Cena 0.

00 PLN (w tym 5% VAT)

www.AstroNautilus.pl

Popularnonaukowy magazyn astronautyczny

.

Nr 15

.

1/2011

Kosmos to dla nas najbardziej zaawansowana nauka, która często redefiniuje poglądy filozofów, najbardziej zaawansowana technika, która stała się częścią naszego życia codziennego i czyni je lepszym, najbardziej Dwumiesięcznik popularnonaukowy poświęcony tematyce astronautycznej. ISSN 1733-3350. Nr 15 (1/2011). wizjonerski biznes, który każdego roku przynosi setki Redaktor naczelny: dr Andrzej Kotarba miliardów dolarów zysku, największe wyzwanie ludzZastępca redaktora: Waldemar Zwierzchlejski kości, która by przetrwać, musi nauczyć się żyć poKorekta: Renata Nowak-Kotarba za Ziemią. Misją magazynu AstroNautilus jest reKontakt: redakcja@astronautilus.pl lacjonowanie osiągnięć współczesnego świata w każdej z tych dziedzin, przy jednoczesnym budzeniu astronau- Zachęcamy do współpracy i nadsyłania tekstów, zastrzetycznych pasji wśród pokoleń, które jutro za stan tego gając sobie prawo do skracania i redagowania nadesłanych materiałów. Przedruk materiałów tylko za zgodą Redakcji. świata będą odpowiadać.

Aby mieć wyobrażenie o tym. Za zasłoną niepamięci pozostają lata najwcześniejsze. 1 AatroNautilus . które często okazują się kluczowymi dla rozumienia współczesnych wydarzeń. które są niemymi świadkami naszego dzieciństwa. NASA/JPL Archeologia Układu Słonecznego tekst: Andrzej Kotarba Poznawanie historii Układu Słonecznego przypomina próbę przypominana sobie dzieciństwa przez dorosłego człowieka – im bliżej narodzin staramy się on cofnąć. tym mniej o swoim życiu jesteśmy w stanie powiedzieć. W Układzie Słonecznym takim miejscem jest pas planetoid. czego nasza pamięć nie była w stanie zarejestrować.Planetologia > Westa Ryc. możemy powrócić do miejsc.

Równolegle do Ziemi ewoluują inne protoplanety. by obrócić małe plane- nr 15 1/2011 2 . do chwili uważanej za początek Układu Słonecznego. grawitacyjnie różnicować i znów krystalizować. Dalszym zmianom warunków fizycznych w dysku protoplanetarnym towarzyszy stopniowe. Pierwsze stadium to planetozymal – grawitacyjnie złączone bryły materii. że planety żyją już własnym życiem wewnętrznym. wg NASA/B. To daje pierwsze przybliżenie najdawniejszych dziejów Słońca i planet. płaszcz i okrywająca całość skorupa z lekkich minerałów. Niektóre z nich stały się księżycami innych planet. Winnym był Jowisz. iż miejscami dochodzi do całkowitego „zdarcia” skorupy i odsłonięcia płaszcza. ale nigdy nie były to spotkania na tyle katastrofalne. różnej gęstości i różnym składzie mineralnym. Rezultatem końcowym jest planeta z wykształconą wewnętrzną stratyfikacją. o różnej wielkości. 1. Po około stu tysiącach lat osiągają kilka kilometrów średnicy. Planetozymale powstawały w różnych obszarach dysku protoplanetarnego.in. Grawitacja. Planetozymal Skorupa P³aszcz 2. Tym. Westa) zderzenia potrafią być tak silne. zaczynają łączyć się w co raz większe obiekty. iż ilość pierwotnie zgromadzonej tam materii pozwoliłaby na powstanie planety 2-3 razy większej od Ziemi. Brutalny los spotkał większość protoplanet między Marsem i Jowiszem. wybita w taki sposób materia dała początek nowej rodzinie planetoid oraz meteorytom HED (Rys.Zellner). Planetozymale łącza się ze sobą i pod wpływem m. 4 Westa. Na razie jest protogwiazdą. skały zaczynają się topić. którym wciąż dane było okrążać Słońce. Powierzchnię globu bombardują komety i planetoidy lub ich fragmenty. W przypadku Westy. już wtedy niezwykle masywny – poprzez oddziaływanie grawitacyjne połączone ze zmianami orbity. ale nie wszystkie. Stygnący gaz oraz pył. postulaty procesów prawdopodobnych. Względnie nietknięte Ceres i Westa przetrwały do dzisiaj. Jeśli planeta jest mała (np. Protoplanety mogą się ze sobą łączyć i formować co raz większe obiekty. „wielka czwórka”: 1 Ceres. Pechowcami były dzisiejsze planetoidy. 2 Pallas i 10 Hygiea. grawitacyjne łączenie się planetozymali w protoplanety. grawitacji wnętrze takie konglomeratu zaczyna się topić. Cofamy się o 4. które będą milczącymi świadkami zdarzeń sprzed miliardów lat. Protoplaneta J¹dro 3.Westa I stniejące modele powstawania naszego systemu planetarnego wynikają z teorii astrofizyki oraz obserwacji innych regionów Wszechświata. ewolucja innych już dawno się zakończyła. Jednak gdy dla jednych życie nabiera tempa.6 miliarda lat. Jak mogą nam pomóc w odkrywaniu przeszłości Układu Słonecznego? Odpowiedź znajdziemy w czasach. jednak w pewnym momencie cały proces został na zawsze przerwany. Dochodzi do dyferencjacji. w którym właśnie rodzą się gwiazdy i planety. Po zaledwie 10 milionach lat (dwa promile dzisiejszego wieku Układu Słonecznego!) proto-Ziemia ma już ponad 60 procent swojej dzisiejszej masy. Przez kolejne miliardy lat planeta powoli stygnie. zaburzył spokojny żywot protoplanet i planetozymali. Formowanie takiej planety (lub kilku mniejszych planet) zapewne nawet się zaczęło. najmasywniejsze z planetoid. Aby doprecyzować wiedzę konieczne jest udanie się do miejsc. a jeszcze inne musiały opuścić Układ na zawsze. planetozymale. Naturalnie i ich powierzchnie były bombardowane większymi i mniejszymi okruchami skał. a szczególnie jego najwięksi przedstawiciele. niektóre po wytrąceniu z orbit zde- rzały się z innymi mieszkańcami Układu Słonecznego. Fragmenty te dzisiaj obserwujemy jako pas planetoid. otoczoną dyskiem protoplanetarnym – zagęszczeniem gazowopyłowej materii w płaszczyźnie dzisiejszej ekliptyki. Można powiedzieć. Znajdziemy w nim znaki zapytania oraz ślepe uliczki. Okazyjnie skorupa przebijana jest intruzjami magmy z płaszcza. Erodowana planeta Schematyczny obraz ewolucji planety skalistej. Z mgławicy gazów i pyłów właśnie zaczyna formować się Słońce. poddając się działaniu czynników niszczących. których nie pamiętają nawet najstarsi górale. Szacuje się. tzw. protoplaty zderzały się i kruszyły na mniejsze fragmenty. w efekcie której pojawia się charakterystyczna stratyfikacja: jądro (często żelazowo-niklowe). Jowisz nadawał większą prędkość i zamiast łączyć się w przyszłą planetę. także w pasie 2-5 AU od Słońca. tzw. w procesie akrecji. Jednym z takich miejsc jest pas planetoid. Dwie pierwsze to główny cel misji Dawn. ale być może nigdy nie mających miejsca. zderzenia i rozpad pierwiastków promieniotwórczych ogrzewają wnętrza globów.

niż typowa gęstość skał. widać. Westa powstawała bliżej Słońca. ty w kosmiczny gruz.5 g/cm3 ). tworząc jego zewnętrzne otoczenie. Dla planet typu ziemskiego – a geologicznie Westa jest jedną z nich – punktem wyjścia jest ocean magmy. że planetoida zbudowana jest ze skał. w przeciwieństwie do „mokrej” Ceres. w jaki promieniowanie jest odbijane najlepiej odpowiada lawom bazaltowym bogatym w pirokseny. Na pełne okrążenie Słońca Westa potrzebuje 3 lat i 230 dni. w zależności od swego ciężaru. bliżej jądra. Warunki panujące po drugiej stronie linii lodu sprzyjały powstawaniu „mokrych” zarodków planet – lód (w tym wodny) był tu już bardzo istotnym budulcem. zamierza odwiedzić obydwie planetoidy. między 14 i 16 maja 2007. wypełniony stopionymi skałami. że sposób. Zdjęcia zostały wykonane przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a (instrument Wide Field Planetary Camera 2). Kosmiczne „dwa w jednym” podyktowane jest względami naukowymi. dowodzą obserwacje spektralne – pomiary odbicia promieniowania słonecznego o różnej długości. Średnia gęstość materii budującej Westę oceniana jest na 3. w jakiej dzisiaj zastajemy Ceres i Westę. W niektórych regionach odstępstwa od takiego modelu sięgają 12 kilometrów. Całą obecną wiedzę o Weście czerpiemy z dwóch źródeł: obserwacji naziemnych oraz meteorytów HED. rekrystalizują tworząc planetarną sko- 3 AatroNautilus .6 miliarda lat. że w odległości 2 AU od Słońca niemal każda z planetoid jest skalistą. z półosiami długości 289 km. Za równie wiekowy uważa się materiał budujący te ciała (a przynajmniej Westę). Tak pierwotnych skał nie znajdziemy nigdzie na Ziemi – miliardy lat geologicznego recyklingu zatarły po nich wszelkie ślady. Wykazały one. Pomiary astrometryczne wskazały. z których narodziła się m. 280 km i 229 km. nachylonej do płaszczyzny ekliptyki pod kątem 7 stopni. Minerały cięższe osadzają się na dnie.Westa Najlepszy obrazy Westy.6 AU. że postać. że planetoida porusza się po orbicie eliptycznej z peryhelium 2. co wskazuje na urozmaiconą topografię. Po jej wewnętrznej stronie (bliżej Słońca) było zbyt gorąco by kondensować mogły się woda lub metan. Jeśli spojrzeć na spektralny obraz pasa planetoid i porównać skład chemiczny znajdujących się w nim obiektów. Proces ten polega na wykształceniu się we wnętrzu ciała specyficznej stratyfikacji materii.9 g/cm3 (Ziemia: 5. Region między Marsem a Jowiszem to strefa przejściowa między światem planet ziemskich a jowiszowych. McFadden/University of Maryland). że Westa jest jednym z najmniejszych obiektów Układu Słonecznego. Skały takie mają gęstość około 3 g/cm3 . która najprawdopodobniej narodziła się na zewnętrznym skraju pasa planetoid i skrywa w sobie lód. Materia w takim oceanie zaczyna wędrować na dno lub ku powierzchni. Obserwacje naziemne pozwoliły Heinrichowi Olbersowi odkryć Westę na początku 1807 roku. co zgadza się z szacunkami gęstości. Ziemia. w czasie jednej misji.in. a w odległości 4 AU występują prawie wyłącznie ciała lodowe. Tu powstawały skaliste „suche” planetyzmale. W czasie powstawania Układu Słonecznego przebiegała tam granica nazywana linią lodu. NASA/ESA/L. Westa i Ceres są o tyle ciekawe. Pierwszym zadaniem misji Dawn będą badania Westy – sonda dotrze do planetoidy w lipcu bieżącego roku. Najmniejsze rozróżnialne na zdjęciach szczegóły oblicza Westy mają około 60 km (Fot.2 AU i aphelium 2. Tego. ale odpowiadałaby mieszaninie skał i żelaza w proporcji 86% do 14%. gdyż reprezentują właśnie tą skrajność. jest więc „suchym” obiektem skalnym. natomiast wystarczająco chłodno by w postaci stałej pojawiły się krzemiany i minerały metaliczne. Możliwość jednakowych badań obydwu ciał za pomocą jednej sondy pozwoli na unikatowe porównanie najmłodszego stadium rozwoju planet skalistych i lodowych. Wiele wskazuje na to.3-3. odpowiada tej sprzed niemal 4. Dawn. Konsekwencja dawnego podziału na planetozymale „suche” i „mokre” dostrzegalna jest do dzisiaj. który doświadczył dyferencjacji. Minerały lżejsze koncentrują się przy powierzchni i gdy temperatura oceanu magmy zaczyna w końcu spadać. Bardziej współczesne obserwacje Kosmicznego Teleskopu Hubble’a pozwoliły uściślić wymiary planetoidy – jej kształt najlepiej opisuje elipsoida trójosiowa. Przyjmuje się więc. Trzeba zadać sobie trochę trudu i dotrzeć do Ceres lub Westy. To wartość nieco większa. jaki można było do tej pory uzyskać.

Rzuca się w oczy ogromny krater uderzeniowy w regionie bieguna południowego Westy – ma średnicę około 460 km i być może właśnie w czasie jego powstania w kosmos wybite zostały skały. NASA/B. a im są głębsze. Zasugerowano. a ubogie w wapń. Geolog. z czego największe zainteresowanie budzi 460 km krater na południowej półkuli planetoidy.Westa rupę. w części zachodniej – bogate w wapń i żelazo. skały na dnie krateru i w jego otoczeniu będą niemal identyczne. Pozwala dostrzec około ośmiu elipsoidalnych obniżeń. które dotarły na Ziemie jako meteoryty HED (Rys. A mówią językiem geochemii i wykazują ciekawe różnice w budowie meteorytów. wiedzieć bardzo wiele o samej planetoidzie. Jeśli planeta posiada jednorodną budowę wewnętrzną. Wspominając o materii wybitej z Westy doszliśmy do drugiego źródła informacji o planetoidzie – meteorytów HED. W wyniku zderzeń powstają kratery. utrwalając istniejącą stratyfikację. tym głębiej położone warstwy skał można zaobserwować. W takim razie powierzchnia Westy musi posiadać stosownie duże kratery. Skład kilkuset kamieni z kosmosu niemal idealnie odpowiada niepowtarzalnej bazaltowej skorupie Westy. np. Thomas. że skały głębinowe widoczne na powierzchni Westy to dna kraterów uderzeniowych. czy meteoryty przybyły bezpośrednio z Westy. Wewnętrzne źródło ciepła Westy wygasło w ciągu kilku milionów lat. Zellner/P. jednocześnie odsłaniając głębsze warstwy skał – odmienne od skał skorupy. jednak okazuje się. dno krateru ukaże inne skały niż jego otoczenie. które musiało wybić w przestrzeń kosmiczną sporo fragmentów Westy. na Ziemi skrajne wysokości wynoszą +9 km oraz -11 km w stosunku do poziomu morza). aby zajrzeć pod powierzchnię gruntu wykonuje odkrywkę lub wiercenie. Na istnienie takowych kraterów wskazują obserwacje Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Drugie przypisano wylewom lawy. że zmienia się ono korespondując z ruchem wirowym planetoidy. biel -12 km (dla porównania. że są to również fragmenty samej Westy! Bez względu na to. Skąd biorą się przesłanki sugerujące bogatą historię tak niepozornego obiektu? Gdy wyznaczano widmo Westy zaobserwowano. i tak mogą po- Sekwencja siedemdziesięciu ośmiu obrazów Kosmicznego Teleskopu Hubble’a pozwoliła na opracowanie trójwymiarowego modelu rzeźby Westy. w następstwie dyferencjacji. porównując właściwości chemiczne meteorytu z właściwościami powierzchni planet i księżyców. Alternatywną ojczyzną meteorytów mogłaby być jedna z wielu małych bazaltowych planetoid. W badaniach planet przy „brudnej robocie” wyręcza geologów natura – za pomocą meteoroidów. powstającym w czasie powolnej krystalizacji minerałów głęboko pod powierzchnią planetoidy. Gdy przyglądamy się meteorytom nr 15 1/2011 4 . Różnica widoczna była w składzie chemicznym piroksenów: w części wschodniej obserwowano pirokseny bogate w magnez. być może podobnych do tych z ziemskiego Księżyca. a szczególnie powstały w oparciu o nie model rzeźby Westy. czy z jej fragmentów. by ich dno znajdowało się już poniżej warstwy skorupy planetarnej. Jest ewidentnym świadkiem bardzo dramatycznego wydarzenia. Kolory na powyższych mapach pokazują odstępstwa od średniej wysokości planetoidy: ciemnoniebieski +12 km. Jednak jeśli wnętrze jest niejednorodne. Pierwsze odpowiadały skałom głębinowym. Dla znajdowanych na Ziemi meteorytów próbuje się wskazać obiekt macierzysty.

