UNIVERSITETI I TIRANËS

P R O E V E RT S J A EPK OoG E RsE N T E r RP o AT l Q P E R I Y M A N A pO M aA V

FAKULTETI I EKONOMISË PROGRAMI MASTER MASTER NE ADMINISTRIM BIZNES

MIKROTEZE

UDHEHEQES I MIKROTEZES: • PROF. DR. SHYQYRI LLACI PUNUAN: • JORIDA ÇUÇI • SHKELQIM SHEHAJ • JETMIRA ÇELHYKA
DHJETOR 2010

Qeverisja e Korporatave 2010

MIKROTEZE............................................................................................................................1

Falenderime te perzemerta dhe mirenjohja e sinqerte shkojne per profesorin udheheqes te temes Prof. Dr. Shyqyri Llaci per komentet e tij aq shume te vlefshme.

ABSTRAKT

2

Qeverisja e Korporatave 2010
Ne kete punim trajtohen ceshtje te qeverisjes se korporatave. Menyra se si funksionojne kompanite multinacionale, si qeverisen keto organizata, ne kushte te caktuara ekonomikosociale e politike, duke nxjerre ne pah dy sisteme kryesore te qeverisjes se korporatave Modelin Anglo-Amerikan dhe ate Europian trajtohet fillimisht ne kete punim. Rasti i Fiat tregonte sesi modeli europian i qeverisjes se nje korporate mund te ndikoje ne suksesin e saj.Vazhdohet me trajtimin gjeresisht te shperblimitte ekzekutivit, e pare edhe sipas dy modeleve te qeverisjes, trendin para dhe pas krizes si dhe reformat e ndermarra. Nder te tjera, ilustrim interesant perbejneBanka Goldman Sachs dhe ekzekutivet me te paguar ne bote. Se fundmi, vezhgohet roli qe ka transparenca e informacionit dhe raportimit financiar ne qeverisjen e korporatave, implikimet ne qeverisje te: asimetrise se informacionit mes menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem si dhe mekanizmave te ndryshme qe kane rol ne qeverisje. METODOLOGJIA Ky punimperbehet nga tre kapituj: Kapitulli i pare, Zhvillimi i korporatave ne Europen kontinentale, punuar nga Jorida Cuci Kapitulli i dyte,Kompesimi iEkzekutivit tek Korporatat, punuar nga Shkelqim Shehaj dhe, Kapitulli i trete,Roli i informacionit dhe raportimit financiar ne qeverisjen e korporatave punuar nga Jetmira Celhyka Secili kapitull nis me Abstrakt/Hyrje dhe Metodologjine e vet, vijon me ceshtjet ne shqyrtim dhe ngre Konkluzionet dhe Rekomandimet perkatese. Per secilin kapitull jane marre edhe raste ne studim.

KAPITULLI I: ZHVILLIMI I KORPORATAVE NE EUROPEN KONTINENTALE 1.1. Hyrje Sot korporatat luajne nje rol te madh ne jeten ekonomike dhe sociale jo vetem te vendit te tyre, por edhe nje sere vendesh te tjera, ku ato kane shtrire aktivitetin e biznesit. Andaj kemi zgjedhur te trajtojme sistemet e ndryshme te qeverisjes se korporatave, si jane zhvilluar ato deri ne ditet e sotme, ndikimet, impakti qe ato kane duke u fokusuar me teper ne Europen

3

Jemi fokusuar ne zhvillimin e korporatave ne Europen Kontinentale duke u ndalur ne historine e evoluimit te tyre ne Itali dhe France. Degjojme te flitet per kompani multinacionale qe jane teper te suksesshme edhe pse zgjerohen dita-dites. Cilat jane specifikat. Cili model duket te jete me efikas duke marre ne considerate faktin se kompanite sot zhvillohen ne nje mjedis dinamik dhe kompleks? Mendimi idisa akademike dhe studiuesve te njohur hedh me teper drite mbi keto ceshtje. Prania e specifikave te sistemeve te vendeve te ndryshme eshte tregues ilarmise se aplikimit te parimeve baze te te qeverisjes se korporatave e diktuar nga kushtet ekonomiko-sociale te secilit vend. ne kushte te caktuara ekonomiko-sociale e politike jane ne thelb te ketij punimi.1 Dy modelet kryesore te sistemit te qeverisjes se korporatave Modeli anglosakson vs. Ato njekohesisht e kane me te lehte kontrollin ndaj bordit ekzekutiv per dy arsye: E kontrollojne nepermjet bordit mbikqyres. me bankat dhe shoqerite e sigurimit si ofrues kryesore kapitali. te vecantat e ketij modeli icili ka kontribuar per suksesin e shume bizneseve nderkombetare sot. Aksioneret e kompanive europiane jane te fuqishem pasi jane pak aksionere me perqindje te medha aksionesh. 4 . Ne contrast me te Europa Kontinentale dhe Japonia karakterizohen nga nje shkalle e larte koncentrimi pronesie kompanish te medha. legjislacioni ne fuqi. Fillimisht jemi ndalur ne trajtimin teorik te dy sistemeve kryesore te qeverisjes se korporatave. Modeli anglo-amerikan karakterizohet nga tregje likuide dhe me shkalle te ulet rregullimi si te tregut te punes edhe te kapitalit. organizimi itregut dhe puna. si jane zhvilluar tregjet financiare ne keto shtete? A kane qene ata promotore te bumit te korporatave apo eshte nje nderthurje e tyre qe disa kompani sot jane lider ne tregje globale? Nje veshtrim krahasues eshte bere me modelin britanik dhe amerikan te qeverisjes se korporatave duke na dhene nje tablo me te pasur te funksionimit te tyre. sistemi anglosakson qe aplikohet ne UK dhe USA dhe sistemi iRineland qe aplikohet ne Europe dhe Japoni. si qeverisen keto organizata. 1. Te dy grupimet krahasohen nga tre elemente si legjislacioni. Si kane ecur ato? Cfare roli ka luajtur shteti.Do te trajtojme gjithashtu ndikimin e globalizimit ne zhvillimin e bizneseve sot. modelit te Rinelandit Sistemet e qeverisjes se korporatave klasifikohen ne dy grupe te medha: Sistemi angloamerikan dhe modeli iRinelandit & japonez.Qeverisja e Korporatave 2010 Kontinentale.1. Menyra se si funksionojne ato.

ndarja e pronesise nga kontrolli dhe pushteti ifamiljeve te medha. -Interes iqendrueshem ndaj kompanise. partnershipet. Faktoret kryesore qe kane ndikuar ne zhvillimin e korporatave eshte mungesa e zhvillimit te tregjeve financiare. Prioritet u jepet rregullimeve te tregut. Ligji per korporatat ne Itali garanton nje nivel te ulet mbrojtje te investitoreve dhe zbatueshmeria e tij eshte ne nje shkalle te ulet. 5 . manaxhereve. grupe piramidale dhe nje perqendrim te madh te njesive ekonomike te organizuar si partnership.2. Karakteristikat e ketij modeli. Pronaret e firmes kane nje interes jo te qendrueshem. furnitoreve. klienteve dhe komunitetit pra nje model iorientuar nga stakeholderat.Pjesemarrja e punonjesve ne vendime te rendesishme manaxheriale rregullohet me ligj. Jane keto dy arsye te forta qe ne Itali ka patur tregje te kapitali te pazhvilluara.Marredheniet aksionere-manaxhere jane te qendrueshme. Perparesi e madhe u jepet stakeholderave. Karakteristikat e ketij modeli. -Pronaret kane pozita ne bordin e drejtoreve ose pozicione manaxheriale te nivelit te larte. Modeli anglo-amerikan apo ai liberal tenton ti jape shume prioritet aksionereve. 1. Modeli ikoordinuar apo ai iRineland icili gjendet ne Europen kontinentale dhe Japoni tenton te forcoje pozitat e punetoreve. . Zhvillimi i korporatave ne Itali Europa Kontinentale karakterizohet nga nje legjislacion qe nuk e ka prioritet mbrojtjen e forte te investitoreve ne ndryshim nga legjislacioni amerikan dhe ai britanik.Qeverisja e Korporatave 2010 Perqindja e madhe e votive. . Mungojne relacionet midis aksionereve dhe manaxhereve. Mungesa e zhvillimit te tregjeve financiare ka ardhur si pasoje e legjislacionit qe ofronte mbrojte te ulet per investitoret dhe nga nderhyrjet e shtetit direkte apo indirekte.

2. ndryshe nga Shtetet e Bashkuara qe mori vendimin per te nderhyre si nje rregullator ne tregjet e kapitalit dhe jo si nje zevendesues pavarsisht se te dy shtetet po hasnin te njejtat probleme. Italia akoma ishte e vonuar ne procesin e industrializimit. Investitoret preferuan te investojne ne bono qeveritare sesa ne letra te tjera me vlere per shkak te legjislacionit Italian duke e bere ne kete menyre joterheqes tregun financiar Italian. Gjate shekullit disa vendime te rendesishme politike kane ndikuar ne tregun financiar dhe mjedisin rregullues. Aktiviteti itregjeve financiare u ul ndjeshem ne vitet 1950 dhe 1960 madje nen nivelin e fillim shekullit. icili u trashegua brez pas brezi. madje dhe duke ikontrolluar ato. Ne kete menyre sipermarresit e rinj me nje legjislacion qe ofronte nje mbrojtje minimale dhe tregjet e kapitalit te pazhvilluara mire u kushtonte shtrenjte dalja si kompani publike. Meqenese shteti luajti nje rol te rendesishem ne alokimin e kapitalit. P R O P E R T YPMo p o s a l E N T P MANAGEM roposal PROPERTY r ANAGEMENT Ne fillim te shekullit te 20-te kapitalizmi Italian karakterizohej nga nderhyrje te limituara dhe indirekte te shtetit ne ekonomi dhe ne tregjet financiare. Nderhyrjet kryesore te shtetit ne ekonomi klasifikohen si politike. 1. Mungesa spontane e industrializmit coi ne krijimin e faktoreve zevendesues dhe vecanerisht 6 .Qeverisja e Korporatave 2010 Nderhyrja direkte e shtetit si nje sipermarres. Depresioni imadh iviteve 1929-1933 detyroi shtetin te nderhynte ne nje shkalle me te gjere per te shpetuar nga falimentimi tre bankat kryesore te investimeve dhe ne kete menyre nga kolapsi financiar qe e kercenoi. pjeserisht zevendesoi dhe nxori jashte loje sektorin privat ne grumbullimin e kapitalit. Mungesa e ligjit antitrust deri ne vitin 1991 nenkuptonte qe kompanite gezonin nje pushtet te palimituar deri ne ate moment. Ishin keto familje qe dominuan tregjet financiare. Nga ky moment Shteti Italian ka nderhyre ne menyre direkte ne ekonomi duke shpetuar kompanite me probleme. ligjevenesit Italiane nuk ikonsideruan te rendesishem permiresimet qe duhet te benin per mbrojtjen e investitoreve duke ndikuar direkt ne zhvillimin e korporatave. sidomos ne sektoret qe kerkonin kapital te konsiderueshem. Borxhi publik doli jashte kontrollit dhe shteti u angazhua ne nje program privatizimi ne perpjekje per te ulur borxhin. ekonomike dhe legjislative. Ne periudhen e pasluftes ekonomine italiane e kontrollonin familjet qe kishin kapital dhe pushtet politik.1 Nderhyrjet e Shtetit. Per te financuar kostot e kesaj nderhyrje direkte qeveria rriti taksat dhe borxhin publik. Pati nje lulezim te atyre grupimeve qe kishin mbeshtetje politike. Ne fund te shekullit te 19-te.

Kriza financiare coi ne kolaps 3 bankat kryesore te investimeve ne Itali: Banca Commerciale. Ne fillim te 1990 borxhi 7 . Roli ishtetit ne ekonomi erdhi duke u rritur. Periudha nga 1896 ne 1914 ishte faza e pare industrializimit intensiv te vendit. Credito Italiano dhe Banco di Roma. Shteti vuri ne zoterim pjesen me te madhe te kompanive te cilat kontribuan ne rritjen ekonomike te vendit ne vitet 1950. Vendimi iqeverise per te kombetarizuar industrine elektrike rezultoi te ishte nje ngjarje e rendesishme per tregun financiar italian. Banka Tregtare Italiane dhe Credito Italiano u krijuan ne vitin 1894 me kapital dhe manaxhim gjerman. koordinonte kompanite e zoteruara nga shteti qe vepronin ne sektorin e karburanteve. Kjo industri jo vetem qe perfaqesone 1/3 e kapitalizimit total te tregut por funksionoi si nje berthame ekonomike dhe me pushtet politik me nje shtrirje te gjere jashte kontrollit te qeverise. Si rezultat ne 1933 qeveria italiane krijoi nje agjenci te quajtur Insituti per Rindertimin Induatrial (IRI) per te manaxhuar portofolin e kompanive te kontrolluara me pare nga te treja bankat. Efektet e para ishin nje varg bashkimesh brenda ketyre grupeve dhe me vone midis ketyre grupeve. Ne vitin 1887 nderhyrja e Shtetit Italian ishte e nevojshme per te shpetuar kompaniane e madhe te celikut Terni dhe financuesit e saj nga falimentimi. Ne vitin 1911 shteti se bashku me bankat me te medha shpeton komplet sektorin e celikut.Qeverisja e Korporatave 2010 ne krijimin e bankave universale. dhe ne vend qe te kufizonte nderhyrjet per te shpetuar kompanite problematike filloi ti blinte dhe te investonte ne te gjithe sektoret e ekonomise. Sidoqofte me kalimin e kohes ato u kthyen ne nje grope thithese per ekonomine per shkak te teknologjise joeficente dhe keqalokimin e burimeve. Depresioni imadh detyroi qeverine te nderhynte ne nje shkalle akoma me te gjere. Te dy bankat ofruan burime financiare dhe aftesi manaxheriale per sipermarrjet e rendesishme si Breda. Manaxhere te paafte ose jo te ndershem kanalizuan pjesen me te madhe te burimeve ne sektorin kimik duke u krijuar Montedison qe u vu nen kontrollin e ENI-se. Fiat qe ishin ne fazat e para te zhvillimit te tyre si dhe ndihmoi ne krijimin dhe ngritjen e sektorit elektrik dhe te celikut. kimik dhe te minierave. Megjithate bankat universale nuk ishin ne gjendje te perballonin te gjithe peshen e procesit te industrializimit. Enti Kombetar per Hidrokarburet (ENI) qe u krijua ne 1952.Qeveria financoi keto humbje kryesisht me borxh publik. Keto ngjarje treguan se kapitalizmi Italian kerkonte asistencen e vazhdueshme dhe perfshirjen e shtetit. kurse ne vitin 1923 Banka e Italise shpeton kompanine me te madhe per kohen Ansaldo dhe 2 kreditoret e saj me te medhenj qe ishin Banca Italiana di Sconto dhe Banco di Roma.

Gjate viteve 1942-1973 ligjet e aprovuara nga regjimi fashist rregulluan funksionimin e kompanive tregtare dhe tregut finaciar. Kodi tregtar ivitit 1882 kerkonte aprovimin e raportit vjetor nga aksioneret por nuk lejonte shenimet shpjeguese per publikim. Ekzistonte vetem nje procedure per falimentimin qe ishte likujdim imenjehershem.Qeverisja e Korporatave 2010 publik u rrit shume dhe doli jashte kontrollit dhe nepermjet dhe presionit te ushtruar nga Bashkimi Europian Italia u detyrua te ndermerrte nje program te gjere privatizimesh. Kompanite mund te emetonin aksione me vote te shumefishte dhe mund te bashkonin aksionet pa u kufizuar. Ne vitin 1975 raportet vjetore te kompanive publike duhet te kontrolloheshin nga auditues te jashtem dhe rregulla te reja per kontabilitetin u vune ne zbatim.2. Mjedisi ligjor ne Itali dhe shkalla e mbrojtjes se investitoreve ka ndryshuar ne menyre te konsiderueshme. (straight liquidation). Deri ne vitin 1936 asnje kufizim nuk ekzistonte per aftesine e bankave per te zoteruar kompanite industriale per te huajtur ne periudha afatshkurter dhe afatgjate dhe per nenshkrimin e letrave me vlere. Ne teori tregu financiar ishte ilire t’i vendoste vete rregullat por ne mungese te forces se ligjit faktikisht ishte icrregulluar. Ne te njejten kohe CONSOB ne vitin 1991 dhe ne 1992 vendosi 8 . Por keto ligje u dizenjuan per nje ekonomi te vogel ku tregu financiar luante nje rol sekondar dhe gradualisht u kthyen ne pengese per nje vend te zhvilluar qe perpiqet te konkuroje ne tregjet nderkombetare. Ligjet e vitit 1936 per bankat dhe ligji ifalimentimit ne vitin 1942 ofronin me shume mbrojtje per aksioneret me pergjegjesi te kufizuar dhe kompanive iu kerkua qe te jepnin nje informacion me te plote ne raportet vjetore per aksioneret. Ne te njejten kohe ligjevenesit hartuan kerkesa te vecanta per kompanite publike ne menyre qe te te beheshin me terheqese per publikun e gjere. 1. U deshen 2 vjet qe CONSOB te operonte dhe shume me teper kohe qe te behej reale. Ajo nxori edhe nje sere rregullash te tjera per kompanite publike. Ne vitin 1974 u krijua CONSOB qe eshte agjencia qe mbikqyrte tregun financiar dhe qe u krijua sipas modelit amerikan SEC. Nga viti 1900-1941 tregu ishte vetrregullues. Ne vitin 1991 grupet duhet te deklaronin raportet e konsoliduara financiare dhe ne vitin 1992 hyri ne fuqi ligji izoterimit.2 Legjislacioni.

Ne pak muaj vlera e tyre ra ne 17 Lit. Dhe gati 72% e kapitalit tregtohej ne burse. Ne 1859 aksionet e para qe u tregtuan ishin te nje kompanie hekurudhore te quajtur Societa’ delle Strade Ferrate Lombardo Veneto. Kjo periudhe lulezimi zgjati per pak vite sepse nje rritje ne normat afatshkurter te interest ne 1907 rriti kostot per bankat. 1.Qeverisja e Korporatave 2010 qe edhe fondet e perbashketa qe vepronin qe nga viti 1983 te publikonin raportet vjetore. Megjithe masat mbrojtese qe u moren prape investitoret e vegjel nuk ishin mjaftueshem te mbrojtur. Pa asnje dyshim kriza e vitit 1907 preku investitoret e vegjel dhe shembulli me imire ishte ai iAgnelli-it. Mijera investitore te vegjel duke pare sesi u ul vlera e aksioneve.Mungesa e rregullores u lejonte spekulatoreve te kishin mundesi te medha per te vepruar dhe ipengonin investitoret qe te ishin te gatshem te ofronin likuiditet. Aksionet e Fiat ne vitin 1906 tregetoheshin me 2000 Lit dhe raporti P/E ishte 28. Ato ndihmuan shume sipermarres te rritnin kapitalin me projektet e tyre duke krijuar kompani me pergjegjesi te kufizuar dhe duke shitur aksione ne burse.3 Tregu Financiar Tregu financiar filloi te funksiononte ne Milano ne vitin 1850. Kriza e vitit 1907 solli qe shteti te ndermerrte nje sere rregullash dhe ne vitin 1913 bankave iu ndalua tregtimi iaksioneve te kompanive te listuara ne burse. Ne ate kohe tregetoheshin vetem bonot e thesarit. shtremberimet kontabel dhe manipulimin e cmimit te aksioneve ne treg hodhen ne gjyq manaxheret e Fiat-it.2. Ne ate kohe MSE ishte nje treg lokal dhe te tille tregje u ngriten ne disa qytete te tjera italiane. Aktiviteti intensiv ibankave universale shkaktoi bumin ne tregun financiar. ne 12 vjet numri ikompanive te listuara u rrit nga 27 ne 171. por me hyrjen ne fuqi te ligjit Draghi ky prag u ul ne 10% dhe u korrigjuan boshlleqet qe ekzistonin ne ligj dhe idha aksionereve te vegjel ze per te shprehur opinionet e tyre. Ne vitin 1873 gati 25 kompani listoheshin ne MSE.Vitet 1990 karakterizohen nga permiresime ligjore kjo edhe si shkak ipresionit te BE per te harmonizuar rregullat e burses italiane me ato te Europes. Gjyqi terhoqi 9 . sepse edhe per te thirrur asamblene e aksionereve duhet te kishin 20% te kapitalit pra eshte nje prag shume ilarte krahasuar me 10% qe ishte ne US. Kreditoret nderhyne per te shpetuar kompanine nga falimentimi. Kthesa e madhe erdhi ne midis viteve 1895 dhe 1907. Nje sere bankash te udhehequra nga Banca Commerciale anulluan aksionet ekzistuese dhe aprovuan emetimin e aksioneve te reja duke idhene Agnelli-it kontrollin e kompanise qe ishte CEO perpara krizes.

Qeverisja e Korporatave 2010 vemendjen per shkak te afersise se Agnelli me kryeminstrin Italian.3. 1. e ndermjetme ne 1987. pasi investitoret nuk jane te mbrojtur sa duhet nga ligji. dhe me te larte ne 2000. 1. Pas 5 viteve gjykata e shpalli Agnelli te pafajshem dhe qe nuk ka bere asgje te gabuar. Nese ne vitin 1995 kapitalizimi bursier ishte 20% e GNP ne vitin 2000 arriti ne 70%.3. Tregu financiar pati nje rritje domethenese midis viteve 1983-1986 ne kohen kur u krijuan edhe fondet e investimeve dhe numri ikompanive te listuara ne burse kaloi 50 %. aksionari me imadh ka kontrolluar direkt rreth: 45 per qind te votave ne 1947.1 Mbrojtja e investitoreve dhe perqendrimi ipronesise Mbrojtja e investitoreve ishte me e ulet ne 1947. Mbizoteronte perceptimi qe bankat dhe manaxheret si Agnelli perdornin bumin e investimeve per te luajtur me cmimet e aksioneve. 55 per qind ne 1987 dhe 48 per qind ne vitin 2000. Struktura e pronesise se Korporatave Strukturat piramidale dhe perqendrim ilarte pronesise karakterizojne qeverisjen e korporatave Italiane. Por zhvillimin me te madh e arriti mbas programit te privatizimit. Ne vitin 1918 MSE ishte tregu kryesor financiar edhe pse ne kete kohe faza e zhvillimit te fuqishem kishte perfunduar. MSE eshte tani ikrahasueshem me bursat ne vendet e tjera te zhvilluara. Grupet piramidale te lejoje ndarjen midis pronesise dhe kontrollit pa heqjen dore te kontrollit. Renia e investimeve vazhdoi deri ne mesin e viteve ’70 kur u formua CONSOB. Me nje kapitalizim bursier prej 70 % te GNP. Nje shkak per perfundimin e rritjes se MSE ishte dhe shkalla e ulet e mbrojtjes per investitoret e vegjel. 10 . Kjo ka ndodhur per shkak te paaftesise te kompanive per te shitur kapital te aksionaret e vegjel. Matja e perqendrimit te pronesise behet nepermjet disa faktoreve: Faktori i pare eshte pjesa e te drejtave te votimit te zoteruara nga aksionari me imadh. Mesatarisht.

Firmat klasifikohen ne gjashte klasa e kontrollit: • • • • nje firmeeshte e pavarur. Faktori i dyte eshte variabli qe mat vleren e nje kompanie e cila nuk ka nje aksionar qe ka kontrollin e kompanise dhe rezultatet tregojne qe nga 3. duke perfshire kompanine e vete. ndersa nuk kishte asnje dallim midis 1947 dhe 2000. te kontrolluara nga familjet te kontrolluara nga shteti 11 . Ne mesatare ne 1947 aksionari kryesor zoteronte 40 % ne 1987 zoteronte 42% nderkohe qe ne vitin 2000 zoteronte 51%. dhe pastaj u ul 1987-2000. dhe me pas eshte ulur ne 2000 pasi shume filiale jane privatizuar dhe shkrire. u rrit 1947-1987.Ky rezultat tregon qe kontrolli ishte shume icmueshem pergjate gjithe histories se korporatave ne Itali. Ky raport se pari. i perket nje grupi piramidale. Perqendrimi optimal ipronesise mund te ndryshojne midis industrive. Shkalla e kompanive pjese e nje piramide ishte dukshem me e larte ne 1987 se ne 1947. Evoluimi ikontrollit te kompanive tregetare me kalimin e kohes. Faktori i katert i referohet te drejtave te aksionarit kryesor mbi flukset e parave te gjeneruara. "Ndarja ne mes te pronesise dhe kontrollit" eshte e definuar si raport ite drejtave te votimit te kontrolluara nga pronari ifundit me te drejtat mbi flukset e parase. Variacioni iverejtur ne te dhenat mund te jete thjesht per shkak te ndryshimit te perberjes se industrise me kalimin e kohes.8% e kompanive nuk kishin kontrollin e aksionareve. Faktori i trete i referohet te drejtave te votes te kontrolluara direkt apo indirekt nga aksionari kryesor. Sipas vezhgimeve aksionari kryesor zoteron ne mesatare 50-60 % te votave te korporatave. "Niveli piramidale" eshte percaktuar si numri ikompanive tregetare pergjate zinxhirit te kontrollit.5% deri ne 7.Qeverisja e Korporatave 2010 Sipas ketij perqendrimi ipronesise ne 1987 ishte me ilarte se ne 1947 dhe 2000.

Agnellis kryesisht investuan ne sektoret e komponenteve elektrike dhe mekanike. Ne 1928 ishte Italcementi. I pari doli ne publik ne MSE ne 1874. pas gjitheperfshires ne programin e fundit te privatizimeve. Shtetit dhe piramidat e kontrolluara nga familjet jane grupet te cilave ieshte rritur vlera e aksioneve. Nga 2000. Te kontrolluar nga Qeveria ishin reth 0-20 per qind te kapitalizimit te tregut te MSE gjate viteve 1930 dhe u rrit ne menyre te qendrueshme per 40 per qind deri ne fund te viteve 1970. Te kontrolluara nga familjet perfaqesojne 30 %te kapitalizimit te tregut te MSE ne 1950 dhe u rrit ne menyre te qendrueshmene 40 % ne mes te viteve 1980. nje kompani makinash ne pronesi te familjes Agnelli. Eshte interesante per te vezhguar qe nga Depresioni iMadh deri me ditet e sotme rendesina e grupeve piramidale te zoteruara nga publiku igjete ka rene ne menyre kostante. dhe zgjeruar pastaj jashte industrise se tyre. Familjet kapitaliste ne Itali Tre jane familjet qe kane pasur ne pronesi kompanite te medha. dhe FIAT u themelua ne vitin 1899 nga Giovanni Agnelli. 1. Kjo prirje eshte ndryshuar vetem kohet e fundit me qeverine e programit te privatizimit. Historia e ketyre tre grupeve te familjes eshte shume e ngjashme. Italcementi u krijua ne 1865 nga Karlo Pesenti. ata nuk shkuan rreth 20 % ne fund te viteve 1990. nje prodhues te çimentos ne pronesi te Pesentis. ata jane zhdukur pothuajse. 12 . The Pesentis investuan ne bankat dhe kompanite e sigurimeve. Shkalla organizimit ne forme piramidale te kompanive mund te ndikohen nga trajtimi tatimor por te dhenat ne Itali nuk e mbeshtesin kete shpjegim. Secili prej tyre se shpejti fituar kontrollin e tregut te tyre dhe zoteronin 60 deri 80 per qind te tregut te brendshem. dhe FIAT. Pirelli. Pirelli u themelua ne 1872 nga Giambattista Pirelli. dhe ne pasuri te patundshme. ndersa Pirellis u zgjeruan ne sektorin elektrik dhe jashte vendit. dhe itreti ne 1924. idyti ne 1922.4. Kohet e fundit.Qeverisja e Korporatave 2010 • te zoteruara nga publiku igjere Kompanite e pavarura llogaritet qe nuk zoterojne me shume se 30 per qind te vleres se tregut e te gjitha kompanive te tregtohen. nje prodhues te kabllove dhe gomave prej gome ne pronesi te familjes Pirelli.

jane paraqitur dhjete grupet me te medha sipas kapitalit te tyre ne treg ne fund te 1930 dhe ne intervale te dhjete vjet deri ne 2000.5. Si mund te verehet menjehere. Emrat e grupeve te kontrolluara nga familjet paraqiten ne italik.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne tabelen ne fund te mterialit. Nje trend ingjashem karakterizon me evoluimin e grupit te kontrolluar nga Mediobanca. duke arritur kater ne 1960: se bashku me Agnellis dhe Pirellis. ne 1930. Pra. Ky konsiderohet edhe nje model ibrendshem sepse ka nje nivel te larte te koncentrimit te pronesise. pse korporatat familjare vazhdojne prej kaq shume kohesh ne Itali? Me shume gjasa mungesa e nderhyrjes rregullatore dhe korrupsioni qeveritar kane krijuar kushtet e duhur per keto familje gjate gjithe kohes Gjate tere shekullit te 20-te. Emrat e grupeve te kontrolluara nga qeveria jane te nenvizuar. aksionaret kontrollues vazhdojne te gezojne perfitime te medha private nga ky kontroll nga brezi ne brez. Nje ndryshim ne trend eshte idukshme ne 2000. 1. Me pas kemi pese kompani te tilla ne 1970-1990. nuk kishte asnje ndryshim ne taksat e trashegimise ne Itali. ndersa nje shperndarje me e madhe e pronesise karakterizon 13 . Pra.legjislacioni tatimor nuk ka stimuluar keto familje per te shitur aksionet kontrolluese Me mbrojtje te investitorit te u te ulet. ne gjejme Pesentis dhe Olivettis. Zhvillimi ikorporatave ne France Modeli francez ipronesise se korporatave dhe kontrollit eshte mjaft indryshem nga modeli Anglo-Amerikan. vetem nje grup ikontrolluar nga familjet e medha u shfaq ne dhjete kompanite me te medha: “Agnellis group” Prania e grupeve te kontrolluara nga familjet ne dhjete me te medhenjte eshte rritur vazhdimisht. kur vetem dy prej tyre mbeten ne 10 me miret: Agnellis "dhe grupin e kontrolluar nga Silvio Berluskoni. kjo banke nepermjet investimeve te saj ne nuk mbane nje numer te madh aksionesh por kontrollonte biznesin e korporatave nepermjet bordeve te drejtoreve apo politikave te kreditimit.Nepermjet kesaj politike ky grup dominoi financate e korporatave ne gjysmen e dyte te shekullit te njezete Tabela konfirmon mendimin se kapitalizmi familjar u be irendesishem ne te vitet pesedhjete dhe vitet gjashtedhjete dhe duket se kane humbur terren nga viti 1990.

sh. Lopez-De-Silvantes dhe Shleifer (1998) kane pare se pronesia ne tregjet e kapitalit eshte koncentruar ku ka mungese te mbrojtjes se forte te investitoreve te perfshira ne sistemin ligjor dhe marreveshjet rregulluese. Eshte fakt qe elementet historike mund te prodhojne efekte te medha te cilet drejtojne dhe modelojne ekonomine e shume brezave duke ndikuar ne psikologjine kolektive te njerezve ne nje menyre te tille qe te krijoje barriera te tanishme per inovacionin dhe ndryshimin. por le menjane nga zhvillimet ligjore rolin e faktoreve historike ne strukturimine tregjeve te kapitalit. Ai thote se ”Vendet me ligjet tradicionale (common law) kane mbrojtjen me te forte te investitoreve te jashtem – te aksionereve dhe te kreditoreve – ndersa ligjet civile franceze. Elemente historike jane manifestuar ne ngjarje te tilla si ngritja dhe renia e sistemit te Missisipit (1717-1720). dhe qe perballet me objektivin per tia kaluar dhe nese eshte e mundur ne nje menyre me te mire brezit te ardhshem. Disa studiues si La Porta. Shpjegimi ityre duket sikur sistemi ligjor dhe rregulloret kontrolluese percaktojne strukturen e pronesise se korporatave. prezantimi i“assignants” ne kohen e revolucionit francez. Zhvillimi istruktures se pronesise se korporatave te Frances. Regjimit qe erdhi mbas revolucionit.Qeverisja e Korporatave 2010 korporatat ne UK dhe US te cilat jane quajtur si modele te jashtem. strukturen e tanishem te korporatave familjare ne France. roli ne ndryshimet fetare (p. qendrimet ndaj huase dhe tregtise). e hoqi rregullin e te lindurit te pare dhe e zevendesoi me barazine midis femijeve te familjes. Parimi ite lindurit te pare ishte ne baze te sistemit te aristokracise. La Porta nenvizon rolin e institucioneve moderne. 14 . implikimi qe sistemi iligjit tradicional (common law) eshte ilidhur ngushte me sistemin e kontrollit te korporatave. Keshtu femijet me te vegjel nuk liheshin me pa trashegimi Si shtese e ketyre ndryshimeve ligjore qe favorizojne te drejtat e te gjithe femijeve. thekson rolin e vetefinancimit si dhe te shumellojshmerise legale dhe kulturore si te pandara nga pronesia qe jane prezente per te ndihmuar qe te shpjegojne. edhe pse pjeserisht. si dhe emergjenca e qendrimeve politike –ekonomike te rolit nderhyres se shtetit Colbertism dhe shekullit te mevonshem te 19 te manifestuara nepermjet socializmit etj. e te ngjashme kane mbrojtjen me te dobet. Perse ka kaq modele mjaft te ndryshme midis Frances dhe shume vendeve te Evropes Kontinentale nga njera ane dhe US dhe UK ne anen tjeter. nje lloj mentaliteti kulturor qe secili brez eshte kujdestari iperkohshem ipronave te familjes. Nje ndryshim tjeter irendesishem qe influencoi ne pronesine e familjeve ishte ndryshimi iligjeve te trashegimise.

Qeverisja e Korporatave 2010 Napoleoni kur paraqiti Kodin Civil. Meqenese francezet kane jetuar pergjate tre pushtimeve te Gjermanise. Keshtu qe familja sipas perkufizimit te ligjit te trashegimise behet aktori kryesor ne pronesine e kompanive franceze. Francezet jane gjithashtu shume te afte per te perdorur sigurimin e jetes se brezave me te vjeter per te siguruar para te pataksuara per te mbuluar ndonje detyrim te pasvdekjes qe mund te shfaqet mbi trashegimine e pasurise se paluajtshme. nje ndryshim ne ligjet e trashegimise ne 1905 percaktonin qe detyrimet e pasurise se paluajtshme mund te paguheshin ne vleren neto te pasurise sesa ne ate bruto. 15 . Shumica e pasurise se paluajtshem u shkon femijeve. Si shtese. ne te 140 vitet e fundit pak nga ata ishin te gatshem te shpenzonin te gjithe pasurine e tyre ne konsumin e perditshem per shkak te frikes se mund te perballeshin me ditet e 'vaches maigres' para vdekjes. Ky ndryshim eshte irendesishem. Huamarrja bankare. 2. Huamarrja nga tregjet kapitale. Financimi inje kompanie mund te ngrihet ne tre menyra: 1. Keshtu qe me vdekjen e patriarkut apo matriarkut. Per me teper ne menyre qe te parandalonin pervetesimin e pasurise se paluajtshem nga shteti pas vdekjes. ngelet vetem nje pjese e vogel e pasurise se paluajtshem qe mund te behet subjekt per detyrimet e pas vdekjes. Kombinimi iketyre elementeve me nje kendveshtrim tjeter kulturor icili e shikon pronesine si pjese te 'patrimoine' dhe qe detyrimi imbajtesve te pasurise eshte qe ta kalojne 'patrimoine' te permirsuar ne brezat e ardhshem. Kjo ben qe te kuptohet arsyeja se perse eshte nje perqendrim imadh ipronesise se korporatave nga familjet ne modelin francez. kryenin trasferimet e pergjegjesive se aseteve nga brezat e vjeter tek ata te rinj nepermjet besimit (les indivisions) qe u jepte prinderve uzurfuktin e aseteve dhe femijeve pronesine nominale te ketyre aseteve. Vetefinancimi nepermjet fitimeve te kursyera. Menyra e vetme per te mbajtur familjen larg korporates eshte te shesesh kompanine perpara se te vdesesh dhe te shpenzosh te ardhurat. 3. e ndryshoi sistemin e trashegimise nga ibazuar ne pasardhesi ipare ne nje sistem te ri bazuar ne te drejta te barabarta per te gjithe femijet ne familje.

nevojat e shtetit per te marre borxhe lane kryesisht me pak mundesi per bankat dhe tregun kapital per ti ofruar huamarrje sektorit privat. Luftat dhe revolucionet kerkojne financime. 1. ne perfundim solli lidhjen e grupimeve te medha industriale. 16 . Ne France ne keto 300 vitet e fundit. 3.000 kompanive me te mira industriale kontrolloheshin (te huaj 23. nga kompani financiare aksionere. 2. Eshte e ditur qe menyra e vetefinancimit te korporatave eshte si rrjedhoje e veshtiresive qe lidhej si me sistemin bankar po ashtu dhe me tregun e kapitaleve. Si konkluzion ikesaj. Vete financimi. Tre tipare te dukshme te struktures se pronesise aktuale te korporatave jane. faktoret historike kane prodhuar nje kapital dhe strukture bankare te dobet. Bloch dhe Kremp(2001) ne nje studim te tyrin te fundit mbi kompanite Franceze konstatojne se ‘perqendrimi ipronesise direkte dhe fuqise se votes’ eshte shume ilarte ne France. Pronesia e kompanive ne France ka qene vazhdimisht nje ceshtje e nxehte politike. Meqenese Franca ka qene vazhdimisht ne lufte. Ky financim nga ana tjeter krijon huamarrjen nga shteti dhe borxhet. Vetefinancimi nga ana tjeter ben qe pronesia te mbetet e perqendruar ne duart e individeve dhe familjeve te caktuara.roli ikompanive aksionere holding. vecanerisht pamundesia e bankave dhe tregut kapital per te bashkepunuar me kerkesat e reja te biznesit. si brenda vendit edhe se jashtmi. paqendrueshmeria politike e vendit u shoqerua me paqendrueshmeri financiare. individe te cilet kane pronesi direkte me shume se 50% te kapitalit. 28.2%). exchang-in dhe shtypin.Qeverisja e Korporatave 2010 Huamarrja nga bankat dhe tregjet e kapitaleve dobeson pronesine e nje korporate. Ata gjeten qe familjet luajne rolin me te rendesishem ne pronesine dhe fuqine e votes rreth 40% e kompanive te listuara kane si aksioner te pare.perqendrimi ipronesise.zgjerimi ipronesise se familjes. Nje studim ifundit nga Allouche dhe Amann (1995) tregoi qe ne 1992. nga ana tjeter. ne France ekzistojne shume struktura te kompanive-aksionere qe kontrollojne grupet e medha industriale ne France. ku ka ekzistuar nje structure corporate multidivizionale. Ne 1930 Kryeministri Edouard Daladier kritikoi vrullshem dyqind ‘grandes familles’ sipas se cilit kontrollonin te gjitha aspektet e jetes se biznesit ne France.3% e 1. Ne ndryshim nga Shtetet e Bashkuara. Lévy-Leboyer (1980)shpjegonte zhvillimin e ketyre kompanive aksionere qe ngrihen nga kushtezimet e sistemit bankar dhe tregut kapital: … kushtezimet financiare.5% dhe shteti 28. forcon perqendrimin e pronesise. Per shkak te kesaj dobesie deri kohet e fundit ka qene nje lidhje e rendesishme me vetefinancimin.

Shume pronare dhe menaxhere nuk donin te perballeshin me problemin e pergjegjesise se pakufizuar. Pervec kesaj ekzistonin kosto shume te larta per ortaket qe donin te terhiqnin mbrapsht kapitalin e tyre. Ortakeria e thjeshte dhe e limituar ishin struktura Korporate te papershtatshme per kompanite e medha. 887). nen drejtimin e Jean Marczewski. ortaket fajesonin qeverine dhe ijepnin te drejten vetes se tyre qe duhej te demshperbleheshin per humbjet e tyre (1892. u njohu disa kompani si ne fushen e sigurimeve dhe transportit. strukturen e tyre legale: ortakeri e thjeshte (Sociétés en nom collectif) ortakeri e kufizuar (Sociétés en commandite) Ne keto dy forma te thjeshta bashkpronesie te gjithe ortaket jane pergjegjes ne menyre te barabarte per borxhet e firmes. icili fitoi nje pasuri te madhe jashte nga Mississippi System.Qeverisja e Korporatave 2010 Pergjate shekullit te 18 dhe dhe gjysmes se shekullit te 19 jurispudenca franceze. kane sfiduar kete perqasje te frenimit dhe siguruan evidence te forta qe nuk kishte lidhje me kete rast.Ekonomia franceze do te kishte patur rritje ekonomike me te madhe neqoftese do te ishte perforcuar nga nje sektor iforte financiar. Ne rastin e ortakerise se limituar “ortaku ifjetur” (komanditi) rrezikon vetem kapitalin te cilin ai nenshkruan. cfare ndodh me performancen e ekonomise franzeze? Kerkimet e para ekonomike nga studiues ne Research Center in Entrepreneurial History ne Harvard. Say dhe Chailley permblodhen problemet qe lidheshin me kete system: Ishte nje sistem vertet idobet. ii. Dy interpretime alternative mund te ngrihen: 1. meqenese ekonomia franceze ne mesataren e saj ka qene me e kenaqshme se ajo e fqineve te saj.keshtu qe pergjegjesia e tij ishte e limituar ne kapitalin qe ai kishte nenshkruara. kurse ortaku ose ortaket aktive marrin pergjegjesi te pakufizuar. garanton se ka qene “ortaku ifjetur” ne banken e tij 1718-1720. Kerkime me sasiore te koheve te fundit te iniciuara nga Institut de Science Economique Appliquée. Per shembull. per shkak te arbitraritetit dhe sepse ne rast te falimentimit te bankave. sugjeronin se ekonomia franceze ka qene e lidhur me ekonomine e Britanise se Madhe gjate shekullit te 18 dh 19. Pyetja mund te shtrohet nje nje menyre tjeter qe nese teza e nje structure te dobet te sistemit bankar dhe te tregut te kapitaleve pranohet. Ekziston nje literature e gjere qe tregon 17 . Per arsye te ngadalsise qe veprohej per te themeluar nje kompani. ekonomisti irlandez Richard Cantillon. Nese pranohet teza e revionism atehere mund te argumentohet se. teza qe struktura e sistemit bankar dhe e tregut te kapitaleve ishte e dobet nuk qendron me.

do te rritet theksi mbi skemat e fondeve te pensioneve. 1996.(Goldstein. 2. Privatizimet e qeverise se Shirakut ne 1980. bazuar ne strukturen demografike. Pasojat e kesaj mbi taksimin mund te jene te paqendrueshme ne periudhen afatgjate. ne 16% ne 2040. Ne 1997 fondet e pensioneve dhe kompanite e sigurimit perbenin 49% te kursimeve familjare ne Mbreterine e Bashkuar dhe 30% ne SHBA kundrejt 18% ne France. Nese ndodh keshtu. Mungesa e skemave per fondet e pensioneve ka cuar ne nje profil shume me te ulet nga fondet e pensionit dhe kompanite e sigurimit ne tregjet Franceze. Kohet e fundit ky process ka qene ikundert.). Trazira industrial e koheve te fundit ne France ka qene pikerisht rreth kesaj ceshtje me sindikatat qe argumentonin se duhet te jete shteti ai qe duhet te siguroje pensione te gjata dhe bujare ne baze te formules pay-as-you –go. rriten numrin e aksionereve francez nga 1. Vazhdimi ikesaj qasje per pensionet do te thote qe. me struktura pronesie mbi kompanite te ndryshme nga modeli Anglo-Amerikan. Variabla te tjere na ndihmojne te shpjegojme shkallen e larte te koncentrimit te kompanive ne pronesi te familjeve ne France.Qeverisja e Korporatave 2010 se menyren se si sektori financiar ka ndihmuar ne produktivitetin total. Franca dhe ne te vertete shume vende te tjera kontinentale te Europes. ngriten ceshtjen se pse nuk eshte bere nje konvergjence universale per me vone. ekziston nje kunder argument per tu bere se shume nga keto kompani qe zoterohen nga familje idhane Frances nxitjen per nje udheheqje dinamike ne vend te aktivitetit ekonomik te vonuar francez.7 milion ne 1982 ne 6.Lidhja me vetefinancimin mundesonte sipermarresit per te marre vendime mbi investimet afatgjata te pakushtezuara nga tregu ikapitaleve duke e vene theksin ne rezultatet afatshkurtra Ndersa Landers(1948-1969) ishte ipikepamjes se Franca po pengohej nga kontrolli familjar ikompanive.2 milion ne 1987. do te kishte arritur ritme te larta te rritjes ekonomike sesa ato te atribuara nga historianet e ekonomise. Ka ndodhur per shkak te 18 . perqindja e GDP kushtuar pagesave te pensioneve do te rritet nga 12% qe eshte tani. Kjo literature do te linte te kuptohej se nese Franca do te kishte patur nje sektor me te sofistikuar financiar midis shekullit te 18-te dhe 20-te. Ndryshimet ne qeverine e Frances prodhuan vale nacionalizmi nga 1945 deri ne 1982. te cilat do te cojne ne investime me te medha nga ana e fondeve te pensioneve dhe te kompanive te sigurimit ne tregun francez.463.

