Symulacja komputerowa wpływu parametrów wyciągania wlewka na kształt frontu krystalizacji

J. Szajnar, D. Bartocha, M. Stawarz, T. Wróbel, W. Sebzda * Katedra Odlewnictwa, Politechnika Śląska, ul. Towarowa 7, 44-100 Gliwice, Polska *Kontakt korespondencyjny: e-mail: wojciech.sebzda@polsl.pl

Streszczenie
Prędkość wyciągania wlewka odlewanego ciągle wpływa znacznie na rodzaj uzyskanej struktury jak i jakości zewnętrznej powierzchni. Wprowadzając zmienny algorytm wyciągania wlewka można w pewnym stopniu sterować kształtem i położeniem frontu krystalizacji oraz polem temperatur na przekroju wlewka. Kształt frontu krystalizacji, jak i jego położenie względem krystalizatora odgrywa ważną rolę w procesie odlewania ciągłego wlewków żeliwnych wpływając na strukturę odlewu. W celu sprawdzenia wpływu algorytmu wyciągania wlewka na kształt i położenie frontu krystalizacji przeprowadzono szereg symulacji w programie ANSYS FLUENT 12, pozwalających określić kształt frontu krystalizacji i rozkład temperatur na przekroju wlewka. Słowa kluczowe: odlewanie ciągłe, żeliwo szare, front krystalizacji, symulacja komputerowa

1. Wprowadzenie
Przemysł przeszedł wiele zmian w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Jedną z najważniejszych innowacji było wdrożenie komputerowego wspomagania projektowania (CAD). Rozwój tego pojęcia, doprowadził do stworzenie komputerowego wspomagania inżynierii (CAE), co pozwoliło na optymalizowanie kształtu i wagi odlewów, poprawy ich jakości, zminimalizowania czasu rozwoju i walidacji prototypów odlewów, czego rezultatem jest obniżenie kosztów we wprowadzenie i produkcji części odlewanych [1]. W Katedrze Odlewnictwa Politechniki Śląskiej w Gliwicach prowadzone są prace nad zastosowaniem wymuszonej konwekcji ciekłego metalu w krystalizatorze zamontowanym w linii ciągłego odlewania żeliwa. Wpływ czynników zewnętrznych (zwłaszcza pola elektromagnetycznego) na krzepnący odlew przedstawiono m. in. w pracach [2÷9]. Na potrzeby badań zaprojektowano i zbudowano stanowisko do ciągłego odlewania prętów żeliwnych o średnicy ∅20 mm (rys.1). Ciągłe odlewania żeliwa obejmuje wiele złożonych zjawisk w tym burzliwym wielozakresowy przepływ płynu, wymiana ciepła czy krzepnięcia. Konwekcja ciekłego metalu w krystalizatorze, a co za tym idzie przesuwanie się i zmiana kształtu frontu krystalizacji mają duży wpływ na jakość wlewka [2,6,7,9].

Rys.1. Schemat stanowiska do odlewania ciągłego Na prawidłowy przebieg procesu odlewania ciągłego wpływa szereg czynników takich jak: temperatura metalu w piecu, temperatura wody chłodzącej krystalizator, szybkość wyciągania odlewu oraz sposób wyciągania odlewu (w zależności od zadanego algorytmu wyciągania), temperatura odlewu

wlewek Wlewek wyciągano wg 4 algorytmów: − A – ruch ciągły do przodu z prędkością 0. W celu przeprowadzenia symulacji wykonano prosty dwuwymiarowy model krystalizatora przedstawiony na rysunku 3. Model układu wlewek–krystalizator–chłodnica wykorzystany w programie ANSYS FLUENT 12: 1 – chłodnica. co znacznie ułatwi dalsze prace badawcze na stanowisku.02 m/s. z wykorzystaniem turbulentnego modelu przepływu oraz grawitacji oddziaływującej na krzepnący wlewek. 3.5 D 5 0. 2 – krystalizator. 3. C. W symulacji badane były algorytmy wyciągania wlewka przedstawione w tabeli 1. D – ruch w przód. Dla każdej wersji. prędkość chwilowa ruchu wynosiła v=0. ruch w tył. Tabela 1. skład chemiczny metalu w piecu itp. Do wykonania badań wykorzystany został program ANSYS FLUENT 12.5 1 0. 2. Wyniki i ich analiza . na kształt frontu krystalizacji wlewka oraz rozkład temperatury w krystalizatorze.5 1 1 0. postój. Przebieg badań Celem badań było określenie wpływu parametrów wyciągania wlewka (algorytm wyciągania) podczas ciągłego odlewania żeliwa. Ustawienie poszczególnych parametrów środowiska symulacji dobrane zostało na podstawie informacji przedstawionych w pracach [10÷15]. Algorytmy wyciągania wlewka Rodzaj ruchu A do przodu postój do tyłu postój tylko do przodu Czas ruchu [s] B C 15 10 0. itd.5 Symulacje przeprowadzone zostały w układzie 2D.5 0.5 0. Rys.02m/s Wartości zmiennych przedstawione zostały w tabeli 1.02 m/s − B. W artykule tym skupiono się na wykorzystaniu symulacji komputerowej w celu optymalizacji algorytmu wyciągania wlewka. 3 . postój ruch w przód. z prędkością 0.ciągłego na wyjściu z krystalizatora.