Zbudowane są z zestaloneGeochemica et Cosmochimica Acta. Icarus. 128. V. 1996. J. Compositional heterogeneity of Asteroid 4 Vesta’s southern hemisphere: Implications for the Dawn mission.. 167. Icarus. 6218-6231. co sugeruje. 2008. Najmniejsze rozróżnialne szczegóły mają około 10 kilometrów (Fot.S. czyli bliżej Układu Słonecznego. i in. Zarówno diogenity. Takie warunki panują głęboko pod po. 190-195.. 1998. 210. przegnącej magmie.. 2010.braz przypominający nieco bardziej Księżyc. teorytów HED – howardyty. 180. 134. iż powstały one najpłycej. D. 5 AatroNautilus . 270. Vilas... M.. 513-529. Submillimeter lightcurves of Vego regolitu . Cochran. J. 2000. a więc tam. 177. zdają się doskonale odzwierciedlać hipotetyczną budowę wewnętrzną Westy. Righter. Icarus. Icarus. gdzie było chłodniej. About mineral composition of geologic units in the northern hemisphere of Vesta. typowej „gleby” sta.-Y. i in. The Changing Spectrum of Vesta: Rotationally Resolved Spectroscopy of Pyroxene on the Surface. i in. Gdy dodamy pozostałe elementy układanki – modele teoretyczne ewolucji protoplanet. Reddy. a zatem diogenity muszą być skałami głębi. jak i eukryty to skały wulkaniczChcesz wiedzieć więcej? Zacznij od tych artykułów: ne. i in.Westa ciał kosmicznych pozbawionych atmosfery (to coś. powierzchni planetoidy.. F. i in. Thomas. Icarus. 2008. iż minerały powstawały w wolno sty. 575-585. 464-472. Icarus. y 193. Size. i in.. Relative chronology of crust formation on odmienny charakter mają kamienie trzeciej grupy measteroid Vesta: Insights from the geochemistry of diogenites. Gattacceca. od wnętrza aż po skorupę. powstające w czasie zastygania magmy. pierwsze obrazy z sondy Dawn mogą ukazać nam krajoHED z grupy tzw. wzrosła w tym samym czasie o tyle samo rzędów wielkości.I.. 209.J.. Photometric mapping of Asteroid (4) Vesta’s southern hemisphere with Hubble Space Telescope. z odległości stu tysięcy kilometrów. Li. Jedno z pierwszych spojrzeń na Westę oczyma kamery sondy Dawn..B. obserwacje spektralne Westy oraz topografię kraterów uderzeniowych – powstanie spójny obraz niewielkiej planetki. Vilas. i in. 448-459. będący dziś w praktyce synonimem „meteorytu z Westy”.A. M. Od pierwszych liter nazw grup meteorytów howardyt-eukryt-diogenit utworzono akronim HED. N.E.. Źródłem regolitu dla howardytów mogła być jedynie powierzchnia planetoidy.. 208. że średnicy 1-5 mm (Fot. Icarus. 207-212. Zupełnie Barrat. Analizując drugą grupę meteorytów – eukryty zajmą dane Dawn o rozdzielczości kilku do kilkudzie– widzimy minerały drobniejsze. dostrzegamy duże krysz.konamy się już niebawem. and Vesta. Fugitives from the Vesta family. 360-368.. D.. Zellner. 1997. diogenitów. 85-95.. i in.. niż planetały. Earth and Planetary Science Letters. która choć Meteoryt Northwest Africa 4934 (NWA 4934) – howardyt żyła ledwie kilka milionów lat. Magnetic anisotropy of HED and Martian meteorites and implications for the crust of Vesta and Mars. stąd zakłada się. A. ujawniające ich wewnętrzne zróżnicowanie. po czym stąpali astronauci misji Apollo było właśnie regolitem). 2005. K. Shestopalov. J. 124. 280-289. Cochran. i in. Meteorites Australia). Icarus. czyli okruchów skalnych. są okruchy skał (brekcji regolitowej) o różnych barwach i Nie jest pozbawionym podstaw przypuszczenie. Near-IR imaging of Asteroid 4 Vesta. Icarus. F.C. Mars. doświadczyła procesów znaleziony w 2007 roku w piaskach Sahary. 192. Czy tak faktycznie będzie.. i in. 238-251. 2010. gdy miejsce danych z Kowierzchnią.. 147. Nesvorn´. 2010. Drake. A.. i in. Icarus. 693-706. Rotationally-resolved spectroscopy of Vesta I: 2-4 µm region. 2006. Investigating the Vesta-vestoid-HED connection. 88-94.L. 2004. Core Formation in Earth’s Moon.. Badania HED.. Icarus.-A. 2010.smicznego Teleskopu Hubble’a (rozdzielczość 35-50 km) nowymi.L. 2007.... 74. Dostrzegalne jakie spotykaliśmy dotąd na planetach i ich księżycach. Chamberlain. Rivkin. Zdjęcie wykonano 1 lipca 2011. które krystalizowały sięciu metrów. 119-128.toidę Eros czy Itokawę. Vesta: Spin Pole. NASA/JPL/DLR). i in. P. A.. and Shape from HST Images. Vesta and the Vestoids: A New Rock Group? Icarus. Oby i nasza wiedza na temat początków szybciej.

Sondy kosmiczne kwalifikowane do realizacji w ramach Discovery miały być przede wszystkim tanie i możliwie szybko konstruowane. konkretnego problemu z zakresu badań Układu Słonecznego. nr 15 1/2011 6 . że proste założenia mogą w praktyce bardzo się komplikować.Misje kosmiczne > Dawn Ryc. Od strony naukowej przedsięwzięć oczekiwano podejmowania jasno sformułowanego. Historia sondy Dawn pokazuje. NASA/JPL Nadchodzi Świt tekst: Andrzej Kotarba Mniej więcej przed dwudziestu laty NASA powołała do istnienia program Discovery – uzupełnienie i przeciwwagę dla złożonych i kosztownych misji planetarnych agencji.

W 1998 27 września 2007. Zmiana wynikała z lepszej konfiguracji planetoid oraz większej naukowej atrakcyjności 1 Ceres (wtedy największej planetoidy. jak Mars Pathfinder (pierwszy łazik na Marsie). W koncepcji MBAR z 1998 roku przewidywano spotkanie już tylko z dwiema planetoidami (4 Westa i 21 Lutetia). Podczas kolejnej edycji konkursu na misje w ramach Discovery (rok 1994). jednak nie miało to wpływu na ocenę propozycji. tak naukowym. przekroczeniu budżetu. 21 Lutetia. W skład zespołu projektowego wchodzili jednak pracownicy JPL. W 1996 roku przegrał z misjami Genesis i Contour. Podczas kolejnego konkursu (rok 2000) recenzenci projektu nie mieli już zastrzeżeń i w końcu przychylnie ocenili pomysł wyprawy do głównego pasa planetoid – do trzech razy sztuka! Koncepcję firmowały JPL. dwa lata później poległ w konfrontacji z Deep Impact i MESSENGER. ale potrzebują na to bardzo długiego czasu – muszą pracować ciągle przez wiele tygodni lub miesięcy. Sonda miała odwiedzić trzy planetoidy pasa głównego – 4 Westa. Stawiano jej za cel spotkanie z nieco zapomnianym w tamtym czasie Księżycem oraz kometą Wilsona-Harringtona. Na początku 2001 roku całe przedsięwzięcie dostało upragnione zielone światło. światło to miało w zwyczaju palić się bardzo niepewnie. ale jako drugi obiekt wskazano 1 Ceres. jednak chrztem bojowym na polu badań planetarnych była dopiero misja Deep Space 1 (DS1). więc asekuracyjnie uznano zasilanie jonowe MBAR za zbyt ryzykowne. wstrzymywaniu i wznawianiu prac. niż 21 Lutetii (i wtedy. Stardust (pierwsze próbki materii kometarnej przywiezione na Ziemię). Genesis (pierwsze próbki wiatru słonecznego przywiezione na Ziemię). które okazały się ogromnym sukcesem. dwóch pierwszych z programu Discovery. Już w momencie pozytywnej oceny projektu. NEAR (pierwszy sztuczny satelita planetoidy. NASA). 7 AatroNautilus . rozpoczęta po koniec 1998 roku. rzucając cień wątpliwości na zasadność tego typu rozwiązań. którzy dwa lata później (kolejny konkurs Discovery) wraz z naukowcami Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA) i innymi współpracownikami. Z takim samym poślizgiem rozpoczęły się szczegółowe prace projektowe. dziś jednej z planet karłowatych). do NASA trafiła koncepcja zasilanej silnikiem jonowym sondy Dione. Z czasem pojawiły się kolejne opóźnienia oraz – co gorsze – cięcia budżetowe. planowano wejście na orbitę każdej z planetoid! Wszystko z wykorzystaniem silnika jonowego. Co więcej. Tego typu napęd testowano w kosmosie po raz pierwszy już w 1964 roku. roku nikt nie mógł tego przewidzieć. minionego wieku. Koncepcja przegrała rywalizację z Lunar Prospector i Stardust. i dziś jedynie dużej planetoidy). planowany start sody Dawn przesunięto o rok – na maj 2006 roku. usterka DS1 nie była poważna i z perspektywy lat cała misja jest oceniana jako w pełni udana. 857 Glasenappi. 11:34 UTC – chwila długo wyczekiwana przez kierownictwo projektu Dawn: po wielu opóźnieniach. jak i w wielu przypadkach medialnym. wewnątrz NASA krystalizowały się pomysły próbników międzyplanetarnych z zasilaniem jonowym. Celem misji pozostawała wciąż 4 Westa. W czasie gdy zapadały decyzje o realizacji misji NEAR i Mars Pathfinder. Jak się szybko okazało. UCLA oraz Orbital Sciences. Jak się okazało. rakieta nośna Delta II z sondą Dawn w końcu odrywa się od powierzchni Ziemi (Fot. pierwsze lądowanie na planetoidzie). Deep Impact (pierwsze kontrolowane uderzenie w kometę) czy MESSENGER (pierwszy orbiter Merkurego). Kto bowiem nie słyszał o takich próbnikach. Dione nie miała wiele wspólnego z badaniami planetoid. torując drogę dla wielu misji. Projekt przepadł. Proponowaną sondę ochrzczono imieniem Dawn (Świt).Dawn P rogram Discovery wystartował na początku lat 90. Jedyny istniejący w tamtym czasie silnik jonowy sondy planetarnej (DS1) już wkrótce po starcie uległ awarii. zgłosili projekt szalenie ambitnej misji Main Belt Asteroid Randezvouz (MBAR). Zadecydowały obawy związane z zasilaniem jonowym. Silniki jonowe pozwalają osiągać duże przyspieszenie.

ile tak na prawdę potrzeba funduszy. Dawn został skreślony. niż na etapie wstępnej koncepcji Dawn. zbiornik paliwa ksenonowego okazał się być nie dość wytrzymały. Nad zarządzaniem projektem pochyliła się niezależna ekipa audytorów. W dole sondy. Obcięto także zakres merytoryczny badań – Ceres. że przed końcem 2006 roku Dawn przeszedł testy udowadniające. Protesty naukowców i deklaracje ze strony menadżerów projektu pozwoliły szczęśliwie wznowić prace jeszcze w tym samym miesiącu. z boku osłoniety złotą folią). Pomimo pozytywnej oceny. Po roku było jasne.in. Gdy w marcu 2006 oczekiwano na nowo światła zielonego. Uzasadnienie o tyle dziwne. z jednego z głównych celów stała się celem dodatkowym – „na później”. W listopadzie 2003 podsumowano fazę projektową. Szczęśliwie udało się wypracować kompromis – Ceres ponownie włączono w program podstawowy misji. a NASA zaczęła się zastanawiać. że – zgodnie z przypuszczeniami – problemem jest napęd jonowy. Konstrukcja była już na tyle zaawansowana. dwie identyczne kamery obrazujące (dwa białe prostokątne obiekty na górze próbnika) oraz spektrometr zakresu widzialnego i podczerwieni (duży biały prostokąt. to zaświeciło się ku zaskoczeniu wszystkich na czerwono. Równolegle NASA zaczęła wprowadzać zmiany w polityce finansowej. Dawn znów miał zielone światło i wiosną 2004 mogły rozpocząć się prace konstrukcyjne. w czasie sesji fotograficznej. ostatecznie sugerując agencji wznowienie prac. Powód dość zaskakujący – NASA uznała. gdyż w niektórych przypadkach byli to już inni ludzie. Budowa samego silnika wymagała więcej pieniędzy. na ewentualne przedłużenie misji. iż wszystkie urządzenia działają sprawnie i sonda może sprawnie funkcjonować w środowisku mię- nr 15 1/2011 8 . NASA). próbnik stracił kolejny instrument – magnetometr. Z nie do końca jasnych przyczyn. między jakie inne misje podzielić instrumenty budowane dla tego próbnika. że skoro Ceres nie jest już głównym celem. tj. biała kolista osłona skrywa wylot jednego z silników jonowych Dawn (Fot. pod warunkiem eliminacji pewnych niedociągnięć organizacyjnych. Widoczne są m. niepokój NASA wzbudziły też rosnące opóźnienia w pracach nad napędem. to cały projekt traci na atrakcyjności i nie warto w niego inwestować. by ukończyć budowę próbnika). Poza stale rosnącymi kosztami (wg niektórych ekspertów nie było jasne. zielone światło dla misji zamieniło się niespodziewanie na czerwone. Na nowo trzeba było negocjować warunki współpracy z międzynarodowymi partnerami. iż w październiku 2005 nakazała wstrzymać wszelkie prace (zapaliła pomarańczowe światło). W końcu NASA była na tyle niepewna sukcesu.Dawn Sonda Dawn w konfiguracji startowej. zorganizowanej w laboratoriach Astrotech. gdyż agencja kilka miesięcy wcześniej zgodziła się na zmianę statusu Ceres. co odbiło się niekorzystnie na planowanej misji – skreślony został jeden z planowanych instrumentów naukowych – laserowy wysokościomierz. ale start sondy opóźniono o kilka tygodni.