Sistemi Mississipi dhe Assignats kane qendrime te kohes ndaj parase.(1998. dhe ta zevendesonin ate me bankonota dhe kredite. Pronesia e familjes mund te parandaloje ardhjen e gjakut te ri ne nje kompani. nuk mund ta bente nje gje te tille. Nje nga keta faktore ka qene menyra se si kolapset financiare si psh. 19 . sistemi Mississipi dhe Assignats te cilet paten per qellim te hiqnin sistemin e fiksuar te arit ne france. tashme imeshojne sistemit te fiksuar Mida nga gabimet e tyre respective.65% me te mire ne ROA dhe asetet u vleresuaen 10 % me lart ne burse se se ne U. Fakti qe Michelin dhe Peugeot menaxhojne edhe sot kompanite e krijuara nga paraardhesit e tyre ne shek.S Duke e mbajtur pronesine brenda familjes mund te jete gje e mire jo vetem per ortaket e kompanise por gjithashtu dhe per ortaket e jashtem. Kontrolli familjar ikompanive nuk eshte domosdoshmerisht ana e erret qe disa komentues Anglo-Amerikan tentojne qe te paraqesin.Qeverisja e Korporatave 2010 qeverisjes civile te papershtatshme te kompanive sikunder vendet e common low si psh La Porta et al. tregon modelin e forte familjar te Frances. ‘Grandes écoles’ ne France eshte perdorur nga familjet pronare te korporatave te medha per tu siguruar qe pasardhesit e tyre jane te afte per te zoteruar sic duhet ‘patrimoine’. Gjithcka qe mund te beje eshte ta edukoje ate. por ndonjehere gjaku ivjeter mund te punoje ne nje perspektive me afatgjate dhe te perqendroheje me shume burime ne kerkime dhe zhvillimeve sesa mund te beje nje isapoardhur synimi ite cilit eshte te perfitoje asete ne kurriz te asaj qe ka vite qe eshte ndertuar nga nje kompani. Ironikisht.S. Ne France. Evidenca qe mbeshtesin kete pikpamje kane dale me se fundmi ne U. Secila nga keto kompani e filloi me me produkte te thjeshta. 19 dhe qe sot jane kompani lider ne bote. bankes. ku Anderson dhe Reeb (2003) kane treguar qe pronesia familjare mbi kompanine S & P 500 kane nje norme kthimi 6. boje flokesh dhe pepper mill. Nje tjeter nga faktoret e nenvizuar eshte qasja e ndryshme ndaj trashegimise. topa llastiku. edhe pse dikush donte te hiqte nga trashegimia “trashegimtarin idiot”.2000) ka theksuar? Duke u munduar te tregoje se ka patur faktore te forte historik qe na ndihmojne te shpjegojme strukturen e sotme te pronesise mbi kompanite ne France. Tre kompani me pjesemarrje familjare te forte dhe nje histori korporate me jetegjatesi me shume se njeqind vjecare kane qene zgjedhur te tregojne sigurine qe ato kane ne vetefinancim. kreditit dhe inovacioneve financiarepjesa me e madhe e financave te kompanise.

Familjet jane diskrete. Sepse kompanite jane zoteruar dhe kontrolluar nga vete familja. Keto kompani jane Michelin. Prandaj eshte shume e veshtire te depertosh ne vendim marrjen e ketyre keto kompanive. Nje metode alternative per te ekzaminuar arkivat eshte duke shfrytezuar nje nga bankat e tyre. Homologet perballe te rejave financiare kane gjetur burime te plota per te permbushur gjysme rolin e bankes per te zhvilluar nje mentalitet te forte francez. domethene 20 . L’oreal dhe Peugeot (PSA Peugeot Citroen). Secila nga keto tre kompani eshte ilustrimi idrejtimit te nje kompanie franceze ku drejtimi ifamiljes eshte akoma ingulitur shume fort. Ato jane gjithashtu tre kompanite franceze me te fuqishme edhe fitimprurese duke punesuar nje total prej treqind e shtatedhjete mije punonjes. Loubet(1999) ka botuar nje linje me ekstrakte specifike perfshire lidhjen midis industrise se automobilave dhe bankes. dhe te experiences te inflacionit te madh te gjeneruar nga keto. tregu ikapitalit dhe vetefincimi. per te gjetur burime per tiu afruar vetvetes. te paoperueshme si nje drejtim fainanciar per nje periudhe shume te gjate ne historine e korporatave franceze. Nese ne ikonsiderojme ata si tre kanalizime te drejtimit te korporates investuese pastaj historia tregon qe dy nga keto drejtime banka dhe tregu ikapitalit do te ishin subjekt ipasqyrimit te trazirave shume te medha. Credit Ivonnais. Fasada me aksese te kufizuara te bankes dhe tregut te kapitaleve. Kjo ne kembim veshtireson bankat te zhvillohen plotesisht pas krijimit te shume filjaleve te medha si Credit Lyonnais dhe Societe Generale ne 1860. Per me teper tradita gojore ve theksin tek gabimet ligjore dhe itranseferon keto me tej per te gjetur burime te reja financiare. Keto arkiva tregojne analizen e vleresimit financiar te kesaj banke drejt ketyre kompanive per nje periudhe te gjate kohe. Keto ngjarje me shume jane traumatizuese sesa eksperimentuese. Ato zgjedhin nje burim te pacmueshem dhe shume te rendesishem ne marrjen e vendimeve te tyre ne kontakt me gjithe sektoret e korporatave franceze mbi njeqind e pesedhjetevjecarin e fundit. shume te permbajtura dhe ne shume raste hezitojne te hapin akivat e tyre per publikun. Shoku me imadh financiar si rezultat irritjes dhe kolapsit te sistemit ligjor te Misisipit. Te ardhurat e korporates vijne nga tre drejtime – banka. bizneset sipermarrese.Qeverisja e Korporatave 2010 Nga keto origjina te thjeshta ata u zhvilluan ne kompani globale pasardhesit te se cileve drejtojne keto kompani me nje perfaqesim dhe menaxhim mjaft te rendesishem. Ky dokumet eshte nje perpjekje per te treguar qe fenomeni historik ka nje impakt te madh ne percaktimin e struktures drejtuese te korporatave franceze.

Konsistence politike. 1. Rrezik iperplasjeve ndermjet ekzekutiveve. Ky akses ikufizuar ndaj bankes ka qene pergjegjes per rritjen e invesimit jashte Frances dhe per te krijuar nje mendim antibankes nga ana e investitoreve franceze. Itali dhe disa vende te tjera te Eurpes Kontinentale. duke mos lene 21 . Epersite: 1. Sic ipermendem me siper shembuj te kesaj lidhjeje me vetefinancimin duken ne eksperiencen e Michelin Bettencourt/Schueller. Angazhimi imadh iqeverise(Mundesi e larte per pranine e konflikteve ndermjet synimeve ekonomike dhe atyre politike) 2.6 Modeli europian i qeverisjes ne “Fiat Group” Fiat group eshte shembulli me i mire i aplikimit te modelit europian te qeverisjes se korporatave ku familjet zoterojne shumicen e grupit. n. ato jane tregje parash dhe shume shpesh tregojne se asnje biznes nuk eshte si ato. Pra. 3. 3. Strategji shume afatgjata industriale te orientuara nga shteti. dhe Peugeot. ekonomike dhe administrative.d) Nder gjenerata vetefinancimi ika mundesuar keta sipermarres dhe pasardhesit e tyre qe te perfitojne aksione te konsiderueshme ne biznesin e kontrolluar nga familja. nuk eshte cudi te shohesh familjet franceze te kene ne pronesi nje pjese te madhe te aksioneve te korporatave franceze. Nga gjithe sa u tha me siper mund te permblidhet ne disa vecori te sistemeve te aplikuara ne France. Mungese kapitali. Dobesite: 1. nga nje perspektive historike. anetareve te bordit dhe nenpunesve civile. 2. sipas se cilit bankat nuk jane filantropiste. Ky mendim anti-banke ka avancuar fuqishem nga Louis Renault themeluesi iRenaultit.Qeverisja e Korporatave 2010 besim ne vete-financim si nje metode qe rrit biznesin e tyre. kane poste te rendesishme manaxheriale apo drejtuese ne kompani dhe pikerisht kjo structure u ka garantuar suksesin. (Loubet. Investim kapitali shume iqendrueshem.

dhe Cesare Goria Gatti nje avokat ne karriere. Ajo u themelua ne 1899 nga Emanuelle Cacherano . 10. Ne 1910 lindin gjashte modelet e reja qe paten shume sukses. Hapet nje dege ne Rusi dhe u prezantua modeli 15/12 HP Fiat zero. Shoqeria ka nevoje per hapsira te reja. Giovanni Agnelli u be CEO ne 1902.m shlyerjes me keste. Pas makines se pare vijne 4 HP. Ne ato vite Fiat e zgjeroi aktivitetin ne industrine e celikut. 8. nje fisnik i njohur i asaj kohe. Pra nje menyre e mire per te rritur kerkesat. Qellimi ishte lehtesimi i blerjeve te makinave n.Qeverisja e Korporatave 2010 menjane edhe nje sere faktoresh te tjere po kaq te rendesishem qe i kane favorizuar. autobuza. Drejt nje prodhimi ne mase G. Pra kjo sinjifikonte rritje te prodhimit dhe njekohesisht diversifikim produkti. Pak histori Fiat Group eshte kompania me e madhe e automobilave ne Itali me seli ne Torino. ato qe kane qene vendimare ne historine e Fiat. dhenia e kredive konsumatore. Ka me teper se 190000 punonjes dhe operon ne 50 vende te botes. te hekurudhave. Ne 1900 u perurua centrali i pare i cili prodhonte deri ne 24 makina ne vit. 22 . Duhet permendur ne kete periudhe edhe fitimi i Cmimit te madh te Amerikes ne garat sportive. 24 HP corsa deri tek makina qe arrinte 130 kilometra ne ore. Ne vitin qe pasoi Fiat u kuotua ne burse. Do te ndalemi ne etapat me te rendesishme. Per te stimuluar edhe me shume kerkesat Fiat i jep jete projektit SAVA ne 1925. Por ne 1919 kur konflikti mbroi Fiat prezanton tippet e reja te automjeteve. qe do te trajtohen me poshte. makina e pare e ndertuar ne nje kapacitet te vogel. dhe energjise elektrike. 12. Pasioni per makinat beri qe te dy te bindnin disa aristokrate dhe fisnike te tjere per ta kthyer ‘Ceirano” nje fabrike e vogel qe deri ne ate kohe kishte prodhuar nje ‘veture me motor” ne nje perandori industriale. Ne 1916 nisi ndertimi i fabrikes ne Lingotta me e madhja ne Europe per kohen qe filloi te funksiononte ne 1923.p. motorra detare dhe aeroplane. Pervec sektorit te makinave Fiat prodhonte edhe kamiona .Agnelli ne 1920 u be president i Fiat dhe 1923 simbolizon fillimin e prodhimit ne mase nga fabrika e Longotta. Lufta e pare boterore e detyroi kompanine qe nje pjese te prodhimit te vet tia dedikonte luftes duke stopuar ne kete menyre lancimit e modeleve e reja.

Pra megjithese ulet prodhimi i makinave per perdorim vetjak kryesisht. Vitet e pasluftes se pare boterore. Madje kompania e sheh te arsyeshme te perdore disa incentive per punonjesit si dhenia e 100000 racioneve ne dite qe mund te konsideroheshin dieta.Agnelli.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne kete fabrike Fiat inicion modele super te reja. Gjithashtu kane filluar iniciativat e para sociale. Rimekembja pas luftes se dyte boterore Me hyrjen e vendit ne lufte Fiat serish fillon konvertimin e prodhimit te saj ne mjete apo pajisje kryesisht luftarake. Nje moment kyc ku ajo diti te krijoje relacione te mira me punonjesit. kriojohet biplani AL i pari avion civil qe fluturoi ne 1922. Spanje e Poloni dhe lindin qendrat e para te asistencave ne mjaft vende te botes. rritet kerkesa per lloje te tjera. ku bota duhej te rimekembej. Kjo decade mbyllet me terheqjen e dy themeluesve dhe vazhdimin e Fiat nen drejtimin e G. aeroplane dhe motora detare. ne tregjet e huaja. nafte. Pavaresisht veshtiresive kompania sheh perpara te ardhmen e saj. Zhvillimi ne tregjet globale Vitet ’30 karakterizohen nga nje bum teknologjik i automjeteve industriale. Kompania fale nje serie blerjeje ne Itali arrin te forcoje strukturen e saj industriale duke nxjerre ne treg edhe 15 modele te reja qe disa prej tyre jane piketa ne industrine e automobilave edhe sot. Pas dy vjetesh lind traktori 700 D me rrota dhe 1944 modeli servile 50. benzine. Pra ne pamje te pare duket se ato kompesojne njera-tjetren. lindja e IFI. si perkujdesja e femijeve te punonjesve dhe aktivitete te tjera te ndryshme sociale.p. Ajo zvogelon ne menyre drastike numrin e makinave nga 530000 ne 1939 ne 3700 ne 1945 dhe rrit prodhimin e kamionave deri ne 5 here. megjithate prodhimi nuk ndalet. Si do te vazhdoje? Ne 1940 lind autotreni i pare me shpejtesi maksimale ATR 016 me motor diesel qe arrin 160 kilometra ne ore. alkol. Po ne kete vit lind makina 40 Bogheto me motor qe funksiononte me lloje te ndryshme karburantesh si vaj. pajisja e tyre me kepuce e veshmbathje.m licensave Fiat operonte ne France. Por gjate luftes keto stabilimente pesojne deme te medha. Ne Maj te ’39 inagurohet centrali i ri Mirafiore ne Torino ku punesoheshin 22000 vete. Ketu perfshihen automjete te blinduara. Ky zhvillim ne tregjet e huaja u ngadalesua me ardhjen ne pushtet te Musolinit. metan. Rritet sektori i aviacionit dhe i hekurudhave. N. Gjate gjithe decades Fiat vazhdon njekohesisht angazhimin ne fusha te tjera si blerja e gazettes” La Stampa” . Ne kete periudhe kontrolli dhe pronesia e firmes jane te perqendruara ne duart e familjes pra nuk jane te ndara. Ky 23 . shenuan nje zhvillim te madh edhe per Fiat.

Agnelli & Co ne 1987 per te forcuar imazhin e tij dhe per ti siguruar familjes shumicen e grupit. Manaxhimi ende i perkiste familjes.agnelli nuk kemi ndryshime ne termat e CG. e motorra detare. Me kthimin e G. Punonjesit arrijne ne 85000 dhe prodhimi rritet gjashte here nga 71000 ne 425000 cope ne vit. kamiona.m sistemit Robogate. Vazhdon ekspansioni edhe jashte. autobuza. e para makine e modelit para-drive.Qeverisja e Korporatave 2010 model i shpetoi konfiskimit gjerman per shkak se ishte fshehur nen toke ne afersi te Modenes. Prodhohen makina. Turqi. Fiat nderrmerr serish frenat per rindertimin e kompanise se periudhes se pasluftes. Pavaresisht veshtiresive per shkak te sulmeve te pushtimit te fabrikave. Ne 1949 kemi nje veture per 96 banore nderkohe qe ne 1963 arrin nje per 11 banore. Fiat prezanton 127. Nje aspect tjeter innovative i kesaj periudhe ishte hapja e shoqerise G.Agnelli e Vittorio Valleta behet president. industria e automobilave eshte nje nga motoret kryesore te zhvillimit. 24 . Prodhimi shkon ne 1 milion e 700000. Numri i punonjesve behet 71. Fiat behet nje nga aktoret kryesore te rindertimit te vendit. traktora. Por Valleta ende nuk perfshinte ne vendimmarrje minorancat e aksionerve pra uli besimin e tyre. Jugosllavi. Ne ’45 vjen paqja. Kjo tregonte qe familja ishte me e perqendruar se kurre. Kjo decade karakterizohet nga nje ekspansion Iforte i Fiat. Fiat shnderrohet ne “ holding” Bumi ekonomik karakterizohet nga nje periudhe e trazirave sociale qe dhane efektin e vet edhe ne aktivitetin e kompanise.Agnelli(nipi) behet president i kompanise.000. Ne ’66 ndertohet stabilimenti rus VAZ ne Toliattigrad.p. Pra familja fillon te ripozicionohet serish per te garantuar nje te ardhme me te mire qe u vertetua ne vitet qe pasuan. Rindertimi dhe bumi ekonomik Ne vitet e mrekullise italiane. sistem i automatizuar per mbledhjen e pjeseve te ndryshme te makinave ne nje te vetme. Ai i dha nje kuptim te ri dhe ndryshoi konceptin nga nje kapitalizem i udhehequr nga familja te kapitalizmi manaxherial. Zgjidhja ishte futja si anetare bordi e bankes (LAFIKO) qe me teper do te ishte spectatore. Vitet ’50 mbyllen me dyfishim te impiantit Mirafiore dhe hapjen e fabrikave te reja jashte ne Afriken e Jugut. Po ne kete vit nipi i G. Forcimi i structures industriale behet objektivi i kompanise. Stabilimenti i Rivaltes dhe Cassino u modernizuan n. Po ne kete vit vdes G. Argjentine e Mexike. Por kriza e fund viteve ’60 e detyroi avokatin te gjente menyra te ndryshme financimi por pa humbur homogjenitetin e familjes.

Keto makina iu kushtuan njerezve me aftesi te kufizuar per te lehtesuar levizjen e tyre sipas nevojave specifike. Telettra realizon lidhjen me te gjate me mikrovale ne det 360 km qe lidh Arabine Saudite dhe Sudan. dhe Fiat Auto. Ne ’93 Maserati hyn ne grup. Teksid. Modelet qe prezantuan ishin per nje treg global nga Fiat Punto tek Bravo-Brava. Fiat Ferroviaria. Kompeticioni global Per zhvillimin ne shkalle nderkombetare. Fiat Veicoli Industriali. Pra kemi nje manaxhim nga njera ane.Ne ’69 edhe Ferrarri dhe Abarth ne ’71. Permes nje serie blerjesh grupi Fiat pozicionohet si lider ne fushen e traktoreve dhe makinerive bujqesore. Kjo periudhe nuk mund te thuhet qe e perqendroi vemendjen tek kenaja e aksionereve por rezultatet e mira financiare favorizuan dhenien me shumice te dividenteve. Vitet ’80 fillojne me prodhimin e nje makine te re lider ne segmentin e veturave te vogla Panda. Fiat Engineering.Qeverisja e Korporatave 2010 Kompania behet grup me ane te decentralizimit te menaxhimit qe i transformon divizionet ne shoqeri autonome. Sfidat e mileniumit te ri Problemet e verteta ekonomike per Fiat filluan ne gjysmen e dyte te viteve ’90 dhe kemi nje trnsformim te rolit te manaxhimit ne ’96 ku aksioneret megjithese ne minorance luanin nje rol te rendesishem. Keto ishin dy prioritetet ku u fokusua Fiat per vazhdimin e ketij suksesi. Ne fund te viteve ’70 kishim te pavarura qe funksiononin si shoqeri me vete. Kjo eshte nje strategji qe ajo ndjek edhe sot. Ne grup hyjne Lancia e Autobianchi . besnik te familjes por nga ana tjeter siguronte nje transparence per komunitetin nderkombetar financiar. Keto vite karakterizohen nga kontraste te medha ndermjet aksionerve ne minorance dhe shumices qe zoterohej nga familjet. realizon eskavatorin e pare 40 tonesh. Comau. e Telettra. Fiat Machine Movimento Terra. Fiat Auto. Ky ndryshim u iniciua 25 . Ne te njejtin vit nis projekti Autonomy i cili do te kete teper sukses. Ne ’99 Fiat numeron 100 vjet dhe eshte prezent me 900 kompani ne 60 shtete. grupi investon ne inovacione dhe risi. ndermjet te cilave. Fiat Trattori. Magneti. Alfa Romeo.Tre vjet me vone prezantohet UNO dhe ne ’88 Fiat Tipo. Sukseset rriten njera pas tjetres. Ne kete periudhe Fiat prezanton trenin me shpejtesi te madhe Pendolino ETR 450. Qellimi kryesor i biznesit ishte shnderrimi ne kompani lider. Gjithashtu nis zbatimi i nje plani per uljen e kostos dhe fokusimi ne tregje te reja me potencial te larte zhvillimi.IVECO (lindur ne ’75 si pasoje e shkrirje se firmave te medha europiane) Fiat engineering. Fiat Avio.

gje qe ishte mjaft e veshtire te realizohej. Kompania udhehiqet nga disa principe si: • • • Kenaqja e kerkesave te klientit Forcimi i fuqise se burimeve njerezore Vullneti per te permiresuar performancen ne grup ne vend te iniciativave personale Mileniumi i ri nuk e ka favorizuar sektorin e automobilave. Ne saje te eksperiences ai po kuptonte qe bota e biznesit po ndyshonte. perkundrazi e ka goditur shume. Detyrat qe ngriheshin ishin: • • • Zhvillimi i nje strukture me te manaxheshme ku kemi nje ndarje me te qarte te kontrollit nga drejtimi i larte Nje strukture kompanie me flexible Nje kompani qe do te fokusohet ne zhvillimin e aktiviteteve te grupit. Kjo strukture e re solli ne qender te vemendjes rolin e madh qe kishin manaxheret. Lancia. mje model i ri qeverisjeje do te jete me efikas. Njekohesisht struktura e MBO (management by objectives )kerkonte objektiva te mirepercaktara dhe te qarta dhe duhej nje konvergjim i pikpamjeve te manaxhimit te larte. President i grupit behet Luca Cordero di Montezemolo. Grupi kerkon qe uljen e kostos ta beje pjese te kultures te nderrmarjes. Fiat ne keto kushte i jep jete aleancave strategjike si ajo me General Motors ne 2000 qe u shperbe pas 5 vitesh. Ne 2004 vdes edhe Umberto Agnelli. Konkurrenca sa vjen e rritet. Agnelli. drejtimet strategjike qe do te marrin keto te fundit. Nje pike kthese per grupin i cili vendos te perqendrohet ne aktivitetin automobilist por duke mbajtur edhe disa aktivitete jo edhe aq fitimprurese si aviacioni dhe sigurimet. dhe marketingut dhe pergjegjsi te plote per rezultatet e konomike. Kompania filloi nje 26 . Hapi i pare drejt nje strukture nuk ishte nje ndarje divizionale por nje strukture e ndermjetme me themelimin e ‘Operation Group’ dhe ‘Head Directions’. Agnelli e i vellai Umberto i ze vendin. nje manaxhim qe do ta identifikoje vetveten nen vizionin qe ai aspiron. Nderkohe qe ‘Head Directions’ mbikqyrte kordinimin e niveleve te grupit. Ardhja e nje fryme te re. prodhimit. Me nje strukture me te manaxhueshme do te kuptojme aftesine per te konkurruar ne treg te secilit aktivitet te grupit. Thesis. Per ti bere balle veshtiresive kompania hedh ne treg modele te reja Alfa Romeo. i pari kishte autonomine ne fushen e dizajnit. Ne janar te 2003 vdes G.Qeverisja e Korporatave 2010 nga G.

Rezultati kryesor i Spin-of ishte ndarja e Fiat group Automobili nga Fiat Industrial. Te gjitha fushat kontribuan ne kete rritje.p. Ne 20 janar Grupi Fiat nenshkroi nje marreveshje paraprake me Chrysler Group. Ne saj te kesaj aleance Fiat mund te perdore platformen e Chrysler per modelet e saj.Qeverisja e Korporatave 2010 plan rigoroz te kontrollit te kostos per rritjen e fitimeve te shoqerise. Ajo qe ndjeu impaktin me te madh ishte industria e automobilave. Viti 2008 shenoi fillimin e nje krize te thelle ekonomike qe e pati zanafillen ne USA e qe u perhap me pas ne te gjithe boten. Lancia me New Ypsilon. Iveco. e demonstruan kete sukses. Stralis. Fiat Professional e Abarth. nderkohe qe Chrysler mund te zgjeroje gamen e produkteve te saj me makina te ulta.A u njoh si lider i qendrueshmerise dhe hyri ne indeksin Dow Jones. FPT industriale e detare nga sektori automobilistik qe perfshin Ferrari. Maserati me Coupe Gran Tourismo. gjithashtu edhe Maserati dhe Ferrari.A qe projekton prodhon e shet vetura te markave Fiat. e cila u cilesua makina me e mire e vitit nga World Car Design ne 2009. Ne 2009 Fiat S. Teksid. Maserati. Grupi mund te arrije 51% por nuk mund te kete shumicen e aksioneve deri sa borxhet e marra nga fondet publike te paguhen plotesisht. 27 . Iveco ka zgjeruar gamen e vet me automjete te ulta si Daily. Plan-biznesi 2010-2014 Ne 21 prill 2010 administratori i deleguar i grupit prezantoi programin industrial 2010-2014 qe ofron ndarje te aktiviteteve te CNH. Rezultatet e shkelqyera financiare. Por simboli.p. emblema e ritjes dhe afirmimit te grupit ishte Fiat 500 e hedhur ne treg ne 4 korrik 2007. autovetura luksi qe dallohen nga teknologjia. Ne qershor te 2009 u lidh aleanaca strategjike ku Fiat merr 20% te gjigantit amerikan me shpresen per te marre 35 % nqs do te permbushen disa objektiva. nje xhiro prej 59 miliard euro ne 2007. AlfaRomeo. Fiat group Automobili eshte krijuar ne shkurt te 2007 duke zevendesuar keshtu Fiat Auto S. Magneti Mareli. Aktiviteti industrial dhe prodhues i Fiat Group eshte i organizuar ne 6 sektore operative apo segmente. Comau e FPT Passenger & commercial vehicles. Lancia. Kompania qe do te linde nga Spin-of do te quhet Fiat Industrial(FI) dhe do te kuotohet ne bursen e Milanos. indeksi me prestigjoz i tregut te aksioneve qe u akordohet vetem shoqerive qe gjykohen si me te mira duke u bazuar ne kriterin ekonomiko-financiar dhe ate social. Plani i ndarjes duhet te perfundoje deri ne fund te 2010. Alfa Romeo 159.

Jo vetem financieret por edhe punonjesit. Ky sektor ndahet ne 5 dege. Inocenti dhe administron n. Impakti social dhe ai ne ambient do te jene prioritetet e tanishme. do te kete pak ose aspak impact negtiv mbi shendetin e njerezve. 49. klientet. ekskluziviteti. Pervec komunitetit kjo kompani eshte e interesuar per te gjithe grupet e stakeholderave duke i perfshire ata ne vendime te rendesishme te grupit.Qeverisja e Korporatave 2010 prestigji. Per kete 4 vjecar ajo synon te shese 6 milion automjete perfshire edhe ato te markave Chrysler FI( Automjete industriale dhe bujqesore) Ky divizion perfshin CNH qe operon ne tregun e traktoreve dhe makinave bujqesore te markave Case IP new Holland. Blerja e 20% te Chrysler u be per te favorizuar apo per te garantuar te ardhmen ne tregjet amerikane gjithashtu per te perdorur burimet e Chrysler pra platformen e saj. Perfshin gjithashtu makinat industriale Iveco. Per te perballuarr me mire sfidat e te ardhmes kjo kompani ka disa objektiva te qarta: • Perfshirja e nje sistemi manaxhimi qe do te permbushe standartet e vendosura ne procesin e manifakturimit apo te prodhimit. Duhet theksuar se kompania gjithnje ka qene e pergjegjsshme ndaj te gjithe atyre qe preken direct dhe indirect nga aktiviteti i biznesit tone. 28 .p. dhe zjarrfikse. 56% te Sevel. Qellimi i Fiat Group edhe per kete 4 vjecar eshte realizimi i kerkesave duke mbajtur premtimet e bera ne menyre qe ti bejme balle konkurrences. Sigurimi i nje rritje te pergjegjshme te kompanise ky eshte objektivi kryesor i diteve te sotme. pra ciklit te tij. Kjo do te thote zvogelim te perdorimit te ujit dhe energjise elektrike dhe rritjen e materilave te cilat mund te riciklohen. furnitoret dhe gjithe komuniteti ku grupi operon. Mjafton te shfletojme “Environment Report” per te pare te gjitha iniciativat e nderrmara ne kete fushe. • Aplikimi i nje modeli te qendrueshem i cili gjate gjithe jetes se produktit. • Perfshirja e gjithe pjeseve te interesuara te Grupit ne kete process virtuoz.8% te Tofas. irisbus. • Ofrimi i nje ambienti ne pune qe do tu jape mundesi te gjitheve per rritje profesionale dhe rritje te aftesive personale.m joint ventures 37. FGA perfshin edhe marka qe nuk terhiqen me si Autobianchi.7% Leasys.

Pajisje bujqesore dhe te ndertimit. Komponente dhe sistemi te ndryshme ne fushen e prodhimit. Per te qene ende mjaft competitive ne treg kompania eshte fokusuar ne inovacion dhe zhvillim teknologjie. Sic e trajtuam tek pjesa teorike kompanite bazohen ne 29 . rritja por duke respektuar ambientin sidomos tashme qe ngrohja globale eshte nje nder problemet madhore qe shtetet. Lancia. Fiat eshte lider ne prodhimin e traktoreve dhe makinerive bujqesore dhe pajisje ndertimi. Per te qene innovative nuk mjafton te sjellesh ne jete produkte te reja por eshte gjetja e menyrave te reja te punes te cilat do te jene me efektive dhe eficente. Fiat Group e konsideron sistemin e saj te qeverisjes si corporate si nje sistem qe duhet te krijoje vlere per gjithe stakeholderave duke garantuar nje biznes etik transparent dhe te pergjegjshem. Ajo gjithnje e ka surprizuar tregun me modele te reja te paraqitura me lart. Bizneset e Grupit Fiat Group Automobilesprodhon dhe shet makina ne te gjithe boten nen market Fiat. Eshte detyre e manaxhimit ta garantoje kete. Me ardhjen e krizes qe e permendem pak me lart sfidat financiare arrijne kulmin. IVECO eshte nder me te njohurit. Fiat ka adoptuar nje sistem manaxhimi e kontrolli teper efikas i bazuar ne bordin e drejtoreve dhe bordin auditues.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne pak fjale qellimi i FIAT Group eshte zhvillimi. qeverite e tyre. te likuiditeti. Fiat Professional (light commercial vehicles) and Abarth marka. Keto jane strategjite qe grupi do te ndjeke per te arritur objektivat. Makinerite komerciale. duhet te zgjidhin sot. autobuze te markes Irisbus. Per ti bere balle konkurrences globale dhe per te ofruar produkte qe nuk demtojne ambientin ajo ka investuar nje pjese te mire te te ardhurave ne R&D. Per vite me rradhe Fiat ka pasur nje sistem qeverisjeje i cili huazonte praktikat dhe principetme te mira nderkombetare duke u bazuar tek Corporate Governance Code qe zbatohet nga shume kompani . te inflacionit dhe normave te interest dhe risqet e instrumentave te tjere financiare. Maserati dheFerrari . Alfa Romeo. Dhe duke pare historine e grupit e trajtuar me lart kjo kompani ka qene innovative qysh prej fillimit. Fiat perballet me riskun e kreditimit. Bordi i drejtoreve eshte pergjegjes per manaxhimin e te gjitha pjeseve te grupit ne menyre qe ato te funsionojne si nje i vetem. te cilat prodhojne makina luksi sportive ten je teknologjie dhe performance te larte.

7.  Asetet dhe kapitali iperkiste vete korporatave. qe ibene ato korporata ishin:  Ekzistenca ne menyre te pavarur. Si dhe nje menyre per te krijuar pasuri e pushtet. Para daljes se kompanive te inkorporuara. 1. Britania e madhe eshte nje nga shtetet e pare qe krijoi nje system rregullash qe orientojne kompanite. Megjithese nje kompani qe eshte ne pronesi ne pjesen me te madhe te saj nga familjet ajo sot eshte lider ne tregun e automobilave. 1. Te parat korporata te verteta qe u zhvilluan ishin pikerisht ato britanike ne shekullin e 17.7 Zhvillimi i korporatave ne Britani dhe Amerike.Qeverisja e Korporatave 2010 kete model por u lihet nje shteg flexibiliteti. Megjithate thelbi i ketij rasti studimor ishte te tregonte sesi modeli europian i qeverisjes se nje korporate mund te ndikoje ne suksesin e saj. edhe Fiat e ka modifikuar disi kete sistem duke ia pershtatur misionit. nje kompani gjigante me shtrirje nderkombetare. Struktura e pronesise se korporatave ne Amerike paraqitet disperse pra jo e perqendruar ne pak duar. vizionit dhe strategjive apo objektivave qe ajo ndjek. Cili ishte faktori kryesor qe coi ne evoluimin e korporates amerikane? 30 . Mjafton te permendim General Motors.1 Modeli liberal amerikan e britanik vs Modelit qe aplikohet ne Europen Kontinentale Korporatat e para britanike ishin me shume si bashkesi sesa si biznese. Dy aksioneret me te medhenj kane vetem 1 % te totalit te aksioneve pra jane te pafuqishem per te nderrmarre vendime te vetem. Ato mund te ishin njekohesisht organizime kolektive si nje mbrojtje ndaj pushtetit te centralizuar te aristokracise. e vetmja menyre per te hyre ne tregti ishte tregtari individual ose partnershipet ku gjithsecili kishte pergjegjsi te pakufizuar. Elementet thelbesore. Kjo eshte forma mbizoteruese e ndermerrjeve te medha ne USA. Kjo ishte demotivuese per te gjithe ata qe donin ti futeshin botes se biznesit.

Kjo kerkon nje perfshirje te kompanise. Ne contrast me nderrmarrjet e biznesit ne Europe. Ndarja e pronesise nga kontrolli ka edhe anen e saj te erret. Roli imanaxhereve u rrit ndjeshem. icili duke operuar me sistemin e brendshem te qeverisjes se korporates. Harmonizimi iinteresave te aksionereve dhe manaxhereve nuk mund te realizohet me mekanizmat e tregut. Mjedisi ne te cilin evoluan korporatat amerikane u kondicionua shume me teper se kerkesat per ekonomite e shkalles dhe kerkesat e investitoreve per diversifikim. do te percaktonte nje balance te mire te ketyre dy pushteteve. duke pasur informacionin e duhur ata do te jene me te predispozuar dhe me ne kontakt me pasurite e tyre. Suksesi iqeverisjes se korporatave ne UK dhe USA qendron ne nje balance midis regulation-best practice. Pergjegjsia e aksionereve njekohesisht eshte me e madhe.  Pergatitja e kushteve per shkrirjet e manaxhimit.Rockefelleri. Vetem ne Amerike ekzistonte nje ekonomi e cila ne mbare kontinentin kishte barrierat me te ulta. njeriu me ipasur ne USA perfundoi duke pasur nje pjese te vogel aksionesh te Standard Oil.  Profesionalizmi imanaxhimit ne Amerike. me nje mosbesim te madh ndaj perqendrimit te madh privat te pushtetit.regulation eshte nje opsion imire per zhvillimin e tregjeve te kapitalit. Perfitimet e ketyre zhvillimeve ishin:  Lenia jshte manaxhimit e trashegimtareve. Dhe nje nga perfitimet e para te zhvillimit teknologjik ishte ekonomia e shkalles. ose duke idhene fuqine e perzgjedhjes se bordit drejtues. Pronesia dhe manaxhimi u ndane shpejt.Qeverisja e Korporatave 2010 Ekonomite e shkalles te mundesuara nga aplikimi iteknologjise se re kerkuan ne fund te shekullit te 19-te. Edhe J. 31 . Sic u theksua ne hyrje te kesaj mikroteze modeli anglosakson ijep nje rol kyc aksionereve. Njekohesisht edhe populizimi amerikan. pronesia e shperndare dhe manaxhimi iperqendruar u bene karakteristikat dalluese te firmave te medha amerikane. Duke ivendosur ata ne pozicione drejtuese. te investitoreve te punojne sebashku. Ky u quajt ndryshe dhe revolucioni idyte industrial. qe kompanite e tyre te behen shume te medha dhe ivetmi burim financimi per rritjen e kapitalit. Pushteti ivendimmarrjes kaloi shume shpejt nga aksioneremanaxheret tek manaxheret profesioniste. ishte shitja e aksioneve ek investitoret e jashtem. Ky problem mund te kapercehet me anen e legjislacionit. Ekzistonte edhe nje mjedis politik qe favorizoi keto zhvillime. Kombinimi iparimit laissez-faire. Per te siguruar nje raport te mire agjent-primar jane te nevojshme mekanizmat e brendshem te raportimit dhe te llogaridhenies.

Qysh prej 1980 ky raport ka rene disi duke kaluar tek aksioneret institucionale. Ky ndryshim sigurisht vjen si pasoje e globalizimit te investimeve post 1980. Ne pamje te pare mund te duket se aksioneret britanike jane me te angazhuar.Kompanite ne fund te cdo viti duhet te dorezojne nje raport vjetor cdo aksioneri. Me vone vihet re nje ulje e ketyre te fundit dhe nje rritje e aksionereve te huaj.m rolit te manaxhereve . Bordi idrejtoreve ka qene dhe vazhdon te jete nje burim fuqie si ne termat e performances se ekonom ise edhe ne operimin e mbare tregjeve kapitale. Ai eshte nje kod orientues qe 32 .Qeverisja e Korporatave 2010 Qeverisja e korporatave ne UK dhe USA bazon mbi idene se jane aksioneret ata qe kane investuar dhe ju takon atyre kontrolli. burimet njerezore. Si per UK dhe SHBA keto te fundit kane qene positive me nje impact dhe nderveprim te dyfishte. Ata njekohesisht duhet te marrin ne considerate edhe ndikimin e stakeholdearve. zgjedhjen e strategjive qe do te ndiqen. Dikur ishin individet ata qe kishin % me te madhe te aksioneve ne kompanite e sukseshme si ne UK edhe USA. Grafiku ne fund te ketij materiali na jep nje pamje me te qarte. Pavaresisht ketyre parimeve qe qeverisen korporatat e medha ne UK dhe ne USA gjithnje eshte lene nje shteg flexibiliteti.Bordi drejtues kryen te gjitha funksionet apo detyrat duke marre ne considerate faktin qe pas aksionereve vjen edhe pergjegjsia per stakeholderat. misionin e firmes. Megjithese mund te themi se ne USA pronesia nga kontrolli duket te jene me te ndara. modelet baze te vlerave. Britania e Madhe sot ka zgjedhur nje model flexible per qeverisjen e korporatave injohur ndryshe skodi “ne pajtueshmeri apo ispjeguar”I korporates. Sistemi ligjor iqeverisjes se korporatave ne UK dhe USA ne qender pozicionon aksionerin. Niveli iperfshirjes eshte shume e veshtire te matet. Por edhe kjo teori hidhet poshte pasi rezultatet e kerkimeve treguan se edhe kompanite amerikane ishin po kaq te suksesshme sa ato britanike.. me te pergjegjshem per investimet e tyre.p. . Nga njera ane aksioneret vendas kane akses mbi investime jashte vendit nderkohe qe vendi ivet mund te jete qendera orientuese. Bordi percakton vizionin. Pra ky bord duhet te kete vullnetin e mire qe te gjitha te siperpermendurat te kthehen ne funksion te rritjes se perfitimeve te aksionereve. Por si eshte indertuar ky system me aksionerin ne qender? Ky system ndertohet mbi bazen e disa principeve: . financat. Ata mund te marrin edhe vendime qe mund te merren ne nivel manaxherial.Aksioneret kane kontrollin e firmes. kjo n. Pra nje potencial shume imadh.

