DTÖ kuralları ile uyumlu olması gerekmekle birlikte.K. 8. 7. Önemli bir kamusal yönlendirme aracı olan devlet yardımları uluslararası anlaşmaların da ilgi alanında yer almaktadır. 11. 12. Devlet yardımlarının belirlenmesinde ülke içi gerekçeler yanında.Beş Yıllık Plan Dönemi süresince toplam 19 Yatırım Projesi’ ne Yatırım Teşvik Belgesi almıştır. 6.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 10.. 3. Rap. Reaktör İlavesi Aromatikler C-201 Kolonu Modifikasyonu Etilen DCS Sistemine Advance Kontrol İlavesi VCM Fabrikası Yeni İnsineratör ve Asit Üretim Ünitesinin Kurulması Su Ön Arıtma Ünitesi – Sediflok İlavesi AYPE Fabrikası Tamamlama ve Darboğaz Giderme PP Fabrikası II.’in 8. 14. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 19. 13. 4. VCM Fabrikası’ na OXY-C Hattı Kurulması Klor Alkali Fabrikası Membran Cell’ lere Kademeli Geçiş Atık Giderme Kimyasal Arıtma Çamurunun Giderilmesi VCM Fabrikası’ nın DCS İlavesi İle Modernizasyonu Elektrik Üretim İkinci Kondenserli T/G Tesisi Etilen Tevsii Kapsamında Vent Kompresörü Alımı ve Montajı Yüksek Yoğunluk Polietilen Fabrikası Tevsii PVC Fabrikası 17. 5. 16. 2. Bu projeler aşağıda sıralanmıştır : 1998 yılında Teşvik Belgesi alınan Yatırım Projeleri : 1. Tevsii Etilen Fabrikası Kapasite Artırımı 1999 yılında Teşvik Belgesi alınan Yatırım Projeleri : 2000 yılında Teşvik Belgesi alınan Yatırım Projeleri : 2001 yılında Teşvik Belgesi alınan Yatırım Projeleri : 2002 yılında Teşvik Belgesi alınan Yatırım Projeleri. Demineralize Su Ünitesi İyileştirmesi 18. Torba Dolum Ünitelerinin Değişimi Projeleridir. Olağanüstü Durumlarda Yangın Suyu Sisteminin Denizden Beslenmesi 17. 15. Yatırım Teşvik Belgesi’ ne sahip projeler. Petrokimya alanında sektörün en büyüğü olan Petkim. aşağıdaki Teşvik Tedbirleri’ nden faydalanmıştır. • Yatırım İndirimi 352 . Soğutma Suyu Sistemi Rehabilitasyonu 2005 yılında Teşvik Belgesi alınan Yatırım Projeleri.

K. 97/5 Sayılı Çevre Yardımı Tebliği.1994 tarih ve 94/6401 sayılı İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı kapsamında.1994 tarih ve 94/6401 sayılı Kararının 4’üncü maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak Hazine Müsteşarlığı’nca AB ve GATT normlarına uygun olarak hazırlanan. yatırım teşvik belgesine bağlı olmaktan tamamen çıkarılmıştır. 2000/2 sayılı Eğitim Yardımı Tebliği.12. 97/6 sayılı Pazar Araştırması Yardımı Tebliği. 95/7 sayılı Yurt İçi Fuar Yardımı Tebliği uygulamaları yürütülmektedir..12. Yatırım indiriminden faydalanmanın en önemli şartlarından biri olan Yatırım Teşvik Belgesi alma zorunluluğu kaldırılmış ve yatırım indirimi. Resim Harç İstisnası • KDV İstisnası • Fon İstisnası 24. prensip olarak gelişmiş ve batılı ülkelerin uygulamalarına paralel bir şekilde ve “bir faaliyetin yapılması” şartına bağlı olarak sağlanmaktadır. 97/9 sayılı Yurt Dışı Ofis-Mağaza Yardımı Tebliği. 2003/3 sayılı Marka Yardımı Tebliği.Yatırım indiriminden yararlanan kazançlar üzerinden alınmakta olan fon payı dahil % 19.04.8 oranındaki istisna kazanç stopajı kaldırılmıştır. 27. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. İşletme Dönemi Destekleri Nakit teşvikler yerine. Bakanlar Kurulu’nun 27. Ülkemizde devlet desteği bundan böyle. Rap. 353 . 2000/1 sayılı İstihdam Yardımı Tebliği. • • • • • • • • • 98/10 Sayılı AR-GE Tebliği. • Gümrük Muafiyeti • Vergi.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bu tarihten itibaren tüm sabit kıymetlerde uygulanacak yatırım indirimi oranı % 40 olarak belirlenmiştir.İ.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4842 sayılı kanunla. 2004/6 sayılı Yurt Dışı Fuar Yardımı Tebliği.

ihraç ürünlerine uluslararası piyasalarda rekabet gücü kazandırmak. Ancak her bir Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında üretilen ürünün cinsine ve sektöre göre azami 12 ay dır. dünya piyasa fiyatlarından hammadde temin etmek suretiyle ihracatı artırmak. Pazar Araştırması Yardımı 3. a. Destek miktarının belirlenmesi ise mümkün bulunmamaktır. Eğitim Yardımı 5. Bu Karar. Uluslararası Nitelikteki Yurtiçi İhtisas Fuarları 9. 2. Destek Programının Amacı. Haklı ve mücbir sebeb ile fevkalade hal süreleri dikkate alınarak ek süre alınabilir. İstihdam Yardımı 6. Yurt Dışında Mal Ticaretine Aracılık Etmek Amacıyla Şube Açılmasına Destek Sağlanması c.2005 tarihli ve 25709 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2005/9736 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararıdır. İhracata Özetlenebilir. Destek Programının Hukuki Dayanağı . İşletme Ve Marka Tanıtım Yardımı Bu Tebliğ kapsamında dört tür destek sağlanır.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Türk Ürünlerinin Yurtdışında Markalaşması Ve Türk Malı Yerleştirilmesine Yönelik Faaliyetlerin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ 8. Destek Programının Süresi : Kanunla tanınan vergi muafiyet ve istisnaları için süre sınırlaması bulunmamaktadır. Destek Programının Kaynağı ve Miktarı : Tamamıyla vergi muafiyet ve istisnalarına dayandığından desteğe ilişkin kaynak olması gerekmemektedir. Sektörel Dış Ticaret Şirketlerine Destek Sağlanması 7. Yönelik Devlet Yardımlarının Genel Niteliği Aşağıdaki Gibi Ürün Geliştirme Projelerine Sermaye Desteği ve Stratejik Odak Konuları Projelerine Sermaye Desteği Bunların dışında. Çevre Maliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Yardım 354 . 1.. ihraç pazarlarını geliştirmek ve ihraç ürünlerini çeşitlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Yurt Dışında Kendi Ünvan ve Markası ile Satış Yapmak Amacıyla Ofis. Temsilcilik/Distribütörlük Giderlerinin Karşılanması d. Yurt Dışında Ofis-Mağaza Açma.İ. Yurt Dışı Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Para-Kredi Ve Koordinasyon Kurulu’nun 2004/6 Sayılı Tebliği Dahilde İşleme Rejimi Bu Destek Programının Adı.01. Rap. 27. KOBİ’ler Arasında İşbirliği Faaliyetlerinin Desteklenmesi 4. İmajının . Depo ve Mağaza Açılmasına Destek Sağlanması b. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dahilde İşleme Rejimi Kararıdır.

İhracat Amaçlı Yurtdışı İş Gezisi (İyig) Programı Katılım Desteği 2.04.K. uluslar arası pazarlarda rekabet edebilmeleri ve pay alabilmeleri için hizmet vermek üzere KOSGEB eşleştirme merkezi modelleri kapsamında yurtdışında açılan ve KOSGEB tarafından onaylanan eşleştirme merkezlerinden alacakları aşağıda belirtilen hizmetlere ilişkin giderlere destek verilmesidir..Milli Katılım Dışındaki Yurtdışı Fuarlara Katılım Desteği 5. .İ.İş Geliştirme Merkezi Desteği Teknoloji Geliştirme Ve Yenilik Destekleri Uluslararası İşbirliği Geliştirme Destekleri 1.Eşleştirme Desteği İşletmelerin.. Faydalanan hedef kitle ise tüm imalatçı ve ihracatçılardır. . Dahilde İşleme Rejimi üreticinin yurt içinde işyerlerinde belli bir süre içinde ihraç etmek kaydıyla ( FOB ihraç tutarının % 80 ‘i kadar ) gümrük ve diğer vergi ve fonlardan muaf olarak hammadde ithalatı yapmasına olanak verir . Petkim DİİB’ni ana hammaddesi olan Nafta ithalatı için kullanmakta ve zaman zaman da çeşitli kimyasallar kapsamında muafiyetler sağlanmaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. resim ve harç muafiyeti) Uygulayan Kuruluşlar : Dış Ticaret Müsteşarlığı (İhracat Genel Müdürlüğü) .Milli Katılım Düzeyindeki Yurtdışı Fuarlara Katılım Desteği 4. Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler Genel Müdürlüğüdür. dış ticaret. Destek Programının Uygulanmasında Kullanılan Destek Araçları : Vergi muafiyeti (Katma Değer Vergisi ve her türlü vergi. Miktarı ve Koşulları: Anılan muafiyetlerden yararlanabilmek için Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndan (İhracat Genel Müdürlüğü) Dahilde İşleme İzin Belgesi alınması veya Gümrük İdarelerinden Dahilde İşleme İzni alınması gerekmektedir.. ortak üretim/yatırım ve benzeri uluslararası işbirliğine yönelmeleri. “ Dahilde İşleme Rejimi” kapsamındaki ihracat teşviğinden yararlanmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr...Markaya Yönlendirme Desteği Danışmanlık Desteği Girişimciliği Geliştirme Destekleri 1.Ş. .Yurtiçi Sanayi Fuarlarına Katılım Desteği 2. 14.Yeni Girişimci Desteği 2.Tanıtım Desteği 6. .. Rap. Petkim Petrokimya Holding A. KOSGEB DESTEKLERİ Pazar Araştırma Ve İhracatı Geliştirme Destekleri 1..1998 tarihinden itibaren Dahilde İşleme İzin belgesi kullanarak.Eşleştirme merkezleri tarafından verilecek olan hizmetler dört ana grupta toplanmıştır: 355 .Yurtiçi Uluslararası Sanayi İhtisas Fuarlarına Katılım Desteği 3.

gerek ihracatçılara finansman imkanı sağlayan kredi programları. a) Temel hizmetler: b) Organizasyonel hizmetler c) Danışmanlık hizmetleri: d) Daimi sergi/showroom hizmetleri: Bilişim Destekleri 1. yurt dışında yapılacak yatırımlar ile ihracat maksadına yönelik yatırım malları üretim ve satışının desteklenerek teşvik edilmesidir. Ülke Kredi/Garanti Programı B. uygulamaları “devlet yardımları” başlığı altında değerlendirilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. A. Nitekim. AB mevzuatına göre.İ. ihracatın geliştirilmesi. Türk Eximbank'ın temel amacı. ticari ve politik risklere karşı belirli oranlarda teminat altına alınması ve sigortalı firmaların gerek Türk Eximbank nezdinde doğmuş veya doğacak alacak haklarını ticari bankalara temlik etmek suretiyle.K.. gerekse ihracatçıların/müteahhitlerin politik ve ticari risklerden arındırılmış ortamlarda çalışmalarına imkan tanıyan sigorta ve garanti programları ile ülkemiz ihracatının desteklenmesinde özel bir öneme ve konuma sahip. Rap. gerekse kambiyo senedine bağlı vadeli alacaklarını ister Türk Eximbank’da. ihracatçıların uluslararası ticarette paylarının artırılması ve girişimlerinde gerekli desteğin sağlanması. Döviz Kazandırıcı Hizmetler Kapsamındaki Krediler 4. Türk Eximbank. isterse Türk Eximbank onayı ile ticari bankalarda iskonto ettirmek suretiyle hem sevk öncesi. ihraç edilen mal ve hizmetlerin çeşitlendirilmesi. ihracat finansmanında kurumsallaşmış bir ihtisas bankasıdır. Sigorta Programları 1989 yılında Banka bünyesinde uygulanmaya başlanan ihracat kredi sigortası programları ile ihracatçı firmaların ihraç ettiği mal bedellerinin. hem de sevk sonrası dönem için düzenli finansman imkanına erişmeleri amaçlanmaktadır. devlet tarafından sağlanan bazı “mali avantajlardan” yararlandığı için. ihracatçılar ile yurt dışında faaliyet gösteren müteahhitler ve yatırımcılara uluslararası piyasalarda rekabet gücü ve güvence kazandırılması.Kısa Vadeli İhracat Kredileri 2.E-Ticarete Yönlendirme Desteği Eximbank Uygulamaları: Kurum adı ve genel hedef alanı ve dayanağı: 31 Mart 1987 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 3332 sayılı Kanun’un verdiği yetkiye istinaden 21 Ağustos 1987 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 87/11914 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulan Türk Eximbank. ihraç mallarına yeni pazarlar kazandırılması. Kredi Programları 1.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Özellikli Krediler 3.. İslam Kalkınma Bankası Kaynaklı Krediler 5.. “AB Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal 356 .Bilgisayar Yazılımı Desteği 2.

amortismanlar. ve benzeri kiralar. başvurusunu TÜBİTAK’a yapar. yakıt giderleri. %75’i de TÜBİTAK tarafından kuruluşun bildirdiği banka hesabına yapılır. taksi. Destek başvuru dönemleri Proje başvurusu yılın herhangi bir gününde yapılabilir. personele nakdi ya da ayni olarak verilen yemek ve ulaşım giderleri. Ar-Ge Destekleri Program Adı: Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programıdır. Programı”nda Devlet Yardımları alanında sorumlu kuruluşlar Hazine Müsteşarlığı. brüt ücretin yanında teşvik. depo.TÜBİTAK’a sunar. ısıtma. Projelerin destek oranlarına ilişkin kriterler ve açıklamalar. Destek süresi Destekleme süresi proje bazında en çok 36 aydır. dağıtım. aydınlatma için yapılan masraflar. coğrafi işaret ve marka tescil giderleri. muhasebe. Proje değerlendirmesi sonucu oluşan karar. Daha sonra.K. seyahatlerde ulaşım ve konaklama dışındaki giderler. Desteklenmeyen giderler Katma değer vergisi. inşaat ve tesisat giderleri ve kırtasiye giderleri desteklenmez. Sistemin İşleyişi: Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) ve TÜBİTAK tarafından birlikte yürütülen Sanayi ArGe Yardımı uygulamasında amaç. desteklenmesi kabul edilen projenin yürütücüsü. Teşvik Tedbirleri: Destek oranı Desteklenmesine karar verilen Ar-Ge projeleri giderlerine uygulanan en yüksek temel destek oranı % 50 olup. Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Türk Eximbank olarak belirtilmiştir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 1 Ocak – 30 Haziran ve 1 Temmuz – 31 Aralık olmak üzere yılda iki dönemdir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. sermaye kullanım maliyeti. altı aylık dönemler itibarı ile teknik ve mali raporu içeren Ar-Ge yardımı istek formunu -gerekli görülen durumlarda yeminli mali müşavirlik Ar-Ge harcamaları değerlendirme raporu ile birlikte.. büro makineleri. projenin dönemsel toplam destek tutarı belirlenerek. Bu programdan yararlanmak isteyen kuruluş. bu oran ilave desteklerle beraber %60 olmaktadır. motivasyon ve benzeri prim giderleri. Söz konusu dönemler. ilgili kuruluş/kuruluşların yetkilileri ile TÜBİTAK arasında Sözleşme yapılır. sosyal yardımlaşma vakıf ödentileri. stand. kuruluşların araştırma ve yeni ürün ve üretim yöntemi ve teknolojisi geliştirmeye yönelik projelerinin uluslararası kurallara uygun olarak.İ. ancak kabul edilen projeler için destek başlama tarihi en erken başvuru tarihinden üç ay öncesi olabilir. fırsat maliyeti. Rap. DTM onayına sunulur. ofis. her türlü kar. kur farkları. avans ödemeleri. Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın uygun görüşünü takiben %25’i DTM tarafından. metro ve benzeri ulaşım giderleri. Sunulan Ar-Ge yardımı istek formu için TÜBİTAK tarafından yapılacak teknik değerlendirme ve mali denetim sonucu. giderlerinin belli bir oranının karşılıksız olarak desteklenmesidir. sekreterlik ve benzeri idari giderler. pazarlama ve reklam giderleri. desteklenmeye değer bulunan projeyi öneren kuruluş. Bölgesel Yardım Programları: 5084 sayılı Kanun (5350 sayılı Kanun ile gelen değişiklikler dahil) 357 . ilgili kuruluşa bildirildikten sonra. teknik ve mali kılavuzda yayınlanır. Projeye ilişkin ödemeler. depozitolar.

Bartın.12. Sigorta primi işveren hissesi teşviki:1. Enerji Desteği :31. Samsun. Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 5084 sayılı Kanun bazı illerde vergi ve sigorta primi teşvikleri uygulamak. Malatya. bu iş yerlerinde çalıştırdıkları işçilerin. Afyon. Sinop. Rize. Bingöl.4. Karaman.4. Nevşehir. Erzincan. Düzce. enerji desteği sağlamak ve yatırımlara bedelsiz arsa ve arazi temin etmek suretiyle yatırım ve istihdam imkanlarının artırılmasını temin etmek üzere yürürlüğe konulmuştur. 5084 Kanun 2001 yılı için belirlenen fert başına gayrisafi yurt içi hasıla tutarı 1500 ABD Doları veya daha az olan 36 ili kapsamakta olup. Mardin. Bedelsiz Yatırım Yeri Tahsisi : Hazine arazilerinin. Kanun kapsamında yer alan 49 il yanında Zonguldak. Ordu. Hazineye. imalât sanayi. Diyarbakır. Elazığ. fiilen ve sürekli olarak. bu iş yerlerinde çalıştırdıkları işçilerin. en az otuz işçi çalıştırmaları koşuluyla. Katma Bütçeli Kuruluşlara. Kırşehir. Prime esas kazançları üzerinden 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 72 ve 73 ncü maddeleri uyarınca hesaplanan sigorta primlerinin işveren hissesinin. Bitlis. Kırıkkale illeri ile Bozcaada ve Gökçeada ilçelerini de kapsamaktadır. 1. en az otuz işçi çalıştırmaları koşuluyla.K. Şanlıurfa. turizm konaklama tesisi. Bu çerçevede.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap. diğer yerlerdeki iş yerleri için yüzde sekseni.2005 tarihinden itibaren yeni işe başlayan(yeni kurulmuş) gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin. Siirt. verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilir. 5084 sayılı Kanunun Kapsamı. Adıyaman. Uşak. yatırımcılara tahsisini içeren bu destek. Tokat. Çorum.. Bayburt. Kilis.2005 tarihinden itibaren yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin. en az otuz kişilik istihdam sağlayacak olan yatırımlara. Trabzon ve Tunceli illeri ilave edilmiştir. Kastamonu. hayvancılık (su ürünleri yetiştiriciliği ve tavukçuluk dahil). 5350 sayılı Kanun ile 2003 yılı için belirlenen sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre endeks değeri eksi olan iller ilave edilmiştir. Ağrı. Şırnak. 358 . Sivas. Erzurum. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Kars. Gümüşhane. diğer yerlerdeki iş yerleri için yüzde sekseni Hazinece karşılanır. Aksaray. Yozgat illerine. sertifikalı tohumculuk ve soğuk hava deposu yatırımlarında asgari on. Hakkari. Muş. seracılık. Artvin.2005 tarihinden itibaren faaliyete geçen. eğitim veya sağlık alanlarında ise asgari otuz işçi çalıştıran işletmelerin. Teşvik Tedbirleri: Gelir vergisi Stopajı : 1.İ. Kahramanmaraş. Amasya. Kanun ile. madencilik.2008 tarihine kadar uygulanmak üzere 2 nci maddenin (a) bendi kapsamındaki illerde. Batman. elektrik enerjisi giderlerinin yüzde yirmisi Hazinece karşılanır. Iğdır. Niğde. Van. belediyelere veya il özel idarelerine ait arazi veya arsaların mülkiyetinin bedelsiz olarak devredilmesi öngörülmektedir. Çankırı.ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin. Giresun. Ardahan. Kütahya. Osmaniye. organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu iş yerleri için tamamı.4. organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu iş yerleri için tamamı.

göç ve bölgesel farklılıkların azaltılması gibi sosyal önceliklerde sağlanan faydalar ile karşılaştırılır. yatırım ortamının iyileştirilmesi.. Çevre projelerini özendirmelidir. Rekabet mevzuatı ile uyumlu olmalıdır. sosyal güvenlik kesintilerinin düşürülmesi v. gelir dağılımı dengesizliklerinin giderilmesi. Yatırım indiriminin tüm yatırımlara yönelik uygulanması. Kısaca devlet yardımı ya da teşvikler uygulamaların ekonomik ve sosyal yapıda yarattığı dışsal getiriler ile ilgilenir. Ülkemizde sanayinin gelişmesi. Buna göre piyasa mekanizması dışında bir kaynak tahsisi içerdiğinden devlet yardımları rekabeti bozar. Yardım uygulamalarının piyasa mekanizmasında yarattığı tahribat. Devlet Yardımlarının Etkinliğinin Artırılması İçin Yapılması Gerekenler Devlet yardımlarının etkinliğinin artırılması için . sağlık. sabit kıymet KDV’sinin düşük tutulması. geri kalmış bölgelere sanayi yatırımlarını ve bu bölgelerdeki kentsel alanlara nitelikli işgücünü çekebilmek için kültür. girişimcilerin yeni sanayi yatırımlarına özendirilmesi ile mümkündür. belirlenen öncelikler çerçevesinde bölgesel düzeyde desteklemelidir. Merkezi idare dışı birimlerin de sisteme ek teşvikler sunmasına imkan tanımalıdır. eğitim ve çevre altyapısının geliştirilmesine yönelik kamu yatırımlarının hızlandırılması gereklidir. işsizlik. Sanayi stratejisinde geliştirilmesi hedeflenen sektörleri. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Teknoloji geliştirmeyi ve marka oluşturmayı desteklemelidir. Sadece fiziki sermayeyi değil. aynı zamanda beşeri sermayeyi de desteklemelidir. Uluslararası doğrudan yatırımları desteklemelidir. Uluslararası anlaşmalarla uyumlu olmalıdır. Rap.b uygulamalar mevcut ekonomik ortam gözönüne alınmak suretiyle para ve maliye politikaları çerçevesinde düzenlenmelidir. orta ve uzun vadeli kredilerin her türlü vergi ve harçlardan istisna edilmesi. Sonuç Türkiye´de ekonomik ve toplumsal gelişmenin itici gücü sanayileşme olmuştur. AB´de olduğu gibi. Buna göre ekonomik ve sosyal açıdan özel önem taşıyan spesifik yatırım konuları (Ar-ge ve Çevre projeleri ile KOBİ’lere ve Bölgeler arası dengesizliklerin giderilmesine yönelik uygulamaların desteklenmesi) ile sektör ya da bölge bazında yaşanan ve ciddi ekonomik ve sosyal sorunlar yaratabilecek olumsuzlukların giderilebilmesinin temini amacıyla daha yoğun ve gerçekçi teşvik enstrümanlarının kullanılması gerekmektedir.K. altyapı sorunlarının çözümü ve ülkedeki istikrarsızlıkların ekonomik faaliyetler üzerinde yarattığı tahribatı gidermeye yönelik uygulanan genel nitelikli desteklerin teşvik sisteminden çıkartılması ve yeniden düzenlenmesi çalışma alanlarından biridir. • • • • • Uluslararası pazarlarda rekabet edebilecek kalite ve fiyatta mal ve hizmet üretimini özendirmelidir. Bu çerçevede.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. KOBİ´leri özellikle desteklemeyi hedeflemelidir. • • • • • • 359 . ekonomik ve sosyal istikrarı hedef almalıdır. Bu yönde geliştirilecek bir teşvik sistemi.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. politika geliştirme ve uygulamadan sorumlu tek bir kurum tarafından yeni bir yasa kapsamında yürütülmelidir. yüksek katma değer ve ihracat potansiyeli gibi ölçütler de dikkate alınarak geliştirilecek teşvik sistemi. rekabetçi üretim. 360 .K. Bu ilkelere göre yatırım büyüklüğü. yeni teknoloji. Rap..

1996 ve 1997’de petrokimyasal kar marjlarında bir durgunluk dönemi yaşanmıştır. 1998’de yaşanan global ekonomik ve finansal krizler. Bunun sonucu olarak. 1980’li yılların ikinci yarısında. 1940’lı yıllarda gelişmeye başlamış ve 1970’li yılların ortalarında ise olgunluğa ulaşmıştır. uluslararası olayların hepsi birleşerek sektörün çalkantılı ve zor bir dönem yaşamasına neden olmuştur. EK. DTÖ. dünya petrokimyasallarındaki kapasite fazlalığından dolayı petrokimya sanayinde yeniden dönemsel karlılık düşüşü dönemi yaşanmıştır. İç dinamikleri. 1920’li yılların başlarında filizlenen petrokimya sanayi. 2001 yılında dünya ekonomisindeki gerileme devam etmiş ve petrokimya sanayinde önemli miktarda yeni kapasite artışları gerçekleşmiştir. sektörün karşılaştığı zorlukların gerçek bir 361 . Petrokimya sanayi. yüzyıla yeni bir düşüş periyodu ile girmiştir. Rap. petrol fiyatlarındaki düşüş ve dünyanın çeşitli yerlerinde büyük ölçekli petrokimya komplekslerinin kurulması sonucu. 1990 ve 1993 yılları arasında Körfez savaşının kötü etkileri ve dünya ekonomisindeki gerilemenin sonucu olarak karlılıkta sürekli bir düşme gözlenmiş. katma değer sağlayan doğal yapısı ve gittikçe gelişen görüntüsü ile II. dünya ekonomisindeki olumlu gelişmeler. petrokimya sanayinin konjonktür dalgalanmalarında yeni bir dip nokta gerçekleşmiştir. petrokimya sanayi 21. petrokimya endüstrisi en karlı ve üretken dönemine girmiştir. Ülkeler) ve AB Ülkelerindeki Durumu a) Petrokimya Sanayinin 1920-2005 yılları arasındaki gelişimi Petrokimya sanayi genç bir sanayi dalıdır. Birçok büyük şirketin 20002002 yılları arasındaki ekonomik performansları.B: Sektörün Dünyada (OECD. 11 Eylül terörist saldırıları. Petrokimya sektörü. Dünya savaşı sonrası tüm dikkatleri üzerinde toplamıştır. 2002’nin ikinci yarısından itibaren petrokimyasal talepleri ve büyüme oranları yeniden artmaya başlamıştır. ürün fiyatları yükselmiştir ve petrokimya sanayi 1995’te yeni bir karlılık dönemine girmiştir. Savaş bittikten sonra.İ. Dünya Savaşı petrokimyasallar için jet yakıtları ve sentetik plastikler olmak üzere yeni pazarlar açılmasına neden olmuştur. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2001’de.K. Pazar konsolidasyonuna yönelik muhafazakar yaklaşımların artması. II.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.. orta ölçekli entegre petrol şirketlerinin petrokimya sanayi üzerindeki etkilerinin azalması ve ABD’de gerçekleşen periyodik enerji şoklarının sonucu olarak 2001-2002 yılları petrokimya sanayi için önemli derecede zor bir dönem olmuştur. 1849’da ilk petrol kuyusunun sondajından yaklaşık 90 yıl geçtikten sonra. Sonuç olarak. enerji krizleri. petrokimya sektöründe kar marjları daha da düşmüş. 1988 ve 1989 petrokimya sektörünün en iyi durumda olduğu yıllar olmuştur. “Kusursuz Fırtına” olarak tanımlanabilecek bir çok etkiye göğüs germek zorunda kalmıştır. savaşla birlikte ortaya çıkan plastik sanayi. petrokimyasalların gelişmesinde birinci derecede önemli bir basamak olmuş ve bu olağanüstü gelişme 1970’li yılların sonuna kadar devam etmiştir. 1999’da ekonomik gerileme ile sonuçlanmıştır. Petrokimya sanayinde yaşanan dönemsel karlılık düşüşü ve krizlerin en önemli sebeplerinden biri kapasite fazlalıklarıdır. 1994’ün ikinci yarısından itibaren öncelikle batı ülkelerinin olmak üzere dünya ekonomisinde görülen iyileşme sonucunda petrokimyasal ürün taleplerinde artış meydana gelmiş. 1993’te kar marjları en düşük seviyeye gelmiştir.

