You are on page 1of 155

UNIVERSITETI I TIRANËS

P R O E V E RT S J A EPK OoG E RsE N T E r RP o AT l Q P E R I Y M A N A pO M aA V

FAKULTETI I EKONOMISË PROGRAMI MASTER MASTER NE ADMINISTRIM BIZNES

MIKROTEZE

UDHEHEQES I MIKROTEZES: • PROF. DR. SHYQYRI LLACI PUNUAN: • JORIDA ÇUÇI • SHKELQIM SHEHAJ • JETMIRA ÇELHYKA
DHJETOR 2010

Qeverisja e Korporatave 2010

MIKROTEZE............................................................................................................................1

Falenderime te perzemerta dhe mirenjohja e sinqerte shkojne per profesorin udheheqes te temes Prof. Dr. Shyqyri Llaci per komentet e tij aq shume te vlefshme.

ABSTRAKT

2

Qeverisja e Korporatave 2010
Ne kete punim trajtohen ceshtje te qeverisjes se korporatave. Menyra se si funksionojne kompanite multinacionale, si qeverisen keto organizata, ne kushte te caktuara ekonomikosociale e politike, duke nxjerre ne pah dy sisteme kryesore te qeverisjes se korporatave Modelin Anglo-Amerikan dhe ate Europian trajtohet fillimisht ne kete punim. Rasti i Fiat tregonte sesi modeli europian i qeverisjes se nje korporate mund te ndikoje ne suksesin e saj.Vazhdohet me trajtimin gjeresisht te shperblimitte ekzekutivit, e pare edhe sipas dy modeleve te qeverisjes, trendin para dhe pas krizes si dhe reformat e ndermarra. Nder te tjera, ilustrim interesant perbejneBanka Goldman Sachs dhe ekzekutivet me te paguar ne bote. Se fundmi, vezhgohet roli qe ka transparenca e informacionit dhe raportimit financiar ne qeverisjen e korporatave, implikimet ne qeverisje te: asimetrise se informacionit mes menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem si dhe mekanizmave te ndryshme qe kane rol ne qeverisje. METODOLOGJIA Ky punimperbehet nga tre kapituj: Kapitulli i pare, Zhvillimi i korporatave ne Europen kontinentale, punuar nga Jorida Cuci Kapitulli i dyte,Kompesimi iEkzekutivit tek Korporatat, punuar nga Shkelqim Shehaj dhe, Kapitulli i trete,Roli i informacionit dhe raportimit financiar ne qeverisjen e korporatave punuar nga Jetmira Celhyka Secili kapitull nis me Abstrakt/Hyrje dhe Metodologjine e vet, vijon me ceshtjet ne shqyrtim dhe ngre Konkluzionet dhe Rekomandimet perkatese. Per secilin kapitull jane marre edhe raste ne studim.

KAPITULLI I: ZHVILLIMI I KORPORATAVE NE EUROPEN KONTINENTALE 1.1. Hyrje Sot korporatat luajne nje rol te madh ne jeten ekonomike dhe sociale jo vetem te vendit te tyre, por edhe nje sere vendesh te tjera, ku ato kane shtrire aktivitetin e biznesit. Andaj kemi zgjedhur te trajtojme sistemet e ndryshme te qeverisjes se korporatave, si jane zhvilluar ato deri ne ditet e sotme, ndikimet, impakti qe ato kane duke u fokusuar me teper ne Europen

3

ne kushte te caktuara ekonomiko-sociale e politike jane ne thelb te ketij punimi. Fillimisht jemi ndalur ne trajtimin teorik te dy sistemeve kryesore te qeverisjes se korporatave. organizimi itregut dhe puna. legjislacioni ne fuqi. Ato njekohesisht e kane me te lehte kontrollin ndaj bordit ekzekutiv per dy arsye: E kontrollojne nepermjet bordit mbikqyres. Modeli anglo-amerikan karakterizohet nga tregje likuide dhe me shkalle te ulet rregullimi si te tregut te punes edhe te kapitalit.Qeverisja e Korporatave 2010 Kontinentale. 1. si qeverisen keto organizata. sistemi anglosakson qe aplikohet ne UK dhe USA dhe sistemi iRineland qe aplikohet ne Europe dhe Japoni. si jane zhvilluar tregjet financiare ne keto shtete? A kane qene ata promotore te bumit te korporatave apo eshte nje nderthurje e tyre qe disa kompani sot jane lider ne tregje globale? Nje veshtrim krahasues eshte bere me modelin britanik dhe amerikan te qeverisjes se korporatave duke na dhene nje tablo me te pasur te funksionimit te tyre. Jemi fokusuar ne zhvillimin e korporatave ne Europen Kontinentale duke u ndalur ne historine e evoluimit te tyre ne Itali dhe France. modelit te Rinelandit Sistemet e qeverisjes se korporatave klasifikohen ne dy grupe te medha: Sistemi angloamerikan dhe modeli iRinelandit & japonez.1. Te dy grupimet krahasohen nga tre elemente si legjislacioni. 4 . Menyra se si funksionojne ato.Do te trajtojme gjithashtu ndikimin e globalizimit ne zhvillimin e bizneseve sot.1 Dy modelet kryesore te sistemit te qeverisjes se korporatave Modeli anglosakson vs. Ne contrast me te Europa Kontinentale dhe Japonia karakterizohen nga nje shkalle e larte koncentrimi pronesie kompanish te medha. Cilat jane specifikat. te vecantat e ketij modeli icili ka kontribuar per suksesin e shume bizneseve nderkombetare sot. Aksioneret e kompanive europiane jane te fuqishem pasi jane pak aksionere me perqindje te medha aksionesh. Cili model duket te jete me efikas duke marre ne considerate faktin se kompanite sot zhvillohen ne nje mjedis dinamik dhe kompleks? Mendimi idisa akademike dhe studiuesve te njohur hedh me teper drite mbi keto ceshtje. Degjojme te flitet per kompani multinacionale qe jane teper te suksesshme edhe pse zgjerohen dita-dites. me bankat dhe shoqerite e sigurimit si ofrues kryesore kapitali. Si kane ecur ato? Cfare roli ka luajtur shteti. Prania e specifikave te sistemeve te vendeve te ndryshme eshte tregues ilarmise se aplikimit te parimeve baze te te qeverisjes se korporatave e diktuar nga kushtet ekonomiko-sociale te secilit vend.

Mungesa e zhvillimit te tregjeve financiare ka ardhur si pasoje e legjislacionit qe ofronte mbrojte te ulet per investitoret dhe nga nderhyrjet e shtetit direkte apo indirekte. ndarja e pronesise nga kontrolli dhe pushteti ifamiljeve te medha. . Perparesi e madhe u jepet stakeholderave. manaxhereve. grupe piramidale dhe nje perqendrim te madh te njesive ekonomike te organizuar si partnership.Qeverisja e Korporatave 2010 Perqindja e madhe e votive. Mungojne relacionet midis aksionereve dhe manaxhereve. klienteve dhe komunitetit pra nje model iorientuar nga stakeholderat. . 1. 5 . Karakteristikat e ketij modeli. Prioritet u jepet rregullimeve te tregut.2. Modeli anglo-amerikan apo ai liberal tenton ti jape shume prioritet aksionereve. partnershipet. Zhvillimi i korporatave ne Itali Europa Kontinentale karakterizohet nga nje legjislacion qe nuk e ka prioritet mbrojtjen e forte te investitoreve ne ndryshim nga legjislacioni amerikan dhe ai britanik. -Interes iqendrueshem ndaj kompanise. Ligji per korporatat ne Itali garanton nje nivel te ulet mbrojtje te investitoreve dhe zbatueshmeria e tij eshte ne nje shkalle te ulet. furnitoreve. Pronaret e firmes kane nje interes jo te qendrueshem. Modeli ikoordinuar apo ai iRineland icili gjendet ne Europen kontinentale dhe Japoni tenton te forcoje pozitat e punetoreve. Faktoret kryesore qe kane ndikuar ne zhvillimin e korporatave eshte mungesa e zhvillimit te tregjeve financiare. -Pronaret kane pozita ne bordin e drejtoreve ose pozicione manaxheriale te nivelit te larte. Jane keto dy arsye te forta qe ne Itali ka patur tregje te kapitali te pazhvilluara.Pjesemarrja e punonjesve ne vendime te rendesishme manaxheriale rregullohet me ligj. Karakteristikat e ketij modeli.Marredheniet aksionere-manaxhere jane te qendrueshme.

pjeserisht zevendesoi dhe nxori jashte loje sektorin privat ne grumbullimin e kapitalit. Investitoret preferuan te investojne ne bono qeveritare sesa ne letra te tjera me vlere per shkak te legjislacionit Italian duke e bere ne kete menyre joterheqes tregun financiar Italian. Aktiviteti itregjeve financiare u ul ndjeshem ne vitet 1950 dhe 1960 madje nen nivelin e fillim shekullit. Per te financuar kostot e kesaj nderhyrje direkte qeveria rriti taksat dhe borxhin publik. ndryshe nga Shtetet e Bashkuara qe mori vendimin per te nderhyre si nje rregullator ne tregjet e kapitalit dhe jo si nje zevendesues pavarsisht se te dy shtetet po hasnin te njejtat probleme. icili u trashegua brez pas brezi. sidomos ne sektoret qe kerkonin kapital te konsiderueshem. Mungesa spontane e industrializmit coi ne krijimin e faktoreve zevendesues dhe vecanerisht 6 . Nderhyrjet kryesore te shtetit ne ekonomi klasifikohen si politike. Ne periudhen e pasluftes ekonomine italiane e kontrollonin familjet qe kishin kapital dhe pushtet politik. Borxhi publik doli jashte kontrollit dhe shteti u angazhua ne nje program privatizimi ne perpjekje per te ulur borxhin. Depresioni imadh iviteve 1929-1933 detyroi shtetin te nderhynte ne nje shkalle me te gjere per te shpetuar nga falimentimi tre bankat kryesore te investimeve dhe ne kete menyre nga kolapsi financiar qe e kercenoi. ligjevenesit Italiane nuk ikonsideruan te rendesishem permiresimet qe duhet te benin per mbrojtjen e investitoreve duke ndikuar direkt ne zhvillimin e korporatave. Ne kete menyre sipermarresit e rinj me nje legjislacion qe ofronte nje mbrojtje minimale dhe tregjet e kapitalit te pazhvilluara mire u kushtonte shtrenjte dalja si kompani publike. Italia akoma ishte e vonuar ne procesin e industrializimit. Gjate shekullit disa vendime te rendesishme politike kane ndikuar ne tregun financiar dhe mjedisin rregullues. P R O P E R T YPMo p o s a l E N T P MANAGEM roposal PROPERTY r ANAGEMENT Ne fillim te shekullit te 20-te kapitalizmi Italian karakterizohej nga nderhyrje te limituara dhe indirekte te shtetit ne ekonomi dhe ne tregjet financiare. madje dhe duke ikontrolluar ato. Ishin keto familje qe dominuan tregjet financiare. Ne fund te shekullit te 19-te. Pati nje lulezim te atyre grupimeve qe kishin mbeshtetje politike. Meqenese shteti luajti nje rol te rendesishem ne alokimin e kapitalit.Qeverisja e Korporatave 2010 Nderhyrja direkte e shtetit si nje sipermarres. 1.2. Mungesa e ligjit antitrust deri ne vitin 1991 nenkuptonte qe kompanite gezonin nje pushtet te palimituar deri ne ate moment.1 Nderhyrjet e Shtetit. Nga ky moment Shteti Italian ka nderhyre ne menyre direkte ne ekonomi duke shpetuar kompanite me probleme. ekonomike dhe legjislative.

koordinonte kompanite e zoteruara nga shteti qe vepronin ne sektorin e karburanteve. Depresioni imadh detyroi qeverine te nderhynte ne nje shkalle akoma me te gjere. Kriza financiare coi ne kolaps 3 bankat kryesore te investimeve ne Itali: Banca Commerciale. Manaxhere te paafte ose jo te ndershem kanalizuan pjesen me te madhe te burimeve ne sektorin kimik duke u krijuar Montedison qe u vu nen kontrollin e ENI-se. kurse ne vitin 1923 Banka e Italise shpeton kompanine me te madhe per kohen Ansaldo dhe 2 kreditoret e saj me te medhenj qe ishin Banca Italiana di Sconto dhe Banco di Roma.Qeveria financoi keto humbje kryesisht me borxh publik. Roli ishtetit ne ekonomi erdhi duke u rritur. Efektet e para ishin nje varg bashkimesh brenda ketyre grupeve dhe me vone midis ketyre grupeve. Ne fillim te 1990 borxhi 7 . Te dy bankat ofruan burime financiare dhe aftesi manaxheriale per sipermarrjet e rendesishme si Breda. Enti Kombetar per Hidrokarburet (ENI) qe u krijua ne 1952.Qeverisja e Korporatave 2010 ne krijimin e bankave universale. Credito Italiano dhe Banco di Roma. Sidoqofte me kalimin e kohes ato u kthyen ne nje grope thithese per ekonomine per shkak te teknologjise joeficente dhe keqalokimin e burimeve. Si rezultat ne 1933 qeveria italiane krijoi nje agjenci te quajtur Insituti per Rindertimin Induatrial (IRI) per te manaxhuar portofolin e kompanive te kontrolluara me pare nga te treja bankat. Periudha nga 1896 ne 1914 ishte faza e pare industrializimit intensiv te vendit. Keto ngjarje treguan se kapitalizmi Italian kerkonte asistencen e vazhdueshme dhe perfshirjen e shtetit. Kjo industri jo vetem qe perfaqesone 1/3 e kapitalizimit total te tregut por funksionoi si nje berthame ekonomike dhe me pushtet politik me nje shtrirje te gjere jashte kontrollit te qeverise. Fiat qe ishin ne fazat e para te zhvillimit te tyre si dhe ndihmoi ne krijimin dhe ngritjen e sektorit elektrik dhe te celikut. dhe ne vend qe te kufizonte nderhyrjet per te shpetuar kompanite problematike filloi ti blinte dhe te investonte ne te gjithe sektoret e ekonomise. Banka Tregtare Italiane dhe Credito Italiano u krijuan ne vitin 1894 me kapital dhe manaxhim gjerman. Megjithate bankat universale nuk ishin ne gjendje te perballonin te gjithe peshen e procesit te industrializimit. Ne vitin 1911 shteti se bashku me bankat me te medha shpeton komplet sektorin e celikut. Vendimi iqeverise per te kombetarizuar industrine elektrike rezultoi te ishte nje ngjarje e rendesishme per tregun financiar italian. kimik dhe te minierave. Ne vitin 1887 nderhyrja e Shtetit Italian ishte e nevojshme per te shpetuar kompaniane e madhe te celikut Terni dhe financuesit e saj nga falimentimi. Shteti vuri ne zoterim pjesen me te madhe te kompanive te cilat kontribuan ne rritjen ekonomike te vendit ne vitet 1950.

Ne te njejten kohe ligjevenesit hartuan kerkesa te vecanta per kompanite publike ne menyre qe te te beheshin me terheqese per publikun e gjere. Ne vitin 1991 grupet duhet te deklaronin raportet e konsoliduara financiare dhe ne vitin 1992 hyri ne fuqi ligji izoterimit. Kodi tregtar ivitit 1882 kerkonte aprovimin e raportit vjetor nga aksioneret por nuk lejonte shenimet shpjeguese per publikim. Ne te njejten kohe CONSOB ne vitin 1991 dhe ne 1992 vendosi 8 .Qeverisja e Korporatave 2010 publik u rrit shume dhe doli jashte kontrollit dhe nepermjet dhe presionit te ushtruar nga Bashkimi Europian Italia u detyrua te ndermerrte nje program te gjere privatizimesh. Ekzistonte vetem nje procedure per falimentimin qe ishte likujdim imenjehershem. Ne vitin 1975 raportet vjetore te kompanive publike duhet te kontrolloheshin nga auditues te jashtem dhe rregulla te reja per kontabilitetin u vune ne zbatim.2. Deri ne vitin 1936 asnje kufizim nuk ekzistonte per aftesine e bankave per te zoteruar kompanite industriale per te huajtur ne periudha afatshkurter dhe afatgjate dhe per nenshkrimin e letrave me vlere. (straight liquidation). Nga viti 1900-1941 tregu ishte vetrregullues. Kompanite mund te emetonin aksione me vote te shumefishte dhe mund te bashkonin aksionet pa u kufizuar. Por keto ligje u dizenjuan per nje ekonomi te vogel ku tregu financiar luante nje rol sekondar dhe gradualisht u kthyen ne pengese per nje vend te zhvilluar qe perpiqet te konkuroje ne tregjet nderkombetare. U deshen 2 vjet qe CONSOB te operonte dhe shume me teper kohe qe te behej reale. Gjate viteve 1942-1973 ligjet e aprovuara nga regjimi fashist rregulluan funksionimin e kompanive tregtare dhe tregut finaciar. Ne vitin 1974 u krijua CONSOB qe eshte agjencia qe mbikqyrte tregun financiar dhe qe u krijua sipas modelit amerikan SEC. Ligjet e vitit 1936 per bankat dhe ligji ifalimentimit ne vitin 1942 ofronin me shume mbrojtje per aksioneret me pergjegjesi te kufizuar dhe kompanive iu kerkua qe te jepnin nje informacion me te plote ne raportet vjetore per aksioneret. Ajo nxori edhe nje sere rregullash te tjera per kompanite publike. 1. Ne teori tregu financiar ishte ilire t’i vendoste vete rregullat por ne mungese te forces se ligjit faktikisht ishte icrregulluar. Mjedisi ligjor ne Itali dhe shkalla e mbrojtjes se investitoreve ka ndryshuar ne menyre te konsiderueshme.2 Legjislacioni.

Aktiviteti intensiv ibankave universale shkaktoi bumin ne tregun financiar. Ne ate kohe MSE ishte nje treg lokal dhe te tille tregje u ngriten ne disa qytete te tjera italiane.Qeverisja e Korporatave 2010 qe edhe fondet e perbashketa qe vepronin qe nga viti 1983 te publikonin raportet vjetore. Kreditoret nderhyne per te shpetuar kompanine nga falimentimi. Nje sere bankash te udhehequra nga Banca Commerciale anulluan aksionet ekzistuese dhe aprovuan emetimin e aksioneve te reja duke idhene Agnelli-it kontrollin e kompanise qe ishte CEO perpara krizes. Aksionet e Fiat ne vitin 1906 tregetoheshin me 2000 Lit dhe raporti P/E ishte 28. 1. Ato ndihmuan shume sipermarres te rritnin kapitalin me projektet e tyre duke krijuar kompani me pergjegjesi te kufizuar dhe duke shitur aksione ne burse. Mijera investitore te vegjel duke pare sesi u ul vlera e aksioneve.Mungesa e rregullores u lejonte spekulatoreve te kishin mundesi te medha per te vepruar dhe ipengonin investitoret qe te ishin te gatshem te ofronin likuiditet. Megjithe masat mbrojtese qe u moren prape investitoret e vegjel nuk ishin mjaftueshem te mbrojtur. Ne 1859 aksionet e para qe u tregtuan ishin te nje kompanie hekurudhore te quajtur Societa’ delle Strade Ferrate Lombardo Veneto. Gjyqi terhoqi 9 . Kjo periudhe lulezimi zgjati per pak vite sepse nje rritje ne normat afatshkurter te interest ne 1907 rriti kostot per bankat. ne 12 vjet numri ikompanive te listuara u rrit nga 27 ne 171.Vitet 1990 karakterizohen nga permiresime ligjore kjo edhe si shkak ipresionit te BE per te harmonizuar rregullat e burses italiane me ato te Europes.2. sepse edhe per te thirrur asamblene e aksionereve duhet te kishin 20% te kapitalit pra eshte nje prag shume ilarte krahasuar me 10% qe ishte ne US. Ne ate kohe tregetoheshin vetem bonot e thesarit. Dhe gati 72% e kapitalit tregtohej ne burse. Kthesa e madhe erdhi ne midis viteve 1895 dhe 1907. Ne pak muaj vlera e tyre ra ne 17 Lit. Ne vitin 1873 gati 25 kompani listoheshin ne MSE. Kriza e vitit 1907 solli qe shteti te ndermerrte nje sere rregullash dhe ne vitin 1913 bankave iu ndalua tregtimi iaksioneve te kompanive te listuara ne burse. Pa asnje dyshim kriza e vitit 1907 preku investitoret e vegjel dhe shembulli me imire ishte ai iAgnelli-it. por me hyrjen ne fuqi te ligjit Draghi ky prag u ul ne 10% dhe u korrigjuan boshlleqet qe ekzistonin ne ligj dhe idha aksionereve te vegjel ze per te shprehur opinionet e tyre. shtremberimet kontabel dhe manipulimin e cmimit te aksioneve ne treg hodhen ne gjyq manaxheret e Fiat-it.3 Tregu Financiar Tregu financiar filloi te funksiononte ne Milano ne vitin 1850.

Mesatarisht. Nje shkak per perfundimin e rritjes se MSE ishte dhe shkalla e ulet e mbrojtjes per investitoret e vegjel. Tregu financiar pati nje rritje domethenese midis viteve 1983-1986 ne kohen kur u krijuan edhe fondet e investimeve dhe numri ikompanive te listuara ne burse kaloi 50 %. Pas 5 viteve gjykata e shpalli Agnelli te pafajshem dhe qe nuk ka bere asgje te gabuar. dhe me te larte ne 2000. Struktura e pronesise se Korporatave Strukturat piramidale dhe perqendrim ilarte pronesise karakterizojne qeverisjen e korporatave Italiane. e ndermjetme ne 1987.3. Mbizoteronte perceptimi qe bankat dhe manaxheret si Agnelli perdornin bumin e investimeve per te luajtur me cmimet e aksioneve. Grupet piramidale te lejoje ndarjen midis pronesise dhe kontrollit pa heqjen dore te kontrollit. Me nje kapitalizim bursier prej 70 % te GNP. 55 per qind ne 1987 dhe 48 per qind ne vitin 2000.3. Renia e investimeve vazhdoi deri ne mesin e viteve ’70 kur u formua CONSOB. Matja e perqendrimit te pronesise behet nepermjet disa faktoreve: Faktori i pare eshte pjesa e te drejtave te votimit te zoteruara nga aksionari me imadh. MSE eshte tani ikrahasueshem me bursat ne vendet e tjera te zhvilluara. Kjo ka ndodhur per shkak te paaftesise te kompanive per te shitur kapital te aksionaret e vegjel. 10 . Nese ne vitin 1995 kapitalizimi bursier ishte 20% e GNP ne vitin 2000 arriti ne 70%. 1.Qeverisja e Korporatave 2010 vemendjen per shkak te afersise se Agnelli me kryeminstrin Italian. Ne vitin 1918 MSE ishte tregu kryesor financiar edhe pse ne kete kohe faza e zhvillimit te fuqishem kishte perfunduar. Por zhvillimin me te madh e arriti mbas programit te privatizimit. pasi investitoret nuk jane te mbrojtur sa duhet nga ligji. 1.1 Mbrojtja e investitoreve dhe perqendrimi ipronesise Mbrojtja e investitoreve ishte me e ulet ne 1947. aksionari me imadh ka kontrolluar direkt rreth: 45 per qind te votave ne 1947.

"Niveli piramidale" eshte percaktuar si numri ikompanive tregetare pergjate zinxhirit te kontrollit. Sipas vezhgimeve aksionari kryesor zoteron ne mesatare 50-60 % te votave te korporatave. Ky raport se pari. Ne mesatare ne 1947 aksionari kryesor zoteronte 40 % ne 1987 zoteronte 42% nderkohe qe ne vitin 2000 zoteronte 51%. te kontrolluara nga familjet te kontrolluara nga shteti 11 . Faktori i katert i referohet te drejtave te aksionarit kryesor mbi flukset e parave te gjeneruara. dhe me pas eshte ulur ne 2000 pasi shume filiale jane privatizuar dhe shkrire. u rrit 1947-1987. ndersa nuk kishte asnje dallim midis 1947 dhe 2000. dhe pastaj u ul 1987-2000. Evoluimi ikontrollit te kompanive tregetare me kalimin e kohes. "Ndarja ne mes te pronesise dhe kontrollit" eshte e definuar si raport ite drejtave te votimit te kontrolluara nga pronari ifundit me te drejtat mbi flukset e parase.Qeverisja e Korporatave 2010 Sipas ketij perqendrimi ipronesise ne 1987 ishte me ilarte se ne 1947 dhe 2000. Faktori i trete i referohet te drejtave te votes te kontrolluara direkt apo indirekt nga aksionari kryesor. Shkalla e kompanive pjese e nje piramide ishte dukshem me e larte ne 1987 se ne 1947.Ky rezultat tregon qe kontrolli ishte shume icmueshem pergjate gjithe histories se korporatave ne Itali. Perqendrimi optimal ipronesise mund te ndryshojne midis industrive. Firmat klasifikohen ne gjashte klasa e kontrollit: • • • • nje firmeeshte e pavarur.5% deri ne 7.8% e kompanive nuk kishin kontrollin e aksionareve. i perket nje grupi piramidale. duke perfshire kompanine e vete. Variacioni iverejtur ne te dhenat mund te jete thjesht per shkak te ndryshimit te perberjes se industrise me kalimin e kohes. Faktori i dyte eshte variabli qe mat vleren e nje kompanie e cila nuk ka nje aksionar qe ka kontrollin e kompanise dhe rezultatet tregojne qe nga 3.

Italcementi u krijua ne 1865 nga Karlo Pesenti. Pirelli. Nga 2000. Te kontrolluar nga Qeveria ishin reth 0-20 per qind te kapitalizimit te tregut te MSE gjate viteve 1930 dhe u rrit ne menyre te qendrueshme per 40 per qind deri ne fund te viteve 1970. Te kontrolluara nga familjet perfaqesojne 30 %te kapitalizimit te tregut te MSE ne 1950 dhe u rrit ne menyre te qendrueshmene 40 % ne mes te viteve 1980. Agnellis kryesisht investuan ne sektoret e komponenteve elektrike dhe mekanike. 1. nje prodhues te kabllove dhe gomave prej gome ne pronesi te familjes Pirelli. ata nuk shkuan rreth 20 % ne fund te viteve 1990. Familjet kapitaliste ne Itali Tre jane familjet qe kane pasur ne pronesi kompanite te medha. Eshte interesante per te vezhguar qe nga Depresioni iMadh deri me ditet e sotme rendesina e grupeve piramidale te zoteruara nga publiku igjete ka rene ne menyre kostante. Historia e ketyre tre grupeve te familjes eshte shume e ngjashme. Shtetit dhe piramidat e kontrolluara nga familjet jane grupet te cilave ieshte rritur vlera e aksioneve. nje prodhues te çimentos ne pronesi te Pesentis. Kohet e fundit. dhe zgjeruar pastaj jashte industrise se tyre. pas gjitheperfshires ne programin e fundit te privatizimeve. ndersa Pirellis u zgjeruan ne sektorin elektrik dhe jashte vendit. nje kompani makinash ne pronesi te familjes Agnelli.Qeverisja e Korporatave 2010 • te zoteruara nga publiku igjere Kompanite e pavarura llogaritet qe nuk zoterojne me shume se 30 per qind te vleres se tregut e te gjitha kompanive te tregtohen. ata jane zhdukur pothuajse.4. Secili prej tyre se shpejti fituar kontrollin e tregut te tyre dhe zoteronin 60 deri 80 per qind te tregut te brendshem. I pari doli ne publik ne MSE ne 1874. dhe FIAT u themelua ne vitin 1899 nga Giovanni Agnelli. Shkalla organizimit ne forme piramidale te kompanive mund te ndikohen nga trajtimi tatimor por te dhenat ne Itali nuk e mbeshtesin kete shpjegim. Pirelli u themelua ne 1872 nga Giambattista Pirelli. Kjo prirje eshte ndryshuar vetem kohet e fundit me qeverine e programit te privatizimit. dhe ne pasuri te patundshme. dhe itreti ne 1924. dhe FIAT. The Pesentis investuan ne bankat dhe kompanite e sigurimeve. idyti ne 1922. Ne 1928 ishte Italcementi. 12 .

pse korporatat familjare vazhdojne prej kaq shume kohesh ne Itali? Me shume gjasa mungesa e nderhyrjes rregullatore dhe korrupsioni qeveritar kane krijuar kushtet e duhur per keto familje gjate gjithe kohes Gjate tere shekullit te 20-te.legjislacioni tatimor nuk ka stimuluar keto familje per te shitur aksionet kontrolluese Me mbrojtje te investitorit te u te ulet. ne 1930.jane paraqitur dhjete grupet me te medha sipas kapitalit te tyre ne treg ne fund te 1930 dhe ne intervale te dhjete vjet deri ne 2000.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne tabelen ne fund te mterialit. Emrat e grupeve te kontrolluara nga qeveria jane te nenvizuar. Pra. Nje ndryshim ne trend eshte idukshme ne 2000. aksionaret kontrollues vazhdojne te gezojne perfitime te medha private nga ky kontroll nga brezi ne brez.Nepermjet kesaj politike ky grup dominoi financate e korporatave ne gjysmen e dyte te shekullit te njezete Tabela konfirmon mendimin se kapitalizmi familjar u be irendesishem ne te vitet pesedhjete dhe vitet gjashtedhjete dhe duket se kane humbur terren nga viti 1990. 1. Zhvillimi ikorporatave ne France Modeli francez ipronesise se korporatave dhe kontrollit eshte mjaft indryshem nga modeli Anglo-Amerikan. vetem nje grup ikontrolluar nga familjet e medha u shfaq ne dhjete kompanite me te medha: “Agnellis group” Prania e grupeve te kontrolluara nga familjet ne dhjete me te medhenjte eshte rritur vazhdimisht. Si mund te verehet menjehere. ne gjejme Pesentis dhe Olivettis. Emrat e grupeve te kontrolluara nga familjet paraqiten ne italik. Me pas kemi pese kompani te tilla ne 1970-1990. kur vetem dy prej tyre mbeten ne 10 me miret: Agnellis "dhe grupin e kontrolluar nga Silvio Berluskoni. Nje trend ingjashem karakterizon me evoluimin e grupit te kontrolluar nga Mediobanca.5. Ky konsiderohet edhe nje model ibrendshem sepse ka nje nivel te larte te koncentrimit te pronesise. kjo banke nepermjet investimeve te saj ne nuk mbane nje numer te madh aksionesh por kontrollonte biznesin e korporatave nepermjet bordeve te drejtoreve apo politikave te kreditimit. nuk kishte asnje ndryshim ne taksat e trashegimise ne Itali. duke arritur kater ne 1960: se bashku me Agnellis dhe Pirellis. ndersa nje shperndarje me e madhe e pronesise karakterizon 13 . Pra.

Regjimit qe erdhi mbas revolucionit. Nje ndryshim tjeter irendesishem qe influencoi ne pronesine e familjeve ishte ndryshimi iligjeve te trashegimise. edhe pse pjeserisht. 14 . Ai thote se ”Vendet me ligjet tradicionale (common law) kane mbrojtjen me te forte te investitoreve te jashtem – te aksionereve dhe te kreditoreve – ndersa ligjet civile franceze. prezantimi i“assignants” ne kohen e revolucionit francez. strukturen e tanishem te korporatave familjare ne France. Elemente historike jane manifestuar ne ngjarje te tilla si ngritja dhe renia e sistemit te Missisipit (1717-1720). Lopez-De-Silvantes dhe Shleifer (1998) kane pare se pronesia ne tregjet e kapitalit eshte koncentruar ku ka mungese te mbrojtjes se forte te investitoreve te perfshira ne sistemin ligjor dhe marreveshjet rregulluese. Keshtu femijet me te vegjel nuk liheshin me pa trashegimi Si shtese e ketyre ndryshimeve ligjore qe favorizojne te drejtat e te gjithe femijeve. Parimi ite lindurit te pare ishte ne baze te sistemit te aristokracise.sh. nje lloj mentaliteti kulturor qe secili brez eshte kujdestari iperkohshem ipronave te familjes. thekson rolin e vetefinancimit si dhe te shumellojshmerise legale dhe kulturore si te pandara nga pronesia qe jane prezente per te ndihmuar qe te shpjegojne.Qeverisja e Korporatave 2010 korporatat ne UK dhe US te cilat jane quajtur si modele te jashtem. e te ngjashme kane mbrojtjen me te dobet. Perse ka kaq modele mjaft te ndryshme midis Frances dhe shume vendeve te Evropes Kontinentale nga njera ane dhe US dhe UK ne anen tjeter. Zhvillimi istruktures se pronesise se korporatave te Frances. qendrimet ndaj huase dhe tregtise). dhe qe perballet me objektivin per tia kaluar dhe nese eshte e mundur ne nje menyre me te mire brezit te ardhshem. Disa studiues si La Porta. por le menjane nga zhvillimet ligjore rolin e faktoreve historike ne strukturimine tregjeve te kapitalit. e hoqi rregullin e te lindurit te pare dhe e zevendesoi me barazine midis femijeve te familjes. Eshte fakt qe elementet historike mund te prodhojne efekte te medha te cilet drejtojne dhe modelojne ekonomine e shume brezave duke ndikuar ne psikologjine kolektive te njerezve ne nje menyre te tille qe te krijoje barriera te tanishme per inovacionin dhe ndryshimin. roli ne ndryshimet fetare (p. implikimi qe sistemi iligjit tradicional (common law) eshte ilidhur ngushte me sistemin e kontrollit te korporatave. si dhe emergjenca e qendrimeve politike –ekonomike te rolit nderhyres se shtetit Colbertism dhe shekullit te mevonshem te 19 te manifestuara nepermjet socializmit etj. Shpjegimi ityre duket sikur sistemi ligjor dhe rregulloret kontrolluese percaktojne strukturen e pronesise se korporatave. La Porta nenvizon rolin e institucioneve moderne.

Si shtese. e ndryshoi sistemin e trashegimise nga ibazuar ne pasardhesi ipare ne nje sistem te ri bazuar ne te drejta te barabarta per te gjithe femijet ne familje. 3. nje ndryshim ne ligjet e trashegimise ne 1905 percaktonin qe detyrimet e pasurise se paluajtshme mund te paguheshin ne vleren neto te pasurise sesa ne ate bruto. ne te 140 vitet e fundit pak nga ata ishin te gatshem te shpenzonin te gjithe pasurine e tyre ne konsumin e perditshem per shkak te frikes se mund te perballeshin me ditet e 'vaches maigres' para vdekjes. ngelet vetem nje pjese e vogel e pasurise se paluajtshem qe mund te behet subjekt per detyrimet e pas vdekjes. Keshtu qe familja sipas perkufizimit te ligjit te trashegimise behet aktori kryesor ne pronesine e kompanive franceze. 15 . Per me teper ne menyre qe te parandalonin pervetesimin e pasurise se paluajtshem nga shteti pas vdekjes. Financimi inje kompanie mund te ngrihet ne tre menyra: 1. 2. Francezet jane gjithashtu shume te afte per te perdorur sigurimin e jetes se brezave me te vjeter per te siguruar para te pataksuara per te mbuluar ndonje detyrim te pasvdekjes qe mund te shfaqet mbi trashegimine e pasurise se paluajtshme. Huamarrja bankare. Kjo ben qe te kuptohet arsyeja se perse eshte nje perqendrim imadh ipronesise se korporatave nga familjet ne modelin francez. Meqenese francezet kane jetuar pergjate tre pushtimeve te Gjermanise. Keshtu qe me vdekjen e patriarkut apo matriarkut. Kombinimi iketyre elementeve me nje kendveshtrim tjeter kulturor icili e shikon pronesine si pjese te 'patrimoine' dhe qe detyrimi imbajtesve te pasurise eshte qe ta kalojne 'patrimoine' te permirsuar ne brezat e ardhshem. kryenin trasferimet e pergjegjesive se aseteve nga brezat e vjeter tek ata te rinj nepermjet besimit (les indivisions) qe u jepte prinderve uzurfuktin e aseteve dhe femijeve pronesine nominale te ketyre aseteve. Huamarrja nga tregjet kapitale. Menyra e vetme per te mbajtur familjen larg korporates eshte te shesesh kompanine perpara se te vdesesh dhe te shpenzosh te ardhurat.Qeverisja e Korporatave 2010 Napoleoni kur paraqiti Kodin Civil. Ky ndryshim eshte irendesishem. Vetefinancimi nepermjet fitimeve te kursyera. Shumica e pasurise se paluajtshem u shkon femijeve.

2%). Eshte e ditur qe menyra e vetefinancimit te korporatave eshte si rrjedhoje e veshtiresive qe lidhej si me sistemin bankar po ashtu dhe me tregun e kapitaleve. Ky financim nga ana tjeter krijon huamarrjen nga shteti dhe borxhet. Nje studim ifundit nga Allouche dhe Amann (1995) tregoi qe ne 1992. 28. 3. ne France ekzistojne shume struktura te kompanive-aksionere qe kontrollojne grupet e medha industriale ne France. vecanerisht pamundesia e bankave dhe tregut kapital per te bashkepunuar me kerkesat e reja te biznesit. si brenda vendit edhe se jashtmi. Ata gjeten qe familjet luajne rolin me te rendesishem ne pronesine dhe fuqine e votes rreth 40% e kompanive te listuara kane si aksioner te pare. Ne ndryshim nga Shtetet e Bashkuara. individe te cilet kane pronesi direkte me shume se 50% te kapitalit.perqendrimi ipronesise. Lévy-Leboyer (1980)shpjegonte zhvillimin e ketyre kompanive aksionere qe ngrihen nga kushtezimet e sistemit bankar dhe tregut kapital: … kushtezimet financiare. Tre tipare te dukshme te struktures se pronesise aktuale te korporatave jane. ku ka ekzistuar nje structure corporate multidivizionale. nevojat e shtetit per te marre borxhe lane kryesisht me pak mundesi per bankat dhe tregun kapital per ti ofruar huamarrje sektorit privat. 16 .zgjerimi ipronesise se familjes. Si konkluzion ikesaj.roli ikompanive aksionere holding. Bloch dhe Kremp(2001) ne nje studim te tyrin te fundit mbi kompanite Franceze konstatojne se ‘perqendrimi ipronesise direkte dhe fuqise se votes’ eshte shume ilarte ne France. Meqenese Franca ka qene vazhdimisht ne lufte.000 kompanive me te mira industriale kontrolloheshin (te huaj 23. paqendrueshmeria politike e vendit u shoqerua me paqendrueshmeri financiare.3% e 1. exchang-in dhe shtypin. Vetefinancimi nga ana tjeter ben qe pronesia te mbetet e perqendruar ne duart e individeve dhe familjeve te caktuara. Per shkak te kesaj dobesie deri kohet e fundit ka qene nje lidhje e rendesishme me vetefinancimin.Qeverisja e Korporatave 2010 Huamarrja nga bankat dhe tregjet e kapitaleve dobeson pronesine e nje korporate. Ne 1930 Kryeministri Edouard Daladier kritikoi vrullshem dyqind ‘grandes familles’ sipas se cilit kontrollonin te gjitha aspektet e jetes se biznesit ne France. Pronesia e kompanive ne France ka qene vazhdimisht nje ceshtje e nxehte politike. faktoret historike kane prodhuar nje kapital dhe strukture bankare te dobet. Luftat dhe revolucionet kerkojne financime. nga kompani financiare aksionere. 2. Vete financimi. Ne France ne keto 300 vitet e fundit. forcon perqendrimin e pronesise. 1. nga ana tjeter. ne perfundim solli lidhjen e grupimeve te medha industriale.5% dhe shteti 28.

strukturen e tyre legale: ortakeri e thjeshte (Sociétés en nom collectif) ortakeri e kufizuar (Sociétés en commandite) Ne keto dy forma te thjeshta bashkpronesie te gjithe ortaket jane pergjegjes ne menyre te barabarte per borxhet e firmes. Per shembull. Per arsye te ngadalsise qe veprohej per te themeluar nje kompani. icili fitoi nje pasuri te madhe jashte nga Mississippi System. teza qe struktura e sistemit bankar dhe e tregut te kapitaleve ishte e dobet nuk qendron me. meqenese ekonomia franceze ne mesataren e saj ka qene me e kenaqshme se ajo e fqineve te saj. 887). nen drejtimin e Jean Marczewski. Kerkime me sasiore te koheve te fundit te iniciuara nga Institut de Science Economique Appliquée. Ekziston nje literature e gjere qe tregon 17 .Qeverisja e Korporatave 2010 Pergjate shekullit te 18 dhe dhe gjysmes se shekullit te 19 jurispudenca franceze. ekonomisti irlandez Richard Cantillon. Ortakeria e thjeshte dhe e limituar ishin struktura Korporate te papershtatshme per kompanite e medha. ortaket fajesonin qeverine dhe ijepnin te drejten vetes se tyre qe duhej te demshperbleheshin per humbjet e tyre (1892. kane sfiduar kete perqasje te frenimit dhe siguruan evidence te forta qe nuk kishte lidhje me kete rast. Pervec kesaj ekzistonin kosto shume te larta per ortaket qe donin te terhiqnin mbrapsht kapitalin e tyre.Ekonomia franceze do te kishte patur rritje ekonomike me te madhe neqoftese do te ishte perforcuar nga nje sektor iforte financiar. sugjeronin se ekonomia franceze ka qene e lidhur me ekonomine e Britanise se Madhe gjate shekullit te 18 dh 19. Nese pranohet teza e revionism atehere mund te argumentohet se. garanton se ka qene “ortaku ifjetur” ne banken e tij 1718-1720. Pyetja mund te shtrohet nje nje menyre tjeter qe nese teza e nje structure te dobet te sistemit bankar dhe te tregut te kapitaleve pranohet. kurse ortaku ose ortaket aktive marrin pergjegjesi te pakufizuar. Dy interpretime alternative mund te ngrihen: 1. cfare ndodh me performancen e ekonomise franzeze? Kerkimet e para ekonomike nga studiues ne Research Center in Entrepreneurial History ne Harvard. u njohu disa kompani si ne fushen e sigurimeve dhe transportit. Say dhe Chailley permblodhen problemet qe lidheshin me kete system: Ishte nje sistem vertet idobet. ii.keshtu qe pergjegjesia e tij ishte e limituar ne kapitalin qe ai kishte nenshkruara. Ne rastin e ortakerise se limituar “ortaku ifjetur” (komanditi) rrezikon vetem kapitalin te cilin ai nenshkruan. Shume pronare dhe menaxhere nuk donin te perballeshin me problemin e pergjegjesise se pakufizuar. per shkak te arbitraritetit dhe sepse ne rast te falimentimit te bankave.

rriten numrin e aksionereve francez nga 1.2 milion ne 1987. 1996.7 milion ne 1982 ne 6. bazuar ne strukturen demografike. Ndryshimet ne qeverine e Frances prodhuan vale nacionalizmi nga 1945 deri ne 1982. Privatizimet e qeverise se Shirakut ne 1980. me struktura pronesie mbi kompanite te ndryshme nga modeli Anglo-Amerikan. do te rritet theksi mbi skemat e fondeve te pensioneve. Trazira industrial e koheve te fundit ne France ka qene pikerisht rreth kesaj ceshtje me sindikatat qe argumentonin se duhet te jete shteti ai qe duhet te siguroje pensione te gjata dhe bujare ne baze te formules pay-as-you –go. perqindja e GDP kushtuar pagesave te pensioneve do te rritet nga 12% qe eshte tani. Franca dhe ne te vertete shume vende te tjera kontinentale te Europes. Ka ndodhur per shkak te 18 . Kohet e fundit ky process ka qene ikundert. Ne 1997 fondet e pensioneve dhe kompanite e sigurimit perbenin 49% te kursimeve familjare ne Mbreterine e Bashkuar dhe 30% ne SHBA kundrejt 18% ne France.). te cilat do te cojne ne investime me te medha nga ana e fondeve te pensioneve dhe te kompanive te sigurimit ne tregun francez. Kjo literature do te linte te kuptohej se nese Franca do te kishte patur nje sektor me te sofistikuar financiar midis shekullit te 18-te dhe 20-te. Mungesa e skemave per fondet e pensioneve ka cuar ne nje profil shume me te ulet nga fondet e pensionit dhe kompanite e sigurimit ne tregjet Franceze. Variabla te tjere na ndihmojne te shpjegojme shkallen e larte te koncentrimit te kompanive ne pronesi te familjeve ne France. 2.Lidhja me vetefinancimin mundesonte sipermarresit per te marre vendime mbi investimet afatgjata te pakushtezuara nga tregu ikapitaleve duke e vene theksin ne rezultatet afatshkurtra Ndersa Landers(1948-1969) ishte ipikepamjes se Franca po pengohej nga kontrolli familjar ikompanive. do te kishte arritur ritme te larta te rritjes ekonomike sesa ato te atribuara nga historianet e ekonomise. Nese ndodh keshtu.Qeverisja e Korporatave 2010 se menyren se si sektori financiar ka ndihmuar ne produktivitetin total. Vazhdimi ikesaj qasje per pensionet do te thote qe. Pasojat e kesaj mbi taksimin mund te jene te paqendrueshme ne periudhen afatgjate.463. ngriten ceshtjen se pse nuk eshte bere nje konvergjence universale per me vone. ne 16% ne 2040.(Goldstein. ekziston nje kunder argument per tu bere se shume nga keto kompani qe zoterohen nga familje idhane Frances nxitjen per nje udheheqje dinamike ne vend te aktivitetit ekonomik te vonuar francez.

tashme imeshojne sistemit te fiksuar Mida nga gabimet e tyre respective. Ironikisht. bankes. Kontrolli familjar ikompanive nuk eshte domosdoshmerisht ana e erret qe disa komentues Anglo-Amerikan tentojne qe te paraqesin. ku Anderson dhe Reeb (2003) kane treguar qe pronesia familjare mbi kompanine S & P 500 kane nje norme kthimi 6. Nje tjeter nga faktoret e nenvizuar eshte qasja e ndryshme ndaj trashegimise. 19 dhe qe sot jane kompani lider ne bote. Tre kompani me pjesemarrje familjare te forte dhe nje histori korporate me jetegjatesi me shume se njeqind vjecare kane qene zgjedhur te tregojne sigurine qe ato kane ne vetefinancim.65% me te mire ne ROA dhe asetet u vleresuaen 10 % me lart ne burse se se ne U. kreditit dhe inovacioneve financiarepjesa me e madhe e financave te kompanise. Fakti qe Michelin dhe Peugeot menaxhojne edhe sot kompanite e krijuara nga paraardhesit e tyre ne shek. sistemi Mississipi dhe Assignats te cilet paten per qellim te hiqnin sistemin e fiksuar te arit ne france.2000) ka theksuar? Duke u munduar te tregoje se ka patur faktore te forte historik qe na ndihmojne te shpjegojme strukturen e sotme te pronesise mbi kompanite ne France. Secila nga keto kompani e filloi me me produkte te thjeshta. por ndonjehere gjaku ivjeter mund te punoje ne nje perspektive me afatgjate dhe te perqendroheje me shume burime ne kerkime dhe zhvillimeve sesa mund te beje nje isapoardhur synimi ite cilit eshte te perfitoje asete ne kurriz te asaj qe ka vite qe eshte ndertuar nga nje kompani. dhe ta zevendesonin ate me bankonota dhe kredite. ‘Grandes écoles’ ne France eshte perdorur nga familjet pronare te korporatave te medha per tu siguruar qe pasardhesit e tyre jane te afte per te zoteruar sic duhet ‘patrimoine’. 19 . Gjithcka qe mund te beje eshte ta edukoje ate. Nje nga keta faktore ka qene menyra se si kolapset financiare si psh. Sistemi Mississipi dhe Assignats kane qendrime te kohes ndaj parase.S Duke e mbajtur pronesine brenda familjes mund te jete gje e mire jo vetem per ortaket e kompanise por gjithashtu dhe per ortaket e jashtem. Pronesia e familjes mund te parandaloje ardhjen e gjakut te ri ne nje kompani. topa llastiku. Ne France. tregon modelin e forte familjar te Frances. boje flokesh dhe pepper mill. edhe pse dikush donte te hiqte nga trashegimia “trashegimtarin idiot”.S.(1998. nuk mund ta bente nje gje te tille. Evidenca qe mbeshtesin kete pikpamje kane dale me se fundmi ne U.Qeverisja e Korporatave 2010 qeverisjes civile te papershtatshme te kompanive sikunder vendet e common low si psh La Porta et al.