Monitorimi iketyre spjegimeve ieshte lene per gjykim aksionereve. Andaj ne vend te nje rregullimi statuor(I detyrueshem) si ligji Sarbanes-Oxley ne Amerike. vendosjen e nje kohe limit mbi mandatin e CEO. ato duhet te spjegojne ne raportin vjetor te tyre arsyet pse nuk ikane zbatuar keto rekomandime. Ne rast se ndodh kjo e fundit. ekziston nje opinion ipergjithshem se ky model imodifikuar britanik operon me mire ne praktike dhe shpesh eshte perdorur si nje benchmark per nje mori vendesh te tjera. Ky kod eshte vene ne zbatim qe prej vitit 1993 dhe qe nga ajo kohe ka pasur efekte te medha mbi menyren sesi jane qeverisur kompanite britanike. Nga ana tjeter veme ne dukje se shumica e kompanive. thjesht nuk jepnin spjegimet e kerkuara.si ne rastin e kompanive ne Europe. qe perdoren kete kod. emerimin dhe auditimin ne perberje te bordit te drejtoreve etj. ndryshimet e kapitalit apo projekte te tjera te rendesishme ai 33 . ajo duhet te jete ne gjendje te binde aksioneret dhe njekohesisht duke e bere pjese te raportit vjetor kete spjegim. Korporatat ne Amerike udhehiqen nga nje bord drejtoresh. Ndersa CEO ka fuqi te plote per te manaxhuar korporaten ne aktivitetin e saj te perditshem. menyrat e sistemeve te shperblimit. icili ka pushtetin per te zgjedhur CEO(shefin ekzekutiv).eshte me mire te lihet nje hapesire veprimi pra liri flexibiliteti. Theksojme se kjo liri zgjedhje behet duke u mbeshtetur ne faktin se nje orientim idhene nuk mund te jete iformes “urdherore” sepse mund te mos pershtatet me te gjitha ceshtjet e qeverisjes se korporates. Megjithate per ndermarrjen e vendimeve te rendesishme. si marrja ne pune e vartesve te afert. Nese nje kompani ka arsye te forta pra rregulli irekomanduar. numrin e drejtoreve te pavarur. Kompanite jane te lira ti zgjedhin nese do ti zbatojne keto praktika keto orientime ose jo. numrin minimal te drejtoreve jo-ekzekutive. Nese ne vitin 1993 kane qene 15% e kompanive britanike qe qeverisnin korporatat sipas kodit te lartpermendur deri ne 2003 ishin me shume se 60% e tyre dhe ky numer ka ardhur ne rritje vazhdimisht.Qeverisja e Korporatave 2010 prezanton nje mori praktikash qe mund te aplikohen ne qeverisjen e korporatave te tilla si ndarja e postit te kryetarit te bordit dhe shefit ekzekutiv te shoqerise. Pavaresisht nga keto te meta. gjenerimi ifondeve financiare. ndersa pjesa derrmuese e atyre qe e perfshinin ne raport pjesen e spjegimit nuk ikishin dhene ne mnyre bindese arsyet e devijimit nga orientimet e rekomanduara. Megjithese modeli anglosakson zbatohet ne Amerike dhe ne Britani vlen te theksohet se ka diferenca te rendesishme ne trajtimin e tyre. inevojitet te devijoje nga ne menyre qe te behen zgjedhje te pershtatshme sipas situatave dhe rrethanave konkrete.

nje fuqi punetore te kualifikuar.Qeverisja e Korporatave 2010 duhet te kete aprovimin e bordit.p. informacione te detajuara dhe keto ne periudha te shpeshta kohore ne nje interval nje javor. Ndikimi iglobalizimit ne qeverisjen e korporatave 34 . modelin anglosakson por po ilustroj disa vecori te superkompanise amerikane Wal-Mart.p. Megjithese ne pronesi te nje dyzine aksioneresh qe sa vijne e shtohen Wal-Mart vazhdon te jete kompetitive ne treg si pasoje e nje vizioni te miredefinuar. Wal-Mart dominoi tregjet amerikane n. Bordi idrejtoreve selektohet nga aksioneret dhe ka te gjithe pergjegjsine para tij. A do te mundte Sam Walton ivetem ngritjen e nje perandorie te tere dyqanesh? Ne librin e tij autobiografik ai thekson rolin e pazevendesueshem te aksionereve te tjere.52 billion $ shitje vjetore. Fokusi isaj eshte operimi me kosto te ulet. Ne cdo organizate celsi isuksesit eshte manaxhimi sa me imire istrategjive se zgjedhura.m video dhe telekonferencave. Ishin vete aksioneret qe krijuan nje structure te mireintegruar. Aksioneret informohen edhe n. nje manaxhim professional. Gjithashtu Wal-Mart eshte expert ne manipulimin e perceptimit te klientit. Sam Walton e filloi punen e vet si shites ne 1940. icilesuar ndryshe si konflikt idukshem interesash. Natyrshem lind pyetja cilin model duhet te ndjekim duke marre ne considerate faktin se organizatat operojne ne kushte tejet te ndryshme nga ato ndermarrje qe u krijuan disa vite me pare? Le te shohim paraprakisht disa nga ndikimet e globalizmit mbi firmat dhe te mundohemi te japim nje pergjigje sa me korrekte.8. Mbledhjet duke filluar nga ato javore deri tek vjetore kryen via webcast apo n.m manaxhimit. Wal-Mart eshte ipajisur me nje sistem te teknologjise se informacionit shume bashkohor. Jane me mijra kompani qe e kane aplikuar kete model. Sam Walton dhe Butler brothers idhane rendesi fuqise se bleresve dhe furnitoreve qe sot njihet si modeli Porter.p. Pra ne pak fjale mund te themi qe ky model me aksionerin ne krye duket te kete qene efektiv po aq sa ne rastin e modelit tjeter.m videokonferencave apo telekonferencave. Aksioneret sic e permendem jane ne qender te ketij modeli. Zhvillimi iteknologjise gjithashtu po ikrijon oportunitete Wal-Mart per tu zgjeruar ne Europe dhe Kine. 1. Por jane vene re tendenca varesie te antareve te bordit ndaj shefit ekzekutiv per influencen qe ai ka pasur ne emerim. Ne 1943 ai ibashkoi aksionet e veta me Butler brothers duke krijuar nje zinxhir te tere dyqanesh te shitjes me pakice. Ortakeria gjithashtu ja mundesoi kete. Ata sigurojne n.p. duke u njohur ne 1962 zyrtarisht. Ajo sot numeron 244. monitorimi iperformances se manaxhimit e te tjera si keto. Detyra te tjera te rendesishme te bordit jane percaktimi ipolitikes se vendimmarrjes.m modelit te saj unik te biznesit.

strukturat dhe proceset e qeverisjes se korporatave luajne nje rol te rendesishem duke influencuar keshtu mbi shanset e kompanive per sukses. delegimin e pushtetit dhe organizimin e pergjegjshmerise. imbeshtur nga teknikat bashkohore te komunikimit dhe nga media ne teresi.Qeverisja e Korporatave 2010 Sic u theksua edhe me lart sot mbizoterojne dy modele: Modeli me qender aksionerin dhe modeli me qender stakeholderat. Ne qarqet akademike dhe ne boten e biznesit po debatohet nese tendenca e globalizmit do te coje ne nje model te vetem dhe cili do te sherbente si nje model baze. Ne kete kerkim te vazhdueshem per nje pozite konkurruese te qendrueshme. Meqenese qeverisja ka te beje me vendosjen e prioriteteve. por me shkallen e harmonizimit dhe te menyres ne te cilen do te zbatohet monitorimi. Ne te kundert pozicioni mjaft ifuqishem iketyre korporatave con ne nje debat te gjere mbi impaktin e tyre ne nivel nderkombetar. Shpesh shkrirjet dhe bashkimet e kompanive zgjidhen si nje mundesi e mire zgjerimi per te operuar ne tregjet globale. Ne keto kushte konkurrenca globale eshte nje factor vendimtar per nje ripozicionim strategjik. se ne c’mase ekziston nje model europian qe ia vlen vertet te zhvillohet me tej.. Ndersa firmat globale po behen gjithnje e me te rendesishme madje edhe se vete qeverite e shteteve. diskuton avantazhet dhe disavantazhet e konvergjences globale. Nga studimi idy rasteve te lartpermendur del ne pah fakti qe te dy keto kompani kane qene te sukseshme pavaresisht praktikave te ndryshme qe ato kane zgjedhur. Por kush mund te jete modeli me imire? A mos valle po shkojme drejt konvergjimit te ketyre dy modeleve si pasoje e globalizimit? Nderkombetarizimi ibotes se biznesit ka bere qe firmat te operojne dhe te konkurojne ne baza globale. 35 . Pikerisht kjo forme e ekspansionit ne tregje te huaja ishte menyra me e thjeshte dhe me e shpejte per te operuar ne cdo vend duke u bere keshtu kompani multi-nacionale. Ceshtja se cili model qeverisje do te sundoje eshte me relevant ne Europe. Ceshtjet nuk kane te bejne vetem me vendosjen e nje standarti. qeverisja e ketyre firmave nuk eshte ceshtje e disa kerkuesve apo specialisteve apo disa aksionereve te pasur. Per me teper Europa eshte ende ne procesin e qartesimit te vetvetes. Kjo per faktin e thjeshte se Europa eshte ende nje vend me nje diversitet te madh te sistemeve te qeverisjes se korpoates ne bote. Ky debat arriti kulmin ne protestat kunder globalizimit. Publiku. modeli iqeverisjes eshte nje element thelbesor qe ia vlen te diskutohet.

Ekziston nje lidhje e ngushte ndermjet qeverisjes se korporatave dhe strategjise se firmes. mrojtje te forte ligjore te aksionereve dhe indifference stakeholderave. do te karakterizohej nga nje ndarje me pak e qarte ndermjet shperndarjes se pronesise dhe kontrollit manaxherial. eshte se tek te dy sistemet mund te gjenden shembuj qe ihedhin poshte keto teza. Kjo varet nga strategjite qe do te ndjeke cdo firme. diferencimin e tyre. Por ajo cka eshte e rendesishme e qe gjithashtu duhet permendur eshte fakti qe sistemi i qeverisjes se korporatave ndervepron me shume komponente ne nje ekonomi. Ky pohim mbeshtetet ne konsiderimin e tij si me isuksesshem(Rasti Coffee. Ndersa modeli me ne qender aksionerin. te kerkojne specifika te kerkojne ato ‘qoshkat e vogla’ ne nje treg gjithnje e ne rritje. atehere lindin probleme. Dhe ne kushtet e nje konkurrence te eger ne vend qe te enden duke u perpjekur te gjejne nje”best model” nje alternative unike per te gjitha situatat. kostot e ulta apo cilesia e larte. sic mund te jete rregullimi iligjeve te punesismit.Qeverisja e Korporatave 2010 Globalizimi do te coje perfundimisht tek nje model ivetem icili do te ngjasoje me modelin anglo-amerikan ku ne qender qendron aksioneri. Nese ndryshon nje prej komponenteve pa ndryshuar te tjeret.te pakten per momentin. 1999). Mjafton te kujtojme skandalet e Enronit ne tregjet financiare. Por cila eshte ana tjeter? Duket se globalizimi po inkurajon vendet dhe sigurisht firmat dhe bizneset qe te jene te jene te ndryshem. Ajo qe eshte esenciale. llojet e produkteve dhe sherbimeve. Strategjite e qeverisjes se korporatave te vendeve te ndryshme jane te ndryshme dhe kjo per nje sere arsyesh. Disa akademike te tjere bazohen ne nje model hybrid qe do te kete karakteristikat me te mira te ketyre dy modeleve. Te tjere akademike mendojne se nuk do te kemi nje konvergjence per sa kohe qe flasim per sisteme kulturore te ndryshme. Ky eshte mendimi idisa prej akademikeve. perfshin shperndarje te pronesise. legjislacioni mbi taksat dhe tatimet dhe mbi falimentimin. Andaj nuk eshte e lehte te ndryshojme qeverisjen e korporates duke qene se ajo ndervepron me shume komponente ne 36 . modeli hybrid duke gershetuar tipare te te dy modeleve baze. Globalizimi ka te beje me menyren sesi itrajton diferencat qe ekzistojne ne nje bote qe shkon gjithnje e me shume drejt heqjes se kufijve tradicionale. Pra ne epiqender do te mundohen te vihen aksioneret dhe stakeholderat.biznes apo corporate. Arsyet kane te bejne me menyren ne te cilen firmat tentojne te konkurrojne ne tregun global. Njera ane e medaljes persa iperket globalizimit u trajtua me lart. Me fjale te tjera stakeholderat do te kene me shume influence mbi menyron se si operon kompania.

Por pjesa derrmuese e rezultateve te studimit te GIULLEN.J Gregory (2000) …Pervec diferencave ne zhvillimin e sistemeve ligjore dhe rregullatore dhe kapaciteteve institucionale private. qe nepermjet ketij sistemi qeverises. Tregu per kontrollin e korporatave eshte ndoshta treguesi me imire per moskonvergjencen e ketyre dy modeleve. Eshte me vend te theksojme se korporatat franceze jane shembulli me imire iefektivitetit te strategjive te ndryshme. Ato shpeshhere behen nxitesa kryesore edhe per vete sistemet qeverisese te vendeve ku ushtrojne aktivitetin e tyre. Per rrjedhoje keto kompani dallohen per prodhimin e nje produkti specific. e hedh poshte kete teori. ato do te shkonin jo drejt atij modeli qe kishte ne qender aksionerin por do te konvergjonte me shume drejt nje lloji hybrid. franceze apo ata gjermane u rriten nga 34% ne 49%. Kjo tregonte se nese do te kishte ndonje konvergjence te modeleve te qeverisjes. jane nder me te miret te prodhuar deri me sot. 37 . kombet ndryshojne shume ne vlerat kulturore. 1. Do te doja ta mbyllja kete pjese me komentin e H. por edhe e panevojshme. te cilet u permenden edhe me lart si legjislacioni ipunesimit. Nga analiza qe ai beri rezultoi se treguesi iinvestimeve ne vendet anglo-saksone ra nga 68% ne ne 1988 ne 50% ne 1997 nderkohe qe treguesit skandinave. qe perbejne “humusin” per zhvillimin e structures financiare dhe te qeverisjes se korporates. Qysh prej fillimit te globalizimit blerjet armiqesore jane realizuar nga kompanite e vendeve anglo-sanksone. te firmave te medha dhe te bankave. Me lart u trajtuan korporatat franceze. Marreveshja nderkombetare per nje model te vetem te qeverisjes se korporates apo nje set te vetem rregullash te detajuara. Sipas tezes se globalizimit perhapja e firmave multinacionale do te conte ne konvergjencen e ketyre modeleve te qeverisjes.9 Konkluzione dhe Rekomandime Roli ikorporatave ne shoqerite e sotme eshte mjaft irendesishem. taksimi e te tjera si keto. dhe me shume mbeshtetet ideja se do te kete perparesi modeli me qender aksionerin. ne te njejten kohe. praktikisht eshte edhe e veshtire te realizohet. Mjafton te permendim trenat franceze te shpejtesise se larte apo nuklearet. pra modeli liberal amerikan.Qeverisja e Korporatave 2010 ekonomi. Modeli anglosakson me aksionerin ne qender ka qene me idyshuari persa iperket blerjeve armiqesore. Keto te fundit shpesh kritikohen per nje nderthurje qe perfshin Brenda vetes nje rrjet te nderlikuar te agjensive publike.

Faktoret kryesore qe kane ndikuar ne zhvillimin e korporatave eshte mungesa e zhvillimit te tregjeve financiare. Eshte fakt qe elementet historike mund te prodhojne efekte te medha te cilet drejtojne dhe modelojne ekonomine e shume brezave duke ndikuar ne psikologjine kolektive te njerezve ne nje menyre te tille qe te krijoje barriera te tanishme per inovacionin dhe ndryshimin. ai iEuropes dhe Japonise. ndryshe nga Shtetet e Bashkuara qe mori vendimin per te nderhyre si nje rregullator ne tregjet e kapitalit dhe jo si nje zevendesues pavarsisht se te dy shtetet po hasnin te njejtat probleme. grupe piramidale dhe nje perqendrim te madh te njesive ekonomike te organizuar si partnership. Pra. stakeholderat kane nje peshe predominuese. menyra sesi funksionojne ato. dhe qe aplikohet ne Britani dhe Amerike. Mungesa e zhvillimit te tregjeve financiare ka ardhur si pasoje e legjislacionit qe ofronte mbrojte te ulet per investitoret dhe nga nderhyrjet e shtetit direkte apo indirekte.Qeverisja e Korporatave 2010 Nga sa u tha me lart modelet tradicionale te qeverisjes se korporatave jane dy modeli anglosakson dhe ai iRineland-it. partnershipet. 38 . Megjithese aplikohet injejti sistem. pse korporatat familjare vazhdojne prej kaq shume kohesh ne Itali? Me shume gjasa mungesa e nderhyrjes rregullatore dhe korrupsioni qeveritar kane krijuar kushtet e duhur per keto familje gjate gjithe kohes Modeli francez ipronesise se korporatave dhe kontrollit eshte mjaft indryshem nga modeli Anglo-Amerikan. iaplikuar ne vende te ndryshme. pra eshte krijuar nje shteg flexibiliteti. Jane keto dy arsye te forta qe ne Itali ka patur tregje te kapitali te pazhvilluara. Brenda vete secilit sistem. Ne praktike kemi devijime te ketyre modeleve. Pame rastin e zhvillimit te korporatave ne Itali dhe France. Ne fillim te 1990 borxhi publik u rrit shume dhe doli jashte kontrollit dhe nepermjet dhe presionit te ushtruar nga Bashkimi Europian Italia u detyrua te ndermerrte nje program te gjere privatizimesh. Struktura e organizatave. Sistemi liberal. pjeserisht zevendesoi dhe nxori jashte loje sektorin privat ne grumbullimin e kapitalit. ku mjaft rendesi ijepet aksionerit dhe sistemi tjeter. objektivat qe duhet te ndjekin kane bere qe te devijojne disi prej modeleve. vume re ndryshime te konsiderueshme. iquajtur ndryshe. ndarja e pronesise nga kontrolli dhe pushteti ifamiljeve te medha. vihen re diferenca ngandonjehere mjaft te theksuara. Ligji per korporatat ne Itali garanton nje nivel te ulet mbrojtje te investitoreve dhe zbatueshmeria e tij eshte ne nje shkalle te ulet. Pasi jo cdo kompani ka ndjekur me rigorozitet keto sisteme.Nderhyrja direkte e shtetit si nje sipermarres.

Me vone vihet re nje ulje e ketyre te fundit dhe nje rritje e aksionereve te huaj. praktikisht eshte edhe e veshtire te realizohet. Marreveshja nderkombetare per nje model te vetem te qeverisjes se korporates apo nje set te vetem rregullash te detajuara. ne te njejten kohe. Ekonomite e shkalles te mundesuara nga aplikimi iteknologjise se re kerkuan ne fund te shekullit te 19-te. Dilemat e sotme lidhen me impaktin qe ka globalizimi ne keto dy modele. Kontrolli familjar ikompanive nuk eshte domosdoshmerisht ana e erret qe disa komentues Anglo-Amerikan tentojne qe te paraqesin. Qysh prej 1980 ky raport ka rene disi duke kaluar tek aksioneret institucionale. Pronesia e familjes mund te parandaloje ardhjen e gjakut te ri ne nje kompani. por ndonjehere gjaku ivjeter mund te punoje ne nje perspektive me afatgjate dhe te perqendroheje me shume burime ne kerkime dhe zhvillimeve sesa mund te beje nje isapoardhur synimi ite cilit eshte te perfitoje asete ne kurriz te asaj qe ka vite qe eshte ndertuar nga nje kompani. Britania e Madhe sot ka zgjedhur nje model flexible per qeverisjen e korporatave injohur ndryshe skodi “ne pajtueshmeri apo ispjeguar”i korporates. Dikur ishin individet ata qe kishin % me te madhe te aksioneve ne kompanite e sukseshme si ne UK edhe USA. Struktura e pronesise se korporatave ne Amerike paraqitet disperse pra jo e perqendruar ne pak duar. por edhe e panevojshme. ku ka ekzistuar nje strukture korporate multidivizionale. Kjo coi ne evoluimin e ketyre kompanive. Qe te dy ato rezultojne te jene efikas pasi jane edhe nje sere faktoresh qe ndikojne ne ecurine e kompanive sot. ne France ekzistojne shume struktura te kompanive-aksionere qe kontrollojne grupet e medha industriale ne France.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne ndryshim nga Shtetet e Bashkuara. 39 . qe kompanite e tyre te behen shume te medha dhe ivetmi burim financimi per rritjen e kapitalit. ishte shitja e aksioneve tek investitoret e jashtem.

rezultatikontraktimit Problemiishperblimit te ekzekutivit eshte nje problem shumeimprehte e cila u pasqyrua qarte dhe me krizen e vitit 2008.Qeverisja e Korporatave 2010 KAPITULLI II: KOMPESIMI I EKZEKUTIVIT TEK KORPORATAT ABSTRAKT Kjo teme shqyrton problemin mbi shperblimin e CEO ne USA por dhe EUROPE duke nxjerre ne pah dallimet por dhe ngjashmerite ne kompesimin ekzekutiv midis dy modeleve te qeverisjes se korporatave: Modeli Anglo-Amerikan dhe ai Europian. por asnjeri prej tyre nuk eshte plotesisht ne perputhje me faktet dhe realitetin. Rritja e shpejte ne pagesen per CEO gjate 20 viteve te fundit para krizes dhe nje ritje shume e vogel pas krizes. Shume e verejne nivelin e larte te shperblimit te CEO si rezultat te ekzekutivit (CEO) teper te fuqishem sidomos ata amerikane te modelit te qeverisjes me nje nivel te cilet vete-vendosin pagesen e tyre. Kjo teme sugjeron se si fuqia manaxheriale ashtu edhe forcat konkurruese te tregut jane faktore percaktues te rendesishem ne shperblimin e CEO. gjithashtu tema zbulon dhe trendin ne ritje te kompesimit te ekzekutivit ne korporatat nderkombetare. Kriza financiare tregoi edhe nje here rendesine 40 . Por dhe ekzekutivet evropiane po ndjekin shembullin e kolegeve te tyre amerikane por me nje ndryshim qe vjen si pasoje e rolit te bordit te drejtoreve ne modelin e qeverisjes me 2 nivele ne europe. ka ndezur nje debat intensiv rreth natyres te procesit te vendosjes se kesaj pagese. optimal ne nje Te tjere interpretojne keto pagesa te larta si treg konkurrues per talentet manaxheriale. Kjo krize financiare ka shume shkaqe te rendesishme por praktikat e kompesimit te ekzekutiveve ishin nje faktorirendesishem qe ndikoi ne menyre te dukshme ne situaten financiare te korporatave amerikane ka cituar Sekretariithesarit te USA Z.Timothy Geithner.

KomisioniiLetrave me Vlere dhe Shkembimeve –SECicili u krijua ne vitin 1930.Shembuj tregojne se pagat e tepruara te CEO-s nuk jane nje fenomeniri. si dhe rolin mjaft te rendesishem rregullator te shtetit. Kur qeveria e Shteteve te Bashkuara mori kontrollin e industrise se hekurudhes. Duke folur per trendin ne kompesimin e ekzekutivit qe nga fillimet e para te korporatave deri ne periudhen para krizes mund ta pershkruajme shkurtimisht si me poshte. Kjo teme permbledh kerkimet mbi shperblimin e CEO ne USA por dhe ne EUROPE para dhe pas krizes dhe vlereson faktet pro e kunder rreth ketyre interpretimeve te ndryshme duke vene ne pah dhe trendin tek te dy modelet.S. Reforma financiare qe beri nje shkurtim te gjere dhe te thelle eshte nje e keqe e nevojshme. dhe me pak ne EUROPE ka ndezur debatin rreth natyres se procesit te vendosjes se kesaj pagese dhe te rezultateve qe ajo prodhon. 2. Kjo teme sugjeron se si fuqia manaxheriale dhe bordiidrejtoreve sidomos ne Europe ku roliitij eshte me aktiv. ata zbuluan paga te medha per boset hekurudhor.ishtemjaftishqetesuar per kompensimin e tepruar te ekzekutivit dhe filloi qe te kerkoje raportimin e te ardhurave vjetore te kompanise per te ndihmuar nga abuzimi. Niveliilarteipageses per CEO ne U. gjate 1910.1. Nje rol te rendesishem ne shperblimin e ekzekutivit luan komitetiishperblimit qe funksionon brenda bordit te drejtoreve dheiperbere plotesisht nga drejtore te pavarur si nje kusht per percaktimin e nje shperblimi real te merituar per ekzekutivet. Rendesia e ketij problemi te mprehte ekonomik dhe social u duk qarte dhe ne faktin qe te dy kandidatet amerikane per president John McCain dhe Barak Obama e bene kompesimin ekzekutiv ne korporatat amerikane si nje ceshtje te fuqishme te fushates se tyre. Hyrje Shperblimi per ekzekutivet eshte nje nga problemet e medha ekonomike dhe sociale per korporatat. Ne thelbin e saj reforma duhet te garantoje qe te gjitha tregjet e veshur me pllaka hekuri te jene plotesisht transparente. ndoshta thjesht jo aq e zakonshme sa sot.ashtu edhe forcat konkurruese te tregut jane faktore percaktues te rendesishem ne shperblimin e CEO. 41 .duke mos e lene vetem ne varesine e ekonomise se tregut.Qeverisja e Korporatave 2010 qe kane reformat e ndermara nga institucionet financiare shteterore per te parandaluar kriza te tilla.

Ne vitin 2008. CEOsira deri ne masen 1. Pagesa mesatare te bonusit vjetor sipas S & P 500. Perveç kesaj. Kjo mund te kete qene per shkak te te taksave te larta nga te ardhurat mbi pasurine.Qeverisja e Korporatave 2010 Deshmi anekdotike bejne me dije per korporaten General Electric se pas shembujve te hershem te teprimit te pages ne fillim te shekullit te kaluar dhe nga DepresioniiMadh. Per shembull c’rregullimet e industrise lidhen me shperblime me te larta per CEO.5 per qind.5 per qind nga 2007 qe kishte nje mesatare prej $ 1.Kontribute premtuese se fundmi kane ekzaminuar efektet e ndryshimeve te influencuara nga faktoret e jashtem ne mjedisin kontraktues mbi shperblimin e CEO dhe sjelljen e performancen e kompanise. pavaresisht nga trazirat e tregut. afersisht nje renie prej 24. Sipas firmave te pavarura kerkimore Equilar. gje qe propozon kerkese me te larte per talentin e CEO per te 42 .6 milion. Asnje prej teorive ekzistuese nuk ofron nje shpjegim bindes per ndryshimin e dukshem te regjimit qe ndodhi gjate viteve 1970 dhe te gjitha teorite kane probleme ne shpjegimin e disa te dhenave nder-sektoriale e ne kohe. Opsionet e aksioneve ruajten vendin e tyre si mjeti meiperhapurishperblimit. por kjo periudhe e rritjes se vogel u pasua nga nje akselerim te shpejte ne pagesen e menaxhimi te larte. Per te perfituar rreth kesaj. gati dy te tretat e totalit te kompensimit te CEO-s eshte dhene ne formen e aksioneve ose opsioneve te aksioneve. Nga ana tjeter. 20. Nga 2007 ne 2008. Shume prej studimeve teorike ekspolorojne se karakteristika te ndryshme te kontratave te shperblimit ne boten reale. Keshtu psh niveliipageses per tre drejtuesit me te larte te GE-se u rriten me nje ritem te ngadalte prej rreth 2% ne vit nga 1940 ne 1960.2 $ milion ne 2008. jane ne perputhje si me perfitimet nga kompania ashtu edhe me kontraktimin optimal. si dhe pas Luftes se Dyte Boterore pagat e ekzekutivit kane mbetur mjaft konstante ne GE per gati 3 dekada. kompanite si General Electric filluan te ofrojne opsionet e aksioneve ne fund te viteve 1950. S & P 500 mesatarja e kompensimit te CEO-s ra ne menyre te konsiderueshme per here te pare qe nga viti 2002. Nje renie e theksuar ne pagesat. drejtesia ne kompensim ka ndryshuar pak nga 2007-2008. Kryesisht kjo e inkurajuar nga perdorimi ne rritjeiopsionit te aksioneve qe nga viti 1980 dhe te aksioneve te kufizuara qe nga vitet 1990. ne 28% ne vitet 1980.6 % e CEO-ve nuk moren asnje pagese bonusi per gjithe vitin 2008. kompensimi mesatar total ka rene me 7.bonus kontriboi me shume ne nje renie ne pagesen totale. Qeveria e Shteteve te Bashkuara eventualisht shkurtoi perfundimisht taksat mbi te ardhurat nga pasuria: nga 91% ne vitet 1950.

duke e ndare kete pjese ne 2 faza para dhe pas krizes se vitit 2008 duke nxjere ne pah trendin e ketij shperblimi dhe dukeipare ndryshimet sipas kronologjise se tyre historike. Pjesa e dyte perbehet nga fokusimi mbi shperblimin e ekzekutivit ne Amerike.para dhe pas krizes duke nxjere ne pah karakteristikat kryesore ne modelin evropian por duke bere dhe dallimet me ate amerikan. reniet ne shperblimet per CEO te cilat ndiqen nga rregulla forcuese per bordin e pavemendshem.S. Literatura per shperblimet e CEO eshte e gjere dhe kjo teme nuk ka per qellim te jete gjitheperfshirese. Edhe kjo pjese e ndare ne 2 faza.1. Kjo teme eshte e organizuar ne 5 pjese: Pjesa e pare jep nje prezantim te detajuar te te gjithe elementeve qe perbejne shperblimin e drejtoreve ekzekutive. Jam fokusuar ne ndryshimet dhe reformat dhe aktet qe jane ndermare ne kete model per permiresimin e qeverisjes se korporatave para dhe pas krizes duke nxjere ne pah rolin regullator te shtetit ne permiresimin e procesit te qeverisjes se korporatave. Fokusi yne eshte me teper mbi punen empirike sesa mbi teorine. propozojne perfitime e te ardhura. 2. pra shperblimiidrejtuesve ekzekutive ne modelin anglo-amerikan. per kompanite publike e jo ato private ashtu si ne EUROPE. permes kerkimeve te shumta ne lnternet dhe literatures. Pjesa e trete perbehet nga fokusimi mbi shperblimin e ekzekutivit ne EUROPE. Ne anen tjeter. Gjithashtu jane pasqyruar dhe ndryshimet e rendesishme per shperblimein e ekzekutivit per korporatat evropiane sipas shteteve kryesore duke nxjere ne pah dhe dallimet midis tyre.1 Metodologjia. Per kete pjese jam bazuar tek nje studimiprofessor Kevin Murphy dhe disa specialisteve te fushes si dhe nje grupi konsulence dhe manaxhimi-HAY GRUP. 43 . Duke qene se korporatat ushtrojne nje pushtet te gjere ne shoqerine demokratike studiuesit theksojne se kufizimiiketij pushteti mund te behet me anen e agjencive te pavarura shteterore sic realizohet me mire ne Amerike por dhe permes institucionalizimit brenda korporatesipergjegjsise per ushtrimin e pushtetit sic realizohet me mire ne ne korporatat Evropiane. fokusi eshte ne U.Qeverisja e Korporatave 2010 ngritur nivelin e shperblimit.

u theksua dhe nxit ideja e lidhjes se shperblimit te manaxhimit me shume se me pare me planet e aksioneve. te cilat. Bordi ndodhet para dilemes nese duhet te paguaje manaxhimin duke perdorur pagen fikse apo paga e lidhur me performancen eshte me rezultative? Veç ketyre. Si rezultatiinteresit 44 . Shperblimi i punonjesve ne pergjithesi dhe i manaxhereve ne veçanti. ka qene ne menyre te vazhdueshme nje problem i mprehte dhe sfidues.2 Shperblimi i ekzekutivit. Por ngjarjet e koheve te fundit kane treguar se ky mekanizem nuk po e kryen siç duhet detyren e vet. sipas analisteve. gjate zbatimit te kesaj reforme. rekomandimet dhe mesimet prej krizes se fundit financiare qe lidhet direkt me shperblimin e ekezekutivit Pjesa e peste perbehet nga fokusimi tek shembullii bankes amerikane GOLDMAN SACHS. nivelin e ketij shperblimi ne te dy fazat duke zbuluar trendin ne shperblim si dhe masat qe mori kjo korporate per tiu pergjigjur situates se krizes Ne fund kam pasqyruar nivelin e shperblimeve per CEO me te paguar me performancen me te mire por dhe ata me performancen me te dobet. 2. Skandalet ne tregjet financiare dhe ne disa kompani te medha terhoqen vemendjen edhe mbi nivelin e larte te shperblimit te ekzekutiveve ne Amerike e me gjere si edhe parashtruan si nje shkak eventual te skandaleve strukturen e planeve te shperblimeve mjaft te larta te ekzekutiveve. Per me teper. Kete detyre delikate aksioneret e kane deleguar tek bordiidrejtoreve. me mendimin se nje gje e tille do te harmonizonte me mire interesat e ekzekutiveve me ato te aksionereve. duke zbuluar shperblimin. nuk e cenoi pagen e ekzekutiveve perkundrazi ne menyre eksplicite u pohua se kjo reforme nuk kishte ne axhenden e saj reduktimin e pages se tyre. Reforma e qeverisjes se korporatave ne fillimin e viteve ’90-te. duhet percaktuar ai sistem shperblimi qe. realizon kerkesat e nje objektivi te dyfishte: harmonizon interesat e ndikon pozitivisht ne çeshtjen e mprehte te konfliktit ndermjet manaxhereve dhe aksionereve te korporates. ne te njejten kohe. ndoshta sherbyen si nxitje per krijimin e nje mjedisi te pershtatshem per nje lakmi dhe pandershmeri me tendence ne rritje te manaxhimit.Qeverisja e Korporatave 2010 Pjesa e katert perbehet nga konkluzionet.

bonuseve afatshkurtra dhe bonuseve afatgjata ka ngjallur diskutime dhe debate te vazhdueshme. nje bonus pagese afatshkurter apo vjetor. 2. stimuj afat-gjate. gjithashtu. benefice te punesimit. nje bonus pagese afatgjate. sherbyen si nje nga faktoret kryesore qe çuan edhe skandalet e fundit te korporatave. si dhe drejtues te niveleve me te larte kompensohen shpesh me ndryshe se ata ne nivele me te uleta ne nje organizate. mund te kene çuar ne stimulimin apo joshjen e manaxhereve per manipulimin e pasqyrave financiare. te tille si shefat ekzekutiv (CEO). per rrjedhoje. presidentii kompanise. bonuset afatshkurtra jane te strukturuara ne menyre te tille. 45 . Shume studjues. Kompensimi idrejtuesve ekzekutive perbehet nga paga baze. Te dyja. me qellim qe te ngrinin çmimet e aksioneve dhe. besojne se shperblimiiekzekutiveve te nivelit te larte nuk eshteilidhur ngushte me performancen afatgjate te korporates. Gjithashtu. qe te jepen ne funksion te arritjes se objektivave afatshkurtra (nje vjeçare). Shperblimiimanxhereve te nivelit te larte ka keto komponente ose mjete shperblimi: Page fikse ose baze.2. shtesat. per te cilat eshte rene dakord ndermjet bordit dhe ekzekutiveve ne fillim te vitit. ka çeshtje te barazise se pagesave dhe te etikes te lidhura me pagesen per keta drejtues. dilema se cila duhet te jete struktura e pershatshme dhe raportet ndremjet pages baze. Zakonisht. ku bonuset afatgjata marrin formen e opsioneve te aksioneve ose aksioneve te kufizuara. Si rregull pergjithshem. Duke qene se paketa e shperblimit ka tre element kryesore. perfitime(perquisites)dhe kompesimi mbrojtes (Golden parachute). perfitimet. perdorimiigjereiopsionit te aksioneve ne kete kontekst. Si shtese per te kuptuar me mire komponentet e kompensimit te drejtuesve ekzekutiv.Qeverisja e Korporatave 2010 per te aplikuar me gjeresisht planet e aksioneve ne shperblim. eshte diskutuar mjaft se paketat e shperblimit shume “bujare” dhe ne veçanti. shefat financiare (CFOs). paga e ekzekutiveve ne vitet ’90-te pesoi rritje me te madhe. si dhe kompesimi ishtyre. pagesat afatshkurtra jane ne cash.1 Komponentet e shperblimit Ekzekutivet. si pagesa ne forme bonusi afatshkurte dhe ajo afatgjate jane te lidhuar me performancen.

Watson.15milion$. Paga baze per manaxheret e larte percaktohet nga komitetiishperblimit prane bordit te drejtoreve Rekrutimi dhe mbajtja e ekzekutiveve kerkon.2. bonusi meilarte te aksioneve eshte $ 20 milion. Pergjithesisht paga fikse ka nivelin me te ulet te saj ne prodhuesit e medhenj dhe tek sherbimet financiare dhe ze peshe me te madhe te ketij diapazoni ne sektorin e sherbimeve. Sipas studiuesve te fushes se shperblimit. analistet thone se duhet bere kujdes qe te mos kalohet ne krahun tjeter me shume sa eshte e nevojshme. 3milion$. per shkak se ata kane qene me te prirur nga egoizimi sesa nga altruizmi. Dhe ne kontekstin tone. te marrin te pakten nje page te barabarte me manaxheret ne pozita te ngjashme te kompanive te tjera.Qeverisja e Korporatave 2010 Nje sugjerimibere nga T. krahas faktoreve te tjere. nuk ka justifikuar shperblimin e tyre te tejskajshem. 2. faktori qe çoi ne kete situate te padeshirueshme. Kjo krize vertetoi ne praktike se nderhyrja qeveritare e predikuar nga Keynnes ne kuadrin e krizes se viteve 1929-33. duke e rritur ne menyre te ndjeshme koston e agjensise. ne situaten e padeshirueshme te viti 2008.dhe opsioni meilarteiaksioneve ka qene ne segmentin nga 100 milione dollare . performanca e kompanive qe ata drejtojne veçanerisht ne Amerike. me qellim qe paga te jete terheqese. qe atyre t’ju jepet nje page konkuruese. Madje disa kritike te tjere theksojne se ishte pikerisht nderhyrja e shtetit tej limitit te domosdoshem ne tregun e kredive per te mbeshtetur shtresat me te ardhura te uleta.Smithi.$ 200 milion.iadresohet sjelljes se manaxhimit te kompanive. praktika e kushtueshme e krizave tregoi se nuk duhet pare ne menyre te ngurte apo infleskibel. dmth. Pra. 46 . Nese liberalizimiitepruar apo besimi absolut tek veterregullimiitregut çoi. ndaj besimit absolut tek dora e padukshme e tregut e predikuar nga A. bonus tipikilarte ne CASH eshte $ 10 milion . eshte e domosdoshme dhe se zbutja e saj tej nje limiti. Kjo sjellje e manaxhereve eshte kritikuar ne vijimesi gjate ketij dhjetevjeçari te fundit.2 Paga Paga fikse ne cash e CEO eshte nga 20-40% e krejt shperblimit te marre. mund te kete pasoja. Paga tipike e top-listes eshte $ 1 milion -. Nga ana tjeter. ajo duhet qe te jete rreth 20-25% me e larte se ajo qe nje ekzekutiv merr ne poziten qe ai eshte momentalisht. (CEOiHermes Pension ne Britanine e Madhe) eshte qe raporti ndermjet ketryre elementeve te jete perkatesisht 1:1:2-4 kur performanca eshte e jashtezakonshme.

nga nivele te fitimit te kompanise ose pjese te tregut. paga mesatare e CEO eshte rritur 419 here.000 ne vitin 2004. Te dhenat e koheve te fundit tregon se pagat per drejtuesit jane ne rritje. Nje tip shume populloripageses variabel eshte bonus ekzekutiv. Bonus mund te jeteibazuar ne ndonje numer te rezultateve te performances. icili shpesh eshteivarur ne informata nga anketat e pagave te kompanive te ngjashme. paga e manaxhereve te nivelit te larte dhe jo vetem ne Amerike por dhe ne Britanine e Madhe jane rritur me nje ritem shume me te larte sesa ato te grupeve te tjera profesionale. Prandaj jane bere vazhdimisht reforma ne qeverisjen e korporatave dhe sistemet e shperblimit te manaxhereve. nje kompensim qe luhatet sipas disa niveleve te performances. Pjesa me e madhe e rritjes se pages se CEO eshte bere ne formen e shperblimit me anen e planeve te aksioneve. shumica marin nje page te variushme .icili ishteibarabarte me 141% te pagave te tyre vjetore. Ne menyre tipike. duke filluar nga gjykimet e performances se ekzekutiveve. Ne shperblimin e drejtuesit.shperblimet llogariten te kene me shume para se rroga vjetore e CEO-s 47 .140. Paga baze eshte paga vjetore e rregullt e ekzekutivit.Qeverisja e Korporatave 2010 Gjate dy dekadave te parafundit (pra deri ne vitin 2000). nderkohe qe paga mesatare e nje punonjesi vetem 42 here qe nga 1980. StudimiiMercer.2. pagat e CEOs dhe drejtueseve te tjere me te larte ekzekutive eshte vendosur te jete konkurruese me pagat e tjera te ekzekutive ne treg dhe ne kete menyre mund te jete shume e larte ne krahasim me pagen e punonjesve ne kompanine e tyre. Ndersa vleresimiipunes perdoret zakonisht per te vendosur pagen e punonjesit ne organizatat. tregon se shperblimi iCEOs se 100 korporatave me te medha amerikane kishte nje bonus mesatare prej $ 1. 2.Nivelet e pagesave baze te ekzekutiveve shpesh jane me shume te ndikuara nga opinioniiKomitetit te Kompensimit (i cili perbehet nga disa apo te gjithe anetaret e bordit te drejtoreve te kompanise ). nivelet e veçanta te fitimit. nga bordiidrejtoreve.Me fjale te tjera. Perdorimiikompensimit pertej pages baze ka per qellim per te motivuar drejtuesit per te arritur qellime te caktuara organizative te performances. Pothuajse te gjithe drejtuesit e tani marrin nje lloj bonusi si nje pjese e paketes se tyre te kompensimit.3 Bonuset afatshkurtra dhe afatgjata Pergjate 20 viteve te fundit. e cila eshte nje pagese e lidhur ne kohe me disa qellime afat-shkurtera te performances. per shembull. dhe shperblimin e tyre per arritjen e ketyre qellimeve.