Irak savaşı. artan talep ve stoklar gibi nedenlerle petrokimya sanayinde işlem hacmi. Nijerya.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. arz fazlası. bölgedeki yıllar önce planlanmış olan büyük petrokimya projelerinin gün ışığını görmeye başlamasıdır. özellikle etilen ve propilen gibi ürünlerde talepte ve kar marjlarında artış gerçekleşmiştir. Bölgedeki kimyasal üreticileri. petrokimya sanayi konjonktürünün iyileşme eğilimine girmesiyle birlikte daha da güçlenmişlerdir.sabit dolar . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. göstergesi olmuştur. özellikle Çin’de artan petrokimyasal ürün talebi ve düzelen ekonomiler olmuştur. Bununla birlikte. Arjantin. Venezüella. şirketlerin kalıcı olarak kapanması. Rap. Günümüzde. tıpkı Amerika’da olduğu gibi. Petrol fiyatları. 2003 oldukça dinamik ve sürprizlerle dolu bir yıl olmuştur. geniş bir katma değeri yüksek ürün yelpazesine sahiptir. uzun süren konjonktürdeki düşme eğilimi. petrokimya sanayinden elde edilen ürünler. Sektörde uzun zamandır beklenen dönüm noktasına 2004 yılında ulaşılmıştır.K. Sağlık. 2003 petrokimya sektörü için geçiş yılı olmuş ve 2003 ortalarından itibaren iyileşme işaretleri görülmeye başlanmıştır. Bu fiyatların yüksek olmasındaki en önemli sebepler Orta Doğu’daki karışıklığın devam etmesi. Venezüella gibi ülkelerdeki üretim problemleri. özellikle Suudi Arabistan’da OPEC’in gücünün fazla olması. Çin’in liderliğinde canlanan ekonomiler.İ. 2004’te Latin Amerika petrokimya endüstrisinde yaşanan pozitif bir gelişme de. fiyatlar artmış ve 2004 dünyanın birçok bölgesinde yeniden karlılık dönemine geçiş ve büyüme yılı olmuştur. 1982 = 100 350 300 250 200 150 100 50 0 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 b) Sektörün Yapısı ve Yakın Geleceği Petrol ürünlerinin daha değerli ürünlere dönüştürüldüğü petrokimya sanayi. düşük seviyedeki ekonomik büyüme oranları. SARS sendromu. Amerikan Petrokimya Endüstrisi Karlılık Durumu nakit maliyet oranları . çok az miktarda yan sanayi yatırımları ve yeni yatırımlarda gecikmeler gibi önemli değişikliklere sebep olmakla birlikte petrokimya sanayine iyileşme yönünde yeniden ivme kazandırmıştır. Brezilya’daki politik sorunlar ve değişiklikler gibi hiç biri memnuniyet verici olmayan etkenler 2003’de petrokimya sanayini olumsuz etkilemiştir. Yüksek enerji ve hammadde fiyatları. hijyen. 2004’te de 35-45 $/varil civarında yüksek fiyatlarda kalmaya devam etmiştir. Kanada’da. barınma ve gıda 362 .konjonktürel durum 450 400 9 yıl zirve noktasından zirve noktasına 7 yıl zirve noktasından 10 yıl zirve noktasından INDEKS. Amerika petrokimya endüstrisinde bile yeni yatırım işaretleri belirmiş. şirket birleşmeleri. yan sanayide geniş ölçüde kullanılmaktadır..

Yeni çevrelere uyum sağlamakta olan ve yeni zorluklara göğüs geren petrokimya endüstrisi etkileyici bir geçmişe ve en az onun kadar heyecan verici bir geleceğe sahiptir. petrokimya sanayinin geleceği oldukça pozitif görünmektedir. Bu projenin 2008’de tamamlanması planlanmaktadır. Petrol fiyatlarının 2005 sonrasında. Sözgelimi. Yaklaşık beş yıl sürecek bir çalışma sonucunda. Sinopec. 2008’den itibaren Orta Doğu’daki yeni yatırımların miktarına ve zamanlamasına bağlı olarak yeniden konjonktürel iniş eğilimine girmesi beklenmektedir ve bu iniş eğiliminin kaç tane şirketin nerede ve ne oranda büyüyeceğine bağlı olarak 2009-2010 yıllarında da devam edeceği tahmin edilmektedir. Petrokimya sanayi yatırımlarında en önemli hareketler Orta Doğu bölgesinde gerçekleşmektedir. Fakat bir sonraki konjonktürel dalgalanmada bu sürenin 10 yıl olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.. Rap. Arjantin’deki iyileşme hızı çok yavaş olmakla birlikte birkaç yıl içinde kriz öncesindeki talebin yakalanması beklenmektedir. Petrokimya sanayi küresel olaylar. ekonomik koşullar ve bölgelerin pazardaki rolüne bağlı olarak inişli-çıkışlı bir büyüme ve karlılık dönemsellik eğilimi gösteren bir sektördür. piyasalar arz fazlalığı olan yeni bir döneme girer. gibi temel insani ihtiyaçlarımızın karşılanmasında önemli rol oynayan bir alan olan petrokimya sanayi. BP ve Sinopec firmaları Shangai’da bulunan Secco etilen ve türevleri kompleksinin yapılandırmasını tamamlamışlardır. fiyatın düşmesi beklense de geçmişteki değerlere inmesi beklenmemektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. bir çoğu aynı zamana denk gelen yeni yatırım projelerine ağırlık verdiklerinden. Meksika’da dünya ölçekli bir nafta parçalama ünitesi planlanmaktadır. yani petrokimyasalların kimya sanayi içinde önemli bir yeri vardır. A. petrol üretiminin artması ve OPEC baskısının azalması gibi varsayımlara dayanarak geçmişteki değerlere inemese de düşeceği tahmin edilmektedir. Sektördeki bu çevrim yıllardan beri devam etmektedir. Tarihsel olarak bakıldığında. Latin Amerika.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Genel olarak. üreticiler açısından iyi piyasa koşullarının yaşandığı dönem genellikle 18-24 aydır.’nin ihraç bölgesi olma özelliğini korumaya devam edecektir.K.D. 2000’de yaklaşık 11 Milyon ton olan Çin etilen talebinin 2005’te 17. Orta Doğu’da petrol üreten ülkelerde yeni karışıklıkların yaşanmaması. 2005-07 döneminde karlılığın yüksek olması. Çin’de etilen kraker projelerinde önemli gelişmeler yaşanmaktadır. Düşük petrol fiyatları gelecekte ABD’nin etanına karşı naftanın tercih edilmesine sebep olacaktır. Venezüella PDVSA şirketi etilen kompleksini yeniden canlandırma planları yapmaktadır. Öngörülen bu talep artışı nedeniyle.B. polipropilen ve paraksilen ünitelerinin de yer aldığı bir proje geliştirmektedirler. ulaşım ve eğlence sektörleri gibi kritik alanlarda da uygulama alanı bulmuştur. 363 . Daha uzun vadede.5 milyon ton ve 2008’de ise 20 milyon ton olacağı tahmin edilmektedir. Fiyatların ve marjların arttığı zamanlarda üretici firmalar. Irak’taki üretimin artması.İ. Günümüzde petrol ve/veya doğal gaz çıkışlı kimyasalların. petrokimya sektöründeki konjonktürel dalgalanmalarda iki tepe noktası arasındaki sürenin yaklaşık 6-8 yıl olduğu bir çevrimde. Arjantin’de herhangi bir yeni proje planlanmamakta olup. aynı zamanda yüksek teknoloji. tek sorun etana bağlı olarak propilen/aromatikler bulunabilirliği olarak görülmektedir. Latin Amerika’da. etilen kraker ünitesi ile birlikte polietilen. ExxonMobil ve Suudi Aramco firmaları Çin’in güney doğusunda mevcut rafineri kapasitesini üçe katlayacak olan. Doğal gaz fiyatları $10/MM BTU üstündeki yüksek seyrine devam etmekte. bölgesel gelişmelerden dolayı Rusya’nın petrol ihracatının artması.

2004’te. dünya petrokimya sanayi üzerinde önemli etkileri olacaktır. Kore. Cazip ve ekonomik olarak uygulanabilir bir çözüm olduğundan. 2002’de 54 milyon ton olan küresel polietilen talebinin ortalama yıllık %7 büyüme hızı ile 2010’da 87 milyon ton olması beklenmektedir. Çin etilen talebinin ise yıllık tahmini %7 artışla 2010’da 10 Milyon ton/yıl’a ulaşması beklenmektedir. Petrokimyasal yatırımı yapmak için en gözde bölge Orta Doğu’dur. Japonya. propilen talep artış hızına ayak uyduramamaktadır. istikrar sağlanması durumunda geleceğin en büyük petrokimyasal yatırım adayı durumundadır. Rap. Asya etilen talebinin. Irak’ta çok büyük etanca zengin gaz ve petrol rezervleri vardır. Etan bazlı yeni etilen parçalama ünitelerinin büyük bir çoğunluğu Orta Doğu bölgesinde. Olefinler birçok petrokimyasal ürünün yapı taşlarıdır. Bunun temel nedeni. Bu durum etilen ve etilen türevleri üretiminde bölgeye rekabet gücü açısından büyük avantaj sağlayacaktır. Brezilya.5 büyüme hızı ile 2010’da 34 Milyon ton/yıl’a. Çünkü. 364 .. nafta bazlı olanlar ise Çin’de kurulmaktadır. Meksika ve Venezüella’da bir kaç tane yatırım planı yapılmaktadır. %30’u rafineri FCC ünitelerinden ve geriye kalan %3’ü de propan dehidrojenasyon ve metathesis gibi direk propilen üreten ünitelerden karşılanmaktadır. global olarak.D. Etilen ünitelerinden yan ürün olarak elde edilen propilen arzının büyüme hızı. özellikle etilen ve etilen türevleri olmak üzere dünya petrokimya pazarını yönlendiren en dominant oyuncu olacaktır. Petrokimyasallar arasında diğer bir önemli olefin de propilendir.İ. Yeni ünitelerin etan maliyetleri. Orta Doğu petrokimyasal arzının dünyanın petrokimyasal kaynağı olarak kullanılması akıllıca görünmektedir.K. bir olefin olan etilende çok az kapasite artışı gerçekleşmiştir. Orta doğu bölgesi Asya için tehdit olmakla birlikte. ancak bu bölgedeki etan maliyetleri dünyanın diğer bölgeleri ile kıyaslandığında avantajlı durumdadır. A. mevcut ünitelere kıyasla çok daha fazla olacaktır. bölgede 2004 için planlanan birçok petrokimya projesinde gecikme yaşanmıştır. Orta Doğu. yeni parçalama ünitelerinin büyük bir kısmında hammadde olarak etan kullanılmasıdır. Orta Doğu’da 2004-2011 yılları arasında devreye alınacak toplam 15 tane dünya ölçekli etilen ünitesi planlanmaktadır. 2004 yılında. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. yaklaşık yıllık %7. aynı zamanda petrokimyasal ürünlerin en önemli kaynağıdır. önemli miktarda etilen kapasite artışları özellikle Çin’de olmak üzere Asya’da gerçekleştirilmektedir. Suudi Arabistan’da da hammadde problemleri nedeni ile birçok önemli proje ertelenmiş durumdadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bölgedeki terörist aktiviteler yeni petrokimya projelerinde gecikmeye neden olmuş. Kanada’da ise yeni bir etilen ünitesi planlanmaktadır. Metathesis prosesinin ekonomik olup olmadığı hala tartışma konusu iken. dünya çapında en az on yeni proje başlanmış durumdadır. petrol fiyatlarının düşmesini engellemiştir. olefin pazarındaki değişiklikler genel olarak petrokimya pazarını yansıtmaktadır. Orta Doğu bölgesi olefin endüstrisindeki bu gelişmelerin. Hacimsel olarak etilen yıllık üretimi en fazla olan petrokimyasaldır. Orta Doğu bölgesinde planlanan etilen kraker yatırımlarının hepsinin gerçekleşmesi halinde bile. ve Batı Avrupa’da ise yeni bir etilen ünitesi planlanmaz iken. 64 milyon ton olan dünya propilen talebinin %67’si etilen fabrikalarından yan ürün olarak. MTO (metanolden olefinler) gibi yeni olefin üretimi için geliştirilmiş yeni teknolojiler hala ekonomik olarak uygulanabilir durumda değildir. Latin Amerika’da sadece tek bir etilen parçalama ünitesi yatırımı devam etmekte olup. 2005 yılından sonra etilen pazarında bir sıkışıklık yaşanacağı tahmin edilmektedir. Irak. Fakat. Bunun sonucu olarak. Ancak. Orta Doğu’dan başka.B. Dünya etilen talebinin 2010 yılında 116 Milyon ton olması beklenmektedir.

PS pazarında da.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Sürekli artan talebi karşılayabilmek için propilen üretiminde daha fazla yatırım gerekmektedir.. 2010 yılından sonra. yüksek pazar potansiyeli olan yeni ürünlerin geliştirilmesine ve önemli pazar gelişmelerine bağlıdır. Polipropilen. petrokimya sanayinin konjonktürel döngüsü içinde bir tepe noktası oluşacaktır. ancak diğer polimerlerin tepe noktaları ile kıyaslandığında her zaman gerilerinde kalacaktır. Bu yön değiştirme bölgesel dengesizliklere. yüksek enerji fiyatlarına rağmen küresel ekonomide iyileşme görülmektedir. çevre emisyonları ve gittikçe iyileşen talep artışı EDC/PVC pazarında sıkıntı yaratmıştır. propilenin sadece en büyük son kullanıcısı değildir.4 olması beklenmektedir. iki şirketin rekabet güçlerini birleştirmek. 2005 yılı sonrası PVC pazarında bir sıkışıklık tahmin edilmektedir. En hızlı talep büyümesi özellikle Çin’de olmak üzere Asya’da gerçekleşecektir. fakat petrokimya sektöründeki gerçek büyüme müşteriye daha iyi hizmet vermeye. Günümüzde bu hedeflere ulaşmak hala önemlidir. Rap. Yüksek enerji maliyetleri yatırımların yerinde ve global ticaret yöntemlerinde değişimlere neden olmaktadır. teknolojiye ve doğru pazara ulaşmaktan geçmektedir. Bununla birlikte.K. şirket evliliklerine.İ. 2008 yılı sonuna kadar gerçekleştirilecek PVC kapasite artışlarının yaklaşık %70’i özellikle Çin’de olmak üzere Asya bölgesinde gerçekleştirilecektir. dünya çapında çok az PVC kapasite artışı beklenmektedir. Asya bölgesindeki kapasite artışının büyük bir kısmı ithal EDC/VCM’e dayalı olduğundan. propilen talebi büyüme hızı etilen talebinin büyüme hızının üzerinde gerçekleşmiştir. Sektördeki yeni eğilimler piyasayı etkilemektedir. Fabrikaların kapanması. özellikle Çin’de görülecektir. Batı Avrupa ülkelerinin 2004 yılında %24 mertebesinde gerçekleşen dünya polipropilen üretimi içindeki payının 2010 yılında %19’a düşeceği tahmin edilmektedir. Propilen talebi çoğunlukla bir termoplastik türü olan polipropilen sektörü tarafından kontrol edilmektedir. diğer termoplastiklerde olduğu gibi Asya bölgesine doğru yön değiştirmiştir. Ayrıca çok daha az rakibin ortaya çıkmasıyla piyasadaki değişkenlik seviyesinin azaltılması 365 . gerek maliyet yönünden gerekse geniş ürün yelpazesi ve teknoloji platformunda daha avantajlı konuma gelmek hedeflenmektedir. petrokimya ve plastik ünitelerini bir araya getirerek ana faaliyet alanlarını güçlendirmek amacıyla da yapılabilmektedir. 2004 yılındaki yaklaşık %20’lik payı ile PVC’ye aittir. bu birleşmelerle sektörde üretici sayısı azalmakta. Bazen şirket birleşmeleri. aynı zamanda polipropilen diğer propilen türevleri ile kıyaslandığında büyüme hızı en yüksek sektördür. Polistiren pazarı diğer termoplastiklerle karşılaştırıldığında daha az güçlü bir pazardır. yatırım yetersizlikleri. Termoplastikler tüketiminde polipropilenden sonra ikinci sıra. ekonomik şartlarda ve ölçekte üretim yapmak için birleşme yolunu tercih etmekte. Önemli miktarda kapasite artışı Orta Doğu ve Afrika bölgelerinde gerçekleştirilecektir. Böylece. PS talep artışı. üreticiler maliyetlerini düşürmek. Yeni yatırımların yanı sıra. propilen talebinin üretimin çok üzerinde olacağı tahmin edilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Geçtiğimiz 7 yıl boyunca. üretici başına düşen kapasiteler artmaktadır. Asya ve Orta Doğu bölgelerinde olmak üzere. Diğer bir önemli termoplastik olan PS’in küresel talep artışının ortalama yıllık %3. Petrokimya sektöründe de diğer sektörlerde olduğu gibi dünyanın üç ana bölgesinde çok büyük değişim ve gelişimler devam etmektedir. En kuvvetli büyüme ise Asya’da. c) Yeni Eğilimler Geleneksel olarak petrokimya sektöründe başarının anahtarı hammaddeye. önemli derecede kapasite azalmasına neden olmuştur.

YYPE’deki %50 payını BP’ye satarak küçülmeye devam etmiştir. Birleşme sonucu oluşan yeni üretici şirketler potansiyel müşterilere çok geniş ürün yelpazesi ve büyük miktarlarda ürün sunabilmektedirler. Asya’da Siam Cement ve Dow firmaları PE ve PP fabrikalarına yönelik yeni bir kraker kurmak için 2005 yılı sonunda anlaşma imzalamıştır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2004 yılında Total. 2004 yılında olefinleri yüksek verimlilikli etilen ve propilene çeviren yeni KBR Süperflex prosesine yatırım yapmıştır. Bu birleşmelerin yanı sıra önemli rasyonalizasyon çalışmaları da görülmekte. 2005-2010 yılları arası karlılığı daha önce yaşanan geçmiş on yıldan daha yüksek olacaktır. Joliet’ta. Suudi Arabistan’da etan bazlı kraker ile bağlantılı LAYPE kurulması karlılığı arttırmıştır. PP fabrikalarının 2006 Q3’de devreye girmesi beklenmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. PP ve LAYPE için 400 kt olması planlanmıştır. beklenmektedir. ithal ürüne dayalı. YYPE için 300 kt.İ. Hisse €4. Ruhr Oel 2005 yılında yeniden en büyük ikinci etilen satıcısı haline gelmiştir. Solvay. Üreticiler açısından. Kasım/2004 – Kasım/2005 arası el değiştiren ve ortaklık kuran şirketler : Alıcı/Satıcı Şirket Access Industries & Basell BASF/Leuna/Miramid BP/Nova Chemicals BP/Sinopec & YPC Dynamic Specialties/Group Novasep Ineos Chlor/Rhodia Ineos Group Holdings/Innovene Ineos Group/BASF Ülkesi USA/Hollanda Almanya/Almanya İngiltere/Kanada İngiltere/Çin Almanya/Fransa İngiltere/Fransa İngiltere/İngiltere İngiltere/Almanya Çalışma alanı Shell Chemicals/BASF polyolefins jv Mühendislik plastikleri üreticisi Nova Innovene polystrene jv avrupada asetik asit fabr. petrol ve gaz endüstrisinde yaşanan birleşmeler petrokimya ve plastikler sektöründe faaliyet gösteren çok büyük oluşumlar yaratmıştır. Aynı yılda Exxon-Mobil.4bn hisse hisse jv 50:50 jv Maliyet (milyar) €4. Böylece AYPE fabrikalarının 2006 Q1’de. Afrika’da Sasol. ekonomik olmayan. İnoes 2005 yılı son çeyreğinde BP’den İnnoven’i satın alarak Avrupa piyasa yapısında büyük etki yapmıştır. Rap. Cipen’in (LAYPE) %50 sini satın almıştır. Atofina’nın ismini Total PC yapmıştır. Poliolefin kapasitelerinin. Illinois’ta.4 Saflaştırma ve proses teknolojisi birleşme UK klor-alkali ve sülfürik asit sahası BP’nin olefin türevleri ve rafineri iht. USA. Son yıllarda endüstride bir çok şirket birleşmeleri ve satın almalar yaşanmıştır. atıl durumdaki fabrikaların bazıları kapatılmaktadır..K. ve Kanada operasyonları hisse hisse hisse $9 366 . Sektördeki bu eğilimin devam edeceği tahmin edilmektedir. 2002 yılında Veba firması BP tarafından satın alınmıştır. Ortadoğu ve Afrika ülkelerinin Çin’e olan PE ihracatının 2005 yılındaki payının %25 olacağı beklenmektedir.kimyasalları polystyren fabr.

Rap. Ineos/EVC Ineos/Solvay Interquisa/Nemuno Banga Group (NBG) Koc Holding & Consortium/Tupras Kuraray/Trosifol Nova Chemicals/BP Sabanci/DuPont Sustec Holdings/SekundarrohstoffVerwertungszentrum (SVZ) Total/Raffineria de Roma İngiltere/Hollanda İngiltere/Belçika İspanya/Lituanya Türkiye/Türkiye Japonya/Almanya Kanada/İngiltere Türkiye/USA İsviçre/Almanya Fransa/İtalya PVC üreticisi rijit plastik foilleri üretimi 100% hisse Lituanya’da PTA üretimi için jv jv rafineri Rutgers polyvinyl butyral film ünitesi styrenic polymers hisse 51 % hisse 50:50 jv $110 $4. Büyük üreticilerin bazılarının kurduğu alternatif satış sistemleri de bilgi teknolojilerindeki gelişmenin ürünüdür ve pazarı etkilemektedir. Yeni tekniklerin gelişmesi ve yeni ekipmanların piyasaya çıkması. Uzun dönemde. sektördeki bu gelişmelerle uyumlu olmuştur. yeni elektronik ticaret modellerinin piyasanın kendi içindeki dengesizliklerde. Dünya çapında büyük tüketici gruplarının ortaya çıkması.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. fiyatlara ulaşmak kolaylaşmış. denge unsuru olacağı düşünülmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bu borsada işlem gören Petrokimyasal ürün sayısı yakın gelecekte artacaktır. d) Petrokimyasal Ürünlere Genel Bakış Etilen 2005 yılında dünya talebi yaklaşık 108 milyon tona ulaşan etilenin 2004 yılı başlıca kullanım alanları şunlardır: 367 .v metanol üretimi Shell’in 20% hissesi hisse 20% Kaynak: ECN Kasım-2005 Elektronik ticaretteki gelişmeler. üretici-tüketici arasındaki iletişim yollarını ve bilgi alma hızını değiştirmiştir.14 DuSA nylon endüstrisinde elyaf 50% den100%’e ve kumaş üretimi j. Ürün satışlarının internet üzerinden gerçekleştirilmeye başlanmasıyla.İ. Poliolefinlerden PP ve LAYPE Londra Metal Borsasında ileri dönük işlem görmeye başlamıştır.K. her bir ürünün iyi özelliklerini optimize eden bir çok yeni kombinasyonlar için fırsatlar yaratmaya devam etmektedir. bilgiler daha şeffaf hale gelmiştir.

2 ve % 4.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.8 büyüyeceği tahmin edilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya etilen tüketimi ve etilen ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: 368 .K. Orta Doğu/Afrika ve Güney Amerika takip etmektedir. Bölgelere Göre Dünya Etilen Talebi Kuzey Amerika 30% 2004 Asya ve Hindistan Altkıtası 30% Kuzey Amerika 21% Güney Amerika 5% Avrupa 18% 2020 (tahmin) Asya ve Hindistan Altkıtası 30% Güney Amerika 4% Avrupa 26% Orta Doğu ve Afrika 10% Orta Doğu ve Afrika 26% Kaynak: CMAI Dünya etilen kapasite.5 katına eşittir. Alfa Olefinler ve diğerleri izlemektedir. 2004 yılı bölgeler bazında etilen tüketimine bakıldığı zaman Asya’nın Kuzey Amerika’yı yakaladığı görülmektedir. Bu bölgeleri. Dünya GDP ve etilen talebinin sırasıyla yılda ortalama % 3. Ortalama olarak dünya etilen talep büyümesi dünya GDP’sinin 1.İ. üretim. Önümüzdeki beş yıllık dönemde dünyada ekonomik büyümenin ve buna bağlı olarak etilen talebindeki büyümenin de yüksek olması beklenmektedir. Rap. 2004 Yılı Son Kullanım Alanlarına Göre Dünya Etilen Talebi Alfa olefinler Diğerleri EB 3% 7% 7% EDC 12% LDPE 17% LLDPE 15% HDPE 26% EO 13% Kaynak: Chem Systems Şekilden de görüldüğü gibi. Avrupa.. dünya etilen tüketiminin yaklaşık %58’i PE üretiminde kullanılmaktadır. İkinci en büyük etilen tüketicileri EO ve EDC olup bunu sırasıyla EB.

4 9.O. Rap.5 10. (%) 2002 109 465 94 523 94 383 86 2003 111 386 97 304 97 227 87 2004 112 691 101 945 101 624 90 Tahmini 2005 117 153 108 361 108 360 92 2006 124 551 114 786 114 787 92 Projeksiyon 2010 152 309 131 773 131 773 87 2015 213 652 169 756 169 756 93 Bölgelere Göre Dünya Etilen Tüketimi (Bin Ton) Yıllık Ortalama Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 28 887 3 505 20 258 1 849 2 156 8 331 936 28 461 94 383 2003 28 905 3 447 20 712 1 886 2 330 8 742 996 30 209 97 227 2004 31 325 3 646 21 583 2 108 2 351 9 213 1 076 30 322 101 624 Tahmini 2005 32 061 4 083 23 044 2 367 2 123 11 406 1 160 32 116 108 360 2006 32 020 4 464 23 506 2 489 2 258 13 827 1 267 34 956 114 787 Projeksiyon 2010 32 975 5 221 22 185 2 697 2 385 24 955 1 687 39 668 131 773 2015 40 732 9 590 25 280 3 166 3 488 33 499 3 219 50 782 169 756 Büyüme Oranı 2004 .İ..2 1.2015 (%) 2.5 4. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.8 Bölgelere Göre Dünya Etilen Ticareti (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler 108 10 -333 -85 -20 880 214 -676 98 2003 -84 38 -227 -183 -122 364 383 -464 -295 2004 313 100 -187 119 312 41 239 -995 -58 Tahmini 2005 84 228 -226 121 301 106 36 -734 -84 2006 34 401 -166 -34 278 195 64 (1 024) -252 Projeksiyon 2010 5 149 -91 -3 86 803 155 (1 075) 29 2013 -11 162 134 -49 115 624 590 (1 672) -107 Kaynak: Chem Systems 369 .4 3.K.8 4. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K.K.8 3. Dünya Etilen Kapasite.7 12.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Afrika Nijerya 520 1. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.210 2009 2005/06 2005/06 2006 2006/07 2009/10 2008/09 2008/09 2006/07 2007/10 İran İran İran İran İran İran Kuveyt Umman Katar S. Arabistan S. Arabistan BAE G.000 1.100 1. Arabistan S.000 2010+ Ülke Kapasite (Bin Ton/Yıl) Devreye Giriş Yılı 370 .200 1. Arabistan S.300 1.100 850 900 1.000 2005 2010+ Meksika 1.K.000 1.000 1.300 1.400 200 400 2005/06 2005/06 2006 2007 2008 2009 2007/08 2010 2009/10 2005 2008/09 2008 2008/09 2009 2009/10 2009/10 2006 2008/09 Hollanda 750 2009/10 Brezilya Venezüella 540 1..325 1. Bölgelere Göre Önemli Etilen Kapasite Artışları (2005-2010 Dönemi) Şirket KUZEY AMERİKA Pemex JV GÜNEY AMERİKA Rio Polimeros Peguiven JV AVRUPA Sabic Euro PC ORTA DOĞU/AFRİKA Amir Kabir PC Maroun PC Arya Sasol PC JAM PC Kharg PC Arvand PC Equate PC Dow/Oman Oil Ras Laffan Ethylene Jubail United PC PMD JV SABIC Eastern PC Rabigh PC Sahara/Tasnee Borouge SASOL Eurochem ASYA Indian Oil CL BASF/Yangzi PC JV Shanghai Secco PC CNOOC/Shell JV Maoming PC Fujian/Exxon/Aramco Dushanzi PC Zhenhai R&C Formosa Thai National PC Kaynak: CMAI Hindistan Çin Çin Çin Çin Çin Çin Çin Tayvan Tayland 900 700 900 800 640 800 1.200 1.000 1.320 500 1. Rap. Arabistan S. Arabistan S.300 1.350 1.İ.