5○ . a naukowcy i inżynierowie mogli w końcu odetchnąć.5×5. W związku z tym. Pozwoli też na wykrycie ewentualnych księżyców Ceres i Westy. Z tego względu FC wyposażono w siedem filtrów: 430. W efekcie możemy oczekiwać obrazów o rozdzielczości przestrzennej sięgającej w najlepszym razie 5 m/piksel (Westa) lub 6 m/piksel (Ceres). 980 nm. wiedząc. Dawn dociera właśnie do Westy – pierwszego z dwóch celów swojej misji. FC). 830. zostanie uwieczniona na niemal sześciu tysiącach obrazów 9 AatroNautilus . zrekonstruować najważniejsze wydarzenia w geologicznej historii Westy i Ceres. 920. Zdecydowano więc na umieszczenie dwóch identycznych i w pełni niezależnych kamer FC. dublując tym samym newralgiczny system. pochodzić będą z kamery obrazującej (Framing Camera. W ten sposób uda się oszacować względny wiek różnych regionów planetoid. Instrument dostarczy zdjęć planetoid odpowiadających kolorystycznie temu. które w pierwszej kolejności trafią do mediów i skupią na sobie największe zainteresowanie opinii publicznej. obejmujących nie mniej niż 80% planetoidy. w kwietniu 2007 Dawn znalazł się na Florydzie. System optyczny kamery to refraktor o ogniskowej 150 mm i całkowitym polu widzenia 5. Promieniowanie będzie rzutowane na płaszczyznę obrazowania. Obrazowanie stereoskopowe (dwukrotne obrazowanie tego samego terenu. Gdy poznana zostanie już topografia.Dawn Budowa sondy Dawn (Ryc. 650. Trzy lata i dziewięć miesięcy później. a właściwie jej koniec. Ta ostatnia czynność jest niezbędna w nawigowaniu sondą Dawn. po przebyciu niemal trzech miliardów kilometrów. FC jako instrument obrazujący nadaje się idealnie do opracowywania wysokorozdzielczych map obydwu planetoid. Rola FC jest więc dwojaka – naukowa i techniczna. W większości przypadków (szczególnie w pierwszych dniach obserwacji) należy oczekiwać danych z pikselem o wymiarze od kilkudziesięciu do 250-450 m. ale pod innym kątem) zapewni materiał do opracowania trójwymiarowego modelu rzeźby – dokładność oceny wysokości nie powinna być mniejsza niż 10 metrów (20 metrów dla Ceres). Taka rozdzielczość zostanie osiągnięta przy największym zbliżeniu sondy do planetoid. Start miał miejsce 27 września 2007. jednak ich opracowanie wymaga rejestracji promieniowania w wielu zakresach spektralnych. Stosunkowo niewielka liczba zakresów pozwoli na rozpoznanie najważniejszych grup minerałów i typów skał. obejmujący szeroki przedział promieniowania od 450 do 950 nm. dzyplanetarnym. gdzie przygotowano go do wystrzelenia. Utrata kamery oznaczałaby duże problemy dla całej misji. W przypadku Westy oczekuje się danych o rozdzielczości co najmniej 100 m/piksel (200 m/piksel dla Ceres). Rolą FC będzie w pierwszej kolejności zapewnienie rozpoznania topografii planetoid. co zobaczyłyby nasze oczy. geolodzy przystąpią do liczenia i mierzenia kraterów. że już żadna decyzja NASA nie zatrzyma ich dzieła w hali montażowej. Powierzchnia Westy. Szczególne znaczenie mają dla naukowców mapy mineralogiczne. Kamera FC posiada także dodatkowy – ósmy – filtr. Misja rozpoczęła się. jak również i gwiazd. 750. Dane. wg obecnych szacunków. w której znajduje się matryca CCD o wymiarach 1024×1024 pikseli. NASA). 540. Wybrano go z myślą o obrazowaniu powierzchni planetoid.

Promieniowanie to penetruje skały i zderza się z jądrami pierwiastków wchodzących w skład minerałów skałotwórczych. Jądra. Kamery bazują na podobnych urządzeniach zbudowanych dla sond Rosetta i Venus Express. Ostatni z naukowych instrumentów misji Dawn pomoże oszacować z dokładnością do 20% ile i jakich pierwiastków chemicznych znajduje się w jednometrowej warstwie skał pod powierzchnią planetoid. Widma zostaną uzyskane z co najmniej dziesięciu tysięcy lokalizacji. żelaza i tytanu. Spektrometr MS dla Dawn wykonali Włosi z rzymskiego Instituto Nazionale Di Astrofisica. ale w setkach kanałów.05 µm. GRaND). glinu. Planuje się. Ciało niebieskie pozbawione atmosfery jest nieustannie wystawione na promieniowanie kosmiczne. gdyż pozwala jednoznacznie i precyzyjnie odróżniać od siebie poszczególne minerały skałotwórcze. Zadaniem MS jest uzyskiwanie informacji o odbiciu promieniowania nie w ośmiu (jak FC). emitują promieniowanie gamma – fotony o różnej energii. nr 15 1/2011 10 . Projekt i wykonanie obydwu kamer to dzieło Niemców z Max-Planck-Institut f¨r Sonnensystemforschung u i ich współpracowników. Poznanie dokładnego składu mineralnego skał na powierzchni Westy i Ceres wymaga instrumentu bardziej precyzyjnego niż FC. toru i uranu. a nawet Giotto.Dawn wykonanych przez filtr 450-950 nm. Obserwacje promieniowania neutronowego posłużą do szacowania ilości wody (na Weście najSpektrometr zakresu widzialnego i podczerwieni (na górze) pewniej wchodzącej w skład minerałów uwodnionych. MS). Cena jest jednak w pełni uzasadniona. Rolę głównego geologa misji powierzono spektrometrowi (Mapping Spectrometer. O ponad tysiąc obrazów więcej planuje się wykonać z orbity Ceres. Skorzystali z urządzeń opracowanych dla misji Rosetta i Cassini. Zatem aby poznać skład pierwiastkowy skał i minerałów. Wysoka jakość widm zostanie okupiona mniejszą rozdzielczością przestrzenną danych – przynajmniej czterokrotnie w porównaniu z FC. wapnia. a reszta pobudza inne jądra atomowe. z jądra jakiego pierwiastka fotony pochodzą. Ilość ma tu znaczenie. INAF/ASI. więc być może uda się nawet wskazać miejsce (miejsca?) skąd meteoryty HED zostały wybite. chcąc wrócić do stanu równowagi. rzędu dziesiątków kilometrów. magnezu. oraz detektor promieniowania neutronowego i gamma (na o ile w ogóle występujących). modyfikując je stosownie do specyfikacji Dawn. skał na powierzchni planetoidy (Fot. przy czym obrazy wielospektralne (około 750) zostaną wykonane tylko w trzech barwach – powierzchnia tej planetoidy wygląda bowiem niemal identycznie przez każdy z filtrów kamery Dawn. jako ciała macierzystego meteorytów HED. z których część ucieka w kosmos. Tego typu pomiary będą zadaniem spektrometru promieniowania gamma i neutronowego misji Dawn (Gamma Ray and Neutron Detector. Dodatkowych 600 obrazów mają stanowić dane wielospektralne – zdjęcia wykonane przez siedem filtrów. Inne czerpią bezpośrednio z doświadczeń projektu SOHO. Do ich identyfikacji zazwyczaj wystarcza obserwacja promieniowania widzialnego i bliskiej podczerwieni. stąd MS skupi się wyłącznie na zakresie 0. na których spoczywa ciężar określenia składu chemicznego i mineralnego ły małą rozdzielczość przestrzenną. UCLA). krzemu. Następuje emisja neutronów.25-5. W zależności od tego. Niektóre systemy i oprogramowanie są wręcz wiernymi kopiami rozwiązań z tych misji. ich energia będzie inna. wystarczy mierzyć energię fotonów docierających do sondy. gdyż to właśnie po obserwacjach MS oczekuje się ostatecznej weryfikacji hipotezy Westy. oraz pierwiastków śladowych – potasu. Dane GRaND będą miadole) – dwa z trzech instrumentów Dawn. że obserwacje GRaND pozwolą na stworzenie map występowania najważniejszych pierwiastków skał – tlenu.

że gdy w 2006 roku NASA skreśliła misję ze swojego kalendarza. Obydwa instrumenty zostały skreślone. Ocenia się. Spektrometr GRaND to jedyny amerykański przyrząd naukowy na pokładzie Dawn. Wszystkie instrumenty naukowe ważą łącznie około 42 kilogramów. W praktyce oznacza to około 95% czasu lotu z włączonym zasilaniem. Dawn to jak do tej pory pierwsza i jedyna konstrukcja międzyplanetarna tej firmy. Niewielki ciąg silników jonowych wymaga. AIM. I w tym przypadku nie jest to w pełni nowatorskie urządzenie – czerpie ze sprawdzonych rozwiązań sondy księżycowej Lunar Prospector oraz marsjańskiego orbitera Mars Odyssey. że jest w stanie zaoferować wiarygodne rozwiązania także na rynku sond kosmicznych. Obok trzech opisanych powyżej instrumentów. Konstrukcja silników została zapożyczona z misji DS1. wykorzystywanego do zasilania trzech silników jonowych (ale tylko jednego w jednym czasie). gości w większości przyrządy europejskie. co inwestycyjnym – firma udowadnia.5 kW). W pewnych sytuacjach może okazać się jednak bezużyteczny – np.Dawn Odlot z Westy Lipiec 2012 Start 29/07/2007 Marsa . Dla Orbital przedsięwzięcie jest w równym stopniu prestiżowym. SORCE. a gdy zasilanie spada do minimalnego (0. spisują się bez zarzutów i sonda już wkrótce rozpocznie właściwy program naukowy. Za projekt Dawn od strony technicznej odpowiadała firma Orbital. Orbital zgodził się wykonać próbnik po kosztach. by pracowały przez długi czas. którego źródłem jest bateria ładowana energią słoneczną – Dawn posiada dwa duże panele fotoogniw. mająca ogromne doświadczenie w budowie geostacjonarnych sateli- tów telekomunikacyjnych i rozpoczynająca przygodę z badaniami naukowymi. Dawn wejdzie na wstępną orbitę obserwacyjną o wysokości 2420 km. Na zlecenie NASA Orbital zbudował m. NASA).5 N.3 kW w odległości 3 AU. a sama misja. To zaledwie 4% masy całkowitej sondy. Powstał w laboratoriach Los Alamos National Laboratory.in. obserwatoria GALEX. Kontrolę ciągu osiąga się poprzez zmiany zasilania. gdy trzeba będzie uniknąć kolizji z jakimś nieznanym wcześniej obiektem pasa asteroid. a szczególnie jonowy. Większy mieści w sobie około 450 kg ksenonu. Pokładowe zapasy hydrazyny są dziesięć razy mniejsze. Jak dotąd obydwa napędy. każdy o ciągu 0. nim zapewnią pożądaną prędkość. Zasilanie jonowe posłuży do realizacji większości manewrów w czasie misji.3 kW energii w odległości 1 AU od Słońca i już tylko 1. Tygodniowy rekonesans pozwoli na stworzenie ogólnego modelu geometrii Westy oraz ocenę. na pokładzie Dawn planowali umieścić laserowy dalmierz oraz magnetometr (propozycje JPL i UCLA). Reszta przypada na podsystemy umożliwiające funkcjonowanie tych przyrządów oraz dostarczenie ich w okolice Westy i Ceres. generujących 10. dwie główne instytucje naukowe projektu nie mają żadnego własnego instrumentu na pokładzie sondy.6 kW) generują ciąg 92 mN. Początkowo Amerykanie liczyli na większy udział w naukowej części misji. Na powodzeniu misji zależało jej do tego stopnia. Z pomocą przyjdzie wtedy dwanaście małych silników rakietowych. Wnętrze sondy kryje dwa zbiorniki paliwa. OCO i Glory. byleby tylko Dawn mógł pokazać na co stać Orbital (zabieg ten uratował całą misję!). że łączny czas pracy silników wyniesie około sześć i pół roku – żadna sonda kosmiczna nigdy nie podróżowała tak długo z włączonym napędem! Dotychczasowy rekord należał do DS1 i wynosił „zaledwie” 678 dni (dla porównania. choć amerykańska. Do pracy przystąpi kamera obrazująca. zasilanych klasycznie – hydrazyną. Przy maksymalnym zasilaniu (2. czy okolica planetoidy jest wolna od zagrożeń 11 AatroNautilus . Po zbliżeniu do Westy. niż ksenonu. sondy z napędem konwencjonalnym włączają swe silniki na czas liczony w minutach.przelot 18/02/2009 Przylot do Westy 15/07/2011 Przylot do Ceres Luty 2015 Koniec misji Luty 2016 Najważniejsze etapy lotu sondy Dawn (Ryc. fotografując cały glob. maksymalnie godzinach). co doprowadziło do dość niecodziennej sytuacji – JPL i UCLA. Plany na najbliższe miesiące są następujące. ciąg zostaje zredukowany do 19 mN.