Kur perdorim tregues te kontabilitetit. edhe ne rezultatet e performances. Stimujt jane shperblime qe jane te lidhura me qellime specifike afatgjate te organizates. qe manaxheri duhet te jeteipunesuar ne firme per nje peridhe disa vjeçare. Keta jane tregues me te cilet mund te manipulohet me lehte. Kjo nenkupton. te ardhurat neto para taksave. Nxitja me e zakonshme afat-gjate eshte alternativa e opsionit te aksioneve. Manaxheret mund te influencojne mbi madhesine e standardit te vendosur dhe per rrjedhoje. Treguesit e performances ne keto lloj planesh perfshijne tregues financiare te cilat ne fakt jane te tregues te kontabilitetit per te cilet ekziston edhe mundesia e manipulimit. qe keta tregues jane te lidhur ngushte me çmimin per aksion. te cilat oseijepen 48 . Kjo per shkak se kur perdoren tregues kontabiliteti. dhe tani ato perbejne rreth gjysmen e totalit te kompensimit te ekzekutivit. ose planet stimuluese afatgjate zakonisht perdoren si instrumenta per te realizuar efektivisht lidhjen e manaxhereve me suksesin apo performancen afatgjate te organizates. lidhin nje pjese te pages manaxheriale me performancen e kompansie gjate vitit (te kaluar). Planet afatgjata stimuluse lidhin nje pjese te pages me disa tregues te performances ne kuadrin afatgjate. nga kapitali aksioner. Planet afatshkurta te ketij lloji nukibashkerendojne dot gjithmone si duhet interesat e manaxhereve me ato te aksionereve. Treguesit mund te jene çmimiiaksioneve te kompanise. Bonuset afatgjata-. Duke qene te fokusuar kryesisht tek manaxheret e nivelit te larte. ne aksione te kufizuara apo opsione aksionesh.Qeverisja e Korporatave 2010 Bonuset afatshkurtra apo vjetore. Perveç ketyre treguesve te te ardhuarve. te ardhurat per aksion dhe kthimi mbi kapitalin e vet presupozon. me qellim qe te perfitoje bonuse nga nje plan afatgjate Bonuset mund te paguhen ne cash. mund te perdoren dhe tregues te tjere si ritmiite ardhurave nga asetet. por mund te perdoren dhe shitjet me treguesit e tyre. performanca matet per me shume se nje vit. manaxheret mund te manipulojne duke bere transferime nga njera periudhe tek tjetra. Ne vitet e fundit. jane bere nxitje te rendesishme per shperblimin e punes dhe performances se drejtuesit. te ardhurat neto pas taksave dhe fitimi per aksion. Perdorimiitreguesve te kontabilitetit si: te ardhurat neto. te tille si: te ardhurat para interesave dhe taksave (EBIT). Çmimet e aksioneve jane te lidhura me te ardhurat e ardhshme dhe jo me te ardhurat e kaluara. keto lloj bonusesh u ofrojne atyre njeherazi mundesine ose te drejten per tu bere pjese e aksionereve si edhe synon afrimin me te madh te pronesise me kontrollin.

qe ne menyre te paqellimshme te kete inkurajuar perdorimin e opsioneve te aksioneve. kishte nje kerkese ne rritje nga investitoret institucionale dhe fondet e medha te pensioneve. kur ata jane vleresuar me teper ne vlere.Qeverisja e Korporatave 2010 aksione te lira te kompanise. pronesia e aksioneve ka per qellim te inkurajoje ekzekutivet per ta bere organizaten me fitimprurese. Historite e koheve te fundit qe pasqyrojne ne menyre te detajuar deshtime te kompanive ne te cilen praktikat joetike te kontabilitetit dhe inflacioni artificialiçmimeve te aksioneve bejne qe punonjesit e niveleve me te ulta te humbasin investimet ne aksionet ekompanise te cilat kane ngritur shqetesime ne lidhje me etiken e dhenies se nje numri te madh te opcioneve te aksioneve te drejtuesit. dhe per kete arsye. keshtu qe sigurojne kompensim pertej mandatit te punonjesit me organizaten. ne se kjo page nuk ishte ne formen shperblimit te “mbeshtur ne performance”. Ka pasur nje interesim te madh per rritjen e opsioneve te aksioneve ne shperblimin e ekzekutiveve. nje takse e vene ne zbatim ne vitin 1993 mundet. Ky ligj beri qe opsionet e aksioneve se bashku me shperblimet e tjera te mbeshtetura ne performancen te ishin me pak te kushtueshme sesa format e tjera te pageses. me qellim qe te harmonizoheshin me mire interesat e ekzekutiveve me ato te aksionereve.ose lejon ate apo ata te blejne aksione te kompanise me nje çmim te reduktuar per nje periudhe kohe. Mbajtesi pastaj mund ti shese keto aksione ne nje kohe me voneshme. ne raport me format e e tjera te shperblimit • Sipas legjislacionit vendas (amerikan). qe kompanite te lidhnin pagen e ekzekutiveve me performancen e kompanive. Keshtu. Kjo per shkak te disa arsyeve : • Nga fundiiviteve ’80-te dhe fillimiidekades se fundit te shekullit te kaluar. • Rregullat e kontabilitetit per opsionet e aksioneve kishin perforcuar e nxitur perdorimin e ketyre opsioneve. nuk lejohej reduktimiitakses per te gjithe shperblimin e paguar mbi 1 milion $. Keto aksione behen me te vlefshme ne qoftese kompania e permiresohet financiarisht. sepse gezonin statusin e “mbeshtetjes ne performance” duke qene se ishin te lidhura direkt me vleren e aksioneve 49 .

zakonisht ai e humbet kete opsion. 2. 50 . Opsioniiaksioneve te tregetueshme ne tregjet financiare eshte nje kontrate. Vlera e opsionit percaktohet nga: 1) diferenca ndermjet çmimit te ushtrimit dhe çmimit te tregut te aksionit. gjate nje peridhe kohore te caktuar. Shume kompani kane reaguar pozitivisht ndaj presionit te aksionereve per ndryshuar procesin e percaktimit te shperblimit te ekzekutiveve. 2) si edhe shkalla e paqendrueshmerise (volatiliteti) e aksionit te dhene. por ato nuk mund te shiten nga manxheret para se te plotesohen disa kushte te percaktuara qysh me pare (si nje nivelicaktuar performance. duke dhene mundesite e aksioneve te kufizuara ose opsione aksionesh ne vend te parave per nje drejtues. per shembull.4 Benefitet e Ekzekutivit Perfitimet per punonjesit e nivelit ekzekutiv jane gjithashtu te ndryshme se ato te ofruara per punonjesit e nivelit me te ulet. shume firma kane kerkuar te ristrukturojne shperblimin duke e lidhur ate me mire me performancen.por jo detyrimin te shese apo te bleje aksione me nje çmim specifik. Kompensimi ne Cash eshteitatueshem per nje individ ne nje shkalle te larte individuale. qe te kene konsulentet e tyre. mund te meret nje trajtim meifavorshem tatimor per ekzekutivin. punesimi per nje numer te caktuar vitesh etj). qe quhet data e perfundimit te opsionit. dhe te planeve te pensionit. Nese manaxheri largohet nga kompania para perfundimit te kontrates. edhe ne rast se keto paketa nuk ishin ne interes te kompanise Aksionet e kufizuara: manaxhereve ju jepen nje numericaktuar aksionesh te kompanise ne forme bonusi. si edheilejojne ata.Qeverisja e Korporatave 2010 • Disa CEO perpiqeshin te “kapnin” bordet e tyre dhe t’i bindnin ata te aprovonin paketa te medha pagash.2. Nderkohe. Nese nje pjese e ketyre te ardhurave mund te konvertohet aksione afatgjate. e cilaijep pronarit te tij te drejten. sigurimiijetes.iquajtur çmimiperdorimit. Ekzekutivet gjithashtu do te marrin shpesh nivele te larta te perfitimeve tipike te kompanise si: sigurimi shendetesor. Shumica e bordeve aktualisht vendosin ne komitetin e shperbimit vetem drejtore te jashtem.

Nje çmim i reduktuar i aksionit e ben nje .Nje shembull eshte se parashuta e arte.aq sa do te jete e mundur (te pakten perkohesisht)per me e zakonshme per drejtuesit e larte qe te bejne çdo gje qe te kompani nje objektiv me te lehte ne marrjen e kontrollit. disa perfitime sjellin me vete nje nivel te caktuar te statusit. Perveç kesaj. Kur kompania merret nga jashte me nje çmim te ulet ne menyre dramatike – bleresi fiton nje frut te ardhur nga qielli.ekzekutivit per te 51 zvogeluar çmimin e aksionit. mund te sherbeje per te permiresuar aftesine e nje te ekzekutivit per te bere punen e tij ose te saj. Ajo eshte e zakonshme per shume nga drejtuesit ekzekutive ne SHBA per te marre perfitim si nje pjese e kompensimit te tyre total. Te tilla sa qe te duket negative te informacioni nga te ardhurat.Qeverisja e Korporatave 2010 Perfitimiet e Ekzekutiveve jane perfitime te veçanta dhe sherbime per drejtuesit dhe punonjesit e tjere te niveleve te larta te kompanive. Perfitmet mund te jene gjera te tilla si: nje sherbim makine. Ekzekutivet mund te lehtesojne dhe te pershpejtojne kontabilitetin e shpenzimeve te pritshme. parking te veçante. qe eshte teper terheqese mund te stimuloje drejtuesit per te lehtesuar shitjen e kompanise se tyre me nje çmim qe nuk eshte ne interesin me te mire te aksionareve.sh. nje dhome ngrenie per ekzekutivin. Kjo mund te krijoje stimuj çoroditur. nje fat te papritur nga veprimet e ish. Kjo eshte perseri per shkak te asimetrite e informacionit qe eshte mund te ndryshojne parashikimet per te ardhurat e kompanise se tyre. Shpesh drejtues mund te marrin nje Parashute te Arte (Golden Parachute) qe shperblen ata kryesisht ne qofte se kompania mund te marre tatepjeten ose ata te humbasin punen e tyre per arsye te tjera. per anetaresim per shembull 2.5 ne nje klub ekskluziv te paguar nga kompania vend qe eshte terheqes per punonjesit e ekzekutivit Mbrojtja e kompesimit Drejtuesit e larte mund te gezojne mbrojtje te konsiderueshme te te ardhurave te cilat jane te padisponueshme per punonjesit e tjere te shumte. te angazhohen ne transaksionet e faqeve te bilancit (balance sheet) qe te beje perfitimin e kompanise te duket perkohesisht e varfer. pesimiste) per te ardhurat ne te te ardhmen. te vonojne kontabilizimin e te ardhurave te pritshme. Disa nga keto perfitime. anetaresia ne klube. si makine sherbimi apo nje aeroplan kompanie.2. dhe pajisje te tjera te tilla. ose thjesht nxisin dhe raportojne vlersime te ashpra dhe konservative (p. Eshte mjaft e lehte per nje drejtuesilarte per te ulur çmimin e aksioneve te kompanise se tij per shkak te asimetrise se informacionit.

dhe ben organizatat jo-fitimprurese dhe qeverite gjithashtu qe me me shume gjasa ta shesin. dhe qeieshte dhene atij ne disa pika te paracaktuara ne te ardhmen.6 Kompesimi i shtyre Kompensimi i shtyre eshte nje marreveshje ne te cilen nje pjese e te ardhurave te nje punonjesi paguhen ne nje date pas se ciles te ardhurat fitohen ne te vertete. Ashtu si ne shembullin e mesiperm. per shkak te informacionit asimetrik. kuipunesuari vullnetarisht pajtohet qe te kete nje pjese te kompensimit te tij te mbajtur nga kompania. Drejtuesit me te larte shpesh korrin perfitime te jashtezakonshme monetare. te imponuar me vendosjen e takses shtese mbi tatimpaguesit para marrjes reale te te ardhurave te shtyra ne qofte se keto kerkesa nuk jane ne perputhje me te. oseiperbashket. politike-beresit dhe publiku i gjere te shohin nje firme shtetrore si nje 'katastrofe' a financiare.2. kur nje entitet ne pronesi te qeverise. e cila ndryshoi mrekullisht nga sektori privat (dhe rishiten zakonisht) brenda pak viteve. Çfare eshte kompensimi i shtyre? Kompensimishtyre eshte nje marreveshje me shkrim ndermjet nje punedhenesi dhe nje punonjesi. 2.kjo zvogelon çmimin e shitjes (per fitimin e bleresit). Shembuj te kompensimit te shtyre perfshijne pensionet. Perfitimi kryesor i kompensimit te shtyre eshte shtyrja e dates se tatimit ne daten ose datat ne te cilen punemarresi merr ne fakt te ardhurat. planet e daljes ne pension. ata mund te ndihmojne kete proces duke bere qe njesia ekonomike te duket se eshte ne krize financiare. Perseri. Ironikisht. . dhe opsionet e aksioneve. ose jo-fitimprurese eshte shitur ne duart e sektorit privat. neni 409A tani imponon kerkesa mjaft te hollesishme mbi kohen e zgjedhjes se shtyrjes dhe te shperndarjes. Probleme te ngjashme ndodhin kur nje mbajtes publik i aseteve ose i organizatave jo-fitimprurese i nenshtrohet privatizimit. Kjo mund te perfaqesojne 10-ra miliarda dollare (te dyshimta)te transferuara nga ish-aksioneret e meparshm tek bleresi. te investuara ne emer te tij. ai mund te kontribuoje ne nje perceptim publik qe subjektet private jane me efikase dhe shume eficente duke forcuar idene dhe vullnetin politik per te shitur pasurite publike. 52 . Ne SHBA.Qeverisja e Korporatave 2010 reduktuar çmimin e aksionit.

Qeverisja e Korporatave 2010 Kompensim i shtyre i referohet nganjehere compesation). IRS mund te deshiroje te shoh nje vlersim te pavarur te Bordit te Drejtoreve per marreveshjet. Nder te tjera. ne pronesi te nje familjeje. • Vendosja e nje grup te matricave qe ne menyre adekuate vlerson dhe shperblen ekzekutivet per arritjen e qellimeve te arsyeshme per mbledhjen e fondeve afatshkurtra (brenda 18 muajve te punesuar).qe perpiqet te terheq ata qe te qendrojne. Ata jane hartuar nga avokatet. te regjistruar ne Bord me parametra te percaktuar. Agjencia eshte nje zyre e Departamentit te Thesarit. IRS do ta shof kompesimin e shtyre si nje rrezik shume te afert potencial per kompanine. Edhe pse DC nuk eshte i kufizuar per kompanite publike. Ka nje doktrine quhet marrje(pranim-vertetim) konstruktive. duhet te jete nje rrezik serioz qe nje punonjes kyç mund ta le kompanine per nje konkurrent dhe kompesimi i shtyre eshte nje "sheqer". Nese ai lejohet per te bere ose nje nga ata 2 gjera ose te dyja. si kompesim i shtyre. Nese nje kompani eshte mbajtur nga nje sasi e vogel aksioneresh (dmth. neni 409A adreson shperndarjen shtyrjen dhe taksimin e kompensimit te shtyre. qe do te thote qe nje ekzekutiv nuk mund te kete kontroll ne zgjedhjet e investimeve apo mundesine per te marre parate kurdo qe ai deshiron. Kompesimi i shtyre eshte ne dispozicion vetem per drejtuesit e larte.ashtu dhe compesation) apo prangat e arta (golden handcuffs).(DC-deferred kompesim joikualifikuar i shtyre. Sherbimi i te Ardhurave te Brendshme(IRS) eshte sherbim i te ardhurave te qeverise federale te Shteteve te Bashkuara dhe eshte pergjegjes per mbledhjen e taksave dhe per interpretimin dhe zbatimin e IRC (Kodiite Ardhurave te Brendshme). ekzekutivet dhe punonjes te tjere drejtues qe paguhen me larte ne kompani. ai shpesh ka per te paguar taksat mbi to menjehere. ka tre objektiva themelore: • Bashkimi ne nje pakete totale qe do te terheqe nje lider ne kete fushe.Internal Revenue Code). Ne menyre tipike. apo nje grup i vogel njerezish te lidhur). ne dizajnimin e skemes se kompensimit te shtyre. dhe eshte nen drejtimin e menjehershem te Komisionerit te te Ardhurave te Brendshme. Si perfundim. (NQDC-nonqualifed deferred 53 . Kur behen marreveshjet e kompesimit te shtyre? Planet per kompesime te shtyra jane vendosur zakonisht ose me kerkese te drejtuesit apo si nje nxitje nga ana e Bordit te Drejtoreve. diskutimi per kompensimin e shtyre per drejtuesit sillet rreth seksionit 409A te Kodit te Ardhurave te Brendshme(IRC. Keshtu.

Keshtu. Megjithate. 54 . Per me teper. kompanite shpesh jane perpjekur te mbajne te “lidhur” pas vetes ekzekutivet edhe me kontratat e hartuara kur ata punesohen. çdo kest taxohet ne kohen e shperndarjes. eshte e rendesishme qe TE / GE dhe ekzekutivi vlereson kryqezimin e Seksionet IRC 409A dhe 457 (f) ne negociatat dhe dokumentacionin e marredhenies se punes. ne qofte se gjithe llogaria e kompensim te shtyre ploteson nenin 409A dhe eshte e shperndare ne nje shume te vetme. neni 409A eshte projektuar per te trajtuar dy objektiva mjaft te drejtperdrejte: • Shtyrje te pershtatshme te kompensimit • Shperndarja e kompensimit te shtyre. 2. Nje zgjidhje me te mire per kete çeshtje mund te japin mekanizma te tjere si mundesia e marrjes se nje shperblimi stimulues ne raste kur nuk iken nga kompania. kompensimi i shtyre taksohet vetem ne shperndarjen e tij. Megjithe kompleksitetin e saj. Kushtet e kontratave te punes. ato jo rralle jane kthyer kunder kompanive dhe ne favor te ekzekutiveve kur ata jane larguar prej saj. Per ekzekutivet e nivelit me te larte. Nese te gjitha kushtet e nenit 409A jane te kenaqur. qe influencojne ne kohen e marrjes se nje vendimi punesimi nga kandidatet potenciale. Analiza e kompensimit te shtyre eshte pothuajse e njejte ne respekt me sektorin publik. ajo taxohet ne vitin e shperndarjes.7 Kushtet e punes si edhe siguria e vendit te punes. Jane faktore te tjere. ashtu sikurse me shperblimin. Perndryshe. Kompensimi ishtyre ofron nje metode te provuar per te terhequr dhe mbajtur te lidhur drejtuesit e larte te nivelit. ne kete vendim influencon edhe menyra e aplikimit dhe shkalla e perfitimit nga skemat e aksioneve ne paketen e shperblimit te ofruar.2.Qeverisja e Korporatave 2010 • Vendosja e nje pakete kompensimi objektiv per pune te suksesshme kundrejt objektivit afatgjate per ndertimin e faciliteteve te reja. Por praktika ka treguar se kontratat nuk kane qene nje mjet efetiv per arritjen e ketij synimi. ne qofte se ajo eshte e shperndare ne 10 keste vjetore.

55 . vetem per te mbledhur nje bonus te madh dhe te largohen nga kompania para se te jene zbuluar problemet afatgjata financiare. Ky aktipengon drejtuesit e kompanive nga mbajtja e fitimeve ose shperblimeve te fituara nga shitja e aksioneve te kompanise. ku kompanite jepnin hua shuma te medha tek ekzekutivet e nivelit te larte 2. ndersa studime te tjera tregojne se stafe tipike teknike fitojne rreth 5% te pages si nje BONUS vjetor. nese ata kane mashtruar publikun per gjendjen e mire financiare te kompanise per te rritur çmimin e aksioneve. 1) Nje shqetesim i pare per nivelin e larte te pagesave per drejtuesit amerikane eshte se ato mund te nxisin drejtuesit per te marre vendime te biznesit qe te perfitojne me mire vete se sa organizata ne menyre qe te permbushin synymet e performances se nevojshme per te marre rritje te pageses se tyre. 2) Nje shqetesim i dyte me etiken e pagesave te ekzekutivit te larte eshte perdorimiiopsionit te aksioneve si nje stimul. dhe perfitime per drejtuesit kane ngritur pyetje serioze ne lidhje me implikimet etike te pagesave te tilla.Qeverisja e Korporatave 2010 Bonuset e shtyra ne kohe (deferred) mund te sherbejne si nje mekanizem tjeter potencial.8 Etika dhe drejtesia ne kompesim Paga baze. atehere kyifunditipaguan bonueset e pamarra ne kompanine e vjeter. nje ekzekutiv mund te drejtohet deri ne fitime afatshkurtera qe nuk mund te jene e qendrueshme. shtesat. disa pyetje etike dalin lidhur me nivelin e larte te pagesave te ekzekutivit kur pagesa e punonjesve te nivelit te ulet nuk eshte rritur ne te njejtin ritem.2. bonuset e shtyra ne kohe jane bere nje elementikohes. 3) Se fundi. studimi Mercer ka percaktuar me pare se CEOs gezonte shperblime te 141% te pages ne vitin 2004. Per shembull. Nje tjeter zhvillim i koheve te fundit ka qene ne Amerike. Ne fakt. Ka nje hendek qe vazhdimisht zgjerohet ne kompensimin ne nivele te ndryshme te organizatave. Prova e fundit e praktikave te paligjshme ne disa kompani me profil te larte amerikan ka shkaktuar miratimin te Aktit te Sarbanes-Oxley e 2002. Kjo eshte veçanerisht e mundshme ne qofte se stimujt jane afatshkurter ne natyre. Per shembull. stimuj. Konkretisht kur nje ekzekutiv shkon tek nje punemarresiri.

Qeverisja e Korporatave 2010
Edhe pse disa argumentojne se pozicionet e niveleve udheheqese ekzekutive meritojne shkalle te larte te pagesave per shkak te natyres se punes dhe nivelit te larte te pergjegjesise, te tjere argumentojne se hendeku ne pagesen e ekzekutivit kundrejt punonjesve te tjere eshte zgjeruar ne menyre dramatike sa qe punonjesit jane te nenvleftesuar dhe jo te mirekompesuar dhe mund te edhe te joshen per t'u angazhuar ne sjellje jo etike, te tilla si vjedhje ne kompani. Totali ikompensimit ekzekutiv eshte rritur ne menyre dramatike ne vitet e fundit, e cila ka çuar ne shqetesime ne lidhje me barazi ne pagese dhe etiken. Per shkak te fokusit te forte mbi barazine e jashtme kur behet percaktimiikompesimit ekzekutiv, barazia e brendshme ka te ngjare te jete nje shqetesim sic shpjegohet me poshte tek DREJTESIA NE KOMPESIM. Perveç kesaj,ashtu si hendeku mes pagesave te nivele te uleta dhe te larta te organizates gjithnje e me shume po zgjerohet, CEOt perceptohen shume si te jene te mbipaguar ose mbikompesuar. Ka çeshtje te tjera etike qe duhet te miren ne konsiderate, te tilla si motivimiidrejtuesit te bazuar ne shperblimet e tyre, stimuj, dhe opsioni iaksioneve. Drejtesia ne kompesim dhe page Barazia ne pagese ose drejtesi ne pagese, mund te vleresohet brenda dhe jashte vendit. Keto ide jane te bazuar ne teorine e motivimit. Teoria e barazise, shkurtimisht, tregon se nje person shqyrton ate qe ai sjell ne nje pune (inputeve) dhe ate qe ai e merr nga nje pune (rezultatet) dhe e krahason ate me nje person referimi, duke vleresuar kontributet e personave te tjere dhe rezultatet. Nje punonjes mund te percaktoje se ai sjell nje nivel te caktuar te arsimimit, pervojes, dhe perpjekje per punen e tij dhe se ato inpute rezultojne ne nje nivel te caktuar te pages dhe te perfitimeve. Ai me pas do te krahasoje kete marredhenie te pervojes dhe arsimit, perpjekjet, dhe pagen e mevonshme me te mirat e nje personi tjeter. Ne qofte se keto raporte nuk jane te barabarte, atehere punonjesit do te ndjehen trajtuar me padrejtesi. Nese ky punonjes konstaton se kontributet e tij jane shume me te medha se inputet e homologut te tij, por paga e tij eshte e njejte me te tij, ky punonjes do te ndjehet sii kompensuar ne menyre te padrejte. Barazia e jashtme eshte vleresimii drejteipageses ne pune te ngjashme ne organizata te ndryshme. Drejtuesit te cilet krahasojne pagen e tyre me drejtuesit e firmave te tjera te ngjashme jane duke bere nje vleresim te te barazise se jashtme(External equity). Barazia e jashtme mund te percaktohet me ane te sondazheve te tregut te pagesave, ne te cilen kompanite e ndajne informacionin mbi Paga dhe Perfitimet ne punet e tyre. Perveç kesaj, 56

Qeverisja e Korporatave 2010
niveliipages se drejtuesit te mund te behet e njohur publikut, qofte ne botimet e kompanise per aksioneret ose ne organizatat e tregtise. Nese nje ekzekutiv eshte kompensuar shume ne krahasim me te tjeret te kompanite e ngjashme, ai ose ajo ka te ngjare qe te ndihen pozitivisht ne lidhje me kete situate, megjithate, drejtuesit te cilet shperblehen me nje norme me te ulet se drejtuesit e krahasueshem ne kompani te tjera mund te beje perpjekje qe te kene pagen e tyre me te ngritur apo mund te shikojne per nje tjeter pozicion. Barazia e brendshme eshte nje vleresimidrejtesise ne pagesen e punonjesve ne pune te ndryshme ne kuader te se njejtes organizate. Drejtuesit dhe punonjesitikrahasojne inputet e tyre dhe pagen e tyre me ato te njeri-tjetrit per te percaktuar nese ato trajtohen ne menyre te drejte. Barazia e brendshme eshte permendur shpesh si strukture pagese, dhe ka dy lloje te strukturave te pagave; egalitar dhe hierarkik. Ne strukturat e pagave egalitar, varguipagave nga punonjesit te paguar me ulet deri tek te punesuarit me te paguar nuk eshte shumeimadh, nuk ka dallime te medha ne pagesa. Strukturat egalitare priren te jene te preferuar nga te punesuarit te paguar me ulet, sepse ata mendojne se paga e ekzekutive nuk eshte shume e larte. Megjithate, drejtuesit mund te behen te pakenaqur ne organizata me struktura egalitare te pagave, sepse ata mendojne se paga e tyre nuk mund te jete ne perputhje me aftesite e tyre ose te detyrat te punes. Anasjelltas, strukturat hierarkike, kane nje game mjaft te gjere te pagave ne mes te punesuarve te niveleve te uleta te pages dhe atyre te larte. Ne strukturat hierarkike te pagave,te punesuarit e niveleve me te larte ka te ngjare qe te kene paga shume te larta, qe do te thote qe drejtuesit ka gjasa per ti gjetur te kenaqur. Megjithate, ne strukturat hierarkike, te punesuarit ne pune te nivelit te ulet mund te ndjehen te trajtuar padrejtesisht per shkak te nivelit relativisht te ulet te pagave te tyre. Niveliipagavei drejtuesve ekzekutive te SHBA eshte shumeilarte ne krahasim me pagen e drejtuesit ne vende te tjera, ashtu sic krahasohet dhe me pagen e drejtuesit te SHBA-ve ne te kaluaren, dhe ne krahasim me punonjes ne nivele te uleta te organizatave ne SHBA. Aktualisht, drejtuesit ekzekutive te SHBA te fitojne rreth 400 here me shume se punetoret me page me te ulet ne kompanite e tyre. Ne Evrope dhe Azi, paga e drejtuesit ekzekutiv eshte rreth 10 here me se e punonjesit me pagen me te ulet. Nivelet e larta te pagave te drejtuesve amerikane kane terhequr shume vemendjen e mediave, veçanerisht kur organizatat ose kompanite me norma te larta pagese per CEO dhe punonjesit e tjere te larte, kane pezullime

57

Qeverisja e Korporatave 2010
ose ngecje te mbyllura. Shume kritike argumentojne se paga e ekzekutiveve eshte shume e larte, dhe se keto norma pagash nxjerin probleme etike. 2.3. Shperblimi i ekzekutivit ne modelet e qeverisjes se korporatave. 2.3.1 Shperblimi i ekzekutivit ne modelin anglo-amerikan

2.3.1.1 Reformimi dhe etapat e evoluimit Po permendim ndryshimet kryesore ne lidhje me pagat per modelin ANGLO-AMERIKAN Zhvillimet preokupuese ne pagen ekzekutiveve çuan ne ngritjen e dy komiteteve qeveritare ne ANGLI per te analizuar pagat e nivelit te larte te ekzekutiveve: Komiteti Cadbury kishte si synim kryesor hapjen dhe zbulimin e informacionit prandaj dhe ndikimiitij mbi shperblimin ishteikufizuar,ku kryesorja ishte qe paga e drejtoreve te aprovohej nga nje komitet shperblimiiperbere nga drejtore jo ekzekutiv dhe transparence me elemente te detajuar te pages, si dhe aksioneret kane te drejte te kufizojne kohen e kontratave Komiteti Greenbury,icili u fokusua ne percaktimin e fushave shqetesuese te shperblimit te ekzekutiveve te nivelit te larte.Raporti Greenbury, ishte me i plote ne kete drejtim, duke ofruar edhe disa rekomandime me te plota, si;forcim i rolit te komitetit te shperblimit; rekomandimin se shperblimi duhet te ishte “i mjaftueshem, por jo i teperuar„. Prej 2003, kompanive te listuara ju kerkohet te publikojne nje raport vjetor mbi pagat e ekzekutiveve, ku te jepen te detajuara pagat e secilit drejtor me qellim qe aksioneret te jene ne gjendje te votojne realisht ato ne mbledhjen e tyre vjetore. Edhe ne Amerike kemi reformim te vazhdueshem ne pagen dhe shperblimin e manaxhereve. Akti Sarbanes-Oxley ne vitin 2002. Pavaresi per komitetet e auditimit dhe auditet e jashtem, transparence e kontrolleve te brendshme dhe rregulla te qeverisjes se korporatave ne bursen e New-York-ut. Ne lidhje me shperblimet e drejtoreve ky akt nxorr si konkluzion se praktikat e shperblimeve me aksione dhe bonuse, te kombinuara me lekundje te cmimit te aksioneve si dhe fitime per ritje te EPS rezultuan ne presion per te manaxhuar fitimet. Shperblimi ne permasa te larta vazhdon edhe ne vitet e mevonshme. Sipas Fortune 500, kompensimi mesatar i CEO-s per vitin 2008 ishte afersisht $ 10.4 milion.

58

949 $ ne 2008. ngrijne pagen e drejtoreve dhe zvogelojne numri e atyre qe perfitojne duke ia kaluar keto shkurtime per punonjesit gjate dy viteve te fundit"tha Doug Friske. kompanite kane filluar te rishqyrtojne nivelet e pagesave per drejtor. programe per te gjetur perzierje optimale te caktuar 59 .500 fatlumet ne 2008 ishte 11 miliard $. Ne nje studim te vitit te kaluar te quajtur Compensation for U. deri pak nga nje vlere mesatare prej 199. Perveç kesaj.. Corporate Directors doli ne konkluzionin se kompesimet e ekzekutiveve ishin pothuajse te paritura”flat. Sipas analizave. Kompensimi per drejtoret e jashtem ne korporatat me te medha te vendit ka mbetur relativisht e sheshte vitin e kaluar si shume nga kompanite per te vazhduar qendrimin e tyre te kujdesshem per shpenzimet ne dollare per kompensim.kompensim ne Kullat Watson. Kompensimi i pagave rritet me 1% (nga $ 83.ne vitin 2009 Permbledhja sipas Towers Watson Analysis eshte si vijon: Analiza e vjetore e Watson te kompensimit drejtoreve ne “Fortune 500” ka gjetur se ne vitin 2009 paketa e pagesave per drejtoret u ngjit vetem 1% mbi nivelin 2008.. drejtoret kishin marre ne menyre te qendrueshme rritje vjetore te paguar prej gati 10%.Para krizes ekonomike. Kompanite kane qene ne medyshje ne lidhje me tjetersimin.000 vitin e kaluar). Ndersa shumica e kompanive nuk kane rritur nivelin me te cilin paguajne drejtoret e tyre te jashtem.698 $ vitin e kaluar. ose nje mesatare prej $ 4.963 vitin e kaluar. ne perputhje me observimet ne nivele ekzekutiv. ndersa vlera e çmimeve te aksioneve (kapitalit) eshte rritur me nje perqindje (%) te vogel me 104. kemi gjetur se nje pjese e vogel te kompanive qe kane reduktuar pagen per drejtoret e tyre ne 2008 duhet te paguanje per tu rikthyer ne nivele te vendosura para krizes ekonomike. kompensimi i pergjithshem per drejtoret e jashtem ne kompanite e studiuara jane rritur ne ne nivelin 200. veçanerisht ne driten e rritjes se vazhdueshme te punes se drejtorit ne shume kompani. veçanerisht ne driten e shkurtimeve te paguara. Kjo eshte me e vogel se rritja mesatare e drejtoreve te 3% te marra ne 2008.S. "megjithate. sipas nje analize te re.Qeverisja e Korporatave 2010 Shperblimi gjithsej sipas Fortune per 2. kreu ekzekutiv i konsultim.939 $ nga $ 103.875 ne 2008 ne $ 85.9 milion/ekzekutiv. ata jane duke marre ne konsiderate nje veshtrim me te afert te komponenteve te ndryshem te pagave per drejtoret. Analiza ka gjetur gjithashtu qe kompanite mund te zevendesojne tarifat e takimeve te bordeve dhe komitetit me provizionet fikse per sherbimin.

" Ne te vertete. deri pak nga nje vit me pare. dhe parashikohet se ata do te vazhdojne zhvendosjen e ketyre komponenteve per te lidhur me mire interesat e drejtuesve me ato te aksionereve. Kompanite jane gjithashtu duke vleresuar se sa duhet qe drejtoret te paguhen ne para cash kundrejt drejtesise.Qeverisja e Korporatave 2010 kundrejt tarifave ndryshueshme dhe per te lehtesuar hartimin e planeve te pagesave per drejtoret. kundrejt atyre qe sherbejne ne komitete te kompensimit ($7500 vlera mesatare) ose te qeverisjes / komitete te emerimit ($ 6000 vlera mesatare). dukeizevendesuar ato me pagesat fikse per sherbimin ne bordet dhe komitetet. Ka pasur gjithashtu nje renie te kompanive qe kane paguar per takimet e Komiteteve te Bordit.dhe te drejtesise dhe barazise ne programet e tyre. paga e ekzekutiveve ka qene edhe objekt i rregullave te nxjerra nga qeveria. nga 48% ne 2008 ne 45% ne 2009. Vlera e kompensimit te parashikuar me pare si tarifat per takimet u zevendesuan me rritje korresponduese te bordit dhe paradheniet komisionit. sfidat e rekrutimit. Nje gje qe eshte e qarte eshte se gjendja aktuale e shperblimit te drejtoreve do te vazhdoje te zhvillohet ne driten e ndryshimit te pergjegjesive. Rrezultatet e tjera studimi tregojne: Rreth 4 nga 10 afersisht 38% e kompanive operojne me nje kryetar bordi te veçante nga CEO. duke e çuar mesataren per paketen e tyre te pergjithsheme afersisht 347. dhe angazhimeve ne kohe te vendosur per drejtoret. nje ndryshim nga 2005. kryetaret e bordeve nonexecutive qe nuk jane CEO kane marre 150. kur ishte 60% e kompanive. kompanite duhet te bejne publike shperblimet e pese ekzekutiveve me te larte te tyre dhe te japin nje spjegim te arsyeshem/te justifikuar per 60 . Gjithashtu. Ne mesatare. Shumica e kompanive kane vazhduar te levizin drejt nje perzierje relative. Perqindja e kompanive qe kane paguar per takimet e Bordit kane rene nga 44% ne 2008 ne 40% vitin e kaluar. sipas legjislacionit amerikan. Anetaret e komisionit te Auditimit marre pagesa te medha (10.000 $ ne 2009. Tarifa me te larta jane per te kompensuar drejtoret per kohen shtese te kerkuar dhe pergjegjesite qe lidhen me miratimin e Aktit te Sarbanes-Oxley. edhe te pagesave ne para cash. Keshtu.000 $ vlera mesatare ne 2009).000 dollare shtese ne rritje qe ia dhene per sherbimin e bordit te rregullta. analiza e gjeti se kompanite eliminuan pagesat e bordit per takimet dhe mbledhjet e komitetit.

Ne nje rast. Kjo do te thote qe pagat e larta jane pjeserisht edhe kontribut i taksapaguesve amerikane Megjithese paga eshte elementi thelbesor. duke quajtur veten si perfitues te policave.Qeverisja e Korporatave 2010 pagesen e dhene. Nje studim i Institutit per Studime Politike ne Washington gjeti pese elemente ne kodin e taksave. Nga njera ane. per pagesat dhe pensionet e shtyra qeidetyrohen drejtuesve te tyre. Ne vitin 2008. ne nje diagrame te veçante duhet te pasqyrohet performanca e aksioneve dhe te dividenteve. pohojme se ajo nuk eshte i vetmi element. Kjo gje u kushtonte taksapaguesve rreth 20 miliard $ ne vit. Ndersa. nje banke siguron mijera e punonjes te saj ne baze te polices se sigurimit te jetes. vezhguesit ne industrine e sigurimeve shenojne se "bizneset po shijojne rritjen e tatimit te shtyre nga vete ndertimi i brendshemi vleres-cash te policave te sigurimit te jetes. Banka ndermere kete praktike shpesh pa dijenine apo pelqimin e punemarresit dhe nganjehere me keqkuptimin e punonjesve per kufirin e mbulimit apo aftesine per te ruajtur mbulimin e punonjesve pas largimit nga kompania. pasi familja vuri ne dyshim praktikat e bankes ne mbulimin e punonjeseve saj. te cilet inkurajonin pagesat e larta te ekzekutiveve. bankat ne menyre te veçante iu kthyen perdorimit te policave te sigurimit te jetes tek fondet e bonuseve. Sipas ketij skenari. nje familje e nje ish-punonjesi ngriti nje padi kunder bankes. gati dy te tretat e totalit te kompensimit te CEO-s eshte dhene ne formen e aksioneve ose opsioneve te aksioneve. Per te penguar abuzimin dhe per te zvogeluar atraktivitetin e policave te sigurimit te jetes te zoteruara nga kompania. nga terheqja pa taksa dhe te kredive. ndryshime ne trajtimin tatimor te policave te sigurimit te jetes te zoteruara nga korporata jane nen konsiderate per personelin jo-kyç. dhe perfitimeve pa taksa te ardhurave te pasvdekjes per tek korporata perfituesve. Praktika e financimit te kompensimit te ekzekutivit duke perdorur policat e sigurimit te jetes te zoteruara nga korporata (corporate-owned life insurance policies) Per tu mbrojtur nga kufizimet dhe presioni politik ne lidhje me praktikat e kompesimit te ekzekutivit. 61 . Praktikat e financimit te kompensimit te ekzekutivit duke perdorur policat e sigurimit te jetes te zoteruara nga korporata(corporate-owned life insurance policies) mbeten te diskutueshme.

Me kete rast. Gjate vitit 2008 firmat e Wall Street-it paguan 18 miliard $ gjate kohes qe ekonomia “kishte marre te tatepjeten” duke marre me vete edhe parate te taksapaguesve. te cilat duan te paguajne ekzekutivet e tyre mbi kete limit te siperm.icili nuk mund te shitet apo likuidohet deri sa te shlyhet fondi qeveritaridhene ndihme.Qeverisja e Korporatave 2010 2.ipercaktuar prej 500 mije $ ne vit. do te aplikohet per ato institucione. por ne kushtet e nje zbulimi dhe transparence te plote ndaj publikut si edhe jane me aprovimin e aksionereve (with nonbinding shareholder vote).1. Edhe ato jane ne kushtet e kufizimit te pages se ekzekutiveve sikurse edhe te tjerat (kur marrin ndihme qeveritare) por mund te paguajne mbi 500 mije ekzekutivet. “nuk do te lejohen paketa per largimin nga puna (severance packages) per ekzekutivet. e cila eshte me e larte se shperblimiinje viti. te cilat tashme e kane marre ndihmen para se te deklarohej nje kushtitille. te cilet ikin nga kompanite ne deshtim. Obama theksoi se amerikanet jane te zemeruar me “shperblimin e ekzekutiveve per humbjet”. nderkohe qe kerkohet “dalja mbi uje” me anen e parave te taksapaguesve. te cilat do te negociojne marreveshje me Departamentin e Thesarit per “asistence te jashtezakonshme”. mund te perdorin stokun. te numrit te ekzekutiveve qe do te ballafaqohen me reduktim te bonuseve dhe stimujve nese ata do te zbulohet se jane ne dijeni te informacionit te pasakte te ofruar per pasqyrat financiare te kompanise apo matjen e performances se saj 3) Rritje te gjeresise te parashutes (hapesires se mbulimit) se arte nga 5 ekzekutive te larte ne 10. 62 . “Ne po heqim ajrin nga ‘parashuta e arte”pohoi Presidenti OBAMA Te tjera kerkesa per “asistence te jashtezakonshme” do te perfshijne: 2) Zgjerimi nga 5 deri 20. Ky kufizim page nuk do te aplikohet per firma te tilla si American International Group Inc. Firmat. Ndersa 25 te tjereve do te ndalohen nga prania e parashutes se arte. Presidenti Obama njoftoi nga Shtepia e Bardhe nderhyrjen e re qeveritare ne korporatat amerikane. te cilat financohen nga qeveria federale ne kuadrin e ndihmes per daljen e ekonomise nga kriza.2 Periudha pas krizes dhe masat e marra nga qeveria Obama Ne 3 shkurt 2009.3. Bank of American Corporation dhe Citigroup Inc. Ndersa institucionet me te “shendetshme” do te kene me shume liri veprimi. 1) Kufiri maksimalipages. hapiipareise ciles eshte vendosja e nje kufiri maksimal (prej 500 mije $) mbi pagen e ekzekutiveve te atyre korporatave.

TARP nuk lejon bankat qe te mbledhin humbjet e shkaktuara tashme ne pasurite e rezikuara. te komitetet perkatese te vleresimit te Kongresit. pas konsultimit me Kryetarin e Bordit te Guvernatoreve te Sistemit te Rezerves Federale. çmimet e tyre do te stabilizohen dhe ne fund te fundit do te rriten ne vlere. qe ne çdo rast jane me origjine ose te nxjerra ne ose para 14 marsit 2008. percakton blerjen e cila eshte e nevojshme per te promovuar stabilitetin e tregut financiar. te cilet kane marre nga programi qeveritar “Troubled Asset Relief Program” perballen me disa kufizime ne shperblime. b) Tu jepen me shume te drejta. etj. duke lejuar keshtu institucionet pjesemarrese per te stabilizuar bilancet e tyre dhe per te shmangur humbje te metejshme. por zyrtaret shpresojne se duke tregtuar edhe nje here permbledhjen e ketyre aseteve. detyrimet. 2. (The Troubled . "Asetet e rezikuara " jane perkufizuar si: (A) hipoteka banimi apo tregtare dhe letrat me vlere. 5) Administrata e Obames do te propozonte edhe kufizime mbi shperblimin afatgjate.1. duke rezultuar ne te 63 ketyre percaktimeve me shkrim.2009) TARP ka per qellim per te permiresuar likuiditetin e ketyre mjeteve me blerjen e tyre duke perdorur mekanizmat e tregut sekondar.iTHESARIT percakton. ose instrumente te tjera qe jane te bazuara ne ose te lidhura me hipotekat te tilla. por vetem pas transmetimit te Asset Relief Program: Report of Transactions Through December 31. promovon stabilitetin e tregut financiar. rinovimet dhe zbavitjet).3.Qeverisja e Korporatave 2010 4) Nje kerkese tjeter eshte qe qe bordiidrejtoreve te adaptoje politika mbi shpenzimet te “tepruara” (si perdorimiiavionit. Edhe zyrtaret e larte te kompanive. me shume ze aksionereve mbi shperblimin e ekzekutieve (say on pay” resolutions).3Programi TARP TARP (The Troubled Asset Relief Program) lejon Departamentin e Thesarit te Shteteteve te Bashkuara per te blere apo te siguruar deri ne $ 700 miliard pasurite dhe asete te rezikuara. dhe (B) çdo instrument tjeter financiar qe depithesarit.me blerjen e te cilave DEP. Keto propozime perfshijne : a) Tu kerkohet ekzekutiveve te institucioneve financiare t’i mbajne aksionet disa vjete para se ato te kthehen ne cash. edhe per ato kompanite cilat nuk marrin asistence qeveritare.

qeveria do te jete ne gjendje te perfitoje nga sherimiityre. apo do te pranoj te mos votojne aksioneret. Rritja e kreditimit barazohet me "humbjen" e kredise. Ne rastin e garancive. apo letra me vlere te larte te borxhit (per kompanite e pa listuara publikisht) tek Thesari. Ashtu si bankat arijne te realizojne ritjen e besimit te kreditimit. huadhenien ne vend grumbullimit te parave per kundrejt per te zbutur humbjet e ardhshme humbjeve te nga pasurite e rezikuara. 2008). kjo teorikisht duhet te lejoje qe ata te rritin paparashikuara. Akti ikerkon institucioneve financiare shitjen e aseteve te TARP per te leshuar urdher-blerje kapitali (nje lloj te sigurise qeijep te drejten mbajtesit te saj per te blere aksione ne kompani duke leshuar siguri per nje çmim te veçante). 2008) Me Autoritetin e Departamentit te Shteteve te Bashkuara te Thesarit per te krijuar dhe menaxhuar TARP-in nen varesine e nje zyre te krijuar rishtazi-Zyra e Stabilitetit Financiar u be ligj ne 3 tetor 2008. ne qofte se institucionet financiare do te perfitojne nga ndihma e qeverise dhe te rimarrin forcen e tyre te meparshme. ashtu si vetem nje perqindje e vogel e te gjitha hipotekave jane ne vonese pagese. per te dy dhe per konsumatoret dhe bizneset. duke lehtesuar me tej kreditimin. normat e interesit te huadhenies nderbankare (normat e ne te cilen bankat te japin hua per njeri-tjetrin ne baza afat te shkurter) duhet te ulet. Konceptiifitimeve te ardhshme nga aktivet e rezikuara vjen nga hipoteza ne industrine financiare qe keto asete jane tejshitura (oversold). Ne menyre ideale. Kjo mase eshte projektuar per te mbrojtur taksapaguesit. ndersa renia relative ne çmime paraqet humbjet nga nje norme mospagimi shume me e larte. 64 . si rezultatinje propozimi fillestar qe ishte miratuar nga Kongresi. Nese TARP mund te stabilizoje raportet kapitalit te bankes. Nje tjeter qellim i rendesishem i TARP eshte per te inkurajuar bankat per te rifilluar huadhenien perseri ne nivele qe jane pare para krizes.Qeverisja e Korporatave 2010 ardhura per te dy edhe banka pjesemarrese dhe Thesari vete. (Nothwehr. Thesari do te pranoje vetem urdher per aksione pa te drejte vote. e cila shpreson se qeveria do te rivendos rendin ne tregjet financiare dhe per te permiresuar besimin e investitoreve ne institucionet financiare dhe tregjet. duke i dhene Thesarit mundesine e perfitimit nepermjet saj te aksioneve te reja te pronesise ne keto institucione. (Bruto.