przed ruchem w przód) Rys. Dla każdego kolejnego wariantu symulacji. dane do analizy pobierane były dopiero po upływie czasu tstab. Udział fazy ciekłej oraz rozkład temperatury na przekroju wlewka – symulacja wariant B (t=66s. 6. 4. po którego upływie układ przejawiał minimalne cykliczne zmiany wartości udziału fazy ciekłej. po ruchu w przód) . Udział fazy ciekłej oraz rozkład temperatury na przekroju wlewka – symulacja wariant A (t=60s) Rys.Poniżej przedstawiono zdjęcia z symulacji odpowiadające kolejnym algorytmom wyciągania wlewka. Podczas przeprowadzania symulacji wariantu A (ruch tylko do przodu) ustalono czas stabilizacji układu na tstab=30 s. Na rysunkach 4÷10 przedstawione zostały wyniki symulacji. w formie udziału fazy ciekłej i pola temperatury dla kolejnych algorytmów wyciągania wlewka. Rys. jest to czas. Udział fazy ciekłej oraz rozkład temperatury na przekroju wlewka – symulacja wariant B (t=51s. 5.

przed ruchem w przód) Rys. po ruchu w przód) W przypadku wariantów B. 9. Udział fazy ciekłej oraz rozkład temperatury na przekroju wlewka – symulacja wariant B (t=61s. 7 . przed ruchem w przód) Rys. Udział fazy ciekłej oraz rozkład temperatury na przekroju wlewka – symulacja wariant D (t=56s. 5 ÷ 10) przedstawione zostały wyniki przed ruchem w przód (po sekwencji ruchu w tył i postoju) oraz po ruchu w przód. 8. po ruchu w przód) Rys. Jak można zauważyć na rysunkach 5. Udział fazy ciekłej oraz rozkład temperatury na przekroju wlewka – symulacja wariant C (t=46s. Udział fazy ciekłej oraz rozkład temperatury na przekroju wlewka – symulacja wariant C (t=36s. 7. C i D (rys.Rys. 10. 9 .

Na podstawie uzyskanych wyników można zauważyć.72 m/min. 12. . − Wariant B vśr = 1. − Wariant D vśr = 0. 5. prowadzi do zmian w kształcie frontu krystalizacji oraz przesunięcie go w kierunku do wejścia krystalizatora (skrócenie jeziorka ciekłego metalu).02 m/min. w których wlewek wyciągany był z prędkością chwilową 0. W programie użyto turbulentnego modelu k-ε. 9÷10).20 m/min. Przełomy wlewków ϕ20 mm z żeliwa szarego odlewanych sposobem ciągłym położenie frontu krystalizacji Rys. Wprowadzenie ruchu wstecznego wpływa na kształt frontu krystalizacji oraz rozkład pola temperatury na przekroju wlewka i przyczynia się do przesunięcia frontu krystalizacji w kierunku wejścia metalu do krystalizatora (rys. Widok powierzchni zewnętrznej wlewka odlewanego ciągle 5. Na modelu przeprowadzono szereg symulacji. 12.02 m/s. 11.11].wprowadzenie postoju i ruchu wstecznego powoduje zniekształcenie frontu krystalizacji. 5÷9 i wynikające z niego położenie frontu krystalizacji). Widok powierzchni zewnętrznej wlewka przedstawionej na rys. co przedstawione zostało na rysunku 11. 7. że skrócenie ruchu do przodu względem ruchu wstecznego implikuje znaczne zmniejszenie temperatury na wyjściu z krystalizatora. Rys. pozwalający zbadać wpływ przepływu metalu na transport ciepła w krystalizatorze [10. zmianie ulegają również pola temperatury na przekroju wlewka. Na podstawie przeprowadzonych symulacji można wyciągnąć następujące wnioski: 1. że wprowadzenie do algorytmu wyciągania postojów i ruchu wstecznego. Skrócenie czasu ruchu w przód względem ruchu wstecznego pozwala na spłaszczenie kształtu frontu krystalizacji (rys. a co za tym idzie pozwala na zwiększenie prędkości chwilowej wyciągania wlewka. − Wariant C vśr = 0. 9). Podsumowanie Na potrzeby badań przygotowany został dwu wymiarowy model uwzględniający w pełni połączony przepływ ciekłego metalu. potwierdza rozkład temperatur uzyskanych w symulacjach (pole temperatury na rys. transport ciepła w celu analizy krzepnięcia wlewka odlewanego ciągle. co w rezultacie dało następujące prędkości średnie dla poszczególnych algorytmów: − Wariant A vśr = 1. Zniekształcenia te mogą prowadzić do częściowego zabielenia wlewków odleanych ciągle. Dodatkowo wraz z przesunięciem frontu krystalizacji. co znacznie wpływa na obniżenie temperatury wlewka na wyjściu z krystalizatora. 2.90 m/min. Można zauważyć.