4 milyon ton olmaktadır. 2010’da %153’lük artışla 32 milyon tona yükselecektir. 2005 yılı içerisinde üç petrokimya tesisi devreye almayı planlamış.5 milyon tondan 2010’da 41. 2010’da %33’lük artışla 44 milyon tona çıkacaktır. Sabic’in Hollanda Geleen’deki etilen krakeri dışında. yeni bir kapasite bulunmamaktadır. etilen türevlerinin uluslararası piyasalara satılmasıdır. Her iki Amerika bölgesinde de ciddi etilen yatırımı görülmemektedir.. Orta Doğu ve Afrika bölgesi 2010’a kadar en çok kapasite ilavesinin olacağı bölgedir. Haziran ayında devreye giren Shangai SECCO PC ve Ocak 2006 da devreye girecek Shell/CNOOC JV birer ortak girişim grubudur. Tayvan ve Hindistan’da da bir krakerin devreye girmesi beklenmektedir. 2010’da sadece 2 milyon ton veya %6 kadar artarak 32 milyon ton civarına yükselecektir. üreticilerin uluslararası pazarlara uzun süreli düşük maliyetli etilen türevleri ihracatı yapmasına olanak vermektedir. Hammaddenin ucuz olması.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Asya Pasifik bölgesinde de 2004’te 31 milyon ton olan etilen kapasitesi. Batı Avrupa’nın politikası öncelikle mevcut tesislerin tevsiidir.K. Bölgelere Göre Etilen Kapasite Dağılımı (2004-2010) 2004 Kapasitesi: 113 milyon ton Amerika %34 Asya Pasifik %28 2010 Kapasitesi: 150 milyon ton Asya Pasifik %29 Amerika %28 Avrupa %27 Orta Doğu/ Afrika %11 Avrupa %21 Orta Doğu/ Afrika %22 Kaynak: CMAI 371 . Orta Doğu bölgesinde inşa edilmekte olan bir çok yeni etilen tesisinin amacı. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2004’te 12 milyon ton civarında olan Orta Doğu etilen kapasitesi. bunların bir tanesi 2006 yılı başlarına sarkmıştır. Tayland’da üç. Rap. Çin. 2005 Mart ayında devreye giren BASF-Yangzi JV. Meksika. Venezüella ve Brezilya’daki yatırımlarla bu bölgedeki etilen kapasitesi 38. Bu üç tesisin toplam etilen kapasitesi 2. Batı Avrupa’nın 2004’te 30 milyon ton civarı olan etilen üretim kapasitesi.İ. 2010’a kadar Çin’de dört.5 milyon tona ulaşacaktır.

Avrupa’da %71 Asya’da % 82 .Amerika’da ise %47’dir.K. Ancak. Bu oranın 2020’de %36’ya çıkması beklenmektedir. Yeni krakerlerin bir çoğu NGL bazlı olmasına rağmen diğer hammaddeleri kullanabilme esnekliğine de sahiptir. Avrupa ve Doğu Asya genel olarak nafta.. propan. etilen üretiminde hammadde olarak nafta kullanımı giderek düşmektedir. 2004 yılı itibariyle etilenin %54’ü naftadan elde edilmektedir. 2020 yılında bu oranın %45 e düşmesi beklenmektedir. K. etilen üretiminde ilk sırayı almaya devam etmektedir. Etan kullanımı ise. bütan. Dünyanın İlk On Etilen Üreticisi (2005) Exxon Mobil 10% Shell (Basell dahil) 7% Equistar 4% BP Amoco Nova Chemicals Sabic 5% 3% Total-Fina6% Sinopec ChevronElf 3% Phillips 5% 3% Kaynak: O&G Journal Diğerleri 43% Dow 11% Etilen Hammaddeleri Global olarak nafta. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. B. Hammaddelere Göre Etilen Üretimi (2004-2020) Kaynak: CMAI 2004 Gasoil 6% Propan 7% Etan 27% Bütan Diğerleri 2% 4% 2020 (tahmin) Propan 8% Nafta 54% Gasoil Bütan 6% 3% Diğerleri 2% Nafta 45% Etan 36% 372 . dünyanın diğer bölgelerine göre daha çok hammadde seçeneğine sahip olan ABD petrokimya sanayi ise etan. Rap.Avrupa’da %8 Asya’da %7 . Ortadoğu’da %17. Etan da %27’lik payı ile etilen üretiminde kullanılan önemli bir hammadde durumundadır. Orta Doğu ve Batı Kanada genel olarak etan. nafta ve gasoil bazlıdır.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Amerika’da ise %24 dür. K. Etilen hammaddesi olarak naftanın kullanımı B. Ortadoğu’da %70.

2005 yılında. 2004 yılında 20 tesis devreye girmiş ve propilenin %6’sını karşılar halegelmiştir. 2005 yılında. Söz edilen diğer teknolojiler.8 yıllık ortalama büyüme göstermesi beklenmektedir. metathesis. Propilen Propilenin basınç altında ve soğutulmuş sıvı olarak taşınması dolayısıyla uluslar arası ticareti pahalıdır. Önümüzdeki 5 yıl boyunca propilen talebinin %4. CMAI’ın tespitlerine göre bu propilenin yaklaşık 1/3’ü nafta parçalama ünitelerinden. Bu nedenle. Diğerleri 8% Direct 3% 4% FCC/ Splitters 32% NCS 53% FCC/ Splitters 28% Kaynak: CMAI Propilenin bir çok kimyasal kullanım alanı olmasına rağmen PP. 42 milyon ton propilen yada bir başka deyişle propilen talebinin % 62’si PP üretiminde kullanılmaktadır. Diğerleri 2% 1% NCS 64% 2020 (tahmin) Propane RG Dehydro.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. dünya toplam propilen talebi yaklaşık 68 milyon ton olarak gerçekleşmektedir. propilenin en büyük ikinci kullanım alanı olup. Dünya genelinde propilen ve türevlerinde % 5-6’lık bir büyüme beklenmektedir. 5-10000 tonluk propilen gemilerinin K. CMAI’ın tespitlerine göre 2010’da özel amaçlı propilen elde eden tesislerin sayısı 35’i aşacak ve dünya propilen ihtiyacının %12’si bu yöntemlerle elde edilecektir.s yöntemleridir. propilenin uluslar arası ticareti çok düşüktür. 2010’a kadar ilave olacak 6 milyon ton propilen bu diğer yöntemlerle elde edileceği tahmin edilmektedir. Bu rakam 2010’a kadar 14 milyon ton ilave propilen gereksinimini ortaya koymaktadır.. Rap. ACN. 1/3’ü rafineri FCC ünitelerinden geri kalan 1/3’ü de diğer yöntemle çalışan propilen ünitelerinden karşılanacaktır.K. v. Hammaddelere Göre Propilen Üretimi (2004-2020) 2004 RG Direct 5% Propane Dehydro. 2005 yılında toplam propilen arzının yaklaşık %10’unu tüketecektir. Asya’daki bir propilen kullanıcısına ek maliyet getirmektedir. propan dehidrojenasyon. Bu durum. propilen tüketimini yönlendirmektedir. 373 . Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ. Bunun yerine polipropilen veya ACN gibi ürünlere dönüştürüldükten sonra ticareti daha ekonomik hale gelmektedir. 1990’da bu amaçla propilen elde eden sadece üç tesis bulunmakta ve dünya propilen ihtiyacının sadece %1’ini karşılamakta iken.Amerika’dan Asya’ya 130-170 USD/ton civarında navlun ücretleri vardır.

Ancak kimyasal amaçlı propilen fiyatı rafineri alternatif kullanım fiyatından daha yüksek olduğu müddetçe. splitterden temin edilen FCC propilenin.2 milyon tona ulaşacağı beklenmektedir. Bir çok rafineri ise propileni polimer benzin üretiminde kullanmaktadır. 374 . Bu sektördeki önemli gelişmelerden birisi. propilenini alkilat benzin üretiminde kullanmaktadır. Asya piyasası. Asya’daki petrokimya merkezlerinin coğrafi olarak birbirinden (denizle) ayrı yerlerde olmaları ve Asya’da yaşanan hızlı talep büyümesidir. benzin içindeki olefinlerin. rafineriler ile kimyasal üreticileri arasında birlikteliklerin oluşmaya devam etmesidir. Rafineri bazlı propilen üretiminin yıllık %1. Batı Avrupa ve Güney Doğu Asya bölgelerinde ise net propilen açığı mevcuttur. propilen türevi üreticilerini uzun dönem stratejileri konusunda yeniden düşünmeye yöneltmiştir. Propilen teminindeki bazı belirsizlikler. Bir görüşe göre. rafinerilerde petrokimyasal kullanım için FCC’den elde edilen propilen miktarının artacağı tahmin edilmektedir. Bu program.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Orta Doğu-Afrika bölgelerindeki propilen fazlası hem Avrupa’ya hem de Asya’ya ihraç edilmektedir. 2010’da 5. Her iki piyasa arasındaki en belirgin farklar. genel özellikleri itibarıyla Avrupa piyasasına benzerlikler göstermektedir. 2004 Yılı Son Kullanım Alanlarına Göre Dünya Propilen Talebi 2-Etilhekzanol 3% Kümen 4% PO 8% Bütanoller 3% Akrilik Asit 3% Diğerleri 7% PP 62% ACN 10% Kaynak: Chem Systems Kuzey ve Güney Amerika. Avrupa’da sadece birkaç rafineri. Rafinerilerdeki propilen üretimi Avrupa’da uygulanacak olan “Auto Oil I ve II” programının sonuçlarından etkilenecektir. Orta Doğu ve Afrika bölgelerinde propilen fazlalığı bulunmaktadır. böylece rafinerilerden daha fazla propilen petrokimya sektöründe kullanılmaya başlanacaktır.K. benzen ve aromatiklerin oranına kısıtlama getirmektedir. Rap. propilen türevleri üretimine tahsis edilmesine yönelik olarak.8 büyüme hızı ile artacağı. Ocak 2005’te yürürlüğe giren Auto Oil II’nin düşük olefin limitleri getirmesi ile propilenin bu kullanımı giderek azalacak.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

İ.O.K.1 6. dimersol. Dolayısıyla rafineriler gelecekte getirilecek düzenlemelerin belirsizliği nedeniyle kendilerini propilen satışlarıyla bağlamaktan kaçınacaklardır.3 5. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya propilen tüketimi ve propilen ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya Propilen Kapasite..5 15. Ancak kimi görüşlere göre de.2015 (% 3. benzin içerisinde MTBE ve aromatikler gibi bileşenlerin azaltılmasını veya uzaklaştırılmasını öngören düzenlemeler çıktıkça.6 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 14 830 2 112 14 914 1 278 1 214 1 616 469 21 398 57 831 2004 16 478 2 510 15 721 1 403 1 324 2 025 690 24 141 64 292 2006 17 176 2 940 16 867 1 899 1 515 2 978 872 27 979 72 226 2015 23 121 5 234 20 102 2 482 2 388 9 525 2 064 40 103 105 019 375 .K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K.1 10. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. (%) 2002 70 028 58 010 57 831 83 2003 71 465 61 222 61 303 86 2004 73 579 64 450 64 292 88 Tahmini 2005 76 418 67 835 67 835 89 2006 81 183 72 226 72 226 89 Projeksiyon 2010 99 692 81 582 81 582 82 2015 115 339 105 019 105 019 91 Bölgelere Göre Dünya Propilen Tüketimi (Bin Ton) Fiili 2003 15 846 2 324 15 296 1 335 1 274 1 688 556 22 984 61 303 Tahmini 2005 16 456 2 792 16 498 1 671 1 363 2 454 724 25 877 67 835 Projeksiyon 2010 18 269 3 479 16 417 2 002 1 763 6 967 1 834 30 851 81 582 Yıllık Ortalama Büyüme Oranı 2004 . poligaz gibi) daha ağırlık kazanacaktır. üretim.9 2.7 4.3 5. rafinerilerin propileni rafineri içerisinde kullanma alternatifleri (alkilat. Dünya propilen kapasite.5 4.

Metakrilat bütadien stiren reçineler (MBS) (PC. Loril laktam (Naylon 12 üretimi için bir monomer) 376 .4 milyon ton olan bütadienin başlıca kullanım alanları şunlardır: 2004 Yılı Son Kullanım Alanlarına Göre Dünya Bütadien Talebi Diğerleri 16% Adiponitril 6% SBR 31% ABS 9% SBL 10% PBR 28% Kaynak: Chem Systems Yukarıdaki grafikte. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. %16 gibi önemli bir payı olan “Diğerleri” kategorisine: • • • • Nitril ve kloropren kauçuklar. Bölgelere Göre Dünya Propilen Ticareti (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem Systems 218 -58 -269 -47 20 115 40 -216 -197 2003 120 -69 -186 -44 34 58 4 -376 -459 2004 -26 45 -191 -101 23 25 99 -526 -652 Tahmini 2005 503 -50 -234 -63 36 46 66 -540 -236 2006 215 38 -193 -194 24 5 201 -197 -101 Projeksiyon 2010 181 23 -289 -60 33 829 49 -810 -44 2013 425 181 -135 84 16 555 -154 -928 44 Bütadien 2004 yılında dünya talebi 9.. Rap. PVC ve PMMA’da kullanılan geçirgen bir reçine). Etiliden norbornen (ENB) (EPDM elastomer üretiminde kullanılan bir termonomer).İ.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

Artan kapasitelerin büyük çoğunluğu üretildikleri bölgede tüketileceklerdir. Siklo-oktadien gibi ara kimyasallar girmektedir.0 1.2015 (%) 2.4 milyon ton artacaktır. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya bütadien tüketimi ve bütadien ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya Bütadien Kapasite. En yüksek büyüme oranlarının Orta Avrupa (% 7. Hindistan ve Malezya’da olacaktır.1 3.K.6) görüleceği tahmin edilmektedir.6 -0.İ.2 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 377 . Bu artışın %43’lük bölümü ise 626 bin ton ile Tayvan. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.1 7. • • • Sulfolan (Aromatiklerin ekstraksiyonunda kullanılan bir çözücü) Bütadien. (%) 2002 9 891 8 277 8 464 84 2003 10 060 8 721 8 930 87 2004 10 416 9 249 9 369 89 Tahmini 2005 10 735 9 843 9 843 92 2006 11 324 10 262 10 262 91 Projeksiyon 2010 12 972 11 257 11 257 87 2015 14 760 13 225 13 225 90 Bölgelere Göre Dünya Bütadien Tüketimi (Bin Ton) Yıllık Ortalama Fiili 2002 2 358 319 1 888 178 358 100 74 3 189 8 464 2003 2 390 338 1 969 180 369 102 76 3 506 8 930 2004 2 449 355 2 052 185 421 118 73 3 716 9 369 Tahmini 2005 2 535 373 2 081 214 487 119 66 3 968 9 843 2006 2 583 366 2 162 218 540 122 67 4 204 10 262 Projeksiyon 2010 2 576 389 2 228 312 461 263 61 4 967 11 257 2015 3 054 436 2 568 405 571 322 69 5 800 13 225 Büyüme Oranı 2004 . üretim. 2015’te de 15 milyon tona çıkacağı tahmin edilmektedir. Sadece İran’ın kapasitesi bölgesel ticarette kullanılacaktır. Bu kapasite artışının 815 bin tonu yani yaklaşık %55’i Çin tarafından gerçekleştirilecektir.4) ve Orta Doğu/Afrika’da (% 9.O.2 oranında büyümesi beklenmektedir.5 4. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. İran.9 2. Dünya bütadien kapasite.K.8 9..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Gelecek 5 yıl içinde global butadien ekstraksiyon kapasitesi toplam olarak 1.4 2. Bütadien talebinin 2004-2015 yılları arasında yılda ortalama % 3. 2005’te 11 milyon ton olan dünya bütadien kapasitesinin 2010’da 13 milyon tona. stiren ve pridin bazlı özellikli elastomerler. Rap.

paraksilen de ise seçimli disproporsiyonlama ile benzene dönüşüm yapılmaktadır.K. Toluenden alkil grubu koparılarak.. Avrupa’da benzenin çoğunluğu krakerlerden elde edilen piroliz benzininden (Py-gas) üretilir. petrokimya sektöründe merkezi konumunu devam ettirmektedir. 1% Kömür 4% Px ekstraksiyonu 5% Kısmi Toluen dispropor. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. diğer aromatiklerin dönüştürme reaksiyonları ile de elde edilebilmektedir. ana ürün olarak üretildiği prosesler de mevcuttur. Dünya Benzen Kapasitesinin Kaynaklara Göre Dağılımı (2005) Toluen dispropor.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 6% Toluen trans alkilasyonu 3% Reformat ekstraksiyonu 37% Hidro-dealkilasyon 6% Py-Gas ekstraksiyonu 38% Toplam Kapasite: 46 milyon ton Kaynak: CMAI Benzen çoğunlukla diğer proseslerin yan ürünü olarak üretilse de. aromatikçe zengin yan akımlardan direkt ekstraksiyon ile üretildiği gibi. ABD de en büyük benzen kaynağı rafineriler iken. Rap. Benzen. 378 . Bölgelere Göre Dünya Bütadien Ticareti (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem Systems -371 -38 190 4 -3 93 -74 88 -110 2003 -366 -29 161 -5 1 94 -76 80 -139 2004 -176 13 185 10 -16 101 -59 -59 -1 Tahmini 2005 -128 7 51 19 -2 143 -65 -25 0 2006 -215 58 25 17 -39 200 -66 20 0 Projeksiyon 2010 109 9 0 -85 -61 230 -16 33 219 2013 -55 -4 0 -47 -42 232 -20 -64 0 Benzen Rafinerilerde naftadan reformlanarak veya buhar parçalama tesislerindeki aromatikçe zengin yan ürünlerden elde edilen benzen.İ.

diğer ürünler özellikle PX ve nafta kraking üniteleri ile ilgili olarak alınan yatırım kararları neticesinde gerçekleşmesidir. Benzenin fenolik halkasının propilenle birleşmesi sonucu kümen üretilir.1 milyon ton. Fenol üretiminde kullanılan kümen ile naylon/naylon6 türevlerinde kullanılan siklohegzan benzenin diğer önemli tüketim alanlarını oluşturmaktadır. buradan da stiren ve türevleri elde edilir. Kapasite kullanım oranları % 83 seviyelerinde devam edecektir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Benzende yaşanan problemlerden biri benzen üretim artışının. fenolik reçineler. Benzen aynı zamanda hidrojenlenerek siklohegzana dönüştürülür. Rap. yeni kapasitelerin büyük çoğunluğu Asya ve Orta Doğu’da yer alacaktır. her yıl yaklaşık 1. 2005 dünya benzen üretimi 38 milyon ton civarındadır. 2005’te 45 milyon ton olan dünya benzen talebinin ise 2010 yılında 54 milyon ton olması beklenmektedir. 2005’te 46 milyon ton olan benzen kapasitesinin 2010’da 54 milyon tona yükseleceği tahmin edilmektedir.6 üretiminde kullanılır. Son Kullanım Alanlarına Göre Dünya Benzen Talebi (2005) Alkilbenzen 3% Nitrobenzen 7% Klorobenzen 2% Maleik Anhidrid 2% Diğerleri 2% Siklohegzan 13% Kümen 18% Etilbenzen 53% Toplam Talep: 38 milyon ton Kaynak: CMAI Orta Doğu/Afrika ve Doğu Asya bölgelerinde benzen türevlerindeki büyüme devam ettiği için bu bölgeler benzen talebinin en hızlı arttığı bölgelerdir.İ. poliüretan ham maddelerinin üretimidir. 2005 yılının bir döneminde yetersiz kapasite nedeni ile üründe sıkışıklık yaşanmıştır. epoksi reçineleri ve polikarbonatların üretiminde kullanılır. Bu üç ana tüketim alanı toplam benzen talebinin yaklaşık %85’ine karşılık gelmektedir.. Benzenin kullanıldığı dördüncü büyük saha da nitrobenzen ve anilinden gidilerek.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Yılda yaklaşık %3. 2006-2007 yıllarında gelen yeni kapasitelerle kısmen bir bolluk yaşanacaktır.7 büyüme ile artan talebi karşılayabilmek için. 2008’de 1. Bu ürün de kaprolaktam yolu ile naylon6 ve naylon 6. Bu ürün de fenol. En önemlisi stirenlerdir. Benzenin %53’ü etilbenzenin üretiminde kullanılmaktadır.9 milyon ton yeni benzen kapasitesi devreye girecek.35 milyon ton ilave kapasite gerekmektedir. 379 . Benzen çok sayıda üretim alanının hammaddesi durumundadır.K. En önemli stiren türevi de polistirendir. 2009’da da 0. Benzen etilenle birlikte etilbenzene çevrilir. 2007’de 3 milyon ton.

Batı Avrupa’daki benzen tüketiminin yaklaşık %50’si stiren üretiminde kullanılan etilbenzenden kaynaklanmaktadır..İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. üretim. benzin spesifikasyonlarında benzeni azaltıcı yöndeki değişim Batı Avrupa benzen arzını artırıcı yani benzen ithalatını azaltıcı yönde etki yapmaktadır. benzen ürününde net ithalatçı.K. Rap. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya Benzen tüketimi ve Benzen ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya Benzen Kapasite. benzen türevlerinde ise net ihracatcı konumunu yıllardan beri devam ettirmektedir. Dünya Benzen kapasite.K. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. (%) 2002 42 783 32 923 33 384 77 2003 44 063 35 140 35 454 80 Tahmini 2004 44 636 36 151 36 151 81 2005 45 538 37 591 37 590 83 Projeksiyon 2006 46 910 39 322 39 322 84 2010 53 701 44 577 44 577 83 2013 57 833 48 341 48 340 84 Bölgelere Göre Dünya Benzen Tüketimi (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 9 819 765 7 954 667 946 1 098 40 12 095 33 384 2003 9 969 785 8 406 692 1 309 1 136 40 13 117 35 454 Tahmini 2004 9 844 818 8 799 687 1 348 1 167 19 13 469 36 151 2005 9 899 841 8 774 764 1 416 1 226 19 14 651 37 590 2006 10 326 853 8 984 784 1 412 1 265 20 15 678 39 322 Projeksiyon 2010 10 872 1 011 9 027 1 046 1 380 3 333 23 17 885 44 577 2013 11 728 1 093 9 827 1 110 1 466 3 509 25 19 582 48 340 380 . Batı Avrupa.O. Batı Avrupa’da.

Paraksilenin %98’i polyester. 1990’lı yıllarda. Bu yatırımlarla bile 2009 yılında Çin yıllık 4 milyon ton net paraksilen ithalatçısı olacaktır.İ. Bu bölgede de Çin yaklaşık 4 milyon ton ile %80 pay almaktadır. Çin’deki bu yatırım fazlalığı büyük ölçüde oldukça yoğun olan PTA yatırımlarından kaynaklanmaktadır. yılda %10’un üzerinde büyüyen PX pazarı 2010’a kadar da %5-7 büyümeye devam edecektir. Bu durum yeni PX yatırımlarını geciktirmiş ve 2005 yılında da oldukça sıkışık bir dönem yaşanmıştır. Bu nedenle fazla kapasite 2004 yılına kadar ancak absorbe edilebilmiş.8 milyon ton ile ilk sırayı aldığı görülmektedir. 2000-2004 döneminde yaklaşık 5. Bu yatırımlarda Kuzey Doğu Asya bölgesinin 4.7 milyon ton yeni kapasite devreye girmiştir.. 1996-2001 periyodlarında yatırımcılar yeni yatırımlara zorlanmıştır. genel olarak da elyaf ve film yapımında kullanılan PET (polietilen teraftalat) üretiminde kullanılmaktadır. Bu sektör Asya ve özellikle de Çin’de oldukça kuvvetli olarak büyümektedir. Çin’in kendi kendine yetebilmesi için bu dönem içerisinde 381 . PX piyasası daha hızlı bir artış göstermektedir. 2007 yılına kadar kapasite kullanım oranları %90’ın üzerinde seyredecek.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2005-09 döneminde de 9. Gelişmiş ülkelerde büyüme hızı yavaşlarken. Geçen altı yedi yıl boyunca paraksilen rasyonel olmayan yatırımlar nedeniyle karlılıkların negatifte seyrettiği çok zor günler geçirmiştir. Global yorumcuların tahminine göre PX piyasası 2006 sonuna kadar yeni yatırım ve kapasite oranlarına bağlı olarak sıkışık devam edecektir. Büyümenin üçte biri Çin’den kaynaklanmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. daha önceki aşırı kapasitelere bağlı olarak karlılıklar düşük olmuştur. 2005 yılında ise daha iyi bir karlılık dönemine girilmiştir. 1995 yılındaki oldukça yüksek karlılık dönemi sonrası.K. Şu andaki yüksek karlılığın. Bölgelere Göre Dünya Benzen Ticareti (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem Systems -911 205 -354 29 19 432 70 50 -460 2003 -750 324 -556 69 12 511 70 7 -313 Tahmini 2004 -529 220 -659 175 76 610 105 2 0 2005 -339 246 -684 203 63 879 111 -480 0 2006 -590 251 -784 292 129 1 068 113 -480 0 Projeksiyon 2010 -391 433 -638 97 137 43 108 211 0 2013 -920 560 -822 26 184 970 108 -108 0 PX Aromatikler piyasası günümüzde Benzen ve PX piyasaları olmak üzere başlıca iki segmente ayrılmıştır. Aşağıdaki grafikten de görüleceği gibi.2 milyon ton civarında bir yeni kapasitenin devreye girmesi beklenmektedir. Rap. Talep kuvvetli olduğu halde. fiyatlar da güçlü kalacaktır. 2007-2008 döneminde yeni yatırımlarla tekrar düşüşe başlayacağı tahmin edilmektedir.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. o yıl için PX pazarının %6’sı olan 600 bin ton PX fazlası ortaya çıkmıştır. 2000 yılına kadar PX yatırımlarının daha fazla olması nedeni ile. paraksilen ve PTA kapasite artışlarındaki dengesizliktir. 2005’de dengeler görünmektedir. hem de global olarak PX ve PTA yatırımları arasında bir koordinasyonsuzluk oluşmuştur. İkinci olarak piyasa büyürken. Dünya P-X Kapasitesi Artışları 10000 8000 6000 4000 2000 0 00-94 -2000 95-99 00-04 05-09 Bin Ton Amerika Hindistan Büyümüş Avrupa Kuzey Doğu Asya Orta Doğu Güney Doğu Asya Kaynak: CMAI 2005 1995’lerde 10 milyon ton olan piyasa büyüklüğü 2005’te 25 milyon tona yükselmiştir. Asya bölgesinden sonra en çok yatırım olan diğer bir bölge de Orta Doğu bölgesidir. Rap. Bu artış hızlarında iki temel etkenin aşırı kapasite artışını hızlandırdığı görülmüştür. %1.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. fabrika ölçeği genelde hammadde yeterlililiği ile bağlantılı olduğundan. Birincisi. 2009 yılı geldiğinde çok fazla PTA yatırımı nedeni ile dünya PX dengesinde açık oluşacaktır.7 tahmin edilen talep büyümesini karşılamada yetersiz kalmıştır.İ. yeni fabrikaların kapasitelerinde.. önemli bir artış olmamıştır. 5 milyon tona yakın yeni paraksilen yatırımını başlatması gerekmektedir. Bu yıllardan sonra yatırımların yönü değişerek PTA’ya kaymıştır. Dünya PX kapasite. Hem bölgesel. üretim. 1995 zaman diliminde yatırımlar. 1995-2004 döneminde paraksilen piyasasına etki eden en önemli negatif faktör. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya PX tüketimi ve PX ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: 382 .

Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K.O.K. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K. (%) 2002 21 113 17 919 17 726 85 2003 22 584 19 607 19 554 87 2004 24 196 20 764 20 763 86 Tahmini 2005 25 344 22 038 22 038 87 2006 27 857 23 687 23 686 85 Projeksiyon 2010 34 487 30 132 30 132 87 2013 40 349 35 143 35 142 87 Bölgelere Göre Dünya PX Tüketimi (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 3 275 206 2 062 25 108 319 0 11 731 17 726 2003 3 449 206 2 135 25 156 367 0 13 217 19 554 Tahmini 2004 3 889 206 2 268 49 247 521 0 13 583 20 763 2005 3 953 236 2 395 56 298 766 0 14 334 22 038 Projeksiyon 2006 3 857 219 2 474 55 320 822 0 15 939 23 686 2010 4 447 508 3 118 36 604 1 412 0 20 007 30 132 2013 5 028 582 3 524 54 581 1 311 0 24 062 35 142 Bölgelere Göre Dünya PX Ticareti (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik 491 -86 -188 7 107 268 0 -406 2003 895 -65 -125 15 102 249 0 (1 019) 52 Tahmini 2004 813 0 -224 5 98 363 0 (1 055) 0 2005 672 -10 -349 -6 53 649 0 (1 008) 0 Projeksiyon 2006 931 -5 -294 -7 29 817 0 (1 470) 0 2010 443 -18 -64 15 6 981 0 (1 364) 0 2013 183 147 -46 -3 160 2 548 0 (2 988) 0 Tüm Bölgeler 193 Kaynak: Chem Systems 383 .. Dünya PX Kapasite.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

paraksilen (PX) üretimi esnasında yan ürün olarak çıkmaktadır. OX genellikle. bu üretimin 119. Hindistan ve Tayland tarafından sürdürülmektedir. Bu bölgede de OX’in tamamına yakını PA üretiminde. Güney Kore. Yeni bir uygulama alanı da polietilen naftalen üretimi olmaktadır (PEN). Bunun 432.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Fabrikaların ortalama kapasite kullanım oranları ise %77 civarındadır. PVC için plastikleştirci.000 100.000 ton olmuş. Dünyada planlanan bazı OX yatırımları Firma BPC Kuokuang PC MPCC PKN Reliance Sinopec TPPI Yangzi BPC Ülke İran Tayvan Çin Polonya Hindistan Çin Endonezya Çin İran Kapasite 100.000 50. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.000 ton/yıla çıkacağı tahmin edilmektedir.K.000 120. Orta Avrupa’da ise % 2 civarındadır. Küçük bir miktarı da solvent uygulamalarında ve soya yağı herbisitleri ve bakteri öldürücü olarak kullanılır. Rap.. 120.000 ton/yıl olan talebin 2007 yılında %1.8 büyüme ile 544. diğer ksilenler arasında en düşük büyümeyi göstermektedir.000 40. cam elyaf takviyeli mühendislik termosetleri için doymamış polyester üretimi ve yüzey kaplama maddesi olarak alkid reçinelerinin üretiminde kullanılmaktadır.000 ton/yıl olmuştur.000 tonu.000 ton/yıl’dır.000 Devreye giriş 2006 2015 2007 2009 2008 2007 2006 2006 2006 384 . EU25 ülkelerinin gerçek üretimi 2004’de 565. Orta Avrupa’da üretim 2004 yılında 211. PEN polimerlerinin yüksek performanslı polyester filmler ve sert ambalaj maddesi olarak kullanımı çok hızlı olarak yaygınlaşmaya başlamıştır.000 ton olmuş.000 200. OX’in hemen hemen tümü ftalik anhidrit (PA) üretiminde kullanılır. 2006 ve 2009 yıllarında İran’da birer yeni tesis devreye girecektir.000 ton/yılı da Akdeniz bölgelerindedir.000 ton/yıl’ı Orta Avrupa ülkelerinde. yani yaklaşık %56’sı bu bölgede tüketilmiştir. Batı Avrupa’da talep artışının %1 veya biraz üzerinde olması beklenmektedir. bölgedeki tüketim ise 695.İ. Her iki bölgede üretim artışı ise %1 in altında kalmaktadır.000 tona ulaşmıştır. OX Ortoksilen ksilenin ticari üç izomerinden ikinci büyük olanıdır. Ftalik anhidrit de. Büyük projelerin çoğunluğu Çin’i hedeflemektedir ve bu yatırımlar Tayvan. 2005 yılında Avrupa Birliği’nin (EU25) üretim kapasitesi DeWitt’e göre 735. Dolayısıyla PX üretimindeki değişim OX üretiminde de değişim anlamını taşımaktadır.000 150. Gelecek dönemlerde OX için çok önemli bir tüketim sahası haline gelecektir. 2003 yılında 504. OX. PA nın %50’si ise plastikleştiricilerin elde edilmesinde kullanılmaktadır. Kuveyt PIC’in de yeni kapasitesi 2008’de devrede olacaktır. ABD’de ise OX kapasitesi 2004’te 440.