595 $1.060.250.041.714 $2.703 $1.000$ ne vitin 2009. Edhe pse kompensimi mesatar total per keta CEO ka rene 9% per qind nga vitiikaluar. perfitimet ekzekutiv te dale ne pension eshte rritur 23 per qind.246.697 65 . te angazhuar ne sektorin privat kane paralajmeruar se nje nderhyrje e tille ne vendimet e brendshme te institucioneve financiare do te dekurajonte pjesemarrjen ne programin e shpetimit si edhe do te ngadalesonte rimekembjen e sektorit financiar. sipermarrja private sigurisht qe do te marre pjese prape.284.867 $235.630.232 $9.574 $2. Por njerezit duhet te japin llogari dhe te jene te pergjegjshem. Shefat ekzekutiv ne korporatat me te medha te vendit moren nje kompensim mesatar total prej 9. Por kjo nuk eshte nje gllaberim qeveritar-theksoi Obama ne intervisten e tij te 3 shkurtit ne CNN.012 $203.790. sipas analizes AFL CIO-te te dhenave ne dispozicion te paguara nga 292 kompanite ne 500 sipas indeksit te Standard & Poor's. ( Shih tabelen ) 2009 Average CEO Pay at S&P 500 Companies Salary Bonus Stock Awards Option Awards Non-Equity Incentive Plan Compensation Pension and Deferred Compensation Earnings All Other Compensation Total $1.Qeverisja e Korporatave 2010 Eksperte te shperblimit.

Prej shlyerjes se fondeve te tyre te shpetimit.  Aksioneret mund te marrin me shume clirim nga pagat e tepruara per CEO ne te ardhmen e afert. Qeveria Federale eshte drejtperdrejt pergjegjese per vendosjen e niveleve te pageses per CEO ne kompanite qe kane marre"ndihme te jashtezakonshme" nga Troubled Asset Relief Program (TARP).Qeverisja e Korporatave 2010 Per here te pare ne historine e SHBA. keto banka ishin edhe nje here te lire te paguajne drejtuesit e tyre çdo gje qe ata deshironin. Reforma e Legjislacioni financiar rregullator e shtruar para Kongresit perfshin nje dispozite per te dhene aksionereve nje“Say-onPay”("Thuaj-per-Pagen) vote ne mbledhjen vjetore te aksionerve kompanie publike.5 miliarde $ ne COMMISSION) po konsideron gjithashtu rregullat e reja per te dhene aksionereve shance te barabarte ne emerimet e drejtoret e dhe autorizimet (proxy) e tyre. Si drejtues i veçante i Departamentit te Thesarit te SHBA-se per kompensim ekzekutiv. Deri ne fund te vitit 2009. bankat dhane kompensim total ne vitin 2009.  Ajo gjithashtu ndaloi opsionin e aksioneve si kompensim dhe pagesat e Parashutes se Arte per drejtuesit e kompanive qe kane mare fonde shpetimi. SEC ( U. Keto emetime te aksioneve u mundesuan nga stabilizimi prej qeveriseisistemit financiar. SECURITIES AND te çdo EXCHANGE nje rekord 14. Kenneth Feinbergi kerkoi ekzekutiveve qe te marin pjesen me te madhe te pages se tyre ne aksione dhe perfitime te tjera(prohibited perks) Per institucionet e tjera financiare qe kane marre fonde shpetimi nga Qeveria. AKTI (American Recovery and Reinvestment Act) i vitit 2009:  Ndalon shperblime ne te holla: çmime te ruajtuara te aksioneve ose kompensim nxites dhe limitoi grante te kufizuara te aksioneve deri ne nje te treten e kompensimit total. Ne menyre te parashikueshme. bankat me te medha te vendit e kishin shlyer TARP-in me pjesen nga emetimi iaksioneve te reja per te rritur kapitalin. Aktiikerkon (kompanive) pranuesve te shpetimit nga qeveria te paraqesin planin e kompensimit te ekzekutiveve te tyre te nje keshillues per aksioneret e tyre.S.qershor 2009 66 . Obama gjate krizes.

. per drejtuesit e larte ne shtate firma qe kane marre paketa shpetimi ( bailouts) masive federale. Sekretariithesarit: Timothy F. Zyrtaret propozuan dy pjese te legjislacionit qe veç e veç fuqizojne aksioneret dhe Komisionin e Letrave me Vlere dhe Shkembimit (SEC) qe te ushtroje mbikeqyrje me te gjate per kompensim te ekzekutiveve ne te gjitha firmat publike dhe tregtare. Feinberg me pushtetin per te percaktuar kompensimin. te tilla si shef ekzekutivi Citigroup Vikram Pandit S. si pjese e nje fushate te gjere e qeverise per te riformuar te praktikat e pagesave ne te gjithe Ameriken e korporatave. Ligjvenesit qe miratuan $ 700 miliard plan shpetimi te qeverise per sistemin financiar ne vjeshten e kaluar. Geithner tha se administrata nuk eshte e interesuar per "mbulimin e pagesave "apo "te parashtroj receta te sakta se sa kompanite duhet te caktojne per kompensimin. Pastaj. ndersa emeroi avokatin Keneth Feinberg si personi qe eshte vendosur per pagat dhe shperblimet ne disa nga firmat me te medha te cilat jane ne qender te krizes ekonomike. aksioneret kane pasur ndikim te kufizuar dhe autoritetiivetem per te zgjedhur nje numer teivogel anetaresh te cilet ulen ne bordin e drejtoreve te nje kompanie.kishte vendosur per te paguar $ 165 milione bonuse per shumicen e njesise se trazuar financiare te saj. Nisma pasqyron zhurmen publike mbi kompensimin e ekzekutiveve. kur administrata Obama zbuloi se gjigantiisigurimeve Grupi Nderkombetar Amerikan (AIG) nje marresinje pakete shpetimi prej 18 miliard$. jane shqetesuar se taksapaguesit do te perfundojne financimin e jeteses mondane te drejtuesve me te larte te Wall Street. kompesimin e ekzekutivit." Ne vend te kesaj. e cila ka qene e ushqyer nga kriza financiare. qeveria do te frenoje praktikat e pageses te meparshme ne menyre qe drejtuesit e motivuar te marrin risk te tepert ne ndjekje te fitimit. Tradicionalisht. Zyrtare te larte thane se Washingtoni emeroi dhe caktoi avokatin Kenneth R.  67 . Masa e pare do tu jape aksionereve me shume te drejta per ate qe kompanite po paguajne per drejtuesit. Banka e Kenneth e Amerikes Lewis D. dhe Henderson Fritz iGeneral Motors. duke perfshire edhe paketen e daljes ne pension.Qeverisja e Korporatave 2010 Administrata Obama e quajti nje kompesim CAR. polemika shperthyen ne mars.

Feinberg. do te kontrolloje kompensimin ne shtate prej firmave qe kane marre paketa shpetimi ( bailouts) te madha federale. Shumica e korporatave te medha kane komitete te tilla. duke perfshire Citigroup: Banka of America: American International Group. per firmat qe kane marre nga paketat e shpetimit ne sasi me te vogel. eshte per te mbajtur nen fre praktiken e pagave te lidhur me performancen ne nje menyre qe nxit tregtaret dhe drejtuesit per te marre risqe te medha. nderkohe. por jo nivelet e pagave te sakta. Dhe shume iniciativa per te adresuar keto praktika jane duke u axhustuar e rregulluar.Qeverisja e Korporatave 2010  Masa e dyte do te zgjeroje pushtetin e SEC per te siguruar se komitetet e shperblimit e korporates. Rezerva Federale eshte duke shqyrtuar se si rregullatoret mund te mbikeqyrin pagesat ne te gjitha bankat. dhe te dhenat e tyre ne menaxhimin e dobishme te riskut eshte ne kete kohe shume shqetesuese. Kjo krize financiare ka shume shkaqe te rendesishme. Qellimi. planifikuan qe te bejne pagesat e ekzekutiveve nje fokus te perpjekjeve te tyre per te riparuar rregullimin financiar. Administrataidha autoritet FEINBERG per te ndikuar ne rezultatet e pagave te kompanive.icili me pare realizoi perpjekjet e qeverise per te kompensuar familjet e te vrareve ne sulmet e 11 shtator. Ai gjithashtu do te kete autoritet per te vendosur kompensimin e pergjithshem. shperblimet dhe paketa e daljes ne pension per te gjithe zyrtaret ekzekutiv dhe 100 punonjes me shume e paguar ne çdo kompani. Ai do te jete ne gjendje te percaktoje pagat. Geithner dhe zyrtare te larte te Shtepise se Bardhe. por praktikat e kompesimit te ekzekutiveve ishin nje faktorirendesishem.thane zyrtaret. General Motors: Chrysler si dhe Chrysler Financiar e GMAC. per te cilat zyrtaret thone se do te jete e detajuar ne periudhen e mepasme." thote Geithner.   68 . pergjegjese per te vendosur akte kompensimi te pavarur nga drejtuesit e larte te vendosin pagat e tyre. te cilat ofrojne kredi auto per klientet.

Sipas planit te Obames. senatori Christopher J.) shkroi legjislacionin qe nxit keto perpjekje per te limituar shperblimet deri ne nje te treten e pagave te ekzekutiveve ". kufizim do te aplikohet vetem per drejtuesit e larte. Dodd (D-Conn.te pershkruaje udhezimet sa dhe si komitetet e kompensimit duhet te percaktojne pagat dhe shperblimet. perveç asaj qe ata bejne me sherbimin ne keto komitete Avokatet ose keshilltaret qe ndihmojne anetaret ne punen e tyre duhet te punesohen dhe 69 . anetaret e ketyre komisioneve nuk do te jete ne gjendje te pranojne pagesa nga firmat e tyre perkatese. administrata njoftoi se shumica e firmave qe morren paketat federale te shpetimit( bailouts) do te perballen me nje limit per shperblimet. Per ata qe marrin me shume.Qeverisja e Korporatave 2010 Feinberg gjithashtu mund te vendose nese drejtuesit qe kane marre ate qe ai e konsideron kompensim te tepruar duhet te kthejne disa nga te hollat qe ata kane mare. Ne shkurt. Per muaj me radhe keto kompani kane pritur sqarim nga kufizimet e kompensimit te imponuara per kompanite qe kane paketa shpetimi( bailout).). por nuk mund te behen shpejte reforma reale. Pergjigjet nga ekspertet e industrise dhe te biznesit ndryshonin gjeresisht. Manovra e Dodd merziti disa zyrtare te Obames. Per kompanite qe kane pranuar me pak se 500 milione dollare. sepse amendamentet e tij dhe udhezimet e meparshme te administrates se bashku mbajten nen fre pagat e ekzekutiveve me shume se cfare kishte per qellim Shtepia e Bardhe.000 $ ne bankat qe kane marre "ndihme te jashtezakonshme. Me vone se nje muaj. Disa fajesonin qeverine per nderhyrje ne sektorin privat. administrata tha se kishte planifikuar per te kufizuar pagat deri ne 500. Ligjiiri aplikohet vetem per firmat qe moren fondet e shpetimit pas 11 shkurt. por jo mbi pagat. Zyrtaret filluan te shqetesohen se firmat do te dilnin nga programet e shpetimit te qeverise ose te humbisnin punonjesit e talentuar Si rezultat. Perveç kesaj. tha se masat nuk ka shkuar aq larg dhe planfikon qe te prezantoje legjislacionin duke drejtuar SEC. çdo shperblim do te duhet te paguhet ne aksione dhe nuk mund te perfitohet ne cash deri sa qeveria te paguhet. kufiri do te zbatohet gjithashtu per 20 ekzekutivet me te larte ne çdo firme. Raporti Barney Frank (DMass. icili kryeson House Financial Services Commitee. ndersa te tjeret thane se ndryshimet e propozuara jane te nevojshme.

kur ai ishte ne Senat ne vitin 2007.4 Reforma Dodd-Frank dhe Akti i mbrojtjes se konsumatorit. i cili keshillon investitoret e medhenj. Fondet e Pensioneve dhe Fondet e Bashkimit te Punes e te Daljes ne Pension. nje ekspert kompensimi per ekzekutivet te pagesave dhe kompensimit. Nje studimi i Harvard Business Schoolgjeti qe vitin qe kaloi legjislacioni nuk arriti te mbante nen fre pagen mes drejtuesve me te larte ne kompani. i njohur si Say-on-Pay. si nje model.. Zyrtaret e administrates thane se shpresojne qe kompanite do te konsultohen me investitoret ne dizenjimin e paketave te kompesimit qe do te paguajne ne te ardhmen per ekzekutivet e tyre.Qeverisja e Korporatave 2010 raportojne para Komitetit te Kompesimit me teper se sa para nje shefi ekzekutiv. pasi u perball me kundershtime te forta nga administrata e presidentit Bush dhe korporatat e medha. "Ne shpresojme se ajo shkon ne drejtim te nje dialogu konstruktiv vjetor per çeshtje 70 ." tha Patrick McGurn. profesor i cili ka kryer studimin. nxorri si konkluzion Fabrizio Ferri. 2. Disa analiste paralajmeruan se votimi nuk do te merret seriozisht nga kompanite. Ky propozim. nuk do te jeteidetyrueshme.3. Rreth dhjetra firma do te lejojne Say-on-Pay. Administrata e Obames permendi legjislacionin Say-on-Pay te Britanise. por arriti duke iu ben presion kompanive per te pakesuar pako te shpetimit per drejtuesit kompanite e te cileve u paraqiten dobet. dukeidhene aksionereve te drejten per te votuar per paketen e pergjithsheme te kompensimit te nje ekzekutivi.1. "A do ta trajtojne kompanite kete si nje ushtrim ne perputhje me ate qe jane te detyruar te bejne apo ata do ta perqafoje procesin? Kjo eshte nje pyetje e hapur. ndikim me te madh ne shprehjen e mendimeve per kompensim te ekzekutiveve. Zyrtaret e administrates thane se ata gjithashtu shpresojne se perpjekjet e tyre do te ushtrojne presion mbi firmat ne frenimin e pagesave te tepruara ose bujare. Presidenti Obama propozoi legjislacionin per te avancuar Say-on-Pay. por ligji ngeci." Propozimi mund tju jap investitoreve te medhenj te tilla si Fondet e Perbashketa.. Ne 15 korrik 2010 The Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act ne “Riskmetrics. sepse ajo eshte vetem keshilluese. dhe ne asnje rast nuk ka nje pakete te propozuar te pagesave te ekzekutiveve qe eshte kundershtuar nga aksionaret. miratuar ne vitin 2002.

ne teresi ose ne pjese.Pavaresia e anetareve te komisionit te kompensimit.Shpalosja lidhur me mbrojtjen e te punesuarve dhe drejtoreve. 4. 8. Ndersa Akti kryesisht ka te beje me reformimin e praktikave te biznesit te institucioneve financiare.ne pothuajse te gjitha kompanite publike tregetare (dmth. Esencen per pjesen e kompesimit te ekzekutivit po e tregoj si me poshte: • Vota e aksionerit ne kompensimin e ekzekutivit Seksioni 951 i Aktit krijon nje nen te ri nenit 14A te Ligjit per shkembim te Letrave me Vlere te 1934. 5. Te percaktuara me poshte eshte nje permbledhje e dispozitave kryesore te ligjit lidhur vetem me kompesimet e ekzekutiveve qe do te zbatohen per kompanite publike.Voto e aksionerit ne kompensimi e ekzekutiveve (say-on-pay). 7. 2010.Qeverisja e Korporatave 2010 Reforma Dodd-Frank e Wall Street dhe Mbrojtjes se Konsumatorit Akti (Ligji) ishte miratuar nga Kongresi me 15 korrik.Perzgjedhja dhe kerkesat e keshilltareve te komitetit te kompensimit. ata nuk jane te kufizuara ne institucionet e vetem financiare). 2.Rikthimin e kompensimit te dhene gabimish (clawbacks). te ndryshuar (Exchange Act). nje here ne çdo dy vjet. Shume nga keto dispozita do te zbatohen.Lenie e lire e brokerave per te votuar (komisioneret).Zbulimet e kompensimit shtese (pagese kundrejt performances). dhe u nenshkrua ne ligj nga Presidenti Obama me 21 korrik. 6. 3. nje rezolute e paraqitur ne nje mbledhje te pergjithshme te aksionareve per te percaktuar nese per kompanine do te jete e nevojshme per te dhene kompensim ekzekutiveve me votim jo-detyrues per aksioneret nje here ne çdo vit. apo nje here çdo tre vjet . Ne kete nen do te shtohen keto tri kerkesat e reja lidhur me miratimin e aksionereve ne kompensimin e ekzekutiveve: 1) Qe te pakten nje here ne gjashte vjet. Kompensimi per ekzekutivet dhe dispozitat e qeverisjes korporatave ne ligjin i dresohen çeshtjeve te meposhtme: 1.Perfshirja e kandidateve per (access proxy).Ajo gjithashtu permban dispozita te gjere per kompensim te ekzekutiveve se bashku me çeshtjet e qeverisjes se korporatave. 2010. aksioner ne deklaraten e autorizuar te aksionereve 71 .

qe çdo anetarikomitetit te kompensimit te jete anetar bordi dhe te jete "i pavarur". dhe (2) nese anetar i bordit eshte i lidhur me kompanine. Megjithate. Per kete arsye. SEC eshteiautorizuar per te perjashtuar nje aksioner apo nje klase te vogel te aksionereve nga kerkesa e votimit aksioner. Akti detyron SEC.Qeverisja e Korporatave 2010 2) Qe se paku nje here ne çdo tre vjet (varet nga frekuenca per percaktimin e diskutimit te aksionereve) do te paraqitet nje rezolute ne nje mbledhje te aksionereve qe kerkon miratimin e tyre per kompensim ekzekutiv sic behet e ditur ne deklaraten e autorizuar per takim te tille ne pajtim me Rregullen 402 i Rregullores. ose shitje te propozuar. si dhe ne marrjen e ketij vendimi duhet te marre parasysh nese keto kerkesa te vogla te aksionereve do te shkaktonin ngarkese. Akti mandaton me tej se rregullat e SEC per te percaktuar pavaresine perfshjne faktoret si ne vijim: (1) burimin e anetarit te bordit te kompensimit. per kompanite do te jete e nevojshme qe te zbuloje çdo marreveshje apo te kuptuarit lidhur me kompensimin qe duhet te paguhet per nje ekzekutiv te kompanise dhe (ii) te paraqese nje rezolute qe iu kerkon aksionereve per te miratuar marreveshje te tilla ose te kuptuarit ne lidhje me kompensimin themelor sic behet e ditur. nje dege te tij ose me nje ortak te deges. konsolidim. keshillues ose pagesa te tjera kompensuese te paguar nga kompania. Rezultatet e ketyre votimeve te aksionereve nuk do te jene te detyrueshme per kompanine apo Bordin e Drejtoreve. pothuajse te gjitha kompanite publike per arsye te raportimit do te duhet te perfshijne vendimet ne lidhje me pikat e permendura 1 dhe 2 ne deklaratat e tyre proxy 2011. Ligji gjithashtu kerkon qe SEC.te shpalle rregullat e kerkuara. bashkim. • Pavaresia e komitetit te kompensimit. Kompanite publike tregtare do te duhet te marrin ne konsiderate keto rregulla se bashku me kerkesen per drejtoret e jashtem 72 . Kompanite duhet te pershtaten me keto kerkesa duke filluar me takimet e aksionereve duke filluar pas janarit 2011. per çdo emetues qe nuk perputhet me pavaresine e kerkuar nga komiteti i kompensimit. perfshire çdo konsultues.te drejtoje bursat e kembimit dhe FINRA. Te ndaloje listimin e letrave me vlere te kapitalit te emetuesit. 3) Ne rast te nje autorizimi ose ndonje kerkese pelqimi ku aksionereve iu kerkohet qe te miratojne nje blerje.

Qeverisja e Korporatave 2010
Autoriteti i Komitetit te Kompensimit. Akti i lejon nje komiteti kompensimi, sipas zgjedhjes se tij, te mbaje ose te marre keshilla nga nje keshilltar dhe te jete drejtperdrejt pergjegjes per kompensim, emerimin dhe mbikeqyrjen e keshilltarit te tille ne pune. Kompensi i Keshilltarit. Akti i kerkon çdo emetuesi qe te siguroje financim, te percaktuar nga komisioni i kompensimit, per pagesen e arsyeshme per Keshilltaret. • Zhvatjet

Sipas nenit 954 te Ligjit, SEC do te lidhet drejtperdrejte me çdo agjenci kombetare te kembimit te letrave me vlere e do te kerkoje nga çdo kompani e listuar qe te zbuloje informacione ne lidhje me nje “clawback policy" qe te mbulojne kompensimin nxites nga zyrtaret ekzekutiv ne lidhje me nje restatement te kontabilitetit. Kjo ”clawback policy" duhet te siguroj se ne qofte se per nje kompani te listuar eshte e nevojshme qe te konfirmoje pasqyrat e tij financiare per shkak te mungeses se materialit me kerkesat e zbatueshme te raportimit financiar, kompanise duhet ti kthehen pas nga ndonje zyrtari tanishem apoimeparshem ekzekutiv shuma ne cash per ndonje kompensim te tepert te bazuar ne te dhenat e gabuar e marra gjate tre vjetve te meparshme. Kjo do te jete me e gjere se dispozita clawback sipas Aktit te Sarbanes-Oxley, e cila lejon SEC per te kthyer parate per kompanine vetem nga CEO dhe CFO zgjeruar mbrapa 12 muaj ne qofte se ka sjellje te pahijshme qe çon ne restatement. • Zbulimiipageses kundrejt performances

Ne vijim te Seksionit 953 i Aktit SECadapton rregullat duke kerkuar nga cdo kompani zbulimin e autorizimit apo pelqimin e takimit te aksionereve dhe informacionin qe tregon marredheniet ne mes te kompensimit te ekzekutivit te paguar vertete dhe ecurine financiare te kompanise (leshuesit), duke marre parasysh çdo ndryshim ne vleren e aksioneve dhe dividendet e aksioneve te kompanise. Kjo gjithashtu do te kerkoje deklarimin mesatar vjetor te pergjithshem te kompensimitite gjithe te punesuarve perveç CEO, si dhe raportiiketij kompensimi vjetor me ate te CEO-s 2.3.2 Shperblimi i ekzekutivit ne modelin evropian

2.3.2.1 Zhvillimet e modelit evropian ne dekaden e fundit

73

Qeverisja e Korporatave 2010
Sic thame Modeli gjermano-japonez ka treg te vogel aksionesh, perqendrim te pronesise tek bankat, kompanite e sigurimit, familjet e medha dhe shteti. Struktura e perqendruar e pronesise pasqyrohet dhe ne menyren se si aksioneret monitorojne manaxhimin, nepermjet perqendrimit te votave te tyre dhe delegimit tek bordi mbykqyres (ose bordiidrejtoreve), i kontrollit ndaj menaxhereve (qeverisje me dy borde). Ky model kanje shkalle te larte te kontrollit te brendshem dhe kerkon me pak zbulim informacioni, ndersa modeli amerikan e kontrollon manaxhimin nepermjet kufizimeve ligjore dhe detyrimeve. Pra ne kete model nje rol te vecante luan bordi mbykqyresicili kontrollon dhe harton shperblimet e manaxhimit nepermjet komiteteve te tij. Kjo perben dhe dallimin esencial midis dy modeleve. Duke e ndare ne dy faza: para dhe pas krizes financiare te sigurimeve te 2008 mund te themi qe Evropa ka qene me konservative ne shperblimin e ekzekutivit. CEOt ne Evrope kane fituar tradicionalisht me pak se sa homologet e tyre SHBA, thote Vicente Cunat, profesor ne Shkollen Ekonomike te Londres.icili analizon kompensim e CEOve. Por ne 15 vitet e fundit, thote ai, "Evropa eshte duke kapur ritmin e USA". CEO-t franceze kane arritur ne 56% te CEOve amerikane theksoi ai ne 2005, sipas shifrave te fundit hartuar nga InstitutiiPolitikave Ekonomike ne Uashington.CEOt gjermane dhe britanike bene 55%, dhe italianet 53%. CUNAT thote se rritja e pagesave te ekzekutivit ne Evrope eshte e drejtuar nga disa faktore: a) duke perfshire rritjen e korporatave multinacionale ne EVROPE b) rritjen e konkurrences ne mbare boten per drejtuesit dhe ekzekutivet e larte c) rritje te energjise nga CEOt per nxjerrjen e kompensimit nga bordet e tyre: CEOt ka qene gjithmone ne gjendje per te manevruar per pagesa te larta ne USA ashtu si madhesia e biznesit shkon drejt ngjitjes. Evropa eshte duke iu afruar ne kete pjese, gjithashtu. Sipas HAY GROUP, nje grup konsulence dhe menaxhimi, ne nje studim te mevonshem, nje ekzekutiv mesatar evropian fitonte vetem 40% te asaj qe fiton homologuitij ne Amerike. Ka nje ndryshim te rendesishem ne faktin pse kompanite ne Evrope duket se jane me te vendosura se ato amerikane per te lidhur kompesimin me punen. Ne Amerike grantet e dhena nuk jane te lidhura shpesh me punen, ndersa firmat evropiane zakonisht bashkengjitin 74

Qeverisja e Korporatave 2010
kriteret e performances per çdo grant te dhene, ne menyre tipike ne varesi te nje krahasimi me nje grup kompanish ne te njejten industri. Dan Vasella, shefi Novartis, nje gjigant zviceran farmaceutik, nje objektivi preferuar i

aktivisteve te pagesave, fitoi SFr17m (14 milion dollare) ne 2007, zbriti deri 33% nga 2006, per shkak se ai nuk arriti dot objektivat e tij.Gjate gjithe periudhes se meparshme ka patur rritje te vazhdueshme te kompesimit te drejtuesve te larte te kompanive evropiane. Pra ka pas nje trend ne rritje te kompesimit. Rritja ekstreme ne pagesat e ekzelutivit Evropian ka ndezur qysh me perpara nje debat intensiv ne vendet qe jane karakterizuar nga nje ndjenje relativisht e forte te solidaritetit ekonomik dhe paanshmerine ne disa dekada te kaluara. Ne korrik te vitit 2007 Financial Times / Harris, sondazhiopinionit publik ka gjetur se mbi 60 per qind e te anketuarve ne Mbreterine e Bashkuar, Franca, Itali dhe Spanje do te donin te shihnin qeverine e tyre qe te vendosnin kufi per pagesen e ekzekutivit te larte ne biznes. Ne Gjermani, 47 per qind e votave mbeshteten kufi per pagat e ekzekutivit. Reforma te rendesishme ne frenimin e kompensimit te tepruar te ekzekutivit mund te jete nje mundesi, per shume udheheqes politik ne Evrope dhe Shtetet e Bashkuara duke iu pergjigjur me ne fund zhurmes publike. Kjo eshte thene edhe pse kompensimi eshte nje çeshtje komplekse. Rrethana te ndryshme dhe te industrive te ndryshme diktojne paketa te ndryshme edhe pse disa pagesa mund te justifikohen, ne qoftese ndryshimi i kontrollit mbi to eshte objektivi perfundimtar. Jean-Claude Juncker, presidenti "Eurogrupit" te ministrave te financave te Komisionit Evropian, e ka quajtur pagesen e tepruar nje "problemi social" dhe kerkoi veprim. Kur L'Expansion, nje reviste franceze biznesi, llogariti qe pagesat per boset e vendit u rrit 58% ne vitin 2007, ministri i financave, Christine Lagarde, tha se ishte "skandaloze" dhe kercenoi me nje rregullim.Nicolas Sarkozy, presidenti i Frances, dhe Horst Köhler, president i Gjermanise, kane denoncuar pagesat e larta.
2.3.2.2 Trendi i ketij modeli dhe dallimet nga modeli amerikan para krizes

75

e cila duhet te llogaritet nga formula Black-Scholes. dhe nje perfitimi ushtrimit te tatimit. kostoja ekonomike e nje opsioni eshte zakonisht me e larte se vlera e nje opsion per ekzekutivin perfitues e cila nga ana tjeter eshte me e larte se kostoja e perceptuar e opsionit. por eshte e theksuar sidomos ne te ashtu-quajtur firma te "Ekonomive te Reja" te lidhura me kompjutere. Kostoja e nje plani aksioni duhet te buroje nga kostoja e saj oportune. Anetaret e Bordit dhe menaxheret njesoj mendojne se opsionet e aksioneve jane te lira.opsionet e aksioneve do te japin rritje te kostove ekonomike. bordet duhet te kuptojne rreziqet e planeve me "pjese te ndara fikse". Shpjegimi i tij per pjese ne rritje te opsione te aksioneve ne paketen e kompensimit te ekzekutivit eshte ajo qe ai e quan "hipotezat e kostos se perceptuar". Se treti. Me fjale te tjera. shume opsione jane dhene per shume njerez. pjesa e firmave me stimuj te planeve afatgjata ishte rritur ndjeshem gjate dekades se fundit dhe arriti ne 100% ne pothuajse te gjitha vendet evropiane qe nga 2005. pjesa e pageses bazuar te aksionet shkoi nga 21% ne Britani te Madhe ne 11% ne Suedi. 76 . Nje prirje e madhe ne kompensimin e ekzekutivit ne dekaden e fundit ishte rritja e pjeses se pageses me aksione ne gjithe kompensimin total. telekomunikacioni apo rrjetet.Qeverisja e Korporatave 2010 Nje studim i profesor Kevin Murphy i cili shqyrtoi tendencat e dekades se fundit ne kompesimin e ekzekutiv ne Evrope. Ne fakt..Ne fakt. Ashtu si vendimet jane te bazuara gjoja ne kostot e perceptuara dhe jo ne koston ekonomike. te pagesa mesatare ne KE-se ne 2005 ishte me e larte ne Zvicer. Kostoja duhet te njihet si shpenzim ne pasqyren e kontabilitetit te firmes. pasi nuk ka kosto te kontabilitetit. dhe Britania e Madhe. Italia. si dhe koston dhe perfitimet e shtyrjes se opsioneve ne hierarkine e firmes. me e rendesishmja ne formen e dobesimit. Ajo ka ndodhur ne nje game te gjere te industrive. e ndjekur nga Gjermania. Internet. dha disa shpjegime ne lidhje me kompesimin ekzekutiv: Murphy nxorri fakte te ndryshme per kompensim ekzekutiv ne Evrope. ne te gjitha vendet (Perendimore) Evropiane. asnje shpenzim ne te holla. Se dyti. Megjithate. software. anetaret e bordit dhe menaxheret e perceptojne koston e opsioneve te aksioneve si te uleta. Se pari.Per me teper. Kjo eshte njelloj e vertete per SHBA dhe Evrope. shkallzimii granteve te opsioneve nuk ishte kufizuar as per CEO dhe as per drejtuesit te nivelit te larte.

Ai arriti ne perfundim se Evropa nuk duhet te arrije te kap SHBA.Murphy vuri ne dukje se. bull-market ishte nje shkak per rritjen e opsionet e aksioneve. 77 me . dhe duke u perqendruar ne drejtuesve me te larte. Borde me dinamike per kompanite evropiane Nje tjeter shpjegim per nivelet aktuale te teperta te kompensimit te ekzekutivit u ofrua nga HansWidmer. kur eshte fjala per kompensimin dhe negocimin me ekzecutivet. Firmat donin te fokusoheshin ne maksimizimin e vleres se aksionareve dhe te lidhnin me stimuj CEOt 'duke i dhene opsione te aksioneve. punesimi i drejtuesit te jashtem kerkon nje çmim. Ai pohoi se nivelet e tepruara te kompensimit mund te shpjegohen dinamiken e bordeve te drejtoreve. Perveç kesaj. Me e rendesishmja. Siç duket. por kjo nuk ishte nje efektitij. Ai permendi se per shkak te ndryshimeve ne rregullat e kontabilitetit dhe ne renien e tregut te aksioneve.grantet e opsioneve dukeshin ne rritje. Murphy pohoi se komisioni shperblimit te bordit eshte shpesh i paafte. Per me teper. Suksesi i tregut solli presion ne rritje per te nxitur opsionet e aksioneve me tej ne organizate. politikave dhe praktikave ne lidhje me rekrutimin e ekzekutivit dhe kompensimin e ekzekutivit te larte ne korporatat evropiane. opsionet jane dhene me qellime te mira. Ai sugjeroi qe Komisioni i shperblimit duhet te marre kontrollin e procesit. Ne menyre retrospektive.por te mesoje nga gabimet e saj Nje shpjegim per rritjen e tepruar ne pagesat e ekzekutivit ne Evrope eshte. dhe se firmat do te levizin drejt aksione te kufizuara. fakti qe ne dekaden e fundit raporti i te punesuarve nga jashte kundrejt totalit te CEOve te punesuar eshte rritur ne menyre te konsiderueshme. ne fillim te viteve 1990. drejtoret nuk duhet ta shohin veten si punonjes i CEOs. Ai sugjeroi se nje pergjigje per kete pyetje eshte e vendosur pjeserish nga testet dhe pervoja. ai vuri ne dukje se SHBA kane gabuar ne vendimet per planet e kompensimit qe duhet te bazohen ne kostot ekonomike dhe jo me koston e perceptuar. Ai kerkoi qe bordet te kuptojne dhe te komunikojne koston e plote te planeve te kompensimit te bazuar te aksionet e zakonshme.me pak opsione te aksioneve duhet te jepet ne firma te SHBA.Qeverisja e Korporatave 2010 Murphy konkludoi me pyetjen nese Evropa duhet te vertete te arrije te kap SHBA kur eshte fjala per kompensim ekzekutiv. Zakonisht. Asnje miratim nuk u kerkua zakonisht per planet me baze te gjere te opsioneve.

ajo ka nje efekt sinjalizues ne menaxhimin dhe bordin. 78 . Per me teper. dhe zakonisht priren te jene mbeshtetes te menaxhimit.Probleme organizative te perfshijne faktin se bordet jane zakonisht te "administruar" nga CEO dhe se takimet e bordit jane shpesh te "orkestruara". dhe se bordet ne shume kompani nuk funksionojne siç duhet. Kjo eshte kryesorja. ai propozoi qe rendiidites te nje takimi te bordit te percaktohet nga kryetari (chairman).Ai nuk ia atribuoj kete paaftesise se anetareve te bordit. Ai e ngriti ceshtjen nese aksioneret duhet te votoje ne asamblene e pergjithshme per paketave te shperblimit por me kryesorja politiken e mekanizmave per te rregulluar kompensimet dhe mekanizmat e tyre. aksioneret kane te drejte te votojne per kete teme ne asamblene e pergjithshme. . Eshte Bordi qe vendos objektivat e CEO-se. Ne Mbreterine e Bashkuar. qe anetaret e bordit te takohen shpesh. . Se treti. duke perfaqesuar 80-85 fonde pensionesh. por dinamikes se grupit te bordeve. plote jo vetem te Dominique Biedermann. joi kompanise. foli ne emer te nje kategorie te rendesishme te aksionereve. Ai mbrojti transparencen e shperblimin. Widmer propozoi disa masa per te permiresuar funksionimin e bordeve. Se pari. Mr Biedermann favorizoi votimimin e shperblimit dhe mekanizmat e saj si ne Zvicer. Ai beri dallimet mes problemeve emocionale dhe problemeve organizative te shkaktuara nga dinamika e grupit.Edhe ne qofte se votimi nuk eshteidetyrueshem. Widmer pohoi se nje strukture e tille bordi do te korrigjoje problemet aktuale me kompensim ekzekutivit: A ka ndonje model optimal kompesimi? Pyetja perqendrohet ne ekzistencen e nje modeli optimal kompensimi per te cilen adresohet nje grup te akademikesh dhe praktikuesish. dhe jo anasjelltas. ai sugjeroi qe nje bord konstituon vetveten. dhe qe anetaret e bordit te takohen rregullisht pa menaxhimin. Widmer kerkoi qe kryetariinje bord te jetei punesuar me kohe te pjesshme dhe te veproje si nje perfaqesuesi aksionereve. ai kembengul qe bordi duhet te menaxhoje CEO.Problemet emocionale perfshijne faktin se anetaret e bordit hezitonin te devijojne nga sjellja e grupit. kryetari duhet te perqendrohet ne kontrollin e menaxhimit. vlereson strategjite e tij. dhe monitoron performancen e tij. Se dyti.Qeverisja e Korporatave 2010 Ai theksoi se kompensimi i ekzekutiveve eshte vendosur nga bordi i drejtoreve te firmave.

Kur punet jane duke u shkateruar. reputacionin e kompanise etj. Bonuset (€ 544. Te ngjashme si ne SHBA.000) perfshijne vleren e granteve te aksioneve ne baze te planeve te LTIPs dhe bonuseve te shtyra (vleresuar ne 100% te vleres sipas vlersimit te performances). Ne vend te kesaj ata duhet te nxjerre opsionet e aksioneve qe kane dy karakteristika: 1 . krijimin e vendeve te punes. shperblimi meimadhiekzekutivit duket se eshte nje shperblim per deshtim. shume me e ulet se nje ekzekutiv amerikan prej 6.longtermincentive plans ). Paga (€ 792. Me opsione aksionesh standard ne shkaterrojme vleren e aksionareve dhe shperblimin e ekzekutivit.Çmimiityre ushtrimit duhet indeksuar me koston e aksioneve te zakonshme. Ne qofte se ekzekutivet shesin opsionet e aksioneve. Michael Jensen kujton rekomandimin e dhene me pare ne konceptin e humbur te qeverisjes. Opsionet e aksioneve (€ 737.Qeverisja e Korporatave 2010 Kompanite nuk duhet perseri te leshojne nje opsion standard te aksioneve. aksioneret do ta zbulojne se sa besim kane ne planet e tyre strategjike. Ne duhet te sigurohemi qe menaxheret nuk paguhen per deshtimet vetem per shkak te nje mosspecifikimi ne paketen e shperblimit. 79 .Ngrihet pyetja e meposhtme: Si eshte e mundur per te vleresuar performancen e nje CEO ne qofte se ajo do te realizohet vetem ne 5 apo 10 vjet? Dominique Biedermann sugjeroi te perfshihen kriteret e tjera dhe jo ato financiare ne vleresimin. opsionet jane dhene ne menyre tipike ne te holla me periudha e perfitimit prej tre deri ne pese vjet dhe periudha maturimit prej pese deri ne dhjete vjet.000) perfshijne vleren Black-Scholes e granteve te opsioneve dhe te drejta te vleresimit te aksioneve (SARs ). e cila jep nje nxitje te rrezikshme. Ekzekutivet ne Evrope jane pagur kryesisht ne kater kategori.000) perfshin pagat baze dhe perquisites. per shembull. Ne pergjithesi.Michael C. ai do ti shes ato. nje drejtuesilarte evropian ka fituar 2. Aksionet (€ 404.6milion €. 2 . Grantet e aksioneve dhe te opsioneve kane terma te krahasueshme ne Evrope.5milion€ ne vit. Jensen thote se kurre nuk duhet dhene opsionet e aksioneve ose bonuse aksionesh te performances per nje menaxher qe perseri.000) perfshijne pagesat cash te bazuar ne shperblimet afat-shkurter dhe planet afatgjate (LTIPs.

9 milion euro per CEOs (N=527). Pritje e tanishme eshte qe dhe vende te tjera do te ndjekin gjithnje e kesaj qasjeje. Per menaxheret e larte. me perjashtim te disa vendeve te tilla si Franca. Ne Evrope. Pavaresisht nga kjo renie.5 milione € per pese drejtuesit me te larte (N=486). ka qene nje "renie e mprehte" ne dhenien opsioneve te aksioneve qe nuk ka qene ne SHBA. Nderkohe.0 milion euro per te brendshmit (N=398). opsionet e aksioneve jane te lidhura. Ne Evrope paketat e kompensimit jane te ndara ne nje pjese qe eshte e fiksuar dhe nje tjeter pjese qe eshte e ndryshueshme. pavaresisht nga fakti se ne tregun e aksioneve mund te levizin lart duke u bere "kapriçoze. ata do te duhet te trajtohen nga kontabilistet si nje shpenzim. me pare 25 nga çdo 30 kompani europiane e perdornin opsionin e e aksioneve. thote Carney. si me rezultatet e biznesit ashtu dhe me qellimet dhe arritjet e kompanise. Por kjo prirje ka ndryshuar dhe tani stimujt e ndryshueshme luajne nje rol me te madh ne Mbreterine e Bashkuar se sa ata benin ne te kaluaren.300.000 €).3 milion euro per te gjitha drejtuesit e raportuar (N=741)." Ne Shtetet e Bashkuara. Ne vende te tilla europiane si Britania e Madhe dhe Holanda. dhe 3. 80 . perzierja tipike e stimujve te kompensimit eshte: nje pjese jane opsionet e aksioneve. Ne vend te kesaj.100. 2. opsionet e aksioneve jane objekt vetem ne vleren e aksioneve specifike. 3. ekspertet bien dakord se opsionet e aksioneve do te vazhdojne te perdoren si nje mjet per kompensim. Pjesa variabile vete mund te perfshije te dy stimujt afatshkurter dhe afat-gjate.".000)dhe kompanite suedeze me te ulet (1. kompanite zvicerane kane patur pagesat me larta (€4. ne te kunderten. ndersa ne vitin 2006 vetem nje ne çdo tre kompani i perdor ato. Avantazhi i opsioneve te aksioneve eshte se ata jane "nje menyre objektive" per percaktimin e qellimeve dhe per te marre rezultate. Nivelet e pagave jane te me te medha per drejtuesit e larte ne hierarkine e korporates.Qeverisja e Korporatave 2010 Kompesimet e Ekzekutivit ndryshojne ne te gjithe vendet e Evropes. Ne SHBA. pjesa fikse e kompensimit "eshte e vogel. ose nepermjet bonuseve shumevjeçare ose nepermjet aksioneve qe ndryshojne ne vlere sipas rezultateve te biznesit te kompanise. dhe nje pjese tjeter jane stimuj tre-vjeçare te ndryshueshem. opsionet e aksioneve do te luajne nje rol ne paketa kompensimi te ndryshme qe perfshijne dy ose tre sisteme te ndryshme. Komponenti fiksikompensimit ishte mjaftilarte dhe shumeirendesishem sidomos per planet e pensioneve. Paga mesatare eshte 2.