Fasada me aksese te kufizuara te bankes dhe tregut te kapitaleve. Secila nga keto tre kompani eshte ilustrimi idrejtimit te nje kompanie franceze ku drejtimi ifamiljes eshte akoma ingulitur shume fort. Per me teper tradita gojore ve theksin tek gabimet ligjore dhe itranseferon keto me tej per te gjetur burime te reja financiare. per te gjetur burime per tiu afruar vetvetes. Nje metode alternative per te ekzaminuar arkivat eshte duke shfrytezuar nje nga bankat e tyre. shume te permbajtura dhe ne shume raste hezitojne te hapin akivat e tyre per publikun.Qeverisja e Korporatave 2010 Nga keto origjina te thjeshta ata u zhvilluan ne kompani globale pasardhesit te se cileve drejtojne keto kompani me nje perfaqesim dhe menaxhim mjaft te rendesishem. tregu ikapitalit dhe vetefincimi. Kjo ne kembim veshtireson bankat te zhvillohen plotesisht pas krijimit te shume filjaleve te medha si Credit Lyonnais dhe Societe Generale ne 1860. Te ardhurat e korporates vijne nga tre drejtime – banka. dhe te experiences te inflacionit te madh te gjeneruar nga keto. Nese ne ikonsiderojme ata si tre kanalizime te drejtimit te korporates investuese pastaj historia tregon qe dy nga keto drejtime banka dhe tregu ikapitalit do te ishin subjekt ipasqyrimit te trazirave shume te medha. Familjet jane diskrete. te paoperueshme si nje drejtim fainanciar per nje periudhe shume te gjate ne historine e korporatave franceze. L’oreal dhe Peugeot (PSA Peugeot Citroen). Keto kompani jane Michelin. Prandaj eshte shume e veshtire te depertosh ne vendim marrjen e ketyre keto kompanive. Keto arkiva tregojne analizen e vleresimit financiar te kesaj banke drejt ketyre kompanive per nje periudhe te gjate kohe. Keto ngjarje me shume jane traumatizuese sesa eksperimentuese. Ato jane gjithashtu tre kompanite franceze me te fuqishme edhe fitimprurese duke punesuar nje total prej treqind e shtatedhjete mije punonjes. domethene 20 . Shoku me imadh financiar si rezultat irritjes dhe kolapsit te sistemit ligjor te Misisipit. Loubet(1999) ka botuar nje linje me ekstrakte specifike perfshire lidhjen midis industrise se automobilave dhe bankes. Sepse kompanite jane zoteruar dhe kontrolluar nga vete familja. Ky dokumet eshte nje perpjekje per te treguar qe fenomeni historik ka nje impakt te madh ne percaktimin e struktures drejtuese te korporatave franceze. Homologet perballe te rejave financiare kane gjetur burime te plota per te permbushur gjysme rolin e bankes per te zhvilluar nje mentalitet te forte francez. Ato zgjedhin nje burim te pacmueshem dhe shume te rendesishem ne marrjen e vendimeve te tyre ne kontakt me gjithe sektoret e korporatave franceze mbi njeqind e pesedhjetevjecarin e fundit. bizneset sipermarrese. Credit Ivonnais.

Ky akses ikufizuar ndaj bankes ka qene pergjegjes per rritjen e invesimit jashte Frances dhe per te krijuar nje mendim antibankes nga ana e investitoreve franceze. ekonomike dhe administrative. sipas se cilit bankat nuk jane filantropiste. Strategji shume afatgjata industriale te orientuara nga shteti.6 Modeli europian i qeverisjes ne “Fiat Group” Fiat group eshte shembulli me i mire i aplikimit te modelit europian te qeverisjes se korporatave ku familjet zoterojne shumicen e grupit. Rrezik iperplasjeve ndermjet ekzekutiveve. Ky mendim anti-banke ka avancuar fuqishem nga Louis Renault themeluesi iRenaultit. 2. Mungese kapitali. anetareve te bordit dhe nenpunesve civile. Konsistence politike. duke mos lene 21 . nga nje perspektive historike.Qeverisja e Korporatave 2010 besim ne vete-financim si nje metode qe rrit biznesin e tyre. nuk eshte cudi te shohesh familjet franceze te kene ne pronesi nje pjese te madhe te aksioneve te korporatave franceze. (Loubet. Dobesite: 1. n.d) Nder gjenerata vetefinancimi ika mundesuar keta sipermarres dhe pasardhesit e tyre qe te perfitojne aksione te konsiderueshme ne biznesin e kontrolluar nga familja. Sic ipermendem me siper shembuj te kesaj lidhjeje me vetefinancimin duken ne eksperiencen e Michelin Bettencourt/Schueller. Epersite: 1. ato jane tregje parash dhe shume shpesh tregojne se asnje biznes nuk eshte si ato. Nga gjithe sa u tha me siper mund te permblidhet ne disa vecori te sistemeve te aplikuara ne France. kane poste te rendesishme manaxheriale apo drejtuese ne kompani dhe pikerisht kjo structure u ka garantuar suksesin. 3. Pra. Investim kapitali shume iqendrueshem. Angazhimi imadh iqeverise(Mundesi e larte per pranine e konflikteve ndermjet synimeve ekonomike dhe atyre politike) 2. dhe Peugeot. 1. Itali dhe disa vende te tjera te Eurpes Kontinentale. 3.

Hapet nje dege ne Rusi dhe u prezantua modeli 15/12 HP Fiat zero.p. Ne 1900 u perurua centrali i pare i cili prodhonte deri ne 24 makina ne vit. autobuza. Pak histori Fiat Group eshte kompania me e madhe e automobilave ne Itali me seli ne Torino. motorra detare dhe aeroplane.m shlyerjes me keste. qe do te trajtohen me poshte. Shoqeria ka nevoje per hapsira te reja. dhenia e kredive konsumatore. 10. dhe energjise elektrike. 12.Qeverisja e Korporatave 2010 menjane edhe nje sere faktoresh te tjere po kaq te rendesishem qe i kane favorizuar. ato qe kane qene vendimare ne historine e Fiat. makina e pare e ndertuar ne nje kapacitet te vogel. Ka me teper se 190000 punonjes dhe operon ne 50 vende te botes. Ne ato vite Fiat e zgjeroi aktivitetin ne industrine e celikut. Pas makines se pare vijne 4 HP. Pervec sektorit te makinave Fiat prodhonte edhe kamiona . 22 .Agnelli ne 1920 u be president i Fiat dhe 1923 simbolizon fillimin e prodhimit ne mase nga fabrika e Longotta. Do te ndalemi ne etapat me te rendesishme. te hekurudhave. Ajo u themelua ne 1899 nga Emanuelle Cacherano . Duhet permendur ne kete periudhe edhe fitimi i Cmimit te madh te Amerikes ne garat sportive. nje fisnik i njohur i asaj kohe. Giovanni Agnelli u be CEO ne 1902. Per te stimuluar edhe me shume kerkesat Fiat i jep jete projektit SAVA ne 1925. Pasioni per makinat beri qe te dy te bindnin disa aristokrate dhe fisnike te tjere per ta kthyer ‘Ceirano” nje fabrike e vogel qe deri ne ate kohe kishte prodhuar nje ‘veture me motor” ne nje perandori industriale. Ne vitin qe pasoi Fiat u kuotua ne burse. Pra nje menyre e mire per te rritur kerkesat. 24 HP corsa deri tek makina qe arrinte 130 kilometra ne ore. Por ne 1919 kur konflikti mbroi Fiat prezanton tippet e reja te automjeteve. Pra kjo sinjifikonte rritje te prodhimit dhe njekohesisht diversifikim produkti. Qellimi ishte lehtesimi i blerjeve te makinave n. Lufta e pare boterore e detyroi kompanine qe nje pjese te prodhimit te vet tia dedikonte luftes duke stopuar ne kete menyre lancimit e modeleve e reja. Ne 1916 nisi ndertimi i fabrikes ne Lingotta me e madhja ne Europe per kohen qe filloi te funksiononte ne 1923. Drejt nje prodhimi ne mase G. Ne 1910 lindin gjashte modelet e reja qe paten shume sukses. 8. dhe Cesare Goria Gatti nje avokat ne karriere.

Pra ne pamje te pare duket se ato kompesojne njera-tjetren. rritet kerkesa per lloje te tjera. Si do te vazhdoje? Ne 1940 lind autotreni i pare me shpejtesi maksimale ATR 016 me motor diesel qe arrin 160 kilometra ne ore. Ne Maj te ’39 inagurohet centrali i ri Mirafiore ne Torino ku punesoheshin 22000 vete. Ketu perfshihen automjete te blinduara. ne tregjet e huaja. Ne kete periudhe kontrolli dhe pronesia e firmes jane te perqendruara ne duart e familjes pra nuk jane te ndara. Madje kompania e sheh te arsyeshme te perdore disa incentive per punonjesit si dhenia e 100000 racioneve ne dite qe mund te konsideroheshin dieta. lindja e IFI. ku bota duhej te rimekembej. pajisja e tyre me kepuce e veshmbathje.p. Pra megjithese ulet prodhimi i makinave per perdorim vetjak kryesisht. Ky 23 . metan. nafte. Rimekembja pas luftes se dyte boterore Me hyrjen e vendit ne lufte Fiat serish fillon konvertimin e prodhimit te saj ne mjete apo pajisje kryesisht luftarake. Nje moment kyc ku ajo diti te krijoje relacione te mira me punonjesit. Gjithashtu kane filluar iniciativat e para sociale.Agnelli. aeroplane dhe motora detare. Ky zhvillim ne tregjet e huaja u ngadalesua me ardhjen ne pushtet te Musolinit. Gjate gjithe decades Fiat vazhdon njekohesisht angazhimin ne fusha te tjera si blerja e gazettes” La Stampa” . Po ne kete vit lind makina 40 Bogheto me motor qe funksiononte me lloje te ndryshme karburantesh si vaj. Kjo decade mbyllet me terheqjen e dy themeluesve dhe vazhdimin e Fiat nen drejtimin e G. Kompania fale nje serie blerjeje ne Itali arrin te forcoje strukturen e saj industriale duke nxjerre ne treg edhe 15 modele te reja qe disa prej tyre jane piketa ne industrine e automobilave edhe sot. si perkujdesja e femijeve te punonjesve dhe aktivitete te tjera te ndryshme sociale.m licensave Fiat operonte ne France. shenuan nje zhvillim te madh edhe per Fiat. Pavaresisht veshtiresive kompania sheh perpara te ardhmen e saj. Spanje e Poloni dhe lindin qendrat e para te asistencave ne mjaft vende te botes. alkol. benzine. Por gjate luftes keto stabilimente pesojne deme te medha. Zhvillimi ne tregjet globale Vitet ’30 karakterizohen nga nje bum teknologjik i automjeteve industriale. megjithate prodhimi nuk ndalet. Ajo zvogelon ne menyre drastike numrin e makinave nga 530000 ne 1939 ne 3700 ne 1945 dhe rrit prodhimin e kamionave deri ne 5 here. kriojohet biplani AL i pari avion civil qe fluturoi ne 1922. Vitet e pasluftes se pare boterore. Rritet sektori i aviacionit dhe i hekurudhave. N.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne kete fabrike Fiat inicion modele super te reja. Pas dy vjetesh lind traktori 700 D me rrota dhe 1944 modeli servile 50.

industria e automobilave eshte nje nga motoret kryesore te zhvillimit. Rindertimi dhe bumi ekonomik Ne vitet e mrekullise italiane. Pra familja fillon te ripozicionohet serish per te garantuar nje te ardhme me te mire qe u vertetua ne vitet qe pasuan. autobuza. Fiat nderrmerr serish frenat per rindertimin e kompanise se periudhes se pasluftes. e motorra detare. Fiat shnderrohet ne “ holding” Bumi ekonomik karakterizohet nga nje periudhe e trazirave sociale qe dhane efektin e vet edhe ne aktivitetin e kompanise.Qeverisja e Korporatave 2010 model i shpetoi konfiskimit gjerman per shkak se ishte fshehur nen toke ne afersi te Modenes. Ne ’45 vjen paqja. Kjo decade karakterizohet nga nje ekspansion Iforte i Fiat. Me kthimin e G. e para makine e modelit para-drive. Prodhohen makina.Agnelli e Vittorio Valleta behet president.agnelli nuk kemi ndryshime ne termat e CG. Ne 1949 kemi nje veture per 96 banore nderkohe qe ne 1963 arrin nje per 11 banore. Argjentine e Mexike. Manaxhimi ende i perkiste familjes.m sistemit Robogate. Fiat behet nje nga aktoret kryesore te rindertimit te vendit. Turqi. Por kriza e fund viteve ’60 e detyroi avokatin te gjente menyra te ndryshme financimi por pa humbur homogjenitetin e familjes. traktora. kamiona. Zgjidhja ishte futja si anetare bordi e bankes (LAFIKO) qe me teper do te ishte spectatore. Ai i dha nje kuptim te ri dhe ndryshoi konceptin nga nje kapitalizem i udhehequr nga familja te kapitalizmi manaxherial. Nje aspect tjeter innovative i kesaj periudhe ishte hapja e shoqerise G.Agnelli(nipi) behet president i kompanise. Por Valleta ende nuk perfshinte ne vendimmarrje minorancat e aksionerve pra uli besimin e tyre. Ne ’66 ndertohet stabilimenti rus VAZ ne Toliattigrad. Jugosllavi. 24 . Stabilimenti i Rivaltes dhe Cassino u modernizuan n.000. Agnelli & Co ne 1987 per te forcuar imazhin e tij dhe per ti siguruar familjes shumicen e grupit. Pavaresisht veshtiresive per shkak te sulmeve te pushtimit te fabrikave.p. Forcimi i structures industriale behet objektivi i kompanise. Punonjesit arrijne ne 85000 dhe prodhimi rritet gjashte here nga 71000 ne 425000 cope ne vit. Kjo tregonte qe familja ishte me e perqendruar se kurre. Numri i punonjesve behet 71. sistem i automatizuar per mbledhjen e pjeseve te ndryshme te makinave ne nje te vetme. Vitet ’50 mbyllen me dyfishim te impiantit Mirafiore dhe hapjen e fabrikave te reja jashte ne Afriken e Jugut. Prodhimi shkon ne 1 milion e 700000. Po ne kete vit vdes G. Vazhdon ekspansioni edhe jashte. Po ne kete vit nipi i G. Fiat prezanton 127.

Alfa Romeo. Fiat Ferroviaria. e Telettra. Qellimi kryesor i biznesit ishte shnderrimi ne kompani lider. Fiat Auto. Fiat Veicoli Industriali. Teksid. Ne kete periudhe Fiat prezanton trenin me shpejtesi te madhe Pendolino ETR 450. Keto vite karakterizohen nga kontraste te medha ndermjet aksionerve ne minorance dhe shumices qe zoterohej nga familjet. Kompeticioni global Per zhvillimin ne shkalle nderkombetare. Vitet ’80 fillojne me prodhimin e nje makine te re lider ne segmentin e veturave te vogla Panda. Ne ’93 Maserati hyn ne grup.Ne ’69 edhe Ferrarri dhe Abarth ne ’71. ndermjet te cilave. Telettra realizon lidhjen me te gjate me mikrovale ne det 360 km qe lidh Arabine Saudite dhe Sudan. Permes nje serie blerjesh grupi Fiat pozicionohet si lider ne fushen e traktoreve dhe makinerive bujqesore. Ne ’99 Fiat numeron 100 vjet dhe eshte prezent me 900 kompani ne 60 shtete. grupi investon ne inovacione dhe risi. Gjithashtu nis zbatimi i nje plani per uljen e kostos dhe fokusimi ne tregje te reja me potencial te larte zhvillimi. Sukseset rriten njera pas tjetres. Kjo eshte nje strategji qe ajo ndjek edhe sot.IVECO (lindur ne ’75 si pasoje e shkrirje se firmave te medha europiane) Fiat engineering. Ne grup hyjne Lancia e Autobianchi . Fiat Machine Movimento Terra. Kjo periudhe nuk mund te thuhet qe e perqendroi vemendjen tek kenaja e aksionereve por rezultatet e mira financiare favorizuan dhenien me shumice te dividenteve. Modelet qe prezantuan ishin per nje treg global nga Fiat Punto tek Bravo-Brava. Pra kemi nje manaxhim nga njera ane. Fiat Avio.Tre vjet me vone prezantohet UNO dhe ne ’88 Fiat Tipo. Keto ishin dy prioritetet ku u fokusua Fiat per vazhdimin e ketij suksesi. besnik te familjes por nga ana tjeter siguronte nje transparence per komunitetin nderkombetar financiar. Sfidat e mileniumit te ri Problemet e verteta ekonomike per Fiat filluan ne gjysmen e dyte te viteve ’90 dhe kemi nje trnsformim te rolit te manaxhimit ne ’96 ku aksioneret megjithese ne minorance luanin nje rol te rendesishem. Comau. Magneti.Qeverisja e Korporatave 2010 Kompania behet grup me ane te decentralizimit te menaxhimit qe i transformon divizionet ne shoqeri autonome. Ne fund te viteve ’70 kishim te pavarura qe funksiononin si shoqeri me vete. Ky ndryshim u iniciua 25 . Fiat Engineering. dhe Fiat Auto. Keto makina iu kushtuan njerezve me aftesi te kufizuar per te lehtesuar levizjen e tyre sipas nevojave specifike. Fiat Trattori. Ne te njejtin vit nis projekti Autonomy i cili do te kete teper sukses. realizon eskavatorin e pare 40 tonesh.

drejtimet strategjike qe do te marrin keto te fundit. Hapi i pare drejt nje strukture nuk ishte nje ndarje divizionale por nje strukture e ndermjetme me themelimin e ‘Operation Group’ dhe ‘Head Directions’. Grupi kerkon qe uljen e kostos ta beje pjese te kultures te nderrmarjes. Agnelli. Ne 2004 vdes edhe Umberto Agnelli. perkundrazi e ka goditur shume. mje model i ri qeverisjeje do te jete me efikas.Qeverisja e Korporatave 2010 nga G. Agnelli e i vellai Umberto i ze vendin. i pari kishte autonomine ne fushen e dizajnit. nje manaxhim qe do ta identifikoje vetveten nen vizionin qe ai aspiron. Lancia. Nderkohe qe ‘Head Directions’ mbikqyrte kordinimin e niveleve te grupit. Per ti bere balle veshtiresive kompania hedh ne treg modele te reja Alfa Romeo. Kompania filloi nje 26 . Kompania udhehiqet nga disa principe si: • • • Kenaqja e kerkesave te klientit Forcimi i fuqise se burimeve njerezore Vullneti per te permiresuar performancen ne grup ne vend te iniciativave personale Mileniumi i ri nuk e ka favorizuar sektorin e automobilave. Njekohesisht struktura e MBO (management by objectives )kerkonte objektiva te mirepercaktara dhe te qarta dhe duhej nje konvergjim i pikpamjeve te manaxhimit te larte. Ardhja e nje fryme te re. prodhimit. gje qe ishte mjaft e veshtire te realizohej. Kjo strukture e re solli ne qender te vemendjes rolin e madh qe kishin manaxheret. Nje pike kthese per grupin i cili vendos te perqendrohet ne aktivitetin automobilist por duke mbajtur edhe disa aktivitete jo edhe aq fitimprurese si aviacioni dhe sigurimet. Thesis. dhe marketingut dhe pergjegjsi te plote per rezultatet e konomike. Fiat ne keto kushte i jep jete aleancave strategjike si ajo me General Motors ne 2000 qe u shperbe pas 5 vitesh. Me nje strukture me te manaxhueshme do te kuptojme aftesine per te konkurruar ne treg te secilit aktivitet te grupit. Konkurrenca sa vjen e rritet. President i grupit behet Luca Cordero di Montezemolo. Detyrat qe ngriheshin ishin: • • • Zhvillimi i nje strukture me te manaxheshme ku kemi nje ndarje me te qarte te kontrollit nga drejtimi i larte Nje strukture kompanie me flexible Nje kompani qe do te fokusohet ne zhvillimin e aktiviteteve te grupit. Ne janar te 2003 vdes G. Ne saje te eksperiences ai po kuptonte qe bota e biznesit po ndyshonte.

A qe projekton prodhon e shet vetura te markave Fiat. Ne 2009 Fiat S. Viti 2008 shenoi fillimin e nje krize te thelle ekonomike qe e pati zanafillen ne USA e qe u perhap me pas ne te gjithe boten. indeksi me prestigjoz i tregut te aksioneve qe u akordohet vetem shoqerive qe gjykohen si me te mira duke u bazuar ne kriterin ekonomiko-financiar dhe ate social. Stralis.p. FPT industriale e detare nga sektori automobilistik qe perfshin Ferrari. gjithashtu edhe Maserati dhe Ferrari. e cila u cilesua makina me e mire e vitit nga World Car Design ne 2009. nderkohe qe Chrysler mund te zgjeroje gamen e produkteve te saj me makina te ulta.Qeverisja e Korporatave 2010 plan rigoroz te kontrollit te kostos per rritjen e fitimeve te shoqerise. Grupi mund te arrije 51% por nuk mund te kete shumicen e aksioneve deri sa borxhet e marra nga fondet publike te paguhen plotesisht. Ajo qe ndjeu impaktin me te madh ishte industria e automobilave. Aktiviteti industrial dhe prodhues i Fiat Group eshte i organizuar ne 6 sektore operative apo segmente. Te gjitha fushat kontribuan ne kete rritje. Lancia. Alfa Romeo 159. Rezultatet e shkelqyera financiare. Lancia me New Ypsilon. e demonstruan kete sukses. Plani i ndarjes duhet te perfundoje deri ne fund te 2010. Comau e FPT Passenger & commercial vehicles. autovetura luksi qe dallohen nga teknologjia. Ne 20 janar Grupi Fiat nenshkroi nje marreveshje paraprake me Chrysler Group. AlfaRomeo. nje xhiro prej 59 miliard euro ne 2007. Rezultati kryesor i Spin-of ishte ndarja e Fiat group Automobili nga Fiat Industrial. Teksid. Ne saj te kesaj aleance Fiat mund te perdore platformen e Chrysler per modelet e saj. Fiat group Automobili eshte krijuar ne shkurt te 2007 duke zevendesuar keshtu Fiat Auto S. Maserati. 27 . emblema e ritjes dhe afirmimit te grupit ishte Fiat 500 e hedhur ne treg ne 4 korrik 2007. Fiat Professional e Abarth.p. Iveco. Plan-biznesi 2010-2014 Ne 21 prill 2010 administratori i deleguar i grupit prezantoi programin industrial 2010-2014 qe ofron ndarje te aktiviteteve te CNH. Magneti Mareli. Kompania qe do te linde nga Spin-of do te quhet Fiat Industrial(FI) dhe do te kuotohet ne bursen e Milanos. Maserati me Coupe Gran Tourismo.A u njoh si lider i qendrueshmerise dhe hyri ne indeksin Dow Jones. Por simboli. Iveco ka zgjeruar gamen e vet me automjete te ulta si Daily. Ne qershor te 2009 u lidh aleanaca strategjike ku Fiat merr 20% te gjigantit amerikan me shpresen per te marre 35 % nqs do te permbushen disa objektiva.

28 . Qellimi i Fiat Group edhe per kete 4 vjecar eshte realizimi i kerkesave duke mbajtur premtimet e bera ne menyre qe ti bejme balle konkurrences. Ky sektor ndahet ne 5 dege. Blerja e 20% te Chrysler u be per te favorizuar apo per te garantuar te ardhmen ne tregjet amerikane gjithashtu per te perdorur burimet e Chrysler pra platformen e saj. ekskluziviteti. • Aplikimi i nje modeli te qendrueshem i cili gjate gjithe jetes se produktit. dhe zjarrfikse. Mjafton te shfletojme “Environment Report” per te pare te gjitha iniciativat e nderrmara ne kete fushe. 56% te Sevel. Duhet theksuar se kompania gjithnje ka qene e pergjegjsshme ndaj te gjithe atyre qe preken direct dhe indirect nga aktiviteti i biznesit tone. Kjo do te thote zvogelim te perdorimit te ujit dhe energjise elektrike dhe rritjen e materilave te cilat mund te riciklohen.m joint ventures 37. Perfshin gjithashtu makinat industriale Iveco. irisbus. Pervec komunitetit kjo kompani eshte e interesuar per te gjithe grupet e stakeholderave duke i perfshire ata ne vendime te rendesishme te grupit. • Ofrimi i nje ambienti ne pune qe do tu jape mundesi te gjitheve per rritje profesionale dhe rritje te aftesive personale. Impakti social dhe ai ne ambient do te jene prioritetet e tanishme.8% te Tofas.7% Leasys. klientet. • Perfshirja e gjithe pjeseve te interesuara te Grupit ne kete process virtuoz. Jo vetem financieret por edhe punonjesit. Per te perballuarr me mire sfidat e te ardhmes kjo kompani ka disa objektiva te qarta: • Perfshirja e nje sistemi manaxhimi qe do te permbushe standartet e vendosura ne procesin e manifakturimit apo te prodhimit. do te kete pak ose aspak impact negtiv mbi shendetin e njerezve. Per kete 4 vjecar ajo synon te shese 6 milion automjete perfshire edhe ato te markave Chrysler FI( Automjete industriale dhe bujqesore) Ky divizion perfshin CNH qe operon ne tregun e traktoreve dhe makinave bujqesore te markave Case IP new Holland. furnitoret dhe gjithe komuniteti ku grupi operon. Inocenti dhe administron n.Qeverisja e Korporatave 2010 prestigji. FGA perfshin edhe marka qe nuk terhiqen me si Autobianchi. Sigurimi i nje rritje te pergjegjshme te kompanise ky eshte objektivi kryesor i diteve te sotme. pra ciklit te tij.p. 49.

Fiat ka adoptuar nje sistem manaxhimi e kontrolli teper efikas i bazuar ne bordin e drejtoreve dhe bordin auditues. Ajo gjithnje e ka surprizuar tregun me modele te reja te paraqitura me lart. IVECO eshte nder me te njohurit. Alfa Romeo. te inflacionit dhe normave te interest dhe risqet e instrumentave te tjere financiare. autobuze te markes Irisbus. Fiat Professional (light commercial vehicles) and Abarth marka. Eshte detyre e manaxhimit ta garantoje kete.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne pak fjale qellimi i FIAT Group eshte zhvillimi. Keto jane strategjite qe grupi do te ndjeke per te arritur objektivat. Maserati dheFerrari . Per te qene ende mjaft competitive ne treg kompania eshte fokusuar ne inovacion dhe zhvillim teknologjie. Per vite me rradhe Fiat ka pasur nje sistem qeverisjeje i cili huazonte praktikat dhe principetme te mira nderkombetare duke u bazuar tek Corporate Governance Code qe zbatohet nga shume kompani . qeverite e tyre. Fiat Group e konsideron sistemin e saj te qeverisjes si corporate si nje sistem qe duhet te krijoje vlere per gjithe stakeholderave duke garantuar nje biznes etik transparent dhe te pergjegjshem. te likuiditeti. Fiat perballet me riskun e kreditimit. Bordi i drejtoreve eshte pergjegjes per manaxhimin e te gjitha pjeseve te grupit ne menyre qe ato te funsionojne si nje i vetem. duhet te zgjidhin sot. Per te qene innovative nuk mjafton te sjellesh ne jete produkte te reja por eshte gjetja e menyrave te reja te punes te cilat do te jene me efektive dhe eficente. te cilat prodhojne makina luksi sportive ten je teknologjie dhe performance te larte. Komponente dhe sistemi te ndryshme ne fushen e prodhimit. Bizneset e Grupit Fiat Group Automobilesprodhon dhe shet makina ne te gjithe boten nen market Fiat. Me ardhjen e krizes qe e permendem pak me lart sfidat financiare arrijne kulmin. Fiat eshte lider ne prodhimin e traktoreve dhe makinerive bujqesore dhe pajisje ndertimi. Makinerite komerciale. Dhe duke pare historine e grupit e trajtuar me lart kjo kompani ka qene innovative qysh prej fillimit. rritja por duke respektuar ambientin sidomos tashme qe ngrohja globale eshte nje nder problemet madhore qe shtetet. Lancia. Pajisje bujqesore dhe te ndertimit. Per ti bere balle konkurrences globale dhe per te ofruar produkte qe nuk demtojne ambientin ajo ka investuar nje pjese te mire te te ardhurave ne R&D. Sic e trajtuam tek pjesa teorike kompanite bazohen ne 29 .

Kjo eshte forma mbizoteruese e ndermerrjeve te medha ne USA. vizionit dhe strategjive apo objektivave qe ajo ndjek. Te parat korporata te verteta qe u zhvilluan ishin pikerisht ato britanike ne shekullin e 17. Dy aksioneret me te medhenj kane vetem 1 % te totalit te aksioneve pra jane te pafuqishem per te nderrmarre vendime te vetem. Elementet thelbesore.  Asetet dhe kapitali iperkiste vete korporatave. e vetmja menyre per te hyre ne tregti ishte tregtari individual ose partnershipet ku gjithsecili kishte pergjegjsi te pakufizuar. Si dhe nje menyre per te krijuar pasuri e pushtet. Cili ishte faktori kryesor qe coi ne evoluimin e korporates amerikane? 30 .Qeverisja e Korporatave 2010 kete model por u lihet nje shteg flexibiliteti. edhe Fiat e ka modifikuar disi kete sistem duke ia pershtatur misionit. 1. Megjithate thelbi i ketij rasti studimor ishte te tregonte sesi modeli europian i qeverisjes se nje korporate mund te ndikoje ne suksesin e saj. Struktura e pronesise se korporatave ne Amerike paraqitet disperse pra jo e perqendruar ne pak duar. nje kompani gjigante me shtrirje nderkombetare. Britania e madhe eshte nje nga shtetet e pare qe krijoi nje system rregullash qe orientojne kompanite.7 Zhvillimi i korporatave ne Britani dhe Amerike. Ato mund te ishin njekohesisht organizime kolektive si nje mbrojtje ndaj pushtetit te centralizuar te aristokracise. Para daljes se kompanive te inkorporuara. 1. Megjithese nje kompani qe eshte ne pronesi ne pjesen me te madhe te saj nga familjet ajo sot eshte lider ne tregun e automobilave.7. Kjo ishte demotivuese per te gjithe ata qe donin ti futeshin botes se biznesit. qe ibene ato korporata ishin:  Ekzistenca ne menyre te pavarur. Mjafton te permendim General Motors.1 Modeli liberal amerikan e britanik vs Modelit qe aplikohet ne Europen Kontinentale Korporatat e para britanike ishin me shume si bashkesi sesa si biznese.

icili duke operuar me sistemin e brendshem te qeverisjes se korporates. Vetem ne Amerike ekzistonte nje ekonomi e cila ne mbare kontinentin kishte barrierat me te ulta.  Profesionalizmi imanaxhimit ne Amerike. pronesia e shperndare dhe manaxhimi iperqendruar u bene karakteristikat dalluese te firmave te medha amerikane.  Pergatitja e kushteve per shkrirjet e manaxhimit. 31 . Sic u theksua ne hyrje te kesaj mikroteze modeli anglosakson ijep nje rol kyc aksionereve.Rockefelleri. Suksesi iqeverisjes se korporatave ne UK dhe USA qendron ne nje balance midis regulation-best practice. Mjedisi ne te cilin evoluan korporatat amerikane u kondicionua shume me teper se kerkesat per ekonomite e shkalles dhe kerkesat e investitoreve per diversifikim.regulation eshte nje opsion imire per zhvillimin e tregjeve te kapitalit. Per te siguruar nje raport te mire agjent-primar jane te nevojshme mekanizmat e brendshem te raportimit dhe te llogaridhenies. Ky u quajt ndryshe dhe revolucioni idyte industrial. Edhe J. Pronesia dhe manaxhimi u ndane shpejt. Ekzistonte edhe nje mjedis politik qe favorizoi keto zhvillime. Roli imanaxhereve u rrit ndjeshem. Duke ivendosur ata ne pozicione drejtuese. Kjo kerkon nje perfshirje te kompanise. duke pasur informacionin e duhur ata do te jene me te predispozuar dhe me ne kontakt me pasurite e tyre. Perfitimet e ketyre zhvillimeve ishin:  Lenia jshte manaxhimit e trashegimtareve. Njekohesisht edhe populizimi amerikan. qe kompanite e tyre te behen shume te medha dhe ivetmi burim financimi per rritjen e kapitalit. Ky problem mund te kapercehet me anen e legjislacionit. Ne contrast me nderrmarrjet e biznesit ne Europe. Ndarja e pronesise nga kontrolli ka edhe anen e saj te erret. ishte shitja e aksioneve ek investitoret e jashtem. njeriu me ipasur ne USA perfundoi duke pasur nje pjese te vogel aksionesh te Standard Oil. ose duke idhene fuqine e perzgjedhjes se bordit drejtues.Qeverisja e Korporatave 2010 Ekonomite e shkalles te mundesuara nga aplikimi iteknologjise se re kerkuan ne fund te shekullit te 19-te. Pushteti ivendimmarrjes kaloi shume shpejt nga aksioneremanaxheret tek manaxheret profesioniste. do te percaktonte nje balance te mire te ketyre dy pushteteve. te investitoreve te punojne sebashku. Kombinimi iparimit laissez-faire. me nje mosbesim te madh ndaj perqendrimit te madh privat te pushtetit. Pergjegjsia e aksionereve njekohesisht eshte me e madhe. Dhe nje nga perfitimet e para te zhvillimit teknologjik ishte ekonomia e shkalles. Harmonizimi iinteresave te aksionereve dhe manaxhereve nuk mund te realizohet me mekanizmat e tregut.

Ata njekohesisht duhet te marrin ne considerate edhe ndikimin e stakeholdearve. financat. Bordi idrejtoreve ka qene dhe vazhdon te jete nje burim fuqie si ne termat e performances se ekonom ise edhe ne operimin e mbare tregjeve kapitale. Ky ndryshim sigurisht vjen si pasoje e globalizimit te investimeve post 1980.Qeverisja e Korporatave 2010 Qeverisja e korporatave ne UK dhe USA bazon mbi idene se jane aksioneret ata qe kane investuar dhe ju takon atyre kontrolli. Niveli iperfshirjes eshte shume e veshtire te matet. Megjithese mund te themi se ne USA pronesia nga kontrolli duket te jene me te ndara. me te pergjegjshem per investimet e tyre. Por edhe kjo teori hidhet poshte pasi rezultatet e kerkimeve treguan se edhe kompanite amerikane ishin po kaq te suksesshme sa ato britanike. Por si eshte indertuar ky system me aksionerin ne qender? Ky system ndertohet mbi bazen e disa principeve: . modelet baze te vlerave. Si per UK dhe SHBA keto te fundit kane qene positive me nje impact dhe nderveprim te dyfishte. Qysh prej 1980 ky raport ka rene disi duke kaluar tek aksioneret institucionale. Bordi percakton vizionin. Pavaresisht ketyre parimeve qe qeverisen korporatat e medha ne UK dhe ne USA gjithnje eshte lene nje shteg flexibiliteti. Nga njera ane aksioneret vendas kane akses mbi investime jashte vendit nderkohe qe vendi ivet mund te jete qendera orientuese. misionin e firmes. Ne pamje te pare mund te duket se aksioneret britanike jane me te angazhuar.p.m rolit te manaxhereve . Grafiku ne fund te ketij materiali na jep nje pamje me te qarte. Me vone vihet re nje ulje e ketyre te fundit dhe nje rritje e aksionereve te huaj. Britania e Madhe sot ka zgjedhur nje model flexible per qeverisjen e korporatave injohur ndryshe skodi “ne pajtueshmeri apo ispjeguar”I korporates.Bordi drejtues kryen te gjitha funksionet apo detyrat duke marre ne considerate faktin qe pas aksionereve vjen edhe pergjegjsia per stakeholderat. kjo n. Ai eshte nje kod orientues qe 32 . burimet njerezore. Pra ky bord duhet te kete vullnetin e mire qe te gjitha te siperpermendurat te kthehen ne funksion te rritjes se perfitimeve te aksionereve.. Sistemi ligjor iqeverisjes se korporatave ne UK dhe USA ne qender pozicionon aksionerin. Dikur ishin individet ata qe kishin % me te madhe te aksioneve ne kompanite e sukseshme si ne UK edhe USA. Pra nje potencial shume imadh.Aksioneret kane kontrollin e firmes.Kompanite ne fund te cdo viti duhet te dorezojne nje raport vjetor cdo aksioneri. Ata mund te marrin edhe vendime qe mund te merren ne nivel manaxherial. zgjedhjen e strategjive qe do te ndiqen. .

Ky kod eshte vene ne zbatim qe prej vitit 1993 dhe qe nga ajo kohe ka pasur efekte te medha mbi menyren sesi jane qeverisur kompanite britanike.eshte me mire te lihet nje hapesire veprimi pra liri flexibiliteti. Megjithese modeli anglosakson zbatohet ne Amerike dhe ne Britani vlen te theksohet se ka diferenca te rendesishme ne trajtimin e tyre. qe perdoren kete kod. Nese ne vitin 1993 kane qene 15% e kompanive britanike qe qeverisnin korporatat sipas kodit te lartpermendur deri ne 2003 ishin me shume se 60% e tyre dhe ky numer ka ardhur ne rritje vazhdimisht. Ne rast se ndodh kjo e fundit.Qeverisja e Korporatave 2010 prezanton nje mori praktikash qe mund te aplikohen ne qeverisjen e korporatave te tilla si ndarja e postit te kryetarit te bordit dhe shefit ekzekutiv te shoqerise. Pavaresisht nga keto te meta. inevojitet te devijoje nga ne menyre qe te behen zgjedhje te pershtatshme sipas situatave dhe rrethanave konkrete. Kompanite jane te lira ti zgjedhin nese do ti zbatojne keto praktika keto orientime ose jo.si ne rastin e kompanive ne Europe. ato duhet te spjegojne ne raportin vjetor te tyre arsyet pse nuk ikane zbatuar keto rekomandime. Andaj ne vend te nje rregullimi statuor(I detyrueshem) si ligji Sarbanes-Oxley ne Amerike. ekziston nje opinion ipergjithshem se ky model imodifikuar britanik operon me mire ne praktike dhe shpesh eshte perdorur si nje benchmark per nje mori vendesh te tjera. Nga ana tjeter veme ne dukje se shumica e kompanive. Ndersa CEO ka fuqi te plote per te manaxhuar korporaten ne aktivitetin e saj te perditshem. menyrat e sistemeve te shperblimit. vendosjen e nje kohe limit mbi mandatin e CEO. thjesht nuk jepnin spjegimet e kerkuara. Theksojme se kjo liri zgjedhje behet duke u mbeshtetur ne faktin se nje orientim idhene nuk mund te jete iformes “urdherore” sepse mund te mos pershtatet me te gjitha ceshtjet e qeverisjes se korporates. gjenerimi ifondeve financiare. ndersa pjesa derrmuese e atyre qe e perfshinin ne raport pjesen e spjegimit nuk ikishin dhene ne mnyre bindese arsyet e devijimit nga orientimet e rekomanduara. Korporatat ne Amerike udhehiqen nga nje bord drejtoresh. numrin minimal te drejtoreve jo-ekzekutive. Monitorimi iketyre spjegimeve ieshte lene per gjykim aksionereve. icili ka pushtetin per te zgjedhur CEO(shefin ekzekutiv). emerimin dhe auditimin ne perberje te bordit te drejtoreve etj. numrin e drejtoreve te pavarur. ajo duhet te jete ne gjendje te binde aksioneret dhe njekohesisht duke e bere pjese te raportit vjetor kete spjegim. si marrja ne pune e vartesve te afert. Megjithate per ndermarrjen e vendimeve te rendesishme. Nese nje kompani ka arsye te forta pra rregulli irekomanduar. ndryshimet e kapitalit apo projekte te tjera te rendesishme ai 33 .

Sam Walton e filloi punen e vet si shites ne 1940. Ne 1943 ai ibashkoi aksionet e veta me Butler brothers duke krijuar nje zinxhir te tere dyqanesh te shitjes me pakice. icilesuar ndryshe si konflikt idukshem interesash. Zhvillimi iteknologjise gjithashtu po ikrijon oportunitete Wal-Mart per tu zgjeruar ne Europe dhe Kine. Ndikimi iglobalizimit ne qeverisjen e korporatave 34 . modelin anglosakson por po ilustroj disa vecori te superkompanise amerikane Wal-Mart. monitorimi iperformances se manaxhimit e te tjera si keto.m manaxhimit. Fokusi isaj eshte operimi me kosto te ulet. Pra ne pak fjale mund te themi qe ky model me aksionerin ne krye duket te kete qene efektiv po aq sa ne rastin e modelit tjeter. Bordi idrejtoreve selektohet nga aksioneret dhe ka te gjithe pergjegjsine para tij. Sam Walton dhe Butler brothers idhane rendesi fuqise se bleresve dhe furnitoreve qe sot njihet si modeli Porter. Wal-Mart eshte ipajisur me nje sistem te teknologjise se informacionit shume bashkohor. nje manaxhim professional. duke u njohur ne 1962 zyrtarisht.p. 1. Jane me mijra kompani qe e kane aplikuar kete model. Ata sigurojne n. Aksioneret sic e permendem jane ne qender te ketij modeli. nje fuqi punetore te kualifikuar. Wal-Mart dominoi tregjet amerikane n.Qeverisja e Korporatave 2010 duhet te kete aprovimin e bordit.p.p. Natyrshem lind pyetja cilin model duhet te ndjekim duke marre ne considerate faktin se organizatat operojne ne kushte tejet te ndryshme nga ato ndermarrje qe u krijuan disa vite me pare? Le te shohim paraprakisht disa nga ndikimet e globalizmit mbi firmat dhe te mundohemi te japim nje pergjigje sa me korrekte.m video dhe telekonferencave. Megjithese ne pronesi te nje dyzine aksioneresh qe sa vijne e shtohen Wal-Mart vazhdon te jete kompetitive ne treg si pasoje e nje vizioni te miredefinuar.8.p. Ne cdo organizate celsi isuksesit eshte manaxhimi sa me imire istrategjive se zgjedhura. Detyra te tjera te rendesishme te bordit jane percaktimi ipolitikes se vendimmarrjes.m modelit te saj unik te biznesit.52 billion $ shitje vjetore. informacione te detajuara dhe keto ne periudha te shpeshta kohore ne nje interval nje javor.m videokonferencave apo telekonferencave. Mbledhjet duke filluar nga ato javore deri tek vjetore kryen via webcast apo n. Ajo sot numeron 244. Ishin vete aksioneret qe krijuan nje structure te mireintegruar. Aksioneret informohen edhe n. Ortakeria gjithashtu ja mundesoi kete. A do te mundte Sam Walton ivetem ngritjen e nje perandorie te tere dyqanesh? Ne librin e tij autobiografik ai thekson rolin e pazevendesueshem te aksionereve te tjere. Por jane vene re tendenca varesie te antareve te bordit ndaj shefit ekzekutiv per influencen qe ai ka pasur ne emerim. Gjithashtu Wal-Mart eshte expert ne manipulimin e perceptimit te klientit.