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

VCM Vinil klorür monomer (VCM)’in %98’i PVC üretiminde kullanılmaktadır. Geri kalan kısmı da polivinilden klorür ve klorlanmış çözücülerin elde edilmesinde kullanılır. Bu nedenle, VCM arz ve talep dengesi PVC piyasasındaki gelişmelerle çok yakından ilgilidir. PVC ise inşaat sektörü ile yakından ilişkili olup dünya ekonomisinde aşağı ve yukarı gidişleri fazlası ile yansıtmaktadır. Dünya’da ortalama büyüme hızı yıllık %3-4, Batı Avrupa’da ise yıllık %1 civarındadır. Orta ve Doğu Avrupa’da bu büyüme %5-7’ye kadar çıkabilmektedir. En yüksek büyüme hızı, Asya’da özellikle de yeni yatırımların ağırlıklı olduğu Çin’de görülmektedir. Çin bir süre daha, yapısal enerji sıkıntısı nedeni ile geleneksel asetilen bazlı üretimlerindeki kısıntılar nedeni ile, yıllık yaklaşık 3 milyon ton ithalata devam edecektir. Avrupa talebi, PVC profil ve boru sektörüne bağlı olarak artmaktadır. Orta Avrupa’nın satışları özellikle profil üretimin yüksek olduğu Türkiye ve Rusya gibi ülkelere yönlenmektedir. 2005 yılında VCM/PVC çıkışları büyük ölçüde etilenle ilişkilidir. 2005 yılı 2004’e göre canlı geçmiş fakat bazen bölgelere bağlı olarak sıkışıklık ve bolluklar yaşanmıştır. Orta Doğu ve Afrika (başlıca Mısır ve Cezayir) incelenen periyod içerisinde en hızlı büyüyen bölge olacak, Asya Pasifik bölgesi üretilen toplam dünya VCM’inin yaklaşık yarısını tüketir durumda olacaktır. PVC’de olduğu gibi, geçen on sene içerisinde dünya genelinde çok az yatırım yapılmış ve bunun sonucu olarak VCM piyasası sıkışmıştır. Son zamanlarda Çin’in yeni PVC kapasiteleri ve bu kapasitelerle bağlantılı yeni VCM kapasitelerinin devreye girmesi beklenmektedir. Son zamanlara kadar Orta Doğu’da çok az vinil yatırımı yapılmış, etilen bazlı yatırımlar daha çok polietilen ve MEG tarafına doğru kaymıştır. Batı Avrupa’da çok az yatırım yapılmış, yapılanlar da daha çok darboğaz giderme şeklinde gerçekleşmiştir. Düşük tüketim artış hızları, hukuki kısıtlamalar ve yüksek enerji maliyetleri Avrupalı yatırımcıları başka bölgelerde yatırım yapmaya yöneltmiştir. Alternatif olarak Avrupalı yatırımcılar Orta Doğu ve Asya’da ortaklıklara girmeye başlamışlardır. Önümüzdeki yıllarda Orta Doğu’da, Asya ve Avrupa’ya ihracatı hedefleyen yatırımlar yapılması beklenmektedir. Global VCM tedariki yakın gelecekte sıkışacaktır. 2006’da özellikle Çin’de yeni kapasitelerin devreye girmesi ile bazı rasyonalizasyon çalışmalarının gereği üretim kapasitelerinde düşüş görülecektir. Amerika’da ise 2005 sonunda Dow’un Kanada VCM fabrikasının kapanması ile ticari akışın önemli ölçüde etkileneceği tahmin edilmektedir. Özet olarak uzun süreli dönem sonunda Kuzey Amerika net ithalatçı, Güney Amerika ise net VCM ihracatçısı haline gelecektir.

385

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

2004 Yılı VCM Üretiminin Bölgelere Göre Dağılımı (33 milyon ton)
Orta Doğu/ Afrika G.Amerika 4% 4% K.Amerika 26% B.Avrupa 20% Orta Avrupa/ Rusya 5%

2004-2009 ilave VCM kapasitesi: 10,9 Mton Yeni kapasitelerin Bölgeler Göre Dağılımı
Orta Doğu/ Afrika G.Amerika 6% 2% K.Amerika 8% G.D.Asya 8% K.D.Asya 73% Batı ve Orta Avrupa Diğer 0% 3%

Asya 41%

Dünya VCM kapasite, üretim, tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya VCM tüketimi ve VCM ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya VCM Kapasite, Üretim ve Tüketimi
(Bin ton)
Fiili Kapasite Üretim Tüketim K.K.O. (%) 2002 31 980 28 344 28 514 89 2003 32 167 29 090 29 008 90 Tahmini 2004 33 144 30 597 30 764 92 Projeksiyon 2005 36 315 32 112 32 387 88 2006 38 031 33 900 34 121 89 2010 44 835 38 342 38 759 86 2015 52 341 47 419 48 202 91

386

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Bölgelere Göre Dünya VCM Tüketimi
(Bin Ton)
Yıllık Ortalama Büyüme Oranı 2004 - 2015 (%) 2.2 7.9 0.7 3 1.9 13.5 9.2 5.1 4.2

Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 7 716 1 130 5 703 830 548 747 392 11 448 28 514 2003 7 471 1 123 5 666 904 549 781 395 12 119 29 008

Tahmini 2004 7 811 1 302 5 900 994 642 816 403 12 896 30 764

Projeksiyon 2005 7 811 1 302 5 978 1 075 663 837 413 14 308 32 387 2006 7 807 1 312 5 974 1 151 652 894 413 15 918 34 121 2010 8 502 1 797 5 944 1 274 714 1 571 551 18 406 38 759 2015 9 912 3 014 6 342 1 378 788 3 298 1 065 22 405 48 202

Bölgelere Göre Dünya VCM Ticareti
(Bin Ton)
Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem Systems 331 -282 -44 -69 122 270 -139 -358 -169 2003 480 -289 -16 -71 181 331 -36 -498 82 Tahmini 2004 334 -267 189 -159 208 329 -27 -607 0 2005 439 -253 -100 -214 205 292 71 -440 0 2006 -251 -100 23 -244 212 299 -14 -57 -132 Projeksiyon 2010 -262 -57 -149 -134 125 212 98 17 -150 2013 -389 -80 -99 -193 152 184 101 239 -85

EDC EDC, VCM üretiminin temel hammaddesidir ve etilenin klorlanması ile üretilir. Hem klor hem de etilen taşınması zor ve pahalı maddelerdir, bu nedenle EDC üretimi bu hammaddelerin bulundukları yerlerde yapılır. EDC fabrikaları genelde klor alkali fabrikalarının ürettiği kloru kullanan ana tüketicilerdendir. EDC’nin çoğunluğu VCM üretiminde, küçük bir miktarı da klorlu çözücüler, kurşun alkiller, yapıştırıcılar v.s üretiminde kullanılır. Genelde EDC tüketiminin şu an için çok sınırlı kapasitesi bulunan Orta Doğu ve Güney Amerika gibi bölgelerde çok hızlı artması beklenmektedir. Bu dönemde daha gelişmiş

387

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

bölgelerde ise daha zayıf bir gelişme gösterecektir. Doğu Avrupa’dan VCM ihracatının azalması ve oksiklorlama ünitelerinin kurulması bölgede EDC gelişmesini engelleyecektir. Vinil zincirinin diğer üyelerine olduğu gibi son on yıl içinde çok az yeni yatırım yapılması, EDC tedarikini normalde sıkıştırmıştır. Yeni kapasitelerin büyük çoğunluğunun Orta Doğu, Asya Pasifik ve muhtemelen de Güney Amerika’dan gelmesi beklenmektedir. Son zamanlarda, LG International (Güney Kore), NPC(İran) ve Oman Oil ortak girişimi Umman Sohar’da dünya ölçeğinde bir EDC tesisi kurma anlaşması imzalamışlardır. 300.000 ton yıllık kapasiteli tesisin 2007 yılı ortalarında devreye gireceği tahmin edilmektedir. Dow Kanada VCM fabrikasının 2005 yılı sonunda kapanması ile Kuzey Amerika’dan ilave EDC ihracat imkanı doğacak ve bölge net ihracatçı konumunu devam ettirecektir. Güney Amerika uzun dönem içinde üretimini arttıracaktır. Rekabet edilebilir enerji ve hammadde maliyetleri nedeni ile Brezilya ve Venezüella’da yeni yatırımların yapılması muhtemeldir. Asya Pasifik giderek artan açığı ile, Orta Doğu ise 2010 yılından sonra artacağı tahmin edilen talep ile tedarikçileri tatmin etmeye devam edecektir. Dünya EDC kapasite, üretim, tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya EDC tüketimi ve EDC ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya EDC Kapasite, Üretim ve Tüketimi
(Bin ton)
Fiili Kapasite Üretim Tüketim K.K.O. (%) 2002 42 740 37 225 37 829 87 2003 42 501 37 694 38 602 89 Tahmini 2004 43 050 39 752 39 774 92 2005 45 149 40 530 40 542 90 Projeksiyon 2006 45 216 41 128 41 143 91 2010 52 359 44 312 44 301 85 2015 60 672 52 517 52 512 87

Bölgelere Göre Dünya EDC Tüketimi
(Bin ton)
Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 12 048 723 9 549 1 134 1 099 1 182 415 11 679 37 829 2003 12 012 709 9 531 1 287 1 197 1 321 589 11 956 38 602 Tahmini 2004 12 263 864 10 249 1 288 1 206 1 360 616 11 928 39 774 40 542 2005 12 554 892 9 895 1 321 1 232 1 332 794 12 522 Projeksiyon 2006 11 837 945 10 099 1 403 1 226 1 390 755 13 488 41 143 2010 12 219 1 424 9 762 1 638 1 056 1 880 927 15 395 44 301 2015 13 470 2 675 10 456 1 638 935 3 645 1 338 18 355 52 512 Yıllık Ortalama Büyüme Oranı 2004 - 2015 (%) 0.9 10.8 0.2 2.2 -2.3 9.4 7.3 4 2.6

388

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Bölgelere Göre Dünya EDC Ticareti
(Bin Ton)
Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik 932 145 23 8 -291 937 229 (2 587) 2003 730 209 14 38 -372 916 133 (2 576) -908 Tahmini 2004 823 173 240 382 -341 929 98 (2 304) 0 2005 1 048 139 92 306 -366 986 -79 (2 125) 0 Projeksiyon 2006 1 332 137 201 248 -267 1 084 -38 (2 697) 0 2010 942 177 47 35 -21 1 841 -79 (2 941) 0 2013 837 128 -188 45 216 2 793 -86 (3 745) 0

Tüm Bölgeler -604 Kaynak: Chem Systems

Stiren 2005 yılında dünya talebi 24,9 milyon ton olan stirenin başlıca kullanım alanları aşağıdaki grafikte verilmektedir.
Toplam Talep: 24,9 milyon ton
Diğerleri 13% SBR 10% Polistiren 45%

ABS/SAN 16%

EPS 16%

Kaynak: CM AI

Global stiren piyasasının uzun dönem içinde %3-4 yıllık büyüme hızı vardır. Talep büyümesi, bölgelerin gelişmişlik seviyelerine göre farklılık göstermektedir. Stiren talebi ekonomik büyüme ile oldukça yakın ilişkilidir. Çünkü stiren ve türevleri oldukça geniş bir perspektifte kullanım alanı bulmaktadırlar. Talep büyümesi 2005-8 yılları arasında Çin’in gelişmesinin etkisi ile yüksek oranda gerçekleşecektir. Genleşebilir polistiren (EPS) talebi, Çin, Orta ve Doğu Avrupa bölgelerinde hızla artmaktadır, bu artış orta gelecekte stiren talebinde en büyük sürükleyici güç olacaktır. ABS de polistiren ve SBR den daha hızlı büyümeye devam etmektedir. Stiren sıvı ve dökme olarak kolaylıkla nakledilebilmektedir. Genellikle piyasaya yakın türev ürün fabrikalarına gemiler ile nakledilmektedir.

389

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Üretiminde ham madde olarak hem etilen ve hem de benzene gereksinim duyulması, stiren üretiminin genellikle, likit bazlı etilen krakerlerinin yanına kurulmasının tercih edilmesine neden olmuştur. Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Doğu Asya bölgelerinde toparlanan büyük üreticiler aynı zamanda büyük tüketicilerdir, bu nedenle bölgeler arası ticaret kısmen düşük seviyelerdedir. Orta Doğu’da ihracatı hedefleyerek yapılan yeni yatırım da sınırlıdır. Bunun sebebi Orta Doğu’daki benzenin bolluğudur, çünkü 1 ton stiren için 0,8 ton benzen gerekmektedir. Stiren üretimi uzun süre oldukça düşük karlılık ve üretim kapasiteleri ile sıkıntılı günler yaşamıştır. Kapasite artışının Batı Avrupa, ABD, Kanada ve Japonya gibi gelişmiş bölgelerde sınırlı etilen yatırımı nedeni ile düşük kalacağı tahmin edilmekte, mevcut kapasite artışları hem stiren ve hem de türevlerinin talebinin hızla arttığı ve hammadde stoklarının yeterli olduğu Çin üzerinde odaklanmaktadır. Çin’in tamamında ağır hammaddelere dayanan çok sayıda etilen yatırımı yapılmaktadır. Çin ayrıca stirenikler için giderek artan bir ithalat kapasitesine sahiptir. Bu ithalatın bir kısmının, stiren zincirinde yeni kapasitelerin arttırılması ile karşılanması planlanmaktadır. Asya’da, G.Kore, Tayvan ve Tayland gibi etilen yatırımları izin verdiği ölçüde stiren kapasiteleri arttırılacaktır. İran ve Suudi Arabistan’da devam eden büyük çaplı projelerle Orta Doğu’da aromatik ve stirenik üretiminde önemli artışlar beklenmektedir. Avrupa ve ABD gibi bölgelerde herhangi yeni bir projeden bahsedilmezken, bu bölgelerde bazı tesislerde dar boğaz giderme şeklinde kapasite artışları olacaktır. 20062010 dönemin de bu bölgeler net ithalatçı durumunda olacaklardır. 2009-10’a doğru bazı büyük üretim bölgelerinde önemli kapasite ilaveleri ile kapasite kullanım oranlarının düşeceği tahmin edilmektedir. Piyasa büyüklüğü ile karşılaştırılırsa stirenin bölgeler arası ticareti, toplam tüketimin sadece %10’u mertebesinde oldukça sınırlıdır. Orta Doğu’da yeni projelerin devreye girmesi ile bu oranın önemli ölçüde değişeceği tahmin edilmektedir. Gerçi Orta Doğu’da ihracat hedefli kapasite artışları, her ne kadar etilen ve MEG yatırımlarına göre düşük kalsa da, 2010 yılında bölge önemli bir stiren ihracatçısı haline gelecektir. Kuzey Amerika şu anki net ihracatçı konumunu, yeni yatırım kapasitelerinin olmaması nedeni ile kaybedecektir. ABD’deki kapasite artışlarını sınırlayan en büyük neden benzen yokluğudur. Batı Avrupa da şu an yüksek seviyeli kapasite artışları ile ihracatçı durumundadır ancak dengelerin değişmesi ile ithalatçı durumuna gelecektir. 2005’te 25 milyon ton olan dünya stiren talebinin 2010’da 30, 2015’de 36 milyon tona ulaşması beklenmektedir. 2005’te 28 milyon ton civarında olan dünya stiren kapasitesi de 2010’da 35, 2015’te 39 milyon ton olarak tahmin edilmektedir.

390

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Bölgelere Göre Dünya Stiren Kapasitesi (2005)
BÖLGELER KUZEY AMERİKA GÜNEY AMERİKA BATI AVRUPA ORTA AVRUPA DOĞU AVRUPA ORTA DOĞU AFRİKA ASYA PASİFİK DÜNYA TOPLAM KAPASİTE (000 TON) 7 266 640 6 312 405 938 1 145 0 11 278 27 984

Kaynak: Chem Systems

Dünya stiren kapasite, üretim, tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya stiren tüketimi ve stiren ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya Stiren Kapasite, Üretim ve Tüketimi
(Bin ton)
Fiili Kapasite Üretim Tüketim K.K.O. (%) 2002 24 288 22 054 21 955 91 2003 25 241 23 500 23 202 93 2004 26 619 23 979 23 907 90 Tahmini 2005 27 984 25 114 25 113 90 Projeksiyon 2006 30 096 26 368 26 340 88 2010 35 272 29 488 29 469 84 2015 39 367 35 869 35 859 91

Bölgelere Göre Dünya Stiren Tüketimi
(Bin ton)
Yıllık Ortalama Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 5 327 929 4 908 426 174 373 46 9 772 21 955 2003 5 435 908 4 985 432 243 393 48 10 758 23 202 Tahmini 2004 5 510 939 5 117 446 366 416 49 11 064 23 907 Projeksiyon 2005 5 558 1 146 5 096 454 374 453 49 11 983 25 113 2006 5 704 1 216 5 216 447 409 472 52 12 824 26 340 2010 5 932 1 243 5 371 612 581 898 54 14 778 29 469 2015 7 171 1 551 6 221 830 790 1 249 65 17 982 35 859 Büyüme Oranı 2004 - 2015 (%) 2,4 4,7 1,8 5,8 7,2 10,5 2,6 4,5 3,8

391

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Bölgelere Göre Dünya Stiren Ticareti
(Bin Ton)
Fiili Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler 2002 793 -439 -131 -152 201 617 -46 -699 144 2003 891 -432 205 -147 261 584 -48 (1 017) 298 Tahmini 2004 1136 -487 125 -143 186 574 -49 (1 342) 0 Projeksiyon 2005 941 -607 392 -128 368 610 -49 (1 527) 0 2006 758 -702 355 -123 346 999 -52 (1 581) 0 2010 252 -553 29 -168 109 2165 -55 (1 779) 0 2013 325 -527 153 -150 55 2566 -61 (2 361) 0

Kaynak: Chem Systems

ACN Akrilonitril akrilik elyaf, ABS ve SAN reçinelerinin üretiminde kullanılır. 2004 yılında üretilen ACN’nin %50’si akrilik elyaf üretiminde, %31’i ABS-SAN reçine üretiminde, %4’ü nitril kauçuğu, %7’si de adiponitril üretiminde kullanılmıştır. Aşırı bir arz dönemi sonrası, global ACN piyasası 2005 yılında daha dengeli hale gelmiştir. Şüphesiz çok sayıda planlı plansız duruşlar, 2005’in ilk yarısında piyasayı sıkıştırmış, Secco’nun Çin’de 260.000 ton/yıl kapasiteli tesisinin devreye girmesi ile piyasa bir miktar rahatlamıştır. Ancak, 2005’in ikinci yarısında ABD de yaşanan kasırga felaketleri ile piyasa tekrar sıkışmıştır. Ayrıca, yüksek giden propilen fiyatları da ACN üretimini olumsuz etkilemektedir. Chem Systems verilerine göre, ACN 2005’de %3 büyüyerek 5,6 milyon tona ulaşmıştır. ABS/SAN üretimlerinde büyüme ise aynı yıl %5,6 olmuş, yani ACN’ye göre daha hızlı büyümüştür. Diğer bir ana ACN tüketicisi olan akrilik elyaftaki büyüme ise sadece %1,3 olmuştur. En hızlı büyüyen ACN ürünleri nitril kauçukları olup, yıllık büyüme oranları %6,7 dir. 2005 yılında ACN üretim kapasitesi 6,2 milyon ton iken, 2010’da 7, 2013’de ise 7,3 milyon tona ulaşacaktır.

392

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

2005-2010 Döneminde Dünyada Kurulacak Yeni ACN Fabrikaları Firma
Asahi Kasei BP Chemicals CPDC Fiber Chemical (FCC) Formosa Indian IPCL Innovene Jihua LCP Oil-Natural Gas Co. Pars PC
Kaynak: CNI

Ülke
Çin SE Asya Çin İran Tayvan Hindistan Suudi Arb. Çin Çin Hindistan İran

Kapasite (ton/y)
250.000 250.000 190.000 75.000 240.000 100.000 300.000 100.000 100.000 100.000

Tahmini Devreye Alınış Tarihi
2010 2008 2005 2006 2006 2009 2007 2010 2008 2008

Dünya ACN kapasite, üretim, tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya ACN tüketimi ve ACN ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya ACN Kapasite, Üretim ve Tüketimi
Fiili Kapasite Üretim Tüketim K.K.O. (%) 2002 5 326 4 904 5 129 92 2003 5 662 5 020 5 228 89 Tahmini 2004 5 998 5 445 5 442 91 2005 6 212 5 609 5 606 90 Projeksiyon 2006 2010 6 339 6 964 5 793 6 273 5 804 6 264 91 90

(Bin ton)
2013 7 289 6 707 6 693 92

Bölgelere Göre Dünya ACN Tüketimi
Fiili Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 2002 867 108 1 118 32 60 227 26 2 691 5 129 2003 873 107 1 101 38 71 233 26 2 779 5 228 Tahmini 2004 875 112 1 128 40 75 251 27 2 934 5 442 2005 873 115 1 146 40 77 259 27 3 069 5 606 Projeksiyon 2006 2010 882 931 120 126 1 158 1 152 41 44 81 83 266 280 28 30 3 226 3 618 5 804 6 264

(Bin ton)
2013 992 135 1 150 46 87 295 32 3 956 6 693

393

Dokuzuncu Kalkınma Planı

Kimya Sanayii Ö.İ.K., Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

Bölgelere Göre Dünya ACN Ticareti (Bin Ton)
Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem Systems 651 -30 -164 17 154 -137 -26 -690 -225 2003 693 -28 -251 11 144 -144 -26 -607 -208 Tahmini 2004 857 -33 -166 65 148 -163 -27 -681 0 2005 937 -37 -275 65 143 -176 -27 -630 0 Projeksiyon 2006 901 -41 -247 68 142 -179 -28 -617 0 2010 833 -50 -115 59 114 -50 -30 -760 0 2013 859 -57 -50 59 91 -70 -32 -801 0

PTA Dünya PTA üretiminin büyük bölümü polyester elyaf ile polyester üretiminde kullanılmaktadır. Bununla birlikte, ambalaj ve film uygulamaları için PTA üretimi de, alkolsüz içecek ve su şişeleri pazarına yayılmadaki başarısından dolayı hızla artmaktadır. Tekstil, gıda ve içecek ambalajlarında kullanılan polyester için alternatif olan DMT yerine PTA kullanmak daha ekonomik olmaktadır. Bir miktar PTA ise, son zamanlara kadar ses kayıt sektöründe tercih edilen polyester film üretiminde kullanılmaktadır. Kalan PTA ise diğer kimyasal maddelerin üretiminde tüketilmektedir. 2004 Yılı Son Kullanım Alanlarına Göre Dünya PTA Talebi

PET Şişe Reçinesi 31%

Film ve Diğer Plastik Ürünler 5%

Polyester Elyaf 64%

Kaynak: CNI

Toplam Talep: 30 milyon ton

Kaynaklara göre, 2004 yılında yaklaşık 30 milyon ton olan dünya PTA talebinin yılda %7-8 büyüme ile 2008’de 39 milyon tona ulaşması beklenmektedir. Bununla birlikte, PCI verilerine göre, 2004 ve 2005’te kapasitelerinin talebi karşılayamaması sonucu, kapasite kullanım oranları 2005 yılında %95’e ulaşarak pik yapmıştır. Ancak, 2006’dan itibaren, devreye yeni giren kapasitelerin etkisiyle kapasite kullanım oranları %90 ve aşağısına

394

ithalatın yeni kapasitelerden sonra azalacağı tahmin edilmektedir. Rap. Avrupa’da ise talepte yıllık %4 büyüme öngörülmektedir.O. Çin. 2004’te 32 milyon ton olan dünya kapasitesinin. 2004’te 10. Yine de. Bu rakamın 2005-06’da 7 milyon ton olacağı ve 2007-08’de planlanan kapasiteler gecikmesiz devreye girerse. 5. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. (%) 2002 25 667 23 410 23 548 91 2003 29 366 25 673 25 723 87 Tahmini 2004 31 484 27 953 27 931 89 2005 32 665 30 123 30 109 92 Projeksiyon 2006 36 026 32 467 32 451 91 2010 48 168 42 480 42 457 88 2013 57 868 49 835 49 811 86 Bölgelere Göre Dünya PTA Tüketimi (Bin ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 3 640 416 1 882 9 0 423 83 17 095 23 548 2003 3 690 450 1 949 9 13 459 87 19 066 25 723 Tahmini 2004 4 288 422 2 017 9 28 724 69 20 374 27 931 2005 4 416 473 2 267 43 80 980 74 21 776 30 109 Projeksiyon 2006 4 628 479 2 570 91 114 1 160 78 23 331 32 451 2010 5 654 1 515 3 775 246 332 1 331 181 29 423 42 457 2013 6 475 1 750 4 566 362 385 1 474 184 34 615 49 811 395 .7 milyon tona ulaşmıştır. su ve bira şişeleri talebindeki artışla artan PET talebi ile. 2004’te dünya talebinin %64’ü Çin’den gelmiştir.3 milyon ton olan Çin PTA talebinin 2007 itibariyle 15 milyon ton olması beklenmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. üretim. ABD’de de 2007’ye kadar yıllık %4 talep büyümesi beklenmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. ABD’de polyester elyafta PTA tüketimi de tüketici tercihlerinin %100 sentetik ürünler yerine karışım veya doğal ürünlere dönmesi ile yavaşlamaktadır.İ. 2003’e göre %24 artarak. yeni kapasite ilavesi düşünülmediğinden 2007’de dengeyi arzda yetersizlik yönünde bozacaktır. PCI. Şimdi dengede olan arz-talep.. Dünya PTA kapasite. Doğu Avrupa destekleyecektir.K. 2008’de 44 milyon tona ulaşacağını tahmin etmektedir. Çin’de PTA ithalatı 2004’te. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya PTA tüketimi ve PTA ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya PTA Kapasite. Büyümeyi özellikle.K. Avrupa’da küçük çaplı kapasite ilaveleri bulunmaktadır. inecektir. talep ve kapasitede en büyük artışın görüleceği ülke olacaktır.

EG’nin ana kullanım alanı polyester ve antifriz üretimidir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.3 Milyon Ton Kaynak: CNI 2004 ve 2005 yıllarında Çin’in devam eden alım ilgisine bağlı olarak artan talep ile oluşan sıkışıklık ve fiyat artışlarının. En ciddi yeni kapasiteler 2007-2010 396 .. Bölgelere Göre Dünya PTA Ticareti (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem Systems 310 -179 235 -9 2 -70 -83 -343 -137 2003 362 -212 301 -9 -11 -113 -87 -282 -51 Tahmini 2004 505 -195 409 -9 92 -128 -69 -583 22 2005 528 -236 314 -43 129 -68 -74 -536 15 Projeksiyon 2006 218 -252 490 -91 83 -140 -78 -215 17 2010 278 -844 209 -246 365 652 -181 -210 23 2013 359 -943 159 -362 281 372 -184 342 24 EG/MEG EG’lerin en önemli bileşeni MEG olup. Rap. Aşağıdaki grafikte EG kullanım alanları verilmektedir: Dünya EG Tüketimi A n tifr iz 15% D iğ e r P o lye s te r 3% PET P a k e tle m e 16% D iğe r 6% P o lye s te r İp lik 55% P o lye s te r F ilm 5% 2005 Yılı Dünya Tahmini Tüketimi: 16. DEG ve TEG de diğer bileşenleridir. yeni kapasitelerin piyasayı etkilemeye başlayacağı 2006 sonuna kadar devam etmesi tahmin edilmektedir.İ. Dünya EG üretiminin yaklaşık %55’i polyester iplik üretiminde kullanılmaktadır.K.