Ne nje rast te tille. Qeverite evropiane dhe kompanite kane filluar te marre disa masa ne pergjigje te ketyre zhvillimeve.3. te tilla si makina. Pagesa e Ekzekutivit ne Europe. ka nje tendence ne Evrope drejt rritjes se komponentit te paketes qe ndryshon çdo vit.Qeveria e Frances. Reagimi publik per shperblimet e reduktuar ndjeshem. Disa drejtues kane patur "parashuten e arte" te tyre qe favorizonte nje oferte blerje armiqesore aq sa ka pas sens per kompanine edhe ne qofte se rrezikonte procesin e punes se menaxherit aktual. Ne Europe ata kane pasur tendence te jene jo me shume se nje vit ne ato raste kur nje menaxher eshte pushuar nga puna. Disa nga formulat kufizuara. si ne Shtetet e Bashkuara. Nje fushe tjeter ku ka dallime midis sistemit anglo-amerikan dhe sistemit evropian eshte paketa e shpetimit (severance packages). eshte nen mbikeqyrje nga publiku.3 Masat e marra ne sisteme te ndryshme brenda modelit Europian afatgjate (20%). Klima tani rreth pageses se ekzekutivit ne Evrope mund te shkaktoje qe kompanite te levizin larg nga cash-bonus ne drejtim te kompensimit me aksione (equity compensation ) te lidhur me masat qe do te sigurojne qe drejtuesit shperblehen vetem per performancen qe sjell perfitime per aksioneret 2. stimuj te ndryshueshem vleres se pergjithshme te paketes Sipas Carney. ka zbatuar nje limit ne reduktimin e taksave per te paguarit e parashutes-se-arte. telefonat celulare e keshtu me radheme vlere 5% te e reja te kompesimit ekzekutiv perfshijne opsione te 81 . njoftoi kohet e fundit nje banke e madhe zvicerane.2. ne qofte se nje menaxher mbetet ne kompani per nje periudhe te gjate.per shembull. nje bonus vjetor te holla (40%).amerikan dhe modelit evropian eshte se versioni anglo-amerikanijep rendesi shume me teper kompensimit te ndryshueshm ne terma afatgjate. Ne rastin e EVROPES.Qeverisja e Korporatave 2010 Dallimi kryesor ne mes modelit anglo. paketa e kompensimit perbejne nje pjese te caktuar me vlere 35% te paketes. ishte kryesisht negative. kjo pjese e paketes mund te perfshije deri ne 60% te pages se nje shefi ekzekutiv. ashtu si dhe ne drejtim te zbatimit te nje formule afat-gjate te perzier per kompensimin. dhe perfitime ne natyre. Ne Shtetet e Bashkuara. keto lloje te paketave ka me shume gjasa te kene qene si qellim per mbrojtjen e aksionereve nga nje shkrirje e mundshme. ai merr nje pakete te opsioneve pa kosto.

struktura dhe niveliishperblimit eshte kryesisht ne kuader te kompetencave te aksionereve dhe kompanise. Kemi shtrirjen vetem per kompanite e listuara per rregullimet mbi shperblimet ekzekutivit sipas kategorise C te cilat duhet te jene ne perputhje me kodin ose te shpjeguara por jodetyruese policave dhe politikes per pagesen e 82 .Balance ndermjet pages fikse dhe variabile 7) Kompanite duhet te vene kufizime ne komponentet variabile me kritere te matshme.Qeverisja e Korporatave 2010 Analiza mbi shperblimet e tanishme (koherente) te drejtoreve ekzekutive ne Evrope 1) Perqendrimimadh ne arritjet afat-shkurtera 2) Shperblimiitepruar. Gjermania.por me nje zbulim te drejtoreve.000£ (te ardhurat e vleresuar nga taksat= 2 miliarde £).qe nuk justifikohet me punen dhe performancen 3) Regjimiipershtatshem per pagesen e drejtoreve te kompanive te listuara 4) Forma.nje ide e mbeshtetur nga Franca. Rezultatet e takimit te G-20 ne Pittsburgh (shtator 2009) vendosen rregulla me te forta ne Shtetet Anetare te Komunitetit Evropian.te cilat ishin te nevojshme per shperblimet qe duhet te nxisin qendreshmerine afat-gjate te kompanive evropiane. duke kerkuar sukses te qendrueshem dhe te nevojshem (si i 2010) Austria: Kodi i Qeverisjes se Korporatave 2010. 5) Shperblimi duhet te nxit dhe te promovoje qendrueshmerine ne terma afat-gjate 6) Nuk ka "parashute te arte" si nje shperblim per deshtim. 2) 5 nga bankat me te medha ne Mbreterine e Bashkuar pranuan kufizimet dhe detyrimin per shpagim (payback-obligation) ne rast te deshtimit. 8) Shperblim per marrjen persiper te riskut nga stafi ne perputhje te plote dhe efektive te manaxhimit te riskut. Angli: Ne Angli kemi debatin Bangste ("Bangster-Debat") ne te cilen qeveria ishte nen presion: 1) 50% taksa te jashtezakonshme ne komponentet variabile qe tejkalonin 25. Per Shtetet Anetare te BE-se mund te themi qe ka nje Debat te ndezur ne komunitetin evropian lidhur me "kufizime te kerkuara" por qe nuk ka rregullore uniforme.por ka shperblim ne baze te performances .

pjesa tjeter ne me shume se1vit (1/3 bonus ne formen e aksioneve) Gjermani: 1) Pagesa e Ekzekutivit kufizohet ne 500.000 EURO Hollanda: Kodi i Sjelljes per sektorin bankar eshteimiratuar nga BankatHollandeze (si i vitit 2010) . 1/3 e bonusit paguhet direkt. Nuk ka nderprerje te pagesave ne rastin e pushimeve ne mase te meparshme.000 EUR kur kompania ka mare ndihme financiare nga qeveria. nuk mund te kaloje shperblimin e zakonshem. . .Qeverisja e Korporatave 2010 .Bonusi nuk mund te kaloje shumen e shperblimit te caktuar. *Opsionet e aksioneve mund te ushtrohen vetem pas 4 viteve *Menyra me e lehte per reduktimin e shperblimit nga Bordi Mbikeqyres te Ekzekutivit 3) KodiiQeverisjes se Korporatave eshte jo detyrues 4) Kompensimi duhet te nxise dhe te promovoje qendrueshmerine ne terma afat-gjate te komponente fikse dhe variabile 83 .Bonusi bazuar ne qendrueshmerine afatgjate te shoqerise me kritere te matshme.3.Pagese e teprices kufizohet ne pagesen e nje viti. . *Bonusi llogaritet mbi bazen e disa viteve (mbi 4 vjet). 2) Regjim per pagesen dhe shperblimet e drejtoreve te kompanive te listuara: *Paga e Ekzekutivit ( bona fide).Ne rast te deshtimit do te kemi terheqjen pas te komponenteve te ndryshueshem te mundshem. Fundi i pagesave(termination payments) i kufizuar ne nje vit te shperblimit vjetor. ne rast te humbjes gjate viteve ne vijim. France: Per kompanite e ndihmuara shteterore Opsionet e aksioneve(options Stock) dhe bonuset jane te ndaluara. Ne Gusht 2009 Bankat pranuan nje sistem bonusi i 2.2 Modeli evropian –Malus System"ne te cilen 2 /3 e bonusit konfiskohet.Perfundimiishperblimitikufizuar ne dy vjet e shperblimit vjetor dhe asnje pagese ne qofte se perfundimi vjen nga anetaret e bordit te sferes (vetem per arsye te rendesishme) Kriteret e caktuara per opsionet e aksioneve mund te ushtrohen vetem pas 3 vjet Shkalla e larte taximi deri ne 50% ne shperblim qe kalon 60.

. ne anen tjeter. Ndikimi i kursimit gjate depresionit mund te shihet ne stanjacionin e vazhdueshem te pagave baze. Listen 84 . per kompesimin ekzekutiv ne Evrope analizon te dhena te detajuara per shperblimet per 257 kompanite nga Evropa Financial Times 500 dhe nxjerr ne pah efektet e presioneve ekonomike dhe rregullatoret per pagesen e ekzekutivit gjate 12 muajve te fundit. si nje rikthim ne pagesat e ritura nga bonuset ne cash pas pagave-baze te sheshta. 6) Gjashte bankat implementuar me te medha dhe tre shoqerite me te medha te sigurimeve kane standartet e shperblimit mbi baza vullnetare. Drejtuesit kryesore ne Evrope kane pare ritje te kompensimit ne cash 6% kete vit.Qeverisja e Korporatave 2010 5) Pagesat ne perfundim u kufizuan ne dy vjet te shperblimit vjetor. Projekt-ligji i ri i qeverise gjermane: German Federal Financial Supervisory Authority (BaFin) qe eshte Autoriteti Federal Financiar Gjerman i Mbikqyrjes do te jete ne gjendje per te ndaluar dhe limituar shperblimet ne rastet ekstreme. Spanja dhe Zvicra. sipas nje raporti nga “Hay Group. Ky grup tha se shperblimi total ne cash per drejtuesit eshte rritur ne 8 nga 11 vendet e anketuara. ka rivendosur gjendjen financiare te ekzekutiveve te larte. 7) Sayon Pay-: SIEMENS dhe Thyssen Krupp jane kompanite e para te medha gjermane qe i dhane Asamblese se Aksionereve te drejten te votojne per pagesen e ekzekutivit. pagat baze per drejtuesit e larte rane ne terma reale ne shumicen e vendeve evropiane. ne perputhje me Kodin e Qeverisjes se Korporatave. Rusia. per disa madje edhe me te larta se ato te vitit te kaluar. Ne vitet e fundit mund te pohojme se Kompesimi i Ekzekutiveve eshte rritur ne disa vende te Evropes pas krizes (2009-10) Studimi i “Hay Group. Se bashku me krizen ekonomike shume kane pritur qe shperblimet per drejtuesit me te larte "ose do te ndalet ose do te zvogelohet. kryesisht si rezultatishperblime ne te holla vjetore. por shumica e kompanive ne Europe nuk kane zgjedhur keto masa nga frika qe ato mund te humbasin njerezit me vlere. me nje rritje mesatare te vogel te pages baze duke mposhtur inflacionin vetem Belgjike.Apture™ Dhenia e Bonusit.. Hulumtimi tregon se pas dy vjetesh te rritjes margjinale.. fokusi ka qene ne pagesa variabel. Ne vend te kesaj.

9% .1. Paga e ekzekutivit ne terma reale 2009-10 sipas Hay Group Switzerland . Ne krye te menaxhereve evropiane me nje perqindje e larte te shperblimeve jane gjermanet.1%.baze vjetore dhe bonusit .1%. Megjithate. ku drejtuesit kryesore angleze te bordit kane patur nje rritje te vogel prej 0.1. United Kingdom . Norway .2%. tha: "Shume prisnin qe kriza bankare dhe recesioni te shkaktonin nje ndryshim themelor ne pagesen e ekzekutivit te larte. duke rezultuar ne nje renie ne terma reale prej 1. Italy .1%.Qeverisja e Korporatave 2010 Spanjollet dhe gjermanet nuk kane ndjere ndonje ndryshim ne te ardhura. ku pagat e ekzekutivit kane rene me 2. Germany 1.8% e ka demtuar kete rritje. me nje mesatare prej 630.me renien me te larte ne Norvegji. Belgium .1. e cila konsiston ne shperblimet.1. nje norme inflacioni prej 2.ne nje kohe qe pagat e tyre rane ne terma reale.2. Por ne realitet. pasi rritja mbeti prapa inflacionit.9%. e cila renditet me poshte.7% ne terma reale.7% 85 . Reth 40% e paketes se pages se drejtoreve spanjolle konsiston ne shperblimet. shperblimi total ne cash: nje kombinimipages. Nje raport nga Hay-Group zbulon se renia e pagave te tyre reale eshte nder me te medhate ne Europe .shume ndryshime kane qene ne rritje dhe te kujdesshme.1%.000 £ per vit.1%. France .u rrit ndjeshem ne pergjithesi. Netherlands . Bonus. me nje pjese prej 38% te pages totale. Russia . Sweden . Simon Garrett. Drejtor Ekzekutiv i shperblimit ne Hay Group.0.me perjashtim vetem per drejtuesit ekzekutiv norvegjez qe rane me poshte.9%.1%.7%.1. Megjithate. Spain . Pagat baze per drejtuesit e larte kane qendruar shume ne vend ne te gjithe Evropen.4%.pagesa per drejtuesit kryesore te bordit ne UK u rrit ndjeshem gjate vitit te kaluar.

" 2. si rritja e 4 me e larte te vendeve te studiuara.1.Qeverisja e Korporatave 2010 EU median . gjate se krizes. vazhdojne te motivojne per te siguruar qe shperblimet vjetore te drejtuesit. Kur shikon raportet e dy viteve 2009 dhe 2010 shperblimet jane rritur 17% ne vitin e kaluar. Ai gjithashtu pasqyron nje rol te ekzekutivit ne kompani. nder kriteret e tjera. Stimuj afat-gjate Raporti zbuloi se ndersa stimujt afat-gjate (zakonisht shperblime te bazuara ne aksione. me sukses. Duket sikur shume kompani kane marre kete mesazh ne zemer. Shume aksionere kane argumentuar. kjo mund te reflektoje nje nervozizem te aksionereve mbi perdorimin e programeve te aksioneve ne tregjet e paqendrueshme dhe presion per te pakesuar perdorimin e tyre. te tilla si opsione te aksioneve. StudimiiHay Grup mori ne konsiderate madhesine e kompanise. kompleksitetin dhe arritjen globale. Nese nje vlersim eshte bere kur çmimiiaksionit eshte ne depresion. Konkluzione dhe Rekomandime Konkluzione Modeli Anglo-Amerikan. dhe me vone rimekembet ne nivele 'normale' ekzekutivi ben nje fitim te pamerituar.000 £. Sipas Hay Group.nje kombinim te pages baze vjetore dhe shperblimeve. shperblimet ne rritje jane duke u shtyre nga nevoja per te zvogeluar objektivave te performances ne kushtet e veshtira te tregut. Totaliishperblimit ne cash .aksione te kufizuara ) vazhdojne te perbejne nje pjese te konsiderueshme te pageses se ekzekutivit ne Britani te Madhe dhe ne te gjithe Evropen. kerkesa te reja te qeverisjes se korporatave te rendesishme dhe 86 . Pas reformave dhe ligjeve si dhe akteve te nxjera nga qeveria vendosen deklarime te reja.2% Kercimet e bonuseve Pavaresisht renies ne vlere. Ne kompanite Evropiane ka mbizoteruar vlera e ketyre shperblimeve gjate vitit te fundit. Sipas Hay Group.4.u rrit nga 14% ne pergjithesi. shperblimet vjetore kane deshmuar elasticitet per sa kohe ekonomite e Evropes kane mare veten nga recesioni. qe vazhdimiiberjes se shperblimeve me stimuj afat-gjate mund te rezultoje ne nje fat te papritur. Bonusi mesatari paguar per drejtuesit e bordit ne UK qendron ne 714.

po behet shume e madhe dhe çfare duhet te bejne nese ata arrijne te pragu . kompanite duhet te planifikojne te lene kohe shtese ne programin e tyre per bordin e ardhshem dhe mbledhjet e komisionit duke marre ne konsiderate zbatimin e rregullave te reja te SEC si ato jane miratuar. kompanite duhet te marrin parasysh politikat aktuale e kompensimit te ekzekutiveve te tyre ne driten e kompensimit SAY-ONPAY(Thuaj-me-Pay) duke patur parasysh propozimet dhe marredheniet e aksionareve. shume nga kushtet e percaktuara nga ligjet dhe aktet do te zhvillohen me rregullat e fundit qe do te miratohen nga ana e SEC ne lidhje me shkembimet e letrave me vlere kombetare. kompanite duhet te fillojne te marrin parasysh ndryshimet e kompensimit te ekzekutiveve tyre dhe praktikat e qeverisjes korporative qe mund te kerkohet ose eshte e nevojshme.duke lejuar leva masive qe do te aplikohen per CDOs(collateral debt obligation) . Çfare kemi mesuar? 87 . Se fundi.mbetet shume e debatuar. ekziston nje dallimimadh tregu ndermjet ndalimit te manipulimit te aksioneve ne vitin 1930 dhe rregullimit te derivateve te tregut ne ekonomine e kompjuterizuar. Legjislacioni tani qe mori forme do te ishte rregullimi mei rendesishmi tregjeve financiare qe nga DepresioniiMadh. Mesimet nga kriza Dy vjet kane kaluar qe nga deshtimi e "Lehman Brothers" qe precipitoi afer kolapsit te sistemit global financiar. Çeshtja se si mund te parandalohen institucionet financiare te deshtojne. Ne thelbin e saj reforma duhet te garantoje qe te gjitha tregjet e veshur me pllaka hekuri te jene plotesisht transparente. Nderkohe. reforma financiare qe beri nje shkurtim te gjere dhe te thelle eshte nje e keqe e nevojshme. siç jane miratimiinje politike clawback dhe politikat e mbajtjes ne pune te punonjesve dhe konsideraten e pavaresise se anetareve te komisionit kompensimit dhe konsulenteve kompensim. dhe te nderlidhura te shekullit te 21. Megjithate. disa prej te cilave do te aplikohen per sezonin e ardhshem. Edhe ekspertet qe nuk kane nje eksperience dhe pervoje nuk mund te bien dakord se si te merren vesh me nje rrezik kaq te madh dhe per pasojat potencialisht katastrofike te tij. Megjithate.anetaret e te cilit me sa duket nuk kishin asnje ide se çfare ata ishin duke bere. Tregjet e sotme jane globale dhe pafundesisht me komplekse.Qeverisja e Korporatave 2010 kerkesa procedurale per kompensim te ekzekutiveve. Megjithate.u miratua nga Kongresi nje dekade me pare. Legjislacioni qe hapi deren ne krizen financiare . Perveç kesaj.

nje mase qe çoi ne nje dekade ne rritje te inflacionit dhe renie e standardeve te jeteses. qe kane shume me teper njohuri ne kete fushe kane pranuar se ata nuk arriten te perceptojne te çarat qe jane zgjeruar ne infrastrukture financiare te sistemit financiar.ai qe shmangu falimentimin e sistemit bankar te SHBA ne 1907. dy kryetaret Federal. Por vitet e historise financiare te mesojne edhe nje mesim me te kthjellet. Bankat e investimeve te Wall Street luftuan ne nje beteje te suksesshme kryesisht per te ruajtur kulturen e tyre te (bonus-driven) te drejtuar nga bonuset. reformat e miratuara nga Kongresi ne prag te falimentimitte Lehman-Brother ishin nje pengese e nevojshme dhe efektive. Qe pas falimentit te Lehman-Brother. infektimi aziatiki monedhes ne vitin 1997. Kriza e ardhshem financiare nuk do te ndodhe ne te njejten menyre. mospagimi Rusiborxhit dhe deshtimet pasuese e nje fondi te madh mbrojtes te SHBA ne 1998. Por per shumicen e 30 viteve te fundit. Kritika Shume histori tregojne njerezit duke shprehur shqetesimin se CEOs jane paguar shume per sherbimet qe ato ofrojne. deshtime ne kursimet dhe kredi e viteve 1980. dhe perfundimiisistemit monetar te Bretton Woods ne 1971. Alan Greenspan dhe Ben Bernanke. Megjithate pabarazite globale ishin ndertuar gradualisht si forcat deflacioni nga Azia. si rrezim te aksioneve ne treg ne vitin 1987. zhvleresimi meksikan pezo ne 1994. dhe shperthimi dot-com bubble ne vitin 2000. Nje sistem kompensimiibazuar vetem ne baze te vellimit te shitjes eshte nje fatkeqesi ne pritje qe mund te ndodhe perseri. Depresionit te Madh ne vitet 1930. ajo qe eshte bere e njohur si "ModerimiiMadh" dobesohet ne peisazhin aktual te ekonomise globale. dekurajuese. Ka gjithashtu mini-kriza qe jane me te shpeshta. Ne kerkimet per nje Shpetimtar Korporate: The Irrational Quest for Charismatic CEOs. e motivuar nga sekretaret e mevonshem Federal per te mbajtur normat e interesit me te ulet se ata duhet te ishin. Po.Qeverisja e Korporatave 2010 E para. profesori Harvard Business School Rakesh Khurana dokumentoi 88 duke nxitur ne kete menyre investimet e tepruara dhe kursimet . qe duke pare te ardhmen qe eshte problematike. ata qe jane ne pozita autoriteti nuk mund te llogaritin ate cfare eshte e drejte per te ardhmen. Dhe kjo do te ndodhe perseri. Krizat e renda financiare priren te ndodhin nje here per çdo gjenerate Ishte Morgan JP.

Per shembull.. Sa me shume qe ata te paguajne CEO e tyre. ne Shtetet e Bashkuara ajo eshte e pranueshme. madje edheiadmirueshem per nje drejtuesilarte te hidhet portofolit te kompanise marrin nje prerje te pageses. Nje reforme e propozuara qe ve tavan per reduktimin e tatimit.. te kushtezuara me nje mbajtje te suksesshme. Per shembull. Eshte interesante te ballafaqohet rregullorja e SEC ne lidhje me kompensimin e ekzekutivit. duke treguar se “kthimet e investimeve nga keto paketa te paguara jane shume te varfera ne krahasim me shpenzimet e tjera te burimeve te korporates. me perpjekjet e Kongresit te adresuar per kete kompensim. Ekzekutivet e punedhenesit te tij te tanishem. mund te prodhoje me shume se 5 miliard dollare shtese 89 . Megjithate. Mbrojtesit e pagesave te larta per ekzekutivin thone se lufta globale per talentin dhe rritjen e kapitalit privat te firmave mund te shpjegoje shume rritjen e pagave te ekzekutivit. mbrojtesit argumentojne. se rritja e pagave te ekzekutivit eshte nje efekt anesorithjeshteiofertes dhe kerkeses per talent ekzekutiv. nuk ka kufizime kuptimplote se sa shume kompanite mund te zbresin nga taksat e tyre per llogari te shpenzimeve per kompensimin te ekzekutivit. ndersa ne Japonine konservatore nje drejtuesilarte ka pak alternativa tek tek nje konkurrent.me shume se 20 miliarde dollare ne vit .Qeverisja e Korporatave 2010 problemin e kompensimit te tepruar te CEO.i botuar nga Instituti per Studime te Politikave veren qe ka nje ndikim te tepruar kompensimiiekzekutivit per tatimpaguesit: Taksapaguesit e USA subvencionojne kompensimin ekzekutiv te tepruar . Nje raport shkurt 2009. Ne vend te sinjalizimit te nje konspiracioni. por u jepen ne menyre rutinore opsionet e aksioneve per pronesine e dhjete per qind te portofolit te kompanise. ne jo me shume se 25 here se paga e punonjesit te paguar me pak. Komisioni Letrave me Vlere te SHBA (SEC) ka kerkuar nga kompanite publike tregetare te japin me shume informacion duke shpjeguar se si shuma e kompensimit te drejtuesve te tyre jane te percaktuara.permes nje shumellojshmerie te taksave dhe difekteve te kontabilitetit. ekzekutivet e SHBA bejne ne menyre te konsiderueshme me shume para se sa homologet e tyre europiane dhe aziatike. SEC-i ka pasqyruar edhe shumat e kompensimit ne faqen e saj per ta bere me te lehte per investitoret per te krahasuar shumat e kompensimit te paguar nga kompani te ndryshme. aq me shume ata mund te zbresin nga taksat.

Sindikatat kane qene shume te zhurmshme ne kundershtimin e tyre per kompensimin e larte te ekzekutiv." Kercimi ne pagesat e bonuseve shkon kunder idese se kriza bankare dhe recesioni do te shkaktojne “nje ndryshim thelbesor. tani me shume se kurre. dhe Thomas S. Nje studim nga studjuesit e Universiteti i Florides pune te ngjashme. nje studim nga Profesoret Andersson Lynne M.. por te trajtojne pagesen e ekzekutivit si nje mjet strategjik nese ata duan te shkelqejne ne nje treg gjithnje e me konkurrues. Kompanite ishin te kujdesshem ne lidhje me humbjen e talenteve te tyre te larte. shume prej tyre kane rishikuar performancen e stimujve dhe objektivat e tyre afatshkurter ne renie duke reflektuar ekonomine e ashper -duke e bere me te lehte per drejtuesit e larte per te goditur apo tejkaluar caqet. "Bordet tani nuk kane zgjidhje tjeter. Batemann publikuar ne Journal of Organizational Behavior kane gjetur se drejtuesit shume te paguar kane me shume te ngjare qe te sillen me cinizem dhe per kete arsye tregojne tendencat e performances joetike. por jane te lidhura me objektivat e tjera te perdorura nga kompanite. AFL CIO-sponsorizon nje faqe interneti te quajtur Ecxecutiv Paywatch icili lejon perdoruesit te krahasojne pagat e tyre me ate te CEOs ne kompanite. Raportet. Çdo dollar qe eshte zbritur nga te ardhurat e firmes eshte subjektitatimit personal te individit qe paguhet me nje pagese te tille. 90 gjeten se CEOs shume te paguar permiresuan rentabilitetin e kompanise ne krahasim me drejtuesit qe kane bere me pak per . ky studim do te marre ne konsiderate detyrimet tatimore te individit (CEO). Nga ana tjeter. studimet dhe vezhgimet e shumta degjohen si nje paralajmerim per komitetet e shperblimit te korporatave dhe per bordet e firmave te medha te Evropes. Ne mund te besojme se. Konkluzioni per kompesimin ekzekutiv ne kompanite dhe korporatat evropiane.ne pagesen e drejtuesit te larte. Pa kete qasje te qendrueshme afatgjate per kompensimin ekzekutiv nuk mund te kete sukses.Qeverisja e Korporatave 2010 ne te ardhura federale ne vit. Shperblimet vjetore te ketij viti kane kercyer lart dhe ato nuk jane mbeshtetur domosdoshmerisht me fitimet e kompanive". komitetet e shperblimit kane nevoje per nje kuptim te qarte te bashkeveprimit ne mes shperblimit dhe strategjise se korporates nga njera ane. dhe si rezultat. Edhe pse nje propozim te tille si ky do te forcoje kontrollet mbi pagen per drejtuesit. dhe vleres se fituar nga kompensimiipaguar per drejtuesit me te larte nga ana tjeter. qe merr kete kompensim.

ose mbajtjen e njerezve te tyre me te mire. Planet relative te performances : Shumica e kompanive po ruajne periudha performance afatgjate por duke vendosur objektiva ne drejtim te ecurise se tyre kundrejt performances se kompanive te tjera ne sektorin e tyre te tregut. kujdesen se zvogelimiikompensimit te ekzekutivit ne baze te shperblimit te kaluar mund ta beje ekzekutivin me terheqes per konkurrentet. Planet sipas kesaj performance jane shoqeruar shpesh me nje kerkese per zoterim te aksioneve me shpresen se vlersimi ne baze te planit relativ afatgjate do te financoje kerkesen e pronesise nga ekzekutivi ne rast se objektivat jane plotesuar. Vendosja e Niveleve te Pageses Disa komentatore kane inkurajuar komitetet e kompensimit te marrin ne konsiderate nje "Akumulim te pasurise" se ekzekutivit (shuma e pergjithshme e kompensimit te ekzekutivit qe ka fituar gjate qendrimit te tij ne kompani) ne percaktimin e niveleve te kompensimit. pavaresisht nga performanca relative.Qeverisja e Korporatave 2010 Kompanite nuk jane duke shperblyer performancen e nevojshme ne termat e fitimeve. Rekomandime Probleme ne strukturen e kompesimit te ekzekutivit Vendosja e Targeteve te Performances Mjedisii tanishem ekonomik ka zvogeluar qartesine ne lidhje me ecurine financiare per shume kompani. 2). dhe mungesa e kesaj qartesie mund te komplikoje procesin e percaktimit te objektivave te duhura te performances. megjithate. Keto korniza me te shkurtera kohore mund ta bejne me te lehte vendosjen e qellimeve te pershtatshme te punes.Disa jane duke kerkuar ruajtjen e pjeses se tregut. nese kthimi total aksioner do te jete negativ. Planet e tilla zakonisht perdorin kthimin total aksioner (total shareholder return) per nje periudhe shumevjeçare si nje mase e performances duke perfshire nje kusht qe nuk do te kete pagim. Komitetet e Kompensimit mund te deshirojne te marrin ne konsiderate metodat e meposhtme per tju pergjigjur ketyre ndryshimeve dhe sfidave: 1) Periudha performance me te shkurtra: Shume kompani kane levizur ose jane duke marre parasysh levizjen per periudha tremujore apo gjysme-vjetore te punes per te pakten nje baze te perkohshme. Te tjere. duke ulur konkurrencen ne 91 . ndersa jane duke mbajtur menaxhimin dhe punonjesit te fokusuar.

Goldman Sachs nuk ishte me nje central elektrik financiar sic ishte dikur.Qeverisja e Korporatave 2010 paketen e tanishme te pagese se ekzekutivit. Microsoft ne 1986.6 bilion $ per 69 milion aksione.1 Historik i shkurter dhe segmentet e biznesit te G-S Goldman Sachs Group. Nga nje histori qe shkon neper disa shekuj te trazirave me te fundit financiare. por ka qene prape ne gjendje per te dale ne nje pozite me te mire se konkurrenca e saj. dhe zyrtarisht me emrin e tyre "Goldman Sachs Company". e cila u bashke-menaxhua. Kjo ishte arsyeja qe pas kesaj oferte publike firma u be e njohur zyrtarisht si "Goldman Sachs Group Inc". dhe JP Morgan Chase & Co ishte dy here. Ne maj 1999. duke perfshire Ford Motor Company ne 1956. Gjate gjithe shekullit XX. Disa komentues kane sugjeruar gjithashtu krahasimin e pageses totale te nje ekzekutivi me kthimin aksioner te krijuar gjate qendrimit te ekzekutivit. Goldman. Sears Roebuck ne vitin 1906. dhe Yahoo! ne 1996. Goldman Sachs ka pasur ulje dhe ngritje si nje gjigand financiar. Sachs vendosi se ishte koha per te shkuar drejt ofertes publike (IPO) ne 1998. Themeluar ne 1869 nga nje emigrant gjerman.5 Banka Goldman Sachs 2. Sachs Co doli ne oferte publike ne New York Stock Exchange me nje fat te papritur 3.5. se Citibank ishte tre here me e madhe. por nuk shkoi permes ofrimit fillestar te saj publik (IPO. kompania nuk e ka marre emrin e "Goldman Sachs" derisa djaliitij Samuel Sachs u be partneriitij.initial public offering) deri ne 1906. Marcus Goldman. Goldman Sachs ndihmoi ne bashke-menaxhimin IPOs per disa nga kompanite me te medha dhe me te njohura ne Shtetet e Bashkuara.Ky efekt mund te zbutet nga mjete te mbajtjes te tilla si: Periudha te gjata te perfitimit dhe Mandatin per pagesa te shtyra. 2. Goldman. Inc qe ne fillimet e saj ka patur misionin qe te behet nje nga firmat me te medha investuese ne Wall Street. Thashethemet ishin duke qarkulluar se Goldman Sachs do te duhet te bashkohej me nje nga keto firma ne qofte se deshironte per te qendruar 92 . Kompania u rendit e para ne New York Stock Exchange ne 1896.

permes fondeve qe ajo 93 .555 milion. dhe MenaxhimiiAseteve dhe Sherbimet e Letrave me Vlere. Segmenti i Tregtise dhe Investimeve kryesore fokusohet ne ekzekutimin e transaksioneve per konsumatoret me shumellojshmeri te gjere te individeve. Perveç kesaj. 2007. $ 7. edhe pse nuk eshte nje banke nje investimi. Inc.2007. SegmeniiInvestimeve Goldman Sachs ndahet ne dy komponente: Financial Advisory and Underwriting 2) Trading and principal investments.226 milion. duke u radhitur numri nje ne Bashkimet dhe Blerjet globale (M & A) si dhe ne te gjithe boten per leshimet e aksioneve publike te perbashkta (Wetfeet. dhe qeverite.185 milione. duke perfshire financimin e borxhit dhe kapitalit. dhe 25. korporata. Nepermjet segmenteve investuese te saj bankare.Qeverisja e Korporatave 2010 ne det.dhe ne shkembimet ne te ardhmen ne mbare boten. Gjate tre viteve te fundit fiskale. Ishte Henry Paulsonicili ishte ne gjendje te mbante pozicionin e Goldman Sach-se ne boten financiare. Segmentet e biznesit Goldman Sachs ndan Aktivitetet kryesore operative ne tre segmentet te vecanta te biznesit : Investime Bankare.562 $ milion per vitin 2008. Segmentet bankare investuese te Goldman ndihmojne korporatat dhe institucionet financiare te planifikojne dhe te ekzekutojne strategjite financiare ne tregjet e kapitalit. Ne lidhje me bankingun tregtar te Goldman dhe aktivitete te tjera investuese. dhe sherbime nenshkrimi. Goldman Sachs. ajoi ben investimet kryesore principale ne te dy drejtimet: direkt dhe indirekt. bashkimet dhe blerjet. 1) Banking Investment. ai angazhohet ne berjen e tregut ne menyre elektronike si nje specialist ne shkembimet financiare te drejta ne USA dhe qarteson transaksionet e konsumatoreve ne aksione kryesore. institucione financiare. Goldmaniofron klienteve nje game te gjere keshillash: per strukturimin. $ 31.2006(Goldman Sachs Group Inc. dhe 2006.063 milione. eshte nje lider ne industrine bankare investuese. Operacionet e Investimeve bankare siguruan te ardhurat neto prej $ 5.opsionet e aksioneve. 2008). Segmenti meimadhibiznesit te Goldman Sachs bankare te eshte Trading and Principal Investments me te ardhurat neto prej $ 9. Investimet tregtare dhe principale. por eshte ende themelor ne perfitimin e Goldman Sachs. dhe 5.629 $ milion respektivisht per vitet 2008. 2009). investimiisegmentit bankar ne operacionet e Goldman ka qene meivogliite ardhurave neto te segmenteve te saj te biznesit. dhe financimin e projektit.

por ata nuk do te qendroje ne mbrojtje per nje kohe te gjate. pasi ato jane ne te gjitha kompanite e medha bankare. Sherbimet e menaxhimit te aseteve (Pasurive) jane te ndara nga ato te letrave me vlere si komponente individuale. dhe 6. tre apo kater dyzine rregullatore te bankes do te jene ne mjediset e kompanise.974 milione. Modeliibiznesit te Bankave Universale. Por shanset jane qe kjo nuk do te jete nje ndryshimimadh. Segmenti iinvestimeve tregtare dhe principale te Goldman eshteindare ne tri komponente: Te ardhurat fikse: Valuta dhe Commodite. ne vitet e fundit eshte bere gjithnje e meirendesishem per bankat e medha te Amerikes korporatave ashtu si ata kane kerkuar te tregojne muskujt ne nje biznes shume fitimprures qe perfiton nga letrat me vlere dhe bankat e investimeve. Kolektivisht. Goldman Sachs ka ndryshuar prej statusit te ri te saj bankar. dhe "jastek" kapaciteti per te absorbuar humbjet afat-shkurter. raporte te larta kapitalit. ky segment biznesi ofron keshilla per investimet. Papritmas bankat kryesore te investimeve jane bere banka universale ose te pakten ato jane te rregulluara tani ne bank holding companies. Keshtu qe ne disa menyra. dhe sherbime sigurimi te fondeve.206 milion. si dhe strategjite per te gjitha llojet e pasurive te medha per investitoret individuale dhe institucionale te Goldman. planifikimin. Segmentiitreteibiznesit te Goldman eshte Menaxhimiiaseteve dhe divizioniisherbimeve te sigurimeve. Nen presionin pergjate krizes financiare. Ky segment gjithashtu siguron finance. pasi ato do te sulmojne shume shpejt. qe solli ne te ardhurat neto shifrat $ 7.Qeverisja e Korporatave 2010 ngre dhe menaxhon. tashme dominuese ne Evrope dhe Azi. Goldman Sachs Group Inc eshte konvertuar nga nje Banke Investimesh ne nje kompani bankare e tipit HOLDING COMPANYne shtator 2008. brokerage. 7. dhe individe te nje niveli te larte te ekspertizes. dhe Investimet principale. Disa ndryshime te rendesishme financiare do te vinin me kalimin ne statusin bank-holdingcompany si: tregues me te ulet te levave te perdorimit. Arriten atje per arsye mbrojtese. dhunti.474 $ milion per vitin 2008. Gjithashtu. Avantazhi kritiki bankave universale eshte se ato 94 . 2007. 3)Menaxhimi i aktiveve dhe sherbimet e Letrave me vlere. me shume likuiditet. Pasojat e pritshme te metejshme perfshijne rritjen e ngadalshme ne fitime qe ka shume te ngjare qe pjesa kryesore e ketij fitimi te ishte e kompensuar nga rritje me e qendrueshme ne te ardhurat dhe dicka me pak nga nivelet e larta te fitimit nga cmimet te aksioneve te saj. dhe 2006. Equities.

ose shpejtesi dhe intensitet komunikimi te brendshem apo te numrit te veprimive. per t'i ndihmuar ata qe te kthejne keshillat e tyre ne veprime. Sic kemi thene TARP (Troubled Asset Relief Program) lejoi Departamentin e Thesarit te Shteteteve te Bashkuara per te blere apo te siguruar deri ne $ 700 miliard pasurite e rezikuara.1billion$ per te shlyer urdher-pagesat te Goldman Sachs tha se pagoi aksioneve te leshuar nga Thesari vjeshten e 2008. Qe prej te pakten prillit te vitit 2009. ai privatisht negocioi nje marreveshje shume te veçante per aksione te preferuar qe e beri kapitalin shume te shtrenjte per Goldman.2 1) Kompesimi i drejtuesve ekzekutive tek G-S dhe fakte te ndryshme qeverine 1. Vetem disa banka universale kane kaq shume force konkurruese si Goldman Sachs. Banka Goldman Sachs simbolizon kunderthenie te thella dhe armiqesi qe njerezit ndjejne ndaj korporatave ne Amerike ne pergjithesi.Qeverisja e Korporatave 2010 pranojne depozita dhe per kete arsye kane akses ne kapital shume me teper se cmund te kene bankat e investimeve. Henry Paulson.5. dhe asnje banke tjeter nuk ka force te tille ne sherbim. Mareveshjet e garancise te Goldman Sachs me TARP jane me te mira se ato qe tatimpaguesit kane marre deri tani. Ashtu si kjo lidhet dhe me Goldman Sachs. ataidhane tatimpaguesve hakun qeitakon ne shtator. Tatimpaguesit pranuan nje kthim vjetor 23% per 10 billion $ te investimeve te tyre vjeshten e vitit te kaluar ne Goldman. dhe per Wall Street ne menyre specifike. ne treg. Buffett nuk ka blere aksione te zakonshme te Goldman Sachs. Goldman Sachs ka marre miliarda ne te holla nga TARP ndersa CEOisajimeparshem. Klientet e kane kerkuar gjithnje banken Goldman Sachs per financim te konsiderueshem ne bashkpunim me firmat qe veprojne si financues kryesor. 2. sherbeu si SekretariThesarit gjate muajve te fundit te administrates se Bushit. 2) InvestimiiWarren Buffet tek Goldman Sachs. Rruga e WARREN BUFFET ne shpetimin e Goldman Sachs me nje cash-infuzion prej 5 miliard$ ne kulmin e panikut te Wall Street eshte nje mundesi per te shqyrtuar se çfare kushtesh te marreveshjes se tij mund te na shpjegojne ne lidhje me te ardhmen e kapitalit ne sektorin financiar. Ai mori 5 billion $ ne vlere aksione te preferuara qeisiguroi atij nje dividend 10% dhe garanci per te blere 5 billion $ ne aksione te zakonshme 95 . Ne vend te kesaj. perfaqesues nga Goldman Sachs kane thene se taksapaguesit meritojne nje kthim te drejte per investimet e tyre.

Shpesh quhet "investitori legjendar Warren Buffett". dhe vazhdon te kerkoje bleres per asetet te saj. Ai eshte aksioneri kryesor.Qeverisja e Korporatave 2010 me nje çmim prej 115 $ nje aksion.5 miliard$. (mortgage securities). Rezerva Federale ra dakord per te paguar 22.. Kjo kompani siguroi 10% te aksioneve te preferuara te Goldman Sachs. Warren Buffett Edward eshte nje amerikan. Goldman Sachs ka liruar veten nga mbikeqyrja qeveritare mbi kompensimin e ekzekutiveve te saj duke shlyer 10 billion$ te TARP.9% te kapitalit te AIG. operacionet e Evropes kontinentale jane te bazuara ne Paris. Zyra drejtuese britanike eshte ne Fenchurch Street ne Londer. Sipas "Forbes" 2008 Global liste 2000. Ai eshte nje nga investitoret me te suksesshme ne bote. kryetar dhe CEOikorporates “Berkshire Hathaway. 4) Perveç fondeve TARP.5miliard$ per te blere asetet te bazuara ne kolateral te zoteruara ose te garantuara nga AIG. Inc.(AIG) eshte nje korporate amerikane e sigurimeve selite e se ciles jane te vendosura ne Ndertesen Nderkombetare Amerikane ne New York City. Goldman Sachs perfitoi edhe: Grupi Nderkombetar Amerikan(AIG). American International Group. me mbeshtetjen e nje investimi te madh sa : 70miliard$ + 60miliard$ linje kredie + 52. ne shtator 2008.1billion$ per kontratat e sigurimit qe Goldman Sachs kishte blere nga AIG per t'u mbrojtur nga renia e çmimeve te sigurimeve mortgage. duke rritur shumen totale ne dispozicion per te deri 182. Rezerva Federale dhe ThesariiShteteve te Bashkuara prej majit 2009 kishin shtuar mbeshtetjen e mundshme financiare per AIG. ne kembim te leshimit te nje urdhri te aksioneve tek Rezerva Federale per 79.. Rezerva Federale e Shteteve te Bashkuara( The United States Federal Reserve Bank ) me 16 shtator 2008 krijoi nje lehtesi krediti prej 85 miliard$ qe arriti te mundesoje kompanine te permbush detyrimet e rritura te kolateraleve qe ishin me nje klasifikimin ne renie dhe te kredive te çrregulluara. 5) Askush nuk duhet te jeteihabitur se kishte shume zili dhe ne menyre te neveritshme per bankat investuese te Wall Street. AIG ishte dikur kompania e 18-te me e madhe publike ne bote. Goldman Sachs mund te kete shitur klienteve te saj letra 96 . 3) Me pak se nje vit me vone pas krizes. AIG me pas ka shitur nje numer te filialeve te saj dhe pasurite e tjera per te paguar kredite e marra. dhe Zyra e saj aziatike seline e ka ne Hong Kong. AIG vuajti nga nje krize e likuiditetit kur shkalla e saj e kreditit ishte e reduktuar nen nivelein "AA". investitor industrialist dhe filantropit.