Ne qarqet akademike dhe ne boten e biznesit po debatohet nese tendenca e globalizmit do te coje ne nje model te vetem dhe cili do te sherbente si nje model baze. Ky debat arriti kulmin ne protestat kunder globalizimit. imbeshtur nga teknikat bashkohore te komunikimit dhe nga media ne teresi. qeverisja e ketyre firmave nuk eshte ceshtje e disa kerkuesve apo specialisteve apo disa aksionereve te pasur. se ne c’mase ekziston nje model europian qe ia vlen vertet te zhvillohet me tej.Qeverisja e Korporatave 2010 Sic u theksua edhe me lart sot mbizoterojne dy modele: Modeli me qender aksionerin dhe modeli me qender stakeholderat. modeli iqeverisjes eshte nje element thelbesor qe ia vlen te diskutohet. Meqenese qeverisja ka te beje me vendosjen e prioriteteve. Per me teper Europa eshte ende ne procesin e qartesimit te vetvetes. 35 . delegimin e pushtetit dhe organizimin e pergjegjshmerise. Ceshtja se cili model qeverisje do te sundoje eshte me relevant ne Europe. por me shkallen e harmonizimit dhe te menyres ne te cilen do te zbatohet monitorimi. diskuton avantazhet dhe disavantazhet e konvergjences globale. Ne te kundert pozicioni mjaft ifuqishem iketyre korporatave con ne nje debat te gjere mbi impaktin e tyre ne nivel nderkombetar. Shpesh shkrirjet dhe bashkimet e kompanive zgjidhen si nje mundesi e mire zgjerimi per te operuar ne tregjet globale. Por kush mund te jete modeli me imire? A mos valle po shkojme drejt konvergjimit te ketyre dy modeleve si pasoje e globalizimit? Nderkombetarizimi ibotes se biznesit ka bere qe firmat te operojne dhe te konkurojne ne baza globale. Ne keto kushte konkurrenca globale eshte nje factor vendimtar per nje ripozicionim strategjik. Ndersa firmat globale po behen gjithnje e me te rendesishme madje edhe se vete qeverite e shteteve. Ne kete kerkim te vazhdueshem per nje pozite konkurruese te qendrueshme. Kjo per faktin e thjeshte se Europa eshte ende nje vend me nje diversitet te madh te sistemeve te qeverisjes se korpoates ne bote. Ceshtjet nuk kane te bejne vetem me vendosjen e nje standarti. Pikerisht kjo forme e ekspansionit ne tregje te huaja ishte menyra me e thjeshte dhe me e shpejte per te operuar ne cdo vend duke u bere keshtu kompani multi-nacionale. Nga studimi idy rasteve te lartpermendur del ne pah fakti qe te dy keto kompani kane qene te sukseshme pavaresisht praktikave te ndryshme qe ato kane zgjedhur. Publiku.. strukturat dhe proceset e qeverisjes se korporatave luajne nje rol te rendesishem duke influencuar keshtu mbi shanset e kompanive per sukses.

kostot e ulta apo cilesia e larte. Nese ndryshon nje prej komponenteve pa ndryshuar te tjeret. Te tjere akademike mendojne se nuk do te kemi nje konvergjence per sa kohe qe flasim per sisteme kulturore te ndryshme. te kerkojne specifika te kerkojne ato ‘qoshkat e vogla’ ne nje treg gjithnje e ne rritje. Por cila eshte ana tjeter? Duket se globalizimi po inkurajon vendet dhe sigurisht firmat dhe bizneset qe te jene te jene te ndryshem. Disa akademike te tjere bazohen ne nje model hybrid qe do te kete karakteristikat me te mira te ketyre dy modeleve. modeli hybrid duke gershetuar tipare te te dy modeleve baze. Globalizimi ka te beje me menyren sesi itrajton diferencat qe ekzistojne ne nje bote qe shkon gjithnje e me shume drejt heqjes se kufijve tradicionale. Ajo qe eshte esenciale. Dhe ne kushtet e nje konkurrence te eger ne vend qe te enden duke u perpjekur te gjejne nje”best model” nje alternative unike per te gjitha situatat. Por ajo cka eshte e rendesishme e qe gjithashtu duhet permendur eshte fakti qe sistemi i qeverisjes se korporatave ndervepron me shume komponente ne nje ekonomi. Andaj nuk eshte e lehte te ndryshojme qeverisjen e korporates duke qene se ajo ndervepron me shume komponente ne 36 . Ky pohim mbeshtetet ne konsiderimin e tij si me isuksesshem(Rasti Coffee. sic mund te jete rregullimi iligjeve te punesismit.te pakten per momentin. diferencimin e tyre.biznes apo corporate. Pra ne epiqender do te mundohen te vihen aksioneret dhe stakeholderat. Njera ane e medaljes persa iperket globalizimit u trajtua me lart. atehere lindin probleme. Arsyet kane te bejne me menyren ne te cilen firmat tentojne te konkurrojne ne tregun global. 1999). Ndersa modeli me ne qender aksionerin. eshte se tek te dy sistemet mund te gjenden shembuj qe ihedhin poshte keto teza. Kjo varet nga strategjite qe do te ndjeke cdo firme. Mjafton te kujtojme skandalet e Enronit ne tregjet financiare. do te karakterizohej nga nje ndarje me pak e qarte ndermjet shperndarjes se pronesise dhe kontrollit manaxherial. legjislacioni mbi taksat dhe tatimet dhe mbi falimentimin. perfshin shperndarje te pronesise.Qeverisja e Korporatave 2010 Globalizimi do te coje perfundimisht tek nje model ivetem icili do te ngjasoje me modelin anglo-amerikan ku ne qender qendron aksioneri. Ekziston nje lidhje e ngushte ndermjet qeverisjes se korporatave dhe strategjise se firmes. Strategjite e qeverisjes se korporatave te vendeve te ndryshme jane te ndryshme dhe kjo per nje sere arsyesh. Ky eshte mendimi idisa prej akademikeve. Me fjale te tjera stakeholderat do te kene me shume influence mbi menyron se si operon kompania. mrojtje te forte ligjore te aksionereve dhe indifference stakeholderave. llojet e produkteve dhe sherbimeve.

te cilet u permenden edhe me lart si legjislacioni ipunesimit. Marreveshja nderkombetare per nje model te vetem te qeverisjes se korporates apo nje set te vetem rregullash te detajuara. taksimi e te tjera si keto. por edhe e panevojshme. Kjo tregonte se nese do te kishte ndonje konvergjence te modeleve te qeverisjes. Sipas tezes se globalizimit perhapja e firmave multinacionale do te conte ne konvergjencen e ketyre modeleve te qeverisjes. te firmave te medha dhe te bankave. Do te doja ta mbyllja kete pjese me komentin e H. Por pjesa derrmuese e rezultateve te studimit te GIULLEN. ato do te shkonin jo drejt atij modeli qe kishte ne qender aksionerin por do te konvergjonte me shume drejt nje lloji hybrid. qe nepermjet ketij sistemi qeverises. Per rrjedhoje keto kompani dallohen per prodhimin e nje produkti specific. Tregu per kontrollin e korporatave eshte ndoshta treguesi me imire per moskonvergjencen e ketyre dy modeleve. ne te njejten kohe. dhe me shume mbeshtetet ideja se do te kete perparesi modeli me qender aksionerin. praktikisht eshte edhe e veshtire te realizohet.Qeverisja e Korporatave 2010 ekonomi. Me lart u trajtuan korporatat franceze. qe perbejne “humusin” per zhvillimin e structures financiare dhe te qeverisjes se korporates. pra modeli liberal amerikan. Mjafton te permendim trenat franceze te shpejtesise se larte apo nuklearet. Keto te fundit shpesh kritikohen per nje nderthurje qe perfshin Brenda vetes nje rrjet te nderlikuar te agjensive publike. jane nder me te miret te prodhuar deri me sot.9 Konkluzione dhe Rekomandime Roli ikorporatave ne shoqerite e sotme eshte mjaft irendesishem. Eshte me vend te theksojme se korporatat franceze jane shembulli me imire iefektivitetit te strategjive te ndryshme. Qysh prej fillimit te globalizimit blerjet armiqesore jane realizuar nga kompanite e vendeve anglo-sanksone.J Gregory (2000) …Pervec diferencave ne zhvillimin e sistemeve ligjore dhe rregullatore dhe kapaciteteve institucionale private. 37 . kombet ndryshojne shume ne vlerat kulturore. Modeli anglosakson me aksionerin ne qender ka qene me idyshuari persa iperket blerjeve armiqesore. 1. Nga analiza qe ai beri rezultoi se treguesi iinvestimeve ne vendet anglo-saksone ra nga 68% ne ne 1988 ne 50% ne 1997 nderkohe qe treguesit skandinave. franceze apo ata gjermane u rriten nga 34% ne 49%. Ato shpeshhere behen nxitesa kryesore edhe per vete sistemet qeverisese te vendeve ku ushtrojne aktivitetin e tyre. e hedh poshte kete teori.

dhe qe aplikohet ne Britani dhe Amerike. iquajtur ndryshe. Pra. Pasi jo cdo kompani ka ndjekur me rigorozitet keto sisteme. Faktoret kryesore qe kane ndikuar ne zhvillimin e korporatave eshte mungesa e zhvillimit te tregjeve financiare. Ligji per korporatat ne Itali garanton nje nivel te ulet mbrojtje te investitoreve dhe zbatueshmeria e tij eshte ne nje shkalle te ulet. vihen re diferenca ngandonjehere mjaft te theksuara. Jane keto dy arsye te forta qe ne Itali ka patur tregje te kapitali te pazhvilluara. pse korporatat familjare vazhdojne prej kaq shume kohesh ne Itali? Me shume gjasa mungesa e nderhyrjes rregullatore dhe korrupsioni qeveritar kane krijuar kushtet e duhur per keto familje gjate gjithe kohes Modeli francez ipronesise se korporatave dhe kontrollit eshte mjaft indryshem nga modeli Anglo-Amerikan. Sistemi liberal.Qeverisja e Korporatave 2010 Nga sa u tha me lart modelet tradicionale te qeverisjes se korporatave jane dy modeli anglosakson dhe ai iRineland-it. stakeholderat kane nje peshe predominuese. partnershipet. Ne praktike kemi devijime te ketyre modeleve. 38 . ai iEuropes dhe Japonise. objektivat qe duhet te ndjekin kane bere qe te devijojne disi prej modeleve. pra eshte krijuar nje shteg flexibiliteti. Struktura e organizatave. vume re ndryshime te konsiderueshme. Brenda vete secilit sistem. ndryshe nga Shtetet e Bashkuara qe mori vendimin per te nderhyre si nje rregullator ne tregjet e kapitalit dhe jo si nje zevendesues pavarsisht se te dy shtetet po hasnin te njejtat probleme. Mungesa e zhvillimit te tregjeve financiare ka ardhur si pasoje e legjislacionit qe ofronte mbrojte te ulet per investitoret dhe nga nderhyrjet e shtetit direkte apo indirekte.Nderhyrja direkte e shtetit si nje sipermarres. grupe piramidale dhe nje perqendrim te madh te njesive ekonomike te organizuar si partnership. menyra sesi funksionojne ato. Eshte fakt qe elementet historike mund te prodhojne efekte te medha te cilet drejtojne dhe modelojne ekonomine e shume brezave duke ndikuar ne psikologjine kolektive te njerezve ne nje menyre te tille qe te krijoje barriera te tanishme per inovacionin dhe ndryshimin. pjeserisht zevendesoi dhe nxori jashte loje sektorin privat ne grumbullimin e kapitalit. ndarja e pronesise nga kontrolli dhe pushteti ifamiljeve te medha. ku mjaft rendesi ijepet aksionerit dhe sistemi tjeter. Ne fillim te 1990 borxhi publik u rrit shume dhe doli jashte kontrollit dhe nepermjet dhe presionit te ushtruar nga Bashkimi Europian Italia u detyrua te ndermerrte nje program te gjere privatizimesh. iaplikuar ne vende te ndryshme. Pame rastin e zhvillimit te korporatave ne Itali dhe France. Megjithese aplikohet injejti sistem.

praktikisht eshte edhe e veshtire te realizohet. Me vone vihet re nje ulje e ketyre te fundit dhe nje rritje e aksionereve te huaj. ne France ekzistojne shume struktura te kompanive-aksionere qe kontrollojne grupet e medha industriale ne France. Struktura e pronesise se korporatave ne Amerike paraqitet disperse pra jo e perqendruar ne pak duar. por ndonjehere gjaku ivjeter mund te punoje ne nje perspektive me afatgjate dhe te perqendroheje me shume burime ne kerkime dhe zhvillimeve sesa mund te beje nje isapoardhur synimi ite cilit eshte te perfitoje asete ne kurriz te asaj qe ka vite qe eshte ndertuar nga nje kompani. Qysh prej 1980 ky raport ka rene disi duke kaluar tek aksioneret institucionale. ku ka ekzistuar nje strukture korporate multidivizionale. Marreveshja nderkombetare per nje model te vetem te qeverisjes se korporates apo nje set te vetem rregullash te detajuara. Kontrolli familjar ikompanive nuk eshte domosdoshmerisht ana e erret qe disa komentues Anglo-Amerikan tentojne qe te paraqesin. ne te njejten kohe. Qe te dy ato rezultojne te jene efikas pasi jane edhe nje sere faktoresh qe ndikojne ne ecurine e kompanive sot. qe kompanite e tyre te behen shume te medha dhe ivetmi burim financimi per rritjen e kapitalit. Pronesia e familjes mund te parandaloje ardhjen e gjakut te ri ne nje kompani. por edhe e panevojshme. Dikur ishin individet ata qe kishin % me te madhe te aksioneve ne kompanite e sukseshme si ne UK edhe USA. Ekonomite e shkalles te mundesuara nga aplikimi iteknologjise se re kerkuan ne fund te shekullit te 19-te. ishte shitja e aksioneve tek investitoret e jashtem. 39 .Qeverisja e Korporatave 2010 Ne ndryshim nga Shtetet e Bashkuara. Dilemat e sotme lidhen me impaktin qe ka globalizimi ne keto dy modele. Kjo coi ne evoluimin e ketyre kompanive. Britania e Madhe sot ka zgjedhur nje model flexible per qeverisjen e korporatave injohur ndryshe skodi “ne pajtueshmeri apo ispjeguar”i korporates.

optimal ne nje Te tjere interpretojne keto pagesa te larta si treg konkurrues per talentet manaxheriale. rezultatikontraktimit Problemiishperblimit te ekzekutivit eshte nje problem shumeimprehte e cila u pasqyrua qarte dhe me krizen e vitit 2008. por asnjeri prej tyre nuk eshte plotesisht ne perputhje me faktet dhe realitetin. Rritja e shpejte ne pagesen per CEO gjate 20 viteve te fundit para krizes dhe nje ritje shume e vogel pas krizes. gjithashtu tema zbulon dhe trendin ne ritje te kompesimit te ekzekutivit ne korporatat nderkombetare. Kjo teme sugjeron se si fuqia manaxheriale ashtu edhe forcat konkurruese te tregut jane faktore percaktues te rendesishem ne shperblimin e CEO.Qeverisja e Korporatave 2010 KAPITULLI II: KOMPESIMI I EKZEKUTIVIT TEK KORPORATAT ABSTRAKT Kjo teme shqyrton problemin mbi shperblimin e CEO ne USA por dhe EUROPE duke nxjerre ne pah dallimet por dhe ngjashmerite ne kompesimin ekzekutiv midis dy modeleve te qeverisjes se korporatave: Modeli Anglo-Amerikan dhe ai Europian. Por dhe ekzekutivet evropiane po ndjekin shembullin e kolegeve te tyre amerikane por me nje ndryshim qe vjen si pasoje e rolit te bordit te drejtoreve ne modelin e qeverisjes me 2 nivele ne europe. Kriza financiare tregoi edhe nje here rendesine 40 . Kjo krize financiare ka shume shkaqe te rendesishme por praktikat e kompesimit te ekzekutiveve ishin nje faktorirendesishem qe ndikoi ne menyre te dukshme ne situaten financiare te korporatave amerikane ka cituar Sekretariithesarit te USA Z. ka ndezur nje debat intensiv rreth natyres te procesit te vendosjes se kesaj pagese.Timothy Geithner. Shume e verejne nivelin e larte te shperblimit te CEO si rezultat te ekzekutivit (CEO) teper te fuqishem sidomos ata amerikane te modelit te qeverisjes me nje nivel te cilet vete-vendosin pagesen e tyre.

Shembuj tregojne se pagat e tepruara te CEO-s nuk jane nje fenomeniri. Kjo teme sugjeron se si fuqia manaxheriale dhe bordiidrejtoreve sidomos ne Europe ku roliitij eshte me aktiv. Hyrje Shperblimi per ekzekutivet eshte nje nga problemet e medha ekonomike dhe sociale per korporatat. gjate 1910. ndoshta thjesht jo aq e zakonshme sa sot. Ne thelbin e saj reforma duhet te garantoje qe te gjitha tregjet e veshur me pllaka hekuri te jene plotesisht transparente.ishtemjaftishqetesuar per kompensimin e tepruar te ekzekutivit dhe filloi qe te kerkoje raportimin e te ardhurave vjetore te kompanise per te ndihmuar nga abuzimi.S. ata zbuluan paga te medha per boset hekurudhor.1.ashtu edhe forcat konkurruese te tregut jane faktore percaktues te rendesishem ne shperblimin e CEO. Kur qeveria e Shteteve te Bashkuara mori kontrollin e industrise se hekurudhes. 41 .KomisioniiLetrave me Vlere dhe Shkembimeve –SECicili u krijua ne vitin 1930. Kjo teme permbledh kerkimet mbi shperblimin e CEO ne USA por dhe ne EUROPE para dhe pas krizes dhe vlereson faktet pro e kunder rreth ketyre interpretimeve te ndryshme duke vene ne pah dhe trendin tek te dy modelet. Nje rol te rendesishem ne shperblimin e ekzekutivit luan komitetiishperblimit qe funksionon brenda bordit te drejtoreve dheiperbere plotesisht nga drejtore te pavarur si nje kusht per percaktimin e nje shperblimi real te merituar per ekzekutivet.duke mos e lene vetem ne varesine e ekonomise se tregut. dhe me pak ne EUROPE ka ndezur debatin rreth natyres se procesit te vendosjes se kesaj pagese dhe te rezultateve qe ajo prodhon.Qeverisja e Korporatave 2010 qe kane reformat e ndermara nga institucionet financiare shteterore per te parandaluar kriza te tilla. 2. Reforma financiare qe beri nje shkurtim te gjere dhe te thelle eshte nje e keqe e nevojshme. Rendesia e ketij problemi te mprehte ekonomik dhe social u duk qarte dhe ne faktin qe te dy kandidatet amerikane per president John McCain dhe Barak Obama e bene kompesimin ekzekutiv ne korporatat amerikane si nje ceshtje te fuqishme te fushates se tyre. Duke folur per trendin ne kompesimin e ekzekutivit qe nga fillimet e para te korporatave deri ne periudhen para krizes mund ta pershkruajme shkurtimisht si me poshte. si dhe rolin mjaft te rendesishem rregullator te shtetit. Niveliilarteipageses per CEO ne U.

5 per qind. Pagesa mesatare te bonusit vjetor sipas S & P 500. Nga 2007 ne 2008. Perveç kesaj. kompanite si General Electric filluan te ofrojne opsionet e aksioneve ne fund te viteve 1950. Nga ana tjeter.5 per qind nga 2007 qe kishte nje mesatare prej $ 1.2 $ milion ne 2008. kompensimi mesatar total ka rene me 7. Nje renie e theksuar ne pagesat. gje qe propozon kerkese me te larte per talentin e CEO per te 42 . pavaresisht nga trazirat e tregut. Ne vitin 2008. Per te perfituar rreth kesaj. Asnje prej teorive ekzistuese nuk ofron nje shpjegim bindes per ndryshimin e dukshem te regjimit qe ndodhi gjate viteve 1970 dhe te gjitha teorite kane probleme ne shpjegimin e disa te dhenave nder-sektoriale e ne kohe. Per shembull c’rregullimet e industrise lidhen me shperblime me te larta per CEO. CEOsira deri ne masen 1.6 milion. jane ne perputhje si me perfitimet nga kompania ashtu edhe me kontraktimin optimal. por kjo periudhe e rritjes se vogel u pasua nga nje akselerim te shpejte ne pagesen e menaxhimi te larte. 20.Kontribute premtuese se fundmi kane ekzaminuar efektet e ndryshimeve te influencuara nga faktoret e jashtem ne mjedisin kontraktues mbi shperblimin e CEO dhe sjelljen e performancen e kompanise. Opsionet e aksioneve ruajten vendin e tyre si mjeti meiperhapurishperblimit. Kjo mund te kete qene per shkak te te taksave te larta nga te ardhurat mbi pasurine.bonus kontriboi me shume ne nje renie ne pagesen totale. S & P 500 mesatarja e kompensimit te CEO-s ra ne menyre te konsiderueshme per here te pare qe nga viti 2002. si dhe pas Luftes se Dyte Boterore pagat e ekzekutivit kane mbetur mjaft konstante ne GE per gati 3 dekada. Sipas firmave te pavarura kerkimore Equilar. afersisht nje renie prej 24. Shume prej studimeve teorike ekspolorojne se karakteristika te ndryshme te kontratave te shperblimit ne boten reale. ne 28% ne vitet 1980. gati dy te tretat e totalit te kompensimit te CEO-s eshte dhene ne formen e aksioneve ose opsioneve te aksioneve. Qeveria e Shteteve te Bashkuara eventualisht shkurtoi perfundimisht taksat mbi te ardhurat nga pasuria: nga 91% ne vitet 1950.Qeverisja e Korporatave 2010 Deshmi anekdotike bejne me dije per korporaten General Electric se pas shembujve te hershem te teprimit te pages ne fillim te shekullit te kaluar dhe nga DepresioniiMadh.6 % e CEO-ve nuk moren asnje pagese bonusi per gjithe vitin 2008. Kryesisht kjo e inkurajuar nga perdorimi ne rritjeiopsionit te aksioneve qe nga viti 1980 dhe te aksioneve te kufizuara qe nga vitet 1990. Keshtu psh niveliipageses per tre drejtuesit me te larte te GE-se u rriten me nje ritem te ngadalte prej rreth 2% ne vit nga 1940 ne 1960. drejtesia ne kompensim ka ndryshuar pak nga 2007-2008.

S. Edhe kjo pjese e ndare ne 2 faza. Duke qene se korporatat ushtrojne nje pushtet te gjere ne shoqerine demokratike studiuesit theksojne se kufizimiiketij pushteti mund te behet me anen e agjencive te pavarura shteterore sic realizohet me mire ne Amerike por dhe permes institucionalizimit brenda korporatesipergjegjsise per ushtrimin e pushtetit sic realizohet me mire ne ne korporatat Evropiane.para dhe pas krizes duke nxjere ne pah karakteristikat kryesore ne modelin evropian por duke bere dhe dallimet me ate amerikan. duke e ndare kete pjese ne 2 faza para dhe pas krizes se vitit 2008 duke nxjere ne pah trendin e ketij shperblimi dhe dukeipare ndryshimet sipas kronologjise se tyre historike. 43 . per kompanite publike e jo ato private ashtu si ne EUROPE. propozojne perfitime e te ardhura. permes kerkimeve te shumta ne lnternet dhe literatures. Kjo teme eshte e organizuar ne 5 pjese: Pjesa e pare jep nje prezantim te detajuar te te gjithe elementeve qe perbejne shperblimin e drejtoreve ekzekutive. Jam fokusuar ne ndryshimet dhe reformat dhe aktet qe jane ndermare ne kete model per permiresimin e qeverisjes se korporatave para dhe pas krizes duke nxjere ne pah rolin regullator te shtetit ne permiresimin e procesit te qeverisjes se korporatave. Per kete pjese jam bazuar tek nje studimiprofessor Kevin Murphy dhe disa specialisteve te fushes si dhe nje grupi konsulence dhe manaxhimi-HAY GRUP. Pjesa e trete perbehet nga fokusimi mbi shperblimin e ekzekutivit ne EUROPE. Gjithashtu jane pasqyruar dhe ndryshimet e rendesishme per shperblimein e ekzekutivit per korporatat evropiane sipas shteteve kryesore duke nxjere ne pah dhe dallimet midis tyre. reniet ne shperblimet per CEO te cilat ndiqen nga rregulla forcuese per bordin e pavemendshem. Fokusi yne eshte me teper mbi punen empirike sesa mbi teorine. Literatura per shperblimet e CEO eshte e gjere dhe kjo teme nuk ka per qellim te jete gjitheperfshirese. fokusi eshte ne U.1 Metodologjia. Pjesa e dyte perbehet nga fokusimi mbi shperblimin e ekzekutivit ne Amerike. Ne anen tjeter.Qeverisja e Korporatave 2010 ngritur nivelin e shperblimit. pra shperblimiidrejtuesve ekzekutive ne modelin anglo-amerikan.1. 2.

duke zbuluar shperblimin. rekomandimet dhe mesimet prej krizes se fundit financiare qe lidhet direkt me shperblimin e ekezekutivit Pjesa e peste perbehet nga fokusimi tek shembullii bankes amerikane GOLDMAN SACHS. nivelin e ketij shperblimi ne te dy fazat duke zbuluar trendin ne shperblim si dhe masat qe mori kjo korporate per tiu pergjigjur situates se krizes Ne fund kam pasqyruar nivelin e shperblimeve per CEO me te paguar me performancen me te mire por dhe ata me performancen me te dobet. Kete detyre delikate aksioneret e kane deleguar tek bordiidrejtoreve. Por ngjarjet e koheve te fundit kane treguar se ky mekanizem nuk po e kryen siç duhet detyren e vet. gjate zbatimit te kesaj reforme. Skandalet ne tregjet financiare dhe ne disa kompani te medha terhoqen vemendjen edhe mbi nivelin e larte te shperblimit te ekzekutiveve ne Amerike e me gjere si edhe parashtruan si nje shkak eventual te skandaleve strukturen e planeve te shperblimeve mjaft te larta te ekzekutiveve. ka qene ne menyre te vazhdueshme nje problem i mprehte dhe sfidues. duhet percaktuar ai sistem shperblimi qe. Bordi ndodhet para dilemes nese duhet te paguaje manaxhimin duke perdorur pagen fikse apo paga e lidhur me performancen eshte me rezultative? Veç ketyre.Qeverisja e Korporatave 2010 Pjesa e katert perbehet nga konkluzionet. 2. ndoshta sherbyen si nxitje per krijimin e nje mjedisi te pershtatshem per nje lakmi dhe pandershmeri me tendence ne rritje te manaxhimit. te cilat. Si rezultatiinteresit 44 .2 Shperblimi i ekzekutivit. Reforma e qeverisjes se korporatave ne fillimin e viteve ’90-te. nuk e cenoi pagen e ekzekutiveve perkundrazi ne menyre eksplicite u pohua se kjo reforme nuk kishte ne axhenden e saj reduktimin e pages se tyre. ne te njejten kohe. u theksua dhe nxit ideja e lidhjes se shperblimit te manaxhimit me shume se me pare me planet e aksioneve. Per me teper. realizon kerkesat e nje objektivi te dyfishte: harmonizon interesat e ndikon pozitivisht ne çeshtjen e mprehte te konfliktit ndermjet manaxhereve dhe aksionereve te korporates. Shperblimi i punonjesve ne pergjithesi dhe i manaxhereve ne veçanti. me mendimin se nje gje e tille do te harmonizonte me mire interesat e ekzekutiveve me ato te aksionereve. sipas analisteve.

gjithashtu. ku bonuset afatgjata marrin formen e opsioneve te aksioneve ose aksioneve te kufizuara. pagesat afatshkurtra jane ne cash. per te cilat eshte rene dakord ndermjet bordit dhe ekzekutiveve ne fillim te vitit. bonuset afatshkurtra jane te strukturuara ne menyre te tille. qe te jepen ne funksion te arritjes se objektivave afatshkurtra (nje vjeçare).Qeverisja e Korporatave 2010 per te aplikuar me gjeresisht planet e aksioneve ne shperblim. sherbyen si nje nga faktoret kryesore qe çuan edhe skandalet e fundit te korporatave. Duke qene se paketa e shperblimit ka tre element kryesore. eshte diskutuar mjaft se paketat e shperblimit shume “bujare” dhe ne veçanti. Si shtese per te kuptuar me mire komponentet e kompensimit te drejtuesve ekzekutiv. Kompensimi idrejtuesve ekzekutive perbehet nga paga baze. te tille si shefat ekzekutiv (CEO). nje bonus pagese afatgjate. Zakonisht. si pagesa ne forme bonusi afatshkurte dhe ajo afatgjate jane te lidhuar me performancen. Shperblimiimanxhereve te nivelit te larte ka keto komponente ose mjete shperblimi: Page fikse ose baze. si dhe drejtues te niveleve me te larte kompensohen shpesh me ndryshe se ata ne nivele me te uleta ne nje organizate. shefat financiare (CFOs). si dhe kompesimi ishtyre. perfitime(perquisites)dhe kompesimi mbrojtes (Golden parachute). perfitimet. 45 .2.1 Komponentet e shperblimit Ekzekutivet. besojne se shperblimiiekzekutiveve te nivelit te larte nuk eshteilidhur ngushte me performancen afatgjate te korporates. perdorimiigjereiopsionit te aksioneve ne kete kontekst. dilema se cila duhet te jete struktura e pershatshme dhe raportet ndremjet pages baze. Te dyja. benefice te punesimit. stimuj afat-gjate. paga e ekzekutiveve ne vitet ’90-te pesoi rritje me te madhe. 2. presidentii kompanise. mund te kene çuar ne stimulimin apo joshjen e manaxhereve per manipulimin e pasqyrave financiare. ka çeshtje te barazise se pagesave dhe te etikes te lidhura me pagesen per keta drejtues. Gjithashtu. Si rregull pergjithshem. shtesat. me qellim qe te ngrinin çmimet e aksioneve dhe. per rrjedhoje. nje bonus pagese afatshkurter apo vjetor. Shume studjues. bonuseve afatshkurtra dhe bonuseve afatgjata ka ngjallur diskutime dhe debate te vazhdueshme.

Dhe ne kontekstin tone. me qellim qe paga te jete terheqese. te marrin te pakten nje page te barabarte me manaxheret ne pozita te ngjashme te kompanive te tjera. ajo duhet qe te jete rreth 20-25% me e larte se ajo qe nje ekzekutiv merr ne poziten qe ai eshte momentalisht. 2. Kjo krize vertetoi ne praktike se nderhyrja qeveritare e predikuar nga Keynnes ne kuadrin e krizes se viteve 1929-33. analistet thone se duhet bere kujdes qe te mos kalohet ne krahun tjeter me shume sa eshte e nevojshme. Nga ana tjeter. 3milion$.dhe opsioni meilarteiaksioneve ka qene ne segmentin nga 100 milione dollare . 46 . Pra. Paga baze per manaxheret e larte percaktohet nga komitetiishperblimit prane bordit te drejtoreve Rekrutimi dhe mbajtja e ekzekutiveve kerkon. faktori qe çoi ne kete situate te padeshirueshme. Paga tipike e top-listes eshte $ 1 milion -.Smithi. Madje disa kritike te tjere theksojne se ishte pikerisht nderhyrja e shtetit tej limitit te domosdoshem ne tregun e kredive per te mbeshtetur shtresat me te ardhura te uleta. Nese liberalizimiitepruar apo besimi absolut tek veterregullimiitregut çoi. ndaj besimit absolut tek dora e padukshme e tregut e predikuar nga A. Watson. per shkak se ata kane qene me te prirur nga egoizimi sesa nga altruizmi. duke e rritur ne menyre te ndjeshme koston e agjensise.iadresohet sjelljes se manaxhimit te kompanive. Pergjithesisht paga fikse ka nivelin me te ulet te saj ne prodhuesit e medhenj dhe tek sherbimet financiare dhe ze peshe me te madhe te ketij diapazoni ne sektorin e sherbimeve. (CEOiHermes Pension ne Britanine e Madhe) eshte qe raporti ndermjet ketryre elementeve te jete perkatesisht 1:1:2-4 kur performanca eshte e jashtezakonshme.2. qe atyre t’ju jepet nje page konkuruese. krahas faktoreve te tjere. mund te kete pasoja. eshte e domosdoshme dhe se zbutja e saj tej nje limiti. bonusi meilarte te aksioneve eshte $ 20 milion. ne situaten e padeshirueshme te viti 2008. dmth. praktika e kushtueshme e krizave tregoi se nuk duhet pare ne menyre te ngurte apo infleskibel. Kjo sjellje e manaxhereve eshte kritikuar ne vijimesi gjate ketij dhjetevjeçari te fundit. performanca e kompanive qe ata drejtojne veçanerisht ne Amerike.Qeverisja e Korporatave 2010 Nje sugjerimibere nga T.15milion$. bonus tipikilarte ne CASH eshte $ 10 milion .2 Paga Paga fikse ne cash e CEO eshte nga 20-40% e krejt shperblimit te marre. Sipas studiuesve te fushes se shperblimit. nuk ka justifikuar shperblimin e tyre te tejskajshem.$ 200 milion.

Me fjale te tjera. Pjesa me e madhe e rritjes se pages se CEO eshte bere ne formen e shperblimit me anen e planeve te aksioneve. StudimiiMercer. paga mesatare e CEO eshte rritur 419 here. nga nivele te fitimit te kompanise ose pjese te tregut.Nivelet e pagesave baze te ekzekutiveve shpesh jane me shume te ndikuara nga opinioniiKomitetit te Kompensimit (i cili perbehet nga disa apo te gjithe anetaret e bordit te drejtoreve te kompanise ). nderkohe qe paga mesatare e nje punonjesi vetem 42 here qe nga 1980. paga e manaxhereve te nivelit te larte dhe jo vetem ne Amerike por dhe ne Britanine e Madhe jane rritur me nje ritem shume me te larte sesa ato te grupeve te tjera profesionale. duke filluar nga gjykimet e performances se ekzekutiveve.Qeverisja e Korporatave 2010 Gjate dy dekadave te parafundit (pra deri ne vitin 2000).2. nje kompensim qe luhatet sipas disa niveleve te performances. per shembull. Paga baze eshte paga vjetore e rregullt e ekzekutivit. nga bordiidrejtoreve. Bonus mund te jeteibazuar ne ndonje numer te rezultateve te performances. Ne menyre tipike. e cila eshte nje pagese e lidhur ne kohe me disa qellime afat-shkurtera te performances. icili shpesh eshteivarur ne informata nga anketat e pagave te kompanive te ngjashme. Te dhenat e koheve te fundit tregon se pagat per drejtuesit jane ne rritje. dhe shperblimin e tyre per arritjen e ketyre qellimeve. Ndersa vleresimiipunes perdoret zakonisht per te vendosur pagen e punonjesit ne organizatat. 2.140. shumica marin nje page te variushme . Prandaj jane bere vazhdimisht reforma ne qeverisjen e korporatave dhe sistemet e shperblimit te manaxhereve. pagat e CEOs dhe drejtueseve te tjere me te larte ekzekutive eshte vendosur te jete konkurruese me pagat e tjera te ekzekutive ne treg dhe ne kete menyre mund te jete shume e larte ne krahasim me pagen e punonjesve ne kompanine e tyre. Ne shperblimin e drejtuesit.icili ishteibarabarte me 141% te pagave te tyre vjetore. Pothuajse te gjithe drejtuesit e tani marrin nje lloj bonusi si nje pjese e paketes se tyre te kompensimit.3 Bonuset afatshkurtra dhe afatgjata Pergjate 20 viteve te fundit.000 ne vitin 2004. tregon se shperblimi iCEOs se 100 korporatave me te medha amerikane kishte nje bonus mesatare prej $ 1. Perdorimiikompensimit pertej pages baze ka per qellim per te motivuar drejtuesit per te arritur qellime te caktuara organizative te performances. nivelet e veçanta te fitimit.shperblimet llogariten te kene me shume para se rroga vjetore e CEO-s 47 . Nje tip shume populloripageses variabel eshte bonus ekzekutiv.

qe keta tregues jane te lidhur ngushte me çmimin per aksion. te tille si: te ardhurat para interesave dhe taksave (EBIT). te cilat oseijepen 48 . te ardhurat neto para taksave. Perveç ketyre treguesve te te ardhuarve. Stimujt jane shperblime qe jane te lidhura me qellime specifike afatgjate te organizates.Qeverisja e Korporatave 2010 Bonuset afatshkurtra apo vjetore. jane bere nxitje te rendesishme per shperblimin e punes dhe performances se drejtuesit. Keta jane tregues me te cilet mund te manipulohet me lehte. Treguesit e performances ne keto lloj planesh perfshijne tregues financiare te cilat ne fakt jane te tregues te kontabilitetit per te cilet ekziston edhe mundesia e manipulimit. qe manaxheri duhet te jeteipunesuar ne firme per nje peridhe disa vjeçare. por mund te perdoren dhe shitjet me treguesit e tyre. Perdorimiitreguesve te kontabilitetit si: te ardhurat neto. Kjo per shkak se kur perdoren tregues kontabiliteti. dhe tani ato perbejne rreth gjysmen e totalit te kompensimit te ekzekutivit. Planet afatgjata stimuluse lidhin nje pjese te pages me disa tregues te performances ne kuadrin afatgjate. nga kapitali aksioner. edhe ne rezultatet e performances. me qellim qe te perfitoje bonuse nga nje plan afatgjate Bonuset mund te paguhen ne cash. te ardhurat neto pas taksave dhe fitimi per aksion. performanca matet per me shume se nje vit. Treguesit mund te jene çmimiiaksioneve te kompanise. Kur perdorim tregues te kontabilitetit. mund te perdoren dhe tregues te tjere si ritmiite ardhurave nga asetet. ose planet stimuluese afatgjate zakonisht perdoren si instrumenta per te realizuar efektivisht lidhjen e manaxhereve me suksesin apo performancen afatgjate te organizates. manaxheret mund te manipulojne duke bere transferime nga njera periudhe tek tjetra. Bonuset afatgjata-. Duke qene te fokusuar kryesisht tek manaxheret e nivelit te larte. Nxitja me e zakonshme afat-gjate eshte alternativa e opsionit te aksioneve. ne aksione te kufizuara apo opsione aksionesh. Planet afatshkurta te ketij lloji nukibashkerendojne dot gjithmone si duhet interesat e manaxhereve me ato te aksionereve. Kjo nenkupton. Manaxheret mund te influencojne mbi madhesine e standardit te vendosur dhe per rrjedhoje. keto lloj bonusesh u ofrojne atyre njeherazi mundesine ose te drejten per tu bere pjese e aksionereve si edhe synon afrimin me te madh te pronesise me kontrollin. lidhin nje pjese te pages manaxheriale me performancen e kompansie gjate vitit (te kaluar). te ardhurat per aksion dhe kthimi mbi kapitalin e vet presupozon. Çmimet e aksioneve jane te lidhura me te ardhurat e ardhshme dhe jo me te ardhurat e kaluara. Ne vitet e fundit.

ne raport me format e e tjera te shperblimit • Sipas legjislacionit vendas (amerikan). Ky ligj beri qe opsionet e aksioneve se bashku me shperblimet e tjera te mbeshtetura ne performancen te ishin me pak te kushtueshme sesa format e tjera te pageses. nuk lejohej reduktimiitakses per te gjithe shperblimin e paguar mbi 1 milion $. kishte nje kerkese ne rritje nga investitoret institucionale dhe fondet e medha te pensioneve. Ka pasur nje interesim te madh per rritjen e opsioneve te aksioneve ne shperblimin e ekzekutiveve. keshtu qe sigurojne kompensim pertej mandatit te punonjesit me organizaten. Historite e koheve te fundit qe pasqyrojne ne menyre te detajuar deshtime te kompanive ne te cilen praktikat joetike te kontabilitetit dhe inflacioni artificialiçmimeve te aksioneve bejne qe punonjesit e niveleve me te ulta te humbasin investimet ne aksionet ekompanise te cilat kane ngritur shqetesime ne lidhje me etiken e dhenies se nje numri te madh te opcioneve te aksioneve te drejtuesit. Kjo per shkak te disa arsyeve : • Nga fundiiviteve ’80-te dhe fillimiidekades se fundit te shekullit te kaluar. pronesia e aksioneve ka per qellim te inkurajoje ekzekutivet per ta bere organizaten me fitimprurese. • Rregullat e kontabilitetit per opsionet e aksioneve kishin perforcuar e nxitur perdorimin e ketyre opsioneve.Qeverisja e Korporatave 2010 aksione te lira te kompanise.ose lejon ate apo ata te blejne aksione te kompanise me nje çmim te reduktuar per nje periudhe kohe. Keshtu. sepse gezonin statusin e “mbeshtetjes ne performance” duke qene se ishin te lidhura direkt me vleren e aksioneve 49 . kur ata jane vleresuar me teper ne vlere. Mbajtesi pastaj mund ti shese keto aksione ne nje kohe me voneshme. me qellim qe te harmonizoheshin me mire interesat e ekzekutiveve me ato te aksionereve. Keto aksione behen me te vlefshme ne qoftese kompania e permiresohet financiarisht. dhe per kete arsye. ne se kjo page nuk ishte ne formen shperblimit te “mbeshtur ne performance”. qe kompanite te lidhnin pagen e ekzekutiveve me performancen e kompanive. qe ne menyre te paqellimshme te kete inkurajuar perdorimin e opsioneve te aksioneve. nje takse e vene ne zbatim ne vitin 1993 mundet.

mund te meret nje trajtim meifavorshem tatimor per ekzekutivin. punesimi per nje numer te caktuar vitesh etj). sigurimiijetes. por ato nuk mund te shiten nga manxheret para se te plotesohen disa kushte te percaktuara qysh me pare (si nje nivelicaktuar performance. 50 . zakonisht ai e humbet kete opsion. per shembull.iquajtur çmimiperdorimit. edhe ne rast se keto paketa nuk ishin ne interes te kompanise Aksionet e kufizuara: manaxhereve ju jepen nje numericaktuar aksionesh te kompanise ne forme bonusi. dhe te planeve te pensionit. Nderkohe.2. Shumica e bordeve aktualisht vendosin ne komitetin e shperbimit vetem drejtore te jashtem. duke dhene mundesite e aksioneve te kufizuara ose opsione aksionesh ne vend te parave per nje drejtues. Ekzekutivet gjithashtu do te marrin shpesh nivele te larta te perfitimeve tipike te kompanise si: sigurimi shendetesor. qe te kene konsulentet e tyre.Qeverisja e Korporatave 2010 • Disa CEO perpiqeshin te “kapnin” bordet e tyre dhe t’i bindnin ata te aprovonin paketa te medha pagash. Opsioniiaksioneve te tregetueshme ne tregjet financiare eshte nje kontrate. si edheilejojne ata. Nese manaxheri largohet nga kompania para perfundimit te kontrates. Shume kompani kane reaguar pozitivisht ndaj presionit te aksionereve per ndryshuar procesin e percaktimit te shperblimit te ekzekutiveve. shume firma kane kerkuar te ristrukturojne shperblimin duke e lidhur ate me mire me performancen. gjate nje peridhe kohore te caktuar. Nese nje pjese e ketyre te ardhurave mund te konvertohet aksione afatgjate. qe quhet data e perfundimit te opsionit. Kompensimi ne Cash eshteitatueshem per nje individ ne nje shkalle te larte individuale. 2. Vlera e opsionit percaktohet nga: 1) diferenca ndermjet çmimit te ushtrimit dhe çmimit te tregut te aksionit.4 Benefitet e Ekzekutivit Perfitimet per punonjesit e nivelit ekzekutiv jane gjithashtu te ndryshme se ato te ofruara per punonjesit e nivelit me te ulet. e cilaijep pronarit te tij te drejten.por jo detyrimin te shese apo te bleje aksione me nje çmim specifik. 2) si edhe shkalla e paqendrueshmerise (volatiliteti) e aksionit te dhene.

te angazhohen ne transaksionet e faqeve te bilancit (balance sheet) qe te beje perfitimin e kompanise te duket perkohesisht e varfer. Ajo eshte e zakonshme per shume nga drejtuesit ekzekutive ne SHBA per te marre perfitim si nje pjese e kompensimit te tyre total. Perfitmet mund te jene gjera te tilla si: nje sherbim makine.aq sa do te jete e mundur (te pakten perkohesisht)per me e zakonshme per drejtuesit e larte qe te bejne çdo gje qe te kompani nje objektiv me te lehte ne marrjen e kontrollit. Eshte mjaft e lehte per nje drejtuesilarte per te ulur çmimin e aksioneve te kompanise se tij per shkak te asimetrise se informacionit.Nje shembull eshte se parashuta e arte. per anetaresim per shembull 2. Kur kompania merret nga jashte me nje çmim te ulet ne menyre dramatike – bleresi fiton nje frut te ardhur nga qielli. Disa nga keto perfitime. disa perfitime sjellin me vete nje nivel te caktuar te statusit.2.Qeverisja e Korporatave 2010 Perfitimiet e Ekzekutiveve jane perfitime te veçanta dhe sherbime per drejtuesit dhe punonjesit e tjere te niveleve te larta te kompanive. Shpesh drejtues mund te marrin nje Parashute te Arte (Golden Parachute) qe shperblen ata kryesisht ne qofte se kompania mund te marre tatepjeten ose ata te humbasin punen e tyre per arsye te tjera.sh. Kjo eshte perseri per shkak te asimetrite e informacionit qe eshte mund te ndryshojne parashikimet per te ardhurat e kompanise se tyre. dhe pajisje te tjera te tilla. parking te veçante. te vonojne kontabilizimin e te ardhurave te pritshme. si makine sherbimi apo nje aeroplan kompanie. Kjo mund te krijoje stimuj çoroditur.ekzekutivit per te 51 zvogeluar çmimin e aksionit. Perveç kesaj. pesimiste) per te ardhurat ne te te ardhmen. ose thjesht nxisin dhe raportojne vlersime te ashpra dhe konservative (p. Ekzekutivet mund te lehtesojne dhe te pershpejtojne kontabilitetin e shpenzimeve te pritshme. qe eshte teper terheqese mund te stimuloje drejtuesit per te lehtesuar shitjen e kompanise se tyre me nje çmim qe nuk eshte ne interesin me te mire te aksionareve. nje fat te papritur nga veprimet e ish. mund te sherbeje per te permiresuar aftesine e nje te ekzekutivit per te bere punen e tij ose te saj. Nje çmim i reduktuar i aksionit e ben nje . nje dhome ngrenie per ekzekutivin.5 ne nje klub ekskluziv te paguar nga kompania vend qe eshte terheqes per punonjesit e ekzekutivit Mbrojtja e kompesimit Drejtuesit e larte mund te gezojne mbrojtje te konsiderueshme te te ardhurave te cilat jane te padisponueshme per punonjesit e tjere te shumte. Te tilla sa qe te duket negative te informacioni nga te ardhurat. anetaresia ne klube.

Perfitimi kryesor i kompensimit te shtyre eshte shtyrja e dates se tatimit ne daten ose datat ne te cilen punemarresi merr ne fakt te ardhurat. Çfare eshte kompensimi i shtyre? Kompensimishtyre eshte nje marreveshje me shkrim ndermjet nje punedhenesi dhe nje punonjesi. dhe opsionet e aksioneve. oseiperbashket. Ironikisht. te investuara ne emer te tij. te imponuar me vendosjen e takses shtese mbi tatimpaguesit para marrjes reale te te ardhurave te shtyra ne qofte se keto kerkesa nuk jane ne perputhje me te. .6 Kompesimi i shtyre Kompensimi i shtyre eshte nje marreveshje ne te cilen nje pjese e te ardhurave te nje punonjesi paguhen ne nje date pas se ciles te ardhurat fitohen ne te vertete. per shkak te informacionit asimetrik. 52 . Drejtuesit me te larte shpesh korrin perfitime te jashtezakonshme monetare.Qeverisja e Korporatave 2010 reduktuar çmimin e aksionit. kur nje entitet ne pronesi te qeverise.kjo zvogelon çmimin e shitjes (per fitimin e bleresit). ai mund te kontribuoje ne nje perceptim publik qe subjektet private jane me efikase dhe shume eficente duke forcuar idene dhe vullnetin politik per te shitur pasurite publike. Shembuj te kompensimit te shtyre perfshijne pensionet.2. 2. e cila ndryshoi mrekullisht nga sektori privat (dhe rishiten zakonisht) brenda pak viteve. kuipunesuari vullnetarisht pajtohet qe te kete nje pjese te kompensimit te tij te mbajtur nga kompania. politike-beresit dhe publiku i gjere te shohin nje firme shtetrore si nje 'katastrofe' a financiare. ata mund te ndihmojne kete proces duke bere qe njesia ekonomike te duket se eshte ne krize financiare. dhe qeieshte dhene atij ne disa pika te paracaktuara ne te ardhmen. ose jo-fitimprurese eshte shitur ne duart e sektorit privat. Ne SHBA. neni 409A tani imponon kerkesa mjaft te hollesishme mbi kohen e zgjedhjes se shtyrjes dhe te shperndarjes. Ashtu si ne shembullin e mesiperm. Probleme te ngjashme ndodhin kur nje mbajtes publik i aseteve ose i organizatave jo-fitimprurese i nenshtrohet privatizimit. Perseri. planet e daljes ne pension. dhe ben organizatat jo-fitimprurese dhe qeverite gjithashtu qe me me shume gjasa ta shesin. Kjo mund te perfaqesojne 10-ra miliarda dollare (te dyshimta)te transferuara nga ish-aksioneret e meparshm tek bleresi.

Ne menyre tipike. apo nje grup i vogel njerezish te lidhur). dhe eshte nen drejtimin e menjehershem te Komisionerit te te Ardhurave te Brendshme.Internal Revenue Code). duhet te jete nje rrezik serioz qe nje punonjes kyç mund ta le kompanine per nje konkurrent dhe kompesimi i shtyre eshte nje "sheqer". Nder te tjera. Agjencia eshte nje zyre e Departamentit te Thesarit. Sherbimi i te Ardhurave te Brendshme(IRS) eshte sherbim i te ardhurave te qeverise federale te Shteteve te Bashkuara dhe eshte pergjegjes per mbledhjen e taksave dhe per interpretimin dhe zbatimin e IRC (Kodiite Ardhurave te Brendshme). Nese nje kompani eshte mbajtur nga nje sasi e vogel aksioneresh (dmth.Qeverisja e Korporatave 2010 Kompensim i shtyre i referohet nganjehere compesation).ashtu dhe compesation) apo prangat e arta (golden handcuffs). si kompesim i shtyre.qe perpiqet te terheq ata qe te qendrojne. Nese ai lejohet per te bere ose nje nga ata 2 gjera ose te dyja. neni 409A adreson shperndarjen shtyrjen dhe taksimin e kompensimit te shtyre. ka tre objektiva themelore: • Bashkimi ne nje pakete totale qe do te terheqe nje lider ne kete fushe. Ka nje doktrine quhet marrje(pranim-vertetim) konstruktive. ai shpesh ka per te paguar taksat mbi to menjehere. Edhe pse DC nuk eshte i kufizuar per kompanite publike. ne dizajnimin e skemes se kompensimit te shtyre. (NQDC-nonqualifed deferred 53 . te regjistruar ne Bord me parametra te percaktuar. ne pronesi te nje familjeje. qe do te thote qe nje ekzekutiv nuk mund te kete kontroll ne zgjedhjet e investimeve apo mundesine per te marre parate kurdo qe ai deshiron. Ata jane hartuar nga avokatet. ekzekutivet dhe punonjes te tjere drejtues qe paguhen me larte ne kompani. diskutimi per kompensimin e shtyre per drejtuesit sillet rreth seksionit 409A te Kodit te Ardhurave te Brendshme(IRC. Si perfundim. IRS mund te deshiroje te shoh nje vlersim te pavarur te Bordit te Drejtoreve per marreveshjet. Keshtu. • Vendosja e nje grup te matricave qe ne menyre adekuate vlerson dhe shperblen ekzekutivet per arritjen e qellimeve te arsyeshme per mbledhjen e fondeve afatshkurtra (brenda 18 muajve te punesuar). Kompesimi i shtyre eshte ne dispozicion vetem per drejtuesit e larte. IRS do ta shof kompesimin e shtyre si nje rrezik shume te afert potencial per kompanine. Kur behen marreveshjet e kompesimit te shtyre? Planet per kompesime te shtyra jane vendosur zakonisht ose me kerkese te drejtuesit apo si nje nxitje nga ana e Bordit te Drejtoreve.(DC-deferred kompesim joikualifikuar i shtyre.

Nese te gjitha kushtet e nenit 409A jane te kenaqur. 2.2. Megjithate. Kushtet e kontratave te punes. kompensimi i shtyre taksohet vetem ne shperndarjen e tij. ne qofte se ajo eshte e shperndare ne 10 keste vjetore. qe influencojne ne kohen e marrjes se nje vendimi punesimi nga kandidatet potenciale. ato jo rralle jane kthyer kunder kompanive dhe ne favor te ekzekutiveve kur ata jane larguar prej saj. Analiza e kompensimit te shtyre eshte pothuajse e njejte ne respekt me sektorin publik. Keshtu. Per ekzekutivet e nivelit me te larte. eshte e rendesishme qe TE / GE dhe ekzekutivi vlereson kryqezimin e Seksionet IRC 409A dhe 457 (f) ne negociatat dhe dokumentacionin e marredhenies se punes.7 Kushtet e punes si edhe siguria e vendit te punes. Per me teper. Kompensimi ishtyre ofron nje metode te provuar per te terhequr dhe mbajtur te lidhur drejtuesit e larte te nivelit. Nje zgjidhje me te mire per kete çeshtje mund te japin mekanizma te tjere si mundesia e marrjes se nje shperblimi stimulues ne raste kur nuk iken nga kompania. ne qofte se gjithe llogaria e kompensim te shtyre ploteson nenin 409A dhe eshte e shperndare ne nje shume te vetme. ajo taxohet ne vitin e shperndarjes.Qeverisja e Korporatave 2010 • Vendosja e nje pakete kompensimi objektiv per pune te suksesshme kundrejt objektivit afatgjate per ndertimin e faciliteteve te reja. 54 . neni 409A eshte projektuar per te trajtuar dy objektiva mjaft te drejtperdrejte: • Shtyrje te pershtatshme te kompensimit • Shperndarja e kompensimit te shtyre. ashtu sikurse me shperblimin. Por praktika ka treguar se kontratat nuk kane qene nje mjet efetiv per arritjen e ketij synimi. ne kete vendim influencon edhe menyra e aplikimit dhe shkalla e perfitimit nga skemat e aksioneve ne paketen e shperblimit te ofruar. kompanite shpesh jane perpjekur te mbajne te “lidhur” pas vetes ekzekutivet edhe me kontratat e hartuara kur ata punesohen. Megjithe kompleksitetin e saj. çdo kest taxohet ne kohen e shperndarjes. Perndryshe. Jane faktore te tjere.