5 milyon tona. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. Dünya MEG üretim kapasitesinin ise 17 milyon tondan 2010’da 24. Rap.5 milyon tona yükselmiştir.K. (%) 2002 15 411 13 186 13 524 86 2003 15 722 13 976 14 438 89 Tahmini 2004 16 504 15 341 15 336 93 2005 17 158 16 284 16 306 95 Projeksiyon 2006 18 154 17 267 17 296 91 2010 24 563 21 451 21 437 95 2013 28 239 24 649 24 639 87 Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 2 784 358 1 460 85 125 309 102 8 301 13 524 2003 2 786 381 1 464 86 156 332 106 9 127 14 438 Tahmini 2004 3 066 368 1 434 84 137 438 100 9 709 15 336 2005 3 146 392 1 546 99 156 543 104 10 320 16 306 Projeksiyon 2006 3 243 398 1 657 134 185 620 107 10 952 17 296 2010 3 623 835 2 121 195 272 693 154 13 544 21 437 2013 3 992 946 2 465 249 305 759 160 15 763 24 639 397 .O.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2013’te de 28. 2005’te Asya talebi bir önceki yıla göre %8 büyüyerek 10. fiyatları ve kapasite kullanım oranlarını etkileyecektir. döneminde devreye girecektir. Dünya MEG kapasite. Çin’in 2005 MEG tüketimi 5 milyon ton civarındadır. 2012 yılında da 24. üretim. Piyasanın büyümesinde etkili olan en önemli etken büyüyen Asya talebidir. Bu artışta en büyük pay Çin’in polyester üretimindeki gelişmedir.3 milyon tona ulaşması beklenmektedir.5 milyon tona çıkacağı tahmin edilmektedir. Bu dönemde EG piyasasındaki bolluk. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Kapasite kullanım oranları da devreye giren ilave kapasitelerin etkisi ile 2013’de %87’lere gerileyecektir.İ.5 milyon tona. 2005’te 16 milyon ton civarında olan dünya MEG talebinin 2010’da 21.K. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya MEG tüketimi ve MEG ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya MEG Kapasite..

dünya PA tüketimi %3 lük büyüme hızı ile 2005’te 5. denizcilik ve nakliyeye bağlı olarak oldukça sağlıklı bir gelişme göstermektedir. Bu tür PVC piyasasındaki artışlar da doğrudan PA piyasasına yansımaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. takviyeli reçinelerin üretimidir.3 milyon tona yükseleceği. daha çok elastik PVC piyasası ile birlikte yürümektedir. Diğer kullanım sahaları polyester reçineleri ve azalarak da alkid reçineleri üretimidir.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. PA’nın %60’a yakın kısmının kullanıldığı plastikleştirici sektörü. 6. bu sahada son zamanlarda gelişen su bazlı ve toz yüzey kaplama teknolojilerine bağlı olarak azalmaktadır.6 milyon ton olacaktır.. PA’nın ikinci büyük kullanım sahası olan cam elyaf. Ftalik anhidrit piyasası 1990’lı yıllarda çok fazla yeni kapasitelerin baskısı altında kalmıştır. Chem Systems’e göre. PVC plastikleştiricisi olarak kullanılan ftalat esterlerinin üretiminde kullanılır. Bu grup tüketim inşaat. Bölgelere Göre Dünya MEG Ticareti (Bin ton) Fiili Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem Systems 2002 1 354 -35 -280 115 160 2 237 -102 -3742 -293 2003 1 537 -28 -174 122 122 2 340 -106 -4275 -462 Tahmini 2004 1 689 -56 -43 153 162 2 418 -100 -4218 5 2005 1 619 -65 -33 152 162 2 836 -104 -4588 -21 Projeksiyon 2006 1 596 -57 -127 115 124 2 982 -107 -4554 -28 2010 532 -250 -701 15 16 7 574 283 -7457 12 2013 122 -337 -1133 -20 95 10 014 276 -9009 9 PA Ftalik anhidrit (PA) üretiminin yarıdan fazlası. Alkit reçine üretimi. 398 .2 milyon ton olan 2005 dünya üretim kapasitesinin de 2010’da 7 milyon tona yaklaşacağı tahmin edilmektedir.İ. Rap. 2010’da ise dünya tüketiminin 6.

İ. %2. alkit reçinelerinde sadece %0..4 olmuştur. Yeni yatırımların büyük çoğunluğu.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. çok hızlı gelişen Asya bölgesinde bulunmaktadır.K. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Kapasite Üretim Tüketim K. İran’da da bir yeni tesisin 2006 yılında devreye gireceği tahmin edilmektedir. Brezilya ve Tayland’da da kapasite artış çalışmaları vardır. Avrupa’da doymamış polyester talebi normal büyüme hızları seviyesinde artarken. (%) 2002 5 326 4 904 5 129 92 Fiili 2003 5 662 5 020 5 228 89 2004 5 998 5 445 5 442 91 Tahmini 2005 6 212 5 609 5 606 92 2006 6 339 5 793 5 804 90 Projeksiyon 2010 6 964 6 273 6 264 90 2013 7 289 6 707 6 693 92 399 .K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2005 Yılı PA Kullanım Alanları Alkid Reçineler 8% Diğerleri 9% Plastikleştiriciler 53% Doymamış Polyester 30% 2005 Yılı Toplam Talep : 5. üretim. 1995’li yıllarda %2 seviyelerinde artan PA talebi 2005 yılında %1.O. Dünya PA kapasite.8’lere gerilemiştir. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya PA tüketimi ve PA ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya PA Kapasite.4 ile doymamış polyesterlerde görülürken. En kuvvetli artış. Hatta DOP’a karşı yürütülen sağlık kampanyaları da etkili olmakta. Çin’deki yatırımların tamamlanması ile gerçekleşecektir. Rap.6 milyon ton Kaynak: CNI ABD’deki PA talebi giderek zayıflamaktadır. üreticiler DOP yerine Diiso nonil ftalat (DINP) kullanımı alternatif olarak arttırmaktadır. PA kapasitelerindeki temel artışlar. Ayrıca Hindistan. Batı Avrupa’da da PA tüketiminde yıllara göre önemli bir artış gözlenmemektedir. diğerleri büyüme rakamlarının altında kalmaktadır.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. kalanı ise mühendislik reçineleri ve filmlerinde kullanılan bir ara üründür. Naylon 6 elyafı. Kaprolaktam. halı ve sanayi için sentetik elyaf yapımında kullanılmaktadır. mühendislik reçineleri %4-5 büyümektedir. az miktarda da poliüretanların çapraz bağlamasında kullanılmaktadır. Bu nedenle otomotiv sektörü. 400 .. Naylon reçineler yüksek çekme mukavemeti. kimyasallara ve ısıya direnç. metal ile yapılabilen bazı mekanik işlerde kullanılabilmesi ve düşük sürtünme katsayısı gibi performans özellikleriyle bilinmektedir. otomotiv sektöründeki pek çok uygulamada. elektronik ve sanayi parçaları ve gıda ambalajı filmleri uygulamalarında mühendislik plastiklerine katılır. motorlu araçlarda ağırlığın azaltılması için metal yerine naylon 6 katkılı plastik kullanımı artmıştır.İ. aşınmaya mükemmel dayanıklılık. Bölgelere Göre Dünya PA Tüketimi (Bin ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 867 108 1 118 32 60 227 26 2 691 5 129 2003 873 107 1 101 38 71 233 26 2 779 5 228 Tahmini 2004 875 112 1 128 40 75 251 27 2 934 5 442 2005 873 115 1 146 40 77 259 27 3 069 5 606 Projeksiyon 2006 882 120 1 158 41 81 266 28 3 226 5 804 2010 931 126 1 152 44 83 280 30 3 618 6 264 2013 992 135 1 150 46 87 295 32 3 956 6 693 Bölgelere Göre Dünya PA Ticareti (Bin ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem Systems 651 -30 -164 17 154 -137 -26 -690 -225 2003 693 -28 -251 11 144 -144 -26 -607 -208 Tahmini 2004 857 -33 -166 65 148 -163 -27 -681 0 2005 937 -37 -275 65 143 -176 -27 -630 0 Projeksiyon 2006 901 -41 -247 68 142 -179 -28 -617 0 2010 833 -50 -115 59 114 -50 -30 -760 0 2013 859 -57 -50 59 91 -70 -32 -801 0 Kaprolaktam Kaprolaktam. Rap. Naylon elyaf pazarı doygunluğa ulaştığından yılda yaklaşık %1 büyüme beklenirken. tekstil. Bu özelliklerle.K. %70’den fazlası naylon 6 elyaf üretiminde.

PVC ve PS pazarlarına girmektedir. PP tek kullanımlı paketlerde PS’nin yerini almaktadır. Termoplastikler 1999 yılında 120 milyon ton olan başlıca termoplastiklerde Dünya talebi 2004 yılında 157 milyon tona ulaşmıştır. Çin’de yıllık büyüme oranının 2004 dünya talebinin %18’i oranında.000 ton civarında olacaktır. Çin’de birkaç yeni naylon tesisinin devreye girmesi ile 2005 sonlarına doğru kaprolaktam talebinde artış görülmüştür. Bununla birlikte. Bu sektörlerde ucuz olan polimerler daha pahalı mühendislik plastiklerinin yerini almaktadır. Büyüme Avrupa ve Kuzey Amerika’da durgun Asya’da özellikle Çin’de daha güçlü olacaktır. Kaynaklar. 2004’te 677.000 ton olan toplam kapasite 2005 ve sonrasında yeni yatırımlarla iki katından fazla olacaktır.K. Genel olarak polimerler arası rekabette PP ve PE. Poliolefinler. Katalizör teknolojisindeki gelişmelerle bu eğilim artarak devam etmektedir.000 ton olan Çin tüketimi 2005’te 710. Çin’de 2004’te 230.. 2004’te dünyada kişi başına düşen termoplastik tüketimi aşağıdaki grafikte verilmektedir: 401 . Dünya termoplastikler talebinin başlıca polimerlere göre dağılımı aşağıdaki grafikte verilmektedir: 2004 Yılı Dünya Termoplastik Talebi (Başlıca polimerler) PS 7% LLDPE 11% PET 7% ABS 4% PP 24% LDPE 11% PVC 19% HDPE 17% Kaynak: CMAI Toplam Talep: 157 milyon ton Polimerler arası rekabetin en yaygın görüldüğü sektörler otomotiv ve ambalaj sektörleridir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.5 seviyelerinde olması beklenmektedir. Rap. PP’nin otomotiv sektöründe pahalı mühendislik plastiklerinin yerini almasından kaynaklanmaktadır. Özellikle PP talep büyümesinin hemen hemen yarısı.İ. %7. YYPE ekstrüzyon boru uygulamasında PVC ile rekabet ederken.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.5 seviyesine çıkacağını tahmin etmektedirler. uzun vadede kaprolaktamda dünya genelinde yıllık büyümenin %22. PVC ve PS’nin pazar payını azaltmaktadır.

PP tüketimdeki yıllık ortalama %6. Bu etki. PP kapasite büyümesi ise PE’lerin önünde gitmeye devam edecektir.İ. Yakın dönemde. YYPE ve PP için daha az gelişmiş pazarlar GDP’ye göre düşen bir trend izleyeceklerdir. önceki yıllara göre daha az poliolefin kapasitesi hizmete girmiştir. LAYPE. 1997’de 64 milyon ton olan toplam poliolefin üretimi 2004 yılında 100 milyon tonu aşmıştır. Batı Avrupa diğer bölgelerin gerisinde kalacaktır. Asya’nın ithalat talebinin ve Orta Doğu’da ihracat hedefli yatırımların büyük ölçekte artması nedeniyle dış ticareti yapılan ürün miktarı artacaktır. Bu. 2010 yılında. 2000-2003 döneminde sadece ortalama %4. BATI AVRUPA TÜRKİYE DÜNYA BREZİLYA HİNDİSTAN PVC AYPE YYPE PP PS ABS Poliolefinler (AYPE.K. Uzun vadede ise Güney Amerika’da yeni büyük kompleksler beklenmektedir.7’lik büyüme ile 100 milyon tonu aşmış bulunmaktadır. özellikle. AYPE’nin yerine ikame ettiği için çok hızlı büyüme gösteren fakat bu ikamenin sonu geldiğinde daha yavaş büyüyecek olan LAYPE’de belirgin olacaktır.D.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. özellikle Kanada’da Meksika’nın ithalat ihtiyacına cevap verecek ihracat hedefli kapasiteler eklenirken. PP) Arz/Talep/Ticaret Global poliolefin talebi. Asya’daki güçlü büyüme ve daha gelişmiş ekonomilerdeki büyük genişlemelerle. Dünya poliolefin ticaretinde büyük bir değişiklik beklentisi vardır.2 artışla bu büyümede PE’lerin önünde yer almaktadır. LAYPE ve YYPE son yıllarda AYPE’ye göre daha yüksek büyüme hızı göstermektedir. LAYPE. global kapasite artışları özellikle Orta Doğu ve Asya’da yoğunlaşmaya devam edecektir. 2004 Yılı Kişi Başına Dünya Termoplatik Tüketimi KG / KİŞ İ 100 80 60 40 20 0 KANADA A. Kuzey Amerika’da da büyüme devam ederken. tarihteki en büyük ihracatçı olan Kuzey 402 . kapasite kullanım oranları maksimize edilmiştir. diğer poliolefinlerden az olacaktır. Rap. Dünya poliolefin talebi de Dünya GDP büyümesi ile yakından ilintili olduğundan dönemseldir. YYPE.B. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Gelecekte AYPE’deki kapasite büyümeleri. Bu dönemde kapasite artışları talebe yetişememiş. bir önceki yıla göre %6. 2004 yılında.2 büyüyen toplam poliolefinler için kayda değer bir gelişmedir. AYPE talebi GDP ile yakından ilişkili olmaya devam ederken. 2002-2004 yıllarında. daha düşük tüketim büyümesi beklentisini yansıtacak şekilde..

2004 yılında Dünya AYPE büyümesi %2. iki alçak yoğunluklu polietilen türü arasındaki fiyat dengesi üzerindeki etkileri nedeniyle AYPE talebinin Kuzey Amerika ve potansiyel olarak Batı Avrupa’da azalacağı tahmin edilmektedir. Amerika. oldukça pozitif bir net ticaret dengesini korurken. YYPE’nin enjeksiyonla kalıplama türü bazı uygulamalarla fiyat avantajını kaybettiği için tercih edilmemekte. Düşük maliyetli reçineler olan LAYPE ve PP’de büyüme devam etmektedir.İ. Rap. LAYPE’deki büyüme.9 iken LAYPE %8.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. performans ve maliyet faktörlerine bağlı olarak çok çeşitli türde ürün mevcuttur. AYPE AYPE talebindeki doygunluk ve LAYPE’nin AYPE’nin yerini almaya devam etmesi nedeniyle. Ancak. AYPE tüm poliolefinler arasında en az büyüyen ürün olarak kalmaya devam etmektedir. Raporun sonraki sayfalarında poliolefinler ürün bazında daha detaylı incelenmektedir. Kağıt piyasasından pay alamayan Yüksek moleküler ağırlıklı YYPE film türü hafif hizmet torbaları üretiminde. Bazı uygulamalarda YYPE.K. Ayrıca geleneksel PE boru uygulamalarında da PP’nin de kullanılmaya başlandığı gözlenmektedir. yerine PP kullanılmaktadır. AYPE de kolay işlenebilir olma özelliği ile pazar payını korumaktadır. AYPE kullanım alanlarına LAYPE’nin girmesi ve LAYPE piyasasındaki gelişmelerden kaynaklanmaktadır. PE’lerin kendi içinde ve diğer plastiklerle olan rekabeti artmaktadır. özellikle AYPE ve LAYPE ile yer değiştirmeye başlamıştır.. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Batı Avrupa tam tersine büyük bir net poliolefin ithalatçısı olacaktır.4 büyümüştür. PE’lerin pazar payı. Uzun dönemde. LAYPE ile karıştırılarak kullanımları da olumlu sonuçlar vermektedir. PE ailesi içinde. 403 . nispeten düşük maliyetli diğer malzemelerin rekabeti ile bir miktar azalmaktadır. PE’lerin bir diğer ikame alanı ise ekstrüzyon boru piyasasıdır. Film piyasasında PE türleri arasında sürekli yeni rekabet ortamları oluşmaktadır. Talepteki büyüme az olsa da pozitif olmaya devam edecektir. Metalosen kataliz ile üretilen LAYPE çok iyi fiziksel özellikleri ve artan işlenebilirliği nedeniyle film ve ambalaj piyasasında yerini almıştır. Güney Amerika’nın tedarikçisi olarak. yeni kapasitelerin. PVC ile rekabet etmektedir.

Yakın dönemde Orta Doğu ve Asya’da devreye alınacak tesislere rağmen.5 5 85 0 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 KKO 09 Talep 2. Dünya genelinde bazı ılımlı rasyonalizasyonlara da gidilecek olması nedeniyle toplam AYPE kapasitesinde fazla değişiklik olmayacaktır.5 Milyon MT 20 Capacity Increase 2004-09 = 2. talepteki yavaş büyüme kapasite kullanım oranları üzerinde baskı yapmayacaktır.K.6* ~ Kaynak : CMAI AYPE talep büyümesi. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dünya GDP büyümesinden daha değişkendir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Dünyadaki Yeni AYPE Fabrikaları (2005-2009) Şirket Huntsman Sabic EPC Arya Sasol Laleh Simorgh Petkim Sasol BASF/Yangzi Yerl.5 Kapasite 2.2* * %AAGR 2004-09 ore 82..İ. % 95 Dünya Kapasite Artışı 2004 – 09 = 2. yeri Wilton. 05 Temm. UK Geleen. Orta Doğu ve Asya kapasitelerinde artışın devamı beklenmektedir. AYPE Arz/Talep Dengesi Milyon Metrik Ton 25 KKO. Asya’nın büyüyen ithalat ihtiyacını karşılamaya yönlendirilecektir. 06 Mart 05 06 ortası 07 ortası Langzou Nanhai 404 .5 15 90 10 87. Orta Doğu’daki ihracat hedefli kapasitelerin devreye alınışını takiben global ticarette önemli bir değişim olacak. Yatırım oranları çok büyük olmadığı için. Rap. AYPE kapasitesinin büyük çoğunluğu ABD ve Batı Avrupa gibi gelişmiş ülkelerde yoğunlaşmaktadır.5MMt 92. NL Iran Iran Iran Türkiye South Africa Çin Çin Çin Capasite Kapasite 400 300 300 300 300 120 220 200 200 250 Startup Temm. bu kapasitenin büyük bölümü. Bu bölgelerdeki toplam kapasite sabit kalırken. ortalamada daha düşük olmakla beraber. 07 09 sonu Q2 06 2H 05 08 ortası Temm.

K..İ. Dünya AYPE kapasite. üretim. (%) 18 898 16 533 16 917 87 2003 18 967 16 542 17 255 87 Tahmini 2004 18 929 17 066 17 755 90 2005 19 333 18 172 18 221 94 Projeksiyon 2006 20 404 18 921 18 940 93 2010 23 022 19 251 19 167 84 2013 23 519 21 215 21 215 90 Bölgelere Göre Dünya AYPE Tüketimi (Bin ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 3 290 1 177 4 862 548 636 934 480 4 990 16 917 2003 3 207 1 179 4 891 576 699 970 517 5 216 17 255 Tahmini 2004 3 328 1 247 4 887 591 719 1 020 539 5 424 17 755 2005 3 354 1 262 4 912 622 774 1 071 573 5 663 18 221 2006 3 416 1 309 4 948 654 849 1 150 618 5 996 18 940 Projeksiyon 2010 3 168 1 256 4 764 713 904 1 213 643 6 506 19 167 2013 3 302 1 375 4 988 817 1 131 1 443 753 7 406 21 215 Bölgelere Göre Dünya AYPE Ticareti (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika 589 Güney Amerika -280 Batı Avrupa -132 Orta Avrupa 189 Doğu Avrupa 134 Orta Doğu 59 Afrika -340 Asya Pasifik -608 Tüm Bölgeler -389 Kaynak: Chem Systems 2003 692 -261 -231 119 99 13 -382 -543 -494 Tahmini 2004 771 -289 2 124 83 -20 -444 -678 -450 2005 726 -253 461 122 -123 202 -475 -711 -51 Projeksiyon 2006 605 -307 211 68 -204 710 -442 -660 -20 2010 594 -288 28 174 -363 1 505 -427 -1140 84 2013 695 -106 69 109 -502 1 598 -383 -1482 -2 405 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili 2002 Kapasite Üretim Tüketim K.O.K. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya AYPE tüketimi ve AYPE ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya AYPE Kapasite. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

2006’da AYPE talebini aşması beklenen talep ile AYPE’nin yerini almaya devam etmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Alçak yoğunluk grubunda. LAYPE’de tüketim büyümesi GDP’nin üzerindedir. Konvansiyonel ve 2. gelişmiş ülkelerde de artacaktır. LAYPE’nin yayılımı büyüyerek devam edecek. Ancak. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Bu yeni kapasiteler en çok Orta Doğu ve Asya’da olacak olsa da. 406 . global pazarları da peşinden sürükleyecektir. 2.K. en hızlı büyüyen poliolefin ünvanını korumaktadır. LAYPE payının.4’lük büyümesi ile. bu grupta %60’lık LAYPE oranı ile Kuzey Amerika başı çekecektir.. YYPE üretimi artsa da çoğu tesis LAYPE üretimini maksimize etmeyi tercih etmektedir. bu yeni reçinede başı Batı Avrupa ve ABD çekmektedir. daha az gelişmiş pazarların alçak yoğunluk grubunda daha düşük kalması. LAYPE kapasite artışları bölgeler arasında düzenli olarak dağılmıştır.5MMt Talep 5. jenerasyon LAYPE de yüksek oranlarda büyümekte. LAYPE LAYPE.İ.8* * %AAGR 2003-10 ore Kapasite 4. Dünya toplam LAYPE talebinin yaklaşık %14’ünü oluşturmakta. 2004’teki %8. Orta Doğu’da ise %38’ini oluşturması beklenmektedir. LAYPE’nin AYPE’nin yerini alması ve ürünün doygunluğa ulaşması sonrasında büyüme oranının GDP seviyelerine ineceği tahmin edilmektedir. jenerasyon LAYPE’nin rekabetçi fiyatı ile. Orta ve Doğu Avrupa’da bu grubun %11’ini. AYPE talebi hemen hemen sabit kalacaktır. Asya’nın 2020 yılında bu güne göre 10 milyon ton daha fazla LAYPE tüketir hale gelecek olması. LAYPE.5 Milyon = 6.8* ~ Kaynak : CMAI Çoğu LAYPE tesisi teknik olarak YYPE üretebilecek özelliktedir. Rap. Dünya LAYPE Arz/Talep Dengesi Milyon Metric Ton 30 25 20 15 10 5 0 98 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 KKO 10 KKO % 100 95 90 85 80 75 70 Kapasite ArtışıIncrease 2004-09 MT Capacity 2004 – 09 = 6.

Rap.8* * %AAGR 2004-09 ore Demand 9. Şu anda global tüketiminin %12’sini oluşturan bölgeler arası LAYPE ticaretinin.O. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya LAYPE tüketimi ve LAYPE ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya LAYPE Kapasite. özellikle Orta Doğu’dan ithal eden büyük ithalatçı.2 Milyon MT 85 80 75 70 65 Üretim 15. Orta Doğu’nun en büyük ihracatçı konumunu pekiştirmesi ile 2020 yılında %15’e çıkması beklenmektedir. üretim. Dünya LAYPE kapasite.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.1* Kaynak : CMAI ~ Global LAYPE kapasite kullanım oranları. Batı Avrupa.. önemli kapasite artışlarının devreye alınmasının ve global ekonomik büyümede düşmenin beklendiği 2007’ye kadar pik yapacaktır.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. (%) 2002 17 383 14 741 14 427 85 2003 18 309 15 571 15 206 85 Tahmini 2004 18 183 16 082 16 511 88 2005 19 129 17 940 17 948 94 Projeksiyon 2006 20 525 19 642 19 662 96 2010 29 344 25 163 25 267 86 2013 33 593 30 877 30 973 92 407 .K. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K.2MMt Kapasite Artışı 2004 – 09 = 3.K. Orta Doğu LAYPE Arz/Talep Dengesi Bin Metric Ton 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 KKO KKO % 100 95 90 Capacity Increase 2004-09 = 3.4* Kapasite 17. Kuzey Amerika ise Güney Amerika ülkelerine ihracat yapan net ihracatçı olacaktır.

Bölgelere Göre Dünya LAYPE Tüketimi (Bin ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 4 668 721 2 715 91 23 455 376 5 378 14 427 2003 4 596 765 2 911 122 28 502 422 5 860 15 206 Tahmini 2004 4 976 935 3 105 137 32 633 439 6 254 16 511 2005 5 411 1 051 3 293 154 36 701 484 6 818 17 948 2006 5 926 1 198 3 503 173 42 779 536 7 505 19 662 Projeksiyon 2010 7 545 1 733 4 261 248 58 1 003 657 9 762 25 267 2013 9 045 2 330 5 027 326 81 1 296 790 12 078 30 973 Bölgelere Göre Dünya Dünya LAYPE Ticareti (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler 244 -98 -490 -91 -23 1 603 -194 -701 250 2003 456 -165 -361 -122 74 1 416 -191 -748 359 Tahmini 2004 442 -245 -355 -137 68 939 -220 -920 -428 2005 168 -140 -294 -154 75 1 691 -202 -1150 -7 Projeksiyon 2006 -82 -37 -188 -173 74 1 930 -216 -1328 -21 2010 -94 -253 -1401 -172 68 3 948 -272 -1930 -104 2013 -75 4 -1824 -74 142 4 823 -272 -2818 -95 408 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.. Rap.İ. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.

YYPE YYPE.K.5* Talep 8. % 100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 Kapasite 5. Rap.2* 409 . 2004 yılında global bazda 2003’e göre %7’lik talep büyümesi yaşamıştır.6* Bin Metrik Ton 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 Orta Doğu YYPE Arz/Talep Dengesi Projeksiyonu KKO.9* 01 02 03 04 05 06 07 KK 08 09 KKO.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Dünya YYPE Arz / Talep Dengesi Projeksiyonu Milyon Metrik Ton 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 99 00 Talep 5. PP’nin enjeksiyon kalıplamadaki başarısından olumsuz etkilense de. HDPE pazarı. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. aralarındaki fiyat farkının fazla olmaması nedeniyle büyümeye devam etmektedir.İ. % 100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 0 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 KKO 09 Üretim 20..6* Kapasite 20.

Dünya YYPE kapasite. Orta Doğu’daki fazla ürünün ihraç edilme beklentisi nedeniyle.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 2020 itibariyle diğer bölgelerin net ithalatçı olacağı tahmin edilmektedir. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya YYPE tüketimi ve YYPE ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya YYPE Kapasite. Asya’da da büyük ölçekli kapasite artış çalışmaları devam etmektedir. bölgenin 2010 yılında global YYPE kapasitesinde büyük payı olacaktır. 2006-7 döneminde artacaktır. Orta Doğu ve Asya’daki yeni kapasitelerin devreye girmesi nedeniyle düşmeden önce. Diğer PE’lerde de olduğu gibi.K. önemli ilave kapasiteler gerektirecek şekilde %5’in üzerine çıkacaktır. Orta Doğu’nun ihracat hedefli yeni kapasiteleri global ticarette büyük değişim yaratıp. Batı Avrupa’da kapasite artışı fazla değildir. Yakın vadede büyümenin odağı Orta Doğu ve Çin’dir.İ. Orta Doğu’daki yeni kapasite çalışmaları ile.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Kuzey Amerikanın yerini alacaktır. üretim. Uzun dönemde büyüme oranı. (%) 2002 28 783 24 572 24 749 85 2003 29 634 25 450 25 551 86 Tahmini 2004 30 845 27 100 27 370 88 2005 32 115 29 209 29 175 91 Projeksiyon 2006 34 072 31 518 31 426 93 2010 44 467 36 943 36 793 83 2013 49 409 43 778 43 624 89 Bölgelere Göre Dünya YYPE Tüketimi (Bin ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 7 005 1 415 4 949 484 420 1 120 736 8 620 24 749 2003 7 067 1 420 5 022 516 476 1 214 782 9 054 25 551 Tahmini 2004 7 671 1 592 5 200 530 504 1 356 838 9 679 27 370 2005 8 076 1 738 5 397 563 554 1 481 908 10 458 29 175 2006 8 595 1 940 5 622 598 619 1 628 993 11 431 31 426 Projeksiyon 2010 9 491 2 548 6 196 692 757 1 906 1 115 14 088 36 793 2013 10 883 3 303 7 030 809 998 2 330 1 309 16 962 43 624 410 . Rap. YYPE pazarı global olarak sıkışık durumdadır ve kapasite kullanım oranları..O.