2007. i in.. pyłu). M. 52. The Dawn project’s transition to mission operations: On its way to rendez vous with (4) Vesta and (1) Ceres. 2006.D. Mase. C.. 605-616. R. The second year of Dawn mission operations: Mars gravity assist and onward to Vesta. Dawn: A mission in development for exploration of main belt asteroids Vesta and Ceres. status and plans. 20432048. Dawn Discovery mission to Vesta and Ceres: Present status. M. Coupling of system resource margins through the use of electric propulsion: Implications in preparing for the Dawn mission to Ceres and Vesta. 60. Advances in Space Research. W lutym 2009 sonda Dawn dokonała manewru asysty grawitacyjnej przelatując koło Marsa. Dawn po raz kolejny zmieni orbitę. Elastyczność planów pozwala na maksymalnie roczny pobyt w okolicy Westy.. Swoje obserwacje rozpocznie również GRaND. 2010. nr 15 1/2011 12 . 40. Dawn: A journey in space and time. C. a do intensywnej pracy przystąpi spektrometr promieniowania widzialnego i podczerwieni. 67. Chcesz wiedzieć więcej? Zacznij od tych artykułów: Rayman. M. Acta Astronautica. Rayman. 2010.. 930-938.D. 230-238. 66. i in. Exploring the asteroid belt with ion propulsion: Dawn mission history.. K. że nic nie stoi na przeszkodzie.. Acta Astronautica.C. Jeśli okaże się. Na tej wysokości pozostanie przez kolejne 90 dni.. C.. 465-489 Russell. 58. 2007. Po trzech miesiącach włączony zostanie silnik jonowy i Dawn stopniowo zacznie oddalać się od Westy. NASA/DLR). Planetary and Space Science. 2004. Advances in Space Research. M.Dawn (większych lub mniejszych księżyców. Kamera i spektrometr rozpoczną zbierane danych o najwyższej rozdzielczości przestrzennej. Następnie orbita zostanie obniżona do 670 km. 2006.D. Russell. Nie zostało do końca powiedziane. Acta Astronautica. Przy okazji testowano i kalibrowano instrumenty próbnika. 483-488. Acta Astronautica. i in. Rayman. Widoczne obok zdjęcia przedstawiają fragment Tempe Terra i są wynikiem obserwacji kamerą obrazującą (Fot. W ciągu 27 dni zebrane zostaną dane wysokiej rozdzielczości dla całej planetoidy.T... z czasem zastępowane modelem stereograficznym. i in.. Po nim rozpocznie się kolejna długa podróż sondy Dawn – dwa i pół roku do Ceres. Rayman. Russell. jak długo potrwają obserwacje Westy..T.D. 38. O wynikach obserwacji Westy i postępach misji będziemy na bieżąco informować na łamach AN.A.T. zniżając się na około 180 km od powierzchni Westy.. i in. Patel. 193-201. Zakładane minimum to osiem miesięcy – do wspomnianych wyżej faz trzeba dodać około miesięczne etapy zmiany orbity.. W oparciu o metodę fotoklinometrii powstaną lokalne modele rzeźby.

Z tą chwilą prom praktycznie przeszedł na emeryturę. wyznaczony pierwotnie na koniec lipca 2010 roku. spowodowane głównie przez różnorakie problemy techniczne wahadłowca Discovery. do którego były już przymocowane rakiety startowe na paliwo stałe. przy czym pierwotną przyczyną było opóźnienie w budowie samego spektrometru. Misja była wielokrotnie odraczana. kto pracował przy Endeavour. Start. był przenoszony kolejno na koniec listopada. rozłożono wydajną antenę pasma Ku i aktywowano manipulator. do głosu doszedł także sam Endeavour – 29 kwietnia na kilka godzin przed planowanym startem awarii uległo ogrzewanie jednostek napędowych. Mark Edward Kelly. Kelly przez kilka tygodni rozpatrywał nawet rezygnację z misji. dowódca misji STS-134 pożegnał wahadłowiec tuż po lądowaniu. STS-134). zwłaszcza Rosjanom. Cały ten okres samolot kosmiczny spędził w hali obsługi orbitera OPF. Na początku roku jego żona. STS-124) i dwa razy na pokładzie Endeavour (STS-108. Dziewięciominutowy wzlot przebiegł nominalnie. Wykonano standardowe dla rozpoczęcia misji orbitalnej procedury. W trakcie pierwszej doby zrealizowano szereg manewrów.Loty załogowe STS-134: Endeavour po raz ostatni na orbicie tekst: Waldemar Zwierzchlejski „W imieniu całej mojej załogi chciałbym podziękować każdemu. została postrzelona w głowę w czasie jednego ze spotkań (sześć innych osób zginęło). obok Kelly’ego znaleźli się: pilot Gregory Johnson oraz czterej specjaliści misji Edward Fincke i Roberto Vittori (ten drugi reprezentował Włoską Agencję Kosmiczną). a jednocześnie stale przybliżały oba statki do siebie. zaś wtórną zmiany w grafiku trzech ostatnich lotów wahadłowców. Na przełomie marca i kwietnia na Przylądku Canaveral pojawiła się załoga. dwudziestej piątej misji Endeavour było dostarczenie do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej końcowego zestawu części zapasowych oraz spektrometru AMS-2. jednak skończyło się jedynie na zastąpieniu go przez innego astronautę podczas treningów. ale pozostawia on po sobie wielką spuściznę” – tymi słowami Mark Kelly. Dowódcą misji był Mark Kelly. Jego brat bliźniak (Scott Kelly) również jest astronautą (Fot. które podnosiły orbitę do pułapu ISS. w rodzaju uderzeń kawałkami lodu czy pianki izolacyjnej zewnętrznego zbiornika paliwa. a więc otwarto ładownię. 11 marca ważący ponad dwa tysiące ton kolos został umieszczony na polu startowym 39A. dla którego przygotowania do lotu były wyjątkowo trudne – bynajmniej nie z powodu intensywnego treningu astronautów NASA. potem na koniec lutego 2011. a później połowę kwietnia. Tuż po symulowanym odliczaniu zdecydowano o kolejnym opóźnieniu startu – o dwa tygodnie – by nie popsuć napiętego grafiku montażu innym uczestnikom programu ISS. W kosmosie czterokrotnie: dwa razy na pokładzie Atlantis (STS-121. nie zanotowano żadnych istotnych dla bezpieczeństwa osłony termicznej orbitera wydarzeń. uczestnik wojny w Zatoce Perskiej. Na pokładzie Endeavour. Andrew Feustel i Gregory Chamitoff. Celem ostatniej. Gdy w końcu ustąpiły wszystkie zewnętrzne przyczyny zwłoki. Gabrielle Giffords. Tam został podłączony do zewnętrznego zbiornika kriogenicznych materiałów pędnych. Część 13 AatroNautilus . następnie na początek. polityk Partii Demokratycznej i przedstawicielka Arizony w Izbie Reprezentantów. by przećwiczyć wraz z personelem symulowane odliczanie. skąd ostatniego dnia lutego został przewieziony do budynku montażu pionowego VAB. Wyjaśnienie przyczyny dysfunkcji oraz jej usunięcie zajęło ponad dwa tygodnie i prom wystartował dopiero 16 maja. NASA). a od 1996 roku w szeregach NASA jako astronauta. kto pracował przy tej misji i każdemu. To smutne widzieć jego [promu] ostatnie lądowanie. pilot Marynarki Wojennej USA. chcąc poświęcić się opiece żony.

Zdjęcie wykonane przez jednego z astronautów czasie kosmicznego spaceru (Fot. by w razie potrzeby szybkiego powrotu na Ziemię miano pewność. uruchomili zawór obwodu napełniania systemu chłodzenia amoniakiem i zainstalowali anteny systemu łączności bezprzewodowej EWC. nikiem projektu jest Samuel Ting. Konkretnie były to: wysokociśnieniowy zbiornik tlenu dla śluzy Quest. Pozostali astronauci szykowali sprzęt potrzebny podczas planowanych prac na zewnątrz kompleksu orbitalnego. które byłyby za duże i za ciężkie. Chamitoff i Fincke wykonali serię czterech sesji prac na zewnątrz ISS (Extravehicular Activities. Instrument waży 6. poprowadzili dodatkowe kable systemu zasilania pomiędzy amerykańskim a rosyjskim segmentem ISS i podłączyli anteny komunikacji bezprzewodowej. zainstalowali dodatkowe oświetlenie. amerykański fizyk. NASA). zbiornik amoniaku do systemu chłodzenia. Feustel i Fincke) dopełniono amoniakiem system chłodzenia paneli baterii słonecznych. NASA). uproszczoną wersję spektrometru przetestowano na orbicie w 1998 roku. Feustel i Chamitoff) zdjęli z powierzchni stacji eksperymenty materiałowe MISSE-7A i 7B. w czasie misji STS-91. a prototypową. Podczas pierwszej (20 maja. W następnym tygodniu Feustel. dwa systemy łączności pasma S. że jest ona zdolna do wykonania tego zadania. zamontowali w ich miejsce MISSE-8. Podczas EVA-3 (25 maja. z ładowni Endeavour wyjęto platformę transportową ELC-3 (ExPRESS Logistics Carrier3) ze sprzętem dla ISS. EVA). Platforma zawierała części zamienne dla stacji. Zrealizowana 27 maja z udziałem Fincke i Chamitoffa EVA-4 była ostatnią tego rodzaju operacją. Krótko potem. ponownie Feustel i Fincke) zamontowali na rosyjskim module Zarja przyłącze dla manipulatora stacji i konwerter sygnału wideo. przeprowadzoną przez załogę promu kosmicznego. Ting zaproponował budowę AMS na początku lat pięćdziesiątych. laureat Nagrody Nobla w roku 1976 za odkrycie mezonu J/ψ (nagrodzony wraz razem z Burtonem Richterem). cząstek dziwnych i ciemnej materii. z wykorzystaniem manipulatorów promu i ISS. W drugiej sesji (22 maja. Kolejnego dnia misji doszło do instalacji największego przyrządu naukowego. by dostarczyć je przy pomocy innych statków transportowych. Kierow- Komputerowa wizualizacja spektrometru AMS-02. Endeavour po raz ostatni połączony z Międzynarodową Stacją Kosmiczną.7 tony i powinien funkcjonować przez co najmniej 10 lat (Ryc. Podczas niej astronauci zamontowali na segmencie S1 kratownicy niepotrzebną już przedłużkę manipulatora wahadłowca – stała się nr 15 1/2011 14 . w jaki wyposażona jest stacja – spektrometru AMS-2 (Alpha Magnetic Spectrometer-2). przesmarowano lewe złącze obrotowe SARJ i chwytak Dextre oraz wykonano drobniejsze prace.Loty załogowe załogi zajęta była skanowaniem powłoki termicznej. Dwa dni po starcie prom połączył się ze stacją kosmiczną. zapasowe ramię manipulatora Dextre i kilka drobniejszych elementów. AMS to siedmiotonowy zestaw detektorów służących do poszukiwania i mierzenia niezwykle rzadkich i egzotycznych postaci materii i energii (póki co istniejących jedynie hipotetycznie): pierwotnej antymaterii. AMS-2 został podłączony do zasilania ISS oraz systemu transmisji danych i jeszcze tego samego dnia zaczął funkcjonować.

STS-134 (ULF-6). a następnego dnia odłączono prom od stacji. NASA). Roberto Vittori (3 lot). Start: 16/5/2011. Wahadłowiec Endeavour. Wykorzystując dobrą pogodę Endeavour 1 czerwca wylądował przy pierwszej okazji w Centrum Kosmicznym Kennedy’ego. Lądowanie: 1/6/2011. 12:56 UTC. 25 misja. Skoro o zdjęciach mowa. Floryda. w cza- sie których okrążył Ziemię 4671 razy. Relację z przebiegu misji przedstawimy w kolejnym numerze. Astronauci zwolnili jeszcze blokadę startową zapasowego ramienia Dextre. 2 lot). iż wahadłowiec spędzi swoją zasłużoną emeryturę w Los Angeles. 29 maja przy pomocy silniczków sterowania i orientacji Endeavour podniesiono o 800 m orbitę ISS. w tamtejszym Kalifornijskim Centrum Nauki. Amerykański program lotów wahadłowców od ostatecznego przejścia do historii dzieli już tylko jeden krok – misja promu Atlantis (STS-135). znacznie zwiększając zasięg operacyjny jej manipulatora. Andrew Feustel (2 lot). NASA podjęła decyzję. Michael Fincke (3 lot). pokonując dystans 198 milionów kilometrów. to 23 maja od ISS odłączył się rosyjski statek Sojuz TMA-20. Towarzystwa dotrzymają mu moduł dowodzenia Apollo z misji Apollo-Sojuz Test Project (1975) oraz kapsuła Gemini 11 (na orbicie w 1966 roku) – obydwa będące częścią stałej ekspozycji Centrum. Ładunek: wyposażenie dla ISS – Alpha Magnetic Spectrometer (AMS-02) oraz ExPRESS Logistics Carrier (ELC03). KSC. ostatni lot tego wahadłowca w historii. misja trwała: 15d 17h 38m 22s .Loty załogowe Jedno z najniezwyklejszych zdjęć wykonanych z pokładu ISS: oświetlone wnętrze pustej ładowni promu Endeavour. 6:35 UTC. od tej chwili trwałym elementem stacji. Gregory Johnson (pilot. W ciągu całej swojej służby Endeavour na swym koncie zapisał łącznie 296 dni spędzonych w kosmosie. Była to jedyna tego typu okazja. 4 lot). 15 AatroNautilus . Ostatni lot wahadłowca trwał 15 dni i 17 godzin. Załoga: Mark Kelly (dowódca. na tle rozgwieżdżonego nieba i okrytej nocą Ziemi (Fot. z pokładu którego wykonano unikalne fotografie ISS wraz z przyłączonym wahadłowcem. Gregory Chamitoff (2 lot). wykonali szereg pamiątkowych fotografii kompleksu i powrócili do śluzy. KSC. Floryda. ponieważ wcześniej – ze względów bezpieczeństwa – podczas pobytu promów w składzie ISS nie wykonywano żadnych operacji dynamicznych z udziałem innych statków.