Nje tjeter zhvillim i koheve te fundit ka qene ne Amerike. nje ekzekutiv mund te drejtohet deri ne fitime afatshkurtera qe nuk mund te jene e qendrueshme. studimi Mercer ka percaktuar me pare se CEOs gezonte shperblime te 141% te pages ne vitin 2004. dhe perfitime per drejtuesit kane ngritur pyetje serioze ne lidhje me implikimet etike te pagesave te tilla. bonuset e shtyra ne kohe jane bere nje elementikohes. Ka nje hendek qe vazhdimisht zgjerohet ne kompensimin ne nivele te ndryshme te organizatave. nese ata kane mashtruar publikun per gjendjen e mire financiare te kompanise per te rritur çmimin e aksioneve. stimuj. ku kompanite jepnin hua shuma te medha tek ekzekutivet e nivelit te larte 2. vetem per te mbledhur nje bonus te madh dhe te largohen nga kompania para se te jene zbuluar problemet afatgjata financiare.Qeverisja e Korporatave 2010 Bonuset e shtyra ne kohe (deferred) mund te sherbejne si nje mekanizem tjeter potencial. Konkretisht kur nje ekzekutiv shkon tek nje punemarresiri. 3) Se fundi. 55 . Prova e fundit e praktikave te paligjshme ne disa kompani me profil te larte amerikan ka shkaktuar miratimin te Aktit te Sarbanes-Oxley e 2002. ndersa studime te tjera tregojne se stafe tipike teknike fitojne rreth 5% te pages si nje BONUS vjetor. disa pyetje etike dalin lidhur me nivelin e larte te pagesave te ekzekutivit kur pagesa e punonjesve te nivelit te ulet nuk eshte rritur ne te njejtin ritem. shtesat.2.8 Etika dhe drejtesia ne kompesim Paga baze. Per shembull. Per shembull. Ne fakt. Ky aktipengon drejtuesit e kompanive nga mbajtja e fitimeve ose shperblimeve te fituara nga shitja e aksioneve te kompanise. 1) Nje shqetesim i pare per nivelin e larte te pagesave per drejtuesit amerikane eshte se ato mund te nxisin drejtuesit per te marre vendime te biznesit qe te perfitojne me mire vete se sa organizata ne menyre qe te permbushin synymet e performances se nevojshme per te marre rritje te pageses se tyre. Kjo eshte veçanerisht e mundshme ne qofte se stimujt jane afatshkurter ne natyre. 2) Nje shqetesim i dyte me etiken e pagesave te ekzekutivit te larte eshte perdorimiiopsionit te aksioneve si nje stimul. atehere kyifunditipaguan bonueset e pamarra ne kompanine e vjeter.

Qeverisja e Korporatave 2010
Edhe pse disa argumentojne se pozicionet e niveleve udheheqese ekzekutive meritojne shkalle te larte te pagesave per shkak te natyres se punes dhe nivelit te larte te pergjegjesise, te tjere argumentojne se hendeku ne pagesen e ekzekutivit kundrejt punonjesve te tjere eshte zgjeruar ne menyre dramatike sa qe punonjesit jane te nenvleftesuar dhe jo te mirekompesuar dhe mund te edhe te joshen per t'u angazhuar ne sjellje jo etike, te tilla si vjedhje ne kompani. Totali ikompensimit ekzekutiv eshte rritur ne menyre dramatike ne vitet e fundit, e cila ka çuar ne shqetesime ne lidhje me barazi ne pagese dhe etiken. Per shkak te fokusit te forte mbi barazine e jashtme kur behet percaktimiikompesimit ekzekutiv, barazia e brendshme ka te ngjare te jete nje shqetesim sic shpjegohet me poshte tek DREJTESIA NE KOMPESIM. Perveç kesaj,ashtu si hendeku mes pagesave te nivele te uleta dhe te larta te organizates gjithnje e me shume po zgjerohet, CEOt perceptohen shume si te jene te mbipaguar ose mbikompesuar. Ka çeshtje te tjera etike qe duhet te miren ne konsiderate, te tilla si motivimiidrejtuesit te bazuar ne shperblimet e tyre, stimuj, dhe opsioni iaksioneve. Drejtesia ne kompesim dhe page Barazia ne pagese ose drejtesi ne pagese, mund te vleresohet brenda dhe jashte vendit. Keto ide jane te bazuar ne teorine e motivimit. Teoria e barazise, shkurtimisht, tregon se nje person shqyrton ate qe ai sjell ne nje pune (inputeve) dhe ate qe ai e merr nga nje pune (rezultatet) dhe e krahason ate me nje person referimi, duke vleresuar kontributet e personave te tjere dhe rezultatet. Nje punonjes mund te percaktoje se ai sjell nje nivel te caktuar te arsimimit, pervojes, dhe perpjekje per punen e tij dhe se ato inpute rezultojne ne nje nivel te caktuar te pages dhe te perfitimeve. Ai me pas do te krahasoje kete marredhenie te pervojes dhe arsimit, perpjekjet, dhe pagen e mevonshme me te mirat e nje personi tjeter. Ne qofte se keto raporte nuk jane te barabarte, atehere punonjesit do te ndjehen trajtuar me padrejtesi. Nese ky punonjes konstaton se kontributet e tij jane shume me te medha se inputet e homologut te tij, por paga e tij eshte e njejte me te tij, ky punonjes do te ndjehet sii kompensuar ne menyre te padrejte. Barazia e jashtme eshte vleresimii drejteipageses ne pune te ngjashme ne organizata te ndryshme. Drejtuesit te cilet krahasojne pagen e tyre me drejtuesit e firmave te tjera te ngjashme jane duke bere nje vleresim te te barazise se jashtme(External equity). Barazia e jashtme mund te percaktohet me ane te sondazheve te tregut te pagesave, ne te cilen kompanite e ndajne informacionin mbi Paga dhe Perfitimet ne punet e tyre. Perveç kesaj, 56

Qeverisja e Korporatave 2010
niveliipages se drejtuesit te mund te behet e njohur publikut, qofte ne botimet e kompanise per aksioneret ose ne organizatat e tregtise. Nese nje ekzekutiv eshte kompensuar shume ne krahasim me te tjeret te kompanite e ngjashme, ai ose ajo ka te ngjare qe te ndihen pozitivisht ne lidhje me kete situate, megjithate, drejtuesit te cilet shperblehen me nje norme me te ulet se drejtuesit e krahasueshem ne kompani te tjera mund te beje perpjekje qe te kene pagen e tyre me te ngritur apo mund te shikojne per nje tjeter pozicion. Barazia e brendshme eshte nje vleresimidrejtesise ne pagesen e punonjesve ne pune te ndryshme ne kuader te se njejtes organizate. Drejtuesit dhe punonjesitikrahasojne inputet e tyre dhe pagen e tyre me ato te njeri-tjetrit per te percaktuar nese ato trajtohen ne menyre te drejte. Barazia e brendshme eshte permendur shpesh si strukture pagese, dhe ka dy lloje te strukturave te pagave; egalitar dhe hierarkik. Ne strukturat e pagave egalitar, varguipagave nga punonjesit te paguar me ulet deri tek te punesuarit me te paguar nuk eshte shumeimadh, nuk ka dallime te medha ne pagesa. Strukturat egalitare priren te jene te preferuar nga te punesuarit te paguar me ulet, sepse ata mendojne se paga e ekzekutive nuk eshte shume e larte. Megjithate, drejtuesit mund te behen te pakenaqur ne organizata me struktura egalitare te pagave, sepse ata mendojne se paga e tyre nuk mund te jete ne perputhje me aftesite e tyre ose te detyrat te punes. Anasjelltas, strukturat hierarkike, kane nje game mjaft te gjere te pagave ne mes te punesuarve te niveleve te uleta te pages dhe atyre te larte. Ne strukturat hierarkike te pagave,te punesuarit e niveleve me te larte ka te ngjare qe te kene paga shume te larta, qe do te thote qe drejtuesit ka gjasa per ti gjetur te kenaqur. Megjithate, ne strukturat hierarkike, te punesuarit ne pune te nivelit te ulet mund te ndjehen te trajtuar padrejtesisht per shkak te nivelit relativisht te ulet te pagave te tyre. Niveliipagavei drejtuesve ekzekutive te SHBA eshte shumeilarte ne krahasim me pagen e drejtuesit ne vende te tjera, ashtu sic krahasohet dhe me pagen e drejtuesit te SHBA-ve ne te kaluaren, dhe ne krahasim me punonjes ne nivele te uleta te organizatave ne SHBA. Aktualisht, drejtuesit ekzekutive te SHBA te fitojne rreth 400 here me shume se punetoret me page me te ulet ne kompanite e tyre. Ne Evrope dhe Azi, paga e drejtuesit ekzekutiv eshte rreth 10 here me se e punonjesit me pagen me te ulet. Nivelet e larta te pagave te drejtuesve amerikane kane terhequr shume vemendjen e mediave, veçanerisht kur organizatat ose kompanite me norma te larta pagese per CEO dhe punonjesit e tjere te larte, kane pezullime

57

Qeverisja e Korporatave 2010
ose ngecje te mbyllura. Shume kritike argumentojne se paga e ekzekutiveve eshte shume e larte, dhe se keto norma pagash nxjerin probleme etike. 2.3. Shperblimi i ekzekutivit ne modelet e qeverisjes se korporatave. 2.3.1 Shperblimi i ekzekutivit ne modelin anglo-amerikan

2.3.1.1 Reformimi dhe etapat e evoluimit Po permendim ndryshimet kryesore ne lidhje me pagat per modelin ANGLO-AMERIKAN Zhvillimet preokupuese ne pagen ekzekutiveve çuan ne ngritjen e dy komiteteve qeveritare ne ANGLI per te analizuar pagat e nivelit te larte te ekzekutiveve: Komiteti Cadbury kishte si synim kryesor hapjen dhe zbulimin e informacionit prandaj dhe ndikimiitij mbi shperblimin ishteikufizuar,ku kryesorja ishte qe paga e drejtoreve te aprovohej nga nje komitet shperblimiiperbere nga drejtore jo ekzekutiv dhe transparence me elemente te detajuar te pages, si dhe aksioneret kane te drejte te kufizojne kohen e kontratave Komiteti Greenbury,icili u fokusua ne percaktimin e fushave shqetesuese te shperblimit te ekzekutiveve te nivelit te larte.Raporti Greenbury, ishte me i plote ne kete drejtim, duke ofruar edhe disa rekomandime me te plota, si;forcim i rolit te komitetit te shperblimit; rekomandimin se shperblimi duhet te ishte “i mjaftueshem, por jo i teperuar„. Prej 2003, kompanive te listuara ju kerkohet te publikojne nje raport vjetor mbi pagat e ekzekutiveve, ku te jepen te detajuara pagat e secilit drejtor me qellim qe aksioneret te jene ne gjendje te votojne realisht ato ne mbledhjen e tyre vjetore. Edhe ne Amerike kemi reformim te vazhdueshem ne pagen dhe shperblimin e manaxhereve. Akti Sarbanes-Oxley ne vitin 2002. Pavaresi per komitetet e auditimit dhe auditet e jashtem, transparence e kontrolleve te brendshme dhe rregulla te qeverisjes se korporatave ne bursen e New-York-ut. Ne lidhje me shperblimet e drejtoreve ky akt nxorr si konkluzion se praktikat e shperblimeve me aksione dhe bonuse, te kombinuara me lekundje te cmimit te aksioneve si dhe fitime per ritje te EPS rezultuan ne presion per te manaxhuar fitimet. Shperblimi ne permasa te larta vazhdon edhe ne vitet e mevonshme. Sipas Fortune 500, kompensimi mesatar i CEO-s per vitin 2008 ishte afersisht $ 10.4 milion.

58

Qeverisja e Korporatave 2010 Shperblimi gjithsej sipas Fortune per 2.939 $ nga $ 103. kompanite kane filluar te rishqyrtojne nivelet e pagesave per drejtor. kreu ekzekutiv i konsultim. Analiza ka gjetur gjithashtu qe kompanite mund te zevendesojne tarifat e takimeve te bordeve dhe komitetit me provizionet fikse per sherbimin. Kompanite kane qene ne medyshje ne lidhje me tjetersimin. veçanerisht ne driten e rritjes se vazhdueshme te punes se drejtorit ne shume kompani. deri pak nga nje vlere mesatare prej 199. Ndersa shumica e kompanive nuk kane rritur nivelin me te cilin paguajne drejtoret e tyre te jashtem.kompensim ne Kullat Watson.500 fatlumet ne 2008 ishte 11 miliard $.000 vitin e kaluar). ata jane duke marre ne konsiderate nje veshtrim me te afert te komponenteve te ndryshem te pagave per drejtoret. drejtoret kishin marre ne menyre te qendrueshme rritje vjetore te paguar prej gati 10%.963 vitin e kaluar. Kompensimi i pagave rritet me 1% (nga $ 83.698 $ vitin e kaluar.949 $ ne 2008. veçanerisht ne driten e shkurtimeve te paguara. ndersa vlera e çmimeve te aksioneve (kapitalit) eshte rritur me nje perqindje (%) te vogel me 104. sipas nje analize te re. programe per te gjetur perzierje optimale te caktuar 59 . Sipas analizave.Para krizes ekonomike. Kjo eshte me e vogel se rritja mesatare e drejtoreve te 3% te marra ne 2008. Perveç kesaj.S. kemi gjetur se nje pjese e vogel te kompanive qe kane reduktuar pagen per drejtoret e tyre ne 2008 duhet te paguanje per tu rikthyer ne nivele te vendosura para krizes ekonomike. Kompensimi per drejtoret e jashtem ne korporatat me te medha te vendit ka mbetur relativisht e sheshte vitin e kaluar si shume nga kompanite per te vazhduar qendrimin e tyre te kujdesshem per shpenzimet ne dollare per kompensim. Ne nje studim te vitit te kaluar te quajtur Compensation for U.875 ne 2008 ne $ 85. ose nje mesatare prej $ 4. ne perputhje me observimet ne nivele ekzekutiv.9 milion/ekzekutiv. ngrijne pagen e drejtoreve dhe zvogelojne numri e atyre qe perfitojne duke ia kaluar keto shkurtime per punonjesit gjate dy viteve te fundit"tha Doug Friske. "megjithate.ne vitin 2009 Permbledhja sipas Towers Watson Analysis eshte si vijon: Analiza e vjetore e Watson te kompensimit drejtoreve ne “Fortune 500” ka gjetur se ne vitin 2009 paketa e pagesave per drejtoret u ngjit vetem 1% mbi nivelin 2008. Corporate Directors doli ne konkluzionin se kompesimet e ekzekutiveve ishin pothuajse te paritura”flat. kompensimi i pergjithshem per drejtoret e jashtem ne kompanite e studiuara jane rritur ne ne nivelin 200...

Rrezultatet e tjera studimi tregojne: Rreth 4 nga 10 afersisht 38% e kompanive operojne me nje kryetar bordi te veçante nga CEO. nje ndryshim nga 2005. deri pak nga nje vit me pare. Tarifa me te larta jane per te kompensuar drejtoret per kohen shtese te kerkuar dhe pergjegjesite qe lidhen me miratimin e Aktit te Sarbanes-Oxley. Ne mesatare. dhe parashikohet se ata do te vazhdojne zhvendosjen e ketyre komponenteve per te lidhur me mire interesat e drejtuesve me ato te aksionereve.Qeverisja e Korporatave 2010 kundrejt tarifave ndryshueshme dhe per te lehtesuar hartimin e planeve te pagesave per drejtoret.000 $ ne 2009. Kompanite jane gjithashtu duke vleresuar se sa duhet qe drejtoret te paguhen ne para cash kundrejt drejtesise. kompanite duhet te bejne publike shperblimet e pese ekzekutiveve me te larte te tyre dhe te japin nje spjegim te arsyeshem/te justifikuar per 60 .000 dollare shtese ne rritje qe ia dhene per sherbimin e bordit te rregullta. edhe te pagesave ne para cash. kryetaret e bordeve nonexecutive qe nuk jane CEO kane marre 150. Shumica e kompanive kane vazhduar te levizin drejt nje perzierje relative. dukeizevendesuar ato me pagesat fikse per sherbimin ne bordet dhe komitetet. nga 48% ne 2008 ne 45% ne 2009. sfidat e rekrutimit. Gjithashtu. Keshtu. Nje gje qe eshte e qarte eshte se gjendja aktuale e shperblimit te drejtoreve do te vazhdoje te zhvillohet ne driten e ndryshimit te pergjegjesive. Ka pasur gjithashtu nje renie te kompanive qe kane paguar per takimet e Komiteteve te Bordit. kundrejt atyre qe sherbejne ne komitete te kompensimit ($7500 vlera mesatare) ose te qeverisjes / komitete te emerimit ($ 6000 vlera mesatare). Perqindja e kompanive qe kane paguar per takimet e Bordit kane rene nga 44% ne 2008 ne 40% vitin e kaluar.dhe te drejtesise dhe barazise ne programet e tyre. Anetaret e komisionit te Auditimit marre pagesa te medha (10. duke e çuar mesataren per paketen e tyre te pergjithsheme afersisht 347. analiza e gjeti se kompanite eliminuan pagesat e bordit per takimet dhe mbledhjet e komitetit.000 $ vlera mesatare ne 2009). dhe angazhimeve ne kohe te vendosur per drejtoret. sipas legjislacionit amerikan. Vlera e kompensimit te parashikuar me pare si tarifat per takimet u zevendesuan me rritje korresponduese te bordit dhe paradheniet komisionit." Ne te vertete. paga e ekzekutiveve ka qene edhe objekt i rregullave te nxjerra nga qeveria. kur ishte 60% e kompanive.

Ndersa. 61 .Qeverisja e Korporatave 2010 pagesen e dhene. vezhguesit ne industrine e sigurimeve shenojne se "bizneset po shijojne rritjen e tatimit te shtyre nga vete ndertimi i brendshemi vleres-cash te policave te sigurimit te jetes. Nje studim i Institutit per Studime Politike ne Washington gjeti pese elemente ne kodin e taksave. nje banke siguron mijera e punonjes te saj ne baze te polices se sigurimit te jetes. gati dy te tretat e totalit te kompensimit te CEO-s eshte dhene ne formen e aksioneve ose opsioneve te aksioneve. nje familje e nje ish-punonjesi ngriti nje padi kunder bankes. dhe perfitimeve pa taksa te ardhurave te pasvdekjes per tek korporata perfituesve. pasi familja vuri ne dyshim praktikat e bankes ne mbulimin e punonjeseve saj. pohojme se ajo nuk eshte i vetmi element. Banka ndermere kete praktike shpesh pa dijenine apo pelqimin e punemarresit dhe nganjehere me keqkuptimin e punonjesve per kufirin e mbulimit apo aftesine per te ruajtur mbulimin e punonjesve pas largimit nga kompania. per pagesat dhe pensionet e shtyra qeidetyrohen drejtuesve te tyre. Nga njera ane. ndryshime ne trajtimin tatimor te policave te sigurimit te jetes te zoteruara nga korporata jane nen konsiderate per personelin jo-kyç. Sipas ketij skenari. Praktikat e financimit te kompensimit te ekzekutivit duke perdorur policat e sigurimit te jetes te zoteruara nga korporata(corporate-owned life insurance policies) mbeten te diskutueshme. duke quajtur veten si perfitues te policave. Kjo gje u kushtonte taksapaguesve rreth 20 miliard $ ne vit. Kjo do te thote qe pagat e larta jane pjeserisht edhe kontribut i taksapaguesve amerikane Megjithese paga eshte elementi thelbesor. Praktika e financimit te kompensimit te ekzekutivit duke perdorur policat e sigurimit te jetes te zoteruara nga korporata (corporate-owned life insurance policies) Per tu mbrojtur nga kufizimet dhe presioni politik ne lidhje me praktikat e kompesimit te ekzekutivit. Per te penguar abuzimin dhe per te zvogeluar atraktivitetin e policave te sigurimit te jetes te zoteruara nga kompania. Ne vitin 2008. bankat ne menyre te veçante iu kthyen perdorimit te policave te sigurimit te jetes tek fondet e bonuseve. nga terheqja pa taksa dhe te kredive. te cilet inkurajonin pagesat e larta te ekzekutiveve. ne nje diagrame te veçante duhet te pasqyrohet performanca e aksioneve dhe te dividenteve. Ne nje rast.

te cilet ikin nga kompanite ne deshtim. Me kete rast.3.Qeverisja e Korporatave 2010 2.1. hapiipareise ciles eshte vendosja e nje kufiri maksimal (prej 500 mije $) mbi pagen e ekzekutiveve te atyre korporatave. mund te perdorin stokun. do te aplikohet per ato institucione. Presidenti Obama njoftoi nga Shtepia e Bardhe nderhyrjen e re qeveritare ne korporatat amerikane. Edhe ato jane ne kushtet e kufizimit te pages se ekzekutiveve sikurse edhe te tjerat (kur marrin ndihme qeveritare) por mund te paguajne mbi 500 mije ekzekutivet. Obama theksoi se amerikanet jane te zemeruar me “shperblimin e ekzekutiveve per humbjet”. Ky kufizim page nuk do te aplikohet per firma te tilla si American International Group Inc. Ndersa 25 te tjereve do te ndalohen nga prania e parashutes se arte.ipercaktuar prej 500 mije $ ne vit. te cilat duan te paguajne ekzekutivet e tyre mbi kete limit te siperm. te cilat financohen nga qeveria federale ne kuadrin e ndihmes per daljen e ekonomise nga kriza. te cilat do te negociojne marreveshje me Departamentin e Thesarit per “asistence te jashtezakonshme”.icili nuk mund te shitet apo likuidohet deri sa te shlyhet fondi qeveritaridhene ndihme. 1) Kufiri maksimalipages. Firmat. 62 .2 Periudha pas krizes dhe masat e marra nga qeveria Obama Ne 3 shkurt 2009. Bank of American Corporation dhe Citigroup Inc. “nuk do te lejohen paketa per largimin nga puna (severance packages) per ekzekutivet. por ne kushtet e nje zbulimi dhe transparence te plote ndaj publikut si edhe jane me aprovimin e aksionereve (with nonbinding shareholder vote). nderkohe qe kerkohet “dalja mbi uje” me anen e parave te taksapaguesve. e cila eshte me e larte se shperblimiinje viti. Gjate vitit 2008 firmat e Wall Street-it paguan 18 miliard $ gjate kohes qe ekonomia “kishte marre te tatepjeten” duke marre me vete edhe parate te taksapaguesve. te numrit te ekzekutiveve qe do te ballafaqohen me reduktim te bonuseve dhe stimujve nese ata do te zbulohet se jane ne dijeni te informacionit te pasakte te ofruar per pasqyrat financiare te kompanise apo matjen e performances se saj 3) Rritje te gjeresise te parashutes (hapesires se mbulimit) se arte nga 5 ekzekutive te larte ne 10. Ndersa institucionet me te “shendetshme” do te kene me shume liri veprimi. te cilat tashme e kane marre ndihmen para se te deklarohej nje kushtitille. “Ne po heqim ajrin nga ‘parashuta e arte”pohoi Presidenti OBAMA Te tjera kerkesa per “asistence te jashtezakonshme” do te perfshijne: 2) Zgjerimi nga 5 deri 20.

"Asetet e rezikuara " jane perkufizuar si: (A) hipoteka banimi apo tregtare dhe letrat me vlere. çmimet e tyre do te stabilizohen dhe ne fund te fundit do te rriten ne vlere. Keto propozime perfshijne : a) Tu kerkohet ekzekutiveve te institucioneve financiare t’i mbajne aksionet disa vjete para se ato te kthehen ne cash. duke rezultuar ne te 63 ketyre percaktimeve me shkrim. qe ne çdo rast jane me origjine ose te nxjerra ne ose para 14 marsit 2008.me blerjen e te cilave DEP. dhe (B) çdo instrument tjeter financiar qe depithesarit. por vetem pas transmetimit te Asset Relief Program: Report of Transactions Through December 31.iTHESARIT percakton.Qeverisja e Korporatave 2010 4) Nje kerkese tjeter eshte qe qe bordiidrejtoreve te adaptoje politika mbi shpenzimet te “tepruara” (si perdorimiiavionit. rinovimet dhe zbavitjet). (The Troubled . me shume ze aksionereve mbi shperblimin e ekzekutieve (say on pay” resolutions).3Programi TARP TARP (The Troubled Asset Relief Program) lejon Departamentin e Thesarit te Shteteteve te Bashkuara per te blere apo te siguruar deri ne $ 700 miliard pasurite dhe asete te rezikuara. 5) Administrata e Obames do te propozonte edhe kufizime mbi shperblimin afatgjate. duke lejuar keshtu institucionet pjesemarrese per te stabilizuar bilancet e tyre dhe per te shmangur humbje te metejshme. te komitetet perkatese te vleresimit te Kongresit. detyrimet. TARP nuk lejon bankat qe te mbledhin humbjet e shkaktuara tashme ne pasurite e rezikuara. Edhe zyrtaret e larte te kompanive.1. edhe per ato kompanite cilat nuk marrin asistence qeveritare. por zyrtaret shpresojne se duke tregtuar edhe nje here permbledhjen e ketyre aseteve. pas konsultimit me Kryetarin e Bordit te Guvernatoreve te Sistemit te Rezerves Federale. ose instrumente te tjera qe jane te bazuara ne ose te lidhura me hipotekat te tilla. 2.2009) TARP ka per qellim per te permiresuar likuiditetin e ketyre mjeteve me blerjen e tyre duke perdorur mekanizmat e tregut sekondar. etj. percakton blerjen e cila eshte e nevojshme per te promovuar stabilitetin e tregut financiar.3. promovon stabilitetin e tregut financiar. b) Tu jepen me shume te drejta. te cilet kane marre nga programi qeveritar “Troubled Asset Relief Program” perballen me disa kufizime ne shperblime.

per te dy dhe per konsumatoret dhe bizneset. Thesari do te pranoje vetem urdher per aksione pa te drejte vote. kjo teorikisht duhet te lejoje qe ata te rritin paparashikuara. huadhenien ne vend grumbullimit te parave per kundrejt per te zbutur humbjet e ardhshme humbjeve te nga pasurite e rezikuara. 2008) Me Autoritetin e Departamentit te Shteteve te Bashkuara te Thesarit per te krijuar dhe menaxhuar TARP-in nen varesine e nje zyre te krijuar rishtazi-Zyra e Stabilitetit Financiar u be ligj ne 3 tetor 2008. 2008). Kjo mase eshte projektuar per te mbrojtur taksapaguesit. 64 . (Nothwehr. apo letra me vlere te larte te borxhit (per kompanite e pa listuara publikisht) tek Thesari. (Bruto. duke lehtesuar me tej kreditimin.qeveria do te jete ne gjendje te perfitoje nga sherimiityre. Ne rastin e garancive. Rritja e kreditimit barazohet me "humbjen" e kredise. duke i dhene Thesarit mundesine e perfitimit nepermjet saj te aksioneve te reja te pronesise ne keto institucione. Akti ikerkon institucioneve financiare shitjen e aseteve te TARP per te leshuar urdher-blerje kapitali (nje lloj te sigurise qeijep te drejten mbajtesit te saj per te blere aksione ne kompani duke leshuar siguri per nje çmim te veçante). ndersa renia relative ne çmime paraqet humbjet nga nje norme mospagimi shume me e larte. Konceptiifitimeve te ardhshme nga aktivet e rezikuara vjen nga hipoteza ne industrine financiare qe keto asete jane tejshitura (oversold). Nese TARP mund te stabilizoje raportet kapitalit te bankes. e cila shpreson se qeveria do te rivendos rendin ne tregjet financiare dhe per te permiresuar besimin e investitoreve ne institucionet financiare dhe tregjet. ashtu si vetem nje perqindje e vogel e te gjitha hipotekave jane ne vonese pagese. Ne menyre ideale. apo do te pranoj te mos votojne aksioneret. ne qofte se institucionet financiare do te perfitojne nga ndihma e qeverise dhe te rimarrin forcen e tyre te meparshme.Qeverisja e Korporatave 2010 ardhura per te dy edhe banka pjesemarrese dhe Thesari vete. si rezultatinje propozimi fillestar qe ishte miratuar nga Kongresi. Ashtu si bankat arijne te realizojne ritjen e besimit te kreditimit. normat e interesit te huadhenies nderbankare (normat e ne te cilen bankat te japin hua per njeri-tjetrin ne baza afat te shkurter) duhet te ulet. Nje tjeter qellim i rendesishem i TARP eshte per te inkurajuar bankat per te rifilluar huadhenien perseri ne nivele qe jane pare para krizes.

574 $2. sipermarrja private sigurisht qe do te marre pjese prape. Por njerezit duhet te japin llogari dhe te jene te pergjegjshem.284.595 $1.232 $9.060.250.703 $1.041.246.000$ ne vitin 2009. Por kjo nuk eshte nje gllaberim qeveritar-theksoi Obama ne intervisten e tij te 3 shkurtit ne CNN. Shefat ekzekutiv ne korporatat me te medha te vendit moren nje kompensim mesatar total prej 9. sipas analizes AFL CIO-te te dhenave ne dispozicion te paguara nga 292 kompanite ne 500 sipas indeksit te Standard & Poor's.714 $2.697 65 .012 $203.790. perfitimet ekzekutiv te dale ne pension eshte rritur 23 per qind.Qeverisja e Korporatave 2010 Eksperte te shperblimit. Edhe pse kompensimi mesatar total per keta CEO ka rene 9% per qind nga vitiikaluar. ( Shih tabelen ) 2009 Average CEO Pay at S&P 500 Companies Salary Bonus Stock Awards Option Awards Non-Equity Incentive Plan Compensation Pension and Deferred Compensation Earnings All Other Compensation Total $1. te angazhuar ne sektorin privat kane paralajmeruar se nje nderhyrje e tille ne vendimet e brendshme te institucioneve financiare do te dekurajonte pjesemarrjen ne programin e shpetimit si edhe do te ngadalesonte rimekembjen e sektorit financiar.630.867 $235.

 Aksioneret mund te marrin me shume clirim nga pagat e tepruara per CEO ne te ardhmen e afert. Qeveria Federale eshte drejtperdrejt pergjegjese per vendosjen e niveleve te pageses per CEO ne kompanite qe kane marre"ndihme te jashtezakonshme" nga Troubled Asset Relief Program (TARP). Ne menyre te parashikueshme.  Ajo gjithashtu ndaloi opsionin e aksioneve si kompensim dhe pagesat e Parashutes se Arte per drejtuesit e kompanive qe kane mare fonde shpetimi. Deri ne fund te vitit 2009. Si drejtues i veçante i Departamentit te Thesarit te SHBA-se per kompensim ekzekutiv.qershor 2009 66 .S. Keto emetime te aksioneve u mundesuan nga stabilizimi prej qeveriseisistemit financiar.5 miliarde $ ne COMMISSION) po konsideron gjithashtu rregullat e reja per te dhene aksionereve shance te barabarte ne emerimet e drejtoret e dhe autorizimet (proxy) e tyre. bankat dhane kompensim total ne vitin 2009. Obama gjate krizes.Qeverisja e Korporatave 2010 Per here te pare ne historine e SHBA. Kenneth Feinbergi kerkoi ekzekutiveve qe te marin pjesen me te madhe te pages se tyre ne aksione dhe perfitime te tjera(prohibited perks) Per institucionet e tjera financiare qe kane marre fonde shpetimi nga Qeveria. SEC ( U. SECURITIES AND te çdo EXCHANGE nje rekord 14. keto banka ishin edhe nje here te lire te paguajne drejtuesit e tyre çdo gje qe ata deshironin. Aktiikerkon (kompanive) pranuesve te shpetimit nga qeveria te paraqesin planin e kompensimit te ekzekutiveve te tyre te nje keshillues per aksioneret e tyre. Prej shlyerjes se fondeve te tyre te shpetimit. bankat me te medha te vendit e kishin shlyer TARP-in me pjesen nga emetimi iaksioneve te reja per te rritur kapitalin. Reforma e Legjislacioni financiar rregullator e shtruar para Kongresit perfshin nje dispozite per te dhene aksionereve nje“Say-onPay”("Thuaj-per-Pagen) vote ne mbledhjen vjetore te aksionerve kompanie publike. AKTI (American Recovery and Reinvestment Act) i vitit 2009:  Ndalon shperblime ne te holla: çmime te ruajtuara te aksioneve ose kompensim nxites dhe limitoi grante te kufizuara te aksioneve deri ne nje te treten e kompensimit total.

Nisma pasqyron zhurmen publike mbi kompensimin e ekzekutiveve.kishte vendosur per te paguar $ 165 milione bonuse per shumicen e njesise se trazuar financiare te saj. Masa e pare do tu jape aksionereve me shume te drejta per ate qe kompanite po paguajne per drejtuesit. per drejtuesit e larte ne shtate firma qe kane marre paketa shpetimi ( bailouts) masive federale. Ligjvenesit qe miratuan $ 700 miliard plan shpetimi te qeverise per sistemin financiar ne vjeshten e kaluar. te tilla si shef ekzekutivi Citigroup Vikram Pandit S. Tradicionalisht." Ne vend te kesaj. Feinberg me pushtetin per te percaktuar kompensimin. Banka e Kenneth e Amerikes Lewis D.. Zyrtare te larte thane se Washingtoni emeroi dhe caktoi avokatin Kenneth R. kompesimin e ekzekutivit. duke perfshire edhe paketen e daljes ne pension. jane shqetesuar se taksapaguesit do te perfundojne financimin e jeteses mondane te drejtuesve me te larte te Wall Street. Pastaj. Sekretariithesarit: Timothy F.  67 . polemika shperthyen ne mars. ndersa emeroi avokatin Keneth Feinberg si personi qe eshte vendosur per pagat dhe shperblimet ne disa nga firmat me te medha te cilat jane ne qender te krizes ekonomike. qeveria do te frenoje praktikat e pageses te meparshme ne menyre qe drejtuesit e motivuar te marrin risk te tepert ne ndjekje te fitimit. e cila ka qene e ushqyer nga kriza financiare. dhe Henderson Fritz iGeneral Motors. Zyrtaret propozuan dy pjese te legjislacionit qe veç e veç fuqizojne aksioneret dhe Komisionin e Letrave me Vlere dhe Shkembimit (SEC) qe te ushtroje mbikeqyrje me te gjate per kompensim te ekzekutiveve ne te gjitha firmat publike dhe tregtare. kur administrata Obama zbuloi se gjigantiisigurimeve Grupi Nderkombetar Amerikan (AIG) nje marresinje pakete shpetimi prej 18 miliard$.Qeverisja e Korporatave 2010 Administrata Obama e quajti nje kompesim CAR. aksioneret kane pasur ndikim te kufizuar dhe autoritetiivetem per te zgjedhur nje numer teivogel anetaresh te cilet ulen ne bordin e drejtoreve te nje kompanie. si pjese e nje fushate te gjere e qeverise per te riformuar te praktikat e pagesave ne te gjithe Ameriken e korporatave. Geithner tha se administrata nuk eshte e interesuar per "mbulimin e pagesave "apo "te parashtroj receta te sakta se sa kompanite duhet te caktojne per kompensimin.

per te cilat zyrtaret thone se do te jete e detajuar ne periudhen e mepasme. nderkohe. eshte per te mbajtur nen fre praktiken e pagave te lidhur me performancen ne nje menyre qe nxit tregtaret dhe drejtuesit per te marre risqe te medha. Geithner dhe zyrtare te larte te Shtepise se Bardhe. planifikuan qe te bejne pagesat e ekzekutiveve nje fokus te perpjekjeve te tyre per te riparuar rregullimin financiar.   68 . por praktikat e kompesimit te ekzekutiveve ishin nje faktorirendesishem. te cilat ofrojne kredi auto per klientet. Ai do te jete ne gjendje te percaktoje pagat. per firmat qe kane marre nga paketat e shpetimit ne sasi me te vogel.thane zyrtaret. General Motors: Chrysler si dhe Chrysler Financiar e GMAC. por jo nivelet e pagave te sakta. duke perfshire Citigroup: Banka of America: American International Group. Feinberg.icili me pare realizoi perpjekjet e qeverise per te kompensuar familjet e te vrareve ne sulmet e 11 shtator." thote Geithner. shperblimet dhe paketa e daljes ne pension per te gjithe zyrtaret ekzekutiv dhe 100 punonjes me shume e paguar ne çdo kompani. pergjegjese per te vendosur akte kompensimi te pavarur nga drejtuesit e larte te vendosin pagat e tyre. Shumica e korporatave te medha kane komitete te tilla. Administrataidha autoritet FEINBERG per te ndikuar ne rezultatet e pagave te kompanive. Rezerva Federale eshte duke shqyrtuar se si rregullatoret mund te mbikeqyrin pagesat ne te gjitha bankat. Ai gjithashtu do te kete autoritet per te vendosur kompensimin e pergjithshem.Qeverisja e Korporatave 2010  Masa e dyte do te zgjeroje pushtetin e SEC per te siguruar se komitetet e shperblimit e korporates. dhe te dhenat e tyre ne menaxhimin e dobishme te riskut eshte ne kete kohe shume shqetesuese. do te kontrolloje kompensimin ne shtate prej firmave qe kane marre paketa shpetimi ( bailouts) te madha federale. Qellimi. Dhe shume iniciativa per te adresuar keto praktika jane duke u axhustuar e rregulluar. Kjo krize financiare ka shume shkaqe te rendesishme.

) shkroi legjislacionin qe nxit keto perpjekje per te limituar shperblimet deri ne nje te treten e pagave te ekzekutiveve ". Ligjiiri aplikohet vetem per firmat qe moren fondet e shpetimit pas 11 shkurt. kufizim do te aplikohet vetem per drejtuesit e larte. tha se masat nuk ka shkuar aq larg dhe planfikon qe te prezantoje legjislacionin duke drejtuar SEC. Perveç kesaj. Me vone se nje muaj. Per kompanite qe kane pranuar me pak se 500 milione dollare.Qeverisja e Korporatave 2010 Feinberg gjithashtu mund te vendose nese drejtuesit qe kane marre ate qe ai e konsideron kompensim te tepruar duhet te kthejne disa nga te hollat qe ata kane mare. anetaret e ketyre komisioneve nuk do te jete ne gjendje te pranojne pagesa nga firmat e tyre perkatese. Manovra e Dodd merziti disa zyrtare te Obames.te pershkruaje udhezimet sa dhe si komitetet e kompensimit duhet te percaktojne pagat dhe shperblimet.000 $ ne bankat qe kane marre "ndihme te jashtezakonshme. Per muaj me radhe keto kompani kane pritur sqarim nga kufizimet e kompensimit te imponuara per kompanite qe kane paketa shpetimi( bailout). por nuk mund te behen shpejte reforma reale.). sepse amendamentet e tij dhe udhezimet e meparshme te administrates se bashku mbajten nen fre pagat e ekzekutiveve me shume se cfare kishte per qellim Shtepia e Bardhe. ndersa te tjeret thane se ndryshimet e propozuara jane te nevojshme. por jo mbi pagat. perveç asaj qe ata bejne me sherbimin ne keto komitete Avokatet ose keshilltaret qe ndihmojne anetaret ne punen e tyre duhet te punesohen dhe 69 . Sipas planit te Obames. Raporti Barney Frank (DMass. Per ata qe marrin me shume. administrata njoftoi se shumica e firmave qe morren paketat federale te shpetimit( bailouts) do te perballen me nje limit per shperblimet. icili kryeson House Financial Services Commitee. Dodd (D-Conn. Pergjigjet nga ekspertet e industrise dhe te biznesit ndryshonin gjeresisht. Zyrtaret filluan te shqetesohen se firmat do te dilnin nga programet e shpetimit te qeverise ose te humbisnin punonjesit e talentuar Si rezultat. senatori Christopher J. çdo shperblim do te duhet te paguhet ne aksione dhe nuk mund te perfitohet ne cash deri sa qeveria te paguhet. Ne shkurt. Disa fajesonin qeverine per nderhyrje ne sektorin privat. kufiri do te zbatohet gjithashtu per 20 ekzekutivet me te larte ne çdo firme. administrata tha se kishte planifikuar per te kufizuar pagat deri ne 500.

Fondet e Pensioneve dhe Fondet e Bashkimit te Punes e te Daljes ne Pension.Qeverisja e Korporatave 2010 raportojne para Komitetit te Kompesimit me teper se sa para nje shefi ekzekutiv. nxorri si konkluzion Fabrizio Ferri. Nje studimi i Harvard Business Schoolgjeti qe vitin qe kaloi legjislacioni nuk arriti te mbante nen fre pagen mes drejtuesve me te larte ne kompani." tha Patrick McGurn. kur ai ishte ne Senat ne vitin 2007. "Ne shpresojme se ajo shkon ne drejtim te nje dialogu konstruktiv vjetor per çeshtje 70 .3. 2. i njohur si Say-on-Pay. Ne 15 korrik 2010 The Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act ne “Riskmetrics. Rreth dhjetra firma do te lejojne Say-on-Pay. Ky propozim. Disa analiste paralajmeruan se votimi nuk do te merret seriozisht nga kompanite. Administrata e Obames permendi legjislacionin Say-on-Pay te Britanise.. pasi u perball me kundershtime te forta nga administrata e presidentit Bush dhe korporatat e medha. ndikim me te madh ne shprehjen e mendimeve per kompensim te ekzekutiveve. nuk do te jeteidetyrueshme. Zyrtaret e administrates thane se shpresojne qe kompanite do te konsultohen me investitoret ne dizenjimin e paketave te kompesimit qe do te paguajne ne te ardhmen per ekzekutivet e tyre. por ligji ngeci. por arriti duke iu ben presion kompanive per te pakesuar pako te shpetimit per drejtuesit kompanite e te cileve u paraqiten dobet. "A do ta trajtojne kompanite kete si nje ushtrim ne perputhje me ate qe jane te detyruar te bejne apo ata do ta perqafoje procesin? Kjo eshte nje pyetje e hapur..1." Propozimi mund tju jap investitoreve te medhenj te tilla si Fondet e Perbashketa. si nje model. dhe ne asnje rast nuk ka nje pakete te propozuar te pagesave te ekzekutiveve qe eshte kundershtuar nga aksionaret. Zyrtaret e administrates thane se ata gjithashtu shpresojne se perpjekjet e tyre do te ushtrojne presion mbi firmat ne frenimin e pagesave te tepruara ose bujare. Presidenti Obama propozoi legjislacionin per te avancuar Say-on-Pay. miratuar ne vitin 2002. profesor i cili ka kryer studimin. nje ekspert kompensimi per ekzekutivet te pagesave dhe kompensimit. i cili keshillon investitoret e medhenj. sepse ajo eshte vetem keshilluese. dukeidhene aksionereve te drejten per te votuar per paketen e pergjithsheme te kompensimit te nje ekzekutivi.4 Reforma Dodd-Frank dhe Akti i mbrojtjes se konsumatorit.

nje rezolute e paraqitur ne nje mbledhje te pergjithshme te aksionareve per te percaktuar nese per kompanine do te jete e nevojshme per te dhene kompensim ekzekutiveve me votim jo-detyrues per aksioneret nje here ne çdo vit. 2010. 4.Lenie e lire e brokerave per te votuar (komisioneret). 8. aksioner ne deklaraten e autorizuar te aksionereve 71 .Zbulimet e kompensimit shtese (pagese kundrejt performances). 6.Rikthimin e kompensimit te dhene gabimish (clawbacks). apo nje here çdo tre vjet . 3. 7. Esencen per pjesen e kompesimit te ekzekutivit po e tregoj si me poshte: • Vota e aksionerit ne kompensimin e ekzekutivit Seksioni 951 i Aktit krijon nje nen te ri nenit 14A te Ligjit per shkembim te Letrave me Vlere te 1934. nje here ne çdo dy vjet. 2. Ndersa Akti kryesisht ka te beje me reformimin e praktikave te biznesit te institucioneve financiare.Qeverisja e Korporatave 2010 Reforma Dodd-Frank e Wall Street dhe Mbrojtjes se Konsumatorit Akti (Ligji) ishte miratuar nga Kongresi me 15 korrik.ne pothuajse te gjitha kompanite publike tregetare (dmth. ata nuk jane te kufizuara ne institucionet e vetem financiare).Shpalosja lidhur me mbrojtjen e te punesuarve dhe drejtoreve.Perzgjedhja dhe kerkesat e keshilltareve te komitetit te kompensimit.Perfshirja e kandidateve per (access proxy). Ne kete nen do te shtohen keto tri kerkesat e reja lidhur me miratimin e aksionereve ne kompensimin e ekzekutiveve: 1) Qe te pakten nje here ne gjashte vjet.Ajo gjithashtu permban dispozita te gjere per kompensim te ekzekutiveve se bashku me çeshtjet e qeverisjes se korporatave. te ndryshuar (Exchange Act).Voto e aksionerit ne kompensimi e ekzekutiveve (say-on-pay).Pavaresia e anetareve te komisionit te kompensimit. ne teresi ose ne pjese. Te percaktuara me poshte eshte nje permbledhje e dispozitave kryesore te ligjit lidhur vetem me kompesimet e ekzekutiveve qe do te zbatohen per kompanite publike. Shume nga keto dispozita do te zbatohen. Kompensimi per ekzekutivet dhe dispozitat e qeverisjes korporatave ne ligjin i dresohen çeshtjeve te meposhtme: 1. dhe u nenshkrua ne ligj nga Presidenti Obama me 21 korrik. 2010. 5.

ose shitje te propozuar. Rezultatet e ketyre votimeve te aksionereve nuk do te jene te detyrueshme per kompanine apo Bordin e Drejtoreve. si dhe ne marrjen e ketij vendimi duhet te marre parasysh nese keto kerkesa te vogla te aksionereve do te shkaktonin ngarkese. Per kete arsye. • Pavaresia e komitetit te kompensimit.Qeverisja e Korporatave 2010 2) Qe se paku nje here ne çdo tre vjet (varet nga frekuenca per percaktimin e diskutimit te aksionereve) do te paraqitet nje rezolute ne nje mbledhje te aksionereve qe kerkon miratimin e tyre per kompensim ekzekutiv sic behet e ditur ne deklaraten e autorizuar per takim te tille ne pajtim me Rregullen 402 i Rregullores. nje dege te tij ose me nje ortak te deges. Akti mandaton me tej se rregullat e SEC per te percaktuar pavaresine perfshjne faktoret si ne vijim: (1) burimin e anetarit te bordit te kompensimit.te drejtoje bursat e kembimit dhe FINRA. keshillues ose pagesa te tjera kompensuese te paguar nga kompania.te shpalle rregullat e kerkuara. konsolidim. Kompanite publike tregtare do te duhet te marrin ne konsiderate keto rregulla se bashku me kerkesen per drejtoret e jashtem 72 . qe çdo anetarikomitetit te kompensimit te jete anetar bordi dhe te jete "i pavarur". perfshire çdo konsultues. Kompanite duhet te pershtaten me keto kerkesa duke filluar me takimet e aksionereve duke filluar pas janarit 2011. per çdo emetues qe nuk perputhet me pavaresine e kerkuar nga komiteti i kompensimit. Ligji gjithashtu kerkon qe SEC. Akti detyron SEC. Te ndaloje listimin e letrave me vlere te kapitalit te emetuesit. pothuajse te gjitha kompanite publike per arsye te raportimit do te duhet te perfshijne vendimet ne lidhje me pikat e permendura 1 dhe 2 ne deklaratat e tyre proxy 2011. 3) Ne rast te nje autorizimi ose ndonje kerkese pelqimi ku aksionereve iu kerkohet qe te miratojne nje blerje. bashkim. per kompanite do te jete e nevojshme qe te zbuloje çdo marreveshje apo te kuptuarit lidhur me kompensimin qe duhet te paguhet per nje ekzekutiv te kompanise dhe (ii) te paraqese nje rezolute qe iu kerkon aksionereve per te miratuar marreveshje te tilla ose te kuptuarit ne lidhje me kompensimin themelor sic behet e ditur. SEC eshteiautorizuar per te perjashtuar nje aksioner apo nje klase te vogel te aksionereve nga kerkesa e votimit aksioner. dhe (2) nese anetar i bordit eshte i lidhur me kompanine. Megjithate.