Qe Goldman mund te kete vepruar ne nje menyre mashtruese (nese nuk eshte penale) duket. jepet nje pasqyre grafike te kompesimit te drejtueve ne Goldman Sachs per dekaden e fundit duke pasqyruar sakte trendin e qendrushem te kompesimit ekzekutiv deri ne vitin 2008 dhe nje ritje e te ardhurave (net revenue) te kompanise gjate kesaj decade deri para krizes ku te ardhurat dhe kompesimi ekzekutiv bien deri ne 50% dhe nje permiresim ne vitin 2009.5.ika quajtur dikur "punet e perendise.5 billion $ ne tremujorin e pare te ketij viti duke bere ate qe CEO e tij. konseguenca e shitjes nga Goldman Sachs te obligimeve te huave me kolateral. Sipas Komisionit te letrave me vlere dhe te Exchange.e njohur me titullin e duhur. 6)Goldman Sachs u kthye ne nje fitim 3. Shihet qe kompesimi eshte percaktuar sipas performances se kompanise.por jo se nuk ka ika kthyer mendjen investitoreve te tjere qe ti kerkojne keshilla dhe sherbime firmes te pakten deri tani. Goldman sachs me vone e zevendesoi Fondin me nje banke gjermane dhe me nje bank ne New York. Lloyd Blankfein.Qeverisja e Korporatave 2010 me vlere dhe nuk ishte aspak e vogel. dhe pervetesuan $ 1billion. te Anekx. Abacus 2007-AC1.SEC.pasi kjo zvogeloi fatkeqesine e CDOve.3 • midis rritjes se te ardhurave te kompanise dhe rritjes se Objektivat dhe kriteret e kompesimit te G-S pas krizes Perforcimi tek Goldman Sachs. Ndersa per strukturen e pages ose raportin e shperblimit me cash apo aksione per dekaden e fundit nga tabela e meposhtme shifet se paga ne CASH ka trend zvogelues dhe me vogel ne vlere nga kompesimi me aksione e cila mund te kthehet ne cash pas nje periudhe te gjate kohe.menaxhuese parash. 97 . nje Fond mbrojtes me te cilen Goldman bashkepunoi. Obligimet e huave te kolaterizuara (CDOs) jane nje llojisigurimeve te mbeshtetura ne asete (ABS=asset-backed security) vlera e te cilave dhe pagesat rrjedhin nga nje portofolite ardhurave fikse te aseteve kryesore. 2. Tabelat 3 dhe 4 tregojne lidhjen jo te forte kompesimit ekzekutiv." Ne tabelen 2. se bashku vune nje portofol me rrezik te larte hipotekor.

rregullatori duhet te jete ne gjendje qe se pari te njohe te gjitha rreziqet qe mund te jene te ekspozuar ne nje institucion dhe te kerkoje qe keto rreziqe te njihen. Nese problemet sistematike do te fillojne te lindin. • Transparenca. Infosys CEO. Kjo mungese e besimit eshte thelbesore per biznesin qe duhet parandaluar per nje lulezim te tij. sistemiiparave duhet te jeteibesushem nga te gjithe. Nuk ishte nje problem themelor ne sistemin e vjeter ne se ajo ishte shume e lehte per institucionet financiare te sheshonte mohimet dhe injorojnte problemet qe lejojne rreziqet sistematike per te depertuar ne treg. por duke vazhduar te luajne ne te dyja anet e gardhit. ka deklaruar kohet e fundit: "Shume nga sfidat ekonomike me te cilat perballemi jane rjedhiminje krize globale te besimit. Ata publikisht kane deklaruar se ata mbeshtesin mbikeqyrjen rregullatore. Shume firma. Ne menyre qe te rrjedhin lirisht. Investitoret dhe analistet kane arsye te mira te pushojne dhe te marrin parasysh kur dhe ku perpjekjet e tyre dhe investimet do te jene te sigurta. duke perfshire edhe Goldman Sachs. Megjithate nuk eshte e mjaftueshme vetem njohja por edhe identifikimii ekspozimit ndaj rrezikut. kane argumentuar se pasurite e tyre duhet te jete vleresuar me çmim e drejte te tyre sipas vleres se tregut dhe jo me vleren e tyre historike.Qeverisja e Korporatave 2010 Mesimi kryesorinxjerre nga kriza financiare eshte nevoja per rregullimin sistematik efektiv. Mungesa e transparences fsheh ekspozimin e vertete te gjiganteve si AIG dhe ne dem te aksionereve nderkombetare dhe te publikut amerikan Goldman Sachs ka prodhuar raporte te panumerta per Kongresin ne lidhje me rruget e ndryshme per te arritur nje treg transparent. Kushdo qe eshte pergjegjes per ushtrimin e rregullimit duhet te jete ne gjendje per te pare e per te percaktuar me heret zonat me rrezik per te parandaluar ate te behet aqimadh sa se shpejti te infektoje dhe kercenoje te gjithe sistemin financiar. Perseri. Ne e kemi humbur besimin dhe mungesa e transparences na çoi ne situaten tone te tanishme. rregullimi efektiv eshteinevojshem. Kris Gopalakrishnan.Kohet e fundit ka pasur nje fokus ne ate se mbi cilet duhet te bie pergjegjesia dhe detyra per kete rregullim. keto rregullatore duhet te marrin masa te menjehershme per te kufizuar ndikimin e tyre te pergjithshem dhe te mbrojtur sigurine e pergjithshme te sistemit. Me qellim per te mbrojtur sistemin. Prishja e 98 .

nje punetor mesatar ka mare 32. Nese sherbimet financiare te punesuarve nuk perbejne "pune te kualifikuar". 1) Bonuset e kompensimit duhet te jene te lidhura me afer me performancen afatgjate te kompanive.Nje sistemivlersimit te fitimit te menjehershem dhe te dukshem me cash-bonus nuk eshte e pershtatshme. Blankfein e ka kaluar 307 here e pagen mesatare te nje punetori. Goldman Sachs 99 . Ne nje interviste te publikuar ne Wall Street.048 $ ne 2009. Ne 2009. Per krahasim.disa prej te cilave jane drejtuar kryesisht nga Goldman Sachs. Kjo perfshin dhe vleren e aksioneve te dhena ne shkurt te vitit 2010 per performancen e vitit 2009.Qeverisja e Korporatave 2010 Rregullatorit ka nxitur shkembime te panumerta. Blankfein ka marre 9.657 $ ne kompensim total. Kontrollet do te jene sipas rasteve (circumnavigated). ata do te marrin aksione qe duhet te mbahen per te pakten 5 vjet. Lloyd C. Ne pergjithesi. 2) Drejtoreve jo-ekzekutiv duhet tu lejohen te luajne dhe te jene te afte te luajne nje rol te forte. 2009). Goldman Sachs njoftoi se do te heq dore nga shperblimet ne te holla. 3) Eshte e rendesishme qe politikeberesit dhe rregullatoret nuk vene kufij artificiale per kompensimin e drejtuesve ekzekutiv. 2007). Programi GSTRUE(Goldman Sachs Tradable Unregistered Equity OTC Market) ishte loje e re ne USA. Lloyd C. (bonuset) per ekzekutivet per vitin 2009 dhe. Ne pergjigje te shqetesimeve nga aksioneret dhe publiku. BordiiGoldman Sachs shprehu kater pika ne drejtim te asaj qe konsiderohet e pershtatshme per praktikat e kompensimit (Dauer. Kompania e dha per vitin 2009 çmimin e aksioneve ne fillim te shkurtit 2010. 4) Forcat e ofertes dhe kerkeses per punonjes te kualifikuar duhet te lejohet te funksionoje. kriza eshte verejtur ne strukturen kompensuese ne industrise bankare. ne vend te kesaj.862. atehere kerkesa per sherbimet e tyre do te venitet. Ky lloj tregu eshte veçanerisht terheqes per firmat qe vendosin nje vlere te rendesishme ne mbajtjen e operacioneve te tyre te fshehta dhe duke qendruar jashte vemendjes publike (Ehrenberg. • Kompesimi bankar Kohet e fundit. te parregulluara dhe te paregjistruara ne treg .

Qeverisja e Korporatave 2010
pagoi me shume se 16 billion$ ne vitin 2009 kompensime, perfitime dhe shperblime, e barabarte prej 500,000 $ per punetor. Drejtuesit kryesore ne Goldman Sachs morren edhe perfitime te tjera perveç kompensimit. BLANKFEIN dhe te tjere ekzekutive te larte te Goldman Sachs morren pjese gjithashtu nga fondet e investimeve private qe firma menaxhon per klientet e saj ne fushen e bankave tregtare, kapitaleve dhe veprimtarive te tjera. Ne 2009, Blankfein marri 18.700.000 $ ne shperndarjet nga keto fonde. Goldman Sachs shpenzoi 2.830.000 $ ne perpjekjet e lobimit ne 2009 per shume çeshtje duke perfshire: derivate te rregullores, risk sistematik, reforma rregullatore, kompensim ekzekutivesh, TARP dhe tek legjislacioni per te zgjeruar mbrojtjen financiare te konsumatorit. Banka punesoi 29 lobiste, nje nga ekipet me te medha midis kompanive financiare ne Amerike. Goldman Sachs eshte anetariShoqates se Letrave me Vlere te Industrise dhe Shoqates se Tregjeve Financiare,(Securities Industry and Financial Markets Association) nje grup qeika kundershtuar tatimet ne transaksionet e sigurimeve. Blankfein eshte zevendes kryetariForumit te Sherbimeve Financiare,nje grup qe e ka kundershtuar kufizimin e madhesise se institucioneve financiare. Ai eshte gjithashtu nje anetaritryezes se rrumbullaket te biznesit qe ka kundershtuar korporative si pjese e çfaredo legjislacioni te rregullimit financiar. Sa eshte kompesimiiLloyd C. Blankfein per vitin 2009? Sa Minimumiirroges se 654 puntoreve Sa rroga mesatare e 307 puntoreve Sa 24 paga te President teUSA Si meposhte, krahasimiikompesimit te CEOs me pagen e punonjesve: Annual Lloyd C. Blankfein Minimum Wage Worker Average Worker U.S. President $9,862,657 $15,080 $32,048 $400,000 Weekly $189,666 $290 $616 $7,692 Daily $37,933 $58 $123 $1,538 Hourly $4,741 $7.25 $15 $192 Per Minute $79 $0.12 $0.25 $3.20 reformen e qeverisjes

100

Qeverisja e Korporatave 2010
Objektivat mbi kompesimin e ekzekutivit sipas korporates.
(Goldman

Sachs Compensation Practices. Goals of Compensation. March 2010)

Objektivat bazohen ne keto shtylla kryesore: Terheqjen dhe mbajtjen e Talenteve Terheqja dhe mbajtja e talenteve eshte thelbesore per suksesin afatgjate si nje firme Korniza jone e kompensimit eshte projektuar per te terhequr dhe mbajtur kapitalin me te talentuar te njerzor, per te cilen ne besojme se ka kontribuar ne performancen tona relative
-

Lidhja direkte e vendosur e Kompensimit me Performancen Kontratat e punesimit te garantuara Ekzekutivet duhet te perdoren vetem ne rrethana te duhet te shmangen plotesisht

jashtezakonshme, dhe garancite shume-vjeçare

dhe njerezit me shume te paguar mund te perjetojne me shume

ndryshueshmerine ne kompensimin e tyre bazuar ne ndryshimet nga viti ne vit ne rezultatet e firmes. Vlereson performancen e punes me kalimin e kohes Kompensimi, ne shumicen e rasteve, perfshin kompensimin e gjykuar ne menyre te lire, si te pershtatshme dhe qe i jepet ne fund te vitit. Perqindja e kompensimit qe jepet ne te holla duhet te ulet ashtu si kompesimi total i punonjesve duhet te rritet. Vlersimi i bazuar ne drejtesi duhet te jete subjekt i perfitimit dhe kufizime te tjera per nje periudhe te zgjatur kohe. Keto kufizime do te lejonin per konfiskimin ose nje zhvatje (clawback) ne periudhat e ardhshme Inkurajim i tepruar ose marja e riskut e perqendruar Si pjese e shqyrtimit vjetor te performances se nje individi,profili i ndryshueshem i riskut te bizneseve duhet te merret parasysh Prodhuesit e te ardhurave nuk duhet te percaktoje kompensimin e menaxhereve te riskut. Kontratat ose vleresimet nuk duhet te bazohen ne perqindjen e te hyrave te gjeneruara nga individet te veçante Lidhja e interesave te aksionereve dhe punonjesve Punonjesit duhet te mendojne dhe te veproje si aksionere afat-gjate. Duke u investuar nemenyre te konsiderueshme neaksione e kompanise me kalimin e kohes, si pjese e

101

Qeverisja e Korporatave 2010
njekompensimi individual, avancon kulturen e partneritetit dhe te administrimit te kompanise tone. Aksioneret kane nje vote keshillimore mbi parimet e firmes per kompensim, ashtu si dhe ne kompensimin e te quajturve NEOs(Named Executive Officiers) ne takimin Vjetor te Aksionereve 2010

Kompesimi vjetor. Kompesimi i drejtuesve ne vitin e pare eshte i perbere nga paga vjetore plus, sipas rastit, kompensimin e gjykuar ne menyre te lire dhe te vlersuar ne fund te vitit te dyte. Per punonjesit ne pergjithesi afer nje pragu teardhurash minimale, kompensimi diskret i gjykuar ne menyre te lire eshte i perbere nga dy komponente: cash plus kompensimin ne baze te aksioneve (equity based compesation) Kompensimi ne cash ne nje vit te vetem nuk duhet te jete aq i madh sa te permbys vleren e aksioneve e atribuar per stimuj afatgjate qe mund te realizohet vetem permes sjelljes se pergjegjegjshme dhe performances ne terma afatgjate. Perqindja e kompensimit qe jepet ne cash duhet te ulet ashtu si kompesimi total i punonjesve rritet Proces vjetor "360 gradesh" te vlersimit te performances. Vleresimi i performances se nje individi perfshin reagimet dhe feedback-un te pershkruar nga eproret,vartesit dhe koleget, duke perfshire edhe perfaqsuesit nga jashte si njesite individuale te biznesit ose dhe divizionet. Fushat e Vleresimit perfshijne produktivitetin, punen ekipore,komunikimin dhe pajtueshmerine. Njohja e performances individuale duhet te kufizohet nga performanca e kompanise, dhe te mos jete jashte linjes me tregun konkurrues per talentin dhe performancen perkatese. Qeverisje e kompesimit. Pasqyre e Struktures se qeverisjes se Kompensimit per NEOt ne Goldman Sachs Keshilli i Pavarur Mbikeqyres

102

Principet e zbuluara publikisht te kompesimit Principet e kompesimit te Goldman Sachs si dhe Parimet Kompensimit reflektojne parimet e pergjithshme qe udhezojne Komitetin e Kompensimit. i cili eshte aktualisht i perbere nga te gjithe drejtoret te pavarur. i cili ofron sherbime vetem per antaret e Komitetit te Kompensimit dhe jo per kompanine. ka prodhuar rezultate te konsiderueshme shume me terheqese per aksioneret se industri te tjera. pasqyron te dhena ne lidhje me nje grup te matesave te performances nga nje numer punonjesish. dhe te gjitha termave te shperblimeve Qeverisja e korporates Vleresimi dhe Komiteti i Kompesimit vlereson punen e CEO-se para se kompensimin e tij per ate vit fiskal qe Komiteti i Kompensimit te GS te percaktoje merr ne konsiderate rezultatet nga procesi "360-gradesh" i feedbackut. Vota Keshilledhenese mbi Parimet e Kompensimit te kompanise dhe Kompensimin e NEO-t e GS. Pasqyra e veprimeve te Programeve te Kompensimit Menaxhimi dhe Komiteti i Kompensimit te Goldman Sachs shqyrton programet te kompensimit per te vleresuar nese ato jane te pershtatshme dhe per te permbushur objektivat e kompanise. duke perfshire shumat e paguara ne CASH kundrejt shperblimeve te bazuara ne aksione. 103 . Terheqja dhe mbajtja e Talenteve tregon se eshte nje biznes i orientuar nga kapitali njerzorGoldman Sachs vepron ne nje industri teorientuar nga kapitali njerezor dhe te nxitur per te konkurruar per talentin me te mire ne dispozicion ne nivel global.Qeverisja e Korporatave 2010 Komiteti i Kompensimit. Komiteti i Kompensimit miraton kompensimin per CEO-n dhe NEOt e tjere. miraton strukturen e kompensimit. Komiteti i Kompensimi gjithashtu mban nje konsulent te pavarur kompensimi. per te ndihmuar ate ne shqyrtimin e programeve te kompensimit. Aksioneret do te kene njevote keshillimore mbi parimet e kompensimit dhe ne kompesimin fiskal te vitit 2009 per drejtuesit ne Takimin Vjetor te Aksionereve. Goldman Sachs gjeneroi para taksave nje marzh mesatar fitimi prej 29% midis viteve 2000 dhe 2008 duke qene me i miri ne gjithe sektoret ne Fortune 500 (grafiket e performances). me te cilen Goldman Sachs afersisht manaxhon. Modeli i bisneseve te sherbimeve institucionale financiare.

Me te detajuar kompesimet per vitet 2008 dhe 2009 jepen ne tabelat 6. EPS.9 sipas 3-mujoreve. Goldman ka qene ne qender te nje debati publik rreth asaj se si bankat sa duhet te paguaje ne prag te krizes financiare 2008.BVPS gjate dekades se fundit.". Ajo kerkoi te ndaloje ndarjen afersisht te 47% te ardhurave neto nga fitimet e Goldman per vitin 2009. kompesimi i bazuar ne aksione te cilat mbahen per nje kohe te gjate si dhe jane subject i clawback. Zedhenesi i Goldman-it Ed Canaday tha: "Ne besojme se padia eshte teresisht pa merita. Padia eshte e ngjashme me nje tjeter te ngritur ne te njejten gjykate ne janar nga Autoriteti iTransportit te Pensilvanise Juglindore. per nje raport 36 %kompensim.Avokateve ne Shtetet e Bashkuara kishin parashikuar nje vale e veprimit juridik 104 . Banka gjithashtu tha se bordi i saj hodhi poshte kerkesat e disa aksionareve per te hetuar pagesa te koheve te fundit te paguara dhe te shperblej me pagesa te tepruara. ose SEPTA. ndersa pranoi se mund te perballet me "publiciteti negativ" nga portretizimi mediatik. me teper se sa aksioneret. si kompensim per ekzekutivet. duke krijuar vlere per aksioneret. qe mbikqyr tranzitet publike ne zonen e Filadelfias. Goldman Sachs eshte hedhur ne gjyq dhe prej fondeve te medha Goldman Sachs Group Inc eshte hedhur ne gjyq nga nje fond i madh pensionesh qe e akuzoi banken e investimeve te Wall Street reth mbipagesave te ekzekutiveve dhe drejtuesve te saj. Fondi i Puntoreve te Bashkimit Delaware.8.Qeverisja e Korporatave 2010 Duke mbajtur nje raport te larte ne strukturen e kompesimit te drejtuesve.7."Padia gjithashtu deshiron qe Shefi Ekzekutiv Lloyd Blankfein dhe manaxheret e tjere. Ne kete menyre GS ka aritur vleren me te madhe mesatare vjetore te kthimit ROE. pavaresisht nga postimi i nje fitimi rekord. pas marrjes miliarda dollare nga parate e paketave te shpetimit (bailout) Goldman tha se do te ve kapak per shpenzimet e kompensimit per vitin 2009. duke thene se nje shperndarje e tille " eshte nje dem shume i madh per kompanine. do te jene pergjegjes per kontributet bamirese qe Goldman eshte duke bere si nje apologji per aktivitetet e saj. Per opsionet e aksioneve dhe aksionet e kufizuara pati nje zgjerim ne kohe te kufizimit per transferim ne cash. Nderkombetar Electric ngriti padi ne Gjykaten te kancelarise se duke kerkuar te rimarre parate prej kompanise ne emer te aksionareve te tjere. Goldman Sachs nxiti drejtuesit me shume drejt performances.

24 milione $0 $ 3.136 $4. kompania ka kaluar disa raunde te shkurtimeve te vendeve te punes.931 $2. avokatet ishin duke per investitoret qe kane humbur parate ne produktet Abacus te Goldman qe te bashkohen ne nje veprim te mundshem ndaj bankes.75 Page baze per 2009 Cash Bonus Aksione Grante dhe obligacione Te tjera Sanjay Jha iu bashkua Motoroles ne gusht. bashke-CEO i “Motoroles” Kompensim gjithsej: Bonus: Aksione: milione Per 2009 $ 11. ne perpjekje per te mbeshtetur perpjekjen e biznesit te telefonise celulare Motorola. Sanjay JHA.544 $905. Kush jane 5 ekzekutivet me te paguar ne bote? 1.708 Page per 2008: $ 484.769 $836. perfaqsuesi ligjor i Connecticut.6 Ekzekutivet me te paguar ne bote 2.356. Martin Waller 2. nje firme e klasit te veprimit.1 Ekzekutivet me te paguar me performance te larte.Qeverisja e Korporatave 2010 naten e fundit ne prag te ngarkimit prej $ 1billion te mashtrimit ngritur kunder Goldman Sachs nga SEC Richard Blumenthal.000 $359.004. tha se ai kishte filluar nje shqyrtim te rastit." Ne fundjave. tha: "Ne jemi duke hetuar te tjera obligime te huave te kolaterizuara te tregtuara nga Goldman Sachs ne te cilat Goldman ose persona qe veprojne ne interes te Goldman hodhen duke vene bast ndaj letrave me vlere te sigurimeve qe Goldman shiti per klientet e tij.6 milione $8.096 Grante & obligacione:$ 6.462.6."Christine Seib ne New York. ndersa pergatitet per shitjen si nje 105 . Keller Rohrback. Qe atehere.615 Perfitime te tjera: $ 412. "Nje çeshtje kyçe eshte nese kjo eshte nje incident i izoluar apo pjese e nje modeli te bankave te investimeve duke inkluduar me fondet mbrojtese per qellim qe te futeshin ne rezerve letrat me vlere qe ata krijuan dhe i shiten te gjuajtur investitore te paqellimte. joshur nga rivali Qualcomm.

CEO-t e tij thane se ata do te duhej te shkurtonin pagat e tyre me 25%.000 $1.4 milione Qe kur mori persiper funksionin me te larte Disney ne 2005. Vitin e kaluar vazhdoi periudha e saj e trofese.9 milione Page per 2008: $ 2 milione Perfitime te tjera: $ 773.4 milione Kompensim gjithsej: $ 84.946 FYE 5/31/09 Themelues i Oracle Larry Ellison eshte nje person i perhershem. ne listen e top-paid CEOs: Ai ka grumbulluar nje shume rreth $26. qe kur ai krijoi kompanine.000. 3.421. kohet e fundit ka filluar leshimin e dividenteve ne cash per aksionaret. CEO i “Oracle” Page per 2008: $ 1 milion Perfitime te tjera: $1.1 milione Bonus: $ 14 milione Aksione: $ 5. Por sikurse recesioni merr tarifen e vet mbi shpenzimet e konsumatoreve. qe arriti ne total 24.5 miliard dollare. duke gelltitur sistemet rivale BEA per $8. Robert Iger. Por dy burrat do te shohin pagat e tyre te tkurren ne 2009: Pasi Motorola ngriu pagat e punonjesve dhe kontributet e planit te pensionit ne dhjetor. Iger ka bere riorganizimin e biznesit. Disney eshte gjithashtu duke 106 .759 Paga Bonus Aksione Grante dhe Obligacione Te tjera $1.493.000 $3.501. 2.8 milione Aksione: $0 Per 2009 $84. dhe ndersa ka luftuar ne disa drejtime per te rritur fitimet e saj. ne tre dekada.6 miliard dollare ne aksione te Oracle. kishin nje pakete kompensimi per 2008.090 Grante & obligacione:$ 28.586. Jha bashke-CEO ne Motorola me Gregori Braun.2 milione $.813 $0 $78. Larry ELLISON.Qeverisja e Korporatave 2010 kompani te divizionit te telefonise celulare.6 milione Bonus: $ 10. CEO i “Walt Disney Co” Kompensim gjithsej: $ 51.5 milione Grante & obligacione: $71. Oracle po i shpeton recesionit me mire se shumica e kompanive te teknologjise. duke kapur deri Filmat “Pixar” dhe krijuar ekskluzivitetet e kompanise.

Amex njoftoi planet per te zvogeluar fuqine punetore te saj nga 10%.8 milione Page per 2008: Perfitime te tjera: Grante & obligacione: $ 958.000 $5.639 Paga Bonus Aksione Grante dhe Obligacione Te tjera $1. Jo shume kohe pas deshtimit te Lehman Brothers. CEO i “Citigroup” Kompensim gjithsej: $ 38.617.079 FYE 12/31/09 5.1 milione Aksione: $ 9. Per 2009 Paga Bonus Aksione Grante dhe obligacione Te tjera $21.7 milione American Express pati nje periudhe rritje te madhe ne mes-viteve '90.637 $980.000 $0 $3.8 milione Bonus: $ 6. Kenneth Chenault.006 $3. dhe te ardhurat e Amex moren nje renie te thelle.5 milione Page per 2008: Perfitime te tjera: Grante & obligacione: $ 1.193 $ 8.4 milione 107 .Qeverisja e Korporatave 2010 ndjere shtrengimim: aksionet e saj jane duke u tregetuar ne nivelet me te uleta ne gjashte vitet e fundit. dhe kjo shnderrohet ne nje Bank Holding Company.985. CEO i “American Express” Kompensim gjithsej: $ 42. rane 10% ne tremujorin e fundit te vitit 2008.2 milione $ 24.038.3 milione $ 1. Vikram Pandit.578.940. duke lejuar aksesin per miliarda ne fondet e planit bailout te qeverise. por drejtimi permes renies do te jete nje sfide e frikshme.598. Per 2009 $16.260.333 $ 16.462 $9.601 FYE 9/30/09 4.471 $2. Shpenzimet e kartembajtesve te Amex.450.402 $741.201.923 $10.2 milione Bonus: $0 Aksione: $ 28.

dhe doli me nje liste prej pese drejtuesish e ekzekutivesh qe i quajti "Highest Paid Performers keq" te vitit 2008. me nje page baze prej $ 1. Ne te njejten kohe. per te marre vetem 1 $ ne paga dhe asnje bonus.5 milion. Per 2009 Paga Bonus Aksione Grante dhe Obligacione Te tjera $128. keto pese CEOs ndihen ende mire. si edhe perfitime te tilla.750 FYE 12/31/09 2.000 kompani publike tregetare. si perdorimi i nje avioni te korporatave. Vikram Pandit. nje raport i ri nga firma kerkimore per shpeblimet The Corporate Library ka renditur pese CEO si "Highest Paid-Worst Performers. bonuset dhe aksionet te pakten $ 30 million. per vitin e fundit.duke perfshire pagen baze. Kete vit. te cilat nuk do te jene shume te vlefshme. ne qofte se ai nuk mund te ndryshoje krejtesisht luften midis gjiganteve te sherbimeve financiare. nje CEO duhet te kishte te ardhurat gjithsej te realizuara .Qeverisja e Korporatave 2010 Shumica e pagesave te 2008-es.001 $0 $0 $0 $3. shqyrtoi te dhena nga 2.8 milion qe ishte vitin e kaluar.2 Ekzekutivet me te paguar me performance te ulet. Paketa e tij kompensimit. 1 Michael Jeffries. perfshin nje bonus qendrimi prej 6 milione dollare projektuar per ta mbajtur ate ne bord. nderkohe qe kompanite e tyre po lekunden. gjate pese viteve te fundit. Per te bere listen. Ndersa Ceo-t e bankave jane fajesuar shume per shperblime ne cash apo aksione. sipas Corporate Library. Pandit ka njoftuar planet. duhet te ishte nen performancen e rivaleve dhe perfaqesuesve te tjere te S & P 500.6." Pavaresisht tronditjes financiare te vitit te kaluar.751 $125. Corporate Library. 108 . çmimi i aksioneve te kompanive qe mbikqyri. nje kompani kerkimore ne fushen e qeverisjes se korporatave. kane qene nga aksionet dhe opsionet. Abercrombie & Fitch Abercrombie's Michael Jeffries i ishte dhene kompensim total prej $ 71. per CEO-n e Citigroup.

prej $ 40. Pavaresisht nga nje tronditje e tille. u fundosen 63% vitin e kaluar. CEO i kompanise mori nje kompensim total prej $ 38. erdhi nga vlera e realizuar mbi opsionet e aksioneve. Pra. ata jane ende te vlefshme. se kompensimi gjithsej i Faracit ishte $ 13 milion dhe se Corporate Library. pavaresisht nga fakti se vlera e aksioneve te kompanise. prej $ 7.6 million te James Steeart. (tabela11) 3 Brian Roberts." Ndersa sipas kompanise praktikat e kompensimit te ekzekutiveve te saj. Sipas Corporate Library." 4 John Faraci.2 milion.4 million nen nje plan nxites jo-kapital.027 $ dhe nje bonus shume te konsiderueshm. per gjashte vite. (Tabela12) Comcast tha ne nje deklarate se performanca e tij e 2008 ishte "e forte. prej 881. Faraci ka qene Drejtor Ekzekutiv. deri sa marreveshja te mbyllet ne fund te vitit 2009. u pergjysmua ne vitin 2008. Comcast Corp Comcast CEO Brian Roberts ka marre nje kompensim total. Steeart iu dhane ato opsione me shume se pese vjet me pare. per $ 5. pavaresisht se ishte nje nga mjediset me sfiduese ekonomike dhe konkurruese ne dekada.5 miliard dollare.8 milion vitin e kaluar. ne krahasim me nje renie 38% ne indeksin S & P 500. 109 . e cila rezultoi ne nje jackpot $ 30 milion. BJ Services Company Pjesa me e madhe e te ardhurave te papritura prej $ 34.Qeverisja e Korporatave 2010 Corporate Library veren se Jeffries kompensohet me shume se grupi i tij i kolegeve (rreth 75% me shume se rivalet CEO) (tabela10) 2 James W. (Tabela13) International Paper deklaroi. nderkohe qe ai eshte ende duke punuar ne kompani. Roberts ka marre nje bonus "diskret" relativisht te vogel. International Paper Aksionet e Memphis. "gabimisht perfshinte" pagesat e pensioneve.7 million baze dhe mbi $ 22 milion. kompensimi John Faraci perfshinte $ 21 milion ne pagesat e pensioneve qe ai ka marre. jane "paralelisht ngushte me interesat e aksionereve" dhe nje "faktor i madh ne suksesin tone. Kjo perfshin nje rroge $ 2. BJ Services ishte siguruar muajin e kaluar nga rivali Baker Hughes. Steeart mbetet shef ekzekutiv. ne te ardhurat ne lidhje me opsionet e aksioneve. Stewart.

ishte drejtuar kryesisht nga nje Bonus $ 58.Qeverisja e Korporatave 2010 5 Eugene Isenberg. eshte bazuar tani me pak ne cash floe e kompanise. aksionet e kompanise se shpimit te naftes dhe gazit rane 51%. Kompensimi total per Isenberg. (Tabela14) Ne vitin 2008. Nabors Industries Me kompensim total prej $ 79. Gjate viteve. i cili ishte llogaritur bazuar ne nje perqindje te cash floe te kompanise.Nje zedhenes i Nabors tha se Isenberg. ne "bonuse totale" per Isenberg. kjo formule ka rezultuar in $ 625 milion. ka rinegociuar kontraten e tij kohet e fundit dhe se kjo formule e tij per shperblim. ne listen e 10 me te larte CEOs paguar.3 milion. Eugene Isenberg renditet e 8-ta. 110 . sipas Corporate Library.7 milion.

te cilet vendosin ne te njejten linje objektivat e ekzekutiveve me interesat e aksionereve.Qeverisja e Korporatave 2010 KAPITULLI III: ROLI I INFORMACIONIT DHE RAPORTIMIT FINANCIAR NE QEVERISJEN E KORPORATAVE. HYRJE Ne kete kapitull kemi vezhguar literaturat me te fundit ne lidhje me rolin qe ka transparenca e informacionit dhe raportimit financiar ne qeverisjen e korporatave. Me keshillimin dhe monitorimin e ekzekutiveve merret Bordi i Drejtoreve. por ata 111 . Diligjenca e tyre ne kete drejtim mund te rrjedhe pjeserisht nga stimujte konsiderueshme monetare qe perfitojne si anetare te bordit. Drejtoret e jashtem sjellin ne kompani ekspertizen e tyre te gjere ne fusha te tilla si menaxhim strategjik. Ceshtjet kryesore qe theksohen jane implikimet ne qeverisje te: asimetrise se informacionit mes menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem. operacione. 3. por ndoshta (edhe me e rendesishme) nga deshira per mbrojtjen e reputacionit te larte qe tashme kane krijuar. Per drejtoret e brendshem.1. dhe strukture organizative. Do te tregojme rendesine e transparences se raportimit financiar ne zvogelimin e konfliktit te agjencise ndermjet menaxhereve.Bordet e korporatave perbehennga drejtore te brendshem dhe nga drejtore te jashtem.Nder ceshtjet kryesore ne qeverisjen e korporatave eshte ndertimi i mekanizmave. qe jane drejtuesit e kompanise. sic jane kreditoret. Roli i informacionit ne strukturimin e bordit te korporatave. Informacioni luan nje rol kyç ne qeverisjen e korporatave. pritjet jane qe ata te jene shume me mirete informuar ne lidhje me aktivitetet e kompanise sesa drejtoret e jashtem. mekanizmave te ndryshme qe kane rol ne qeverisje dhe rolin e raportimit financiar. marketing. finance. drejtoreve dhe aksionereve si dhe ne zvogelimin e konfliktit te agjencise midis aksionereve dhe paleve jashtme kontraktore. Ata jane me te pavarur dheprtitjet jane qe te kene objektivitetit me te madh ne monitorimin e sjelljes se menaxhimit.

pasi rrit rrezikun eveprimeve impulsiveapo shkarkimeve. Ai eshte nefokus te shumeliteraturave teorike mbi qeverisjen e korporatave. si relzultat shume te kerkuar dhe per rrjedhoje te kufizuar ne kohen e tyre ne dispozicion. Bordi pra. te paturit e nje bordi te madh ne krahasim me nje bord te vogel. Nese bordi behet teper kureshtar dhe fillon te pyese per çdo gje qe ben drejtimi. dhe ndermjetes te tjerendihmojne drejtoret e jashtem ne kete aspekt). Rrjedha e informacionitndermjet drejtorevete brendshem dhe te jashtem nuk eshte i parendesishem. shume shpejt do te mbetet jashte informacionevekritike. rregullatoret. aido deshiroje te mbaje bordin te informuar ne rast se hasen ngjarje negative.” Kompromiset per mbajtjen e drejtoreve te brendshem apo jashtem. duhet ta lere menaxhimin te kete liri ne shkembimin e informacionit. Sipas tij. kane qene objekt i nje sere kerkimeve gjate disa viteve te fundit. "te marresh informacion kerkon marredhenie mirebesimi me menaxhimin. Nuk mund te presesh nga nje drejtor i jashtem te investoje kohen dhe gjithe perpjekjet e nevojshme per tu informuar sa ekzekutivi ikompaniseqe drejton. Te kesh nje bord te keq-informuar nga ana tjeter eshte keq dhe per vete menaxhimin. analistet. 711-712) ofron perkufizim interesant per problemet ne rrjedhjen e informacionit mes drejtimit dhe bordit. Drejtuesit e jashtme duhet te mbeshteten keshtu ne nje mase te madhe tek informacioni i servirur ngaekzekutivet. ne qofte se mendojne se mund ta perdorinate per disiplinimin e ekzekutiveve apo per te marre perfitime personale. Keshtu. Drejtoret e jashtem jane zakonisht persona me cilesi dhe aftesi profesionale te larta. avantazhi kryesor i drejtoreve te brendshemeshte disavantazhi kryesor i drejtoreve te jashtem: veçanerishtkjo ne kostot diferenciale dhe ne veshtiresineper te krijuar sigurine se ekzekutivi ka informacione tesakta e te mjaftueshme per marrjen e vendimeve.per t'i pajisur me informata te nevojshme per te arritur qeverisje efektive te korporates (edhe pse auditoret. Dhe vertete. Gjithnje e me teper ne literatura shqyrtohen menyrat me te cilat kompanite zgjedhin 112 . media. si dhe karakteristika te tjera te bordit dhe te struktures se komisionit. Holmstrom (2005. Menaxhimi do ta mbaje informacionin per vete nese i frigohet nje nderhyrjeje te tepruar te bordit. pra tek te njejtet ekzekutive qe ata monitorojne dhe keshillojne.Qeverisja e Korporatave 2010 gjithashtu mund ta mbajne per vetekete informacion. per aq kohe sa menaxhimi nukdo shqetesohet nga nderhyrjet e tepruar.

2) monitorimin e menaxhimit ekzekutiv Bashke me dimensionin e keshillimit. Bordi me vetem nje ose dy anetare nuk mund te kete shumellojshmerine e ekspertizave per te qeverisur ne menyre efektive ndersa bordi me pesedhjete anetare mund te kete probleme me koordinimin duke penguarkeshtu qeverisjen ne menyre efektive. ekziston dhe nje supozim i perbashket se kompanite me te medha dhe me komplekse kerkojne borde me te medha. Ekzistojne kompromiset per te patur nje bord te vogel apo te madh dhe per ta patur me shume sesa me pak drejtore te brendshemne bord. dhe. pa pasoja. te zvogelojne shpenzimet kontraktuale. dhe te bejne vendimarrje strategjike me te mire. Dy nga karakteristikat e qeverisjes me te studiuara jane madhesia e bordit dhe pavaresia e bordit. Hermalin dhe Weisbach (2003) dhe Adams. Bordi i perbere teresisht nga te brendshem nuk mund te jete efektive. dhe se si heterogjeniteti qe kompanite hasin ne konfliktin e agjensise pritet te jape rritje te heterogjenitet ne mekanizmat e qeverisjes qe kompanite perdorin per te zgjidhur keto konflikte agjencie. per shkak se ekziston mundesia qe atate unifikohen me njeri tjetrin. me nje grup te larmishem te drejtoreve te jashtem. Argumentohet se nje grup i madh qe ka drejtore te jashtem. Hipoteza ne lidhje me madhesine optimale te bordit dhe pavaresine e drejtoreve rrjedhin kryesisht nga literaturat teorike dhe empirike te cilat argumentojne se bordet sherbejneper dy funksione kryesore: 1) keshillimin e menaxhimit ekzekutiv. Hermalin dhe Weisbach (2009) vezhguan rruget teorike dhe empirike mbi rolin e bordeve te korporatave. i siguron menaxhimit keshilla me te mira qe vijne nga ekspertiza me te gjere (por duke pranuar se ka kosto te marrjesse informacionit dhe kosto te konvertimit te ekspertizes se tyre te pergjithshme ne njohuri specifike per kompanine.) 113 . ndersa bordi pa te brendshem nuk mund te jete efektive sepse ky bord ka kufizime ne te kuptuarit e kompanise qeqeverisin dhe kjo asimetri ne informaicon nuk eshte gje e lehte.Qeverisja e Korporatave 2010 mekanizma te qeverisjes qe te ndihmojne vendosjen ne te njejten linje te menaxhereve me aksioneret.

duke vendosurkeshtu kufizime ne madhesine efikase te bordit. ndihmojne ne vendim-marrje efektive. per kompanite e medha dhe me fitime te larta qe kane prirjen te shihen nga menaxheretedhe ne kuader te perfitimeve me te medha personale. hidhen shpesh hipoteza te cilat theksojne se si informacioni dhe mjedisi operativ ndikojne ne kostot e monitorimit dhe ne perfitimet qe kane strukturate caktuara te bordit. do te kerkonte nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem. dhe seata deshirojne te mbrojne fitimet e tyre private. dhe jo stabel. Megjithate. avantazhi ne informacion i tebrendshemve krahasuar me te jashtmit mund te pengoje rolin keshillimor te drejtoreve te jashtem dhe te çoje ne nje perqindje me te madhe te drejtuesve te brendshem (psh. Me tej. jane me te veshtira dhe kane me shume kosto per tu monitoruar. Ne lidhje me funksionin e monitorimit qe ka bordi. pasi kjo tregon pavaresise nga Drejtori i Pergjithshem CEO. kostot e koordinimit per anetar shtese mund te jene me te larta se perfitimet shtese per anetar. argumentohet se kompaniteqe operojne ne mjedisebiznesi te zhurmshme. kompanite qe karakterizohen nga asimetri e madhete informacionit mes menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem pritet te kene nje perqindje me te larte te drejtoreve te brendshem. te cilet presupozohet do monitorojne me mire. Drejtoret e brendshem Drejtoret e brendshem jane ne ndihmojne ne edukimin e anetareve te mungesete jashtem ne lidhje me aktivitetet e kompanise. Me tutje. Drejtoret e brendshem. Gjithashtu. dhe Naveen. 2008). me kosto te uletakoordinimi jane me ne gjendje per te monitoruar me me pak shpenzimekompanite me rritje te larte. me investime te konsiderueshme ne Kerkim e Zhvillim. Bordete vogla. aktive jo-materiale. kerkojne shume njohuri specifike te cilat jane te nevojshme qemenaxhimi te keshillohet ne menyre efektive. meqenese eshte e kushtueshme per drejtoret e jashtem qe te marrin informacionin e nevojshem per te monitoruar ne menyre efektive menaxheret. te tilla si kompaniteme rritje te larte. kompaniteme mundesine investime tekonsiderueshme dhe ne investimekomplekse. ata kane mundesi me 114 . Se fundi. Ne menyre te veçante.Ne keto kushte. (Fama dhe Jensen. nga ana tjeter. Daniel. pasi ata jane nje burim shume i cmuar ne lidhje me informacionet specifike per kercenimet apo shanset dhe mundesite qe shpalosen.Qeverisja e Korporatave 2010 Nje bord i madh merr persiper relativisht nje numer me te madh detyrashdhe angazhimesh neperkompaniate medha e komplekse. konfliktme monitorimin. pasiqe drejtoret e jashtem janeme mire te informuar. shih Coles. 1983).