ölçek ekonomisi ve yeni proses teknikleri fabrika kapasitesini etkileyen faktörler olmuştur. Önümüzdeki birkaç yılda Orta Doğu.5 Milyon Metrik Ton PE sektöründe son yıllarda fabrika kapasitelerinde değişimler yaşanmıştır. Çok büyük gaz fazı reaktörlerin ve “condensing technology”nin kullanımı PE fabrikalarını inanılmaz bir konuma getirmiştir.5 Milyon Metrik Ton LAYPE : 6. özellikle Etilen ve Türevleri olmak üzere dünya Petrokimya pazarını yönlendiren en belirgin oyuncu olacaktır Bu bölgenin iç talebindeki artışın bu yeni tesislerdeki kapasite artışının çok altında kalması nedeniyle bölge büyük ihracatçı konumuna gelecektir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Son 5 yılda. Dünya’nın bir çok bölgesindeki yeni yatırımlar ticaretin yönünü değiştirecektir. Doğu Avrupa ülkeleri de kapasite artırımları ile Batı Avrupa ülkelerine daha fazla ihracat yapar konuma gelecektir.K. Bölgelere Göre Dünya YYPE Ticareti (Bin Ton) Fiili Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler Kaynak: Chem System 2002 109 -212 -274 -43 195 906 -349 -530 -198 2003 217 -298 -212 -62 130 1 120 -401 -611 -117 Tahmini 2004 525 -420 -100 -5 127 1 588 -332 -1653 -271 2005 710 -507 -11 206 -52 2 057 -393 -1974 36 Projeksiyon 2006 485 -567 -216 306 -45 2 673 -469 -2075 92 2010 151 -782 -1296 107 40 5 702 -353 -3421 148 2013 12 -181 -1772 91 157 6 625 -394 -4386 152 Genel Olarak PE Ticareti PE endüstrisinde. • 2004-2009 yılları arası dünya ilave kapasite artışları: YYPE : 9. Orta Doğu bölgesi aynı zamanda PE ürünlerinin en önemli kaynağı olacaktır.İ. fiyatlar ve kar marjları artmıştır. Bugünün fabrikaları 10 yıl öncesine göre çok daha büyük kapasitelerde kurulmaktadır. Yüksek enerji fiyatlarına rağmen PE ekonomisinde iyileşme görülmektedir. Çin ile birlikte canlanan ekonomiler.0 Milyon Metrik Ton AYPE : 2. gelişmekte olan ve geçmişte net PE ithalatçısı olan ülkeler giderek kendi kendilerine yeter hale gelmektedirler. Asya ve Orta Doğu üreticilerinin teknolojileri olmadığı için Batı Avrupa ve Amerika’dan teknoloji ithal etmektedirler. Genel olarak PE sanayinin geleceğinin oldukça pozitif olacağı beklenmektedir.. Ayrıca önemli kapasite artışları özellikle Çin’de olmak üzere Asya’da gerçekleştirilmiştir. artan talep ve üretimden dolayı PE ticaretinde 411 . bölgesinde yeni fabrikaların devreye alınmasıyla birlikte. Rap. 2004 yılı. PE sektöründe beklenen dönüm noktasına 2004 yılında ulaşılmış ve miktarlar.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bu şirketlerin büyük çoğunluğunun hammadde avantajına sahip ülkelerden olacağı beklenmektedir. 412 . PP bir çok alanda. PVC ve ABS ile rekabet etmektedir. metal. ürünlerini değiştiren extrüzyon ve moulding ekipmanları üreten şirketler de günümüzün yeni nesil ürünlerini işleyebilen ve ürün kalitesini. Geleneksel Asya. 2007’den itibaren oranların düşmesi. Yeni proses teknolojileri ve katalizörlerin kullanımı PE’ler ile diğer termoplastikler arasındaki sınırları kaldırmaktadır.7 hatta 9 katlı film yapıları bir çok malzemenin özelliğini tek bir yapıda birleştirmektedir. Sadece PE üreticileri değil. yeniden karlılık dönemine geçiş yılı olmuştur. 2008 yılında Orta Doğu bölgesindeki yeni yatırımların miktarlarına ve zamanlamasına bağlı olarak karlılıkta yeniden iniş eğilimine girilmesi beklenmektedir. YYPE. PET ve YYPE’nin şişe pazarlarındaki paylarından da küçük ama artan oranda almaktadır. bunun yanında Orta Doğu bölgesinin de Çin’e ihracatı devam edecektir.5 büyümüştür. büyük ölçekli nafta krakerlerindeki gelişmelerle propilenin bulunabilir olması sonucu hızla genişlemektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. seramik gibi geleneksel materyallerin. Bazı üreticiler 2-3 hatta 4 farklı ko-monomerin istenen özellikleri sağlamak açısından tek bir reçinede kullanıldığı teknoloji platformuna girmişlerdir. Dünya PP kapasitesinin geniş bölgelere yayılmış olması nedeniyle PP’de bölgeler arası ticaret kıyaslamalı olarak zayıf olup toplam tüketimin %3’ü kadardır. her bir reçinenin en iyi özelliklerini kullanarak yeni film yapıları oluşturma imkanı sağlamaktadır. Orta Doğu’nun PP pazarındaki payı PE’ye göre daha düşük kalacaktır.İ. Metalosen katalizör ile üretilen PE’lerde elastikiyet. Orta Doğu ve Asya bölgelerinde yeni yatırımların devreye girmesiyle ticaret yolları da değişmektedir. Rap. Çin’e yakın olmasının da etkisiyle bu ülkeye büyük miktarlarda PE ihraç etmeye devam edecek. Bu durum plastik işlemecilere çok çeşitli yeni reçine yelpazesinde. pazarın GDP büyümesi ve üretim aktivitesine bağlı olarak dönemselliğini sürdürmesi beklenmektedir. Yüksek işletim oranlarının süregeldiği dönemin ardından global pazarın 2005-6’da stabil gitmesi. PP talebi 2004 yılında %6. tahta. Bununla beraber. Bu büyüme PP’nin uygulamalarda kağıt. hatta diğer polimerlerin yerini almaya başladığını göstermektedir. genelde PS. 2003 yılından itibaren ABD ve Batı Avrupa YYPE ve LAYPE’de ithalatçı konuma gelmiştir. PP Girdi ürün propilenin bulunabilirliğindeki sorunların büyümeyi frenleyeceği görüşlerinin aksine. berraklık gibi istenen fiziksel özellikler bir araya getirilebilmektedir. Orta ve Doğu Avrupa üreticileri alacak olup.. PE üretiminde multiple reaktör kullanımının yaygınlaşması polietilenin işlenebilirliğini arttırmakta ve uygun molekül ağırlığı dağılımını sağlamaktadır. Asya’da PP kapasiteleri. 2006 – 2007 yıllarında PE karlılığının yüksek olacağı beklenmektedir.K. Bu durumda da Orta Doğu’daki en ufak bir kapasite fazlası bile bölgeler arası ticareti etkilemektedir. verimliliği arttıran ekipmanlar geliştirmektedirler. Daha kompleks 5. Kuzey Amerika ve Batı Avrupa ihracatçılarının yerini Orta Doğu ve Güneydoğu Asya. Orta Doğulu üreticiler PP üretebilmek için pek çok propan dehidrojenasyon tesisi yatırımı yapmaktadırlar. 2009-2010 yıllarında da devam edeceği tahmin edilmektedir.Bu inişin bir takım şirketlerin büyüme boyutuna bağlı olarak. Güney Kore.

çalışması başlamıştır 2005 yılında tamamlanmıştır 2007 yılı itibariyle planlanmıştır 2007 yılında Müh. Dünya 2004 ve 2010 (tahmini) Polipropilen üretiminin bölgesel dağılımı 2004 (38 milyon ton) Asya Pasifik 33% 2010 (54 milyon ton) Orta Doğu 10% Japonya 7% L. propilenin sadece en son kullanıcısı durumunda olmayıp. montajı devam eden ve planlanan PP prosesleri: Avusturya Afrika Cumh. Arabistan S.. Avrupa 4% K.K. En kuvvetli büyüme Asya’da ve özellikle Çin’de görülecektir.Amerika 20% Asya Pasifik 34% Japonya 7% L. çalışması başlayacaktır Kaynak: Hydrocarbon Processing Batı Avrupa’nın 2004 yılı PP payı %24 iken. 413 . Arabistan 320 300 75 300 300 450 420 Bin t/y Bin t/y Bin t/y Bin t/y Bin t/y Bin t/y Bin t/y 2005 yılında tamamlanmıştır 2006 yılında tamamlanacaktır 2004 yılında montaj başlamıştır 2005 yılında Müh.Amerika 21% 1999 yılından bu yana propilen talebi büyüme hızı etilen talebinin üzerinde gerçekleşmiştir. 2007-2008 yıllarında Orta Doğu ve Afrika’da yeni PP fabrikalarının devreye girmesi kuvvetle muhtemeldir.Avrupa 19% K.Amerika 6% B. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. PP dünya talebinin güçlü kalması ve aynı şekilde kişi başına tüketimin artması beklenmektedir. aynı zamanda büyüme hızı en fazla olan sektör olmuştur. ayrıca PP’nin global yıllık talep artış hızının % 8 seviyesinde olması beklenmektedir.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Avrupa 6% 3% D.Avrupa 24% Orta Doğu D. 1999-2004 yılları arasında yükselen kar marjları üreticileri cesaretlendirmiş ve yeni yatırımlara yöneltmiştir. 2010 yılında % 19’a düşmesi.Amerika 6% B. İran İran İran S. Polipropilen sektörü. Dünya’da yeni kurulan. Rap.

İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.9* Kaynak : CMAI 414 . Ortadoğu Polipropilen Arz/Talep Dengesi Bin Metrik Ton 7000 KKO Kapasite Artışı 2004 – 09 = 5 Milyon MT 100 6000 95 5000 90 4000 85 3000 80 2000 75 1000 70 0 99 Üretim 25.1 00 01 02 03 04 05 06 07 KK 08 09 65 * Talep 7. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.K.5* Kapasite 25..

1 Milyon MT 90 Kaynak: CMAI Dünya PP talebinde en büyük paya Asya/Pasifik bölgesi sahiptir.0* 07 08 09 KKO 20 80 70 Bin Metrik Ton KKO % 100 Kapasite Artışı 2004 – 09 = 1. 415 . Afrika Polipropilen Arz/Talep Dengesi 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 60 50 40 30 0 99 00 Üretim 19.7* 04 05 06 Kapasite 19. Başlangıçta net ithalatçı olan Orta Doğu bölgesi 2004’de net ihracatçı konuma gelmiştir.8* 01 02 03 Talep 9. Bölgelere göre PP talebi( 2004) Ortadoğu/Asya Batı Avrupa Kuzey Amerika Güney Amerika Afrika/Orta Doğu Doğu Avr./Rusya 2004 Yılı Talebi Kaynak: CMAI : % 37 : % 27 : % 24 : %5 : %5 : %2 : 37 milyon ton 1999-2004 dönemindeki PP kapasitelerine bakıldığında ilk sırayı Asya ve Orta Doğu’nun aldığı görülmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.K. 1999-2004 döneminde Kuzey Amerika ve Batı Avrupa’nın ihracatlarında büyük düşüş olmuştur. En büyük ithalatçılar Kuzeydoğu Asya bölgesi (özellikle Çin) ve Hindistan olmaya devam etmiştir..İ.

. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya PP tüketimi ve PP ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya PP Kapasite. Rap. Asya’da Siam Cement ve Dow firmaları 2005 yılı sonunda PE ve PP üretimine yönelik yeni bir kraker kurma anlaşması imzalamıştır.İ. Orta Doğu’da 1998-2002 yılları arası PO kapasite artışı %20 iken. 1998-2004 arası PP kapasite artışı %200 olmuştur. gaz faz proses piyasa payını artırmıştır.000 t/y) Epsilon (180. aynı dönem için 6 milyon t/y olan kapasite 9 milyon t/y’a.O. Dünya PP kapasite. PP kapasitesi 400 kt olarak planlanmıştır. Batı Avrupa’da KKO 2000 yılında % 84 olmuş. 1999-2004 döneminde çeşitli PP üretim proseslerinin piyasa paylarında da önemli değişmeler olmuştur.000 t/y) kurdukları fabrikalarda rafineri propileni kullanmaktadırlar. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. (%) 2002 38 849 34 881 34 829 90 2003 40 083 37 413 36 883 93 Tahmini 2004 41 716 39 348 39 358 94 2005 43 465 41 647 41 645 96 Projeksiyon 2006 46 895 44 878 44 860 96 2010 60 492 51 619 51 693 85 2013 66 704 62 233 62 233 93 Bölgelere Göre Dünya PP Tüketimi (Bin ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 7 616 1 504 7 580 869 332 1 590 882 14 456 34 829 2003 7 722 1 634 7 931 914 386 1 798 965 15 533 36 883 Tahmini 2004 8 228 1 780 8 180 950 412 2 126 1 053 16 629 39 358 2005 8 585 1 910 8 524 1 022 456 2 284 1 149 17 715 41 645 2006 9 245 2 101 8 902 1 099 516 2 519 1 267 19 211 44 860 Projeksiyon 2010 10 614 2 506 9 998 1 289 5 98 2 852 1 413 22 423 51 693 2013 12 375 3 176 11 554 1 573 828 3 624 1 754 27 349 62 233 416 .K. talep ise 5 milyon t/y’dan 7. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. Amerika’da talep 2004 yılında 11 milyon t/y’a yaklaşmıştır.3 milyon t/y’a çıkmıştır. 2005 yılında Orta Doğu’nun Global PP kapasitesindeki payı % 4’den % 7’ye yükselmiştir. Polonya’da Plock’daki Basell Orlen PO’in 400 kt kapasiteli yeni PP fabrikası 2005 Q2’de devreye girmiştir.000 t/y) ve Dow (200. Slurry prosesin piyasa payında ise önemli bir düşme olmuştur. üretim.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K. BP Amoco (200. Bulk proses payını korurken.

yüksek girdi maliyetlerine rağmen marjların pik yapacağı tahmin edilmektedir. hatta dünya çapında büyük konsolidasyona neden olmuştur. yoğun nüfuslu Çin ve Hindistan nedeniyle Asya’daki büyümenin başı çekmesi beklenmektedir. GDP’deki büyümeler dünya vinil talebi büyümesi üzerinde olumlu etki yaratmaktadır. 2008’de ise düşmeye başlaması beklenmektedir.. Bazı ülkeler PVC’nin çocuk oyuncaklarında kullanılmaması için yasalar çıkartmıştır. PVC büyüme hızı yavaşlamaktadır. Rap. Çevre ve sağlık nedenleriyle. Vinil zincirindeki üreticiler önümüzdeki bir iki yılı beklemektedirler.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Vinil kapasitesi kuvvetli talebi karşılamakta zorlanacağından. GDP’nin her 8 yılda bir dönemsel büyüme göstermeye devam edeceği ve yıllık büyümenin ortalama %4 olacağı tahmin edilmektedir. PVC tüketimini de arttırmıştır. Bununla birlikte PVC’deki maliyet avantajı ve inşaat sektöründeki güçlü büyüme ile PVC talebi önümüzdeki birkaç yılda sağlıklı kalabilecektir. Uzun dönemde. dünyada en çok tüketilen plastiklerdendir. başlıca kullanım alanları inşaat ve otomotiv sektörüdür.K. PVC çok çeşitli uygulamalarda kullanılmakla birlikte.İ.5 oranında olması. Ham petrol fiyatının oldukça yüksek olduğu dönemler bile tüketimdeki büyümeyi geciktirmemiştir. ABD ve Batı Avrupa’da özellikle güçlü inşaat sektörü ile toparlanmıştır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 2004 yılında global ekonomi Çin. Son yıllarda çevre ve güvenlik sorunları kadar. 417 . Bölgelere Göre Dünya PP Ticareti (Bin Ton) Fiili Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler 2002 -177 24 685 -110 57 -252 -404 275 98 2003 501 76 879 -109 54 -386 -485 -25 505 Tahmini 2004 464 70 830 -88 42 -378 -488 -461 -9 2005 60 247 994 78 9 -66 -561 -760 1 Projeksiyon 2006 -97 137 738 117 5 545 -544 -881 20 2010 -590 94 -904 55 89 2 817 -104 -1531 -74 2013 -154 655 -1093 31 98 2 941 -308 -2170 0 Kaynak: Chem Systems PVC PVC. Bu nedenle. vinil zincirinin bir ürünü olup. Geçtiğimiz birkaç yılda zayıf marjlar yeni kapasite ilavesi cesaretini kırmış. PVC kullanımı maliyet avantajına rağmen gıda ambalajında da azalmakta ve kablo ve diğer inşaat uygulamalarında da bazı poliolefinlerin PVC’nin yerini almasıyla. Zaten petrol fiyatlarında artışa neden olan ekonomik büyüme. GDP’nin önümüzdeki birkaç yıl içinde sağlıklı olması. Global PVC tüketim büyümesinin 2015’e kadar %4-4. PE ikamesi de PVC tüketimini olumsuz etkilemektedir.

beklenen bu kapasite fazlalığı Asya Pasifik’in geçici olarak net PVC ihracatçısı olmasına neden olacaktır. ancak Kuzey Amerika talebini karşılayabilecektir. Çindeki vinil kapasitelerinin %60’ı girdi olarak etilen yerine asetilen kullanmaktadır. çoğu yetersiz asetilen bazlı teknolojiyi kullanan yeni dev vinil kapasitelerinin devreye girmesi beklenmektedir.Amerika 24% Asya 44% G.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.Amerika 4% K. Son 10 yılda çok az yatırım yapılması nedeniyle. çevreye zararlı. Son zamanlara kadar vinil yatırımlarını limitli tutup. Uzun dönemde hükümetin bu tür tesisleri kapatmadaki başarısı ölçüsünde.K. Hükümetin bu.Amerika 4% K. Bu arada. Rap. 2004’te pik yapan global PVC kapasite kullanım oranları 2005’de güçlü talep ve limitli arz nedeniyle yüksek seyredecek. 418 . yasal konular ve yüksek enerji maliyetleri nedeniyle kayda değer bir kapasite artışı beklenmemektedir.. LA’de 2007 yılında başlamak üzere kuracağını açıkladığı Dünya ölçeğindeki PVC kompleksi dahil ilave kapasiteler. dünyanın diğer yerlerindeki gibi.Amerika 22% Asya 48% B. kapasite kullanım oranları yüksek kalmıştır. 2004-2009 yılı dünya kapasiteleri aşağıdaki grafiklerde verilmektedir: Dünya PVC Kapasitesi 2004 Diğer 9% Dünya PVC Kapasitesi 2009 (tahmin) Diğer 11% G. Çin’deki büyüme 2006 yılında.Avrupa 15% Toplam Kapasite: 34 milyon ton Kaynak: CMAI Toplam Kapasite: 41 milyon ton Karlılık pikinin ise en fazla 1-2 yıl daha süreceği tahmin edilmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Asya Pasifik’te olduğu kadar dünya arz-talep dengesinde de önemli etki yapacak. Çin inşaat sektöründeki patlama ve yüksek girdi fiyatları Çinli üreticileri ilave vinil kapasiteleri oluşturmaya itmektedir. sıkışık dünya arzı. yetersiz tesislerin kurulmasını kısıtlamaya uğraşmasına rağmen. eski yetersiz tesisler kapatılacaktır. ABD ve Kanada’da yüksek doğalgaz fiyatları birkaç yıldır rasyonalizasyona neden olmakta ve vinil zincirinde kapasiteleri düşürmekte. Solvin’in ise Tayland’da Vinythai’ye ortak olması gibi. ABD’de Shintech’in Iberville. Güney Kore ve Tayvan’ın normalde Çin için hedeflediği ihracat azalacaktır. Japonya. Norsk Hydro ve Arkema’nın Katar’da Qatar Vinyls’e. Alternatif olarak. Çin ve Doğu Asya’nın kalanında da. ihracat imkanlarını azaltmaktadır. PE ve MEG gibi etilen türevlerine yatırım yapan Orta Doğu’da. Önümüzdeki birkaç yıl içinde Çin’de. Batı Avrupa’da ise düşük tüketim büyümesi. Avrupalı üreticiler ortaklık yöntemiyle Orta Doğu ve Asya’da yatırımı tercih etmektedirler. Sonuçta. Çin’in vinil arzı talep büyümesini karşılayamaz hale gelecektir. 2006’da yeni kapasitelerle özellikle Çin’de düşecektir.İ.Avrupa 19% B. uzun vadede Avrupa ve Asya’ya ihracat amacı ile yeni vinil kapasiteleri beklenmektedir.

tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya PVC tüketimi ve PVC ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya PVC Kapasite.K. Dünya PVC kapasite. (%) 2002 32 692 27 949 28 005 85 2003 32 978 28 434 28 507 86 Tahmini 2004 33 884 30 161 30 155 89 2005 36 251 31 759 31 765 88 Projeksiyon 2006 38 409 33 455 33 456 87 2010 44 986 38 047 38 047 85 2013 48 081 43 003 43 002 89 Bölgelere Göre Dünya PVC Tüketimi (Bin ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 6 992 1 282 5 593 637 283 1 006 473 11 739 28 005 2003 6 887 1 303 5 568 659 295 1 044 489 12 262 28 507 Tahmini 2004 7 322 1 436 5 735 686 313 1 110 510 13 043 30 155 2005 7 517 1 538 5 866 716 332 1 197 545 14 054 31 765 2006 7 813 1 652 5 949 751 356 1 288 582 15 065 33 456 Projeksiyon 2010 8 304 1 987 5 972 822 398 1 451 659 18 454 38 047 2013 9 316 2 326 6 072 865 443 1 654 747 21 579 43 002 419 . Rap.. Orta Doğu’nun ise Batı Avrupa ve Asya’ya ihracatını artıracağı tahmin edilmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. üretim.K.O. Uzun dönemde PVC ticaretinde önemli değişiklikler beklenmektedir. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. Kuzey ve Güney Amerika’nın Brezilya veya Venezüella’daki birkaç yeni kapasite ile dengede kalacağı. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

İ.. Bölgelere Göre Dünya PVC Ticareti (Bin Ton) Fiili Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler 2002 531 -170 27 185 259 -268 -87 -533 -56 2003 392 -198 16 236 248 -272 -100 -395 -73 Tahmini 2004 292 -156 80 298 321 -303 -115 -417 0 2005 95 -257 28 348 324 -370 -139 -30 -1 Projeksiyon 2006 -208 -361 -59 388 289 -404 -176 531 0 2010 -11 -213 -112 440 308 104 -115 -402 -1 2013 -303 -71 56 455 282 766 57 -1241 1 420 .K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.

PS’nin bölgeler arası farklılıklarına gelince. Bu artışın 2007 yılına kadar devam edeceği tahmin edilmektedir. Genel amaçlı tür genellikle Batı Avrupa. Dünya PS kapasite. ABD ve Japonya gibi gelişmiş ülkelerde paketleme ve bardak. üretici başına ortalama kapasite yüksektir. PS Polistiren.K. Gelişmekte olan bölgelerde ise üretici sayısı fazla. önemli bölümü ihracata yönelik elektronik eşyalar ve ev eşyaları alanında kullanılmakta ve bu alanda kendisinden daha pahalı olan ABS ile rekabet etmektedir. Anti-şok PS ise az miktarda. üretim.3 büyüyerek 2015 yılında 16. global kapasite kullanım oranları yeni yeni artmaya başlamıştır. gelişmiş bölgelerde eski tesislerin rasyonalizasyonuna gidilmesi nedeniyle son yıllarda aynı kalmıştır. ihracat amacıyla tüketici ürünlerini büyük miktarlarda üreten ülkelerde ambalaj için kullanılmaktadır. bilgisayar monitörü gibi cihazların ambalajı için uygun hale gelmektedir.İ. Çin gibi ülkelerdeki yeni yatırımlara rağmen. Gelişmekte olan ülkelerde ise PS’nin küçük bir bölümü ambalajlamada kullanılırken. Dolayısıyla alternatif malzemelerin azlığı ve bunların PS’den daha pahalı olması nedeniyle bu ülkelerdeki PS piyasası yüksek fiyatlara daha dayanıklı piyasalardır. bir tür sentetik kauçuk türü olan. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya PS tüketimi ve PS ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: 421 . Kapasiteler. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.2 milyon tona ulaşması beklenmektedir. reçinenin gücü ve darbe mukavemeti artmakta. Bölgeler arası diğer bir farklılık ise PS tüketim alanlarında görülmektedir. genel amaçlı olup işleme kolaylığı ve düşük özellikli uygulamalara uygunluğu nedeniyle geniş kullanıma sahiptir. Rap. PS bu alanda kullanılan diğer malzemelerle rekabet etmekte ve PS fiyatları yükseldiğinde PP. Anti-şok ve kristal PS olmak üzere iki ana türü vardır. gelişmiş bölgelerde üretici sayısı az. Dünya PS talebinin 2005-2015 yılları arasında. Gelişmiş ülkelerde PS kapasitesinin büyük bölümü stirene entegre iken gelişmekte olan ülkelerde PS kapasitesinin yaklaşık üçte biri stirene entegredir.. tabak gibi kullan-at türündeki mutfak ürünlerindeki kullanım rahatlığı nedeniyle tercih edilmektedir. Bunun sonucu olarak gelişmekte olan ülkelerde PS piyasaları. YYPE ve kağıt gibi alternatif ambalaj malzemeleri PS’nin yerine kullanılmaya başlamaktadır. Dünya GDP büyüme hızı paralelinde yılda ortalama %3. Anti-şok tür ise Çin ve Güney Kore gibi. Kristal tür. 2001 yılında kapasite kullanım oranlarındaki düşüşün ardından toparlanma çok yavaş olmuş. Japonya’daki büyük ortak girişim gruplarının oluşumunu takiben. Gelişmiş ülkelerde PS’nin önemli bir bölümü ambalajlama ve özellikle de atılabilir ürün uygulamalarında kullanıldığından. sektörde konsolidasyon devam etmektedir. polibütadien içermekte. üretici başına düşen kapasite düşüktür. televizyon. atık paketlemesinden elektronik eşya ambalajına kadar çeşitli uygulamalarda kullanılan çok yönlü bir polimerdir. stiren monomer fiyat değişimlerinden daha çok etkilenmektedirler. Diğer bir farklılık da stiren/polistiren entegrasyonunda görülmektedir.

.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Rap. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. (%) 2002 13 967 10 953 10 667 78 2003 14 151 11 175 11 011 79 Tahmini 2004 14 276 11 361 11 246 80 2005 14 504 11 692 11 691 81 Projeksiyon 2006 14 864 12 221 12 221 82 2010 17 428 13 379 13 379 77 2013 18 148 14 946 14 946 82 Bölgelere Göre Dünya PS Tüketimi (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 2 911 522 2 107 202 103 310 104 4 408 10 667 2003 2 821 515 2 200 219 144 331 109 4 672 11 011 Tahmini 2004 2 893 569 2 089 225 152 348 110 4 860 11 246 2005 2 987 605 2 132 246 167 373 117 5 064 11 691 2006 3 105 647 2 183 270 186 397 123 5 310 12 221 Projeksiyon 2010 3 129 740 2 350 354 235 462 133 5 976 13 379 2013 3 397 827 2 508 394 282 531 147 6 860 14 946 Bölgelere Göre Dünya PS Ticareti (Bin Ton) (Bin Ton) Fiili 2002 Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler 2 -27 240 11 -35 -85 -99 279 286 2003 76 -45 150 -12 -69 -96 -103 263 164 Tahmini 2004 22 -90 261 -15 4 -108 -104 145 115 2005 -117 69 106 -22 -38 -109 -111 221 -1 Projeksiyon 2006 -162 71 98 -50 -30 -121 -116 311 1 2010 -102 -73 0 -111 8 49 -128 358 1 2013 -80 -73 0 -131 14 90 -140 320 0 Kaynak: Chem Systems 422 .K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K.İ. Dünya PS Kapasite.O.