Qeverisja e Korporatave 2010
Autoriteti i Komitetit te Kompensimit. Akti i lejon nje komiteti kompensimi, sipas zgjedhjes se tij, te mbaje ose te marre keshilla nga nje keshilltar dhe te jete drejtperdrejt pergjegjes per kompensim, emerimin dhe mbikeqyrjen e keshilltarit te tille ne pune. Kompensi i Keshilltarit. Akti i kerkon çdo emetuesi qe te siguroje financim, te percaktuar nga komisioni i kompensimit, per pagesen e arsyeshme per Keshilltaret. • Zhvatjet

Sipas nenit 954 te Ligjit, SEC do te lidhet drejtperdrejte me çdo agjenci kombetare te kembimit te letrave me vlere e do te kerkoje nga çdo kompani e listuar qe te zbuloje informacione ne lidhje me nje “clawback policy" qe te mbulojne kompensimin nxites nga zyrtaret ekzekutiv ne lidhje me nje restatement te kontabilitetit. Kjo ”clawback policy" duhet te siguroj se ne qofte se per nje kompani te listuar eshte e nevojshme qe te konfirmoje pasqyrat e tij financiare per shkak te mungeses se materialit me kerkesat e zbatueshme te raportimit financiar, kompanise duhet ti kthehen pas nga ndonje zyrtari tanishem apoimeparshem ekzekutiv shuma ne cash per ndonje kompensim te tepert te bazuar ne te dhenat e gabuar e marra gjate tre vjetve te meparshme. Kjo do te jete me e gjere se dispozita clawback sipas Aktit te Sarbanes-Oxley, e cila lejon SEC per te kthyer parate per kompanine vetem nga CEO dhe CFO zgjeruar mbrapa 12 muaj ne qofte se ka sjellje te pahijshme qe çon ne restatement. • Zbulimiipageses kundrejt performances

Ne vijim te Seksionit 953 i Aktit SECadapton rregullat duke kerkuar nga cdo kompani zbulimin e autorizimit apo pelqimin e takimit te aksionereve dhe informacionin qe tregon marredheniet ne mes te kompensimit te ekzekutivit te paguar vertete dhe ecurine financiare te kompanise (leshuesit), duke marre parasysh çdo ndryshim ne vleren e aksioneve dhe dividendet e aksioneve te kompanise. Kjo gjithashtu do te kerkoje deklarimin mesatar vjetor te pergjithshem te kompensimitite gjithe te punesuarve perveç CEO, si dhe raportiiketij kompensimi vjetor me ate te CEO-s 2.3.2 Shperblimi i ekzekutivit ne modelin evropian

2.3.2.1 Zhvillimet e modelit evropian ne dekaden e fundit

73

Qeverisja e Korporatave 2010
Sic thame Modeli gjermano-japonez ka treg te vogel aksionesh, perqendrim te pronesise tek bankat, kompanite e sigurimit, familjet e medha dhe shteti. Struktura e perqendruar e pronesise pasqyrohet dhe ne menyren se si aksioneret monitorojne manaxhimin, nepermjet perqendrimit te votave te tyre dhe delegimit tek bordi mbykqyres (ose bordiidrejtoreve), i kontrollit ndaj menaxhereve (qeverisje me dy borde). Ky model kanje shkalle te larte te kontrollit te brendshem dhe kerkon me pak zbulim informacioni, ndersa modeli amerikan e kontrollon manaxhimin nepermjet kufizimeve ligjore dhe detyrimeve. Pra ne kete model nje rol te vecante luan bordi mbykqyresicili kontrollon dhe harton shperblimet e manaxhimit nepermjet komiteteve te tij. Kjo perben dhe dallimin esencial midis dy modeleve. Duke e ndare ne dy faza: para dhe pas krizes financiare te sigurimeve te 2008 mund te themi qe Evropa ka qene me konservative ne shperblimin e ekzekutivit. CEOt ne Evrope kane fituar tradicionalisht me pak se sa homologet e tyre SHBA, thote Vicente Cunat, profesor ne Shkollen Ekonomike te Londres.icili analizon kompensim e CEOve. Por ne 15 vitet e fundit, thote ai, "Evropa eshte duke kapur ritmin e USA". CEO-t franceze kane arritur ne 56% te CEOve amerikane theksoi ai ne 2005, sipas shifrave te fundit hartuar nga InstitutiiPolitikave Ekonomike ne Uashington.CEOt gjermane dhe britanike bene 55%, dhe italianet 53%. CUNAT thote se rritja e pagesave te ekzekutivit ne Evrope eshte e drejtuar nga disa faktore: a) duke perfshire rritjen e korporatave multinacionale ne EVROPE b) rritjen e konkurrences ne mbare boten per drejtuesit dhe ekzekutivet e larte c) rritje te energjise nga CEOt per nxjerrjen e kompensimit nga bordet e tyre: CEOt ka qene gjithmone ne gjendje per te manevruar per pagesa te larta ne USA ashtu si madhesia e biznesit shkon drejt ngjitjes. Evropa eshte duke iu afruar ne kete pjese, gjithashtu. Sipas HAY GROUP, nje grup konsulence dhe menaxhimi, ne nje studim te mevonshem, nje ekzekutiv mesatar evropian fitonte vetem 40% te asaj qe fiton homologuitij ne Amerike. Ka nje ndryshim te rendesishem ne faktin pse kompanite ne Evrope duket se jane me te vendosura se ato amerikane per te lidhur kompesimin me punen. Ne Amerike grantet e dhena nuk jane te lidhura shpesh me punen, ndersa firmat evropiane zakonisht bashkengjitin 74

Qeverisja e Korporatave 2010
kriteret e performances per çdo grant te dhene, ne menyre tipike ne varesi te nje krahasimi me nje grup kompanish ne te njejten industri. Dan Vasella, shefi Novartis, nje gjigant zviceran farmaceutik, nje objektivi preferuar i

aktivisteve te pagesave, fitoi SFr17m (14 milion dollare) ne 2007, zbriti deri 33% nga 2006, per shkak se ai nuk arriti dot objektivat e tij.Gjate gjithe periudhes se meparshme ka patur rritje te vazhdueshme te kompesimit te drejtuesve te larte te kompanive evropiane. Pra ka pas nje trend ne rritje te kompesimit. Rritja ekstreme ne pagesat e ekzelutivit Evropian ka ndezur qysh me perpara nje debat intensiv ne vendet qe jane karakterizuar nga nje ndjenje relativisht e forte te solidaritetit ekonomik dhe paanshmerine ne disa dekada te kaluara. Ne korrik te vitit 2007 Financial Times / Harris, sondazhiopinionit publik ka gjetur se mbi 60 per qind e te anketuarve ne Mbreterine e Bashkuar, Franca, Itali dhe Spanje do te donin te shihnin qeverine e tyre qe te vendosnin kufi per pagesen e ekzekutivit te larte ne biznes. Ne Gjermani, 47 per qind e votave mbeshteten kufi per pagat e ekzekutivit. Reforma te rendesishme ne frenimin e kompensimit te tepruar te ekzekutivit mund te jete nje mundesi, per shume udheheqes politik ne Evrope dhe Shtetet e Bashkuara duke iu pergjigjur me ne fund zhurmes publike. Kjo eshte thene edhe pse kompensimi eshte nje çeshtje komplekse. Rrethana te ndryshme dhe te industrive te ndryshme diktojne paketa te ndryshme edhe pse disa pagesa mund te justifikohen, ne qoftese ndryshimi i kontrollit mbi to eshte objektivi perfundimtar. Jean-Claude Juncker, presidenti "Eurogrupit" te ministrave te financave te Komisionit Evropian, e ka quajtur pagesen e tepruar nje "problemi social" dhe kerkoi veprim. Kur L'Expansion, nje reviste franceze biznesi, llogariti qe pagesat per boset e vendit u rrit 58% ne vitin 2007, ministri i financave, Christine Lagarde, tha se ishte "skandaloze" dhe kercenoi me nje rregullim.Nicolas Sarkozy, presidenti i Frances, dhe Horst Köhler, president i Gjermanise, kane denoncuar pagesat e larta.
2.3.2.2 Trendi i ketij modeli dhe dallimet nga modeli amerikan para krizes

75

Ajo ka ndodhur ne nje game te gjere te industrive. ne te gjitha vendet (Perendimore) Evropiane. e cila duhet te llogaritet nga formula Black-Scholes. Ne fakt. si dhe koston dhe perfitimet e shtyrjes se opsioneve ne hierarkine e firmes. Kjo eshte njelloj e vertete per SHBA dhe Evrope. Kostoja duhet te njihet si shpenzim ne pasqyren e kontabilitetit te firmes. e ndjekur nga Gjermania. Se treti. software. Italia. Me fjale te tjera. me e rendesishmja ne formen e dobesimit. te pagesa mesatare ne KE-se ne 2005 ishte me e larte ne Zvicer. telekomunikacioni apo rrjetet.. pjesa e pageses bazuar te aksionet shkoi nga 21% ne Britani te Madhe ne 11% ne Suedi. Internet. Ashtu si vendimet jane te bazuara gjoja ne kostot e perceptuara dhe jo ne koston ekonomike. dhe Britania e Madhe. anetaret e bordit dhe menaxheret e perceptojne koston e opsioneve te aksioneve si te uleta. 76 . bordet duhet te kuptojne rreziqet e planeve me "pjese te ndara fikse". Se dyti.Qeverisja e Korporatave 2010 Nje studim i profesor Kevin Murphy i cili shqyrtoi tendencat e dekades se fundit ne kompesimin e ekzekutiv ne Evrope. Megjithate. Anetaret e Bordit dhe menaxheret njesoj mendojne se opsionet e aksioneve jane te lira.Ne fakt. shkallzimii granteve te opsioneve nuk ishte kufizuar as per CEO dhe as per drejtuesit te nivelit te larte. Kostoja e nje plani aksioni duhet te buroje nga kostoja e saj oportune. asnje shpenzim ne te holla. Nje prirje e madhe ne kompensimin e ekzekutivit ne dekaden e fundit ishte rritja e pjeses se pageses me aksione ne gjithe kompensimin total. por eshte e theksuar sidomos ne te ashtu-quajtur firma te "Ekonomive te Reja" te lidhura me kompjutere.Per me teper. Shpjegimi i tij per pjese ne rritje te opsione te aksioneve ne paketen e kompensimit te ekzekutivit eshte ajo qe ai e quan "hipotezat e kostos se perceptuar". shume opsione jane dhene per shume njerez. pasi nuk ka kosto te kontabilitetit. kostoja ekonomike e nje opsioni eshte zakonisht me e larte se vlera e nje opsion per ekzekutivin perfitues e cila nga ana tjeter eshte me e larte se kostoja e perceptuar e opsionit. Se pari. pjesa e firmave me stimuj te planeve afatgjata ishte rritur ndjeshem gjate dekades se fundit dhe arriti ne 100% ne pothuajse te gjitha vendet evropiane qe nga 2005. dha disa shpjegime ne lidhje me kompesimin ekzekutiv: Murphy nxorri fakte te ndryshme per kompensim ekzekutiv ne Evrope. dhe nje perfitimi ushtrimit te tatimit.opsionet e aksioneve do te japin rritje te kostove ekonomike.

fakti qe ne dekaden e fundit raporti i te punesuarve nga jashte kundrejt totalit te CEOve te punesuar eshte rritur ne menyre te konsiderueshme. Ai kerkoi qe bordet te kuptojne dhe te komunikojne koston e plote te planeve te kompensimit te bazuar te aksionet e zakonshme.me pak opsione te aksioneve duhet te jepet ne firma te SHBA. politikave dhe praktikave ne lidhje me rekrutimin e ekzekutivit dhe kompensimin e ekzekutivit te larte ne korporatat evropiane. Suksesi i tregut solli presion ne rritje per te nxitur opsionet e aksioneve me tej ne organizate.por te mesoje nga gabimet e saj Nje shpjegim per rritjen e tepruar ne pagesat e ekzekutivit ne Evrope eshte. dhe se firmat do te levizin drejt aksione te kufizuara. Borde me dinamike per kompanite evropiane Nje tjeter shpjegim per nivelet aktuale te teperta te kompensimit te ekzekutivit u ofrua nga HansWidmer. ne fillim te viteve 1990. Ai sugjeroi se nje pergjigje per kete pyetje eshte e vendosur pjeserish nga testet dhe pervoja. Firmat donin te fokusoheshin ne maksimizimin e vleres se aksionareve dhe te lidhnin me stimuj CEOt 'duke i dhene opsione te aksioneve. 77 me . Me e rendesishmja. Siç duket. bull-market ishte nje shkak per rritjen e opsionet e aksioneve. Ai arriti ne perfundim se Evropa nuk duhet te arrije te kap SHBA. ai vuri ne dukje se SHBA kane gabuar ne vendimet per planet e kompensimit qe duhet te bazohen ne kostot ekonomike dhe jo me koston e perceptuar. Zakonisht. Murphy pohoi se komisioni shperblimit te bordit eshte shpesh i paafte. opsionet jane dhene me qellime te mira. Ai pohoi se nivelet e tepruara te kompensimit mund te shpjegohen dinamiken e bordeve te drejtoreve. Asnje miratim nuk u kerkua zakonisht per planet me baze te gjere te opsioneve. Ai sugjeroi qe Komisioni i shperblimit duhet te marre kontrollin e procesit. Ne menyre retrospektive.Qeverisja e Korporatave 2010 Murphy konkludoi me pyetjen nese Evropa duhet te vertete te arrije te kap SHBA kur eshte fjala per kompensim ekzekutiv. kur eshte fjala per kompensimin dhe negocimin me ekzecutivet. Ai permendi se per shkak te ndryshimeve ne rregullat e kontabilitetit dhe ne renien e tregut te aksioneve.Murphy vuri ne dukje se. por kjo nuk ishte nje efektitij. punesimi i drejtuesit te jashtem kerkon nje çmim. Per me teper. drejtoret nuk duhet ta shohin veten si punonjes i CEOs.grantet e opsioneve dukeshin ne rritje. Perveç kesaj. dhe duke u perqendruar ne drejtuesve me te larte.

dhe qe anetaret e bordit te takohen rregullisht pa menaxhimin. por dinamikes se grupit te bordeve. kryetari duhet te perqendrohet ne kontrollin e menaxhimit. dhe se bordet ne shume kompani nuk funksionojne siç duhet.Probleme organizative te perfshijne faktin se bordet jane zakonisht te "administruar" nga CEO dhe se takimet e bordit jane shpesh te "orkestruara".Edhe ne qofte se votimi nuk eshteidetyrueshem. foli ne emer te nje kategorie te rendesishme te aksionereve. ajo ka nje efekt sinjalizues ne menaxhimin dhe bordin. Se treti. Ai e ngriti ceshtjen nese aksioneret duhet te votoje ne asamblene e pergjithshme per paketave te shperblimit por me kryesorja politiken e mekanizmave per te rregulluar kompensimet dhe mekanizmat e tyre. joi kompanise. aksioneret kane te drejte te votojne per kete teme ne asamblene e pergjithshme. Widmer kerkoi qe kryetariinje bord te jetei punesuar me kohe te pjesshme dhe te veproje si nje perfaqesuesi aksionereve. Ai beri dallimet mes problemeve emocionale dhe problemeve organizative te shkaktuara nga dinamika e grupit. Widmer propozoi disa masa per te permiresuar funksionimin e bordeve. .Qeverisja e Korporatave 2010 Ai theksoi se kompensimi i ekzekutiveve eshte vendosur nga bordi i drejtoreve te firmave. Kjo eshte kryesorja. dhe jo anasjelltas. . 78 . Se dyti. plote jo vetem te Dominique Biedermann. Mr Biedermann favorizoi votimimin e shperblimit dhe mekanizmat e saj si ne Zvicer. duke perfaqesuar 80-85 fonde pensionesh. dhe zakonisht priren te jene mbeshtetes te menaxhimit. Ne Mbreterine e Bashkuar.Problemet emocionale perfshijne faktin se anetaret e bordit hezitonin te devijojne nga sjellja e grupit. Per me teper. ai propozoi qe rendiidites te nje takimi te bordit te percaktohet nga kryetari (chairman).Ai nuk ia atribuoj kete paaftesise se anetareve te bordit. Eshte Bordi qe vendos objektivat e CEO-se. vlereson strategjite e tij. dhe monitoron performancen e tij. qe anetaret e bordit te takohen shpesh. Se pari. Ai mbrojti transparencen e shperblimin. Widmer pohoi se nje strukture e tille bordi do te korrigjoje problemet aktuale me kompensim ekzekutivit: A ka ndonje model optimal kompesimi? Pyetja perqendrohet ne ekzistencen e nje modeli optimal kompensimi per te cilen adresohet nje grup te akademikesh dhe praktikuesish. ai kembengul qe bordi duhet te menaxhoje CEO. ai sugjeroi qe nje bord konstituon vetveten.

Jensen thote se kurre nuk duhet dhene opsionet e aksioneve ose bonuse aksionesh te performances per nje menaxher qe perseri. 2 . Ne qofte se ekzekutivet shesin opsionet e aksioneve. opsionet jane dhene ne menyre tipike ne te holla me periudha e perfitimit prej tre deri ne pese vjet dhe periudha maturimit prej pese deri ne dhjete vjet. ai do ti shes ato.5milion€ ne vit. Bonuset (€ 544.Çmimiityre ushtrimit duhet indeksuar me koston e aksioneve te zakonshme. 79 .000) perfshijne vleren e granteve te aksioneve ne baze te planeve te LTIPs dhe bonuseve te shtyra (vleresuar ne 100% te vleres sipas vlersimit te performances).Qeverisja e Korporatave 2010 Kompanite nuk duhet perseri te leshojne nje opsion standard te aksioneve. Ekzekutivet ne Evrope jane pagur kryesisht ne kater kategori. Ne pergjithesi. Opsionet e aksioneve (€ 737.000) perfshin pagat baze dhe perquisites. shperblimi meimadhiekzekutivit duket se eshte nje shperblim per deshtim. Me opsione aksionesh standard ne shkaterrojme vleren e aksionareve dhe shperblimin e ekzekutivit. Paga (€ 792.000) perfshijne vleren Black-Scholes e granteve te opsioneve dhe te drejta te vleresimit te aksioneve (SARs ). reputacionin e kompanise etj. Ne vend te kesaj ata duhet te nxjerre opsionet e aksioneve qe kane dy karakteristika: 1 . aksioneret do ta zbulojne se sa besim kane ne planet e tyre strategjike. Te ngjashme si ne SHBA. nje drejtuesilarte evropian ka fituar 2. krijimin e vendeve te punes.Ngrihet pyetja e meposhtme: Si eshte e mundur per te vleresuar performancen e nje CEO ne qofte se ajo do te realizohet vetem ne 5 apo 10 vjet? Dominique Biedermann sugjeroi te perfshihen kriteret e tjera dhe jo ato financiare ne vleresimin. shume me e ulet se nje ekzekutiv amerikan prej 6.Michael C.000) perfshijne pagesat cash te bazuar ne shperblimet afat-shkurter dhe planet afatgjate (LTIPs. Grantet e aksioneve dhe te opsioneve kane terma te krahasueshme ne Evrope. Kur punet jane duke u shkateruar.longtermincentive plans ). Aksionet (€ 404.6milion €. Michael Jensen kujton rekomandimin e dhene me pare ne konceptin e humbur te qeverisjes. e cila jep nje nxitje te rrezikshme. Ne duhet te sigurohemi qe menaxheret nuk paguhen per deshtimet vetem per shkak te nje mosspecifikimi ne paketen e shperblimit. per shembull.

Ne vende te tilla europiane si Britania e Madhe dhe Holanda. Per menaxheret e larte. me perjashtim te disa vendeve te tilla si Franca. Avantazhi i opsioneve te aksioneve eshte se ata jane "nje menyre objektive" per percaktimin e qellimeve dhe per te marre rezultate. Ne SHBA.000 €). thote Carney." Ne Shtetet e Bashkuara. perzierja tipike e stimujve te kompensimit eshte: nje pjese jane opsionet e aksioneve. ndersa ne vitin 2006 vetem nje ne çdo tre kompani i perdor ato. Nivelet e pagave jane te me te medha per drejtuesit e larte ne hierarkine e korporates. opsionet e aksioneve do te luajne nje rol ne paketa kompensimi te ndryshme qe perfshijne dy ose tre sisteme te ndryshme. Paga mesatare eshte 2. Ne Evrope. me pare 25 nga çdo 30 kompani europiane e perdornin opsionin e e aksioneve. Pjesa variabile vete mund te perfshije te dy stimujt afatshkurter dhe afat-gjate.Qeverisja e Korporatave 2010 Kompesimet e Ekzekutivit ndryshojne ne te gjithe vendet e Evropes. kompanite zvicerane kane patur pagesat me larta (€4. dhe nje pjese tjeter jane stimuj tre-vjeçare te ndryshueshem. ata do te duhet te trajtohen nga kontabilistet si nje shpenzim.300.100. ose nepermjet bonuseve shumevjeçare ose nepermjet aksioneve qe ndryshojne ne vlere sipas rezultateve te biznesit te kompanise.5 milione € per pese drejtuesit me te larte (N=486). 3.9 milion euro per CEOs (N=527). dhe 3.3 milion euro per te gjitha drejtuesit e raportuar (N=741). pjesa fikse e kompensimit "eshte e vogel.". pavaresisht nga fakti se ne tregun e aksioneve mund te levizin lart duke u bere "kapriçoze. ne te kunderten. ekspertet bien dakord se opsionet e aksioneve do te vazhdojne te perdoren si nje mjet per kompensim. 80 . Komponenti fiksikompensimit ishte mjaftilarte dhe shumeirendesishem sidomos per planet e pensioneve. Por kjo prirje ka ndryshuar dhe tani stimujt e ndryshueshme luajne nje rol me te madh ne Mbreterine e Bashkuar se sa ata benin ne te kaluaren. opsionet e aksioneve jane te lidhura. Nderkohe. Ne vend te kesaj. Ne Evrope paketat e kompensimit jane te ndara ne nje pjese qe eshte e fiksuar dhe nje tjeter pjese qe eshte e ndryshueshme. ka qene nje "renie e mprehte" ne dhenien opsioneve te aksioneve qe nuk ka qene ne SHBA. 2. opsionet e aksioneve jane objekt vetem ne vleren e aksioneve specifike.000)dhe kompanite suedeze me te ulet (1. si me rezultatet e biznesit ashtu dhe me qellimet dhe arritjet e kompanise.0 milion euro per te brendshmit (N=398). Pavaresisht nga kjo renie. Pritje e tanishme eshte qe dhe vende te tjera do te ndjekin gjithnje e kesaj qasjeje.

te tilla si makina. njoftoi kohet e fundit nje banke e madhe zvicerane. dhe perfitime ne natyre.per shembull. ai merr nje pakete te opsioneve pa kosto. nje bonus vjetor te holla (40%).3 Masat e marra ne sisteme te ndryshme brenda modelit Europian afatgjate (20%). Ne Shtetet e Bashkuara. si ne Shtetet e Bashkuara.amerikan dhe modelit evropian eshte se versioni anglo-amerikanijep rendesi shume me teper kompensimit te ndryshueshm ne terma afatgjate. Disa drejtues kane patur "parashuten e arte" te tyre qe favorizonte nje oferte blerje armiqesore aq sa ka pas sens per kompanine edhe ne qofte se rrezikonte procesin e punes se menaxherit aktual. Pagesa e Ekzekutivit ne Europe. Klima tani rreth pageses se ekzekutivit ne Evrope mund te shkaktoje qe kompanite te levizin larg nga cash-bonus ne drejtim te kompensimit me aksione (equity compensation ) te lidhur me masat qe do te sigurojne qe drejtuesit shperblehen vetem per performancen qe sjell perfitime per aksioneret 2. ka zbatuar nje limit ne reduktimin e taksave per te paguarit e parashutes-se-arte. paketa e kompensimit perbejne nje pjese te caktuar me vlere 35% te paketes. Disa nga formulat kufizuara. keto lloje te paketave ka me shume gjasa te kene qene si qellim per mbrojtjen e aksionereve nga nje shkrirje e mundshme. eshte nen mbikeqyrje nga publiku.Qeveria e Frances. Ne nje rast te tille. ashtu si dhe ne drejtim te zbatimit te nje formule afat-gjate te perzier per kompensimin. stimuj te ndryshueshem vleres se pergjithshme te paketes Sipas Carney. ne qofte se nje menaxher mbetet ne kompani per nje periudhe te gjate. telefonat celulare e keshtu me radheme vlere 5% te e reja te kompesimit ekzekutiv perfshijne opsione te 81 .2. Qeverite evropiane dhe kompanite kane filluar te marre disa masa ne pergjigje te ketyre zhvillimeve. Ne rastin e EVROPES. ishte kryesisht negative.Qeverisja e Korporatave 2010 Dallimi kryesor ne mes modelit anglo. Nje fushe tjeter ku ka dallime midis sistemit anglo-amerikan dhe sistemit evropian eshte paketa e shpetimit (severance packages). Reagimi publik per shperblimet e reduktuar ndjeshem. Ne Europe ata kane pasur tendence te jene jo me shume se nje vit ne ato raste kur nje menaxher eshte pushuar nga puna. ka nje tendence ne Evrope drejt rritjes se komponentit te paketes qe ndryshon çdo vit. kjo pjese e paketes mund te perfshije deri ne 60% te pages se nje shefi ekzekutiv.3.

por ka shperblim ne baze te performances .qe nuk justifikohet me punen dhe performancen 3) Regjimiipershtatshem per pagesen e drejtoreve te kompanive te listuara 4) Forma. Per Shtetet Anetare te BE-se mund te themi qe ka nje Debat te ndezur ne komunitetin evropian lidhur me "kufizime te kerkuara" por qe nuk ka rregullore uniforme. Gjermania.nje ide e mbeshtetur nga Franca.por me nje zbulim te drejtoreve.te cilat ishin te nevojshme per shperblimet qe duhet te nxisin qendreshmerine afat-gjate te kompanive evropiane. 8) Shperblim per marrjen persiper te riskut nga stafi ne perputhje te plote dhe efektive te manaxhimit te riskut. Angli: Ne Angli kemi debatin Bangste ("Bangster-Debat") ne te cilen qeveria ishte nen presion: 1) 50% taksa te jashtezakonshme ne komponentet variabile qe tejkalonin 25. Kemi shtrirjen vetem per kompanite e listuara per rregullimet mbi shperblimet ekzekutivit sipas kategorise C te cilat duhet te jene ne perputhje me kodin ose te shpjeguara por jodetyruese policave dhe politikes per pagesen e 82 . 5) Shperblimi duhet te nxit dhe te promovoje qendrueshmerine ne terma afat-gjate 6) Nuk ka "parashute te arte" si nje shperblim per deshtim. duke kerkuar sukses te qendrueshem dhe te nevojshem (si i 2010) Austria: Kodi i Qeverisjes se Korporatave 2010.Balance ndermjet pages fikse dhe variabile 7) Kompanite duhet te vene kufizime ne komponentet variabile me kritere te matshme. struktura dhe niveliishperblimit eshte kryesisht ne kuader te kompetencave te aksionereve dhe kompanise.Qeverisja e Korporatave 2010 Analiza mbi shperblimet e tanishme (koherente) te drejtoreve ekzekutive ne Evrope 1) Perqendrimimadh ne arritjet afat-shkurtera 2) Shperblimiitepruar. Rezultatet e takimit te G-20 ne Pittsburgh (shtator 2009) vendosen rregulla me te forta ne Shtetet Anetare te Komunitetit Evropian.000£ (te ardhurat e vleresuar nga taksat= 2 miliarde £). 2) 5 nga bankat me te medha ne Mbreterine e Bashkuar pranuan kufizimet dhe detyrimin per shpagim (payback-obligation) ne rast te deshtimit.

Perfundimiishperblimitikufizuar ne dy vjet e shperblimit vjetor dhe asnje pagese ne qofte se perfundimi vjen nga anetaret e bordit te sferes (vetem per arsye te rendesishme) Kriteret e caktuara per opsionet e aksioneve mund te ushtrohen vetem pas 3 vjet Shkalla e larte taximi deri ne 50% ne shperblim qe kalon 60. *Opsionet e aksioneve mund te ushtrohen vetem pas 4 viteve *Menyra me e lehte per reduktimin e shperblimit nga Bordi Mbikeqyres te Ekzekutivit 3) KodiiQeverisjes se Korporatave eshte jo detyrues 4) Kompensimi duhet te nxise dhe te promovoje qendrueshmerine ne terma afat-gjate te komponente fikse dhe variabile 83 . *Bonusi llogaritet mbi bazen e disa viteve (mbi 4 vjet).Bonusi bazuar ne qendrueshmerine afatgjate te shoqerise me kritere te matshme. . .Ne rast te deshtimit do te kemi terheqjen pas te komponenteve te ndryshueshem te mundshem. France: Per kompanite e ndihmuara shteterore Opsionet e aksioneve(options Stock) dhe bonuset jane te ndaluara.000 EURO Hollanda: Kodi i Sjelljes per sektorin bankar eshteimiratuar nga BankatHollandeze (si i vitit 2010) . . Ne Gusht 2009 Bankat pranuan nje sistem bonusi i 2.Qeverisja e Korporatave 2010 . 2) Regjim per pagesen dhe shperblimet e drejtoreve te kompanive te listuara: *Paga e Ekzekutivit ( bona fide).Bonusi nuk mund te kaloje shumen e shperblimit te caktuar. 1/3 e bonusit paguhet direkt. Nuk ka nderprerje te pagesave ne rastin e pushimeve ne mase te meparshme. Fundi i pagesave(termination payments) i kufizuar ne nje vit te shperblimit vjetor. ne rast te humbjes gjate viteve ne vijim.000 EUR kur kompania ka mare ndihme financiare nga qeveria. nuk mund te kaloje shperblimin e zakonshem.pjesa tjeter ne me shume se1vit (1/3 bonus ne formen e aksioneve) Gjermani: 1) Pagesa e Ekzekutivit kufizohet ne 500.Pagese e teprices kufizohet ne pagesen e nje viti.3.2 Modeli evropian –Malus System"ne te cilen 2 /3 e bonusit konfiskohet.

Hulumtimi tregon se pas dy vjetesh te rritjes margjinale. Ne vitet e fundit mund te pohojme se Kompesimi i Ekzekutiveve eshte rritur ne disa vende te Evropes pas krizes (2009-10) Studimi i “Hay Group. 7) Sayon Pay-: SIEMENS dhe Thyssen Krupp jane kompanite e para te medha gjermane qe i dhane Asamblese se Aksionereve te drejten te votojne per pagesen e ekzekutivit. kryesisht si rezultatishperblime ne te holla vjetore.. 6) Gjashte bankat implementuar me te medha dhe tre shoqerite me te medha te sigurimeve kane standartet e shperblimit mbi baza vullnetare. Rusia.Apture™ Dhenia e Bonusit. ka rivendosur gjendjen financiare te ekzekutiveve te larte. Se bashku me krizen ekonomike shume kane pritur qe shperblimet per drejtuesit me te larte "ose do te ndalet ose do te zvogelohet. Ky grup tha se shperblimi total ne cash per drejtuesit eshte rritur ne 8 nga 11 vendet e anketuara.Qeverisja e Korporatave 2010 5) Pagesat ne perfundim u kufizuan ne dy vjet te shperblimit vjetor. pagat baze per drejtuesit e larte rane ne terma reale ne shumicen e vendeve evropiane. ne anen tjeter. per kompesimin ekzekutiv ne Evrope analizon te dhena te detajuara per shperblimet per 257 kompanite nga Evropa Financial Times 500 dhe nxjerr ne pah efektet e presioneve ekonomike dhe rregullatoret per pagesen e ekzekutivit gjate 12 muajve te fundit. Projekt-ligji i ri i qeverise gjermane: German Federal Financial Supervisory Authority (BaFin) qe eshte Autoriteti Federal Financiar Gjerman i Mbikqyrjes do te jete ne gjendje per te ndaluar dhe limituar shperblimet ne rastet ekstreme. Ne vend te kesaj. me nje rritje mesatare te vogel te pages baze duke mposhtur inflacionin vetem Belgjike. si nje rikthim ne pagesat e ritura nga bonuset ne cash pas pagave-baze te sheshta. Spanja dhe Zvicra. ne perputhje me Kodin e Qeverisjes se Korporatave. Drejtuesit kryesore ne Evrope kane pare ritje te kompensimit ne cash 6% kete vit.. por shumica e kompanive ne Europe nuk kane zgjedhur keto masa nga frika qe ato mund te humbasin njerezit me vlere. fokusi ka qene ne pagesa variabel. Listen 84 . Ndikimi i kursimit gjate depresionit mund te shihet ne stanjacionin e vazhdueshem te pagave baze. per disa madje edhe me te larta se ato te vitit te kaluar.. sipas nje raporti nga “Hay Group.

baze vjetore dhe bonusit .7% ne terma reale. ku drejtuesit kryesore angleze te bordit kane patur nje rritje te vogel prej 0.1%. Reth 40% e paketes se pages se drejtoreve spanjolle konsiston ne shperblimet.shume ndryshime kane qene ne rritje dhe te kujdesshme. Belgium . duke rezultuar ne nje renie ne terma reale prej 1.1. Norway .1. Spain . e cila renditet me poshte.1.7%. ku pagat e ekzekutivit kane rene me 2.me renien me te larte ne Norvegji.me perjashtim vetem per drejtuesit ekzekutiv norvegjez qe rane me poshte. France .2%.7% 85 . Netherlands . Russia .9%.2.pagesa per drejtuesit kryesore te bordit ne UK u rrit ndjeshem gjate vitit te kaluar. Megjithate. Paga e ekzekutivit ne terma reale 2009-10 sipas Hay Group Switzerland .1%. tha: "Shume prisnin qe kriza bankare dhe recesioni te shkaktonin nje ndryshim themelor ne pagesen e ekzekutivit te larte.1. pasi rritja mbeti prapa inflacionit.1%.u rrit ndjeshem ne pergjithesi.Qeverisja e Korporatave 2010 Spanjollet dhe gjermanet nuk kane ndjere ndonje ndryshim ne te ardhura.1%.1%. me nje pjese prej 38% te pages totale. United Kingdom . Italy . Nje raport nga Hay-Group zbulon se renia e pagave te tyre reale eshte nder me te medhate ne Europe .0. me nje mesatare prej 630. Por ne realitet. Pagat baze per drejtuesit e larte kane qendruar shume ne vend ne te gjithe Evropen. Simon Garrett.ne nje kohe qe pagat e tyre rane ne terma reale.1%. Germany 1. nje norme inflacioni prej 2. Bonus.4%.000 £ per vit. Drejtor Ekzekutiv i shperblimit ne Hay Group. Sweden .1. shperblimi total ne cash: nje kombinimipages. Megjithate. Ne krye te menaxhereve evropiane me nje perqindje e larte te shperblimeve jane gjermanet.8% e ka demtuar kete rritje. e cila konsiston ne shperblimet.9%.9% .

u rrit nga 14% ne pergjithesi. si rritja e 4 me e larte te vendeve te studiuara.4. Nese nje vlersim eshte bere kur çmimiiaksionit eshte ne depresion. shperblimet ne rritje jane duke u shtyre nga nevoja per te zvogeluar objektivave te performances ne kushtet e veshtira te tregut. kompleksitetin dhe arritjen globale.1. Duket sikur shume kompani kane marre kete mesazh ne zemer. Totaliishperblimit ne cash . kjo mund te reflektoje nje nervozizem te aksionereve mbi perdorimin e programeve te aksioneve ne tregjet e paqendrueshme dhe presion per te pakesuar perdorimin e tyre. nder kriteret e tjera.Qeverisja e Korporatave 2010 EU median . Kur shikon raportet e dy viteve 2009 dhe 2010 shperblimet jane rritur 17% ne vitin e kaluar. Stimuj afat-gjate Raporti zbuloi se ndersa stimujt afat-gjate (zakonisht shperblime te bazuara ne aksione. qe vazhdimiiberjes se shperblimeve me stimuj afat-gjate mund te rezultoje ne nje fat te papritur. StudimiiHay Grup mori ne konsiderate madhesine e kompanise.2% Kercimet e bonuseve Pavaresisht renies ne vlere. vazhdojne te motivojne per te siguruar qe shperblimet vjetore te drejtuesit. dhe me vone rimekembet ne nivele 'normale' ekzekutivi ben nje fitim te pamerituar. Pas reformave dhe ligjeve si dhe akteve te nxjera nga qeveria vendosen deklarime te reja. Sipas Hay Group. me sukses.000 £. Sipas Hay Group. " 2. gjate se krizes. Shume aksionere kane argumentuar. Ai gjithashtu pasqyron nje rol te ekzekutivit ne kompani. shperblimet vjetore kane deshmuar elasticitet per sa kohe ekonomite e Evropes kane mare veten nga recesioni. te tilla si opsione te aksioneve. Konkluzione dhe Rekomandime Konkluzione Modeli Anglo-Amerikan.aksione te kufizuara ) vazhdojne te perbejne nje pjese te konsiderueshme te pageses se ekzekutivit ne Britani te Madhe dhe ne te gjithe Evropen. Bonusi mesatari paguar per drejtuesit e bordit ne UK qendron ne 714.nje kombinim te pages baze vjetore dhe shperblimeve. kerkesa te reja te qeverisjes se korporatave te rendesishme dhe 86 . Ne kompanite Evropiane ka mbizoteruar vlera e ketyre shperblimeve gjate vitit te fundit.

Megjithate. dhe te nderlidhura te shekullit te 21. Se fundi. Edhe ekspertet qe nuk kane nje eksperience dhe pervoje nuk mund te bien dakord se si te merren vesh me nje rrezik kaq te madh dhe per pasojat potencialisht katastrofike te tij. Tregjet e sotme jane globale dhe pafundesisht me komplekse.anetaret e te cilit me sa duket nuk kishin asnje ide se çfare ata ishin duke bere. kompanite duhet te planifikojne te lene kohe shtese ne programin e tyre per bordin e ardhshem dhe mbledhjet e komisionit duke marre ne konsiderate zbatimin e rregullave te reja te SEC si ato jane miratuar. kompanite duhet te fillojne te marrin parasysh ndryshimet e kompensimit te ekzekutiveve tyre dhe praktikat e qeverisjes korporative qe mund te kerkohet ose eshte e nevojshme. Legjislacioni qe hapi deren ne krizen financiare . disa prej te cilave do te aplikohen per sezonin e ardhshem.duke lejuar leva masive qe do te aplikohen per CDOs(collateral debt obligation) . Megjithate. Perveç kesaj.u miratua nga Kongresi nje dekade me pare. ekziston nje dallimimadh tregu ndermjet ndalimit te manipulimit te aksioneve ne vitin 1930 dhe rregullimit te derivateve te tregut ne ekonomine e kompjuterizuar.Qeverisja e Korporatave 2010 kerkesa procedurale per kompensim te ekzekutiveve. kompanite duhet te marrin parasysh politikat aktuale e kompensimit te ekzekutiveve te tyre ne driten e kompensimit SAY-ONPAY(Thuaj-me-Pay) duke patur parasysh propozimet dhe marredheniet e aksionareve. Megjithate. Çfare kemi mesuar? 87 . reforma financiare qe beri nje shkurtim te gjere dhe te thelle eshte nje e keqe e nevojshme. Mesimet nga kriza Dy vjet kane kaluar qe nga deshtimi e "Lehman Brothers" qe precipitoi afer kolapsit te sistemit global financiar. Legjislacioni tani qe mori forme do te ishte rregullimi mei rendesishmi tregjeve financiare qe nga DepresioniiMadh. siç jane miratimiinje politike clawback dhe politikat e mbajtjes ne pune te punonjesve dhe konsideraten e pavaresise se anetareve te komisionit kompensimit dhe konsulenteve kompensim. Nderkohe. po behet shume e madhe dhe çfare duhet te bejne nese ata arrijne te pragu . shume nga kushtet e percaktuara nga ligjet dhe aktet do te zhvillohen me rregullat e fundit qe do te miratohen nga ana e SEC ne lidhje me shkembimet e letrave me vlere kombetare.mbetet shume e debatuar. Ne thelbin e saj reforma duhet te garantoje qe te gjitha tregjet e veshur me pllaka hekuri te jene plotesisht transparente. Çeshtja se si mund te parandalohen institucionet financiare te deshtojne.

Nje sistem kompensimiibazuar vetem ne baze te vellimit te shitjes eshte nje fatkeqesi ne pritje qe mund te ndodhe perseri. Kriza e ardhshem financiare nuk do te ndodhe ne te njejten menyre. qe duke pare te ardhmen qe eshte problematike. deshtime ne kursimet dhe kredi e viteve 1980. infektimi aziatiki monedhes ne vitin 1997. zhvleresimi meksikan pezo ne 1994.ai qe shmangu falimentimin e sistemit bankar te SHBA ne 1907. reformat e miratuara nga Kongresi ne prag te falimentimitte Lehman-Brother ishin nje pengese e nevojshme dhe efektive. Ka gjithashtu mini-kriza qe jane me te shpeshta. dy kryetaret Federal. Depresionit te Madh ne vitet 1930. profesori Harvard Business School Rakesh Khurana dokumentoi 88 duke nxitur ne kete menyre investimet e tepruara dhe kursimet . dhe perfundimiisistemit monetar te Bretton Woods ne 1971. qe kane shume me teper njohuri ne kete fushe kane pranuar se ata nuk arriten te perceptojne te çarat qe jane zgjeruar ne infrastrukture financiare te sistemit financiar. e motivuar nga sekretaret e mevonshem Federal per te mbajtur normat e interesit me te ulet se ata duhet te ishin.Qeverisja e Korporatave 2010 E para. Ne kerkimet per nje Shpetimtar Korporate: The Irrational Quest for Charismatic CEOs. Megjithate pabarazite globale ishin ndertuar gradualisht si forcat deflacioni nga Azia. dhe shperthimi dot-com bubble ne vitin 2000. Kritika Shume histori tregojne njerezit duke shprehur shqetesimin se CEOs jane paguar shume per sherbimet qe ato ofrojne. Por vitet e historise financiare te mesojne edhe nje mesim me te kthjellet. Bankat e investimeve te Wall Street luftuan ne nje beteje te suksesshme kryesisht per te ruajtur kulturen e tyre te (bonus-driven) te drejtuar nga bonuset. Dhe kjo do te ndodhe perseri. Por per shumicen e 30 viteve te fundit. Alan Greenspan dhe Ben Bernanke. nje mase qe çoi ne nje dekade ne rritje te inflacionit dhe renie e standardeve te jeteses. Qe pas falimentit te Lehman-Brother. dekurajuese. Po. ata qe jane ne pozita autoriteti nuk mund te llogaritin ate cfare eshte e drejte per te ardhmen. ajo qe eshte bere e njohur si "ModerimiiMadh" dobesohet ne peisazhin aktual te ekonomise globale. si rrezim te aksioneve ne treg ne vitin 1987. Krizat e renda financiare priren te ndodhin nje here per çdo gjenerate Ishte Morgan JP. mospagimi Rusiborxhit dhe deshtimet pasuese e nje fondi te madh mbrojtes te SHBA ne 1998.

ekzekutivet e SHBA bejne ne menyre te konsiderueshme me shume para se sa homologet e tyre europiane dhe aziatike. se rritja e pagave te ekzekutivit eshte nje efekt anesorithjeshteiofertes dhe kerkeses per talent ekzekutiv. ne jo me shume se 25 here se paga e punonjesit te paguar me pak. Per shembull. Sa me shume qe ata te paguajne CEO e tyre. mbrojtesit argumentojne. SEC-i ka pasqyruar edhe shumat e kompensimit ne faqen e saj per ta bere me te lehte per investitoret per te krahasuar shumat e kompensimit te paguar nga kompani te ndryshme. Ne vend te sinjalizimit te nje konspiracioni. ndersa ne Japonine konservatore nje drejtuesilarte ka pak alternativa tek tek nje konkurrent.i botuar nga Instituti per Studime te Politikave veren qe ka nje ndikim te tepruar kompensimiiekzekutivit per tatimpaguesit: Taksapaguesit e USA subvencionojne kompensimin ekzekutiv te tepruar .Qeverisja e Korporatave 2010 problemin e kompensimit te tepruar te CEO. Nje raport shkurt 2009.. Mbrojtesit e pagesave te larta per ekzekutivin thone se lufta globale per talentin dhe rritjen e kapitalit privat te firmave mund te shpjegoje shume rritjen e pagave te ekzekutivit. aq me shume ata mund te zbresin nga taksat. por u jepen ne menyre rutinore opsionet e aksioneve per pronesine e dhjete per qind te portofolit te kompanise. Eshte interesante te ballafaqohet rregullorja e SEC ne lidhje me kompensimin e ekzekutivit. Ekzekutivet e punedhenesit te tij te tanishem. ne Shtetet e Bashkuara ajo eshte e pranueshme. nuk ka kufizime kuptimplote se sa shume kompanite mund te zbresin nga taksat e tyre per llogari te shpenzimeve per kompensimin te ekzekutivit. me perpjekjet e Kongresit te adresuar per kete kompensim. madje edheiadmirueshem per nje drejtuesilarte te hidhet portofolit te kompanise marrin nje prerje te pageses. Megjithate. Per shembull. Nje reforme e propozuara qe ve tavan per reduktimin e tatimit. Komisioni Letrave me Vlere te SHBA (SEC) ka kerkuar nga kompanite publike tregetare te japin me shume informacion duke shpjeguar se si shuma e kompensimit te drejtuesve te tyre jane te percaktuara.me shume se 20 miliarde dollare ne vit .permes nje shumellojshmerie te taksave dhe difekteve te kontabilitetit. duke treguar se “kthimet e investimeve nga keto paketa te paguara jane shume te varfera ne krahasim me shpenzimet e tjera te burimeve te korporates. te kushtezuara me nje mbajtje te suksesshme. mund te prodhoje me shume se 5 miliard dollare shtese 89 ..

Çdo dollar qe eshte zbritur nga te ardhurat e firmes eshte subjektitatimit personal te individit qe paguhet me nje pagese te tille. Ne mund te besojme se. Raportet. Sindikatat kane qene shume te zhurmshme ne kundershtimin e tyre per kompensimin e larte te ekzekutiv. qe merr kete kompensim. komitetet e shperblimit kane nevoje per nje kuptim te qarte te bashkeveprimit ne mes shperblimit dhe strategjise se korporates nga njera ane. 90 gjeten se CEOs shume te paguar permiresuan rentabilitetin e kompanise ne krahasim me drejtuesit qe kane bere me pak per . dhe Thomas S. "Bordet tani nuk kane zgjidhje tjeter. por te trajtojne pagesen e ekzekutivit si nje mjet strategjik nese ata duan te shkelqejne ne nje treg gjithnje e me konkurrues. Shperblimet vjetore te ketij viti kane kercyer lart dhe ato nuk jane mbeshtetur domosdoshmerisht me fitimet e kompanive".Qeverisja e Korporatave 2010 ne te ardhura federale ne vit. ky studim do te marre ne konsiderate detyrimet tatimore te individit (CEO). Nga ana tjeter. Edhe pse nje propozim te tille si ky do te forcoje kontrollet mbi pagen per drejtuesit. dhe vleres se fituar nga kompensimiipaguar per drejtuesit me te larte nga ana tjeter. por jane te lidhura me objektivat e tjera te perdorura nga kompanite. tani me shume se kurre. studimet dhe vezhgimet e shumta degjohen si nje paralajmerim per komitetet e shperblimit te korporatave dhe per bordet e firmave te medha te Evropes.. Kompanite ishin te kujdesshem ne lidhje me humbjen e talenteve te tyre te larte.ne pagesen e drejtuesit te larte. dhe si rezultat. AFL CIO-sponsorizon nje faqe interneti te quajtur Ecxecutiv Paywatch icili lejon perdoruesit te krahasojne pagat e tyre me ate te CEOs ne kompanite. Nje studim nga studjuesit e Universiteti i Florides pune te ngjashme." Kercimi ne pagesat e bonuseve shkon kunder idese se kriza bankare dhe recesioni do te shkaktojne “nje ndryshim thelbesor. nje studim nga Profesoret Andersson Lynne M. Konkluzioni per kompesimin ekzekutiv ne kompanite dhe korporatat evropiane. shume prej tyre kane rishikuar performancen e stimujve dhe objektivat e tyre afatshkurter ne renie duke reflektuar ekonomine e ashper -duke e bere me te lehte per drejtuesit e larte per te goditur apo tejkaluar caqet. Batemann publikuar ne Journal of Organizational Behavior kane gjetur se drejtuesit shume te paguar kane me shume te ngjare qe te sillen me cinizem dhe per kete arsye tregojne tendencat e performances joetike. Pa kete qasje te qendrueshme afatgjate per kompensimin ekzekutiv nuk mund te kete sukses.