Wielka Brytania. jakim jest otaczający nas zewsząd kosmos. Francja. mikrometeoryty) oraz sztuczne (stare i niedziałające satelity. Na naturalne śmieci nie mamy wpływu. . ale dopiero teraz. Wokół Ziemi znajduje się wiele tzw. po zderzeniu dwóch satelitów: Kosmos oraz Iridium. często nie przejmując się konsekwencjami. takich jak telewizja satelitarna. choć ma duże dokonania w badaniach kosmosu. ładunek użyteczny (ang. moduł komunikacji (wraz z antenami umożliwia łączność satelity z Ziemią i wymianę danych). zarządzanie kryzysowe. Niemcy. Swój wkład w podbój kosmosu i transfer technologii kosmicznych na Ziemię ma wiele krajów: Rosja. czy też obrazowanie na użytek popularnych dotacji dla rolników. co każdy inny satelita. W ostatnich latach ilość śmieci drastycznie wzrosła m. Jak łatwo zauważyć.in. by zaraz potem go zniszczyć? Satelita PW-Sat (Ryc. na początku dwudziestego pierwszego wieku. „baterie słoneczne”. pełni jakąś funkcję – posiada tzw. badania geologiczne. Człowiek od 1957 roku systematycznie zaśmieca kosmos. wymieniać można by jeszcze długo. M.. a skończywszy na zaawansowanych materiałach i technologiach. Korzystamy z nich każdego dnia. A to wszystko dzięki przemysłowi kosmicznemu. payload). nasz kraj będzie mógł się poszczycić pierwszym polskim samodzielnym obiektem kosmicznym. dla którego buduje się satelitę. Obecnie trwają końcowe prace nad dwoma pierwszymi polskimi satelitami – PW-Sat oraz BRITE-PL (powstają dwa bliźniacze „Lem” oraz „Heweliusz”). zniszczenie satelity. Urbanowicz). ale różnią się one między sobą wielkością. Jak zbudowany jest PW-Sat? Składa się w zasadzie z tych samych systemów. Obecnie zespół projektowy został poszerzony o specjalistów z Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk. co czyni je wyjątkowymi – to satelity. Polskie osiągnięcia w eksploracji kosmosu to ponad trzydzieści lat udziału w wielu ważnych misjach badających Układ Słoneczny. PW-Sat to projekt budowy satelity typu CubeSat. ostatnie stopnie rakiet nośnych. każdy satelita realizuje jakieś zadanie. Japonia. ale jego budowa trwa już kilka lat. którego wymiary wynoszą 10×10×11. Nad projektem od początku pracują studenci Politechniki Warszawskiej ze Studenckiego Koła Astronautycznego z Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa oraz Studenckiego Koła Inżynierii Kosmicznej z Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych. poprzez prognozy pogody.Made in Poland PW-Sat – mały krok ku wielkim celom tekst: Maciej Urbanowicz Techniki satelitarne są wyraźnie obecne w naszym życiu. często nieświadomie. możliwościami oraz przewidywanym czasem bezawaryjnej pracy na orbicie. Oprócz tych standardowych urządzeń. Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. odłamki satelitów po zderzeniach oraz inne pozostawione na orbicie rzeczy stworzone przez człowieka). w grupie tej nie znajdziemy Polski. czy też transmisja danych. Wszystkie te kraje łączy coś. Polska nie posiada własnych satelitów. Indie. Jesteśmy w kosmosie od lat siedemdziesiątych minionego wieku. które te kraje posiadają. Wymienione systemy posiada każdy satelita. a waga nie przekracza jednego kilograma. Posiada układ zasilania (specjalny zasilacz. Właśnie ten payload jest powodem. Począwszy od oczywistych zastosowań. który daje nam możliwość wspomagania naszego codziennego życia.35 cm. natomiast na te sztuczne – owszem. nawigacja. „kosmicznych śmieci”. Można by rzecz „maleństwo”. W przypadku PW-Sata motywacją do budowy była chęć zademonstrowania specjalnego systemu umożlwiającego. Tylko po co budować i wysyłać na orbitę satelitę. Dzięki temu wyda- nr 15 1/2011 16 . Nigeria. Obiekty te możemy podzielić na dwie podstawowe kategorie: naturalne (np.. ogniwa fotowoltaiczne – tzw. którzy swoją wiedzą i doświadczeniem przyczyniają się do rychłego zakończenia projektu. Niestety. komputer pokładowy (umożliwia sterowanie satelitą). przy wykorzystaniu niezwykle niegościnnego środowiska. . bateria).

Będzie także wydarzeniem. dryfuje bezwładnie na nieustannie zmieniającej się orbicie. który umożliwia bezpieczne sprowadzenie skoczka na Ziemię. jako pierwszego polskiego satelity. a potem czeka go kampania testowa. studenckim koordynatorem projektu PW-Sat. PW-Sat ma szansę być pierwszym polskim satelitą. Wizja artystyczna satelity PW-Sat na orbicie (Ryc. M. modyfikując parametry orbity tak. Satelita posiada już prawie całą elektronikę lotną. Umieszczenie na orbicie PW-Sata. wysokość do dwóch tysięcy kilometrów nad powierzchnią Ziemi) proponuje PW-Sat. wkrótce wyprodukowane zostaną ostatnie elementy mechaniczne. co nie jest wykluczone. Pędzące śmieci potrafią zniszczyć każdy napotkany na swojej drodze obiekt. których największy wymiar wynosi 10 cm) wzrosła z około 10 tysięcy do ponad 15 tysięcy. by satelita szybciej „wpadł” w atmosferę i tam spłonął. tym samym opór aerodynamiczny. często już niesterowalny. Na przełomie lipca i sierpnia rozpocznie się integracja satelity. a więc i przyspieszy hamowanie. Wystarczy odpowiednio wyhamować satelitę. czy nawet kilku tysięcy lat! Czas ten można w wielu przypadkach skrócić. Aktualnie prace nad PW-Sat dobiegają końca. 17 AatroNautilus . samodzielnie i w całości budowanych w naszym kraju. Ogon będzie zbudowany ze specjalnej. które stanowią zagrożenie dla funkcjonujących misji – także załogowych. Kampania odpowie na dwa kluczowe pytania – czy urządzenie przetrwa podróż na rakiecie Vega oraz czy będzie w stanie funkcjonować na orbicie. o ile start rakiety Vega nastąpi szybciej niż start rakiety z satelitą BRITE. jako ten „niewielki krok” ku „wielkim celom”. dość długiej – bo dwu metrowej – sprężyny. PW-Sat ma za zadanie przetestowanie nowego sposobu pozbywania się kosmicznych śmieci. Rozwiązanie dla satelitów na niskich orbitach (LEO. może pozostawać w kosmosie od kilku do kilkuset. które wielkimi literami zapisze się na kartach historii Polski. Pozbawiony paliwa. który zwiększy powierzchnię satelity. Wykorzysta istnienie śladowego oporu aerodynamicznego atmosfery na niskich orbitach i zwiększy swoją powierzchnię.Made in Poland rzeniu liczba śmieci obserwowanych (czyli takich. do której przytwierdzona zostanie specjalna folia powodująca zwiększenie oporu. będzie początkiem nowej epoki – epoki polskich obiektów kosmicznych. PW-Sat będzie wyposażony w specjalny ogon. w bardzo wymagającym środowisku kosmicznym. W zależności od orbity. Jednocześnie trwają prace nad dokumentacją oraz oprogramowaniem satelity. by automatycznie zwiększyć siłę hamującą satelitę. Dany satelita staje się śmieciem z chwilą planowanego lub przedwczesnego zakończenia swej operacyjnej służby. Urbanowicz). Autor jest przedstawicielem Studenckiego Koła Astronautycznego Politechniki Warszawskiej. Działa to podobnie jak spadochron. W efekcie umożliwi szybsze spalenie satelity w górnych warstwach atmosfery.

techników. Uczestnikom Konkursu pozostawiona została pełna swoboda w wyborze formy pracy (np.brite-pl. reportaż. A.Made in Poland Spotkaj się oko w oko z satelitą BRITE-PL Centrum Badań Kosmicznych PAN zaprasza wszystkich uczniów gimnazjów i szkół ponad gimnazjalnych (liceów. Aby wziąć udział w konkursie należy zapoznać się z jego regulaminem i po spełnieniu wymogów wykonać zadanie konkursowe: rozwiązać test i przygotować pracę literacką. Na Ziemi zaburzenia przezroczystości atmosfery znacznie ograniczają dokładność pomiarów. utwór poetycki. nr 15 1/2011 18 . Laureaci konkursu zostaną uhonorowani tytułem „Rodzic Chrzestny Pierwszego Polskiego Satelity Naukowego BRITE-PL” i będą zaproszeni na uroczystość nadania imienia satelicie. Przesłany utwór musi jednak spełniać następujące kryteria: nie może być nigdzie dotąd publikowany ani nagradzany w innych konkursach oraz musi dotyczyć tematyki związanej z projektem pierwszego polskiego satelity naukowego BRITE-PL. Autorzy najlepszych prac będą mogli także uczestniczyć w integracji i testach satelity w specjalnym pomieszczeniu laboratoryjnym o podwyższonym stopniu czystości tzw. opowiadanie. Test konkursowy zawiera 12 pytań sprawdzających zdobytą wiedzę w dziedzinie badań kosmicznych i satelitarnych. słuchowisko itp. Termin nadsyłania prac mija 21 października 2011. Celem misji BRITE-PL są obserwacje i badanie jasnych gwiazd w celu bliższego poznania oraz zrozumienia ich wewnętrznej budowy. W Centrum Badań Kosmicznych PAN trwają aktualnie intensywne prace nad pierwszym polskim satelitą naukowym. Laureaci konkursu i autorzy najlepszych prac będą mogli na własne oczy zobaczyć prawdziwego satelitę (Fot.) oraz podejścia do zadania literackiego.pl/. Mała szerokokątna kamera umieszczona w kosmosie na pokładzie BRITE-PL zobaczy dostatecznie dużo jasnych gwiazd. Praca literacka będzie oceniana po udzieleniu poprawnych odpowiedzi na wszystkie pytania konkursowe i powinna zawierać wątek dotyczący pierwszego satelity naukowego BRITE-PL. Satelita ma być wyniesiony na orbitę we wrześniu 2012 roku. Choć jest stosunkowo niewielki – waga 7 kg i kształt sześcianu o boku 20 cm – będzie dokonywał obserwacji astronomicznych o najwyższej jakości.Kotarba). „cleanroomie”. Pełnowymiarowa makieta satelity BRITE-PL podczas jednego z pikników naukowych. Dalsze szczegóły oraz regulamin konkursu znajdują się na oficjalnej stronie projektu BRITE-PL: http://www. bez zakłócającego i nieprzewidywalnego wpływu atmosfery. list. zasadniczych szkół zawodowych) do udziału w konkursie „Pierwszy Polski Satelita Naukowy BRITE-PL”.

Charakter działalności PTR sprawia kłopot urzędnikom administracji państwowej. sekretarz PTR. „Tak zrodziła się idea. Chcą współtworzyć rodzinę profesjonalnych rakiet badawczych. aby Ocalić Od Zapomnienia – przypomnieć społeczeństwu tamte osiągnięcia. myślą o Polskim Programie Kosmicznym i być może zdobywaniu kosmosu w niedalekiej przyszłości. dziś jako dorośli spójrzmy tam raz jeszcze. Historia zatoczyła koło. cywilnymi. „Będąc dziećmi marzyliśmy patrząc w niebo. przez przedłużający się czas w podejmowaniu decyzji” – komentuje Krzysztof Ścigalski. Stanowiła doskonałą bazę do zbudowania rakiety nośnej. która otarła się o granicę ziemskiej atmosfery. studentów. inżynierów. obecnie honorowego członka PTR” – mówi Marcin Mazur. związany z polską techniką rakietową. które pragnie nawiązać do tamtej wspaniałej historii. Były to rakiety Meteor opracowane w Instytucie Lotnictwa w Warszawie. rakiety spakowano. Niestety. podczas których uczestnicy dzielą się wiedzą i doświadczeniem. „Zbudowaliśmy własną rakietę badawczą Meteor-2. Członkowie Polskiego Towarzystwa Rakietowego (PTR) zamierzają pokonać granicę ziemskiej atmosfery w locie na 100 km. którą chcą przypomnieć. Jacka Walczewskiego. zastępca prezesa PTR. Zrzesza modelarzy. W trakcie spotkania zaprezentowano w locie 30 modeli w tym rakiety eksperymentalne” – wymienia Rafał Dziemianko. chemików. Dążą do odrodzenia programu rakiet meteorologicznych Meteor i stworzenia Kosmicznej Polski. wojskiem. byłych żołnierzy. Jacka Walczewskiego i jego zespołu badawczego. Przygotowania do jednego ze startów – Kacper Zieliński z rakietą Anihilacja (Fot. które wzniosły się ponad 2. Stanowiska startowe zdemontowano. Osiągano wówczas regularnie pułap 35 km (Meteor 1) i 65 km (Meteor 3). Członkowie Polskiego Towarzystwa Rakietowego zachęcają do współdziałania wszystkich. którzy pragną brać udział w odrodzeniu modelarstwa rakietowego. PTR). elektroników. eksperymentalnymi Rakietami Dużej Mocy (RDM).5 kilometra. Rodzimy program rakietowy rozpoczął się od wystrzelenia niewielkiej rakiety RM-1 mogącej osiągnąć pułap 1. osiągając pułap 100 kilometrów. brak możliwości uzyskania dotacji celowych. Dzięki współpracy z Wojskiem Polskim i Polską Agencją Żeglugi Powietrznej w październiku 2010 roku udało się zorganizować pierwszy ogólnopolski zlot RDM. Stowarzyszenie powzięło starania mające na celu przybliżenie programu Meteor oraz sylwetki głównego konstruktora oraz koordynatora projektu prof. Pod koniec lat 50. uczniów – osoby pasjonujące się techniką związaną z rakietami. „Realizując cele towarzystwa napotykamy niestety na problemy związane głównie z niedoskonałością polskiego prawa. PTR zapoczątkowało nowy ruch. członek zarządu PTR PTR współpracuje z Ministerstwem Gospodarki.5 km nad ziemię i przekroczyliśmy barierę dźwięku. dokumentację zabezpieczono i wszystko nagle się skończyło” – wspomina profesor Jacek Walczewski. polskimi uczelniami oraz organizacjami pozarządowymi. Było to możliwe między innymi dzięki inicjatywie prof. W latach 1965-1974 Polska wysyłała swoje rakiety badawcze zbierając cenne dane naukowe i doświadczenie z dziedziny techniki rakietowej. które znajdą zastosowanie w eksperymentach naukowych i projektach studenckich. „Zbudowaliśmy rakiety. mogącej wynieść w kosmos pierwszego polskiego sztucznego satelitę.Made in Poland Polskie Towarzystwo Rakietowe Zbudowali rakiety. ubiegłego wieku z Pustyni Błędowskiej wystartowały pierwsze polskie rakiety badawcze. Startowały z Rąbki niedaleko Łeby. nasz program rakietowy niespodziewanie zakończono. Tekst: PAP 19 AatroNautilus . które pokonały barierę dźwięku. Tym razem inaczej” – proponują. Towarzystwo organizuje zloty. Skutkiem jest brak nowoczesnej oferty ubezpieczeniowej. Często paraliżując zupełnie nasze działania. Historii. Dzięki grupie pasjonatów powstało Polskie Towarzystwo Rakietowe (PTR).