ABS’nin başlıca tüketicileri elektronik ve otomotiv sektörleridir. Genellikle polikarbonat ile birlikte kopolimer olarak kullanılır. ABS yerine ikame olarak kullanılması ile karşı karşıyadır. ABS. üretim. yaygın polimerlerin. Asya’da ABS tüketimi önceden olduğu gibi bugün de dünyanın diğer bölgelerinin tamamından daha fazladır. Dünya ABS kapasite. Üretim ve Tüketimi (Bin ton) Fiili Kapasite Üretim Tüketim K. Bir miktar transparan ABS üretimi bulunsa da bu pazarın küçük bir bölümünü oluşturur. parlaklığa ve işlenebilirliğe sahiptir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Asya ve Batı Avrupa’da devreye giren yeni tesisler nedeniyle düşük kalan ABS işletim oranlarının.İ. eskiye nazaran daha az yeni tesis kurulacak olması ve tüketimde artış beklenmesi nedenleriyle. 2007 yılına doğru artması beklenmektedir. ABS 2005 yılında dünya tüketimi 6.1 milyon ton olan ABS.K. 2004 yılında. özellikle polipropilenin. tüketim bilgileri ile bölgelere göre dünya ABS tüketimi ve ABS ticareti bilgileri tahminlerle birlikte aşağıdaki tablolarda verilmektedir: Dünya ABS Kapasite. en fazla üretilen mühendislik polimeridir ve mukavemet. otomotivde ise iç dizayn parçalarının yapımında kullanılmaktadır. Otomotiv sektöründe. maliyet ve performans yönünden avantajlı PP türlerinin ABS piyasasına fiyat ve tüketim anlamında büyük tehdit oluşturduğu gözlenmektedir. Rap. modem ve telefon parçaları gibi ev ve ofis uygulamalarında. Üretimde. devam eden hızlı büyüme Asya Pasifik talebinin önümüzdeki yıllarda da global pazarların öncüsü olmaya devam edeceğini göstermektedir. (%) 2002 6 696 4 783 4 787 71 2003 7 275 5 534 5 258 76 Tahmini 2004 7 749 5 680 5 775 73 2005 8 285 6 123 6 123 74 Projeksiyon 2006 8 494 6 480 6 480 76 2010 10 552 7 561 7 561 72 2013 11 302 8 540 8 540 76 Bölgelere Göre Dünya ABS Tüketimi (Bin ton) Fiili Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik TOPLAM 2002 759 78 642 48 33 114 30 3 083 4 787 2003 699 68 668 46 52 134 29 3 562 5 258 Tahmini 2004 741 78 721 42 55 163 29 3 946 5 775 2005 769 83 748 45 61 173 31 4 213 6 123 Projeksiyon 2006 801 88 777 48 67 185 32 4 482 6 480 2010 860 101 872 59 85 210 34 5 340 7 561 2013 928 111 990 66 102 235 37 6 071 8 540 423 .. Elektronik sektöründe bilgisayar ekranı. İyi mekanik özelliklere.K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. ABS çoğunlukla transparan değil ve renklidir. ABS düşük özellikli mühendislik uygulamalarında sıkça kullanıldığı için. Poliolefinlerin aksine. özellikle elektronik ve otomotivde. başlıca mühendislik polimerleri içinde en az pahalı olanıdır. mekanik güç gerektiren uygulamalarda geniş kullanımı vardır.O. baskı ve dekorasyonda yapışkanlık özelliği iyidir.

Bölgelere Göre Dünya ABS Ticareti (Bin ton) (Bin Ton) Fiili Kuzey Amerika Güney Amerika Batı Avrupa Orta Avrupa Doğu Avrupa Orta Doğu Afrika Asya Pasifik Tüm Bölgeler 2002 -86 -40 -47 -42 -20 -114 -30 375 -4 2003 0 -40 47 -36 -21 -122 -29 477 276 Tahmini 2004 -39 -41 130 -31 -22 -122 -25 149 -1 2005 -68 -53 167 -34 -25 -115 -31 158 -1 Projeksiyon 2006 -113 -59 117 -38 -30 -125 -32 281 1 2010 -196 -74 -2 -50 41 106 -34 208 -1 2013 -31 -81 -4 -55 35 104 -37 69 0 Kaynak: Chem Systems PET PET’in transparan ve yarı-kristalize (opak. PET için büyük bir pazar da. Rap. su şişesi sektöründe pazarın büyük payını almaya başlamıştır. Rusya bira şişesi ihtiyacının dörtte bir PET’den karşılanmaktadır. Son zamanlarda ise yüksek berraklığı ve suda değişik tat bırakmaması nedeniyle. maden suyu. PET bira şişeleri Çin ve Rusya gibi gelişmekte olan ülkelerde giderek yaygınlaşmakta olup.K. Yarı kristalize tür güçlü. “Uyuyan dev” tabir edilen bira şişesi sektörü de büyümeyi devam ettirecektir. PET şişeler sağlamdır ve kolay kırılmamaktadır.. PET 1970’lerin sonlarında alkolsüz içecek ambalajı ile tanıştırıldığından bu yana her yıl global olarak %10 gibi güçlü bir büyüme yaşamıştır. Hafifliği ve oksijen ve karbondioksite karşı iyi bariyer özelliklerinden dolayı. PET piyasaları son 20 yılda çok kuvvetli gelişme göstermiştir. kozmetik.6 milyon ton olan PET talebinin 2008 yılında 15. 2004-2008 yılları dünya PET talebi aşağıdaki grafikte karşılaştırmalı olarak verilmektedir: 424 . ilaç ve kişisel bakım ürünleri ambalajları ile elektrik uygulamalarıdır. beyaz) olmak üzere 2 türü bulunmaktadır. sert ve kolay iplik haline getirilebilirken.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. transparan türün iplikleştirilmesi daha iyidir. Almanya’da bu uygulamayı memnuniyetle başlatmış bulunmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Aynı zamanda sporcu içecekleri ve meyve suları gibi özellikli niş pazarlarda da yerini almaktadır. daha önce ilgilenilmemiş olan bira şişelemesidir. PET kolay işlenebilir ve polyester elyaf gibi diğer uygulamalara geri dönüşümü olabilir. PET’in gazlı içecek.8 milyon tona çıkması beklenmektedir. 2004 yılında 10. ilaç gibi ambalajlarda da kullanılması bu büyümeyi sürdürülebilir kılmıştır. kozmetik. ilk önce gazlı alkolsüz içecekler pazarında yoğunlukla kullanılmaya başlanmıştır. PET’in diğer kullanım alanları.İ.

6 milyon ton Kaynak: CMAI Toplam Talep: 15. 2005’de %39’a çıkmıştır. Batı Avrupa %5-7 gibi daha yavaş bir yıllık büyüme gösterirken. Çin tüm Asya kapasitesinin %31’ini oluşturmaktadır.. Asya’nın 2000’de %33 olan payı. PET’in bariyer özelliklerden kaynaklanan teknik kısıtlamaların üstesinden gelindikçe yeni uygulamalarda kullanımı da gündeme gelecektir. 2005’de %31’e. Kuzey Amerika’nın 2001’de üretimde %35 olan payı. Avrupa’nın 2000’de %21 olan payı ise 2005’de %16’ya düşmüştür. Uzun vadede. Avrupa pazarının yılda ortalama %7-9 büyümesi beklenmektedir. ABD’de de talep 2005-06’da. Avrupa/ Orta Doğu/ Afrika 37% Dünya PET Tale bi 2004 Asya 25% Avrupa/ Orta Doğu/ Afrika 36% Dünya PET Tale bi (tahmin) 2008 Asya 29% Amerika 38% Amerika 35% Toplam Talep: 10.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. 425 .K.İ. Üretim de büyük bir değişimle şu anda dünyadaki en büyük üretici olan Kuzey Amerika’dan Asya’ya kayacaktır.8 milyon ton Kaynak: CMAI Gazlı içecekler ve bira uygulamalarında PET talebi. 2008’de pazarda üstünlüğü ele geçirecek olan Asya’ya hızla kaymaktadır. 2004’ten az da olsa büyümeye devam edecek. Tersine. PET pazarındaki büyüme yüksek enerji ve girdi fiyatlarından gelen maliyet baskılarından olumsuz etkilenebilecektir. Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. yılda %10 büyüyen Orta ve Doğu Avrupa lokomotif olacaktır.

426 . Rap. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.İ..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K.

Yurt içinde üretilen ürünlerde yüksek ürün kalitesi vardır. Sektörün Güçlü Yönleri (STRENGTHS) • • • • • • • • • Yıllık talep % 12 civarında artmaktadır. Rap.. 3. EK. 1. Mevcut üretim tesislerinin ekonomik ömürleri azalmaktadır.C : GZFT (SWOT) ANALİZİ Türkiye’de Petrokimya Sanayine önümüzdeki yıllarda içinde yatırım yapılmazsa plan dönemi sonunda Türkiye’deki üretimin talebi karşılama oranı %10’ların altına düşecektir. Yurt içi üretildiğinde dışarıdan gelecek ürün fiyatları için denge unsuru olmaktadır. Sektörün Zayıf Yönleri (WEAKNESS) • • • • • • Giderek Pazar payı azalmaktadır. Talep Dünya ortalamasının (2-3 katıdır) Tecrübeli iş gücüne sahiptir. 427 .K. Bu da gösteriyor ki Petrokimya Sanayi dışa bağımlı olacaktır. Başta Türkiye Cumhuriyetleri olmak üzere hammadde kaynakları olan ülkelere yakın bulunmaktadır. Sektörde yeterli AR-GE çalışmaları bulunmamaktadır. Sektördeki Fırsatlar ( OPPORTUNITIES) • • • Hızla artan Yurt içi talep ve dünya ölçeğinde fabrikalar kurma imkanları bulunmaktadır. Sektördeki fabrikaların üretimleri sırasındaki kullandıkları Yardımcı Kimyasal Maddeler (Katalistler.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Doğal gaz ve petrol boru hatları bulunmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Yeterli hammadde kaynağı yoktur. Hammadde kaynağı olan Tüpraş Rafinerileri ile herhangi bir entegrasyon yoktur. Bu değerlendirmeler çerçevesinde sektörün Türkiye’de güçlü ve zayıf yanları ile sektördeki fırsatlar ve tehditlerin analizini şu şekilde yapabiliriz. Geniş ürün yelpazesi üretecek konumdadır. additivies) ithal edilerek karşılanmaktadır. Türkiye’de 6000 civarında petrokimya ürün işleyen (son ürün yapan) kuruluş vardır. 2. Kişi başına Termoplastik tüketim düşüktür. Yurt içi talep dalgalanmalarından etkilenmemektedir.İ.

428 .İ. Sektördeki Tehditler ( THREATS) • • • • • Türkiye’nin çevresindeki ülkelerde büyük petrokimya yatırımları yapılmaktadır. Arz ve talep dengesi ürün fiyatlarını etkilemektedir. • Mevcut üretimlerin yapıldığı Aliağa kompleksinde alt yapısı yeni yatırımları kaldıracak büyüklüktedir. Daha ucuz hammadde olan Etan’ın Türkiye’de bulunmamasından dolayı maliyet avantajı yoktur. 4. Rap. Petrokimyasal ürünlerde ithalata “0” vergi uygulanmaktadır. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Dolayısıyla petrokimyasal ürünlerin yurt içi fiyatları ile dünya fiyatları aynıdır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K..

5.0 Aliağa 2006 - 3 2007 3 2009 19 Yumurtalık 88 Aliağa 2004 60 2006 429 .1 - Aliağa 2006 70 270.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Eklenecek Yeni Kapasiteler Tablo 29: Petrokimya Sektöründe Eklenecek Yeni Kapasiteler Yatırıma Başlama Yılı Proje Adı VCM Fabr. Fabr. Advanced Control ve Optimization Sistemi Kurulması ETİLEN Fabrikası'na 3 Adet Küresel Tank Yapılması Buhar Üretim Darboğaz Giderme Başer Petrokimya (Basıc) PS Fabrikası Tevsii Kapasite Bin t/y Yaratılacak Yatırım Üretime Yatırım Yaratılacak İlave Süresi Başlama Tutarı İstihdam Kapasite (Yıl) 2 Yatırım Yeri Yılı Mily.İ.1 - Aliağa 2005 - 2 2007 0.7 - Aliağa 2005 - 3 2007 9.9 - Aliağa 150 45 2 2008 9. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. $ (Kişi) 2005 - 2 2007 2.2 Aliağa 2006 90 35 2 2008 4.8 Aliağa 2006 120 24 2 2008 10.6 Aliağa 2006 - - 2 2008 2.. Rap.K.4 - Aliağa 2005 Paraksilen:132 Paraksilen:60 Benzen:125 Benzen:76 Stiren:300 PS:270 ABS:60 35 2008 4 2010 2 2008 33.1. POLİSTİREN ve ABS Fabrikaları Yatırımı PTA Fabrikası Rehabilitasyon ve Kapasite Artırımı PVC Fabrikası Kapasite Artışı TUBULAR AYPE (TAYPE) Kapasite Artışı ACN Fabrikası Kapasite Artırımı ve Rehabilitasyonu ETİLEN Fab.0 Aliağa 2006 - 50 MW Gaz Türbin ilavesi 60 2 2008 3.3 - Aliağa 2006 24. EK.D : Yatırım Tahminleri 3. Vent Gazlarının Geri Kazanma Sistemi Rehabilitasyonu AYPE-1 ve 2 Fabrikaları Rehabilitasyonu KA Fabrikası Elektrolizer Sistemi Rehabilitasyonu AROM. Darboğaz Giderme ve Kapasite Artırımı STIREN.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap. 430 ..K.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ.

Lojistiği ve alt yapısı mükemmel çok geniş çapta sanayinin yerleşmesine imkan veren . yeni bir Petrokimya tesisi kurulması projesine. Bu amacın gerçekleşmesi için öncelikle yapılması gerekenler.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. CBR ve Karbon Siyahı üreten kısmen atıl durumdaki tesisler bulunmaktadır. 4691 sayılı “Teknoloji Geliştirme Bölgeleri” Kanunu ile Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin kurulması için gerekli arazi temini. Devletin ve Petkim’in müteşebbislere sunacağı yardım ve imkanlara aşağıda değinilmektedir. Petkim’in Tüpraş’a sattığı Körfez Kocaeli Yarımca’da yerleşik SBR. yerleşik olduğu Aliağa’da Petkim tesisleri içinde ikinci bir Petrokimya Kompleksinin kurulması yönünde başvurularda bulunmuştur. Petkim alt yapısı kullanılarak yapılacak her türlü ortak girişimde.12. resim ve harçtan muaf tutulmakta olup. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.00 ton satılabilir petrokimyasal hammadde üretim kapasitesi olan. teknopark işletme faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar da 31. yasal düzenlemeler. Yatırımları Teşvik Amacıyla Devletin. Kısıtlı yatırım bütçeleri nedeniyle ertelenen ancak fizibilite etütlerinde kârlılığı görülen. Çalıştay Grubu Raporu’nda da konu ile ilgili olarak Bakü-Ceyhan ve mavi akım gibi petrol ve doğalgaz hatlarından yararlanarak yeni petrokimya ve kimya kompleksinin kurulmasının yararlı olacağı. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Teknoloji yoğun faaliyet gösteren işletmelere yönelik alt yapının kurulması ve geliştirilmesi ile işletmelerin bu alanlarda faaliyet göstermelerinin özendirilmesi amacıyla.2013 tarihine kadar vergiden müstesnadır. Rap.Kimya Sanayii Gelişim Şurası 1. bürokrasiden arınmış . Kanunun uygulanması ile ilgili işlemlerde her türlü vergi. 27 Mayıs 2005 tarihinde İstanbul da yapılan. vurgulanmıştır.1. “Türkiye’nin uygun alt yapı . Bunların dışında petrokimyasal hammadde üretimi yapılabilen saha olarak. 2001 yılından itibaren uygulamaya konulan 4691 sayılı “Teknoloji Geliştirme Bölgeleri” Kanunu kapsamında Eylül 2005 ayı itibariyle 20 adet Teknoloji Geliştirme Bölgesi kurulmuş bulunmaktadır. Ülkemizin en büyük Petrokimya Tesisi yılda 1.İ. vergi ve finansman uygulamaları ile global kimya sanayi yatırımcıları için tercih edilen bir ülke haline getirilmesi ”şeklinde saptanmıştır. Sanayi Alt Yapısının Kurulması ile ilgili Düzenlemeleri. EK.E : Muhtemel Yatırım Alanları ve Yerleri ( Petrokimya Alanındaki Tüm Sektörler için Genel) Rapor içinde yer alan yatırım tablolarından da görüleceği üzere. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri yönetici şirketleri.330. Petkim bir çok defa. yardım amacıyla bütçe imkanları ölçüsünde Devlet tarafından karşılanmaktadır. 431 .dir. özel şirketlerin sıcak bakması durumunda veya bunun dışında.K. alt yapı ve idare binası inşası ile ilgili giderlerin Bölge yönetici şirketince karşılanamayan kısmı. Onu Advansa ile Basic takip etmekte olup her ikisi de Adana Yumurtalık’ta üretim yapmaktadır.. kümeleşmiş özel kimya ve petrokimya bölgeleri planlanarak bunların en kısa zamanda hayata geçirilmesi olarak tanımlanmıştır. Petkim Petrokimya Holding A. Kimya Sanayi Özel İhtisas Komisyonunun 24-25 Ekim 2005 tarihli toplantısında Kimya Sanayinin Yatırım konusundaki stratejik amacı . entegre .Ş.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Faydalanan Hedef Kitle. Bedelsiz Arsa Tahsisi 5084 ve 5350 sayılı Kanun kapsamındaki illerde yer alan Organize Sanayi Bölgelerindeki boş parsellerin gerçek veya tüzel kişilere bedelsiz tahsisinin yapılmasıdır. Türkiye'deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgedeki faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazanç ve iratlar. İsrail. gelir vergisi. Serbest bölgelerin kuruluş amaçları. Japonya. yatırımcılara tahsisini içeren bu destek. Rap. harç. Serbest bölge faaliyet ruhsatı sahibi firmalardır. 40 Milyon A.D. dış finansman ve ticaret imkanlarından daha fazla yararlanmak olarak sayılmıştır. Türkiye'nin diğer yerlerine getirildiğinin kambiyo mevzuatına göre tevsiki halinde de. Türkiye’de ihracat için yatırım ve üretimi artırmak. ülkenin siyasi sınırları içinde olmakla beraber gümrük hattı dışında sayılan. ülkede geçerli ticari. elektronik ve ileri malzeme teknolojisi konularında çalışan yenilikçi firmalar yer almaktadır.Uygulayan Kuruluşlar.Anılan muafiyetlerden yararlanabilmek için Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndan (Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü) faaliyet ruhsatı almak gerekmektedir Petkim Arazilerinin Yatırımcılara Tahsis Olanakları . bu muafiyetlerden yararlanabilmeleri için Dış Ticaret Müsteşarlığı (Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü) ’nden faaliyet türlerine göre 10 ile 30 yıl arasında geçerli süreyle faaliyet ruhsatı almaları gerekmekte olup bu ruhsat ile kurumlar vergisi. Söz konusu Kanun uyarınca serbest bölgeler gümrük hattı dışında sayılmaktadırlar ve bu bölgelerde vergi. katma değer vergisi ile her türlü vergi. Petkim’in Sağlayacağı İmkanlar: • • İstenilen Özellikte Arsa Tahsisi ve Alt Yapı Deniz Taşımacılığında Liman Hizmetleri 432 .K. resim. Dış Ticaret Müsteşarlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğüdür..Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli şekilde temin etmek. Dolarına ulaşmış bulunmaktadır. gelir ve kurumlar vergilerinden muaf olmakta işleticiler ve kullanıcılar yatırım ve üretim safhalarında Bakanlar Kurulu'nca belirlenecek teşviklerden yararlandırılabilmektedirler.B. bu bölgelerde yer alan yaklaşık 500 Ar-Ge firmasında şu anda 5000 civarında AR-GE personeli çalışmaktadır.Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde ağırlıklı olarak sırasıyla yazılım. Serbest bölge firmalarının. 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu uyarınca kurulurlar. Serbest Bölgeler Genel olarak. İlan edilen Teknoloji Geliştirme Bölgelerinden %50’si faaliyete geçmiş olup. sınai ve ticari faaliyetler için daha geniş teşviklerin tanındığı ve fiziki olarak ülkenin diğer kısımlarından ayrılan yerler olarak tanımlanabilen serbest bölgeler.İ. Kırıkkale illeri ile Bozcaada ve Gökçeada ilçelerini de kapsamaktadır. Kanun kapsamında yer alan 49 il yanında Zonguldak. mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen uygulandığı. OSB’lerdeki tahsisi yapılmamış boş parsellerin. resim ve harç muafiyetinden yararlanmaktadırlar. gümrük ve kambiyo mükelleflerine dair mevzuat hükümleri uygulanmamaktadır. Samsun. Faaliyete geçen Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde bulunan şirketlerin bu bölgelerde gerçekleştirdikleri Ar-Ge çalışmaları sonucunda üretilen ileri teknoloji ürünlerinin başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere. bilişim. yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak. İngiltere ve Almanya’ya yapılan toplam ihracatı 2005 yılı Ağustos sonu itibariyle.

433 . sosyal tesislerden faydalanma imkanlarıdır. Endüstri Bölgeleri.Ortak Boru Hattı. A-İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri. Geri ödeme süresinde.Azot. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın Petkim’e ait yaklaşık bin yüz dönüm arazinin kiraya verilebilmesi hususunda Petkim Genel Müdürlüğünü yetkilendirmesi de gündemdedir. değişiklik göstermektedir..İ. Altyapı kredilendirme oranında. Hastane. Alt yapı tamamlama zorunludur.Tesis sahiplerinden katkı payı alınmaz.000 m2 den büyük. Gelişmiş illerde . tahliye işleri. Revir. Bir alanın özel endüstri bölgesi ilan edilebilmesi için aranan şartlar: Üzerinde kurulu sanayi tesisi bulunan. Bakanlığın uygun görmesi ve Kurul’un değerlendirmeleri ve Bakanlar Kurulu Kararı ile özel endüstri bölgeleri ilan edilir. tamir.. Alan büyüklük limiti yoktur. maddesine göre özel hukuk ile kurulan OSB yi ifade eder. Projelendirme ve alt yapı işleri Bakanlıkça gerçekleştirilir. 4737 Sayılı Kanun ve 5195 Sayılı Kanun çerçevesinde Endüstri bölgesi olarak ilan edilen arazi kamulaştırılarak Hazine adına tescil edilir ve Maliye Bakanlığı tarafından endüstri bölgesi olarak kullanılmak üzere tahsis yapılır. 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri kanununun 26. mülkiyeti yatırımcıya ait alan olması. arazi alanı 150. Destek tedbirleri Kalkınmada Öncelikli Yöre.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Organize Sanayi Bölgeleri 4562 sayılı Organize sanayi Bölgeleri Kanunu Gerçek ve tüzel kişilerce veya müteşebbis heyet tarafından Bakanlık izni ve Bakanlar Kurulu Kararı ile Kurulur. B. Normal illerde. İki kategoride başvuru yapılabilmektedir. kurul değerlendirmesi ve Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulmasına izin verilir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Yıllık Yatırım Programında yer alan Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi projeleri proje bazında ve proje keşfine uygun olarak desteklenmektedir. Mal ve Hizmet Üretim Bölgeleridir. yükleme. Örneğin Petrokimya Organize Sanayi Bölgesi Müracaatı bu kapsamda yapılabilir.vb) Yatırım Türüne Bağlı Petrokimyasal ana hammadde girdi tahsisi Diğer Ortak Kullanım Alanları. Rap. Özel Endüstri Bölgelerinde kamulaştırma olmaz Bölgenin işletmesinden mülk sahibi sorumlu olur. Petkim için en uygun seçenek Özel Endüstri Bölgesi seçeneğidir. Bu kapsamda İhtisas Endüstri Bölgeleri. Buralar için uygulanacak devlet yardımları normal endüstri bölgesinde uygulanacak devlet yardımlarından ayrı olarak Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenir. Özel Endüstri Bölgeleri ve Münferit Yatırımlar gibi seçenekler mevcuttur.K. Faiz oranında. Kamulaştırma yoktur. Doğrudan Petkim veya yatırımcılardan oluşan müteşebbis heyetin Bakanlık müracaatı.Özel Organize Sanayi Bölgeleri. • • • Yardımcı İşletme Girdi Tahsisi ( Elektrik–Su-Buhar-Hava. Ayrıca Dokuzuncu Plan hazırlıkları yapıldığı 2005 yılı Aralık ayında. Aynı iş kolunda ve bu iş kolunda alt sanayi gruplarında faaliyet gösteren tesislerin yer aldığı sahalardır.

Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Kiraya verilen alanlara gelecek kuruluşların. Rap. 434 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.İ. yukarda bahsi geçen Petkim alt yapı ve tesislerini kira bedeli karşılığı kullanarak bölgede bir Endüstri Parkı oluşturacakları planlanmaktadır.K..

Rap. AB’ye tam üye olunması durumunda sektörde eğitim alanındaki yeni oluşumlarda (AR_GE merkezleri gibi) sanayi kurumları. Türkiye’nin büyük bir pazarın ortasında bulunan coğrafi konumu. Ancak. AR-GE Faaliyetlerinde . 70’li yıllarda gündeme gelen çevre sorununa çözüm arayışı “kirleten öder” prensibi ile başlamış günümüzde bu anlayış yerini “kirliliği yerinde önleme” anlayışına bırakmıştır. Çevre uygulamalarında vb.K. gerekse lisansüstü öğrencilerinin bu kurumda yapacakları çalışmaları destekleyeceklerdir. Türkiye petrokimya sanayi üretimler. Batıda petrokimya sektöründe Ar-Ge çalışmaları özel sektörde yoğunlaşmış olmasına rağmen ülkemizde bu çalışmalar ağırlıklı olarak Tübitak ve üniversiteler tarafından gerçekleştirilmektedir. EK. Muhtemel gelişmeler ve Sektörün Rekabet gücüne Etkileri Türkiye’deki petrokimyasal ürünlerin talep artış hızları dünya ortalamalarının çok üstündedir. en azından yurtiçi talebi karşılayacak düzeyde yüksek teknolojiye sahip yatırımların bir an önce başlaması gerekmektedir. Teknoloji. Talepteki hızlı büyüme ve arzdaki yetersiz artış nedeni ile yurt içi üretimin pazar payı hızla azalmaktadır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. gerek profesyonel kişilerin çalıştırılmasına destek olarak. Sektörde Ar-Ge’nin geleceği için finansal destek çok önemlidir. Petrokimya sektöründe teknolojik ve yapısal gelişmeler küreselleşmenin ve endüstrinin zaman içinde ortaya çıkan ihtiyaçları doğrultusunda gerçekleşmektedir. İstihdam Piyasasında. Bu hem ülke ekonomisinde katma değer yaratacak hem de sanayi yoğun bölgelerde istihdam yaratılmasına neden olacaktır. AB ülkeleri ile karşılaştırıldığında oldukça düşük seviyelerdedir. Önümüzdeki yıllarda Petrokimya Sanayinde küreselleşmenin artarak devam etmesi beklenmektedir.. Bunun için yasal olarak Ar-Ge fonları oluşturulması gerekmektedir. günümüzdeki en pahalı konsept olan bilginin en verimli şekilde üretilmesi gerekmektedir. Arz taleple aynı hızla artmaktadır. Girdi Piyasalarında. Pazar avantajı ve hammadde rekabet gücünü etkileyebilecek en önemli faktörlerdir. Yaratıcı ve yenilikçi düşünceye uygun işgücü altyapısının hazırlanarak. gerek kurumun yıllık bütçesine belli oranda katkıda bulunarak. Türk petrokimya sanayinde uzun zaman boyunca dışarıdan satın alma ve yabancı sermaye ortaklıkları ile teknoloji ithal edilmiştir fakat bu sektörün rekabet gücünü arttırabilmesi için kendi teknolojisin geliştirmesi ve Ar-Ge ‘ye gereken önemi vermesi gerekmektedir. Türkiye petrokimya sanayi kalite standardı açısından gelişmiş ülkelerin çok gerisinde değildir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. 435 . petrol kaynaklarına yakınlığı ve navlun avantajına sahip olması gibi nedenlerden dolayı.F : Teknoloji. Türkiye Petrokimya sektöründe özellikle ara eleman ihtiyacının ve genel anlamda kimya sektörleri alt sektörlerine ilişkin yeni mesleklerin tanımlanması ve bu ihtiyaca yönelik işgücünün yetiştirilmesi açısından meslek standartlarının yeni çıkacak olan meslek standartları yasası ve Avrupa Birliği’nde öngörülen ve petrokimya sektörünün değişen ve gelişen yeni alanlarına uygun insan gücü ihtiyacının uluslar arası norm ve standartlara uygun olarak tanımlanması gerekmektedir. Bu sektörde iyi ve kalifiye işgücünün yetiştirilmesi rekabet üstünlüğü sağlayacaktır.İ.