2). megjithate. Planet e tilla zakonisht perdorin kthimin total aksioner (total shareholder return) per nje periudhe shumevjeçare si nje mase e performances duke perfshire nje kusht qe nuk do te kete pagim. Komitetet e Kompensimit mund te deshirojne te marrin ne konsiderate metodat e meposhtme per tju pergjigjur ketyre ndryshimeve dhe sfidave: 1) Periudha performance me te shkurtra: Shume kompani kane levizur ose jane duke marre parasysh levizjen per periudha tremujore apo gjysme-vjetore te punes per te pakten nje baze te perkohshme. Planet sipas kesaj performance jane shoqeruar shpesh me nje kerkese per zoterim te aksioneve me shpresen se vlersimi ne baze te planit relativ afatgjate do te financoje kerkesen e pronesise nga ekzekutivi ne rast se objektivat jane plotesuar. dhe mungesa e kesaj qartesie mund te komplikoje procesin e percaktimit te objektivave te duhura te performances. ndersa jane duke mbajtur menaxhimin dhe punonjesit te fokusuar.Qeverisja e Korporatave 2010 Kompanite nuk jane duke shperblyer performancen e nevojshme ne termat e fitimeve. ose mbajtjen e njerezve te tyre me te mire. Rekomandime Probleme ne strukturen e kompesimit te ekzekutivit Vendosja e Targeteve te Performances Mjedisii tanishem ekonomik ka zvogeluar qartesine ne lidhje me ecurine financiare per shume kompani. pavaresisht nga performanca relative. duke ulur konkurrencen ne 91 . Vendosja e Niveleve te Pageses Disa komentatore kane inkurajuar komitetet e kompensimit te marrin ne konsiderate nje "Akumulim te pasurise" se ekzekutivit (shuma e pergjithshme e kompensimit te ekzekutivit qe ka fituar gjate qendrimit te tij ne kompani) ne percaktimin e niveleve te kompensimit. nese kthimi total aksioner do te jete negativ. Keto korniza me te shkurtera kohore mund ta bejne me te lehte vendosjen e qellimeve te pershtatshme te punes.Disa jane duke kerkuar ruajtjen e pjeses se tregut. kujdesen se zvogelimiikompensimit te ekzekutivit ne baze te shperblimit te kaluar mund ta beje ekzekutivin me terheqes per konkurrentet. Planet relative te performances : Shumica e kompanive po ruajne periudha performance afatgjate por duke vendosur objektiva ne drejtim te ecurise se tyre kundrejt performances se kompanive te tjera ne sektorin e tyre te tregut. Te tjere.

kompania nuk e ka marre emrin e "Goldman Sachs" derisa djaliitij Samuel Sachs u be partneriitij. e cila u bashke-menaxhua. dhe zyrtarisht me emrin e tyre "Goldman Sachs Company". se Citibank ishte tre here me e madhe. duke perfshire Ford Motor Company ne 1956.5. por ka qene prape ne gjendje per te dale ne nje pozite me te mire se konkurrenca e saj.1 Historik i shkurter dhe segmentet e biznesit te G-S Goldman Sachs Group.initial public offering) deri ne 1906.6 bilion $ per 69 milion aksione. por nuk shkoi permes ofrimit fillestar te saj publik (IPO. Goldman Sachs nuk ishte me nje central elektrik financiar sic ishte dikur. Gjate gjithe shekullit XX. Nga nje histori qe shkon neper disa shekuj te trazirave me te fundit financiare.5 Banka Goldman Sachs 2. 2. Goldman. Marcus Goldman. dhe JP Morgan Chase & Co ishte dy here. Kjo ishte arsyeja qe pas kesaj oferte publike firma u be e njohur zyrtarisht si "Goldman Sachs Group Inc". Goldman Sachs ndihmoi ne bashke-menaxhimin IPOs per disa nga kompanite me te medha dhe me te njohura ne Shtetet e Bashkuara. Sachs Co doli ne oferte publike ne New York Stock Exchange me nje fat te papritur 3. Inc qe ne fillimet e saj ka patur misionin qe te behet nje nga firmat me te medha investuese ne Wall Street. Ne maj 1999. Thashethemet ishin duke qarkulluar se Goldman Sachs do te duhet te bashkohej me nje nga keto firma ne qofte se deshironte per te qendruar 92 . Sachs vendosi se ishte koha per te shkuar drejt ofertes publike (IPO) ne 1998.Ky efekt mund te zbutet nga mjete te mbajtjes te tilla si: Periudha te gjata te perfitimit dhe Mandatin per pagesa te shtyra. Microsoft ne 1986. Goldman. Themeluar ne 1869 nga nje emigrant gjerman. Disa komentues kane sugjeruar gjithashtu krahasimin e pageses totale te nje ekzekutivi me kthimin aksioner te krijuar gjate qendrimit te ekzekutivit. Goldman Sachs ka pasur ulje dhe ngritje si nje gjigand financiar. Kompania u rendit e para ne New York Stock Exchange ne 1896.Qeverisja e Korporatave 2010 paketen e tanishme te pagese se ekzekutivit. dhe Yahoo! ne 1996. Sears Roebuck ne vitin 1906.

Segmenti i Tregtise dhe Investimeve kryesore fokusohet ne ekzekutimin e transaksioneve per konsumatoret me shumellojshmeri te gjere te individeve. Perveç kesaj. Inc. dhe MenaxhimiiAseteve dhe Sherbimet e Letrave me Vlere.185 milione. Segmentet bankare investuese te Goldman ndihmojne korporatat dhe institucionet financiare te planifikojne dhe te ekzekutojne strategjite financiare ne tregjet e kapitalit. investimiisegmentit bankar ne operacionet e Goldman ka qene meivogliite ardhurave neto te segmenteve te saj te biznesit. edhe pse nuk eshte nje banke nje investimi. $ 31. dhe 25. ajoi ben investimet kryesore principale ne te dy drejtimet: direkt dhe indirekt. bashkimet dhe blerjet. 2007. Gjate tre viteve te fundit fiskale. SegmeniiInvestimeve Goldman Sachs ndahet ne dy komponente: Financial Advisory and Underwriting 2) Trading and principal investments. ai angazhohet ne berjen e tregut ne menyre elektronike si nje specialist ne shkembimet financiare te drejta ne USA dhe qarteson transaksionet e konsumatoreve ne aksione kryesore. $ 7.dhe ne shkembimet ne te ardhmen ne mbare boten.562 $ milion per vitin 2008.opsionet e aksioneve.629 $ milion respektivisht per vitet 2008. Investimet tregtare dhe principale. 2009). duke perfshire financimin e borxhit dhe kapitalit. institucione financiare. eshte nje lider ne industrine bankare investuese. Nepermjet segmenteve investuese te saj bankare. Goldmaniofron klienteve nje game te gjere keshillash: per strukturimin. Segmentet e biznesit Goldman Sachs ndan Aktivitetet kryesore operative ne tre segmentet te vecanta te biznesit : Investime Bankare. dhe qeverite.555 milion. dhe financimin e projektit. duke u radhitur numri nje ne Bashkimet dhe Blerjet globale (M & A) si dhe ne te gjithe boten per leshimet e aksioneve publike te perbashkta (Wetfeet. dhe sherbime nenshkrimi. Segmenti meimadhibiznesit te Goldman Sachs bankare te eshte Trading and Principal Investments me te ardhurat neto prej $ 9.2007. por eshte ende themelor ne perfitimin e Goldman Sachs. Goldman Sachs. Operacionet e Investimeve bankare siguruan te ardhurat neto prej $ 5. korporata. Ne lidhje me bankingun tregtar te Goldman dhe aktivitete te tjera investuese.Qeverisja e Korporatave 2010 ne det.226 milion. Ishte Henry Paulsonicili ishte ne gjendje te mbante pozicionin e Goldman Sach-se ne boten financiare.2006(Goldman Sachs Group Inc. 2008). 1) Banking Investment.063 milione. dhe 5. dhe 2006. permes fondeve qe ajo 93 .

3)Menaxhimi i aktiveve dhe sherbimet e Letrave me vlere. qe solli ne te ardhurat neto shifrat $ 7. tre apo kater dyzine rregullatore te bankes do te jene ne mjediset e kompanise. si dhe strategjite per te gjitha llojet e pasurive te medha per investitoret individuale dhe institucionale te Goldman. me shume likuiditet.974 milione. por ata nuk do te qendroje ne mbrojtje per nje kohe te gjate.Qeverisja e Korporatave 2010 ngre dhe menaxhon. Pasojat e pritshme te metejshme perfshijne rritjen e ngadalshme ne fitime qe ka shume te ngjare qe pjesa kryesore e ketij fitimi te ishte e kompensuar nga rritje me e qendrueshme ne te ardhurat dhe dicka me pak nga nivelet e larta te fitimit nga cmimet te aksioneve te saj. Sherbimet e menaxhimit te aseteve (Pasurive) jane te ndara nga ato te letrave me vlere si komponente individuale. dhe 2006. dhe individe te nje niveli te larte te ekspertizes. tashme dominuese ne Evrope dhe Azi. Segmenti iinvestimeve tregtare dhe principale te Goldman eshteindare ne tri komponente: Te ardhurat fikse: Valuta dhe Commodite. planifikimin. Nen presionin pergjate krizes financiare. pasi ato jane ne te gjitha kompanite e medha bankare.206 milion. Goldman Sachs ka ndryshuar prej statusit te ri te saj bankar. Arriten atje per arsye mbrojtese. dhe Investimet principale. dhe "jastek" kapaciteti per te absorbuar humbjet afat-shkurter. Modeliibiznesit te Bankave Universale. dhe 6. Avantazhi kritiki bankave universale eshte se ato 94 . Disa ndryshime te rendesishme financiare do te vinin me kalimin ne statusin bank-holdingcompany si: tregues me te ulet te levave te perdorimit. Segmentiitreteibiznesit te Goldman eshte Menaxhimiiaseteve dhe divizioniisherbimeve te sigurimeve. 2007. Por shanset jane qe kjo nuk do te jete nje ndryshimimadh. dhunti. Papritmas bankat kryesore te investimeve jane bere banka universale ose te pakten ato jane te rregulluara tani ne bank holding companies. brokerage. pasi ato do te sulmojne shume shpejt. Equities. Keshtu qe ne disa menyra. 7. Kolektivisht. ne vitet e fundit eshte bere gjithnje e meirendesishem per bankat e medha te Amerikes korporatave ashtu si ata kane kerkuar te tregojne muskujt ne nje biznes shume fitimprures qe perfiton nga letrat me vlere dhe bankat e investimeve. Gjithashtu. raporte te larta kapitalit. ky segment biznesi ofron keshilla per investimet.474 $ milion per vitin 2008. dhe sherbime sigurimi te fondeve. Ky segment gjithashtu siguron finance. Goldman Sachs Group Inc eshte konvertuar nga nje Banke Investimesh ne nje kompani bankare e tipit HOLDING COMPANYne shtator 2008.

Klientet e kane kerkuar gjithnje banken Goldman Sachs per financim te konsiderueshem ne bashkpunim me firmat qe veprojne si financues kryesor. Tatimpaguesit pranuan nje kthim vjetor 23% per 10 billion $ te investimeve te tyre vjeshten e vitit te kaluar ne Goldman. ataidhane tatimpaguesve hakun qeitakon ne shtator. Banka Goldman Sachs simbolizon kunderthenie te thella dhe armiqesi qe njerezit ndjejne ndaj korporatave ne Amerike ne pergjithesi.2 1) Kompesimi i drejtuesve ekzekutive tek G-S dhe fakte te ndryshme qeverine 1. Mareveshjet e garancise te Goldman Sachs me TARP jane me te mira se ato qe tatimpaguesit kane marre deri tani. Sic kemi thene TARP (Troubled Asset Relief Program) lejoi Departamentin e Thesarit te Shteteteve te Bashkuara per te blere apo te siguruar deri ne $ 700 miliard pasurite e rezikuara. Rruga e WARREN BUFFET ne shpetimin e Goldman Sachs me nje cash-infuzion prej 5 miliard$ ne kulmin e panikut te Wall Street eshte nje mundesi per te shqyrtuar se çfare kushtesh te marreveshjes se tij mund te na shpjegojne ne lidhje me te ardhmen e kapitalit ne sektorin financiar. Goldman Sachs ka marre miliarda ne te holla nga TARP ndersa CEOisajimeparshem. 2. Henry Paulson. per t'i ndihmuar ata qe te kthejne keshillat e tyre ne veprime.Qeverisja e Korporatave 2010 pranojne depozita dhe per kete arsye kane akses ne kapital shume me teper se cmund te kene bankat e investimeve. Ne vend te kesaj. dhe per Wall Street ne menyre specifike. dhe asnje banke tjeter nuk ka force te tille ne sherbim. Ashtu si kjo lidhet dhe me Goldman Sachs.1billion$ per te shlyer urdher-pagesat te Goldman Sachs tha se pagoi aksioneve te leshuar nga Thesari vjeshten e 2008. Qe prej te pakten prillit te vitit 2009. ai privatisht negocioi nje marreveshje shume te veçante per aksione te preferuar qe e beri kapitalin shume te shtrenjte per Goldman. perfaqesues nga Goldman Sachs kane thene se taksapaguesit meritojne nje kthim te drejte per investimet e tyre. Buffett nuk ka blere aksione te zakonshme te Goldman Sachs. ose shpejtesi dhe intensitet komunikimi te brendshem apo te numrit te veprimive. sherbeu si SekretariThesarit gjate muajve te fundit te administrates se Bushit. 2) InvestimiiWarren Buffet tek Goldman Sachs. Vetem disa banka universale kane kaq shume force konkurruese si Goldman Sachs. Ai mori 5 billion $ ne vlere aksione te preferuara qeisiguroi atij nje dividend 10% dhe garanci per te blere 5 billion $ ne aksione te zakonshme 95 .5. ne treg.

kryetar dhe CEOikorporates “Berkshire Hathaway.9% te kapitalit te AIG. operacionet e Evropes kontinentale jane te bazuara ne Paris. Ai eshte aksioneri kryesor. dhe Zyra e saj aziatike seline e ka ne Hong Kong. Rezerva Federale e Shteteve te Bashkuara( The United States Federal Reserve Bank ) me 16 shtator 2008 krijoi nje lehtesi krediti prej 85 miliard$ qe arriti te mundesoje kompanine te permbush detyrimet e rritura te kolateraleve qe ishin me nje klasifikimin ne renie dhe te kredive te çrregulluara. investitor industrialist dhe filantropit. Goldman Sachs mund te kete shitur klienteve te saj letra 96 . Sipas "Forbes" 2008 Global liste 2000. Zyra drejtuese britanike eshte ne Fenchurch Street ne Londer.(AIG) eshte nje korporate amerikane e sigurimeve selite e se ciles jane te vendosura ne Ndertesen Nderkombetare Amerikane ne New York City. ne kembim te leshimit te nje urdhri te aksioneve tek Rezerva Federale per 79. Inc. Rezerva Federale ra dakord per te paguar 22. (mortgage securities). AIG vuajti nga nje krize e likuiditetit kur shkalla e saj e kreditit ishte e reduktuar nen nivelein "AA".1billion$ per kontratat e sigurimit qe Goldman Sachs kishte blere nga AIG per t'u mbrojtur nga renia e çmimeve te sigurimeve mortgage. Ai eshte nje nga investitoret me te suksesshme ne bote. 5) Askush nuk duhet te jeteihabitur se kishte shume zili dhe ne menyre te neveritshme per bankat investuese te Wall Street. Warren Buffett Edward eshte nje amerikan. Kjo kompani siguroi 10% te aksioneve te preferuara te Goldman Sachs. AIG me pas ka shitur nje numer te filialeve te saj dhe pasurite e tjera per te paguar kredite e marra. me mbeshtetjen e nje investimi te madh sa : 70miliard$ + 60miliard$ linje kredie + 52. Rezerva Federale dhe ThesariiShteteve te Bashkuara prej majit 2009 kishin shtuar mbeshtetjen e mundshme financiare per AIG. Goldman Sachs ka liruar veten nga mbikeqyrja qeveritare mbi kompensimin e ekzekutiveve te saj duke shlyer 10 billion$ te TARP. 4) Perveç fondeve TARP. AIG ishte dikur kompania e 18-te me e madhe publike ne bote. 3) Me pak se nje vit me vone pas krizes.5 miliard$.5miliard$ per te blere asetet te bazuara ne kolateral te zoteruara ose te garantuara nga AIG. ne shtator 2008. Goldman Sachs perfitoi edhe: Grupi Nderkombetar Amerikan(AIG)..Qeverisja e Korporatave 2010 me nje çmim prej 115 $ nje aksion. dhe vazhdon te kerkoje bleres per asetet te saj.. American International Group. Shpesh quhet "investitori legjendar Warren Buffett". duke rritur shumen totale ne dispozicion per te deri 182.

jepet nje pasqyre grafike te kompesimit te drejtueve ne Goldman Sachs per dekaden e fundit duke pasqyruar sakte trendin e qendrushem te kompesimit ekzekutiv deri ne vitin 2008 dhe nje ritje e te ardhurave (net revenue) te kompanise gjate kesaj decade deri para krizes ku te ardhurat dhe kompesimi ekzekutiv bien deri ne 50% dhe nje permiresim ne vitin 2009. dhe pervetesuan $ 1billion. Shihet qe kompesimi eshte percaktuar sipas performances se kompanise. Qe Goldman mund te kete vepruar ne nje menyre mashtruese (nese nuk eshte penale) duket." Ne tabelen 2. te Anekx.5. Sipas Komisionit te letrave me vlere dhe te Exchange.e njohur me titullin e duhur. konseguenca e shitjes nga Goldman Sachs te obligimeve te huave me kolateral. nje Fond mbrojtes me te cilen Goldman bashkepunoi. Lloyd Blankfein. Ndersa per strukturen e pages ose raportin e shperblimit me cash apo aksione per dekaden e fundit nga tabela e meposhtme shifet se paga ne CASH ka trend zvogelues dhe me vogel ne vlere nga kompesimi me aksione e cila mund te kthehet ne cash pas nje periudhe te gjate kohe. 97 .menaxhuese parash. se bashku vune nje portofol me rrezik te larte hipotekor.3 • midis rritjes se te ardhurave te kompanise dhe rritjes se Objektivat dhe kriteret e kompesimit te G-S pas krizes Perforcimi tek Goldman Sachs. Obligimet e huave te kolaterizuara (CDOs) jane nje llojisigurimeve te mbeshtetura ne asete (ABS=asset-backed security) vlera e te cilave dhe pagesat rrjedhin nga nje portofolite ardhurave fikse te aseteve kryesore.por jo se nuk ka ika kthyer mendjen investitoreve te tjere qe ti kerkojne keshilla dhe sherbime firmes te pakten deri tani. Tabelat 3 dhe 4 tregojne lidhjen jo te forte kompesimit ekzekutiv.SEC. 2. Goldman sachs me vone e zevendesoi Fondin me nje banke gjermane dhe me nje bank ne New York.5 billion $ ne tremujorin e pare te ketij viti duke bere ate qe CEO e tij.pasi kjo zvogeloi fatkeqesine e CDOve.Qeverisja e Korporatave 2010 me vlere dhe nuk ishte aspak e vogel. Abacus 2007-AC1. 6)Goldman Sachs u kthye ne nje fitim 3.ika quajtur dikur "punet e perendise.

rregullimi efektiv eshteinevojshem. Megjithate nuk eshte e mjaftueshme vetem njohja por edhe identifikimii ekspozimit ndaj rrezikut. Perseri. Mungesa e transparences fsheh ekspozimin e vertete te gjiganteve si AIG dhe ne dem te aksionereve nderkombetare dhe te publikut amerikan Goldman Sachs ka prodhuar raporte te panumerta per Kongresin ne lidhje me rruget e ndryshme per te arritur nje treg transparent. sistemiiparave duhet te jeteibesushem nga te gjithe. duke perfshire edhe Goldman Sachs. Kris Gopalakrishnan. rregullatori duhet te jete ne gjendje qe se pari te njohe te gjitha rreziqet qe mund te jene te ekspozuar ne nje institucion dhe te kerkoje qe keto rreziqe te njihen. Ne menyre qe te rrjedhin lirisht. Me qellim per te mbrojtur sistemin. Prishja e 98 . ka deklaruar kohet e fundit: "Shume nga sfidat ekonomike me te cilat perballemi jane rjedhiminje krize globale te besimit. • Transparenca. Nuk ishte nje problem themelor ne sistemin e vjeter ne se ajo ishte shume e lehte per institucionet financiare te sheshonte mohimet dhe injorojnte problemet qe lejojne rreziqet sistematike per te depertuar ne treg.Qeverisja e Korporatave 2010 Mesimi kryesorinxjerre nga kriza financiare eshte nevoja per rregullimin sistematik efektiv. Ne e kemi humbur besimin dhe mungesa e transparences na çoi ne situaten tone te tanishme. keto rregullatore duhet te marrin masa te menjehershme per te kufizuar ndikimin e tyre te pergjithshem dhe te mbrojtur sigurine e pergjithshme te sistemit. Shume firma. por duke vazhduar te luajne ne te dyja anet e gardhit. Ata publikisht kane deklaruar se ata mbeshtesin mbikeqyrjen rregullatore. Investitoret dhe analistet kane arsye te mira te pushojne dhe te marrin parasysh kur dhe ku perpjekjet e tyre dhe investimet do te jene te sigurta. Infosys CEO. kane argumentuar se pasurite e tyre duhet te jete vleresuar me çmim e drejte te tyre sipas vleres se tregut dhe jo me vleren e tyre historike. Kjo mungese e besimit eshte thelbesore per biznesin qe duhet parandaluar per nje lulezim te tij. Kushdo qe eshte pergjegjes per ushtrimin e rregullimit duhet te jete ne gjendje per te pare e per te percaktuar me heret zonat me rrezik per te parandaluar ate te behet aqimadh sa se shpejti te infektoje dhe kercenoje te gjithe sistemin financiar. Nese problemet sistematike do te fillojne te lindin.Kohet e fundit ka pasur nje fokus ne ate se mbi cilet duhet te bie pergjegjesia dhe detyra per kete rregullim.

Goldman Sachs 99 . Programi GSTRUE(Goldman Sachs Tradable Unregistered Equity OTC Market) ishte loje e re ne USA. ata do te marrin aksione qe duhet te mbahen per te pakten 5 vjet.Qeverisja e Korporatave 2010 Rregullatorit ka nxitur shkembime te panumerta. 1) Bonuset e kompensimit duhet te jene te lidhura me afer me performancen afatgjate te kompanive. Ky lloj tregu eshte veçanerisht terheqes per firmat qe vendosin nje vlere te rendesishme ne mbajtjen e operacioneve te tyre te fshehta dhe duke qendruar jashte vemendjes publike (Ehrenberg. kriza eshte verejtur ne strukturen kompensuese ne industrise bankare. Blankfein ka marre 9. Nese sherbimet financiare te punesuarve nuk perbejne "pune te kualifikuar". nje punetor mesatar ka mare 32.048 $ ne 2009. Ne pergjithesi. ne vend te kesaj. Kjo perfshin dhe vleren e aksioneve te dhena ne shkurt te vitit 2010 per performancen e vitit 2009. Goldman Sachs njoftoi se do te heq dore nga shperblimet ne te holla. 2) Drejtoreve jo-ekzekutiv duhet tu lejohen te luajne dhe te jene te afte te luajne nje rol te forte. Ne nje interviste te publikuar ne Wall Street. atehere kerkesa per sherbimet e tyre do te venitet. 2007). Per krahasim.disa prej te cilave jane drejtuar kryesisht nga Goldman Sachs.657 $ ne kompensim total. BordiiGoldman Sachs shprehu kater pika ne drejtim te asaj qe konsiderohet e pershtatshme per praktikat e kompensimit (Dauer. 2009). • Kompesimi bankar Kohet e fundit.862. 3) Eshte e rendesishme qe politikeberesit dhe rregullatoret nuk vene kufij artificiale per kompensimin e drejtuesve ekzekutiv. Lloyd C. 4) Forcat e ofertes dhe kerkeses per punonjes te kualifikuar duhet te lejohet te funksionoje. Ne pergjigje te shqetesimeve nga aksioneret dhe publiku. Kompania e dha per vitin 2009 çmimin e aksioneve ne fillim te shkurtit 2010. Blankfein e ka kaluar 307 here e pagen mesatare te nje punetori. (bonuset) per ekzekutivet per vitin 2009 dhe. Ne 2009. Lloyd C. te parregulluara dhe te paregjistruara ne treg . Kontrollet do te jene sipas rasteve (circumnavigated).Nje sistemivlersimit te fitimit te menjehershem dhe te dukshem me cash-bonus nuk eshte e pershtatshme.

Qeverisja e Korporatave 2010
pagoi me shume se 16 billion$ ne vitin 2009 kompensime, perfitime dhe shperblime, e barabarte prej 500,000 $ per punetor. Drejtuesit kryesore ne Goldman Sachs morren edhe perfitime te tjera perveç kompensimit. BLANKFEIN dhe te tjere ekzekutive te larte te Goldman Sachs morren pjese gjithashtu nga fondet e investimeve private qe firma menaxhon per klientet e saj ne fushen e bankave tregtare, kapitaleve dhe veprimtarive te tjera. Ne 2009, Blankfein marri 18.700.000 $ ne shperndarjet nga keto fonde. Goldman Sachs shpenzoi 2.830.000 $ ne perpjekjet e lobimit ne 2009 per shume çeshtje duke perfshire: derivate te rregullores, risk sistematik, reforma rregullatore, kompensim ekzekutivesh, TARP dhe tek legjislacioni per te zgjeruar mbrojtjen financiare te konsumatorit. Banka punesoi 29 lobiste, nje nga ekipet me te medha midis kompanive financiare ne Amerike. Goldman Sachs eshte anetariShoqates se Letrave me Vlere te Industrise dhe Shoqates se Tregjeve Financiare,(Securities Industry and Financial Markets Association) nje grup qeika kundershtuar tatimet ne transaksionet e sigurimeve. Blankfein eshte zevendes kryetariForumit te Sherbimeve Financiare,nje grup qe e ka kundershtuar kufizimin e madhesise se institucioneve financiare. Ai eshte gjithashtu nje anetaritryezes se rrumbullaket te biznesit qe ka kundershtuar korporative si pjese e çfaredo legjislacioni te rregullimit financiar. Sa eshte kompesimiiLloyd C. Blankfein per vitin 2009? Sa Minimumiirroges se 654 puntoreve Sa rroga mesatare e 307 puntoreve Sa 24 paga te President teUSA Si meposhte, krahasimiikompesimit te CEOs me pagen e punonjesve: Annual Lloyd C. Blankfein Minimum Wage Worker Average Worker U.S. President $9,862,657 $15,080 $32,048 $400,000 Weekly $189,666 $290 $616 $7,692 Daily $37,933 $58 $123 $1,538 Hourly $4,741 $7.25 $15 $192 Per Minute $79 $0.12 $0.25 $3.20 reformen e qeverisjes

100

Qeverisja e Korporatave 2010
Objektivat mbi kompesimin e ekzekutivit sipas korporates.
(Goldman

Sachs Compensation Practices. Goals of Compensation. March 2010)

Objektivat bazohen ne keto shtylla kryesore: Terheqjen dhe mbajtjen e Talenteve Terheqja dhe mbajtja e talenteve eshte thelbesore per suksesin afatgjate si nje firme Korniza jone e kompensimit eshte projektuar per te terhequr dhe mbajtur kapitalin me te talentuar te njerzor, per te cilen ne besojme se ka kontribuar ne performancen tona relative
-

Lidhja direkte e vendosur e Kompensimit me Performancen Kontratat e punesimit te garantuara Ekzekutivet duhet te perdoren vetem ne rrethana te duhet te shmangen plotesisht

jashtezakonshme, dhe garancite shume-vjeçare

dhe njerezit me shume te paguar mund te perjetojne me shume

ndryshueshmerine ne kompensimin e tyre bazuar ne ndryshimet nga viti ne vit ne rezultatet e firmes. Vlereson performancen e punes me kalimin e kohes Kompensimi, ne shumicen e rasteve, perfshin kompensimin e gjykuar ne menyre te lire, si te pershtatshme dhe qe i jepet ne fund te vitit. Perqindja e kompensimit qe jepet ne te holla duhet te ulet ashtu si kompesimi total i punonjesve duhet te rritet. Vlersimi i bazuar ne drejtesi duhet te jete subjekt i perfitimit dhe kufizime te tjera per nje periudhe te zgjatur kohe. Keto kufizime do te lejonin per konfiskimin ose nje zhvatje (clawback) ne periudhat e ardhshme Inkurajim i tepruar ose marja e riskut e perqendruar Si pjese e shqyrtimit vjetor te performances se nje individi,profili i ndryshueshem i riskut te bizneseve duhet te merret parasysh Prodhuesit e te ardhurave nuk duhet te percaktoje kompensimin e menaxhereve te riskut. Kontratat ose vleresimet nuk duhet te bazohen ne perqindjen e te hyrave te gjeneruara nga individet te veçante Lidhja e interesave te aksionereve dhe punonjesve Punonjesit duhet te mendojne dhe te veproje si aksionere afat-gjate. Duke u investuar nemenyre te konsiderueshme neaksione e kompanise me kalimin e kohes, si pjese e

101

Qeverisja e Korporatave 2010
njekompensimi individual, avancon kulturen e partneritetit dhe te administrimit te kompanise tone. Aksioneret kane nje vote keshillimore mbi parimet e firmes per kompensim, ashtu si dhe ne kompensimin e te quajturve NEOs(Named Executive Officiers) ne takimin Vjetor te Aksionereve 2010

Kompesimi vjetor. Kompesimi i drejtuesve ne vitin e pare eshte i perbere nga paga vjetore plus, sipas rastit, kompensimin e gjykuar ne menyre te lire dhe te vlersuar ne fund te vitit te dyte. Per punonjesit ne pergjithesi afer nje pragu teardhurash minimale, kompensimi diskret i gjykuar ne menyre te lire eshte i perbere nga dy komponente: cash plus kompensimin ne baze te aksioneve (equity based compesation) Kompensimi ne cash ne nje vit te vetem nuk duhet te jete aq i madh sa te permbys vleren e aksioneve e atribuar per stimuj afatgjate qe mund te realizohet vetem permes sjelljes se pergjegjegjshme dhe performances ne terma afatgjate. Perqindja e kompensimit qe jepet ne cash duhet te ulet ashtu si kompesimi total i punonjesve rritet Proces vjetor "360 gradesh" te vlersimit te performances. Vleresimi i performances se nje individi perfshin reagimet dhe feedback-un te pershkruar nga eproret,vartesit dhe koleget, duke perfshire edhe perfaqsuesit nga jashte si njesite individuale te biznesit ose dhe divizionet. Fushat e Vleresimit perfshijne produktivitetin, punen ekipore,komunikimin dhe pajtueshmerine. Njohja e performances individuale duhet te kufizohet nga performanca e kompanise, dhe te mos jete jashte linjes me tregun konkurrues per talentin dhe performancen perkatese. Qeverisje e kompesimit. Pasqyre e Struktures se qeverisjes se Kompensimit per NEOt ne Goldman Sachs Keshilli i Pavarur Mbikeqyres

102

miraton strukturen e kompensimit. Modeli i bisneseve te sherbimeve institucionale financiare. Komiteti i Kompensimit miraton kompensimin per CEO-n dhe NEOt e tjere. dhe te gjitha termave te shperblimeve Qeverisja e korporates Vleresimi dhe Komiteti i Kompesimit vlereson punen e CEO-se para se kompensimin e tij per ate vit fiskal qe Komiteti i Kompensimit te GS te percaktoje merr ne konsiderate rezultatet nga procesi "360-gradesh" i feedbackut. 103 . Aksioneret do te kene njevote keshillimore mbi parimet e kompensimit dhe ne kompesimin fiskal te vitit 2009 per drejtuesit ne Takimin Vjetor te Aksionereve. Vota Keshilledhenese mbi Parimet e Kompensimit te kompanise dhe Kompensimin e NEO-t e GS. Komiteti i Kompensimi gjithashtu mban nje konsulent te pavarur kompensimi. Goldman Sachs gjeneroi para taksave nje marzh mesatar fitimi prej 29% midis viteve 2000 dhe 2008 duke qene me i miri ne gjithe sektoret ne Fortune 500 (grafiket e performances). pasqyron te dhena ne lidhje me nje grup te matesave te performances nga nje numer punonjesish. ka prodhuar rezultate te konsiderueshme shume me terheqese per aksioneret se industri te tjera.Qeverisja e Korporatave 2010 Komiteti i Kompensimit. per te ndihmuar ate ne shqyrtimin e programeve te kompensimit. Pasqyra e veprimeve te Programeve te Kompensimit Menaxhimi dhe Komiteti i Kompensimit te Goldman Sachs shqyrton programet te kompensimit per te vleresuar nese ato jane te pershtatshme dhe per te permbushur objektivat e kompanise. me te cilen Goldman Sachs afersisht manaxhon. Terheqja dhe mbajtja e Talenteve tregon se eshte nje biznes i orientuar nga kapitali njerzorGoldman Sachs vepron ne nje industri teorientuar nga kapitali njerezor dhe te nxitur per te konkurruar per talentin me te mire ne dispozicion ne nivel global. Principet e zbuluara publikisht te kompesimit Principet e kompesimit te Goldman Sachs si dhe Parimet Kompensimit reflektojne parimet e pergjithshme qe udhezojne Komitetin e Kompensimit. i cili eshte aktualisht i perbere nga te gjithe drejtoret te pavarur. duke perfshire shumat e paguara ne CASH kundrejt shperblimeve te bazuara ne aksione. i cili ofron sherbime vetem per antaret e Komitetit te Kompensimit dhe jo per kompanine.

Banka gjithashtu tha se bordi i saj hodhi poshte kerkesat e disa aksionareve per te hetuar pagesa te koheve te fundit te paguara dhe te shperblej me pagesa te tepruara. do te jene pergjegjes per kontributet bamirese qe Goldman eshte duke bere si nje apologji per aktivitetet e saj.BVPS gjate dekades se fundit. me teper se sa aksioneret. kompesimi i bazuar ne aksione te cilat mbahen per nje kohe te gjate si dhe jane subject i clawback. Ajo kerkoi te ndaloje ndarjen afersisht te 47% te ardhurave neto nga fitimet e Goldman per vitin 2009. Zedhenesi i Goldman-it Ed Canaday tha: "Ne besojme se padia eshte teresisht pa merita. Goldman ka qene ne qender te nje debati publik rreth asaj se si bankat sa duhet te paguaje ne prag te krizes financiare 2008. Nderkombetar Electric ngriti padi ne Gjykaten te kancelarise se duke kerkuar te rimarre parate prej kompanise ne emer te aksionareve te tjere. Goldman Sachs eshte hedhur ne gjyq dhe prej fondeve te medha Goldman Sachs Group Inc eshte hedhur ne gjyq nga nje fond i madh pensionesh qe e akuzoi banken e investimeve te Wall Street reth mbipagesave te ekzekutiveve dhe drejtuesve te saj. EPS.Avokateve ne Shtetet e Bashkuara kishin parashikuar nje vale e veprimit juridik 104 .Qeverisja e Korporatave 2010 Duke mbajtur nje raport te larte ne strukturen e kompesimit te drejtuesve.9 sipas 3-mujoreve. Fondi i Puntoreve te Bashkimit Delaware. Padia eshte e ngjashme me nje tjeter te ngritur ne te njejten gjykate ne janar nga Autoriteti iTransportit te Pensilvanise Juglindore. ose SEPTA.".7. duke thene se nje shperndarje e tille " eshte nje dem shume i madh per kompanine. qe mbikqyr tranzitet publike ne zonen e Filadelfias. per nje raport 36 %kompensim. Ne kete menyre GS ka aritur vleren me te madhe mesatare vjetore te kthimit ROE. Me te detajuar kompesimet per vitet 2008 dhe 2009 jepen ne tabelat 6. Per opsionet e aksioneve dhe aksionet e kufizuara pati nje zgjerim ne kohe te kufizimit per transferim ne cash. duke krijuar vlere per aksioneret. pas marrjes miliarda dollare nga parate e paketave te shpetimit (bailout) Goldman tha se do te ve kapak per shpenzimet e kompensimit per vitin 2009. si kompensim per ekzekutivet.8. pavaresisht nga postimi i nje fitimi rekord."Padia gjithashtu deshiron qe Shefi Ekzekutiv Lloyd Blankfein dhe manaxheret e tjere. Goldman Sachs nxiti drejtuesit me shume drejt performances. ndersa pranoi se mund te perballet me "publiciteti negativ" nga portretizimi mediatik.

1 Ekzekutivet me te paguar me performance te larte.708 Page per 2008: $ 484.75 Page baze per 2009 Cash Bonus Aksione Grante dhe obligacione Te tjera Sanjay Jha iu bashkua Motoroles ne gusht.6 Ekzekutivet me te paguar ne bote 2. Kush jane 5 ekzekutivet me te paguar ne bote? 1.000 $359. Keller Rohrback.615 Perfitime te tjera: $ 412. "Nje çeshtje kyçe eshte nese kjo eshte nje incident i izoluar apo pjese e nje modeli te bankave te investimeve duke inkluduar me fondet mbrojtese per qellim qe te futeshin ne rezerve letrat me vlere qe ata krijuan dhe i shiten te gjuajtur investitore te paqellimte. tha: "Ne jemi duke hetuar te tjera obligime te huave te kolaterizuara te tregtuara nga Goldman Sachs ne te cilat Goldman ose persona qe veprojne ne interes te Goldman hodhen duke vene bast ndaj letrave me vlere te sigurimeve qe Goldman shiti per klientet e tij. Martin Waller 2.544 $905. avokatet ishin duke per investitoret qe kane humbur parate ne produktet Abacus te Goldman qe te bashkohen ne nje veprim te mundshem ndaj bankes. Sanjay JHA. tha se ai kishte filluar nje shqyrtim te rastit.769 $836.462.356. ne perpjekje per te mbeshtetur perpjekjen e biznesit te telefonise celulare Motorola. ndersa pergatitet per shitjen si nje 105 .6 milione $8."Christine Seib ne New York. Qe atehere. nje firme e klasit te veprimit." Ne fundjave.931 $2.24 milione $0 $ 3.Qeverisja e Korporatave 2010 naten e fundit ne prag te ngarkimit prej $ 1billion te mashtrimit ngritur kunder Goldman Sachs nga SEC Richard Blumenthal. bashke-CEO i “Motoroles” Kompensim gjithsej: Bonus: Aksione: milione Per 2009 $ 11.136 $4. kompania ka kaluar disa raunde te shkurtimeve te vendeve te punes. joshur nga rivali Qualcomm.004. perfaqsuesi ligjor i Connecticut.096 Grante & obligacione:$ 6.6.

813 $0 $78.Qeverisja e Korporatave 2010 kompani te divizionit te telefonise celulare. CEO i “Walt Disney Co” Kompensim gjithsej: $ 51.6 milione Bonus: $ 10. Disney eshte gjithashtu duke 106 .946 FYE 5/31/09 Themelues i Oracle Larry Ellison eshte nje person i perhershem. ne listen e top-paid CEOs: Ai ka grumbulluar nje shume rreth $26. qe kur ai krijoi kompanine.5 milione Grante & obligacione: $71. ne tre dekada.586.421. Larry ELLISON. 3. kishin nje pakete kompensimi per 2008.9 milione Page per 2008: $ 2 milione Perfitime te tjera: $ 773.6 miliard dollare ne aksione te Oracle.5 miliard dollare. Jha bashke-CEO ne Motorola me Gregori Braun.090 Grante & obligacione:$ 28. 2.501.4 milione Kompensim gjithsej: $ 84.4 milione Qe kur mori persiper funksionin me te larte Disney ne 2005. duke kapur deri Filmat “Pixar” dhe krijuar ekskluzivitetet e kompanise. Por dy burrat do te shohin pagat e tyre te tkurren ne 2009: Pasi Motorola ngriu pagat e punonjesve dhe kontributet e planit te pensionit ne dhjetor. Oracle po i shpeton recesionit me mire se shumica e kompanive te teknologjise. kohet e fundit ka filluar leshimin e dividenteve ne cash per aksionaret.2 milione $.000 $1. Por sikurse recesioni merr tarifen e vet mbi shpenzimet e konsumatoreve. CEO i “Oracle” Page per 2008: $ 1 milion Perfitime te tjera: $1.000 $3. Iger ka bere riorganizimin e biznesit.000.493. Robert Iger.8 milione Aksione: $0 Per 2009 $84. CEO-t e tij thane se ata do te duhej te shkurtonin pagat e tyre me 25%. Vitin e kaluar vazhdoi periudha e saj e trofese.1 milione Bonus: $ 14 milione Aksione: $ 5. dhe ndersa ka luftuar ne disa drejtime per te rritur fitimet e saj.759 Paga Bonus Aksione Grante dhe Obligacione Te tjera $1. qe arriti ne total 24. duke gelltitur sistemet rivale BEA per $8.

dhe te ardhurat e Amex moren nje renie te thelle. Per 2009 $16.1 milione Aksione: $ 9.2 milione $ 24.601 FYE 9/30/09 4.079 FYE 12/31/09 5. Per 2009 Paga Bonus Aksione Grante dhe obligacione Te tjera $21. CEO i “American Express” Kompensim gjithsej: $ 42.8 milione Page per 2008: Perfitime te tjera: Grante & obligacione: $ 958.940.260.2 milione Bonus: $0 Aksione: $ 28. Shpenzimet e kartembajtesve te Amex.462 $9.985.Qeverisja e Korporatave 2010 ndjere shtrengimim: aksionet e saj jane duke u tregetuar ne nivelet me te uleta ne gjashte vitet e fundit. CEO i “Citigroup” Kompensim gjithsej: $ 38.193 $ 8.000 $0 $3. Vikram Pandit.578.923 $10.471 $2. dhe kjo shnderrohet ne nje Bank Holding Company.3 milione $ 1.333 $ 16.617.637 $980.450.038. duke lejuar aksesin per miliarda ne fondet e planit bailout te qeverise.598. Amex njoftoi planet per te zvogeluar fuqine punetore te saj nga 10%. Jo shume kohe pas deshtimit te Lehman Brothers.4 milione 107 .201.402 $741. Kenneth Chenault.000 $5.8 milione Bonus: $ 6.639 Paga Bonus Aksione Grante dhe Obligacione Te tjera $1. por drejtimi permes renies do te jete nje sfide e frikshme.7 milione American Express pati nje periudhe rritje te madhe ne mes-viteve '90.5 milione Page per 2008: Perfitime te tjera: Grante & obligacione: $ 1.006 $3. rane 10% ne tremujorin e fundit te vitit 2008.

Per 2009 Paga Bonus Aksione Grante dhe Obligacione Te tjera $128. Abercrombie & Fitch Abercrombie's Michael Jeffries i ishte dhene kompensim total prej $ 71. ne qofte se ai nuk mund te ndryshoje krejtesisht luften midis gjiganteve te sherbimeve financiare.6.2 Ekzekutivet me te paguar me performance te ulet. duhet te ishte nen performancen e rivaleve dhe perfaqesuesve te tjere te S & P 500. perfshin nje bonus qendrimi prej 6 milione dollare projektuar per ta mbajtur ate ne bord. nje kompani kerkimore ne fushen e qeverisjes se korporatave. Pandit ka njoftuar planet. per CEO-n e Citigroup. çmimi i aksioneve te kompanive qe mbikqyri. Kete vit. Paketa e tij kompensimit. te cilat nuk do te jene shume te vlefshme. Ne te njejten kohe. shqyrtoi te dhena nga 2. 108 . nje raport i ri nga firma kerkimore per shpeblimet The Corporate Library ka renditur pese CEO si "Highest Paid-Worst Performers. keto pese CEOs ndihen ende mire. nderkohe qe kompanite e tyre po lekunden. Corporate Library. nje CEO duhet te kishte te ardhurat gjithsej te realizuara . kane qene nga aksionet dhe opsionet. bonuset dhe aksionet te pakten $ 30 million.duke perfshire pagen baze.8 milion qe ishte vitin e kaluar. per vitin e fundit. per te marre vetem 1 $ ne paga dhe asnje bonus.000 kompani publike tregetare." Pavaresisht tronditjes financiare te vitit te kaluar. sipas Corporate Library. Ndersa Ceo-t e bankave jane fajesuar shume per shperblime ne cash apo aksione.001 $0 $0 $0 $3. dhe doli me nje liste prej pese drejtuesish e ekzekutivesh qe i quajti "Highest Paid Performers keq" te vitit 2008.Qeverisja e Korporatave 2010 Shumica e pagesave te 2008-es. gjate pese viteve te fundit. Per te bere listen.5 milion. 1 Michael Jeffries.751 $125. me nje page baze prej $ 1. Vikram Pandit.750 FYE 12/31/09 2. si edhe perfitime te tilla. si perdorimi i nje avioni te korporatave.

" Ndersa sipas kompanise praktikat e kompensimit te ekzekutiveve te saj." 4 John Faraci. e cila rezultoi ne nje jackpot $ 30 milion. se kompensimi gjithsej i Faracit ishte $ 13 milion dhe se Corporate Library. Faraci ka qene Drejtor Ekzekutiv. prej $ 7. (Tabela13) International Paper deklaroi. Roberts ka marre nje bonus "diskret" relativisht te vogel. (Tabela12) Comcast tha ne nje deklarate se performanca e tij e 2008 ishte "e forte. per gjashte vite. "gabimisht perfshinte" pagesat e pensioneve. ne krahasim me nje renie 38% ne indeksin S & P 500. Pavaresisht nga nje tronditje e tille. pavaresisht se ishte nje nga mjediset me sfiduese ekonomike dhe konkurruese ne dekada. prej $ 40. u fundosen 63% vitin e kaluar.7 million baze dhe mbi $ 22 milion. per $ 5.8 milion vitin e kaluar.4 million nen nje plan nxites jo-kapital.Qeverisja e Korporatave 2010 Corporate Library veren se Jeffries kompensohet me shume se grupi i tij i kolegeve (rreth 75% me shume se rivalet CEO) (tabela10) 2 James W. u pergjysmua ne vitin 2008. Sipas Corporate Library.2 milion. nderkohe qe ai eshte ende duke punuar ne kompani. CEO i kompanise mori nje kompensim total prej $ 38.5 miliard dollare. BJ Services Company Pjesa me e madhe e te ardhurave te papritura prej $ 34. prej 881. Kjo perfshin nje rroge $ 2. (tabela11) 3 Brian Roberts.6 million te James Steeart. Steeart mbetet shef ekzekutiv. BJ Services ishte siguruar muajin e kaluar nga rivali Baker Hughes. 109 . ne te ardhurat ne lidhje me opsionet e aksioneve. Comcast Corp Comcast CEO Brian Roberts ka marre nje kompensim total. kompensimi John Faraci perfshinte $ 21 milion ne pagesat e pensioneve qe ai ka marre. deri sa marreveshja te mbyllet ne fund te vitit 2009. pavaresisht nga fakti se vlera e aksioneve te kompanise.027 $ dhe nje bonus shume te konsiderueshm. ata jane ende te vlefshme. Steeart iu dhane ato opsione me shume se pese vjet me pare. jane "paralelisht ngushte me interesat e aksionereve" dhe nje "faktor i madh ne suksesin tone. erdhi nga vlera e realizuar mbi opsionet e aksioneve. International Paper Aksionet e Memphis. Pra. Stewart.

ishte drejtuar kryesisht nga nje Bonus $ 58. i cili ishte llogaritur bazuar ne nje perqindje te cash floe te kompanise.Qeverisja e Korporatave 2010 5 Eugene Isenberg. 110 . Nabors Industries Me kompensim total prej $ 79. sipas Corporate Library. ka rinegociuar kontraten e tij kohet e fundit dhe se kjo formule e tij per shperblim. aksionet e kompanise se shpimit te naftes dhe gazit rane 51%. Gjate viteve. ne "bonuse totale" per Isenberg.7 milion. eshte bazuar tani me pak ne cash floe e kompanise. (Tabela14) Ne vitin 2008. Kompensimi total per Isenberg.Nje zedhenes i Nabors tha se Isenberg. kjo formule ka rezultuar in $ 625 milion. ne listen e 10 me te larte CEOs paguar.3 milion. Eugene Isenberg renditet e 8-ta.