Kontynuacją programu DSP ma być Space-Based Infrared System (SBIRS). Kilka lat temu Rosja rozpoczęła modernizację swojego systemu telekomunikacji satelitarnej. były budowane w zakładach Reszetniewa). przy pomocy których prowadzona będzie komunikacja z jednostkami wojskowymi (w tym lotnictwem i marynarką) w strategicznym dla Rosji regionie Arktyki. wysoką (HEO) i geostacjonarną (GEO). program wsparcia obrony). jest rosyjskim. którego zadaniem jest wykrywanie startów i śledzenie lotu pocisków rakietowych. Meridian-4 został wystrzelony z otoczonego tajgą kosmodromu Plesieck. Rosja. Meridian-4. ze względu na położenie tego kraju w wysokich szerokościach geograficznych.9○ . Stany Zjednoczone od początku ery kosmicznej tworzą satelitarny system wczesnego ostrzegania. jak i detale techniczne satelitów mogą być inne. jak i rakiet średniego zasięgu. 62. Realizacji doczekały się komponenty GEO i HEO. Merdian. umieszczonym na orbicie typu Mołnia. Od połowy lat 60. rakieta nośna Sojuz-2. W Rosji. Oficjalne służby Rosji potwierdziły jedynie udany start rakiety nośnej i nawiązanie łączności z satelitą.8 min. Jako alternatywę opracowano system oparty o orbity silnie eliptyczne. Satelita: Meridian-4 (COSPAR: 2011-018A.92○ N. Reszetniew jest największym producen- SBIRS Geo-1 (Ryc. podawane informacje należy uznać za najbardziej wiarygodny domysł – rzeczywisty charakter przedsięwzięć. minionego wieku na orbitę wysłano łącznie setkę satelitów Mołnia. Plesieck (Rosja. tem systemów satelitarnych w Rosji. SBIRS-LEO został zarzucony. Start: 4 maja 2011. Nieoficjalne informacje wskazują.. W przypadku misji militarnych. orbitę konfiguruje się tak. które w maju i czerwcu 2011 roku zostały wyniesione na orbitę. by punkt podsatelitarny w apogeum wypadał niemal na północnym kole podbiegunowym. Przypuszcza się również. start ostatniego (nieudany) miał miejsce w 2005 roku. jak i Mołnia. 17:42 UTC. 40. Promieniowanie takie jest emitowane przez rakiety szczególnie intensywnie w początkowej (startowej) fazie lotu. Pierwszy satelita serii DSP został wystrzelony na orbitę w 1970 roku. NORAD: 37398). zarówno z wykorzystaniem międzykontynentalnych pocisków balistycznych. Lockheed Martin). wojskowy telekomunikacyjny. Aby móc się skutecznie bro- DSP składa się z satelitów na orbicie geostacjonarnej. których celem byłoby wykrywanie startów rakiet. iż główny korpus satelity oparty jest wprost na rozwiązaniach stosowanych dla satelitów Uragan. W pierwszym przypadku planowano umieszczenie na orbitach o wysokości około 1350 km dwudziestu czterech satelitów. SBIRS-GEO-1 SBIRS Geo-1 (znany również jako USA-230) to amerykański satelita wojskowy. nić. okres orbitalny 717. W swej operacyjnej postaci zyskał on nazwę Defense Support Program (DSP. dla innych kolejnym dowodem istnienia UFO. W pierwszej kolejności w ko- nr 15 1/2011 20 . SBIRS oryginalnie zakładał trzy konfiguracje orbitalne: niską (LEO). dostarczanie danych pozwalających określić typ pocisku oraz śledzenie pocisków w locie. Opisaną powyżej orbitę zwykło się nazywać orbitą typu Mołnia. Jednym z fundamentów systemu obrony USA jest wczesne ostrzeganie przed atakiem rakietowym. Z racji wojskowego charakteru misji Meridian-4 niewiele wiadomo o parametrach satelity. jakkolwiek jego idea jest realizowana w ramach innego projektu amerykańskiego wojska (Space Tracking and Surveillance System). wojskowym satelitą telekomunikacyjnym. został zbudowany na zamówienie Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej przez zakłady Reszetniewa w Żeleznogorsku (Kraj Krasnojarski). nachylone do płaszczyzny równika pod kątem około 63○ i o okresie orbitalnym równym połowie doby. Dodatkowo. z ponad tysiącem zbudowanych obiektów na swym koncie. Orbita: typu Mołnia. budząc spore poruszenie w północnej Rosji – start miał miejsce po zmierzchu i zdążająca na orbitę rakieta zapewniła niezwykłą iluminację. stając się dla jednych ciekawym spektaklem. gdy działają jeszcze silniki. zastępując dotychczasowe Mołnie obiektami nowej serii – satelitami Meridian. iż jest on wyposażony w trzy transpondery dużego zysku. ostatni – dwudziesty trzeci w serii – w roku 2007. komunikacja z wykorzystaniem satelitów na orbicie geostacjonarnej nie znajduje dużej popularności. podobnie jak jego poprzednicy. tworzących system nawigacji satelitarnej GLONASS (wszystkie satelity Uragan. gdy szczegóły i cele misji są objęte tajemnicą wojskową. wystrzelony 4 maja br. Meridian-4 Meridian-4.1a. nachylenie 62. rozmiar 950×39420 km. wyposażonych w detektory promieniowania podczerwonego (w tym podczerwieni termalnej). od nazwy serii radzieckich satelitów telekomunikacyjnych umieszczanych właśnie na takiej trajektorii.47○ E).Starty 2011 Nowi w kosmosie Poniższe akapity zawierają pobieżny opis obiektów.

do tej pory tworzącemu satelity DSP. że tak jak jego poprzednik. NORAD: 37577).Starty 2011 smos wysłano detektory podczerwieni SBIRS-HEO – umieszczono je na satelitach NROL-22 (start w 2006 roku) i NROL-28 (rok 2008). 80. Roberto Vittori. Motywacją do budowy Telstar14R były problemy techniczne z jego poprzednikiem (Telstar-14. jest komercyjnym. jednak wkrótce po starcie okazało się. NASA). Pierwszy z nich – SBIR Geo-1 – wystrzelony został 7 maja 2011 roku. Nowa Gwiazda Południa ma za zadanie nie tyle zdublować komunikacyjną ofertę poprzednika. jak to możliwe. Budowę wszystkich Ministerstwo Obrony USA zleciło firmie Lockheed Martin i jej głównemu podwykonawcy. wczesne ostrzeganie. funkcjonujący również pod mniej techniczną nazwą Estrela do Sul-2 (Gwiazda Południa-2). korespondujące z typową misją programu DSP. jak i częstością dostarczania informacji. COSPAR 2011-020A. Start: 16 maja 2011.61○ N.65○ E).52○ N. KSC 21 AatroNautilus . Uwzględnienie Atlantyku w planie transmisji było krokiem w stronę wzmocnienia możliwości komunikacyjnych oferowanych na tym obszarze przez innego satelitę Telesat – Telstar-11N. Drugi detektor umożliwia obserwacje mniejszego obszaru. iż na pokładzie znajdują się dwa detektory podczerwieni. (USA. przy czym satelity starszej konstelacji mają być utrzymywane tak długo. nie widząc realnej alternatywy dla ważnego strategicznie i taktycznie przedsięwzięcia. nachylenie 51. przedostatnim lotem w ramach całego programu STS. Orbita: 339×344 km. Start: 7 maja 2011. NORAD: 37481). a więc brak zasilania dla części ładunku – w efekcie funkcjonowało jedynie 17 z 36 transponderów. Satelita trafił na orbitę geostacjonarną z punktem podsatelitarnym nad południkiem 63○ W. 12:56 UTC. i ostatnim w historii lotem wahadłowca Endeavour (orbiter OV-105). Docelowo na orbitę geostacjonarną trafią co najmniej cztery satelity SBIRS-Geo (wysłanie piątego jest rozważane). Telstar-14R nie zdołał rozłożyć jednego z paneli ba- STS-134 Misja STS-134 była 25. Przewidziano również pokrycie sygnałem południa Ameryki Południowej.61○ W). zgrupowanych w pięć wiązek komunikacyjnych. Kongres USA nieustannie przyznaje kolejne fundusze i toleruje opóźnienia. iż zbudowany przez Space Systems/Loral satelita nie może rozłożyć jednego z dwóch paneli baterii słonecznych..61○ N.6○ . Lądowanie: 1 czerwca 2011. co znacząco ją rozszerzyć. 28. Głównym obszarem transmisji ma być Brazylia. Telstar-14R Telstar-14R. należącym do kanadyjskiej firmy Telesat. Instrumenty SBIRS-Geo mają przewyższać swoich poprzedników zarówno czułością. firmie Northrop Grumman. Niemniej. ULF-6. bezpośrednio odpowiadającej za eksploatację satelity. Oznaczało to mniej energii elektrycznej. KSC (USA. niż sześć razy na minutę (taką charakterystykę miał – nieoficjalnie – detektor DSP). USA wraz z Karaibami. Orbita: geostacjonarna. 18:10 UTC. W drugim przypadku oznaczałoby to uzyskiwanie informacji dla całego pola widzenia częściej. Pierwszy to radiometr skanujący. Gregory Chamitoff. na przykład wybranego poligonu rakietowego lub obszaru działań zbrojnych. 80. 28. Nieoficjalnie widomo. pilot Gregory Johnson oraz specjaliści misji: Michael Fincke. USA. Celem misji było dostarczenie do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dwóch ładunków: detektora Alpha Magnetic Spectrometer (AMS02) oraz platformy ExPRESS Logistics Carrier 3 (ELC-3) z częściami do budowy stacji. lot typowej międzykontynentalnej rakiety balistycznej trwa kilkadziesiąt minut. rakieta nośna Atlas-5/401. Obok SBIRS-HEO funkcjonować mają satelity geostacjonarne (GEO).61○ W). Północnego i Środkowego Atlantyku oraz Andów. Andrew Feustel. Szczegóły techniczne ładunku SBIRS Geo-1 nie są znane. pełniąc rolę zapasowych. spółki córki Telesat. Start STS-134 (Fot. Stany Zjednoczone Ameryki. na terenie której znajduje się siedziba Telesat Brasil Capacidade de Sat´lites e Ltda. okres orbitalny 91. zapewniający obraz całej widocznej powierzchni Ziemi. 6:35 UTC. załogowy do ISS. Koszt całego projektu SBIRS przekroczył już dziesięć miliardów dolarów. tego numeru AN. 28. wojskowy. Od tego momentu SBIRS będzie stopniowo przejmował ciężar obowiązków DSP. geostacjonarnym satelitą telekomunikacyjnym. 80. iż będzie funkcjonował przez piętnaście lat. Satelita: SBIRS Geo-1 (USA-230.4 min. Obydwa obiekty poruszają się po orbitach typu Mołnia i według nieoficjalnych informacji z powodzeniem wypełniają postawione przed nimi zadania. Satelita: OV-105 (STS-134. Planowano. Więcej o misji piszemy na stronie 13. znacząco wykraczając poza oryginalnie zakładane ramy finansowe (4 miliardy dolarów). COSPAR: 2011-019A. Gwiazda Południa-1) – po wprowadzeniu na orbitę okazało się. Załogę promu stanowili: dowódca Mark Kelly. Na pokładzie Telstar-14R znalazło się 46 transponderów wysokiej mocy (wszystkie działające w paśmie Ku). Dla porównania. Canaveral (USA.

ale w oparciu o standardowy pomiar GPS. Galileo. Część naziemna systemu GAGAN składa się aktualnie z piętnastu stacji referencyjnych oraz stacji centralnej w Bangalore. GLONASS.Starty 2011 terii słonecznych. Start: 20 maja 2011. Znajdziemy je m. w konsekwencji czego znacząco zmalał potencjał komunikacyjny nr 15 1/2011 22 . Całość przedsięwzięcia sfinansowana jest wspólnie przez Indyjską Agencję Kosmiczną oraz indyjskie władze lotnicze. w kwietniu 2010. który ma zwiększać dokładność wyznaczania pozycji. Dokładność oferowana przez systemy GPS czy GLONASS (kilkanaście metrów w poziomie. Z chwilą startu GSat-8 na mapie systemów wspierających pojawił się nowy i bardzo ważny gracz – Indie. Obok niego na pokładzie satelity znalazły się 24 transpondery pasma Ku. Start nastąpił 20 maja 2011 z kosmodromu Bajkonur i przebiegał bez problemów. Wszystko w ciągu kilku sekund. w urządzeniach do nawigacji samochodowej. Orbita: geostacjonarna 63○ W. od pierwszego startu w 1965 roku. Planowa jest budowa kolejnej stacji. jak również stanie się pierwszym indyjskim satelitą wspomagania systemów pozycjonowania GPS. gdy na skutek awarii rakiety nośnej satelita GSat-4 nigdy nie osiągnął docelowej orbity. po tym jak ostatnie starty realizowane z ich kraju zakończyły się niepowodzeniem. telefonach czy aparatach fotograficznych. Idea SBAS jest prosta. iż był to już 364 start rakiety rodziny Proton w historii. Europejską część SBAS nazwano European Geostationary Navigation Overlay Service (EGNOS). zakończyła się porażką. gdyż z chwilą rozpoczęcia operacyjnej służby stanie się łącznikiem między systemami Europejskim i Japońskim. komunikacyjny. geodezyjnie zdefiniowanej lokalizacji. jak również nie jest wiadome przez jaki czas i w jakim stopniu satelita będzie eksploatowany – zredukowane zasilanie pozwoli na pracę jedynie części transponderów. Kanada. tj. Telstar-14R (Fot. Arianespace). Następnie. Porównując informację referencyjną z otrzymaną z pomiaru satelitarnego. Pierwsza. w każdym z tych punktów wyznaczana jest pozycja. Satelita: Telstar-14R (Estrela do Sul-2. Szczególnie z myślą o ruchu lotniczym opracowano system wpierający SBAS (SatelliteBased Augmentation System). dwa razy tyle w pionie) jest zazwyczaj zadowalającą dla turysty czy podróżnika. Ariane-5 z GSat-8 (Fot. komercyjny. GAGAN jest o tyle ważnym przedsięwzię- ciem. 19:15 UTC.73○ N. GAGAN to jeden z ładunków GSat-8. tym samym nie mógł generować 11 kW energii. Tak wyliczona korekta trafia teraz drogą satelitarną do odbiorników GPS/GLONASS. Regionalny charakter poszczególnych systemów wynika z zastosowania w nim satelitów geostacjonarnych. rakieta nośna Proton-M/Briz-M GSat-8 GSat-8 jest kolejnym z serii indyjskich satelitów telekomunikacyjnych InSat. jaka jest wymagana by pracował w pełni efektywnie. Obok EGNOS istnieją również Wide Area Augmentation System (WAAS) – system amerykański oraz Multi-functional Satellite Augmentation System (MSAS) – system Japoński. z natury mogących objąć zasięgiem jedynie część planety. właściciel: Telesat. Na powierzchni Ziemi wybierane są punkty referencyjne o precyzyjnie. NORAD: 37602). COSPAR: 2011-021A. Udany start GSat8 był przez Hindusów przyjęty niemal entuzjastycznie. z której wyznaczone poprawki nawigacyjne będą transmitowane na GSat-8. satelitarne systemy pozycjonowania trafiły już pod strzechy. istotnie podnosząc bezpieczeństwo lotów na trasach między tymi regionami. możliwe jest wyznaczenie błędu tej ostatniej. gdyż tylko za jego pośrednictwem można zapewnić ciągłość transmisji poprawek na danym obszarze. cywilny. GSat-8 był drugą próbą umieszczenia kosmicznego komponentu GAGAN na orbicie. Satelita geostacjonarny jest wymogiem. W chwili pisania tego tekstu nie są znane przyczyny usterki. 60. Jak powszechnie wiadomo. 45. Satelita GSat-8 wyposażony został bowiem w ładunek umożliwiający funkcjonowanie SBAN na Półwyspie Indyjskim.30○ E). jak również przewiduje się budowę dwóch następnych satelitów (GSat-9 i GSat-10). ale zbyt mała dla lotnictwa. kompatybilnych z SBAS. Bajkonur (Kazachstan. Space Systems/Loral) Pięciotonowego Telstar-14R na orbitę wyniosła rakieta ProtonM wspomagana stopniem Briz-M. Będzie świadczył usługi telekomunikacyjne. gdzie system nazwano GAGAN (GPS Aided Geo Augmented Navigation). a jedna ze stacji naziemnych EGNOS zlokalizowana jest w Centrum Badań Kosmicznych PAN.in. Statystyki podawane przez media zauważają. tym razem w Delhi. obarczony niedokładnościami.