2000 yılında Pektim tarafından da kabul edilen Üçlü Sorumluluğun her üç ayağını da oluşturan yapılanma kapsamında şirket bünyesinde çevre. Petrokimya sektörünün ülkemizdeki en büyü temsilcisi Petkim. Üçlü sorumluluk Avrupa’da dünyada petrokimya sektöründe çalışan şirketlerin “Resposible Care” adıyla çevre. ana petrokimyasal maddelerin üretiminde rafinerilerin rolünün artacağı ve nafta kullanımının akaryakıt üretiminden petrokimyasal üretimine doğru kayacağı öngörülmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.K. Çevresel normlar bir süre sonra sektöre girişi arttıracak ve rekabet ortamını etkileyecektir. insan sağlığı ve iş emniyeti grupları oluşturulmuştur. Rap. planlamakta ve Üçlü Sorumluluk anlayışı ile yönlendirmektedir.İ. benzin standartlarındaki değişiklikler rafinerilerinin üretim stratejilerinin değişmesine neden olacaktır. Gelişmiş ülkelerde uygulamaya koyulmaya başlanan ve Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde de yakın gelecekte uygulanması kaçınılmaz olan çevre regülasyonlarının sonucu olarak. ölçmekte. Bu kapsamda daha birçok petrol şirketinin petrokimyasal üretimi işine girmesi ve büyük petrol şirketlerinin büyük petrokimyasal şirketleri ile birleşmeye gitmesi kaçınılmaz görülmektedir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. iş emniyeti konusunda gönüllü olarak yürüttüğü bir uygulamadır. 436 . bu bilinçle çevreye etki eden tüm faaliyetlerini izlemekte.. Bu değişimin sonucu olarak. insan sağlığı.

araştırma kurumları. inşaat.. Türkiye kişi başı plastik tüketimi açısından Avrupa ülkelerinin çok gerisinde kalmıştır. %29 ile en büyük plastik tüketicisi konumundadır. Bu endüstri öbekleri. Batı Avrupa kauçuk sektörünün geçen yıl yüzde 2. elektik ve elektronik. 437 .K. Yüzde 10 yıllık büyüme hızı ile 2010 yılında Türkiye plastik tüketiminin 6. petro-rafineri olgusu çerçevesinde lojistik açıdan uygun bir bölgede. Rap. petrol rafineri ürünleri ve doğal gazdan başlayarak plastikler. tekstil ve tarım gibi birçok sektöre girdi sağlayan lokomotif bir sanayi dalıdır.2 milyon ton tüketimle 6. küçük ve büyük ölçekli firmaları. Bu durumda. Kimya sanayiinin olmazsa olmazıdır. yan sanayisi. Petrokimya Sanayi. genç nüfusu ve henüz doyuma ulaşmamış pazarı. kişi başına tüketimin ise 85 kilograma yükseleceği öngörülmektedir. “yenilikçi” olmalarında “endüstri öbekleri” olarak da adlandırılan endüstri kümeleşmelerinin çok önemli rol oynadığı kabul edilmektedir. Plastik Sanayii Petrokimya Sanayiinin bir alt grubu olarak girdisinin %90’ını bu sektörden sağlamaktadır. Ambalaj sanayii çok geniş ve büyük bir endüstri kolu olup. teknoloji geliştirme merkezleri ve gerekli eğitim kurumlarını bünyesinde bulundurmaktadır. Ortadoğu’daki dev ölçekli petrokimya tesisleri ile batısındaki büyük ölçekli pazarlar arasında köprü konumunda olması gibi avantajlarla rekabet gücü yüksek bir bölgesel oyuncu olma potansiyeline sahiptir.5 olan büyüme hızının bu yıl yüzde 3. lastik ve elyaf hammaddeleri ve diğer organik ara malları üreten ambalaj. Plastik tüketicisi diğer sektörler arasında otomotiv. Türkiye yılda yaklaşık 2. sırada yer almasına karşın kişi başına tüketimde 44 kilogram ile Avrupa ortalamasının çok altında kalmaktadır. Batı Avrupa’da yılda 37 milyon ton tüketim vardır. EK. Ambalaj sanayiini %24 ile inşaat-yapı ürünleri sanayii izlemektedir.İ. Batı Avrupa plastik sektörü yüzde 4–5 oranında büyüme hızına sahiptir. otomotiv sektörü hem en büyük kauçuk tüketicisi ve orta düzey plastik tüketicisi olarak plastik ve kauçuk sanayiinin en önemli alt sektörlerinden biri olarak anılmaktadır. tercihen bir liman kenti yakınında petrokimyasal merkezli olarak yapılandırılmışlardır. Dünyanın çeşitli bölgelerinde var olan kimyasal endüstri öbekleri. 2000’de AB ülkeleri toplam sentetik kauçuk üretiminin yüzde 23’ünü gerçekleştirirken. ülkenin coğrafi olarak Avrupa ve Asya’nın buluştuğu noktada yer alması. petrokimya sanayinin kimya sanayi içindeki yerini açık ve net bir şekilde ortaya koymaktadır. Türkiye plastik ve kauçuk sanayiinde de. mobilya ve tarım sektörlerini saymak mümkündür.5 milyon tona.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Günümüzde bölgelerin/ülkelerin kalkınmasında ve gelişmesinde. ev eşyası. Ülke ekonomilerini sürükleyen sektörlerden biri de otomotiv endüstrisi olup.6’ya çıkmıştır. otomotiv. geçen yıl bu oran 2. hatta daha da ilerisi. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Petrokimya sanayiinin hammadde sağlamış olduğu diğer bir önemli sektör de lastik sektörüdür. Küresel plastik tüketimini yönlendiren sektörlerin başında ambalaj ve inşaat sanayii gelmektedir. kauçukların yaklaşık %85’inin kullanıldığı araç lastiği ve otomotiv yan sanayii de bu sektörün içinde yer alır.85 milyon tonluk üretimle yüzde 24’e çıkmıştır. ucuz işgücü maliyetleri. Türkiye kauçuk sektörü de plastik sektöründe olduğu gibi üretim açısından AB ülkelerine kıyasla oldukça geridedir. elektronik.G : Diğer Sektörler ve Yan Sanayi ile İlişkilerde Muhtemel Gelişmeler: Petrokimyasal ürünlerin sayıları on binlerden fazla kimyasalın üretiminde kullanılması.

teknoloji geliştirmek Türkiye’nin olmazsa olmaz hedefleri olmalıdır.K. araştırma kurumları. Söz konusu küçük ve büyük ölçekli firmaların petrokimya kompleksi etrafında yer almaları. küçük ve büyük ölçekli firmaları. teknoloji destek merkezi gibi birçok destek hizmetinin ortak kullanımının getirdiği avantajların yanı sıra. yeni ürünler üretmek. daha üretken hale getirmek için var olan Kimya Sanayiinin yaklaşık %25’ini oluşturan Petrokimya sanayii Türkiye’nin olmazsa olmaz sektörlerinden biridir. yardımcı işletmeler. 2003 yılında gerçekleştirilen Vizyon 2023 çalışmasının sonunda Kimya Paneli. Kimyasal endüstri öbeği yapılanması içinde oluşturulacak teknoloji geliştirme merkezleri bünyesinde ÜniversiteSanayii İşbirliği’nin sağlanması. petrorafineri olgusu çerçevesinde petrokimya merkezli “yenilikçi” bir endüstri öbeğinin/bölgesinin lojistik açıdan uygun bir bölgede. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. pek çok alana girdi sağlayan. Hem ülkemizin petrokimyasal talebini büyük ölçüde karşılamak. uygun altyapısı ve gerekli eğitim kurumları ile oluşturulmasını önermiştir. bakım ve onarım. ne var ki ileri teknoloji gerektiren (speciality and life-science chemicals) katma değeri yüksek ürünler söz konusu olduğunda gelişmiş AB ülkelerinin henüz çok gerisinde olan kimya endüstrisinin hamle yapabilmesi için yukarıda tarifi yapılan türde endüstri öbeklerinin kurulması büyük önem taşımaktadır. daha güvenli. hem de dolaylı olarak petrokimyasal ürünleri hammadde olarak kullanan diğer sektörlerin rekabet gücünü artırmak için daha çok üretmek. Rap. daha çok yatırım yapmak. Dünyada yer alan önemli kimyasal endüstri öbekleri 60 hektarla 4000 hektar arasında değişen büyüklüklerdeki alanlarda yapılandırılmışlardır.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. katma değeri yüksek ürünler üretmek. yan sanayisi. Hayatı daha sağlıklı. Ülkemizde. 438 . bu firmaları hammadde taşıma ve stoklama maliyetinden kurtararak son ürün maliyetini düşürme avantajı sağlamaktadır.İ. tercihan bir liman kenti yakınında. petrokimya ve kimya sanayinde teknoloji geliştirme projelerinin hayata geçirilmesi açısından da önemli adımlar atılacaktır.. başlangıç desteği sağlayan firmaları.

C. T.1998 tarih ve 11838 sayılı iznine istinaden Esas Sermaye sisteminden 300 milyon YTL tavan ile Kayıtlı Sermaye sistemine geçmiştir.1998 tarih ve 7478 sayılı oluru. SERMAYE DURUMU KAYITLI SERMAYE ÇIKARILMIŞ SERMAYE 300. Özelleştirme Faaliyetleri ve Muhtemel Etkileri : Petkim’in özelleştirme süreci devam etmektedir.300 204. EMEKLİ SANDIĞI DİĞER TOPLAM ÇIKARILMIŞ SERMAYE % 111.11.68 100 Şirketimiz.750 BİN YTL. 204.332.000 54.19. 19.750. 439 .197.Ş. Sermaye Piyasası Kuruluna Kayıtlıdır ve Hisselerin dağılımı aşağıdaki gibidir.200 14. YTL ORTAKLAR ÖZELLEŞTİRME İDARESİ BAŞKANLIĞI T. Rap. PETKİM PETROKİMYA HOLDİNG A. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.Ş.000 BİN YTL.500 79.2001 tarih ve 1022/17 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ve Sermaye Piyasası Kurulunun 30. EK.12.2001 tarih ve 2461 sayılı sermaye artırımının tamamlanmasına ilişkin belgesi ile sermayesini 117.H: Sektörde Kamunun Rolü.00 38.220. Sermaye Piyasası Kurulunun 07. Şirketimiz.750 bin YTL’sına yükseltmiştir.İ.K.C.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Bu konu Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.04.000 bin YTL’dan 204. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığının 27.32 7. Petkim Petrokimya Holding A..

.İ. 440 .Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö.K. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Rap.

AB’nin Ortak Ticaret Politikası’nın temel prensip ve mekanizmalarına uyum sağlanması. Ortak Gümrük Tarifesine uyum: 1/95 sayılı OKK hükümleri doğrultusunda. EK. dış ticaret rejimini düzenleyen mevzuatımızın AB mevzuatıyla uyumlu hale getirilmesine çalışılmaktadır. ihracat ve ithalatta ortak kurallar. kısıtlı sayıdaki hassas ürün için üçüncü ülkelere karşı Ortak Gümrük Tarifesi (OGT) hadlerinden daha yüksek gümrük vergileri tatbik edilmesi olmuştur. belirli üçüncü ülkelerden yapılacak ithalatta ortak kurallar.. Bu çerçevede. Ancak 2001 yılı ithalat rejimimizin yürürlüğe konulması ile bu konudaki geçiş süreci de sona ermiş ve tüm sanayi ürünleri itibariyle OGT oranlarına uyum sağlanmıştır. ilk etapta 2002 İthalat Rejimi Kararı kapsamında belirli bazı ürünler bakımından yürürlüğe konulabilmiş. Rap.K : Avrupa Birliği’ne Katılım Sürecinin Sektöre Etkileri (Petrokimya Alanındaki Tüm Sektörler için Genel) AB Uyum Çerçevesinde Petrokimya Sektörünün Etkilendiği Mevzuatlar.K. dampingli ve sübvansiyonlu ithalata karşı korunma. Genelleştirilmiş Preferanslar Sistemine Uyum: AB'nin gelişme yolundaki ülkelerle en az gelişmiş ülkelere uyguladığı otonom tarife tavizlerinden oluşan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi rejimi (AB-GTS). Petrokimya sektörü bazında herhangi bir korunma mevcut değildir Bu kapsamda. 2003 ve 2004 yılı İthalat Rejimleri kapsamında yapılan düzenlemelerle GTS Rejimimiz kapsamında genişletmeye gidilmiştir. Termoplastiklerde üçüncü ülkeler için Gümrük Birliği öncesinde %12. hariçte işleme alanlarındaki AB mevzuatına uyum çalışmaları sürmektedir. AB’nin OGT’si ile birebir uyum içerisinde olup. yeni ticaret politikası araçları.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. AB’nin üçüncü ülkelere karşı uyguladığı ikili ve otonom tercihli ticaret rejimlerinin üstlenilmesidir. miktar kısıtlamalarının idaresi.İ. bilahare. Son olarak.5 seviyesine gerilemiştir.5 seviyesinde olan gümrük vergileri. dahilde işleme. AB GTS rejimi 20 Aralık 1995 tarih ve 95/7606 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İthalat Rejimi Kararı’na ek olarak hazırlanan 2004/7731 sayılı 441 . 1996 yılında başlayan ve 2000 yılı sonuna kadar süren beş yıllık geçiş döneminde. Petrokimyasal ürünler Türkiye ithalatından alınan Gümrük vergileri. Dolayısıyla. Türkiye’nin 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı (OKK) kapsamındaki yükümlülüklerinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. 1/95 sayılı OKK’nın 12’nci maddesi doğrultusunda. Türkiye’nin Ortak Ticaret Politikası’na uyum alanında başka bir yükümlülüğü de. Türkiye ile AB arasında sanayi ürünleri ticaretinde gümrük vergileri 1 Ocak 1996 itibarıyla sıfırlanmış ve Türkiye üçüncü ülkelere karşı Ortak Gümrük Tarifesi (OGT) uygulamaya başlamıştır. 2005 yılı İthalat Rejimi kapsamında %6. Bu durumun tek istisnası. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. resmi destekli ihracat kredileri.

K. KUVEYT. Bilindiği gibi GTS (Genelleştirilmiş tercihler sistemi ) ile. hassas ve hassas olmayan olarak 2 kategoridir. İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Mevzuat ilk olarak 1989 yılında yürürlüğe girmiştir.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Anılan mevzuat. gerek 3.. Haksız rekabet yaratan veya aşırı artan ithalata karşı gerekli durumlarda yerli sanayi korumak için başvurulabilen mevcut yegane araçtır. ülkemizin de taraf olduğu Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Kuruluş Anlaşması ve ülkemiz ile Avrupa Birliği arasında kurulan Gümrük Birliği'nden kaynaklanan uluslararası yükümlülüklerimiz çerçevesinde yeniden düzenlenmiştir. Söz konusu bu ülkeler sahip oldukları son derece ucuz hammadde rezervleri ile ürettikleri petrokimyasal ürünlerini Türkiye’ye sorunsuz ve haksız rekabet yaratacak şekilde diğer 3. Ticaret Politikası Araçları: (Dampingli ve Sübvansiyonlu İthalata karşı önlemler. gelişmekte olan ülkelerin sanayi mallarındaki ihracatını artırmak ve dolayısıyla sanayileşme sürecine katkıda bulunmak amacıyla. Rap. Oysa Avrupa için hammadde temininde ana kaynak olan Cezayir. Tunus gibi ülkelerde nafta hammaddesi harici sektörler kapsamında olmadığından tavizden faydalanarak sağlanmaktadır. Bu gelişmelerin sonucunda Petkim hammadde temininde ve pazar rekabetinde. Suudi Arabistan’da nafta kimyasalı. hassas kategorisindeki ürünlerde (termoplastiklerde) 3. Rusya. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. Buna karşılık Petkim ana hammaddesi naftayı temin ettiği. gelişmiş ülkelerin tek taraflı ticari tavizlerde bulunması öngörülmektedir. ekonomik boyutu son derece önemli olan petrol ve doğal gaz gibi hammadde rezervleri açısından zengin SUUDİ ARABİSTAN. harici sektör kapsamına alındığından. tavizden faydalanamamaktadır. Tarife tavizleri.ülkelere gerekse AB ülkelerine karşı zaman zaman haksız rekabete maruz kalmıştır. İthalatta Korunma Önlemleri Mevzuatı) Gümrük tarifelerin sanayi ürünleri ithalatında etkili bir koruma aracı olarak kullanılma imkânının ortadan kalkmasına paralel olarak. Gelişmiş ülkeler bu ülkelerden ithal ettikleri sanayi malları üzerindeki vergilerini karşılıklılık esası dışında tek taraflı olarak sıfırlamış veya indirmişlerdir. Mısır. korunma (kota ve gözetim) önlemleri gibi ticaret araçları önem kazanmıştır.İ. İndirimler OGT haddi üzerinden sabit indirimler halinde olup . hassas olmayan kategorisinde yer alan ürünlerde gümrük vergileri sıfırlanmış.5 puanlık sabit bir indirim ve spesifik vergilerde %30 oranında bir indirim yapılmıştır. Ürettiği ürünleri öncelikle yurt içi sanayicisinin ihtiyacına cevap verecek şekilde satış politikası oluşturan Petkim Genelleştirilmiş tercihler sisteminden olumsuz etkilenmektedir.Yine Avrupa Birliği ve Dünya Ticaret Örgütü’nün korunma önlemleri mevzuatına uyum amacıyla çıkarılan “İthalatta Gözetim ve Korunma Önlemleri Hakkında Karar” uygulamada etkinliği artırmak amacıyla yenilenmiştir.ülkelere oranla indirgenmiş vergilerle ihraç etmektedirler. İRAN VE RUSYA FEDERASYONU gibi ülkeleri de kapsamakta ve koruma altına almaktadır. Karar ile 25 Ağustos 2004 tarih ve 25564 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmak suretiyle tamamen üstlenilmiştir. Libya. Yeni düzenlemelerde belirli ürünler için fiyat kriterli 442 . Petrokimya sektörü için sistem. ithalatta korunma aracı olarak antı-damping. buna göre.

Romanya. Almanya.02. Finlandiya ve Hollanda ülkelerinden yapılan damping fiyatlı ithalat nedeniyle zarar görmüş. zarar ve nedensellik bağı konularındaki bilgi ve belgeler hazırlanarak 02 Ekim 2001 tarihinde damping soruşturması açılması için DTM’ye müracaat edilmiştir. damping. Belirli bir miktar yahut değer itibariyle ele alınabilmektedir. Söz konusu ülkelerden yapılan ithalata karşı önlem alınması için . MEG ve PTA ürünlerimiz için Gelişme Yolundaki Ülkelere vergi indirimleri getirilmiştir.K. soruşturma başlatılmıştır. Ülkelerden Tarife Kontenjanı kapsamında ithalat yapmalarına 1996 yılından beri izin verilmektedir. MEG ve PTA hammaddelerini kullanan yerli üreticilere talep ettikleri hammadde ihtiyaçlarının Petkim tarafından karşılanamayacağının bildirilmesi halinde.İ.. Açılan damping soruşturması sonucunda bu ülkelerden yapılan AYPE ve PVC ithalatlarının Petkim için maddi zarar tehdidi oluşturduğu tespit edilerek. PVC fabrikası stok fazlalığı nedeniyle üretimine belli bir süre ara vermek zorunda kalmıştır. Petkim’in müracaatı incelemeye değer bulunarak. Raporun hazırlandığı sene 2005 yılında. Petkim’in ürettiği AYPE ürününde Rusya. Yine Petkim’in ürettiği PVC ürününün 2000 yılı Ocak ayından beri ABD. ACN. PVC ürününde Romanya. DTM İthalat Genel Müdürlüğüne söz konusu ürünlerle ilgili veriler ve görüşlerimiz iletilmiştir. Halen devam etmektedir. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr. gözetim uygulaması da yapılabildiği gibi gümrük vergilerinde artış ve diğer yollarla geçici koruma önlemleri de alınabilmektedir. Her yıl açılan tarife kontenjanlarından Petkim’in olumsuz yönde etkilenmemesi için. 2002 yılında tarife kontenjanı uygulaması kaldırılmış ve Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Kapsamında En Az Gelişmiş Ülkeler İle Bazı Gelişme Yolunda Ülkelere Tanınan Tercihli Rejimler sistemine geçilmiş ve ACN. Rap. Macaristan. Bulgaristan. Rusya. Romanya’nın. miktar ve vergi oranlarının tespit aşmasında. Tarife Kontenjanı Mevzuatı: AB ile Türkiye arasındaki Gümrük Birliği uyumundan kaynaklanan Tarife kontenjanı bir mal veya mal gurubunun ithalatında uygulanmakta olan gümrük vergisi oranlarında belirli bir miktar veya değer için indirim yapılması veya muafiyet sağlanmasını ifade etmektedir. ACN ürününe 35 000 ton sıfır gümrük vergisi ile tekrar tarife kontenjanı açılmıştır Dahilde İşleme Rejimi (İhracat Teşvik): 443 . Yunanistan. Petkim tarafından üretilen.2003 tarih ve 25016 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “2003/2 no’lu İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ” ile “İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu” tarafından şikayet konusu ülkelere Dampinge karşı kesin önlem olarak belirlenen 25 ila 45 $/Ton oranlarında vergiler yürürlüğe konulmuştur. Belçika. 3.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. ülke ekonomisinin ihtiyacı olan girdilerin/ürünlerin yıllık ya da dönemler itibariyle ithal şartlarının kolaylaştırılarak ithalinin yapılmasını temine yöneliktir. Soruşturma 2003 yılında tamamlanarak 06. Bu uygulama. Ukrayna’nın Türkiye ithalatında haksız rekabet yaratan unsurları tespit ederek 1993 yılında DTM’ye anti-damping müracaatında bulunmuştur. İtalya. 1995 yılında söz konusu ülkelere 5 yıl süreli damping vergisi konulmuştur. İsrail.

Yatırım Teşvik Mevzuatı: AB’ye Katılım Sürecinin Etkileri Avrupa Birliğinde Devlet Yardımı Kuralları: AB rekabet politikası çerçevesinde “devlet yardımı” Avrupa Topluluğunu kuran Antlaşma’nın 87(1).her türlü yardımın üye devletler arasındaki ticareti etkilediği ölçüde ortak pazarın işleyişi ile bağdaşmayacağı” kabul edilir.. Petkim de bazı kimyasallar için başvuruda bulunmaktadır. özel nitelikli bazı kimyasal hammaddelerde OGT ‘nin askıya alınması sonucunda.. ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünlerin üretimi için gerekli olan hammadde..K. ülkemiz ekonomisi ve dış ticaretinin yapısı ve ihracat potansiyeli dikkate alınarak.. maddesinde “. son yıllarda etkili bir ithalat politikası aracı olmaya başlamıştır. Rap. yardımcı madde. “Askıya Alma” uygulaması. dahilde üretimi olmayan ve imalat sanayide girdi olarak kullanılan spesifik maddelerin gümrük vergilerinin askıya alınması. DTÖ Anlaşması ve Gümrük Birliği çerçevesinde nakit ihracatı teşvik uygulamalarının kaldırılması ile Dahilde İşleme Rejimi. gümrük vergisi. rekabet güçlerini artırmayı hedeflemektedir. Türkiye ile AB arasında 1/1/1996 tarihi itibariyle Gümrük Birliği gerçekleştirilmesinden sonra. maddesinde ortak pazarla bağdaşır kabul edilen yardım türleri belirtilmektedir: 444 .04. resim ve harç) teminat yatırılmak kaydıyla gümrüksüz olarak ithal edilebilmesidir.1998 tarihinden itibaren hammadde alımlarında “Dahilde İşleme İzin Belgesi” kullanarak “Dahilde İşleme Rejimi” kapsamındaki ihracat teşvikinden yararlanmaya başlamıştır. Avrupa Topluluğu Mevzuatına uyum çalışmaları çerçevesinde. Ülkemizde ihracatı ve dolayısıyla döviz gelirini arttırıcı en önemli teşvik haline gelmiştir. yani sıfıra çekilmesi veya belirli oranlarda indirilmesi suretiyle.bir üye devlet tarafından veya devlet kaynakları vasıtası ile herhangi bir şekilde yapılan ve belirli teşebbüsleri veya belirli malların üretimini kayırarak rekabeti bozan veya bozmakla tehdit eden uygulamalar.” olarak tanımlanır ve bu tanım kapsamında yer alan “. Dahilde işleme izin belgesi (DİİB) kapsamında muafiyet. ithali esnasında alınması gereken her türlü vergi tutarı kadar (KDV. sanayicilerin üretim maliyetlerini düşürmeyi. ülkemizin bu konuda AB karar alma mekanizmasına katılması sonucunda. Ülkemiz ihracatının yaklaşık % 40’ı Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılmaktadır Petkim de 14. ambalaj ve işletme malzemelerinin.. fon.. Anlaşmanın 87(2). yerli üreticilerin ucuz girdi sağlamaları ve AB üreticileri ile rekabet edebilmeleri temin edilmektedir. Gümrük Birliği sonrasında Türkiye’nin de üstlendiği bu uygulama ile. Bununla birlikte daha sonraki maddelerde bu genel kurala bazı istisnalar getirilmiştir. İhracat Teşvik Mevzuatı yerine Dahilde İşleme Rejimi yürürlüğe konmuştur. Askıya Alma Uygulaması : AB’nin “Askıya Alma” uygulaması.İ.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

. Devlet yardımlarına ilişkin kurallar ortak pazarı hem takip etmek ve düzenlemek hem de teşvik etmek ve geliştirmek üzere tasarlanmıştır. Bu çerçevede. Anlaşmanın 87(3). e) Komisyonun önerisi üzerine Konseyin alacağı kararla belirlenebilecek diğer yardım türleri. AB rekabet politikası çerçevesinde devlet yardımlarına ilişkin kurallar. maddesinde ortak pazarla bağdaşır sayılabilecek yardım türleri belirtilmektedir: a) Yaşam standardının anormal ölçüde düşük olduğu veya ciddi bir istihdam açığının hüküm sürdüğü bölgelerin ekonomik gelişimini desteklemeye yönelik yardımlar. Araştırma ve Geliştirme (AR-GE) girişimlerinin desteklenmesi.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. b) Doğal afetler veya olağanüstü olayların neden olduğu zararları telafi etmek için yapılan yardımlar. Çevrenin korunması.K. İstihdamın arttırılması. d) Ticaret koşulları ve rekabeti ortak çıkarlara zarar verecek ölçüde olumsuz yönde etkilememek kaydıyla kültür mirasının ve doğal varlıkların korunmasına yönelik yardımlar. c) Ticaret koşullarını ortak çıkarlara zarar verecek ölçüde olumsuz yönde etkilemeyen ve belirli ekonomik bölgeler veya belirli ekonomik faaliyetlerin gelişimini kolaylaştırmak için yapılan yardımlar.İ. Rap. b) Avrupa’nın ortak çıkarına olacak önemli bir projenin gerçekleştirilmesinin teşvik edilmesi veya bir üye devlet ekonomisinde ortaya çıkan ciddi bir bozulmanın giderilmesi için yapılan yardımlar. a) İlgili ürünlerin menşeine bağlı bir ayırım gözetmeksizin verilmesi koşuluyla bireysel tüketicilere yapılan sosyal nitelikli yardımlar. diğer taraftan da yardımları piyasa güçlerinin tek başlarına temin edemeyecekleri belirli sosyal hedefleri gerçekleştirmeye katkı sağlayacak bir ekonomik kalkınma aracı olarak görmektedir. bir taraftan yardımların rekabeti bozarak ya da bozma tehdidi yaratarak ortak pazarın işleyişine engel olacak şekilde ulusal çıkarları korumak amacıyla verilmesini önleyecek düzenlemeleri içerirken. ortak pazar içerisindeki toplumsal ve ekonomik birliğin geliştirilmesine hizmet etmek üzere özellikle aşağıda belirtilen belirli alanlar ortak sosyal hedeflere ulaşılmasına katkı sağlamak ve ekonomik kalkınmayı hızlandırmak üzere aktif olarak teşvik edilmektedir: • • • • Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin geliştirilmesi. 445 . c) Almanya’nın birleşmesinden etkilenen belirli bölgelerin ekonomisine (bölünmenin yarattığı ekonomik zararın giderilmesi için) yönelik gerekli olduğu ölçüde verilen yardımlar. Petrokimya Sanayii-Klor Alkali-Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Gr.

Türkiye’de devlet yardımları alanında uyumun temini için NUTS II seviyesinde bölgesel gelişmişlik haritasının öncelikle tamamlanarak program uygulamalarında esas alınması gereklidir. Bu kurala göre. De-minimis: Yardım miktarının küçük olduğu durumlarda. motorlu taşıtlar.Dokuzuncu Kalkınma Planı Kimya Sanayii Ö. Sentetik elyaf. Yatay Yardımlar: Belirli endüstriyel sektörlere yönelik olarak değil. gemi inşa. KOBİ.İ. Özel Kurallara Tâbi Sektörlere Yönelik Yardımlar: Belirli sektörlerde üretim kapasitesinin arttırılmasını engellemeye yönelik daha kısıtlayıcı düzenlemeleri içeren yardım türüdür. 4. • • Eğitimin geliştirilmesi. Bölgesel Yardımlar: AT Antlaşmasının 87(3)(a) ve 87(3)(c) maddeleri kapsamında AB’nin bölgesel politikaları ile uyumlu olarak az gelişmiş bölgeler ve yapısal güçlüklerle karşı karşıya olan bölgelerin gelişimine katkı sağlamak üzere verilen yardımlardır. bildirim konusundaki idari yükü azaltmak ve AB için gerçekten önem taşıyan durumlar üzerinde yoğunlaşmak için de-minimis olarak bilinen kuralı getirmiştir. Rap.K. üç yıllık bir süre boyunca her tür program kapsamında yapılan tüm yardımların kümülatif tutarının 100. Ortak Pazar içerisindeki toplumsal kaynaşmaya hizmet etmek ve bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmak üzere az gelişmiş bölgelerin desteklenmesi. Devlet yardımları alanında uygulamacı kurum/kuruluşların karşılaştırma ve analize elverişli bir veri tabanı oluşturması zorunludur. Türkiyedeki Devlet Yardımlarının AB’ne Uyumu Kapsamında Yapılması Gerekenler Özetlemek gerekirse.. Çevre Koruma. 2. istihdam ve eğit