Per drejtoret e brendshem. sic jane kreditoret. por ndoshta (edhe me e rendesishme) nga deshira per mbrojtjen e reputacionit te larte qe tashme kane krijuar. Me keshillimin dhe monitorimin e ekzekutiveve merret Bordi i Drejtoreve. drejtoreve dhe aksionereve si dhe ne zvogelimin e konfliktit te agjencise midis aksionereve dhe paleve jashtme kontraktore. mekanizmave te ndryshme qe kane rol ne qeverisje dhe rolin e raportimit financiar. te cilet vendosin ne te njejten linje objektivat e ekzekutiveve me interesat e aksionereve.Qeverisja e Korporatave 2010 KAPITULLI III: ROLI I INFORMACIONIT DHE RAPORTIMIT FINANCIAR NE QEVERISJEN E KORPORATAVE. Roli i informacionit ne strukturimin e bordit te korporatave. HYRJE Ne kete kapitull kemi vezhguar literaturat me te fundit ne lidhje me rolin qe ka transparenca e informacionit dhe raportimit financiar ne qeverisjen e korporatave.1. dhe strukture organizative. operacione.Nder ceshtjet kryesore ne qeverisjen e korporatave eshte ndertimi i mekanizmave. 3. marketing. qe jane drejtuesit e kompanise. Informacioni luan nje rol kyç ne qeverisjen e korporatave. por ata 111 . Ceshtjet kryesore qe theksohen jane implikimet ne qeverisje te: asimetrise se informacionit mes menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem. Diligjenca e tyre ne kete drejtim mund te rrjedhe pjeserisht nga stimujte konsiderueshme monetare qe perfitojne si anetare te bordit. Ata jane me te pavarur dheprtitjet jane qe te kene objektivitetit me te madh ne monitorimin e sjelljes se menaxhimit. pritjet jane qe ata te jene shume me mirete informuar ne lidhje me aktivitetet e kompanise sesa drejtoret e jashtem.Bordet e korporatave perbehennga drejtore te brendshem dhe nga drejtore te jashtem. finance. Drejtoret e jashtem sjellin ne kompani ekspertizen e tyre te gjere ne fusha te tilla si menaxhim strategjik. Do te tregojme rendesine e transparences se raportimit financiar ne zvogelimin e konfliktit te agjencise ndermjet menaxhereve.

Menaxhimi do ta mbaje informacionin per vete nese i frigohet nje nderhyrjeje te tepruar te bordit. ne qofte se mendojne se mund ta perdorinate per disiplinimin e ekzekutiveve apo per te marre perfitime personale. si dhe karakteristika te tjera te bordit dhe te struktures se komisionit. Dhe vertete. analistet. Sipas tij. kane qene objekt i nje sere kerkimeve gjate disa viteve te fundit. per aq kohe sa menaxhimi nukdo shqetesohet nga nderhyrjet e tepruar. Bordi pra. "te marresh informacion kerkon marredhenie mirebesimi me menaxhimin. Nuk mund te presesh nga nje drejtor i jashtem te investoje kohen dhe gjithe perpjekjet e nevojshme per tu informuar sa ekzekutivi ikompaniseqe drejton. shume shpejt do te mbetet jashte informacionevekritike. si relzultat shume te kerkuar dhe per rrjedhoje te kufizuar ne kohen e tyre ne dispozicion. rregullatoret. Drejtoret e jashtem jane zakonisht persona me cilesi dhe aftesi profesionale te larta.” Kompromiset per mbajtjen e drejtoreve te brendshem apo jashtem. Holmstrom (2005. 711-712) ofron perkufizim interesant per problemet ne rrjedhjen e informacionit mes drejtimit dhe bordit. Nese bordi behet teper kureshtar dhe fillon te pyese per çdo gje qe ben drejtimi. dhe ndermjetes te tjerendihmojne drejtoret e jashtem ne kete aspekt). Ai eshte nefokus te shumeliteraturave teorike mbi qeverisjen e korporatave. aido deshiroje te mbaje bordin te informuar ne rast se hasen ngjarje negative. Rrjedha e informacionitndermjet drejtorevete brendshem dhe te jashtem nuk eshte i parendesishem. avantazhi kryesor i drejtoreve te brendshemeshte disavantazhi kryesor i drejtoreve te jashtem: veçanerishtkjo ne kostot diferenciale dhe ne veshtiresineper te krijuar sigurine se ekzekutivi ka informacione tesakta e te mjaftueshme per marrjen e vendimeve. Gjithnje e me teper ne literatura shqyrtohen menyrat me te cilat kompanite zgjedhin 112 . pasi rrit rrezikun eveprimeve impulsiveapo shkarkimeve. pra tek te njejtet ekzekutive qe ata monitorojne dhe keshillojne.per t'i pajisur me informata te nevojshme per te arritur qeverisje efektive te korporates (edhe pse auditoret. te paturit e nje bordi te madh ne krahasim me nje bord te vogel. duhet ta lere menaxhimin te kete liri ne shkembimin e informacionit. Drejtuesit e jashtme duhet te mbeshteten keshtu ne nje mase te madhe tek informacioni i servirur ngaekzekutivet. media. Te kesh nje bord te keq-informuar nga ana tjeter eshte keq dhe per vete menaxhimin.Qeverisja e Korporatave 2010 gjithashtu mund ta mbajne per vetekete informacion. Keshtu.

Bordi me vetem nje ose dy anetare nuk mund te kete shumellojshmerine e ekspertizave per te qeverisur ne menyre efektive ndersa bordi me pesedhjete anetare mund te kete probleme me koordinimin duke penguarkeshtu qeverisjen ne menyre efektive. i siguron menaxhimit keshilla me te mira qe vijne nga ekspertiza me te gjere (por duke pranuar se ka kosto te marrjesse informacionit dhe kosto te konvertimit te ekspertizes se tyre te pergjithshme ne njohuri specifike per kompanine. pa pasoja. me nje grup te larmishem te drejtoreve te jashtem. Hipoteza ne lidhje me madhesine optimale te bordit dhe pavaresine e drejtoreve rrjedhin kryesisht nga literaturat teorike dhe empirike te cilat argumentojne se bordet sherbejneper dy funksione kryesore: 1) keshillimin e menaxhimit ekzekutiv. per shkak se ekziston mundesia qe atate unifikohen me njeri tjetrin. dhe te bejne vendimarrje strategjike me te mire.) 113 . Argumentohet se nje grup i madh qe ka drejtore te jashtem. dhe. Dy nga karakteristikat e qeverisjes me te studiuara jane madhesia e bordit dhe pavaresia e bordit.Qeverisja e Korporatave 2010 mekanizma te qeverisjes qe te ndihmojne vendosjen ne te njejten linje te menaxhereve me aksioneret. Bordi i perbere teresisht nga te brendshem nuk mund te jete efektive. ndersa bordi pa te brendshem nuk mund te jete efektive sepse ky bord ka kufizime ne te kuptuarit e kompanise qeqeverisin dhe kjo asimetri ne informaicon nuk eshte gje e lehte. te zvogelojne shpenzimet kontraktuale. Ekzistojne kompromiset per te patur nje bord te vogel apo te madh dhe per ta patur me shume sesa me pak drejtore te brendshemne bord. ekziston dhe nje supozim i perbashket se kompanite me te medha dhe me komplekse kerkojne borde me te medha. Hermalin dhe Weisbach (2003) dhe Adams. dhe se si heterogjeniteti qe kompanite hasin ne konfliktin e agjensise pritet te jape rritje te heterogjenitet ne mekanizmat e qeverisjes qe kompanite perdorin per te zgjidhur keto konflikte agjencie. Hermalin dhe Weisbach (2009) vezhguan rruget teorike dhe empirike mbi rolin e bordeve te korporatave. 2) monitorimin e menaxhimit ekzekutiv Bashke me dimensionin e keshillimit.

Daniel. Me tej. (Fama dhe Jensen. te tilla si kompaniteme rritje te larte. shih Coles. Megjithate. te cilet presupozohet do monitorojne me mire. pasiqe drejtoret e jashtem janeme mire te informuar. do te kerkonte nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem. pasi kjo tregon pavaresise nga Drejtori i Pergjithshem CEO. dhe seata deshirojne te mbrojne fitimet e tyre private. me kosto te uletakoordinimi jane me ne gjendje per te monitoruar me me pak shpenzimekompanite me rritje te larte. Gjithashtu. kompaniteme mundesine investime tekonsiderueshme dhe ne investimekomplekse. dhe Naveen. duke vendosurkeshtu kufizime ne madhesine efikase te bordit. Se fundi. pasi ata jane nje burim shume i cmuar ne lidhje me informacionet specifike per kercenimet apo shanset dhe mundesite qe shpalosen. konfliktme monitorimin. Bordete vogla. ndihmojne ne vendim-marrje efektive. dhe jo stabel. 2008). argumentohet se kompaniteqe operojne ne mjedisebiznesi te zhurmshme. kompanite qe karakterizohen nga asimetri e madhete informacionit mes menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem pritet te kene nje perqindje me te larte te drejtoreve te brendshem. kerkojne shume njohuri specifike te cilat jane te nevojshme qemenaxhimi te keshillohet ne menyre efektive. meqenese eshte e kushtueshme per drejtoret e jashtem qe te marrin informacionin e nevojshem per te monitoruar ne menyre efektive menaxheret. nga ana tjeter. per kompanite e medha dhe me fitime te larta qe kane prirjen te shihen nga menaxheretedhe ne kuader te perfitimeve me te medha personale. me investime te konsiderueshme ne Kerkim e Zhvillim. Ne lidhje me funksionin e monitorimit qe ka bordi. kostot e koordinimit per anetar shtese mund te jene me te larta se perfitimet shtese per anetar. aktive jo-materiale. avantazhi ne informacion i tebrendshemve krahasuar me te jashtmit mund te pengoje rolin keshillimor te drejtoreve te jashtem dhe te çoje ne nje perqindje me te madhe te drejtuesve te brendshem (psh. hidhen shpesh hipoteza te cilat theksojne se si informacioni dhe mjedisi operativ ndikojne ne kostot e monitorimit dhe ne perfitimet qe kane strukturate caktuara te bordit. jane me te veshtira dhe kane me shume kosto per tu monitoruar. ata kane mundesi me 114 . Drejtoret e brendshem.Qeverisja e Korporatave 2010 Nje bord i madh merr persiper relativisht nje numer me te madh detyrashdhe angazhimesh neperkompaniate medha e komplekse. Ne menyre te veçante. Drejtoret e brendshem Drejtoret e brendshem jane ne ndihmojne ne edukimin e anetareve te mungesete jashtem ne lidhje me aktivitetet e kompanise.Ne keto kushte. 1983). Me tutje.

sh. mirepo kjo pasiguri nuk duhet perkthyer si asimetri ne informacionmidis menaxhereve dhe te jashtmeve (ose me investitoret). Ne qofte se nje bord i jashtem dhe i mire-informuar ka me shume gjasa per te nderhyre tek CEO per vendimet strategjike. investime kapitale. qofte menaxheret por dhe drejtoret e bordeve mund perballen me pasiguri te pergjithshme ne lidhje me kompanine. 115 . atehere.Qeverisja e Korporatave 2010 efikase per te keshilluar CEO. risku i paqendryeshmerise se çmimit te aksioneve). etj). 179) permbledhin me qarte kete perkufizim. Argumentet e mesiperme te çojne ne nje parashikim te pergjithshem se kosto per te pasur te jashtmit ne bord.. dhe aksioneret do te preferojne qe bordi te perbehet kryesisht (ose plotesisht) nga drejtore te jashtem. ne krahasim me asimetrine e informacionit midis menaxhereve dheinvestitoreve te huaj. Engel dhe Smith (2004. “Nje pyetje e rendesishme rreth perberjes se bordit. por kane mundesine te shtremberojne stimujt qe rrjedhin nga mungesa e tyre e pavaresise nga CEO I kompanise. Nga perspektiva praktike. ka te beje me kombinim ideal te anetareve te jashtem dhe te brendshem.shpenzimet per kerkim zhvillim. nese drejtoret e jashtem mund te informohen ne menyre te barabarte. ose thjesht pasiguria e pergjithshme per nje kompani. si drejtoret e brendshem. Bushman. atehere te brendshmit mund te ngurrojne per te ndare informacionin e tyre me drejtoret e jashtem (Adams dhe Ferreira. Per shembull. drejtoret e jashtem pa dyshim do te kene disa informata. Me fjale te tjera. te cilat pjesa me madhe e investitoreve nuk i kane. Shembuj te tille perfshijne matje te ndryshme e shkalles se rritjes se opsioneve ne investime (p. zvogelohet nga aftesia e drejtoreve te jashtem per te marre dhe per te asimiluar informacionet e drejtoreve te brendshem. Me tej. Veme re gjithashtu se hipoteza e pershkruar me siper. ka te beje me asimetri te informacionit midis menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem. 2007). apo matje te pasigurise ne mjedisin e biznesit (p. Per kete arsye ata duhet te ndertojne modeleqe ndihmojne ne studimin e asimetrise. studiuesit nuk mund ta vezhgojne dot asimetrine e informacionit midis menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem. te jashtmit do te sjellinpavaresi dhe perspektiva te tjera te vendimmarrjes. Chen..sh. Anetaret e brendshem jane me te informuar ne lidhje me projektet e kompanise. asimetri informacioni midis investitoreve. Anetaret e jashtem jane me te pavarur nga CEO i nje kompanie por jane potencialisht me pak te informuar ne lidhje me projektet e brendshme.

drejtuesit e brendshem dominojne (afersisht) 10% te bordeve. ne pergjithesi nuk mund te vecojneasimetrine e informacionit midis menaxhereve e drejtoreve dhe midis menaxhereve e investitoreve. perqindja tipike e te jashtmve ishte rreth 60% -65%. Linck (2008) verteton qe ne nje moster te gjere te kompaniave ne mes 1990 dhe 2004. Per te kunderten. Pjesa me e madhe e bordeve perbehet nga nje shumice e madhe e te jashtmeve (ne fakt shumicae thjeshte e drejtorevete jashtem eshte kusht i nevojshem per tu listuar ne NYSE dhe NASDAQ). ne menyre te pakushtezuar. 116 . atehere ne nje bord me nje perqindje te larte te drejtoreve te jashtem ka te ngjare te mungojne te dhenat e nevojshme per te qeverisur ne menyre efektive. shkallen e ndryshimitqe menaxheret jane ne pozite per te marre informacione. Ne fund. per perqindjen e drejtoreve te jashtem ne bord.Qeverisja e Korporatave 2010 Edhe pse keto modele kane gjasa qe te gjejne variancen. ndersa nga 2004. Lehn (2008) tregon trendin ne renie te perqindjes se drejtoreve brendshem gjatenje periudhe te konsiderueshme kohore nga 1935 ne 2000. qeveris me mire se sa nje bord me 70% drejtore te jashtem. bordi tipike perbehej nga afersisht 66% drejtore te jashtem. dhe se renia me e madhe ka ndodhur gjate tri dekadave te fundit te kesaj periudhe qe u mor ne shqyrtim. Apo mendimi qe nje bord me 100% drejtore te jashtem. Kur nje kompanie eshte e karakterizuar nga asimetria e informacionit te larte. Qe nga 2004. gjen qe numri mesatareshte afersisht shtate ose tete per bord. kjo perqindje duket se ka arritur ne rreth 70%. keto modele. qe nje bord me nje perqindje te larte te drejtoreve te jashtem qeveris me mire se nje bord me nje perqindje me te ulet te drejtoreve jashtem. Kjo shifer eshte rritur vazhdimisht me kalimin e kohes: ne 1990. Linck (2008) nuk gjeti ndonje trend per periudhen 1990 ne 2004 por. qe nuk jane lehtesisht te njohura nga bordet apo investitoret. i cili ne menyre te pakushtezuar do te qeverise me mire se nje bord me 40% drejtore te jashtem. Lehn (2008) gjen se per periudhenkohore 1935-2000 madhesia e bordit eshte rritur gjate periudhes 1935-1960 dhe pastaj ka rene gjate periudhes 1960-2000 duke perfunduar me nje madhesi bordi ne 2000 edhe me te vogel se ne 1935. theksojme se diskutimiyne per nje lidhje te pritshme pozitive ndermjet transparences se informacionit dhe perqindjes se drejtoreve te jashtemeshte e ndryshme nga pikepamja e gjetur shpesh ne literature.

Specifikisht. Prandaj. duke zvogeluar keshtu asimetrine e informacionit dhe duke bere te mundur qe kompanite te kene tendence te ftojne me shume drejtorete jashtem per t'u ulur ne bord. Arsyet per ndryshimetme kalimin e kohes ne strukturen e bordit. Nga ana tjeter. dhe drejtoret e jashtem jane shtuar ne borde per te rritur monitorimin e mjedisin te informacionit dhe per te reduktuar ne menyre aktive. kjo mund te jete arsyeja qe cilesia e mjedisit te informacionit te korporatave eshte permiresuar me kalimin e kohes (per shkak te disa prirjeve ne karakteristikat e kompanive. gjate periudhes 1990- 117 . qe rrjedhin nga nje besim (te justifikuara ose jo) qe kompanite kane per te siguruar vendimmarrje shoqerore optimale nga bordet (McConnell.Qeverisja e Korporatave 2010 Rritja e perqindjes se drejtoreve te jashtem me kalimin e kohes perben nje zhvillim interesant per studiuesit e kontabilitetit. Ne secilin nga keto dy rastet e fundit. dhe ndryshimet aktuale ne mjediset e informacionit te korporatave perbejne nje teme interesante per kerkime ne te ardhmen. per te qeverisur ne menyre efektive. kane shmangur ferkimet midis aksionereve (per çfaredo arsye) persa i perket deshirave te tyre rreth perqindjes se te drejtoreve jashtem. asimetrite e informacionit. pse kjo tendence?A ka te beje kjo me ndryshimet ne mjedisin e informacionit te korporatave me kalimin e kohes? Siç u permend me lart. te dyja kompanite dhe drejtoret e jashtem duhet ta kuptojne se nje mjedis me transparent i informacionit eshte thelbesor per drejtoret e jashtem. standardet e kontabilitetit. Gjithashtu eshte e mundur qe veprimet rregulluese. apo nje rregullore te tjetera qe jane ekzogjene per qeverisjen). Nje alternative e trete eshte se tendenca ne rritje e numrit te drejtoreve te jashtem rrjedh nga nje shqetesim ne lidhje me renien e cilesise se mjedisit informacionit te korporatave me kalimin e kohes. ka edhe variacione nderseksionale ne madhesine e bordit dhe pavaresine e bordit. drejtoret e jashtem kerkojne nje mjedis transparent informacioni per te qeverisur ne menyre efektive. Linck (2008) tregon qe kompanite e vogla pergjithesisht kane nje perqindje me te vogel te drejtoreve te jashtem krahasuar me kompanite e medha (respektivisht nje mesatare prej 58% dhe 73%. mbase rritja e drejtoreve te jashtem eshte per shkak te presionit te rregullave. 2003). dhe se pritet qe kjo te nxise kompanitedhe / ose rregullatoret te kerkojne nje sistem raportimi financiar te permiresuar. Perveç variacioneve te perkohshme ne karakteristikat e bordit.

numri i analisteve. Madhesia e bordit dhe perqindja e drejtoreve te jashtem ne kompanite e medha eshte ne perputhje me parashikimin.000 kompani per vitet 1990-2004. risku i kthimit te aksioneve. per shembull. dhe kane nje kerkese me te larte per monitorimin. se kompanite e medha kerkojne nje game te gjere te ekspertizes drejtuese. duke i transformuar njohurite e tyre te pergjithshme. vertetohet nje lidhje negative nder-sektorial mes kostove informative dhe numrit te drejtoreve te jashtem. shpenzimet per Kerkim Zhvillim. dhe asimetria e informacionit (dhe ne pergjithesi veshtiresia per monitorim) matet ne keto studime duke perdorur modele te ndryshme. dhe gabimet e analisteve ne parashikim. ose Q-ja e Tobin. Lehn (2008) ka zbuluar se variacioni ne madhesine e bordit ne te gjithe kompanite ka rene nga 1935 dhe 2000. (Nenvijezojme jashtem perballen se ka disa rezultate te perziera ne kete literature. disa studime kane shqyrtuar disa hipoteza. se kur drejtoret e jashtem hasin kosto te larta te marrjes dhe perpunimitte informacionit. dhe gjithashtu priren te kene bordet me me pak drejtore se kompanite e medha (perkatesisht gjashte dhe dhjete drejtore). Asnje konvergjence te ngjashme nuk eshte gjetur ne lidhje me raportin e drejtoreve te brendshem. dhe mundesite jane me te pakta qe ata te ftohen per t'u ulur ne borde. te tilla si raporti i tregut me ate te librave kontabel. ne njohuri specifike per kompanine. 118 . qe sugjeron se kompanite kane konverguar disi ne preferencat e tyre lidhur me numrin e drejtoreve ne bord. Neper shume kerkime dhe deshmi empirike mbeshtetet ideja se perqindja e drejtoreve te jashtem eshte me e vogel ne kompanite me asimetri informacioni me te madhe midis te brendshmeve dhe te jashtmve. per shkak te mundesise me te madhe te menaxhereve per nxjerrjen e perfitimeve private. ata jane te prirur te jene keshilltare me pak efektive.Qeverisja e Korporatave 2010 2004). Shume literatura empirike studiojne lidhjen midis asimetrise se informacioneve specifike te kompanive dhe structures se bordit. Linck (2008) shqyrtojne hipotezen se drejtoret e me shpenzimet e marrjes dhe perpunimit te informacionit. madhesia ekompanive. Shpenzimet e blerjes dhe perpunimit te informacionit parashikohen te rriten me asimetrine e informacionit. Nga nje studim qe merr ne shqyrtim nje game te gjere prej 53. Ne veçanti. Boone (2007).

Edhe pse nje model i tille padyshim ngre shqetesime serioze ne lidhje me mbijetesen. por ve theksin kryesisht ne rolin qe ka asimetria e informacionit ne formimin e qeverisjes. gjithashtu ata shqyrtuan edhe lidhjen midis asimetrise se informacionit dhe shperblimeve te CEO. Keto rezultate sugjerojne se prania e drejtoreve te jashtem luan nje rol te rendesishem ne udheheqjen e firmes. qe strukturat te ndryshme te qeverisjes do te plotesoje ose zevendesoje per njeri-tjetrin. ata nuk gjejne deshmi te lidhjes midis perqindjes se drejtoreve te jashtem dhe autorizimeve per shpenzimet e drejtoreve te tille. Bhojraj. Boone (2007) shqyrtoi nje moster te firmave IPO. Lehn et al. Ne ndryshim nga punimet e tjera te diskutuara me lart. (2008) shqyrtoi nje model per mbijetesen e firmave prodhuese gjate periudhes 1935-2000 dhe tregoi nje lidhje te anasjellte ndermjet autorizimeve te ndryshme per asimetrine e informacionit dhe perqindjes se drejtoreve te jashtem. ky eshte nje mjedis interesant. Do te kthehemi ne kete pike periodikisht gjate gjithe kesaj permbledhje. per te shqyrtuar lidhjen midis asimetrise se informacionit dhe struktures se bordit. Boone (2007) dhe Lehn (2008) kryen nje seri kerkimesh.1. te monitorojne dhe keshillojne. Perveç testimit per nje lidhje midis asimetrise se informacionit dhe struktures se bordit. ne te cilin mund te vezhgohen ndryshimet ne strukturat e qeverisjes me kalimin e kohes. Ajo qe eshte me pak e kuptueshme. Nje mundesi eshte se deklarimet e tilla mundesojne nje mjedis me transparent te informacionit qe i lejon drejtuesit e jashtem ne menyre me efektive te menaxhojne. Keto parashikime jane edhe me specifike. dhe me pak optimizem te bazuar kur firmat kane nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem. eshte arsyeja pse drejtoret e jashtem jane te lidhur me dhenien e informacioneve shpjeguese te sakta dhe ne kohen e duhur. 119 . 3. Rezultatet e tyre jane pergjithesisht ne perputhje me parashikimet qe dalin nga monitorimi i drejtperdrejte me ane te nje perqindje te larte te drejtoreve te jashtem Edhe pse kjo nuk eshte per t'u habitur. dhe Sengupta (2005) dhe Karamanou dhe Vafeas (2005) dokumentojne qe firmat me nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem sigurojne te ardhurat me te shpeshta se parashikimet.Qeverisja e Korporatave 2010 Cai (2009) gjithashtu shqyrton hipoteza te ngjashme me Linck (2008). te sakta. dhe ndoqi evolucionin e strukturave te qeverisjes se tyre me kalimin e kohes. ka relativisht pak kerkime mbi keto marredhenie. Ajinkya.1. Forma te renda te asimetrise se informacionit: Mashtrimet kontabile dhe Riparaqitjet.

Do ta diskutojme kete çeshtje me tej ne nenceshtjen 3. emerimi i njedrejtori te jashtem qe manifeston profesionalizem dhe etike te larte mund te veproje si nje sinjalper palet e jashtme ne lidhje me transparencen e mjedisitte informacionit te firmes. Keshtu. por krahasuar me drejtoret e brendshem ata kane disavantazh mangesine ne informacion (dmth. Lind natyrshem pyetja: Cfare stimujsh kane drejtoret e jashtem qete monitorojne aktivitetet e raportimit financiar tekompanive? Nje drejtor i jashtem merr nje pagesevjetore relativisht modeste ($ 50. Perkundrazi. Prandaj. shumica e drejtoreve tejashtemkane si kapital qe duhet mbrojtur reputacionin e tyre dhe se mashtrimet kontabile kane rezultuar te kene shume kosto ne reputacion. Megjithate. Perveç se shtremberojne mjedisin e informacionit meane tete cilit drejtoret e jashtem marrin vendime.Qeverisja e Korporatave 2010 Shprehi e shtremberimit ekstrem dhe asimetrise ne mjedisin e informacionit janerastet e mashtrimevekontabile (e cila dallon nga informacionet e paplota te raportimit financiar). e rregullator. drejtoret e brendshem kane gjasa temos jenemonitorues efektiv. maredheniet rastesore mund te shpien ne drejtim te kundert. 120 .$ 200. dhe ku nuk kate ngjare te ndodhin aktivitete mashtruese kontabile.2. dhe se ekzekutivet jane zakonisht pala ne dijeni te aktivitete te parregullta mashtruese te kontabilitetit. dhe zakonisht nuk zoteron aksione te kompanise. me perfitime minimale dhe kosto te konsiderueshme. mashtrimet dhe anomalitene kontabilitet jane subjekt i kontrollit ligjor. ka me shume te ngjare qe drejtoret e jashtem ndonjehere (per shkak te kostove te mbledhjes se informacionit) nuk mund te marrin informata te mjaftueshme per te zbuluar manipulimet financiare.000 . eshte e veshtire te konkludosh pse nje drejtor i jashtem me vetedije do te mbeshteste menaxhimin ne manipulimin e informacionit financiar.7 ne kontekstin e emerimit te eksperteve financiare si anetare te bordit.000). Meqenese drejtoret e brendshemjane zakonisht ekzekutivete firmes. nuk merr shperblime ne varesi te performances financiare te kompanise. ku drejtoret e jashtem nuk jane ftuar te ulen ne bord (apo eshte zgjedhur te mos ulen ne bord) nese firma eshte e angazhuar per nje cilesi te larte te mjedisit transparent te informacionit. menaxhimi Megjithate.Ndersa drejtoret e jashtem duket sekane me shume gjasa te kenemotivim per te monitoruar dhe per teparandaluar aktivitetet e tilla.

kombinimi i asimetrise se larte teinformacionit mepushtetin e lartete CEO. emerimi i CEO si Kryetar mund te kete me shume te ngjare kur CEO ka krijuar nje reputacion (ose ka adaptuar mekanizmat e angazhimit) per te qene i dobishem me informacione te kualitetit te larte. Gerety dhe Lehn (1997). ne mjedisete karakterizuar nga asimetria e larte e informacionit. dhe sugjeron se si rrjedhoje e zbatimit teveprimeve shtrenguese kompanite do te permiresojne transparencen e tyre te informacionit duke lehtesuar (nxitur)shtimin e drejtoreve te jashtem. megjithate. Beasley (1996) tregoi qe rastet e zbatimit te veprimeve shtreguese SEC (Securities and Exchange Commision) te kontabilitetit jane mete uleta ne kompanite me nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem.Qeverisja e Korporatave 2010 Evidenca empirike ne lidhje ne me strukturat e bordit dhe rastet e mashtrimeve dhe anomalive kontabile janete perziera. Deshmi empirike qe nxjerrin ne pah keto parashikime jane konfliktuale. Megjithate. Me tej. Agrawal dhe Chadra (2005) nuk gjeten asnje lidhje te rendesishme mes riparaqitjeve te fitimeve dhe perqindjesse drejtoreve te jashtem. Dechow gjen se zbatimi masave shtrenguese te kontabilitetit SEC jane me te 121 . Nga ana tjeter. mund te çojne ne nje prirje me te madhe per parregullsi kontabile. dhe Agrawal dhe Chadra (2005) shqyrtuan lidhjen mes parregullsive te kontabilitetit me kombinimin e roleve te CEO dhe kryetarit ex ante. Se fundi. Dechow. Gerety dhe Lehn (1997). ai mund te jete efikas per ne kombinimin e roleve te CEO dhe Chairman(kryetarit). Sloan dhe Sweeney (1996). Beasley (1996). lidhje e cila qee paqarte. firmat rrisin perqindjen e drejtoreve te jashtem. Dechow (1996). Farber (2005) konstaton se pas nje veprimi shtrengues te SEC. nuk gjeten lidhje te rendesishme mes veprimeve shtrenguese dhe perqindjesse drejtoreve te jashtem. Dechow (1996) dhe Farber (2005) gjeten nje incidence te ulet te zbatimit te veprimeve kontabel SEC per firmat me nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem (nderkohe Dechow nuk gjen asnje lidhje te rendesishme mes raportitte drejtoreve te jashtem dhe madhesisese bordit). ku Drejtori i Pergjithshem ka informacion te konsiderueshme private. Siç u permend me lart. dhe Farber (2005) kryen studime te ngjashme ne lidhje me kete.

transferimi i informacionit privat midis bordit dhe drejtuesve nuk do te ishte i preferueshem qe te behej publik.2. brendakompanise).Qeverisja e Korporatave 2010 shpeshta per kompanite ku CEO eshte edhe kryetar. Do te diskutojme secilin nga keto mekanizma ne detaje me poshte. sigurisht. Kjo per shkak se drejtoret e jashtem meqenese nuk ka gjasa ta dine saktesisht masen e saktesise se informacionit. lind pyetja nese zgjidhja e problemeve te informacionit asimetrik ndermjet drejtuesve te brendshem dhe te jashtem. nxitja e investitoreve institucional apo kreditoreve si monitorues. Ne nje sere aspektesh. pyetja tjeter qe lind eshte: si menaxheret arrijne (ose si drejtoret e jashtme mund ti nxisin ata) qe te percjellin ne menyre te plote informatat ne lidhje meaktivitetet dhe gjendjen financiarete kompanise. Natyrisht.Dhe. por Beasley dhe Agrawal dhe Chadra nuk gjeten ndonje lidhje me peshe. etj 122 . drejtoret e jashtem nuk kane nevoje ta marrin informacionin nepermjet kanalevepublikesiç jane raportet financiarete raportuara publikisht. ata kerkojne mekanizma qe do tu sigurojne atyre komoditetin qe mjedisi i informacionit eshte transparent. 3. Nese themi se drejtoret e jashtem kerkojne cilesi te larte informacioni per te kryer monitorimin dhe rolin e tyre keshillues. nje volum i konsiderueshem i informacionit transmetohet nga menaxheret te drejtoret e jashtem permes raporteve te brendshme. Neper literatura kontabiliteti jane identifikuar disa mekanizma te tilla si: angazhimet per te raportuar ne kohe informacionine pergjithshem financiar. rregullatoret. memorandumeve. angazhimet per te raportuar informacione me efekte negative ne pasqyrat financiare ne kohen e duhur. Pra. pasi informacioni mund te perdorej ne dem te kompanisenga konkurruesit. dhe sigurimin e strukturave ekzekutive per te zgjidhur problemin e agjencise lidhur me informacionin. Mekanizmat qe ofrojne nje mjedis informacioni transparent. prezantimeve. a mund te zgjidhet me ane te mekanizmave qe i sherbejne per te mbajtur informacionin privat (dmth. ftesat ne bord drejtoreve te jashtem financiare. dhe nga palete tjera. marrja ne pune e audituesve me aftesi te larta profesionale.

shenimet shpjeguese publike kane besueshmeri me te larte ne krahasim me komunikimet private.sh. Se fundi. menaxheret do te japin ato informacione qe ne fund te fundit jane relativisht te padobishme per te ndihmuar drejtoret e jashtem ne aktivitetin e monitorimit. dhe keto pale kerkojne shpalosje publike ne menyre qe te monitorojne ne menyre efektive kompanine (keto pale nganjehere mund te lidhen direkt me anetaret e jashtem te borditne rolin e tyre monitorues). deklarimet publike shqyrtohen nga pale te tjera te jashtme si analistet dhe shtypi i biznesit te cilet shqyrtojne ne detaje ne rast se ekzistojne deformime te ndryshme ne informacion. bakshishet e konsumuara. Siç u diskutua me lart (dhe si do te diskutohet me poshte).2. Ne kuder te ketij shqetesimi te selektimit e filtrimit te informacionit qe bejne menaxheret.sh. ata nuk do te shkembejne informacione me anetaret e jashtem te bordit qe jane ne dem te interesit te tyre (p. Percaktimi i afateve kohore ne raportimin financiar ndihmon ne informacionin per qeverisjen e korporatave. dhe tregjet e punes). pjeserisht per shkak se deklarimet te tilla jane subjekt i kontrolleve e rregullaveshteterore dhe zbatimeveligjore por dhe raportimet financiare jane ne mbikeqyrjen audituesve. Me fjale te tjera. Siç eshte permendur dhe nga Bushman (2004). 123 . Per me teper. punen e dobet. parregullsite ne kontabilitet). 3. pale te tjera jashte bordit luajne nje rol ne qeverisjen e korporates (p. Edhe keto pale te tjera te jashteme e kerkojne informacionin ne kohe dhe te sakte qe te bejne vleresime dhe te lidhin maredhenie kontraktuale efikase me kompanine. tregu per kontrollin e korporatave. ekziston konflikti i agjencise mes menaxhereve dhe aksionereve ku menaxheret kane nxitjeper ndermarre veprime qe nuk jane ne interesin me te mire te aksionereve. Si konkluzion iargumentevete ndryshme me lart del qe roli i raporteve financiare ne qeverisje eshte ne fund te fundit nje çeshtje empirike.. edhe pse menaxheret ka te ngjare qe te ndajne nje sasi te konsiderueshme te informacionit me drejtoret e jashtme. marrin nje rol te rendesishem dhe bindesne qeverisjen e bordit sistemet financiare dhe te kontabilitetit..1. Dhe. informacione ne lidhje me projektet e pasuksesshme. investitore institucionale.Qeverisja e Korporatave 2010 Megjithate eshte e pamundur qe drejtoret e jashtem te mbeshteten vetem ne informatat e dhena nga menaxheret per te patur te gjithe informacionin e nevojshem per te kryer detyrat e tyre ne monitorimin dhe keshillimin e menaxhimit.

ne menyre qe ti ndihmoje ata ne permbushjen e pergjegjesise se per monitorimin dhe keshillimin e menaxhereve. nese nje kompanie jep fitime te ulta. Raportimi financiar ne pergjithesi. edhe kur menaxheret bejne maksimumin per te mos ndare informacionet private. cilesisese kontabilitetit etj). dhe vecanerisht ai i pasqyres se te ardhurave kane potencialin per te permbushur keto nevoja. Pra mund te gjejme nje lidhje pozitive mes numrit te drejtoreve te jashtem dhe cilesise se larte te raportimit financiar (psh. Kur studiuesit masin ne konsiderate aspekte te ndryshme te mjedisit te informacionit (p. ne kuader te hipotezes se dyte. Te ndertosh nje hipoteze qe lidh drejtperdrejte percaktimin e afateve kohore te raportimeve financiare me strukturen e bordit nuk eshte e lehte. dhe qe ketej te vazhdojne te kryejne me efikasitet rolet e tyre monitorues dhe keshillues. Me fjale te tjera. kompanite qe kane rritje te larte ne nje mjedisekonomik te paqendrueshem mund te kete fitime me te ulta.sh. se si edhe kur ka transparence te ulet anetaret e jashtem te bordit mund te jene efikas ne monitorim. Ne kete rast. kjo nuk do te thote se aty ekziston nje asimetri informacioni. nje mundesi eshte kur transparenca e ulet eshte "e korigjueshme" dhe se vete drejtoret e jashtempunojne per ta permiresuar kete transparence. duke aplikuar asimetri te ulet te informacionit). Eshte me rendesi te shikohet. Qe kjo te ndodhe. lidhja negative midis fitimeve dhe numrit te drejtorevete jashtem duhet te jetee perkohshme. dhe kjo do te kerkonte nje perqindje me te madhe te anetareve te jashtem te borditper te monitoruar menaxhimin ne vendosjen e parametrave per afatet kohore te fitimeve. argumentet torike qe permendem treguan se drejtoret e jashtem do te jene efektive vetem nese kompania qe qeverisin eshte e angazhuar te kete nje asimetri te ulet te informacionit mes te brendshmeve dhe te jashtmeve. Per shembull. pritet qe dhe efekti i industrise dhe efektet specifike te menaxherevete kene ndikim ne keto matje. Nga ana tjetertransparenca e ulet mund tenxise konfliktin e agjencise midis aksionereve dhe menaxhereve. Keshtu te dhenat financiare si fitimet nuk 124 .Qeverisja e Korporatave 2010 Bushman (2004) ve re se drejtoret e jashtemkerkojne te marrin informacionin ne kohe. Ndoshta si rezultat i ketyre hipotezave konfliktuese Bushman (2004) deshtoi ne gjetjen e nje lidhje te forte mes fitimeve dhe perqindjes ne bord te drejtoreve te jashtem (edhe gjithashtu deshtoi ne gjetjen e nje lidhje mes fitimeve dhe madhesise se bordit). Keshtu.

Qeverisja e Korporatave 2010
mund te jene nje perqasje e mire ne shpjegimin e asimetrise mes menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem.

3.2.2. Drejtoret e jashtem si nje mekanizem per te zbutur konfliktin e agjencise me kreditoret dhe palet e tjera kontraktuese. Nje aspekt interesant i studimit te Carcello dhe Neal (2000) dhe (2003) eshte koncepti se drejtoret e jashtem mund te konsiderohen si nje mjet angazhim ex anteperkundrejtbonove dhe joex post. Siç u permend me lart, aksioneret kane potencial per te rritur vleren e kompaniseex antenepermjet mekanizmave qe do te maksimizonin interesat e aksionereve te tjere kur vendimet merren nga kompaniex post. Argumentet dhe gjetjet ne studimet e Carcello dhe Neal jane ne perputhje me argumentet nga Fama dhe Jensen (1983) te cilat percaktojne se drejtoret e jashtem kane si kapital reputacionin. Kjo permireson monitorimin dhe i kufizon ata per te ndermarre veprime oportunistike ex post ne lidhje me raportimin financiar qe marrin aksioneret dhe palet e tjera, te tilla si mbajtesit e obligacioneve, punonjesit dhe furnitoret. Ne te njejten kohe, drejtoret e brendshem, shumica e te cileve jane drejtuesit e firmes, mund te kete veshtiresi te medha per te bindur palete interesuara qe menaxhimi nuk do te shtremberoje raportet financiare ne shtete te caktuara te botes. Drejtoret e jashtem, aksioneret, dhe palet e tjera te jashtme jane ne te njejten linje ne kerkesen e tyre per informacion me cilesi te larte. Per shembull, firmat qe perdorin raportimit transparent financiar per te te percjelle informacioin ne kohe dhe te besueshem per te drejtorete jashtem, te njejten kohe ja percjellin kete informacion edhe investitoreve te tjere te jashtem dhe paleve kontraktuese. Gjithnje e me shpesh e literatura shqyrtohet ideja se struktura te caktuara te qeverisjes jo vetem qe kontrollojne kostot e agjencise mes menaxhereve dhe aksionereve, por edhe kontrollojne konfliktet e agjencisemidis menaxhereve / aksionereve dhe aktoreve te tjere. Disa nga studimet ne kete fusheeksplorjne konfliktet e agjencise me kreditoret, dhe se si disa struktura te qeverisjes mund te ulin kostot e borxhit duke lehtesuar mjedisin e informacionit dhe / ose kufizuar veprimet qe jane te demshme per mbajtesit e obligacioneve. Keto studime pergjithesisht mbeshteten ne idene se shenimet ne kohedhe te besueshmete praktikave te 125

Qeverisja e Korporatave 2010
korporates zvogelojne asimetrine e informacionit mes menaxhereve dhe kreditoreve, duke ulur riskun dhe konfliktet e agjencise. Sengupta (1998) jep evidenca ne perputhje me kete hipoteze duke pohuar se kompanite qe renditen lart sa u takon cilesise se raportimit, jane ne gjendje per te marre hua me norma te uleta. Ashbaugh, Collins dhe LaFond (2006) treguan qe normat e kredive per kompanite jane te lidhura pozitivisht me cilesine e accruals dhe te afateve kohore te shperndarjes se fitimeve. Bhojraj dhe Sengupta (2003) sollen deshmi te lidhjesse strukturave qeverisese dhe kostosse borxhit.Ata treguan qe kompanite me vleresime me te mira jane ne gjendje per te marre hua me norma te uleta kur ato kane nje perqindje me te larte te drejtoreve te jashtem ne bord. Anderson, Mansi dhe Reeb (2004) analizuan lidhjen mes kostos se borxhit dhe pavaresise se pergjithshme te bordit, si dhe analizuan lidhjen negative midis pavaresise se komitetit te auditimit dhe kostosse borxhit. Keto rezultate jane ne perputhje me dy shpjegime joreciprokisht ekskluzive. Se pari, pasiqe drejtoret e jashtem kerkojne informacion ne kohe per te kryer rolet e tyre te monitorimit dhe keshillimit, mjedisi i informacionit pritet te jete me transparent ne kompani me nje proporcion me te madh te drejtoreve te jashtem ne bord. Edhe pse nje mjedis me transparent informacioni njihet per kosot me te ulta ne kontraktimet me kreditoret, pritet te gjehet nje lidhje negative midis raportit te drejtoreve te jashtem dhe kostosse borxhit. Se dyti, mbrojtja e reputacionit personal per drejtoret e jashtem sherben si nxites per ta per te monitoruar dhe kufizuar menaxheret per t'u angazhuar ne veprimete vetinteresit. Nese keto veprime jane te demshme per vleren e kompanise, apo per kreditoret, raporti i drejtoreve te jashtem pritet te jete i lidhur negativisht me koston e borxhit. Ashbaugh, Collins dhe LaFond (2006) e cuan me tej punen e Sengupta (1998) dhe Bhojraj dhe Sengupta (2003) ne lidhje me nje grup me te gjere te variablave te raportimit financiar dhe te qeverisjes. Ata treguan nje lidhje te ngjashme pozitive ne mes te normave te kredise dhe perqindjesse drejtoreve te jashtem ne bord. Ata gjeten gjithashtu qe normat e kredise jane 126

Qeverisja e Korporatave 2010
te lidhura pozitivisht me raportin e drejtoreve qe zoterojne aksione te kompanise dhe te lidhura pozitivisht dhe me raportin e drejtoreve kane kane drejtimin. Ata nuk gjeten asnje prove qe raporti i drejtoreve te jashtem ne komisionin e auditimit eshte i lidhur me koston e borxhit. Ne nje studim lidhur me kete, Anderson, Mansi dhe Reeb (2004) treguan qe kostoja e borxhit eshte e lidhur negativisht si me madhesine e bordit ashtu dhe me madhesine e komitetit te auditimit.Mirepo, keta autore nuk te gjeten ndonje lidhje mes kostos se borxhit dhe titjve te pronesise qe zoterojne drejtoret. 3.2.3. Roli qeverises i investitoreve aktive ne mjedisin e informacionit. Jensen (1993, f.867) argumenton vlerat e investitoreve aktive si nje mekanizem te qeverisjes: "Investitoret aktive jane individe ose institucione te cilat njekohesisht kane borxhe te medha dhe / ose perberje te kapitalit ne nje kompani dhe marrin pjese aktive ne drejtimin e saj strategjik. Investitoret aktive jane te rendesishme per nje sistem funksional te qeverisjes, sepse ata kane interes financiar dhe pavaresine per te pare politikat e menaxhimit te kompanise ne menyre te paanshme. Ata kane stimuj per te kapercyer sistemin dhe per te korrigjuar problemet qe ne momentet e hershme, kur problemet jane te dukshme por e veshtira per tu korrigjuar. " Per te marre vendimet e duhura per investimr, investitoret aktive kerkojne informata ne kohe dhe te besueshme ne lidhje me firmen ne menyre qe ata te mund te monitorojne veprimet e menaxhimitt dhe te marrin pjese ne drejtimin strategjik te kompanise.Me tej, siç verehet nga Jensen (1993), investitoret aktive kane stimujt financiare dhe fuqine per te ndikuar ne vendimet e menaxhimitpersa i perket afateve kohore dhe besueshmerise se informacionit i destinuar per operatoret e jashtem. Keshtu, nje hipoteze eshte se transparenca e informacionit dhe prania e investitoreve aktive jane elemente te pandare dhe te dy duhet te jene pozitivisht te korreluar. Nje hipoteze alternative, artikuluar nga Demsetz dhe Lehn (1985) dhe Bushman et al. (2004), eshte qe monitoruesit ne fuqi, te tilla si investitoret aktive, jane me te rendesishem ne nje mjedis te karakterizuar nga transparenca e ulet e informacionit.