opracowany w Japonii korpus satelitarny nie posłużył jako podstawa dla komercyjnego satelity z zagranicy. Na emeryturę przeszedł m. 52. dołączając do znajdujących się już na ISS An- ST-2 (Fot. komunikacyjny. należącą do grupy Mitsubishi Electric. Poprzedni kontrakt obejmował satelitę ST-1. Chin oraz Azji PołudniowoWschodniej. powstała na bazie modelu TMA poprzez modyfikacje kilku ważnych systemów pokładowych. Sama ta jedna operacja odchudziła Sojuza o ponad 60 kilogramów. rakieta nośna Ariane-5 ECA. Według specyfikacji technicznej.20○ N. 5. komuni- Obecny lot Sojuza był drugim z kolei testowym lotem pojazdu w nowej konfiguracji. (62% udziałów) i tajwańskim Chunghwa Telecom Company Ltd.77○ W). Modernizacja pojazdu odbiła się cichym echem w rosyjskich mediach. -8. -9). Start Sojuza TMA-2M (Fot. W każdym z powyższych przypadków. Zaopatrzono go w 41 transponderów pasma Ku oraz 10 transponderów pasma C. Z chwilą dotarcia do ISS astronauci stali się członkami 28 stałej załogi stacji. Indii. Orbita: geostacjonarna 55○ E. 30:38 UTC. COSPAR: 2011-022B. Drugim ładunkiem rakiety był satelita GSat-8. Pod względem gabarytów był to największy i najcięższy satelita. umożliwiał jedynie analogową transmisję danych. gdzie zyskał on miano „cyfrowego Sojuza”. Kourou (Gujana Francuska. NASA). Na pokładzie Sojuza na stację trafili Siergiej Wołkow (Rosja). 5.in. (38% udziałów). właściciel: Singapore Telecommunications (Singapur) wraz z Chunghwa Telecom (Tajwan). Progressach. Nowa wersja. Dwa loty testowe (01M i 02M) 23 AatroNautilus . jak również realizację eksperymentów – sama Rosja zaplanowała ich 25 na najbliższe pół roku. Przy ST-2 korpus DS2000 zastosowano do budowy satelity zagranicznego. komunikacyjny. Satoshi Furukawa (Japonia) oraz Michael Fossum (USA). 30:38 UTC. 52. ST-2 zamówiony został przez spółkę joint venture między singapurskim Singapore Telecommunications Ltd. ST-2 jest już obiektem przeznaczonym do wydajnej transmisji cyfrowej. startująca z kosmodromu Kourou w Gujanie Francuskiej. komputer Argon16. który w odróżnieniu od swojego następcy. Dodatkowo. Do zadań wzbudzających zrozumiałe zainteresowanie należą pierwsze próby wyhodowania na orbicie pomidora (zadanie Wołkowa) oraz ogórka (zadanie Furukawy).Starty 2011 istniejącej flotylli indyjskich satelitów telekomunikacyjnych. kacyjnych (Superbird C2) i nawigacyjnych (Michibiki). Satelita: GSat-8 (INSAT-4G. a na orbitę trafił na pokładzie rakiety Ariane-5. świadczącym usługi komercyjne w obszarze Azji PołudniowoWschodniej. w miejsce analogowego systemu telemetrii zainstalowano cyfrowy.20○ N. NORAD: 37605). co stanowiło pierwszy tego typu przypadek w historii – nigdy wcześniej oryginalny. rakieta nośna Ariane-5 ECA. Aleksandra Samokutiajewa (Rosja) i Ronalda Garana (USA). satelita budowany był na zamówienie japońskiej firmy/organizacji. Trafił na orbitę bez najmniejszych przeszkód. cywilny. Start: 20 maja 2011. Mitsubishi Electric). Niewiele ponad trzytonowego GSat-8 na orbitę wyniosła Ariane 5. ST-2 Satelita ST-2 jest geostacjonarnym satelitą telekomunikacyjnym.77○ W). Indie. Na wykonawcę satelity wybrano japońską firmę Melco. komercyjny. Ałmaz i Salut. W jego miejsce zainstalowano nowocześniejszy i bardziej wydajny TsVM-101. stosowany z powodzeniem przy budowie geostacjonarnych satelitów meteorologicznych (Himiwari-7. stacjach Mir. na orbicie powinien funkcjonować co najmniej piętnaście lat. Sojuz TMA-02M Sojuz TMA-02M to rosyjski. Kontrakt opiewał – według różnych źródeł – na 200-350 milionów dolarów. załogowy lot do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Satelita powstał w zakładach Kamakura Works w Kamakura. z powodzeniem stosowany od lat siedemdziesiątych na Sojuzach. Orbita: geostacjonarna 88○ E. Satelita: ST-2 (COSPAR: 2011-022A. ST-2 był drugim satelitą budowanym przez Melco dla singapurskotajwańskiego zleceniodawcy. W chwili startu ważył wraz z paliwem pięć ton. Start: 20 maja 2011. Plan zadań dla załogi przewiduje standardowe zadania związane z utrzymaniem i rozbudową stacji. oznaczana jako „TMA-M”. Melco za podstawę satelity przyjęło korpus DS2000. jaki powstał do tej pory w Indiach. W zasięgu satelity znajdą się obszary Bliskiego Wschodu. Kourou (Gujana Francuska. drieja Borisienki (Rosja). rozpoczynając swój dwunastoletni żywot operacyjny. NORAD: 37606). Drugim ładunkiem rakiety był satelita ST-2.

przez minimum 3 lata. To bardzo mała rozdzielczość w porównaniu z satelitarnymi danymi obrazowymi (nawet 0.7 i 11. 45. MWR). 60.Starty 2011 oraz lot kwalifikacyjny (TMA-03M) mają ostatecznie pokazać.30○ E). nr 15 1/2011 24 . strument na SAC-D. Start: 7 czerwca 2011. w danym momencie obserwowany będzie fragment oceanu o powierzchni 76×94. że nie wszystko jest jeszcze dograne mogą świadczyć relacje z pierwszego lotu. Rolą radiometrów jest rejestrowanie promieniowania mikrofalowego oceanów w paśmie L (1. 9 czerwca 2011. tym razem produkcji argentyńskiej. Pomiasię jeszcze jeden radiometr mi. Rosja. Furukawa i Fossum ponownie zajmą swoje miejsca i wrócą Sojuzem TMA-02M na Ziemię.73○ N. SAC-D SAC-D (Satelite de Aplicaciones Cientificas-D) to argentyński satelita teledetekcyjny. jednak w zupełności adekwatna do badania całego wszechoceanu Ziemi. przez sensor ROSA będą miały pioNa pokładzie SAC-D znajduje nową rozdzielczość 300 m. W zależności od radiometru. ciśnienia. prędkości wiatru i ilości pary wodnej w atmosferze. tym samym umożliwiając korektę informacji o zasoleniu ze względu na stan morza. Gdy znana jest wielkość refrakcji na różnej wysokości (to mierzy satelita). o 21:17 UTC statek połączył się z ISS i pozostanie do niej przycumowany aż do połowy listopada. gdy Wołkow.413 GHz).8 GHz i 37. będzie rejestrowała nocne emisje światła (450-900 nm) miast. Analogiczny instrument dzielczość danych NIRST wynosić znajduje się na pokładzie satelity będzie 350 m.SODAS. te przez satelitę SAC-C. załogowy. zwartości pokrywy lodowej. Towarzyszący radiometrom skaterometr (radar mikrofalowy działający w zakresie 1.odpowiednio 8-120 MeV i 250 keVcych następstwem pożarów. SACD ma na swym pokładzie sześć przyrządów naukowych. wymuszając na inżynierach misji tymczasowe poprawki „od ręki”. Planuje się uzyskiwanie globalnego obrazu zasolenia raz na tydzień.8. 84×120 lub 96×156 km.4 MeV. MWR będzie rejestrował znacznie krótsze fale niż Aquarius – 23. O tym. transport do ISS. iż statek po liftingu w pełni nadaje się do seryjnej eksploatacji. rakieta nośna Sojuz-FG.6○ . będącego następstwem właściwości fizycznych powietrza – gęstości.26 GHz) dostarczy danych o falowaniu powierzchni oceanu.ICARE-NG i SODAS.D to ładunek o nazwie CARMENmieniowaniu podczerwonym o dłu. będą. NASA). ICARE rejeliwiając wyznaczanie temperatury struje gęstość strumienia protonów lądu i oceanów. NIRST (New Technology IR CaSAC-D z rozłożoną anteną radiomemera) to kolejny argentyński intru Aquarius (Ryc. Włoski instrument ROSA (Radio Occultation Sounder for Atmosphere) przeznaczony jest do obserwacji pionowych profili temperatury i wilgotności z wykorzystaniem sygnału satelitów GPS. Dokładność pomiarów ma sięgać aż 0.5 min.5 m). a szerokość pasa ob. Ze względu na wysoką czułość. przeznaczony do badań ziemskiego środowiska. zórz polarnych czy wyładowań atmosferycznych.JASON-2.2 PSU ra HSC (High Sensitivity Camera). opracowany we współpracy z Kanadyjską AgenFrancuski wkład w misję SACcją Kosmiczną. Roz. nachylenie 51. z których największym i najważniejszym jest Aquarius.7 µm. Satelita: Sojuz TMA-02M (COSPAR 2011023A. okres orbitalny 92. Bajkonur (Kazachstan. Technika stosowana przez ROSA wykorzystuje fakt ugięcia wiązki sygnału GPS w atmosferze. NASA). co pozwoli na wyznaczenie zasolenia wody morskiej – jednego z kluczowych parametrów dla badania klimatu. każdy umieszczony z innej (różnice w zasoleniu Bałtyku sięgają kilkunastu PSU).ry kontynuują obserwacje rozpoczękrofalowy (Microwave Radiometer. 10. opracowana przez Argentyńczyków z myślą o obserwacjach Ziemi po nocnej stronie terminatora. Dostarczy danych o rozdzielczości przestrzennej 200-300 m. dla pasa obrazowania o szerokości 700 km. gdy na konsoli pulpitu sterowania tajemniczo znikały niektóre wskazania. 20:13 UTC. w tym szczegól. Zbudowany przez NASA Aquarius to zestaw trzech radiometrów oraz skaterometru.i neutronów o energiach w zakresie nie anomalii termicznych. teorytów zajmą się trzy detektory Pożary dostrzeże również kame. stąd czasem całego satelitę również określa się tą nazwą. na który składają się detektory gości 3. umoż. NORAD: 37633). Orbita: 380×395 km. Skupi się na pro.1. możliwe staje się wyznaczenia istotnych dla meteorologii parametrów termicznowilgotnościowych w pionowym profilu atmosfery. Wykrywaniem mikromerazowania 180 km. temperatury. Profile dostarczane SAC-D przed startem (Fot.0 GHz – i posłuży przede wszystkim do wyznaczania intensywności opadów.