Metallurgical and Materials Transactions vol. Tensi. Reza Aboutalebi. Computer simulation of solidification processes – The evolution of a Technology. R. Skorek. [9] Ł. 147-156.D. M. 2009. Thomas. 1/2009. 138. Przesunięcie frontu krystalizacji oraz pola temperatur w kierunku do wejścia krystalizatora pozwala na zastosowanie większych prędkości chwilowych wyciągania wlewka co doprowadzi do wzrostu rzeczywistej prędkości odlewania ciągłego wlewków. D. August 2002. Dipak Mazumdar. T. O’Malley. W. 3. Sebzda: Wpływ pola elektromagnetycznego na kształt i wielkość wydzieleń grafitu w żeliwie szarym. No. Giessereiforschung 47 Nr. May 2009. [3] J. vol. Wróbel. [4] J. No. s. (2001).787. Metallurgical and Materials Transactions vol. Heat. Lan.L. 34. s. Zeszyt nr 20. C. [6] J.321. Archives of Foundry Engineering. W. Wróbel.K. Literatura [1] R. M.819. vol. Szajnar. The influence of selected physical factors on the crystallization process and castings structure. p. T.J. Hasan. M. 3-10. Szajnar. p.M. 181-184. M. Sebzda. Szajnar. Hou Xu.M. April 1997. Zeszyt nr 19. L. Shen. 4. Sebzda. [11] X. Transient Fluid Flow and Superheat Transport in Continuous Casting of Steel Slabs. R. Sebzda. vol. T. Li Renxing. 9.G.801. Metallurgical and Materials Transactions. Wróbel. Ramirez-Lopez. Szajnar. ȁnlich dem Stranggiessen. T. s. Xu. [12] B.02 m/s nie jest możliwe odlewanie wlewków sposobem ciągłym bez wprowadzenia ruchu wstecznego i postojów bowiem powoduje to brak całkowitego zakrzepnięcia metalu w krystalizatorze. 189-194. December 2005. 1M 2009. p. Metallurgical and Materials Transactions. Szajnar. R. s. Issue 3/2009. 1995.I. Liu Liqiang. Stawarz. J. F. Wróbel. 9.2251. [7] J. 28B.W przypadku zastosowanej chwilowej prędkości wyciągania wynoszącej 0. 33A. T. and Solute Transport in Continuous Casting Processes. 1. Evaluation of Six k-ε Turbulence Model Predictions of Flow in a Continuous Casting Billet-Mold Water Model Using Laser Doppler Velocimetry Measurements. December 2005. Archives of Foundry Engineering. PROCEEDINGS vol. Zhai Qijie. s. Wróbel. Sebzda. Sanchez-Perez. Zhao. Davila. vol. Archives of Foundry Engineering. 2009. 36B. s. No. 26B. 95-102. 73-78. W. Stawarz. Mrzyk. W. . 2004. Journal of Achievements in Materials and Manufacturing Engineering.G. Influence of electromagnetic field parameters on the morphology of graphite in grey cast iron. p. [10] P. Stawarz. M. s. Scientific book of Silesian University of Technology. Pehlke. 66th World Foundry Congress Istanbul. October 2007.731. Vanka. Effect of pulse magnetic field on graphite morphology and solidification of grey cast iron. Konvektion bei gerichteter Erstarrung. Physical and Mathematical Modeling of Two-Phase Flows in a Hollow Jet Nozzle. [5] Li Qiushu. 36B. Metallurgical and Materials Transactions.P. Stawarz. J. Mechanic. [2]J. August 1995. [8] A. The columnar to equiaxed transition at casting solidification with convection forced by rotating magnetic field. vol. W. R. Coupled Turbulent Flow. Structure and properties of gray iron casted in the electromagnetic field. Stawarz: Doświadczalne stanowisko do odlewania ciągłego prętów o średnicy 20 mm z żeliwa szarego. 38B. 83-89. Sujay Pandit Patil. Rösch. Morales. O. Metallurgical and Materials Transactions vol. M. S. Structure of Turbulent Flow in a Slab Mold. [15] Debasish Chatterjee. B. [13] M. Khodadadi. R.1. Demedices. Influence of electromagnetic field on pure metal san alloys structure. Volume 9. 3. s. Guthrie. Prace Studenckich Kół Naukowych. p. vol. Prace Studenckich Kół Naukowych. Szajnar. [14] H.