127

pasi ata kane qasje dhe akses ne informatat private. Ndoshta si rezultat i ketyre efekteve konfliktuale. duke sugjeruar qe pronesia e perqendruar mund te lejoje blockholders per te influencuar e siguruar perfitime te sigurta private te manaxhimit qe jane te demshme per aksionaret dhe kreditoret e fragmentuar. Ajinkya. Bushman et al. dhe kapitalin mesatarte aksionareve. (2004) paraqet nje lidhje negative midis afateve kohore te te ardhurave dhe te pronesise se koncentruar. Bhojraj. Dhe. megjithate. dhe Sengupta (2005) dhe Karamanou dhe Vafeas (2005) paraqesin pronesia e madhe institucionale eshte e lidhur me parashikimet e shpeshta te te ardhurve vullnetare dhe parashikime me te sakta. ii. literatura empirike eshte e perzier ne lidhje ne me llojet e ndryshme te investitoreve aktive dhe shkallesse transparences se informacionit. dhe Sengupta (2005) gjejne edhe nje lidhje negative midis pronesise institucionalete perqendruar dhe transparencesse informacionit. atehere pritette ekzistoje nje lidhje negative midis blockholders dhe transparencesse informacionit. Bhojraj. Shleifer dhe Vishny (1997) ofrojne nje pamje te ndryshme dhe konkurruese te investitoreve aktive. Megjithate. nuk eshte se investitoret aktive arrijne te sigurojne nje funksion monitorimi zevendesues. ku pronesia eperqendruar eshte nje mase e perbere qe perfshin pronesine institucionale. Ky rezultat eshte ne perputhje me afatet kohore te fitimeve dhe pronesine e perqendruar si -zevendesues te mekanizmave monitorues. v. Bhojraj dhe Sengupta (2003) gjejne se ipronesia institucionaleeshte e lidhur mes 128 . blockholders. Argumenti i tyre. Farber (2005) nuk gjen asnje lidhje mes te zoterimeve institucionale dhe te zbatimit te veprimeve SEC. iv. Ajinkya. e matur nga frekuenca e parashikimeve te ardhurave vullnetare. ne qofte se zbulimet ne kohe dhe te besueshme kufizojne aftesine e blockholders per te siguruar perfitime te tilla private. por me teper se pronaret institucionale te perqendruar nuk do te kerkoje deklarime transparente. dhe te çon ne hipotezen se transparencae informacionit dhe prezenca e investitoreve aktive jane ne raport te zhdrejte. Te dhenat empirike ne kete çeshtje perfshin rezultatet e meposhtme: i.Qeverisja e Korporatave 2010 Kjo perspektive e shikon transparencen e informacionit dhe investitoret aktive si zevendesues.

ne qofte se çdo diskutim mbi rezultatet e tyre do ishte i parendesishem. Per te nxjerre konkluzione te duhura ne çdo fushe te kerkimit kerkohet marrja ne konsiderate e te dy rezultate. ky eshte shpesh rasti qe (ka gjasa per hir te shkurtesise).Qeverisja e Korporatave 2010 normave te uleta te interesit dhe vleresimet me te larta te kreditit. autoret nxjerrin ne pah rezultatet e tyre te rendesishme. Per shembull. Collins dhe LaFond (2006) te gjejne asnje lidhje mes vleresimit te kreditit dhe pronesise institucionale. nje rezultat qe interpretohet si institucione monitoruese te mjedisitte informacionit dhe veprimet e vete drejtuesve-te interesuar. dhe vetem nje apo dy arrijne te gjejnerezultate te qendrueshme mbihipotezat (dhe te tjeret nuk gjejne asnje rezultat). Bhojraj dhe Sengupta (2003) gjejne se pronesia e perqendruar institucionale (ne krahasim me pronesinee shperndare institucionale). Ne sugjerojme qe kerkime te metejshme te kryhen ne kete fushe per te nxjerre ne drite forcat ekonomike ne vihen ne loje. vi. por nuk mund te shpenzojne me shume energji. Rrjeti i gjere i parashikimeve dhe gjetjet ne kete literature nuk te çojne ne nje konkluzion te qarte ne lidhjen mes investitoreve aktive dhe mjedisitte informacionit. Collins dhe LaFond (2006) paraqesin qe blockholders jane te lidhur negativisht me vleresimet e kreditit. te rendesishme dhe te parendesishme. Ne gjithashtu perdorin kete grup te gjetjeve per te nxjerre ne pah rendesine qe merr parasysh vendosjen e plote te rezultateve ne nje hipoteze te caktuar ekonomike. atehere cfare konkluzioni duhet te arrije nje njeeri nga kjo linje e kerkimit? Nuk bejme perpjekje per tju pergjigjur kesaj pyetjeje ketu. Megjithate. Ashbaugh.4. vii. ne qofte se dhjete autore testojne nje hipoteze te caktuar. 3. eshte i lidhur me normat e huamarrjes te larta. Ashbaugh. Drejtoret nuk 129 . Roli qeverises i eksperteve financiare ne ndihme te mjedisit te informacionit Bordi i drejtoreve kerkon informacion ne kohe dhe te besueshem ne lidhje me aktivitetet e kompanise qe te kryeje ne menyre efektive rolet e monitorimit dhe keshillimit. por sugjerojme se eshte e rendesishme qe te mendohet sesi mos-arritja e rezultateve duhet te jete faktore ne dhenie te konkluzioneve kur akumulojne rezultate brenda nje literature. Ne pergjithesi.2.

mund te pritet nje lidhje pozitive midis transparences se informacionit dhe drejtoreve financiare ne bord. auditimit. ose per strategjite te raportimit financiar. Intuitivisht shprehmi qe nje drejtor me nje backgroung ne fusha te kontabilitetit publik. Ne rastin e pare. drejtorete jashtem financiare do te jene ne gjendje per te kryer kete rol keshillues nese sistemi raportues financiar dhe mjedisi i informacionit jane transparente. drejtoret e jashtem financiare mund t'u kerkohet te ulen ne bord kur kompania beson se edhe pse raportimi i saj financiar dhe mjedisi informativ nuk jane transparente.Qeverisja e Korporatave 2010 jane te gjithe njesoj ne lidhje me ekspertizen e tyre. Drejtoret financiare mendohet qe kane aftesi te ndryshme krahasuar me drejtoret jo-financiare ne lidhje me monitorimin dhe keshillimin per çeshtje te raportimit financiare dhe shenimeve shpjeguese. Keshtu. eksperience ne menaxhimin e individeve qe kryejne detyra te raportimit financiar dhe aktivitetet financiare. 2) kur menaxhimi kerkon angazhim dhe monitorim me te forte te financave te korporates apo strategjive te raportimit financiar qe nje drejtor financiarka si detyre ne bordin e drejtoreve. dhe per kete arsye nuk ka gjasa te jenenjesoj ne lidhje me nevojat e tyre per informatat. roli i eksperteve financiare ne bordin e drejtoreve u be nje çeshtje kryesore. Ne rastin e fundit. Si rezultat. perkufizimi i SOX per ekspertet financiare perfshin individe te tille si CEO dhe presidentetet e kompanive. apo operacioneve financiare (p. per shembull. nje firme me sa duket do te ftoje nje ekspert financiar per t'u perfshire ne bord per nje nga dy arsyet: 1) kur menaxhimi kerkon keshilla ne lidhje me politikat financiarete korporates. Ne vazhden edisa skandaleve te larta te kontabilitetit ne fillim te viteve 2000 dhe miratimin e rregullave te zbulimit ne Ligjin 2002 Sarbanes-Oxley (Sox). apo. kontrollues etj.sh. CFO. Ne mungese te kerkesave rregullatore. (ose kur aksioneret ne menyre aktive i kerkojne menaxhimit per te sjelle nje ekspert ne bord per shkak te shqetesimeve ne lidhje me monitorimin e pamjaftueshem). por qe monitorimet shtese dhe keshillimet financiare te eksperteve do ta 130 . Megjithate. SOX perdor nje perkufizim me te gjere se si nje drejtor mund te marre ekspertize financiare qe perfshin. Nuk ka ndonje perkufizimte mirepercaktuar qe perkufizon nje drejtor apo ekspert financiar (te pakten brenda komunitetit akademik..) mund te konsiderohet si nje ekspert financiar. te cilet nuk mund te kene aftesi te detajuara ne analizen e raporteve financiare ose praktikat e kontabilitetit.

Agrawal dhe Chadha (2005) gjejne se frekuenca e riparaqitjevete te ardhurave eshte me e ulet ne kompanite qe kane nje drejtor te jashtem financiar ose ne bord ose ne komitetin e auditimit. Ka. qe te kete nje ekspert financiar te perfshire ne bord mund te veproje si nje sinjal se kompania beson qe praktikat e raportimit financiar jane te kualitetit te larte (p. Ashbaugh. dhe Reeb (2004) nuk gjejne asnje lidhje ne mes kostos se borxhit dhe eksperteve financiare qe sherbejne ne komitetet e auditimit. transparenca e informacionit financiar do te permiresohet. por ne pergjithesi mbeshtesin nje lidhje pozitive midis transparences seinformacionit dhe eksperteve financiare ne bord. Ne fusha te ngjashme. Me tej. Te shohim nese ekzisotn nje lidhje negative. Me kalimin e kohes. apo asnje lidhje midis transparences se informacionit dhe eksperteve financiare. Carcello (2003) nuk mundi te gjeje asnje lidhje te rendesishme ndermjet pjesesse anetareve te komisionit te auditimit me ekspertize financiare dhe frekuencesse largimeve te audituesveper shkak te problemeve ne raportimet e vazhdueshme te biznesit. dhe Anderson. dhe DaDalt (2003) percaktojne se bordi dhe anetaret e komisionit te auditimit me ekspertize te gjere financiare shoqerohen me fitime te ulta te menaxhimit. disa studime qe nuk gjejne asnje rezultat per kete lidhje. nje raport pozitiv.. Karamanou dhe Vafeas (2005) nuk do te gjejne nje lidhje te qendrueshme per raportet e eksperteve financiare ne komitetin e auditimit dhe. Se fundi. megjithate. frekuenca te saktesise apo paragjykimeve ne parashikimet e fitimeve te kompanise. Krishnan (2005) percakton qe perqindja e anetareve te komisionit te auditimit me ekspertize financiare eshte e lidhur negativisht me rastet e problemeve te kontrollit te brendshem.sh. Collins dhe LaFond (2006) nuk gjejne asnje lidhje qe nje ekspert financiar ne komitetin e auditimit eshte i lidhur me vleresimet e kreditit. Xie. Ne vecanti. Davidson. Fteses. Ne kete rast. nderkohe qe eksperti financiar i kryen detyrat e tij. nje drejtor 131 veprimit e zbatimit te SEC-se kane me pak eksperte financiare ne komisionet e tyre te auditimit sesa . Mansi. Farber (2005) konstaton se komopanite qe i nenshtrohen grupet e kompanive te kontrollit. Hulumtimet empirike ne lidhje me keto hipoteza jane te ndryshme.Qeverisja e Korporatave 2010 bejneate me transparent. mund te presim qe fillimisht te ekzistoje nje lidhje negative midis transparences se informacionit dhe drejtoreve financiar ne bord.

ne kete pike. Ata gjejne se 60% e firmave te perzgjedhura prej tyre e provojne qarkullimin prej te pakten nje menaxher te larte brenda 24 muajve pas riparaqitjes ne krahasim me 35% e homologeve te tyre me te njejten permase dhe 132 . ne menyre specifike shkeljet e GAAP dhe zbulimin e mashtrimit te korporatave. dhe po kerkon aktivisht keshilla dhe rruge te monitorimit per te arritur permiresime te tilla (shih DeFond.5. 2005. dhe Hu.Qeverisja e Korporatave 2010 financiar ekspert me sa duket do te hetoje praktikat paraprake te raportimit financiarperpara se ti bashkohet bordit. Motivimi per keto studime eshte e ngjashme me ate ne studimet e diskutuara me lart qeshqyrton nese qarkullimi drejtoreve dhe denimet lidhur me tregun e punes ndjekinparregullsite ne kontabilitet. nje numerprej 62 studiuesve kane shqyrtuar xhirote ekzekutivit te larte si nje ndeshkim per angazhimin ne parregullsi te kontabilitetit. DeFond. Bordet angazhohen per te hequr nga detyra drejtuesit ne rast se ata kane arritur te shtremberojne mjedisin e informacionit. qe bordi mund ti ofrojemenaxhereve stimuj per te siguruar informacion te besueshem dhe ne kohe ne lidhje me aktivitetet e tyre. Hann. Jaffe dhe Karpoff (1999) ne pergjithesi nuk arriten te gjejne nje rritje te frekuences“qarkullim I drejtoreve mes parregullsive te kontabilitetit. 3. Nje tjeter mjet qe bordet kane ne dispozicion te tyre per te siguruar nje mjedis transparent informativ eshte edhe strukturave e manaxhimit te nxitjeve. Kjo do te thote. Roli i shperblimeve te menaxhimit ne mjedisin e informacionit. Hann. nese praktika te tilla jane te cilesise se pranueshme). dhe Hu (2005) ikane shqyrtuar keto hipoteza dhe percaktojne se tregu i aksioneve reagon pozitivisht kur nje drejtor me ekspertize kontabel eshte caktuar ne komisionin e auditimit (ky rezultat nuk qendron per ekspertette jo-kontabel qe ploteson perkufizimet e nje eksperti financiar sipas SOX). Desai.2. dhe do te pranoje ftesen per t'u ulur ne bord. respektivisht Ne nje studim me te fundit. ftesesper te patur nje ekspert financiar te perfshire ne bord mund te duket si nje sinjal se firma eshte serioze rreth permiresimit te financave te korporates apo praktikavete raportimit financiar.Perveç kesaj (ose ne te njejten kohe). dhe Engel. Hogan dhe Wilkins (2006) te qyrtojne frekuencen e qarkullimit te menaxherevepas riparaqitjeste kontabilitetit. 2005 per diskutime nga keto pika). Dhe. Ne fillim te hulumtimit nga Beneish (1999) dhe Agrawal.

1. Nagar. Ashtu si dhe Bushman (2004) edhe Ahmed dhe Duellman (2007) pranojne se drejtoret e jashtem kerkojne informacion cilesor dhe ne kohe ne menyre qe te monitorojne dhe keshillojne menaxheret ne menyre efektive. Per shembull. Nje qasje tjeter e bazuar ne promovimin e nje mjedisi transparentte informacionit eshte lidhja direkte mes kompensimt te ekzekutiveve dhe masave te performances qe jane te ndjeshme ne cilesine e mjedisit informacionit.3. Ata arrijne ne perfundimin se bordet e korporatave dhe tregu i punes arrin te vendose nje disipline te rendesishem per raportimin financiar. dhe per kete arsye duke siguruar 63 drejtuesit me stimuj te pageses se fitimit per aksion/kapitalit baze mund te promovohet nje angazhim me cilesi te larte. Per shembull. menaxhimi i te ardhurave per te shmangur shkeljen e marreveshjeve ne nje perpjekje per te blere kohe me shume nga kreditoret. ekziston nje debat i konsiderueshem ndermjet studiuesve ne lidhje me faktin nese stimujt e kapitalit neto inkurajojne drejtuesit per te permiresuar cilesine e informacionit kontabel apo mund te shtremberojne ate.3. ose menaxhimi i te ardhurave per te permbushur parashikimet e analisteve). Roli i raportimit financiar konservativ ne informacionin per qeverisje korporatash. Siç do te diskutojme ne detaje me poshte. ndoshta eshte rasti qe ka nje frekuence ne rritje te qarkullimit te CEO-ve per shkak te fitimeve te menaxhimit qe ishinte demshme aksioneret e kompanise. Nje fushe teper interesante per hulumtimet e ardhshme ne kete problematike do te ishte ndertimiihipotezavete mprehta ne lidhje me llojet e te ardhurave te menaxhimit qe influencojne vendimet ne qarkullim. dhe Wysocki (2003) argumentojne se çmimi i aksioneve eshte rritur ne cilesine e mjedisit te informacionit. Raportimi financiar dhe Auditi ne qeverisje 3. Nanda. Ata gjejne nje lidhje pozitive midis stimujve kapitalit dhe frekuencesse parashikimeve per te ardhurat e menaxhimit dhe analizes AIMR "per renditjen e kompanive" sipas praktikavete paraaqitjes se shpjegimeve.Qeverisja e Korporatave 2010 lloj te-industrise (ata edhe gjejne se menaxhere te tille i kane perspektivat e punesimit te mevonsheme te dobta). 3. por nuk ka ndryshim ne frekuencen per te ardhurat e menaxhimit te dobishmeper aksionaret (per shembull. Nderkohe menaxheret kane me shume informacion se drejtoret e jashtem dhe arsyeja kryesore qe ndikon ne fshehjen e ketyre 133 .

ndersa ndryshimet pozitive ne vlerat e veshtira per tu verifikuar njihen vetem atehere kur behet i lehte verifikimi i tyre (psh. Per shembull. menaxheret pritet te jene me pak te gatshem me deklarimet e tyre qofte per anetaret e jashtem te bordit por dhe per palet e jashtme ne pergjithesi (shih. ndryshe nga Bushman qe ve theksin ne fitimet. kur eshte ngjarje e keqe. Ne te kundert. Shu dhe Wysocki. Koha qe duhet per te lexuar ngjarjet e keqija ne raportet e kontabilitetit varet nga sa shume eshte i operacionalizuar veprimi i njohjes se ngjarjeve te keqija nga nje sere rregullash dhe zgjedhjesh raportimi. diskutime nga Watts. dhe Kothari. menaxhimi pritet te jete shume me i gatshem per te dhene informacione ne lidhje me "ngjarjet e mira". emri i mire dhe aktive afatgjata njihen ne afate te caktuara kohore. 2003. Ahmed dhe Duellman vene theksin ne njoftimin ne kohe te“ngjarjeve te keqija”.Qeverisja e Korporatave 2010 informacioneve personalejane fitimet qe qendrojne pas tyre. Keshtu. Ne raportimet kontabile njohja e “ngjarjeve te keqija”behet me shpejt sesa njohja e “ngjarjeve te mira” dhe kjo njihet me termin “konservatizem”. Mirepo.te ardhura (Basu 1997) si nje mates i asimetrise te fitimit te pashperndare ne periudha. kur realizohen te ardhurat nga to). Duket e aresyeshme te shohesh “ngjarjet e keqija” ne qender te konfliktit midis menaxhimit dhe drejtoreve te jashtem. Gjithesesi asnje nga keta mates. 2) kontrolliiregjistrimeve te faturave te pamberritura (accruals) negative per tre vite rresht dhe 3) raporti inventar . ndryshimet negative ne vleren e inventarit. meqenese informacione te tilla hedhin drite ne nje kendveshtrim pozitiv te punes se tyre. 2005. nuk kap lidhjen e drejtperdrejte ndermjet fitimit te shperndare dhe asaj qe drejtoret e jashtem kerkojne informacionin ne kohe sa i takon ngjarjeve te keqia per te kuptuar operacionet dhe performancen e kompanise. 2009). Ball dhe Shivakumar. Ahmed dhe Duellman (2007) e masin konservatizmin nepermjet tre variableve: 1) norma e tregut krahasuar me ate te librave kontabel. per shembull. le ta interpretojme konservatizmin si nje set rregullashte kontabilitetit financiar te cilat ne fund te fundit nxisin menaxheret te raportojne ngjarjet e keqija me shpejt sesa c’mund t’i raportionin ne kushte te tjera. Keshtu. 134 .

β2 tregon sesi ngjarja ne pergjithesi reflekton ne te ardhurat neto.Nese menaxheret kane intereste forte per te shfaqur ngjarjen e mire te kompanise.Kompania e pare ka fitime te shperndara konservative sipas konceptit te mesiperm te ekzistences se asimetrise. per drejtorete jashtem ne permbushjen e roleve te tyre monitories dhe keshillues. ndersakompaniae dyte duket te jete me e dobishme me treguesit e saj te fitimit te shperndare. β3 tregon nese ky koeficent eshte ndryshe per ngjarjet negative. Kur β3 > 0. vleren e stokut te periudhes dhe “NEG” eshte tregues variabel qe merr vleren 1 per ngjarje negative dhe zero ne te kundert. sidomos nese koha e njohjes se ngjarjeve te mira nuk varion ne menyre thelbesore neper kompanine. ngjarja e keqe reflekton ne te ardhurat neto me shpejt ne kohe sesa ngjarjet e mira dhe ne kete rast kontabiliteti eshte konservativ). Mund te ndodhe qe. dhe nje kompanie tjeter qe shperndan fitimet ne afate kohore te mirepercaktuara dhe qe. koha shtese e ngjarjeve te keqija ne regresionin e Basu te kete korrelacion te larte me kohen totale te njohjes se ngjarjeve te keqija. Si ilustrim le te marrim dy kompania. dhe jo thjesht koha shtese e ngjarjeve te keqija ndaj ngjarjeve te mira.Qeverisja e Korporatave 2010 Dy variablat e pare: norma e tregut krahasuar me ate te librave kontabel dhe kontrolli i accruals negative per tre vite rresht duket te jene me te lidhura me fitimin e shperndare sesa me raportimin financiar ne kohe te ngjarjeve te keqija. Treguesi Basu (1997) eshte regresion i te ardhurave me vleren e stokut te periudhes qe ne rast perben “ngjarjen”. Kjo sugjeron se rilevante ne regresionin Basu eshte te studiohet shfaqja ne kohe e ngjarjeve te keqija (shuma e koeficienteve β2 e β3). qofte ngjarjet e mira dhe ato te keqija reflektohen shume shpejt. Nese koeficenti Basu eshte negativ tregon per kontabilitet konservativ. shfaqja ne kohe e ngjarjes se keqe perben problem kyç per informacionin. njera me fitime te shperndara pa afat kohor por qe i reflekton ngjarjet e keqija me shpejt sesa ato te mirat. 135 . Ne interpretimin me te pergjithshem te ketij regresioni. (Formula e regresionit te Basu (1997) eshte: AN = β 0 + β 1NEG + β 2RET + β3NEG*RET ku me AN shenohen te ardhurat neto (vjetore) “RET” nenkupton ngjarjen. E kunderta. atehere kjo nuk eshte se perben ndonje ceshtje problematike ne efikasitetin e rolit te monitorimit dhe te keshillimit qe kane drejtorete jashtem.

mund te ndihmoje kompanite ne kontraktimet. drejtoreve 136 .Qeverisja e Korporatave 2010 Ahmed dhe Duellman (2007) gjeten se shkalla e konservatizmit ne fitimet kontabileeshte me e madhe per firmat me nje perqindje me te larte tedrejtreve te jashtems. kur ata jane te shqetesuar ne lidhje me ate qe menaxheret fshehin informacionin.2. kjo ka si kosto rolin vleresues te kontabilitetit.Si i tille ky proces gjen interesin e menaxhereve. Keto rezultate paraqiten ne perputhje me hipotezat se kur ka asimetri te madhe te informacionit midis te brendshem dhe te jashtmeve. Ato jane deshmi qe ndryshimet ne asimetrine e informacionit çojne ne njeangazhim me te larte te kontabilitetit konservator. Vihet re se potenciali i kontabilitetit konservator per te ndihmuar investitoret te bejne vleresime. menaxheret dhe / ose bordet angazhohen per ato rregulla te raportimit qe shfaqin ne kohe nengjarjet negative. nese kompania zbaton kontabilitet konservator. aksionereve. perben nje fushe interesante per hulumtime te metejshme ne te ardhmenne shqyrtimin e paragjykimeve se edhe pse kontabiliteti konservativ. LaFond dhe Watts (2008) permenden rendesine e raportimeve financiare tek nje sere kontratash implicite mes menaxhereve dhe aksionereve.3. dhe argumentojne se aksioneret kane me shume kerkesa per raportime ne kohe. se njohja ne kohe e lajmit te keq ndihmon keta drejtore ne kryerjen roleve monitoruese dhe keshilluese. Ata vertetojne qe firmat me asimetri me te larte te informacionitmidis te brendshmenve dhe investitoreve te jashtem angazhohen per konservatorizem me te madh ne raportimin financiar. Autoret gjeten gjithashtu se konservatorizmi eshteme i larte kur drejtoret e jashtem kane pjesemarrje ne tituj pronesie nekompani. duke sugjeruar keshtu.Ky rezultat i fundit duket konsistent me idene se drejtoret e jashtme do te kerkojne edhe me shume informacione ne kohe rreth lajmeve te keqija kur ata kane stimuj te forte qe teinvestojen perpjekje me te medha ne rolet e monitorimit dhe keshillimit. Kur problemet e informacionit mes te brendshmeve dhe te jashtemve rrjedhin kryesisht nga ngurrimi i te brendshmeve per te ndare ne kohe informacion ne lidhje me ngjarje negative. do te çoje ne asimetri te ulet informacioni. 3. Procesi i auditimit eshte nje set i mekanizmave qe ndihmon ne monitorimin e sistemit te raportimit financiar. Roli qeverises i procesit te auditimit ne mjedisin e informacionit.

Me pas fokusohemi ne kerkimete ndryshme qe tregojne se si struktura e bordit. Francis. ku menaxheretkane mundesi me te medha per te manipuluarraportet financiare. duke e perdorur kete si nje mekanizem besueshmerie. qe te dyja ne fund te fundit rrisin potencilain per regjistrimet accruals. ku vete ata angazhohen te kufizojne aftesine e tyre per te manipuluar procesin e raportimit financiar. te cilat. 137 . ndikon ne cilesine e procesit te raportimit financiar. kane me shume gjasa per te zgjedhur auditor te cilesise se larte (Big 6). aksionereve dhe paleve te tjera kontraktuese. Watts dhe Zimmerman (1983) e zgjerojne dhe me’ kete argument ku sugjerojne se cilesia/pavaresia e auditimit eshte funksion i probabilitetit qe auditi do te lere pa mbuluar nje problem te kontabilitetit e kondicionuar kjo nga ekzistenca e nje problemi nekontabilitet. me cikle te gjata operative. Duke qene se palet e jashtme vleresojne dhe penalizojne kompanite ne varesi te ekzistences se konflitit te agjensise. jane me te zakonshme ne kompani qe kane intensitet te larte kapitali. Auditoret luajne rol thelbesor ne perpunimin dhe shperndarjen e informacionit kontabel kur certifikojne qe pasqyrat financiare jane hartuar sipas parimeve te pergjithshme te kontabilitetit. perfshi dhe strukturen e komitetit te auditit influencojne procesin e raportimit financiar. Shume literatura tregojne se zgjedhja e auditit cilesor (me audit cilesor nenkuptojme nje auditi te madh qe ve ne risk kapitalin financiar dhe reputacionin kur kryen nje auditim). aksioneret qe mbartin keto kosto jane shume te interesuar te punesojne auditore qe monitorojne keto veprime dhe ua raportojne keto informacione investitoreve te huaj. Kompanite e auditimit Big 6. riskun etj. Maydew dhe Sparks (1999)argumentojne se menaxheret jane te nxitur te zgjedhin auditoret me cilesi te larte. E fillojme kete seksion duke diskutuar sesi zgjedhja e auditit ndikon ne procesin e raportimit financiar.Qeverisja e Korporatave 2010 dhe paleve te tjera kontraktuese ne strukturimin e ketij procesi ne menyre qe ti fale paleve te jashtme besimin se po marrin informacionin e sakte per flukset korrente dhe te ardhme te parase. Jensen dhe Meckling (1976) sugjerojne se auditimi i raporteve financiare nga nje pale e pavarur eshte mekanizem me ane te cilit aksioneret reduktojne kostot e agjensise qe shkaktohen nga asimetria e informacionit mes menaxhereve. Ata argumentojne se ne kompanite qe regjistrojne shume accruals.

Megjithate.3. DeFond. Kerkime te hershme ne rolin e komitetit te auditit shqyrtuan nese ekzistenca e nje komiteti auditimi luan rol ne monitorimin e akteve mashtruese te kontabilitetit. Krishnan (2005) tregon qe proporcioni i drejtoreve te jashtem ne komitetin e auditimit (por jo madhesia e komitetit te auditimit) lidhet negativisht me rastet e problemeve te kontrollit te brendshem. drejtoret e jashtem te komitetit te auditit. Ky rezultat eshte ne perputhje me faktin qe drejtoret e jashtem kerkohen ne borde te kompanive me mjedis informacioni ku ka transparence te mjaftueshme sa tu mundesoje atyre te permbushin ne menyre efektive rolet e tyre keshilluese dhe monitoruese. Beasley (1996) dhe Gerety dhe Lehn (1997) nuk gjenin nje lidhje mes ekzistences se komitetit te auditimit me mashtrimet ne kontabilitet. Komiteti i auditimit eshte nenkomiteti i bordit te drejtoreve qe ka pergjegjesine per mbikeqyrjen e procesit te raportimit financiar. dhe Sweeney (1996) gjeten se ndodhja e zbatimit te veprimeve kontabel KSHZ eshte me e ulet per kompanite me komitet auditimi. Ne te njejten kohe. drejtoret e jashtem te komitetit te auditit kane me pak gjasa te kuptojne procesin e raportimit financiar krahasuar me drejtoret e brendshem. Ne hulumtimet me te fundit. Gjithashtu.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne shkrimet e Becker. Per shembull. Dechow. Sloan. ashtu si per drejtoret e jashtem ne pergjithesi pritet te kene me teper kerkesa ne transparencen e informacionit. Jiambalvo. Keto rezultate jane ne perputhje me ate qe drejtoret e jashtme kane 138 . pavaresisht perpjekjeve. Drejtoret e jashtem ne komisionin e auditimit sjellin me shume pavaresi per monitorimin e aktivitetet e raportimit financiar te menaxhimit. dhe Subramanyam (1998) dalin rezultate qe janekryesisht intuitive ne lidhje me idene qe auditoret e medhenj ofrojne auditime te cilesise se larte dhe se keto auditime ndikojne ne procesin e rezultatevete kontabilitetit. Klein parashikon dhe konstaton se kompanite me komplekse dhe me pasiguri te madhe si dhe ato me mundesi rritjeje kane me pak te ngjare te kene drejtore te jashtem ne komisionin e auditimit. 3. por kryesisht per drejtoret e jashtem te komitetit te auditimit sesa per drejtoret e jashtem te bordit ne pergjithesi Ne lidhje me kete. Klein (2002) shqyrton hipoteza te ngjashme me ato te Bushman (2004). KomitetiAuditimit ne perberje te struktures se bordit te drejtoreve. ne keto hulumtime nuk eshte e qarte se çfare roli luan vete-seleksionimi.3.

nje interpretim alternativ qe eshte gjithashtu ne perputhje me deshmi kolektive eshte se menaxhimi dhe aksioneret njohin dhe sigurojne qe procesi i raportimit financiar i korporates se tyre eshte transparent. Farber (2005) deshtoi ne gjetjen e nje lidhjeje mes raportit te drejtoreve te jashtem ne komitetin e auditimit dhe zbatimit te veprimeve SEC. keshtuqe nuk eshte domosdoshmerisht e lidhur me raportin e drejtoreve te jashtem). Te dy interpretimet te çojne te ngresh nje mori pyetjesh interesante. tregon se "Rezultatet tregojne se bordet me struktura te pavarura nga Drejtori i Pergjithshem CEO jane me te efektshme nemonitorimin e proceseve te kontabilitetit financiar te korporates. Gjithashtu. Edhe pse ky interpretim eshte me siguri i besueshem. te tilla si kerkesat rregullatore/ligjore? 139 . jane gjithashtu ne interes te aksionereve. Keto jane te pranueshme si per drejtoret e brendshem dhe per te jashtmit. ose (iii) permasat e komitetit te auditimit.Qeverisja e Korporatave 2010 arsyet dhe aftesine per te monitoruar procesin e raportimit financiar dhe per te reduktuar ne menyre efektive aktivitetet e menaxhimit qe nuk jane ne interes te aksionereve (Disa aktivitete te menaxhimit ne lidhje me fitimin si psh shmangia e hetimeve rregullatore. Ky interpretim alternativ thekson motivimin qe aksioneret (dhe potencialisht menaxheret) kane per te zbutur konfliktin e agjencise qe lind kur raportimi financiar nuk eshte transparent. si sigurohen drejtoret e jashtem qe procesi i raportimit financiar eshte transparent apo qe informacioni eshte i sakte dhe ne kohe?Si mund te angazhohen menaxhimi dhe / apo aksioneret qe do tu sigurojne drejtoreve te jashtem informata te sakta dhe ne kohe (duke patur parasysh dhe qe drejtoret nuk mund te dijne nese cdo pjese specifike e informacionit eshte i sakte apo ne kohe)? A varet lidhjames drejtoreve te jashtem dhe raportimit financiar nese drejtoret e jashtem kerkohen ne menyre aktive nga menaxhimi dhe aksioneret apo "imponohen" nga forca te jashtme. kur ftojne me shume drejtore te jashtem per t'u ulur ne bord. qe eshte. drejtoret e jashtem ne menyre aktive kufizojne te ardhurat e menaxhimit. Karamanou dhe Vafeas (2005) gjeten pak deshmi se frekuenca apo saktesia ne parashikimin e bonuseve te menaxhimitjane te lidhur me (i) perqindjen e drejtoreve te jashtem ne komitetin e auditimit. Per shembull. (ii) perqindjen e anetareve te komisionit te auditimit me ekspertize financiare." Ky interpretim thekson lidhjen shkak –pasoje te veprimeve te drejtuesve te jashtem me procesin e kontabilitetit. Ne studimet e saj Klein (2002).

si fakt qe nese ne bord do kete me shume drejtore te brendshem ata do pengojne pavaresine e auditit per te leshuar nje raport te bazuar ne parimin e vijimesise (going concern) Konkludohet se drejtoret e brendshem ne komitetin e auditimit pengojne pavaresine e auditit dhe zvogelojne cilesine e raporteve te kontabilitetit. ose duke u perpjekurte gjejne nje auditues me "te perpunueshem".4 Sigurimi i besueshmerise se raportimit financiar: “Quis custodiet ipso custodes?” (Kush i ruan rojtaret?) 140 . Autoret supozojne se karakteristikat e meposhtme te komitetit te auditimit zvogelojne probabilitetin qe audituesi do te shkarkohet pas nje raporti sipas parimit te vijimesise: 1) nje perqindje me e larte e drejtoreve te jashtem. Carcello dhe Neal (2003) shqyrtuan nese karakteristikat e komitetit te auditimit ndikojne ne gjasat qe nje auditues te mos ndjeke parimin e vijimesise ne raportin e tij.3.Qeverisja e Korporatave 2010 Carcello dhe Neal (2000) dhe (2003) eksploruan rolin e komitetit te auditimit ne periudha me probleme financiare. Megjithate. 4) drejtore qe te kene sa me pak pjesemarrje ne aksione te kompanise. Autoret e interpretojne kete rezultat. Ky eshte nje konkluzion interesant. 3) drejtore me me shume ekspertize ne fushen financiare dhe. Carcello dhe Neal (2000) zbuluan se nje kompani me veshtiresi financiare ka me shume shanse te kete nje raport auditimi bazuar ne parimin e vijimesise nese ka me shume drejtore te jashtem ne bord. Supozimi themelor ne kete studim eshte se menaxhimi do te perpiqet te shkarkoje audituesin i cili leshon nje raport te tille. sepse sugjeron se drejtoret e jashtem kryejne veprime per mbrojtjen e integritetit te sistemit te raportimit financiar edhe kur kjo mund te jete ne kundershtim me interesat e aksionereve per ta bere kete. 3. ose duke ndeshkuar me maredhenie konfliktuale mes menaxhimit dhe auditoreve. Autoret argumentojne qe komiteti i auditimit te stukturohet ne menyre qe te nxise audituesin te qendroje i pavarur dhe te permiresoje cilesine e procesit te auditimit. 2) drejtore qe marrin pjese ne nje numer me te madh te bordeve te tjera (pasi do perkthehej ne kapital reputacioni). nje interpretim alternativ i ketij konstatimi eshte se drejtoret e brendshem te komitetit te auditimit jane ne nje pozite me te favorshme per t’i siguruar paleve te interesuara informacionin qe zvogelon pasigurine ne lidhje me aftesine e kompanise per tu kthyer ne gjendje te mire financiare (dhe keshtu duke ulur frekuencen e raportimeve bazuar ne parimin e vijimesise).

e firmos vertetimin e auditit dhe largohet pa bere ndonje kontroll efektiv. dhe analistet.duke ditur qe ata duhet te ofrojne siguri te pavarur dhe qe llogari te tilla tregojne pozitat e vertetea financiare te kompanise. Klientet e kompanive te auditimit . te gjithe do te fajesojne auditoret duke bere pyetjen pse llogarite e paskrupullta mashtruese jane nxjerre ne raportet e "pakualifikuar" apo "te paster" nga auditoret. Edhe ne qofte se auditori ben kontrolloin. 50 per qind. atehere shansi per te gjetur se auditori nuk ka dhene cilesine e sherbimit mund te sherbeje ne funksion te zhvillimit te reputacionit te mire ose te keq te kompanise se auditit. Disa korporata te medha paraqiten kerkesa per falimentimin. ne lidhje me efektivitetin dhe besueshmerine e kompensimit ekzekutiv si nje mjet per motivimin dhe kontrollin e sjelljes se drejtuesve . dhe ne lidhje me standardet e raportimit financiar. Adelphia. Ne rastet e skandaleve te fundit te kontabilitetit. Ka shume pergjigje te 141 . WorldCom. dhe ne lidhje me besueshmerine e rregullimit te tregut te kapitalit. avokatet. dhe shkelje te qarta te parimit te njohjes se te ardhurave u bene pjese te lajmeve.Qeverisja e Korporatave 2010 Gjate krizes financiare te fundit boterore pame nje sere te lajmeve ne lidhje me kontabilitetin e korporatave ne Shtetet e Bashkuara (SHBA). Qwest. shtremberimet sistematike ne pasqyrat financiare. CityGroup Banka. te themi. Merrill Lynch. konfliktit te interesit nga ana e zyrtareve te korporatave. Jane ngritur pyetje ne lidhje me besueshmerine e raporteve financiare te korporatave publike. Raportet e perdorimit te burimeve te korporatave. Tyco. per besueshmerine e auditimeve te pavarura te pasqyrave financiare. JP Morgan. drejtoret.aksioneret dhe palet e treta do te kuptonin pak ne lidhje me cilesine e kontrollit te dhene per ta. Degjuam shume per Enron. perdorimet flagrante te mosperfshirjes ne bilanc te financimeve te jashteme dhe te veçanta te njesive ekonomike. si do mund ta merrnin vesh kete aksionaret? Shume pak (me pak se nje per qind) e kompanive publike deshtojne te arrijne nje faze ku auditimet e tyre te vihen ne pikepyetje. pas zbulimeve ne lidhje me "gabime te medha" ne pasqyrat e tyre financiare. per besueshmerine e sistemit te mbikeqyrjes ligjore te Ekonomise Politike te Deshtimit te Kontabilitetit. Arthur Andersen. kontabilistet. bankieret e investimeve. Keto pyetje kane qene dhe vazhdojne te jene te debatueshme. ne lidhje me besueshmerine e sistemeve te qeverisjes se shoqerive aksionere ne mbrojtjen e interesit te aksionereve. Nese norma e deshtimit te auditimit eshte. etj Nje nga firmat me te medha ne fushen e kontabilitetit ne SHBA u denua per krim dhe ka dale nga industria.

Keshtu. Funksioni mbikqyres i profesionit te audituesit publik ka pesuar nje ndryshim te rendesishem ku funksionet e mbikeqyrjes te kryera tradicionalisht nga organet profesionale te kontabilitetit dhe auditimit jane transferuar ne nje institucion tjeter i cili eshte i lidhur ngushte. Ne sigurimin e pavaresise se auditoreve. bordet. 3. Le te marrim per shembull ne konsiderate nje kompani qe kerkon te shtoje perqindjen e drejtoreve te jashtemne bord. shqetesimi per saktesine e raportimit financiar dhe profesionalizmin e industrise se kontabilitetit publik i dha rruge formimit te Kompanise Publike te Bordit te Mbikqyrjes (PCAOB) ne pajtim me dispozitat e Akti 2002 OxleySarbanes ( SOX). si keta mekanizma te ndryshem nderveprojne si plotesues dhe / ose zevendesues te njeri-tjetrit. kompania vendos per te zbatuar disa mekanizma te 142 . ndikimit nga grupimet e tjera. Dime pak per se si kompanite zgjedhin nga moria e mekanizmave ne dispozicion te tyre. Diskutimi i mesiperm mbeshtet idene se drejtoret e jashtem kerkojne nje mjedis transparent informacioni per te kryer ne menyre efektive rolet e monitorimit dhe keshillimit. Githashtu jane nje sere mekanizmash qe kompanite. dhe zbulimit financiar. dhe disiplinimit te funksioneve te auditoreve te kompanive publike.4. qeverisjes se korporatave. juridiksionet e shume vendeve kane levizur ne drejtim te krijimit te nje organi te mbikeqyrjes per te sherbyer si "roje" per monitorimin e "rojtareve" apo auditoreve. SOX gjithashtu mbulon çeshtje te tilla si pavaresine e auditorit. inspektimit. Diskutime ne lidhje me mekanizmat e nje mjedisi transparent informacioni. te angazhimit te audituesve ne ceshtje joauditimi. Duke pranuar se transparenca e informacionit eshte kritike per keta drejtoreqe te kryejne rolin e tyre. per te shmangur situata teku pavaresia e tyre perben kercenim. direkt ose indirekt me Qeverine. vleresimin e kontrollit te brendshem. ne Shtetet e Bashkuara (SHBA). konfliktit te interesit. si dhe. rregullimit.Qeverisja e Korporatave 2010 mundshme per kete pyetje te cilat variojne qe nga mungesa e pavaresise se auditimit.ne ceshtje me kompetenca teknike te klienteve . Keto institucione ngarkohen me funksione te mbikeqyrjes. dhe menaxheret ndermarrin per te siguruar transparence ne informacion.

kur asimetria e informacionit e ben monitorimin e drejtperdrejte me te veshtire. Ky rezultat eshte i ngjashem nga ana konceptuale dhe empirike sipas Bushman (2004) duke gjetur se afatet kohore te fitimeve jane te lidhur negativisht me stimujt te kapitalit neto te drejtuesve te brendshem e te jashtem. raportimin financiar konservatoredhe stimuj te kapitalit ekzekutiv. LaFond dhe Roychowdhury (2008) dokumentojne qe raportimi konservator dhe stimuj te kapitalit per CEO-t jane zevendesue te mekanizmave monitorues. Cilin mekanizem apo kombinim mekanizmash duhet te zgjedhin ata? A ka disa mekanizma qe punojne me mire (ose me keq) kur zbatohen se bashku (pra a kane efekte interaktive)? Rekomandojme me shume hulumtime ne marredheniet midis ketyre mekanizmave. kur ata vuajne nga transparenca e ulet e informacionit. ne qofte se ndryshimi ne afatet kohore te te ardhurave eshte e nxitur kryesisht nga njohja ne kohe e lajmite keq. nje rezultat ne perputhje me kompanite te angazhuara ne raportimin ne kohe edhe te lajmeve te keqija. firma te cilat me nje nivel te dhene te informacionit asimetrikkompensojne kostot dhe perfitimet duke perdorur raportimin konservativ dhe stimuj te kapitalit per te zgjidhur problemet e 143 . Kolektivisht. dhe per te ilustruar llojet e drejtimeveqe parashikojne te kene kerkime te tilla mund te marrim ne diskutim nje shembull te lidhjeve qe jane identifikuar ne literature ne lidhje me asimetri informacioni. atehere rezultatet e LaFond dhe Roychowdhury mund te jete thjesht nje ri-karakterizim i rezultateve te Bushman (2004). kur nje firme vuan nga transparenca e ulet e informacionit dhe nuk mund te perdore (ose vendos qe te mos perdorin) me shume raportiminkonservator qe do te reduktonte asimetrine e informacionit dhe ne kete menyre do te lejonte me shume monitorimte drejtperdrejte nga ana e bordit. Ideja eshte se. 2008). Rezultatet e LaFond dhe Watts (2008) dhe LaFond dhe Roychowdhury (2008) dukente lidhura ngushte me Cai (2009) duke gjetur se asimetria e informacionit eshte e lidhur pozitivisht me stimujt e kapitalit te ekzekutiveve. Kjo lidhje pozitive eshte ne perputhje me kompaniteqe zgjedhin stimujt e kapitalit si nje mekanizem monitorues te terthorte. Ne te njejten kohe. keto rezultate tregojne se nderkohe qe te dy. stimujt konservator dhe te kapitalit mund te jene te zbatueshem ne nje mjedis te karakterizuar nga nje asimetri e madhe e informacionit. Ne fakt. atehere kompanite drejtohen drejt monitorimitte terthorte nepermjet stimujve te kapitalit neto. Vume ne dukje lidhjen pozitive te dokumentuar mes informacionit asimetrik dhe raportimit konservativ financiar (LaFond dhe Watts.Qeverisja e Korporatave 2010 caktuar qe angazhohen per te ulur asimetrine e informacionit midis menaxhereve dhe te jashtmeve.

5. Konkluzione dhe rekomandime Ne kete kapitull vezhguam literaturat e dhjetevjecarit te fundit te qeverisjes se korporatave ne lidhje me rolin e sistemit te informacionit financiar ne zvogelimin e kostos se agjencise mes paleve te interesuara. mund te pyesim se si firmat zgjedhin mes nje angazhimi per kohen e te ardhuravene pergjithesi (dmth. Theksojme se gjate viteve te fundit eshte bere shume progres ne lidhje me kuptimin e rolit te kontabilitetit ne qeverisje.. Hui. njohja ne kohen e duhur te lajmeve te mira dhe te keqija). 3. (2004) tregon se prania e investitoreve aktive eshte nje zevendesues per raportimin ne kohe te fitimeve. dhe Morse (2009) tregojne se parashikimetme te shpeshta dhe ne kohe te te ardhurave mund te jene nje zevendesim per raportimin financiar konservator.Qeverisja e Korporatave 2010 informacionit. kundrejt nje angazhimi per njohje ne kohe vetem te lajmeve te keqija. Per shembull. Bushman et al. nje test i qarte se si dhe kur konservatorizmi mund te zgjidhe informacionin asimetrik do te jete i dobishem per avancimin e kesaj literature. Eshte gjithashtu e arsyeshme qe te pyetet nese kjo eshte gjithashtu nje zgjedhje. kur ata nuk jane ne gjendje qe te angazhohen per transparenca informacioni te tilla. si dhe lidhjet me ane te cilave firmat perdorin si mekanizma per kontrollet e konflikteve te agjencise. duke reflektuar mbi te dhenat e Bushman et al.Permendem literatura te ndryshme ne lidhje me kete dhe ne vend 144 . (2004) dhe LaFond dheRoychowdury (2008). Per shembull. Nje kuptim me te plote per lidhjet midis ketyre mekanizmave te ndryshem. si dhe mes mekanizmave alternative te monitorimit kur nuk mund te matet drejtperdrejte transparenca e informacionit mund te avancoje me kohen. Per shembull. Ky diskutim prek vetem siperfaqen e lidhjeve mes mekanizmave te ndryshme qe perdorin firmat qe te angazhohen per nje mjedis transparent informacioni. Megjithate. a mund te veprojne disa kompani ne mjediset e biznesit qe thjesht nuk lejojne per njohjen ne kohe te fitimeve ose humbjeve? Theksohet se disa lidhje te tjera ndermjet mekanizmave te ndryshme te angazhimit kane filluar te identifikohen. Matsunaga.

dhame pershkrimin e idese dhe konkluzioneve qe percjellin. do te ishin me vlere per literaturen e qeverisjes se korporatave. Nga kendveshtrimi teorik eshte e paqarte nese sistemi i kontabilitetit zhvillon mekanizmat e qeverisjes. Sugjerojme se studime te metejshme te modeleve teorike qe sudiojne lidhjen mes mekanizmave te qeverisjes duke vene theksin ne rolin e sistemit kontabel ne zvogelimin e kostos se agjencise. 145 . Gjithesesi keto jane studime paraprake dhe nuk tregojne shume ne lidhje me pse disa mekanizma veprojne me mire ne disa struktura te qeverisjes sesa ne te tjera. Gjithashtu permendem fushat te cilat kishin nevoje per kerkime te metejshme. Kjo eshte nje fushe qe ka nevoje per studime te metejshme. Gjithashtu ka pak evidenca qe shpjegojne se cilat struktura te qeverisjes jane me eficente ne zbutjen e problemeve te agjencise qe lindin brenda njekompanie. Treguam raportet mes karakteristikave te ndryshme te qeverisjes. Studime te Larcker.Qeverisja e Korporatave 2010 qe ti ricitonim ato. zevendeson keto mekanizma apo jane mekanizmat qe perdorenn nga menaxheret qe fshehin problemin e agjencise.Dihet jo shume ne lidhje me si keto mekanizma nderveprojne me njera tjetren apo nese sherbejne si zevendesues ose plotesues te njera tjetres. Richardson e Tuna (2007) dhe Dey (2008) perbejne nje hap te pare ne analizimin e nderveprimit te ketyre mekanizmave.

Wickersham & Taft 11. but a jump in bonus payouts drives higher pay by HAY GROUP 15.com 13. 2010) 3. Goldman Sachs Compensation Practices. Ethical concerns with executive compensation Human Resource Management by Marcia J. Economic Studies(September 24. Harvard businnes schoolHOW TO FIX EXECUTIVE PAY by Steve Kaplan. Universiteti i Chicagos 7. Kelly Schilling.S. Financial Institutions. Corporate Directors Remained Flat in 2009 by Towers Watson Analysis Finds 2.Executive Pay in Europe Gets Boost From Bonuses dheexecutive compesation in europe si dhe The top executive compesation in Europe by HAY GROUP 14.Qeverisja e Korporatave 2010 REFERENCAT 1. Case-study Goldman Sachs by Brady Gear. 2010) 4. Adam Heying. & Joseph Quinn Wingerd. March 2010 9. Economy by Martin Neil Baily. Maxwell Kagan. Issues in structuring executive compensation by Foley & LLP Lardner 2009 8. U. Compensation committee evolving trends in Foley’s National Directors Institute — 2009 Web conference 146 . 2010 by Cadwalader. 10. Deffered compensation By John Nixon and Kathryn Larkin (September 29. Senior Fellow.Executive Compensation and Corporate Governance Provisions Under the Dodd-Frank all Street Reform and Consumer Protection Act∗ July 20. Mercer Human Resource Consulting 5. Executive Compensation Oversight after the Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act :Financial Services.Executive compensation in AFL CIO. Who manages compensation programs in Europe for Towers Perrin by John Carney 12. Top executives salaries stagnant. Compensation for U. Goals of Compensation.S. Simmering 6.

NJ: Pearson Prentice Hall. Joseph J. 19. Martocchio. 18. ANEKS Tabela1.Qeverisja e Korporatave 2010 16. Upper Saddle River." Journal of Deferred Compensation 10.Responsible Executive Compensation for a New Era of Accountability.Case-study:Executive compensation in Europe by Gerlind Wisskirchen Coronado California 17. Peter T.by Chingos. 147 . Strategic Compensation: A Human Resource Management Approach 3rd ed. Executive Pay Trends: Looking Forward and Back.

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 2 148 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 3.4 149 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela5 Tabela 6 150 .

Qeverisja e Korporatave 2010 151 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 7 Tabela 8 152 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 9 Tabela 10 153 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 11 Tabela 12 Tabela 13 154 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 14 155 .