oparto o korpus Dong Fang Hong4 (DFH-4). znany również pod nawami SinoSat-5 i XinNuo-5. 53.może mieścić do niemal 600 kg łami Teheranu.ir).9 tony zapasów suchych (jedzenia. 0. teledetekcyjny. Satelita: SAC-D (COSPAR 2011-024A. COSPAR: 2011-026A. NORAD: 37673). części zapasowych i sprzętu do realizacji badań naukowych). iż ZhongXing-10 posiada zdolności obronne – może powstrzymywać zakłócenia telekomunikacyjne. Satelita: ZhongXing-10 (SinoSat-5. zapewnili – poza swoim instrumentem – także rakietę nośną dla SAC-D.23○ N. 35. 16:13 UTC. CONAE). co oznacza. Orbita: geostacjonarna 110. jest chińskim satelitą geostacjonarnym. Chiny. Argentyna. Start: 10 czerwca 2011. Ze względu na niską orbitę szacuje się. Ciekawostką może być pochodząca z chińskich mediów informacja. 120. ponderów pasma C i 16 transponderów pasma Ku (wszystkie wyprodukowane w Europie przez Thales Alenia Space). Działalności Kosmicznej (Comisión Nacional de Actividades Espaciales.5○ E. A potencjalnie do zagłuszania będzie od 150 do 200 kanałów telewizyjnych. Na swoim pokładzie Zgodnie z oficjalnymi informacja. iż największym sukcesem misji Rasad-1. rakieta nośna Safir-1B.5 tony zapasów. określany mianem platformy „nowej generacji” dla satelitów telekomunikacyjnych.7○ . Na swym pokładzie dostarczył do ISS około 2.padku ZhongXing-10 było 30 trans- Start Progressa M-11M(Fot. 14:20 UTC. kołowa. mającym świadczyć usługi telekomunikacyjne w Państwie Środka. 9:15 UTC. 102. na której zamontowano instrumenty powstała w Argentynie. Za to ostatnie zadanie odpowiada argentyńska Narodowa Komisja ds. tam też dokonano integracji wszystkich podsystemów i również z Argentyny sprawowana będzie kontrola misji. Satelita: Rasad-1 (COSPAR: 2011-025A. NORAD: 37677). stąd obrazy jakich Rasad-1 dostarczy nie powinny cechować się rozdzielczością większa niż około 150 metrów. DFH4 zapewnia stabilizację trójosiową. nachylenie 98○ . Zhong Xing-10 ZhongXing-10 (Chińska Gwiazda10). np. okres orbitalny 97. Misja ma potrwać minimum pięć lat. przystosowaną do bezzałogowych lotów transportowych. XinNuo-5. użytkowania. obserwacji atmosfery. Iran. obiekt ważący około dunku użytecznego. Vandenberg (USA. Xi Chang (Chiny. Start: 15 czerwca 2011. Rasad-1 Rasad-1 jest drugim w historii satelitą samodzielnie zbudowanym i samodzielnie wystrzelonym na orbitę przez Iran. zbudowanego przez korporację China Great Wall Industry. JamejamOnline. przez co należy rozumieć wszelkie próby zagłuszania sygnału. zapewne skrupulatnie ocenzurowanych. Progress M-11M Progress-M 11M jest rosyjskim.Starty 2011 strony satelity. Konstrukcję satelity. Pozostaje wciąż pojazdem ciśnieniowym. z której dokonywać ma prostych obserwacji Ziemi.62○ W). rakieta nośna Chang Zheng-3B. okres orbitalny 87.93○ E). Semnan (Iran.8 min. komunikacyjny. Rasad-1 pozostawał w kosmosie bardzo krótko – spłonął w atmosferze już 6 lipca 2011. Amerykanie w ramach współpracy z Argentyną. 657 km.25○ N. obserwacje Ziemi. którym w przy15 kg trafił zgodnie z zamierzenia. w tym 1. NASA).02○ W). rakieta nośna Delta-2. Start: 20 czerwca 2011. Możliwości techniczne satelity są wedle nieoficjalnych źródeł bardzo ograniczone.5 min. Start na pokładzie Delty-2 odbył się 10 czerwca 2011. Platforma. Ogranicza to zastosowanie danych do ogólnego monitoringu środowiska. iż po połączeniu ze stacją astronauci mogą wejść na jego pokład. Progress w sensie konstrukcyjnym jest wersją pojazdu Sojuz. bezzałogowym statkiem transportowym dla Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. W miejsce modułu lądowania Pro- 25 AatroNautilus . 28. NORAD: 37675). dodając iż jest to satelita przewidziany do realizacji zadań w stu procentach cywilnych. teledetekcyjny. około 10 kW energii generowanej z pomocą dwóch 6-metrowych paneli słonecznych i piętnastoletni czas Rasad-1 (Fot. nachylenie 55. Orbita: rozmiar 235×300 km.5 tony paliwa oraz 50 kg tlenu. W takim ujęciu wydaje się. 34. Władze chińskie ogłaszały start ZhongXing-10 z wyprzedzeniem. mi na niską orbitę (około 250 km). Orbita: heliosynchroniczna. będzie nabycie umiejętności z zakresu komunikacji z satelitą i transmisji danych z i do centrów naziemnych. zrealizowanej z kilkudziesięciomiesięcznym opóźnieniem.76○ N. Satelita zbudowany został w teherańskim Uniwersytecie Malek Ashtar.

jak i jego poprzedników z serii Kobalt. 62.6○ . nachylenie 51. Poprzednie satelity Kosmos-Kobalt umieszczano na orbitach o nachyleniu około 65○ . Warto wspomnieć. Z operacyjnego punktu widzenia ORS-1 bliż- Satelita ORS-1(Fot. 14:38 UTC. dostarczającym danych fotograficznych. Za faktyczne sterowanie satelitą odpowiadać będzie bezpośrednio wojsko. 16:00 UTC.4○ . Koncepcja funkcjonowania satelity Kosmos-2472. okres orbitalny 90 min. Jeśli przypuszczenia co do natury satelity Kosmos-2472 są poprawne. Moduł towarowy pełni także rolę kosza na śmieci – jest wypełniany odpadkami. Satelita ma dostarczać informacji taktycznej – bieżącego obrazu z areny działań zbrojnych. programowanie obserwacji satelitarnej.30○ E). nr 15 1/2011 26 . Montaż ORS-1(Fot. Według nieoficjalnych informacji. bezzałogowy. Satelita: Progress-M 11M (COSPAR 2011027A. Zapasy te może wykorzystywać sam. Start: 21 czerwca 2011. w czasie manewru podniesienia orbity stacji. Plesieck (Rosja. jako sposób obrazowania.Starty 2011 gress ma zainstalowane dwa zbiorniki z paliwem i dwa z utleniaczem. Start: 27 czerwca 2011. Po około 3 miesiącach misja dobiega końca i od satelity odłączają się trzy zasobniki z filmami. niż w przypadku wcześniejszych satelitów serii. że skróci to czas uzyskania dostępu do danych z godzin do minut. obrazy z ORS-1 posłużą do wyznaczania współrzędnych geograficznych celów w czasie ataku rakietowego. Z takiej orbity wykonuje się zdjęcia za pomocą zestawu pokładowych kamer. 40. Efekt końcowy to obrazy o rozdzielczości około 20-40 cm (dla serii Kobalt). okres orbitalny 92. W efekcie zamawianie danych. rakieta nośna Sojuz-U. transport do ISS. Kosmos-2472 Kosmos-2472 (znany również jako Kobalt-M6) jest rosyjskim satelitą wywiadowczym. Satelita: Kosmos-2472 (Kobalt-M6: 2011028A. Klisze są odzyskiwane. odbiór danych i ich dystrybucja odbywać się będzie kanałami do tej pory wykorzystywanymi dla danych z samolotów zwiadowczych. jak również może je transferować do zbiorników ISS.73○ N. Pozostanie w takiej konfiguracji do końca sierpnia. Ostatni czynnik okazał się decydujący dla utrzymania programu Kobalt po rozpadzie ZSRR – zapaść w przemyśle kosmicznym Rosji skutecznie hamowała prace nad nowoczesnymi satelitami wywiadowczymi wykorzystującymi w obrazowaniu techniki elektroniczne. orbita typowych satelitów teledetekcyjnych to około 750 km). Wojskowi liczą. Tym razem orbita była okołobiegunowa. rakieta nośna Sojuz-U. Przykładowo. a następnie wraz z całym pojazdem niszczony w atmosferze.92○ N. do której należy Kosmos-2472. Podstawową zaletą stosowanego przez Rosjan systemu jest niezawodność i niskie koszty. NORAD: 37726). cumując do modułu Zwiezda. ATK). optyczny. Rosja. 60. Satelita zostaje umieszczony na bardzo niskiej orbicie z perygeum na wysokości nawet 160-180 km (dla porównania: orbita ISS to około 400 km. jego misja powinna zakończyć się na początku września. Orbita: rozmiar 220×340 km. Moduł orbitalny Sojuza jest w Progressie zamieniony na moduł towarowy i może pomieścić do 6. Techniki elektroniczne mają tę istotną przewagę nad fotograficznymi. Global Hawk i U-2. wywiadowczy. kamery Kosmos-2472 wyposażone są w teleskopy produkowane przez zakłady optyczne LZOS (Łytkarino pod Moskwą) – producenta m. nachylenie 81. ORS-1 ORS-1 jest amerykańskim satelitą szpiegowskim. Dwa dni po starcie. np. W przyszłości rolę optycznego wywiadu ma przejąć system obrazowania elektronicznego Persona. wojskowy. minionego wieku Amerykanie uzyskiwali zdjęcia ZSRR z rozdzielczością aż 2 metrów (program Corona). znanych polskim astrofotografom obiektywów Rubinar. skoncentrowane głównie na działalności strategicznej.5 min. wywoływane i poddawane dalszej obróbce. że właśnie taką techniką już w połowie lat 60. 45. z nachyleniem 81 ○ . Seria Kobalt-M.in. NORAD: 37679). US Air Force). że pozwalają w czasie rzeczywistym transmitować wynik obserwacji na Ziemię. W misji Kosmos-2472 zwraca uwagę nieco odmienna orbita. co może wskazywać inne. Orbita: 380×395 km. a nie jak w większości przypadków Narodowe Biuro Rozpoznania USA (National Reconnaissance Office). następuje ich deorbitacja i lądowanie na powierzchni Ziemi. szy będzie załogowym i bezzałogowym samolotom Predator. ma być ostatnią. Progress-M 11M automatycznie połączył się ze stacją. Obrazy są utrwalane na kliszach fotograficznych. dodatkowe zadanie. w której stosuje się klasyczną fotografię. pierwszym w ramach programu Operationally Responsive Space (ORS). niezbędnego do podejmowania działań przez dowódców polowych. Głównym ładunkiem na pokładzie satelity będzie przystosowany do lotów kosmicznych instrument SYERS-2 (Senior Year Electrooptical Reconnaissance System 2). Bajkonur (Kazachstan. Rosja. jest następująca.47○ E).6 m3 zaopatrzenia.

okres orbitalny 92. co i tak jest sporym sukcesem jak na program wojskowy – z reguły ciągną się one latami. optyczny. Data 07/07/2011 08/07/2011 11/07/2011 13/07/2011 14/07/2011 15/07/2011 15/07/2011 18/07/2011 21/07/2011 Satelita Shi Jian-11-03 STS-135 Tian Lian-1B Globalstar-2 Navstar-2F GSAT-12 SES-3. Nie jest jasne na ile kosmiczna wersja SYERS różni się od lotniczej. Start miał miejsce z poligonu rakietowego na wyspie Wallops. za wyjątkiem startów oznaczonych znakiem „ ” – wskazuje on starty.czest. tj. NigeriaSat-2. wywiadowczy. Start: 30 czerwca 2011. Orbita: rozmiar 400×400 km. iż zastosuje się rozwiązania powszechnie dostępne. SES-2 Shiyan-4. wojskowy. identycznie formatowane dane ORS-1 będą mogły być od razu wykorzystywane przez oddziały w terenie. Z dostępnych informacji wynika. kilkukrotnie przekraczając wielomiliardowe budżety.htm. Kwestia kosztów była jedną z ważniejszych w ramach programu budowy ORS-1. telekomunikacyjnych Nawigacyjny GPS Telekomunikacyjny Telekomunikacyjne Naukowy — 26/07/2011 26/07/2011 05/08/2011 14/08/2011 18/08/2011 24/08/2011 28/08/2011 30/08/2011 31/08/2011 ??/08/2011 ??/08/2011 ??/08/2011 CZ-3A Ariane-5ECA Atlas-V/551 CZ-3B/E Proton-M/Briz-M Sojuz-U H-2A Sojuz-2-1b/Fregat Proton-M/Briz-M CZ-4B Ariane-5ECA CZ-2D Xichang Kourou Cape Canaveral Xichang Bajkonur Bajkonur Tanegashima Plesieck Bajkonur Taiyuan Kourou Jiuquan Nawigacyjny Beidou-2 Telekomunikacyjne Sonda do Jowisza Telekomunikacyjny Telekomunikacyjny Transport do ISS Zwiad optyczny Nawigacyjny GLONASS Wojskowy. nachylenie 40○ . rakieta nośna Minotaur 1.Starty 2011 od lat instalowany na pokładzie samolotów szpiegowskich U-2. bez konieczności modernizacji sprzętu. Daty mogą ulegać zmianom. Cały satelita ważył w momencie startu około 450 kg i zawierał zapas paliwa umożliwiający 2-3 funkcjonowania. przy jakości sygnału (stosunek sygnału do szumu) dziesięć razy lepszej niż w satelicie Ikonos. Edusat. AprizeSat-6 Compass-M2 ASTRA-1N. Przy orbicie o wysokości 300 km ORS-1 powinien zapewnić informację o jednometrowej rozdzielczości przestrzennej. 37. Pierwszym celem dla ORS-1 będzie Afganistan i Irak. Ponieważ struktury wojskowe w USA mają doświadczenie w od- biorze i wykorzystaniu obrazów z misji U-2. Wyspa Wallops (USA. BSAT-3c Juno PakSat-1R Ekspress AM-4 Progress M-12M IGS-O4 Kosmos 2472 Garpun Hai Yang-2A Arabsat-5C. czerwonym i zielonym) – wersja lotnicza umożliwiała pracę w siedmiu zakresach spektralnych. Z założenia satelita i jego następcy mają być tani i możliwe do zbudowania w ciągu 24 miesięcy od podjęcia decyzji. a więc i bez dodatkowych kosztów.84○ N. komercyjnym odpowiedniku ORS-1. NORAD: 37728). Ceną za pośpiech była jakość wykorzystanych elementów konstrukcyjnych – przyjęto. USA. 75. AprizeSat-5. iż sensor pozwoli na uzyskiwanie obrazów w co najmniej trzech zakresach (panchromatycznym. Informacje bieżące zawiera strona http://astro. Chuangxin-1C Rakieta CZ-2C Atlantis/F-33 CZ-3C Sojuz-2-1a/Fregat Delta-4M+ PSLV-HP Proton-M/Briz-M Zenit-3F/Fregat-SB Dniepr Miejsce Jiuquan LC? KSC LC-39A Xichang LC2 Bajkonur Cape Canaveral Sriharikota Bajkonur Bajkonur Dombarowskij Uwagi Teledetekcyjny Lot załogowy do ISS Transmisja danych 6 sat. nie certyfikowane do użycia w warunkach kosmicznych. transmisja danych Oceanograficzny Telekomunikacyjne — 27 AatroNautilus .pl/plan.zeto. KazSat-2 Spektr-R NigeriaSat-X. Satelita: ORS-1 (USA-231. Rasat.6 min. Sicz-2. W przypadku ORS-1 cykl produkcyjny trwał 30 miesięcy. 9:09 UTC. Szczegółowy opis wszystkich startów lipca i sierpnia 2011 znajdzie się w kolejnym numerze AstroNautilus.48○ W). Starty planowane na lipiec i sierpień 2011 Data podana w pierwszej kolumnie jest najbardziej prawdopodobnym dniem startu na chwilę ukazania się tego numeru. które już się odbyły przed zamknięciem numeru. COSPAR 2011029A.