115 . si drejtoret e brendshem. Engel dhe Smith (2004. Argumentet e mesiperme te çojne ne nje parashikim te pergjithshem se kosto per te pasur te jashtmit ne bord. atehere te brendshmit mund te ngurrojne per te ndare informacionin e tyre me drejtoret e jashtem (Adams dhe Ferreira. studiuesit nuk mund ta vezhgojne dot asimetrine e informacionit midis menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem. Veme re gjithashtu se hipoteza e pershkruar me siper. Shembuj te tille perfshijne matje te ndryshme e shkalles se rritjes se opsioneve ne investime (p. etj). 179) permbledhin me qarte kete perkufizim. te jashtmit do te sjellinpavaresi dhe perspektiva te tjera te vendimmarrjes..Qeverisja e Korporatave 2010 efikase per te keshilluar CEO. qofte menaxheret por dhe drejtoret e bordeve mund perballen me pasiguri te pergjithshme ne lidhje me kompanine. “Nje pyetje e rendesishme rreth perberjes se bordit. investime kapitale.. ka te beje me asimetri te informacionit midis menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem. Me fjale te tjera.sh. Me tej. Chen. ose thjesht pasiguria e pergjithshme per nje kompani. dhe aksioneret do te preferojne qe bordi te perbehet kryesisht (ose plotesisht) nga drejtore te jashtem. 2007).shpenzimet per kerkim zhvillim. drejtoret e jashtem pa dyshim do te kene disa informata. Anetaret e brendshem jane me te informuar ne lidhje me projektet e kompanise. ka te beje me kombinim ideal te anetareve te jashtem dhe te brendshem. mirepo kjo pasiguri nuk duhet perkthyer si asimetri ne informacionmidis menaxhereve dhe te jashtmeve (ose me investitoret). por kane mundesine te shtremberojne stimujt qe rrjedhin nga mungesa e tyre e pavaresise nga CEO I kompanise. asimetri informacioni midis investitoreve. Bushman. zvogelohet nga aftesia e drejtoreve te jashtem per te marre dhe per te asimiluar informacionet e drejtoreve te brendshem. nese drejtoret e jashtem mund te informohen ne menyre te barabarte. Per kete arsye ata duhet te ndertojne modeleqe ndihmojne ne studimin e asimetrise. ne krahasim me asimetrine e informacionit midis menaxhereve dheinvestitoreve te huaj. atehere. te cilat pjesa me madhe e investitoreve nuk i kane. risku i paqendryeshmerise se çmimit te aksioneve).sh. Per shembull. Nga perspektiva praktike. Anetaret e jashtem jane me te pavarur nga CEO i nje kompanie por jane potencialisht me pak te informuar ne lidhje me projektet e brendshme. apo matje te pasigurise ne mjedisin e biznesit (p. Ne qofte se nje bord i jashtem dhe i mire-informuar ka me shume gjasa per te nderhyre tek CEO per vendimet strategjike.

qe nje bord me nje perqindje te larte te drejtoreve te jashtem qeveris me mire se nje bord me nje perqindje me te ulet te drejtoreve jashtem. Apo mendimi qe nje bord me 100% drejtore te jashtem. Kur nje kompanie eshte e karakterizuar nga asimetria e informacionit te larte. theksojme se diskutimiyne per nje lidhje te pritshme pozitive ndermjet transparences se informacionit dhe perqindjes se drejtoreve te jashtemeshte e ndryshme nga pikepamja e gjetur shpesh ne literature. Qe nga 2004. ndersa nga 2004. qeveris me mire se sa nje bord me 70% drejtore te jashtem. shkallen e ndryshimitqe menaxheret jane ne pozite per te marre informacione. keto modele. ne pergjithesi nuk mund te vecojneasimetrine e informacionit midis menaxhereve e drejtoreve dhe midis menaxhereve e investitoreve. Pjesa me e madhe e bordeve perbehet nga nje shumice e madhe e te jashtmeve (ne fakt shumicae thjeshte e drejtorevete jashtem eshte kusht i nevojshem per tu listuar ne NYSE dhe NASDAQ). Linck (2008) verteton qe ne nje moster te gjere te kompaniave ne mes 1990 dhe 2004. Per te kunderten.Qeverisja e Korporatave 2010 Edhe pse keto modele kane gjasa qe te gjejne variancen. ne menyre te pakushtezuar. bordi tipike perbehej nga afersisht 66% drejtore te jashtem. gjen qe numri mesatareshte afersisht shtate ose tete per bord. i cili ne menyre te pakushtezuar do te qeverise me mire se nje bord me 40% drejtore te jashtem. Linck (2008) nuk gjeti ndonje trend per periudhen 1990 ne 2004 por. qe nuk jane lehtesisht te njohura nga bordet apo investitoret. atehere ne nje bord me nje perqindje te larte te drejtoreve te jashtem ka te ngjare te mungojne te dhenat e nevojshme per te qeverisur ne menyre efektive. perqindja tipike e te jashtmve ishte rreth 60% -65%. Lehn (2008) gjen se per periudhenkohore 1935-2000 madhesia e bordit eshte rritur gjate periudhes 1935-1960 dhe pastaj ka rene gjate periudhes 1960-2000 duke perfunduar me nje madhesi bordi ne 2000 edhe me te vogel se ne 1935. 116 . Lehn (2008) tregon trendin ne renie te perqindjes se drejtoreve brendshem gjatenje periudhe te konsiderueshme kohore nga 1935 ne 2000. drejtuesit e brendshem dominojne (afersisht) 10% te bordeve. per perqindjen e drejtoreve te jashtem ne bord. Kjo shifer eshte rritur vazhdimisht me kalimin e kohes: ne 1990. kjo perqindje duket se ka arritur ne rreth 70%. Ne fund. dhe se renia me e madhe ka ndodhur gjate tri dekadave te fundit te kesaj periudhe qe u mor ne shqyrtim.

asimetrite e informacionit. 2003). Linck (2008) tregon qe kompanite e vogla pergjithesisht kane nje perqindje me te vogel te drejtoreve te jashtem krahasuar me kompanite e medha (respektivisht nje mesatare prej 58% dhe 73%. Ne secilin nga keto dy rastet e fundit. Perveç variacioneve te perkohshme ne karakteristikat e bordit. dhe se pritet qe kjo te nxise kompanitedhe / ose rregullatoret te kerkojne nje sistem raportimi financiar te permiresuar. dhe drejtoret e jashtem jane shtuar ne borde per te rritur monitorimin e mjedisin te informacionit dhe per te reduktuar ne menyre aktive. Arsyet per ndryshimetme kalimin e kohes ne strukturen e bordit. Prandaj. Nje alternative e trete eshte se tendenca ne rritje e numrit te drejtoreve te jashtem rrjedh nga nje shqetesim ne lidhje me renien e cilesise se mjedisit informacionit te korporatave me kalimin e kohes. dhe ndryshimet aktuale ne mjediset e informacionit te korporatave perbejne nje teme interesante per kerkime ne te ardhmen. mbase rritja e drejtoreve te jashtem eshte per shkak te presionit te rregullave. kjo mund te jete arsyeja qe cilesia e mjedisit te informacionit te korporatave eshte permiresuar me kalimin e kohes (per shkak te disa prirjeve ne karakteristikat e kompanive. Gjithashtu eshte e mundur qe veprimet rregulluese. te dyja kompanite dhe drejtoret e jashtem duhet ta kuptojne se nje mjedis me transparent i informacionit eshte thelbesor per drejtoret e jashtem. standardet e kontabilitetit. kane shmangur ferkimet midis aksionereve (per çfaredo arsye) persa i perket deshirave te tyre rreth perqindjes se te drejtoreve jashtem. pse kjo tendence?A ka te beje kjo me ndryshimet ne mjedisin e informacionit te korporatave me kalimin e kohes? Siç u permend me lart. Specifikisht. gjate periudhes 1990- 117 .Qeverisja e Korporatave 2010 Rritja e perqindjes se drejtoreve te jashtem me kalimin e kohes perben nje zhvillim interesant per studiuesit e kontabilitetit. Nga ana tjeter. apo nje rregullore te tjetera qe jane ekzogjene per qeverisjen). duke zvogeluar keshtu asimetrine e informacionit dhe duke bere te mundur qe kompanite te kene tendence te ftojne me shume drejtorete jashtem per t'u ulur ne bord. per te qeverisur ne menyre efektive. qe rrjedhin nga nje besim (te justifikuara ose jo) qe kompanite kane per te siguruar vendimmarrje shoqerore optimale nga bordet (McConnell. ka edhe variacione nderseksionale ne madhesine e bordit dhe pavaresine e bordit. drejtoret e jashtem kerkojne nje mjedis transparent informacioni per te qeverisur ne menyre efektive.

Qeverisja e Korporatave 2010 2004). ose Q-ja e Tobin.000 kompani per vitet 1990-2004. vertetohet nje lidhje negative nder-sektorial mes kostove informative dhe numrit te drejtoreve te jashtem. Linck (2008) shqyrtojne hipotezen se drejtoret e me shpenzimet e marrjes dhe perpunimit te informacionit. madhesia ekompanive. Boone (2007). ne njohuri specifike per kompanine. disa studime kane shqyrtuar disa hipoteza. Asnje konvergjence te ngjashme nuk eshte gjetur ne lidhje me raportin e drejtoreve te brendshem. dhe gjithashtu priren te kene bordet me me pak drejtore se kompanite e medha (perkatesisht gjashte dhe dhjete drejtore). dhe asimetria e informacionit (dhe ne pergjithesi veshtiresia per monitorim) matet ne keto studime duke perdorur modele te ndryshme. Ne veçanti. qe sugjeron se kompanite kane konverguar disi ne preferencat e tyre lidhur me numrin e drejtoreve ne bord. per shembull. risku i kthimit te aksioneve. te tilla si raporti i tregut me ate te librave kontabel. Neper shume kerkime dhe deshmi empirike mbeshtetet ideja se perqindja e drejtoreve te jashtem eshte me e vogel ne kompanite me asimetri informacioni me te madhe midis te brendshmeve dhe te jashtmve. 118 . se kur drejtoret e jashtem hasin kosto te larta te marrjes dhe perpunimitte informacionit. dhe gabimet e analisteve ne parashikim. Lehn (2008) ka zbuluar se variacioni ne madhesine e bordit ne te gjithe kompanite ka rene nga 1935 dhe 2000. dhe mundesite jane me te pakta qe ata te ftohen per t'u ulur ne borde. per shkak te mundesise me te madhe te menaxhereve per nxjerrjen e perfitimeve private. Madhesia e bordit dhe perqindja e drejtoreve te jashtem ne kompanite e medha eshte ne perputhje me parashikimin. (Nenvijezojme jashtem perballen se ka disa rezultate te perziera ne kete literature. shpenzimet per Kerkim Zhvillim. numri i analisteve. duke i transformuar njohurite e tyre te pergjithshme. Shume literatura empirike studiojne lidhjen midis asimetrise se informacioneve specifike te kompanive dhe structures se bordit. dhe kane nje kerkese me te larte per monitorimin. ata jane te prirur te jene keshilltare me pak efektive. se kompanite e medha kerkojne nje game te gjere te ekspertizes drejtuese. Shpenzimet e blerjes dhe perpunimit te informacionit parashikohen te rriten me asimetrine e informacionit. Nga nje studim qe merr ne shqyrtim nje game te gjere prej 53.

Forma te renda te asimetrise se informacionit: Mashtrimet kontabile dhe Riparaqitjet. por ve theksin kryesisht ne rolin qe ka asimetria e informacionit ne formimin e qeverisjes. Keto rezultate sugjerojne se prania e drejtoreve te jashtem luan nje rol te rendesishem ne udheheqjen e firmes. ky eshte nje mjedis interesant. Ajo qe eshte me pak e kuptueshme. Do te kthehemi ne kete pike periodikisht gjate gjithe kesaj permbledhje.1. Ajinkya. Lehn et al. qe strukturat te ndryshme te qeverisjes do te plotesoje ose zevendesoje per njeri-tjetrin.1. Edhe pse nje model i tille padyshim ngre shqetesime serioze ne lidhje me mbijetesen. 3. te monitorojne dhe keshillojne. gjithashtu ata shqyrtuan edhe lidhjen midis asimetrise se informacionit dhe shperblimeve te CEO. te sakta. Ne ndryshim nga punimet e tjera te diskutuara me lart. dhe ndoqi evolucionin e strukturave te qeverisjes se tyre me kalimin e kohes. Boone (2007) dhe Lehn (2008) kryen nje seri kerkimesh. Keto parashikime jane edhe me specifike. ka relativisht pak kerkime mbi keto marredhenie. dhe me pak optimizem te bazuar kur firmat kane nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem.Qeverisja e Korporatave 2010 Cai (2009) gjithashtu shqyrton hipoteza te ngjashme me Linck (2008). Boone (2007) shqyrtoi nje moster te firmave IPO. Bhojraj. ata nuk gjejne deshmi te lidhjes midis perqindjes se drejtoreve te jashtem dhe autorizimeve per shpenzimet e drejtoreve te tille. Nje mundesi eshte se deklarimet e tilla mundesojne nje mjedis me transparent te informacionit qe i lejon drejtuesit e jashtem ne menyre me efektive te menaxhojne. dhe Sengupta (2005) dhe Karamanou dhe Vafeas (2005) dokumentojne qe firmat me nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem sigurojne te ardhurat me te shpeshta se parashikimet. Rezultatet e tyre jane pergjithesisht ne perputhje me parashikimet qe dalin nga monitorimi i drejtperdrejte me ane te nje perqindje te larte te drejtoreve te jashtem Edhe pse kjo nuk eshte per t'u habitur. per te shqyrtuar lidhjen midis asimetrise se informacionit dhe struktures se bordit. Perveç testimit per nje lidhje midis asimetrise se informacionit dhe struktures se bordit. (2008) shqyrtoi nje model per mbijetesen e firmave prodhuese gjate periudhes 1935-2000 dhe tregoi nje lidhje te anasjellte ndermjet autorizimeve te ndryshme per asimetrine e informacionit dhe perqindjes se drejtoreve te jashtem. ne te cilin mund te vezhgohen ndryshimet ne strukturat e qeverisjes me kalimin e kohes. eshte arsyeja pse drejtoret e jashtem jane te lidhur me dhenien e informacioneve shpjeguese te sakta dhe ne kohen e duhur. 119 .

Keshtu.Qeverisja e Korporatave 2010 Shprehi e shtremberimit ekstrem dhe asimetrise ne mjedisin e informacionit janerastet e mashtrimevekontabile (e cila dallon nga informacionet e paplota te raportimit financiar). shumica e drejtoreve tejashtemkane si kapital qe duhet mbrojtur reputacionin e tyre dhe se mashtrimet kontabile kane rezultuar te kene shume kosto ne reputacion. me perfitime minimale dhe kosto te konsiderueshme. Do ta diskutojme kete çeshtje me tej ne nenceshtjen 3. Perkundrazi. Meqenese drejtoret e brendshemjane zakonisht ekzekutivete firmes. nuk merr shperblime ne varesi te performances financiare te kompanise. dhe zakonisht nuk zoteron aksione te kompanise.$ 200. ku drejtoret e jashtem nuk jane ftuar te ulen ne bord (apo eshte zgjedhur te mos ulen ne bord) nese firma eshte e angazhuar per nje cilesi te larte te mjedisit transparent te informacionit. ka me shume te ngjare qe drejtoret e jashtem ndonjehere (per shkak te kostove te mbledhjes se informacionit) nuk mund te marrin informata te mjaftueshme per te zbuluar manipulimet financiare.2. dhe se ekzekutivet jane zakonisht pala ne dijeni te aktivitete te parregullta mashtruese te kontabilitetit. e rregullator. Megjithate. maredheniet rastesore mund te shpien ne drejtim te kundert.Ndersa drejtoret e jashtem duket sekane me shume gjasa te kenemotivim per te monitoruar dhe per teparandaluar aktivitetet e tilla.7 ne kontekstin e emerimit te eksperteve financiare si anetare te bordit. drejtoret e brendshem kane gjasa temos jenemonitorues efektiv. Prandaj. dhe ku nuk kate ngjare te ndodhin aktivitete mashtruese kontabile. Perveç se shtremberojne mjedisin e informacionit meane tete cilit drejtoret e jashtem marrin vendime. emerimi i njedrejtori te jashtem qe manifeston profesionalizem dhe etike te larte mund te veproje si nje sinjalper palet e jashtme ne lidhje me transparencen e mjedisitte informacionit te firmes. mashtrimet dhe anomalitene kontabilitet jane subjekt i kontrollit ligjor. eshte e veshtire te konkludosh pse nje drejtor i jashtem me vetedije do te mbeshteste menaxhimin ne manipulimin e informacionit financiar. 120 . menaxhimi Megjithate. por krahasuar me drejtoret e brendshem ata kane disavantazh mangesine ne informacion (dmth.000 .000). Lind natyrshem pyetja: Cfare stimujsh kane drejtoret e jashtem qete monitorojne aktivitetet e raportimit financiar tekompanive? Nje drejtor i jashtem merr nje pagesevjetore relativisht modeste ($ 50.

lidhje e cila qee paqarte. Dechow gjen se zbatimi masave shtrenguese te kontabilitetit SEC jane me te 121 . Dechow (1996). Dechow (1996) dhe Farber (2005) gjeten nje incidence te ulet te zbatimit te veprimeve kontabel SEC per firmat me nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem (nderkohe Dechow nuk gjen asnje lidhje te rendesishme mes raportitte drejtoreve te jashtem dhe madhesisese bordit). Sloan dhe Sweeney (1996). mund te çojne ne nje prirje me te madhe per parregullsi kontabile. Megjithate. nuk gjeten lidhje te rendesishme mes veprimeve shtrenguese dhe perqindjesse drejtoreve te jashtem. Agrawal dhe Chadra (2005) nuk gjeten asnje lidhje te rendesishme mes riparaqitjeve te fitimeve dhe perqindjesse drejtoreve te jashtem. emerimi i CEO si Kryetar mund te kete me shume te ngjare kur CEO ka krijuar nje reputacion (ose ka adaptuar mekanizmat e angazhimit) per te qene i dobishem me informacione te kualitetit te larte. ku Drejtori i Pergjithshem ka informacion te konsiderueshme private. megjithate. Beasley (1996). Deshmi empirike qe nxjerrin ne pah keto parashikime jane konfliktuale. firmat rrisin perqindjen e drejtoreve te jashtem. dhe sugjeron se si rrjedhoje e zbatimit teveprimeve shtrenguese kompanite do te permiresojne transparencen e tyre te informacionit duke lehtesuar (nxitur)shtimin e drejtoreve te jashtem. Gerety dhe Lehn (1997). kombinimi i asimetrise se larte teinformacionit mepushtetin e lartete CEO. dhe Agrawal dhe Chadra (2005) shqyrtuan lidhjen mes parregullsive te kontabilitetit me kombinimin e roleve te CEO dhe kryetarit ex ante. Farber (2005) konstaton se pas nje veprimi shtrengues te SEC. Siç u permend me lart. Nga ana tjeter. ne mjedisete karakterizuar nga asimetria e larte e informacionit. Me tej. Dechow. Beasley (1996) tregoi qe rastet e zbatimit te veprimeve shtreguese SEC (Securities and Exchange Commision) te kontabilitetit jane mete uleta ne kompanite me nje perqindje me te madhe te drejtoreve te jashtem. ai mund te jete efikas per ne kombinimin e roleve te CEO dhe Chairman(kryetarit).Qeverisja e Korporatave 2010 Evidenca empirike ne lidhje ne me strukturat e bordit dhe rastet e mashtrimeve dhe anomalive kontabile janete perziera. Se fundi. dhe Farber (2005) kryen studime te ngjashme ne lidhje me kete. Gerety dhe Lehn (1997).

marrja ne pune e audituesve me aftesi te larta profesionale.2. a mund te zgjidhet me ane te mekanizmave qe i sherbejne per te mbajtur informacionin privat (dmth. drejtoret e jashtem nuk kane nevoje ta marrin informacionin nepermjet kanalevepublikesiç jane raportet financiarete raportuara publikisht. sigurisht. dhe sigurimin e strukturave ekzekutive per te zgjidhur problemin e agjencise lidhur me informacionin. prezantimeve.Dhe. nje volum i konsiderueshem i informacionit transmetohet nga menaxheret te drejtoret e jashtem permes raporteve te brendshme. pyetja tjeter qe lind eshte: si menaxheret arrijne (ose si drejtoret e jashtme mund ti nxisin ata) qe te percjellin ne menyre te plote informatat ne lidhje meaktivitetet dhe gjendjen financiarete kompanise. Neper literatura kontabiliteti jane identifikuar disa mekanizma te tilla si: angazhimet per te raportuar ne kohe informacionine pergjithshem financiar. Kjo per shkak se drejtoret e jashtem meqenese nuk ka gjasa ta dine saktesisht masen e saktesise se informacionit. rregullatoret. 3. Ne nje sere aspektesh. angazhimet per te raportuar informacione me efekte negative ne pasqyrat financiare ne kohen e duhur. nxitja e investitoreve institucional apo kreditoreve si monitorues. ftesat ne bord drejtoreve te jashtem financiare. brendakompanise). pasi informacioni mund te perdorej ne dem te kompanisenga konkurruesit. Natyrisht. Do te diskutojme secilin nga keto mekanizma ne detaje me poshte. transferimi i informacionit privat midis bordit dhe drejtuesve nuk do te ishte i preferueshem qe te behej publik.Qeverisja e Korporatave 2010 shpeshta per kompanite ku CEO eshte edhe kryetar. Pra. por Beasley dhe Agrawal dhe Chadra nuk gjeten ndonje lidhje me peshe. dhe nga palete tjera. Nese themi se drejtoret e jashtem kerkojne cilesi te larte informacioni per te kryer monitorimin dhe rolin e tyre keshillues. ata kerkojne mekanizma qe do tu sigurojne atyre komoditetin qe mjedisi i informacionit eshte transparent. memorandumeve. Mekanizmat qe ofrojne nje mjedis informacioni transparent. etj 122 . lind pyetja nese zgjidhja e problemeve te informacionit asimetrik ndermjet drejtuesve te brendshem dhe te jashtem.

punen e dobet. investitore institucionale. informacione ne lidhje me projektet e pasuksesshme.Qeverisja e Korporatave 2010 Megjithate eshte e pamundur qe drejtoret e jashtem te mbeshteten vetem ne informatat e dhena nga menaxheret per te patur te gjithe informacionin e nevojshem per te kryer detyrat e tyre ne monitorimin dhe keshillimin e menaxhimit. menaxheret do te japin ato informacione qe ne fund te fundit jane relativisht te padobishme per te ndihmuar drejtoret e jashtem ne aktivitetin e monitorimit. shenimet shpjeguese publike kane besueshmeri me te larte ne krahasim me komunikimet private. 123 . Percaktimi i afateve kohore ne raportimin financiar ndihmon ne informacionin per qeverisjen e korporatave.. Dhe. bakshishet e konsumuara.sh. ata nuk do te shkembejne informacione me anetaret e jashtem te bordit qe jane ne dem te interesit te tyre (p. pale te tjera jashte bordit luajne nje rol ne qeverisjen e korporates (p. deklarimet publike shqyrtohen nga pale te tjera te jashtme si analistet dhe shtypi i biznesit te cilet shqyrtojne ne detaje ne rast se ekzistojne deformime te ndryshme ne informacion. Me fjale te tjera. parregullsite ne kontabilitet). edhe pse menaxheret ka te ngjare qe te ndajne nje sasi te konsiderueshme te informacionit me drejtoret e jashtme. tregu per kontrollin e korporatave. Siç u diskutua me lart (dhe si do te diskutohet me poshte).sh. pjeserisht per shkak se deklarimet te tilla jane subjekt i kontrolleve e rregullaveshteterore dhe zbatimeveligjore por dhe raportimet financiare jane ne mbikeqyrjen audituesve.1. Per me teper. marrin nje rol te rendesishem dhe bindesne qeverisjen e bordit sistemet financiare dhe te kontabilitetit. Ne kuder te ketij shqetesimi te selektimit e filtrimit te informacionit qe bejne menaxheret. Se fundi. Siç eshte permendur dhe nga Bushman (2004). dhe tregjet e punes).2. dhe keto pale kerkojne shpalosje publike ne menyre qe te monitorojne ne menyre efektive kompanine (keto pale nganjehere mund te lidhen direkt me anetaret e jashtem te borditne rolin e tyre monitorues). 3.. Si konkluzion iargumentevete ndryshme me lart del qe roli i raporteve financiare ne qeverisje eshte ne fund te fundit nje çeshtje empirike. ekziston konflikti i agjencise mes menaxhereve dhe aksionereve ku menaxheret kane nxitjeper ndermarre veprime qe nuk jane ne interesin me te mire te aksionereve. Edhe keto pale te tjera te jashteme e kerkojne informacionin ne kohe dhe te sakte qe te bejne vleresime dhe te lidhin maredhenie kontraktuale efikase me kompanine.

Raportimi financiar ne pergjithesi. cilesisese kontabilitetit etj). dhe vecanerisht ai i pasqyres se te ardhurave kane potencialin per te permbushur keto nevoja. pritet qe dhe efekti i industrise dhe efektet specifike te menaxherevete kene ndikim ne keto matje. Pra mund te gjejme nje lidhje pozitive mes numrit te drejtoreve te jashtem dhe cilesise se larte te raportimit financiar (psh. dhe kjo do te kerkonte nje perqindje me te madhe te anetareve te jashtem te borditper te monitoruar menaxhimin ne vendosjen e parametrave per afatet kohore te fitimeve. kompanite qe kane rritje te larte ne nje mjedisekonomik te paqendrueshem mund te kete fitime me te ulta. Kur studiuesit masin ne konsiderate aspekte te ndryshme te mjedisit te informacionit (p. duke aplikuar asimetri te ulet te informacionit). Qe kjo te ndodhe. Per shembull.sh. kjo nuk do te thote se aty ekziston nje asimetri informacioni. Keshtu te dhenat financiare si fitimet nuk 124 . nese nje kompanie jep fitime te ulta. se si edhe kur ka transparence te ulet anetaret e jashtem te bordit mund te jene efikas ne monitorim. ne kuader te hipotezes se dyte. Eshte me rendesi te shikohet. argumentet torike qe permendem treguan se drejtoret e jashtem do te jene efektive vetem nese kompania qe qeverisin eshte e angazhuar te kete nje asimetri te ulet te informacionit mes te brendshmeve dhe te jashtmeve. Nga ana tjetertransparenca e ulet mund tenxise konfliktin e agjencise midis aksionereve dhe menaxhereve. dhe qe ketej te vazhdojne te kryejne me efikasitet rolet e tyre monitorues dhe keshillues. Ne kete rast. Keshtu. Me fjale te tjera. ne menyre qe ti ndihmoje ata ne permbushjen e pergjegjesise se per monitorimin dhe keshillimin e menaxhereve. lidhja negative midis fitimeve dhe numrit te drejtorevete jashtem duhet te jetee perkohshme. nje mundesi eshte kur transparenca e ulet eshte "e korigjueshme" dhe se vete drejtoret e jashtempunojne per ta permiresuar kete transparence.Qeverisja e Korporatave 2010 Bushman (2004) ve re se drejtoret e jashtemkerkojne te marrin informacionin ne kohe. Ndoshta si rezultat i ketyre hipotezave konfliktuese Bushman (2004) deshtoi ne gjetjen e nje lidhje te forte mes fitimeve dhe perqindjes ne bord te drejtoreve te jashtem (edhe gjithashtu deshtoi ne gjetjen e nje lidhje mes fitimeve dhe madhesise se bordit). Te ndertosh nje hipoteze qe lidh drejtperdrejte percaktimin e afateve kohore te raportimeve financiare me strukturen e bordit nuk eshte e lehte. edhe kur menaxheret bejne maksimumin per te mos ndare informacionet private.

Qeverisja e Korporatave 2010
mund te jene nje perqasje e mire ne shpjegimin e asimetrise mes menaxhereve dhe drejtoreve te jashtem.

3.2.2. Drejtoret e jashtem si nje mekanizem per te zbutur konfliktin e agjencise me kreditoret dhe palet e tjera kontraktuese. Nje aspekt interesant i studimit te Carcello dhe Neal (2000) dhe (2003) eshte koncepti se drejtoret e jashtem mund te konsiderohen si nje mjet angazhim ex anteperkundrejtbonove dhe joex post. Siç u permend me lart, aksioneret kane potencial per te rritur vleren e kompaniseex antenepermjet mekanizmave qe do te maksimizonin interesat e aksionereve te tjere kur vendimet merren nga kompaniex post. Argumentet dhe gjetjet ne studimet e Carcello dhe Neal jane ne perputhje me argumentet nga Fama dhe Jensen (1983) te cilat percaktojne se drejtoret e jashtem kane si kapital reputacionin. Kjo permireson monitorimin dhe i kufizon ata per te ndermarre veprime oportunistike ex post ne lidhje me raportimin financiar qe marrin aksioneret dhe palet e tjera, te tilla si mbajtesit e obligacioneve, punonjesit dhe furnitoret. Ne te njejten kohe, drejtoret e brendshem, shumica e te cileve jane drejtuesit e firmes, mund te kete veshtiresi te medha per te bindur palete interesuara qe menaxhimi nuk do te shtremberoje raportet financiare ne shtete te caktuara te botes. Drejtoret e jashtem, aksioneret, dhe palet e tjera te jashtme jane ne te njejten linje ne kerkesen e tyre per informacion me cilesi te larte. Per shembull, firmat qe perdorin raportimit transparent financiar per te te percjelle informacioin ne kohe dhe te besueshem per te drejtorete jashtem, te njejten kohe ja percjellin kete informacion edhe investitoreve te tjere te jashtem dhe paleve kontraktuese. Gjithnje e me shpesh e literatura shqyrtohet ideja se struktura te caktuara te qeverisjes jo vetem qe kontrollojne kostot e agjencise mes menaxhereve dhe aksionereve, por edhe kontrollojne konfliktet e agjencisemidis menaxhereve / aksionereve dhe aktoreve te tjere. Disa nga studimet ne kete fusheeksplorjne konfliktet e agjencise me kreditoret, dhe se si disa struktura te qeverisjes mund te ulin kostot e borxhit duke lehtesuar mjedisin e informacionit dhe / ose kufizuar veprimet qe jane te demshme per mbajtesit e obligacioneve. Keto studime pergjithesisht mbeshteten ne idene se shenimet ne kohedhe te besueshmete praktikave te 125

Qeverisja e Korporatave 2010
korporates zvogelojne asimetrine e informacionit mes menaxhereve dhe kreditoreve, duke ulur riskun dhe konfliktet e agjencise. Sengupta (1998) jep evidenca ne perputhje me kete hipoteze duke pohuar se kompanite qe renditen lart sa u takon cilesise se raportimit, jane ne gjendje per te marre hua me norma te uleta. Ashbaugh, Collins dhe LaFond (2006) treguan qe normat e kredive per kompanite jane te lidhura pozitivisht me cilesine e accruals dhe te afateve kohore te shperndarjes se fitimeve. Bhojraj dhe Sengupta (2003) sollen deshmi te lidhjesse strukturave qeverisese dhe kostosse borxhit.Ata treguan qe kompanite me vleresime me te mira jane ne gjendje per te marre hua me norma te uleta kur ato kane nje perqindje me te larte te drejtoreve te jashtem ne bord. Anderson, Mansi dhe Reeb (2004) analizuan lidhjen mes kostos se borxhit dhe pavaresise se pergjithshme te bordit, si dhe analizuan lidhjen negative midis pavaresise se komitetit te auditimit dhe kostosse borxhit. Keto rezultate jane ne perputhje me dy shpjegime joreciprokisht ekskluzive. Se pari, pasiqe drejtoret e jashtem kerkojne informacion ne kohe per te kryer rolet e tyre te monitorimit dhe keshillimit, mjedisi i informacionit pritet te jete me transparent ne kompani me nje proporcion me te madh te drejtoreve te jashtem ne bord. Edhe pse nje mjedis me transparent informacioni njihet per kosot me te ulta ne kontraktimet me kreditoret, pritet te gjehet nje lidhje negative midis raportit te drejtoreve te jashtem dhe kostosse borxhit. Se dyti, mbrojtja e reputacionit personal per drejtoret e jashtem sherben si nxites per ta per te monitoruar dhe kufizuar menaxheret per t'u angazhuar ne veprimete vetinteresit. Nese keto veprime jane te demshme per vleren e kompanise, apo per kreditoret, raporti i drejtoreve te jashtem pritet te jete i lidhur negativisht me koston e borxhit. Ashbaugh, Collins dhe LaFond (2006) e cuan me tej punen e Sengupta (1998) dhe Bhojraj dhe Sengupta (2003) ne lidhje me nje grup me te gjere te variablave te raportimit financiar dhe te qeverisjes. Ata treguan nje lidhje te ngjashme pozitive ne mes te normave te kredise dhe perqindjesse drejtoreve te jashtem ne bord. Ata gjeten gjithashtu qe normat e kredise jane 126

Qeverisja e Korporatave 2010
te lidhura pozitivisht me raportin e drejtoreve qe zoterojne aksione te kompanise dhe te lidhura pozitivisht dhe me raportin e drejtoreve kane kane drejtimin. Ata nuk gjeten asnje prove qe raporti i drejtoreve te jashtem ne komisionin e auditimit eshte i lidhur me koston e borxhit. Ne nje studim lidhur me kete, Anderson, Mansi dhe Reeb (2004) treguan qe kostoja e borxhit eshte e lidhur negativisht si me madhesine e bordit ashtu dhe me madhesine e komitetit te auditimit.Mirepo, keta autore nuk te gjeten ndonje lidhje mes kostos se borxhit dhe titjve te pronesise qe zoterojne drejtoret. 3.2.3. Roli qeverises i investitoreve aktive ne mjedisin e informacionit. Jensen (1993, f.867) argumenton vlerat e investitoreve aktive si nje mekanizem te qeverisjes: "Investitoret aktive jane individe ose institucione te cilat njekohesisht kane borxhe te medha dhe / ose perberje te kapitalit ne nje kompani dhe marrin pjese aktive ne drejtimin e saj strategjik. Investitoret aktive jane te rendesishme per nje sistem funksional te qeverisjes, sepse ata kane interes financiar dhe pavaresine per te pare politikat e menaxhimit te kompanise ne menyre te paanshme. Ata kane stimuj per te kapercyer sistemin dhe per te korrigjuar problemet qe ne momentet e hershme, kur problemet jane te dukshme por e veshtira per tu korrigjuar. " Per te marre vendimet e duhura per investimr, investitoret aktive kerkojne informata ne kohe dhe te besueshme ne lidhje me firmen ne menyre qe ata te mund te monitorojne veprimet e menaxhimitt dhe te marrin pjese ne drejtimin strategjik te kompanise.Me tej, siç verehet nga Jensen (1993), investitoret aktive kane stimujt financiare dhe fuqine per te ndikuar ne vendimet e menaxhimitpersa i perket afateve kohore dhe besueshmerise se informacionit i destinuar per operatoret e jashtem. Keshtu, nje hipoteze eshte se transparenca e informacionit dhe prania e investitoreve aktive jane elemente te pandare dhe te dy duhet te jene pozitivisht te korreluar. Nje hipoteze alternative, artikuluar nga Demsetz dhe Lehn (1985) dhe Bushman et al. (2004), eshte qe monitoruesit ne fuqi, te tilla si investitoret aktive, jane me te rendesishem ne nje mjedis te karakterizuar nga transparenca e ulet e informacionit.

127

e matur nga frekuenca e parashikimeve te ardhurave vullnetare. Ajinkya. Dhe. dhe kapitalin mesatarte aksionareve. nuk eshte se investitoret aktive arrijne te sigurojne nje funksion monitorimi zevendesues. ne qofte se zbulimet ne kohe dhe te besueshme kufizojne aftesine e blockholders per te siguruar perfitime te tilla private. duke sugjeruar qe pronesia e perqendruar mund te lejoje blockholders per te influencuar e siguruar perfitime te sigurta private te manaxhimit qe jane te demshme per aksionaret dhe kreditoret e fragmentuar. v. Shleifer dhe Vishny (1997) ofrojne nje pamje te ndryshme dhe konkurruese te investitoreve aktive. megjithate. ii. blockholders. Te dhenat empirike ne kete çeshtje perfshin rezultatet e meposhtme: i. ku pronesia eperqendruar eshte nje mase e perbere qe perfshin pronesine institucionale. Bhojraj. Bhojraj dhe Sengupta (2003) gjejne se ipronesia institucionaleeshte e lidhur mes 128 . iv. pasi ata kane qasje dhe akses ne informatat private. dhe te çon ne hipotezen se transparencae informacionit dhe prezenca e investitoreve aktive jane ne raport te zhdrejte. Bushman et al. Ajinkya. Bhojraj. por me teper se pronaret institucionale te perqendruar nuk do te kerkoje deklarime transparente. dhe Sengupta (2005) dhe Karamanou dhe Vafeas (2005) paraqesin pronesia e madhe institucionale eshte e lidhur me parashikimet e shpeshta te te ardhurve vullnetare dhe parashikime me te sakta. literatura empirike eshte e perzier ne lidhje ne me llojet e ndryshme te investitoreve aktive dhe shkallesse transparences se informacionit. Ky rezultat eshte ne perputhje me afatet kohore te fitimeve dhe pronesine e perqendruar si -zevendesues te mekanizmave monitorues. dhe Sengupta (2005) gjejne edhe nje lidhje negative midis pronesise institucionalete perqendruar dhe transparencesse informacionit. Ndoshta si rezultat i ketyre efekteve konfliktuale.Qeverisja e Korporatave 2010 Kjo perspektive e shikon transparencen e informacionit dhe investitoret aktive si zevendesues. Argumenti i tyre. atehere pritette ekzistoje nje lidhje negative midis blockholders dhe transparencesse informacionit. (2004) paraqet nje lidhje negative midis afateve kohore te te ardhurave dhe te pronesise se koncentruar. Megjithate. Farber (2005) nuk gjen asnje lidhje mes te zoterimeve institucionale dhe te zbatimit te veprimeve SEC.

ne qofte se dhjete autore testojne nje hipoteze te caktuar. Ashbaugh. Per shembull. por nuk mund te shpenzojne me shume energji. ky eshte shpesh rasti qe (ka gjasa per hir te shkurtesise). vii. ne qofte se çdo diskutim mbi rezultatet e tyre do ishte i parendesishem. Rrjeti i gjere i parashikimeve dhe gjetjet ne kete literature nuk te çojne ne nje konkluzion te qarte ne lidhjen mes investitoreve aktive dhe mjedisitte informacionit. Per te nxjerre konkluzione te duhura ne çdo fushe te kerkimit kerkohet marrja ne konsiderate e te dy rezultate. vi. atehere cfare konkluzioni duhet te arrije nje njeeri nga kjo linje e kerkimit? Nuk bejme perpjekje per tju pergjigjur kesaj pyetjeje ketu. Collins dhe LaFond (2006) te gjejne asnje lidhje mes vleresimit te kreditit dhe pronesise institucionale. por sugjerojme se eshte e rendesishme qe te mendohet sesi mos-arritja e rezultateve duhet te jete faktore ne dhenie te konkluzioneve kur akumulojne rezultate brenda nje literature. Megjithate. Ne sugjerojme qe kerkime te metejshme te kryhen ne kete fushe per te nxjerre ne drite forcat ekonomike ne vihen ne loje.Qeverisja e Korporatave 2010 normave te uleta te interesit dhe vleresimet me te larta te kreditit. autoret nxjerrin ne pah rezultatet e tyre te rendesishme. Ashbaugh. Drejtoret nuk 129 . nje rezultat qe interpretohet si institucione monitoruese te mjedisitte informacionit dhe veprimet e vete drejtuesve-te interesuar.4. eshte i lidhur me normat e huamarrjes te larta. dhe vetem nje apo dy arrijne te gjejnerezultate te qendrueshme mbihipotezat (dhe te tjeret nuk gjejne asnje rezultat). Ne gjithashtu perdorin kete grup te gjetjeve per te nxjerre ne pah rendesine qe merr parasysh vendosjen e plote te rezultateve ne nje hipoteze te caktuar ekonomike. Roli qeverises i eksperteve financiare ne ndihme te mjedisit te informacionit Bordi i drejtoreve kerkon informacion ne kohe dhe te besueshem ne lidhje me aktivitetet e kompanise qe te kryeje ne menyre efektive rolet e monitorimit dhe keshillimit. te rendesishme dhe te parendesishme. Bhojraj dhe Sengupta (2003) gjejne se pronesia e perqendruar institucionale (ne krahasim me pronesinee shperndare institucionale).2. Ne pergjithesi. Collins dhe LaFond (2006) paraqesin qe blockholders jane te lidhur negativisht me vleresimet e kreditit. 3.

2) kur menaxhimi kerkon angazhim dhe monitorim me te forte te financave te korporates apo strategjive te raportimit financiar qe nje drejtor financiarka si detyre ne bordin e drejtoreve. apo operacioneve financiare (p.Qeverisja e Korporatave 2010 jane te gjithe njesoj ne lidhje me ekspertizen e tyre. mund te pritet nje lidhje pozitive midis transparences se informacionit dhe drejtoreve financiare ne bord. Intuitivisht shprehmi qe nje drejtor me nje backgroung ne fusha te kontabilitetit publik.sh. te cilet nuk mund te kene aftesi te detajuara ne analizen e raporteve financiare ose praktikat e kontabilitetit. nje firme me sa duket do te ftoje nje ekspert financiar per t'u perfshire ne bord per nje nga dy arsyet: 1) kur menaxhimi kerkon keshilla ne lidhje me politikat financiarete korporates. kontrollues etj. Nuk ka ndonje perkufizimte mirepercaktuar qe perkufizon nje drejtor apo ekspert financiar (te pakten brenda komunitetit akademik. Ne rastin e pare. eksperience ne menaxhimin e individeve qe kryejne detyra te raportimit financiar dhe aktivitetet financiare. roli i eksperteve financiare ne bordin e drejtoreve u be nje çeshtje kryesore. apo. por qe monitorimet shtese dhe keshillimet financiare te eksperteve do ta 130 . Ne mungese te kerkesave rregullatore. perkufizimi i SOX per ekspertet financiare perfshin individe te tille si CEO dhe presidentetet e kompanive. Si rezultat. (ose kur aksioneret ne menyre aktive i kerkojne menaxhimit per te sjelle nje ekspert ne bord per shkak te shqetesimeve ne lidhje me monitorimin e pamjaftueshem).) mund te konsiderohet si nje ekspert financiar. SOX perdor nje perkufizim me te gjere se si nje drejtor mund te marre ekspertize financiare qe perfshin. drejtorete jashtem financiare do te jene ne gjendje per te kryer kete rol keshillues nese sistemi raportues financiar dhe mjedisi i informacionit jane transparente. Ne vazhden edisa skandaleve te larta te kontabilitetit ne fillim te viteve 2000 dhe miratimin e rregullave te zbulimit ne Ligjin 2002 Sarbanes-Oxley (Sox). ose per strategjite te raportimit financiar. Megjithate. CFO. auditimit. Ne rastin e fundit. Drejtoret financiare mendohet qe kane aftesi te ndryshme krahasuar me drejtoret jo-financiare ne lidhje me monitorimin dhe keshillimin per çeshtje te raportimit financiare dhe shenimeve shpjeguese. dhe per kete arsye nuk ka gjasa te jenenjesoj ne lidhje me nevojat e tyre per informatat.. Keshtu. per shembull. drejtoret e jashtem financiare mund t'u kerkohet te ulen ne bord kur kompania beson se edhe pse raportimi i saj financiar dhe mjedisi informativ nuk jane transparente.

Davidson. Me tej. disa studime qe nuk gjejne asnje rezultat per kete lidhje. Ne vecanti. dhe DaDalt (2003) percaktojne se bordi dhe anetaret e komisionit te auditimit me ekspertize te gjere financiare shoqerohen me fitime te ulta te menaxhimit. transparenca e informacionit financiar do te permiresohet. Carcello (2003) nuk mundi te gjeje asnje lidhje te rendesishme ndermjet pjesesse anetareve te komisionit te auditimit me ekspertize financiare dhe frekuencesse largimeve te audituesveper shkak te problemeve ne raportimet e vazhdueshme te biznesit. apo asnje lidhje midis transparences se informacionit dhe eksperteve financiare. Farber (2005) konstaton se komopanite qe i nenshtrohen grupet e kompanive te kontrollit. Ne kete rast. dhe Anderson. frekuenca te saktesise apo paragjykimeve ne parashikimet e fitimeve te kompanise. Xie. Collins dhe LaFond (2006) nuk gjejne asnje lidhje qe nje ekspert financiar ne komitetin e auditimit eshte i lidhur me vleresimet e kreditit. dhe Reeb (2004) nuk gjejne asnje lidhje ne mes kostos se borxhit dhe eksperteve financiare qe sherbejne ne komitetet e auditimit. Mansi. nje raport pozitiv. Karamanou dhe Vafeas (2005) nuk do te gjejne nje lidhje te qendrueshme per raportet e eksperteve financiare ne komitetin e auditimit dhe. Ka.. por ne pergjithesi mbeshtesin nje lidhje pozitive midis transparences seinformacionit dhe eksperteve financiare ne bord.sh. Fteses. Ne fusha te ngjashme. qe te kete nje ekspert financiar te perfshire ne bord mund te veproje si nje sinjal se kompania beson qe praktikat e raportimit financiar jane te kualitetit te larte (p. nderkohe qe eksperti financiar i kryen detyrat e tij. megjithate. Agrawal dhe Chadha (2005) gjejne se frekuenca e riparaqitjevete te ardhurave eshte me e ulet ne kompanite qe kane nje drejtor te jashtem financiar ose ne bord ose ne komitetin e auditimit. nje drejtor 131 veprimit e zbatimit te SEC-se kane me pak eksperte financiare ne komisionet e tyre te auditimit sesa . Krishnan (2005) percakton qe perqindja e anetareve te komisionit te auditimit me ekspertize financiare eshte e lidhur negativisht me rastet e problemeve te kontrollit te brendshem. Hulumtimet empirike ne lidhje me keto hipoteza jane te ndryshme. Te shohim nese ekzisotn nje lidhje negative. Me kalimin e kohes. Se fundi. Ashbaugh.Qeverisja e Korporatave 2010 bejneate me transparent. mund te presim qe fillimisht te ekzistoje nje lidhje negative midis transparences se informacionit dhe drejtoreve financiar ne bord.

ftesesper te patur nje ekspert financiar te perfshire ne bord mund te duket si nje sinjal se firma eshte serioze rreth permiresimit te financave te korporates apo praktikavete raportimit financiar. Dhe. nese praktika te tilla jane te cilesise se pranueshme). ne menyre specifike shkeljet e GAAP dhe zbulimin e mashtrimit te korporatave. nje numerprej 62 studiuesve kane shqyrtuar xhirote ekzekutivit te larte si nje ndeshkim per angazhimin ne parregullsi te kontabilitetit. dhe do te pranoje ftesen per t'u ulur ne bord. Desai. dhe po kerkon aktivisht keshilla dhe rruge te monitorimit per te arritur permiresime te tilla (shih DeFond. respektivisht Ne nje studim me te fundit. Nje tjeter mjet qe bordet kane ne dispozicion te tyre per te siguruar nje mjedis transparent informativ eshte edhe strukturave e manaxhimit te nxitjeve. Ne fillim te hulumtimit nga Beneish (1999) dhe Agrawal. Roli i shperblimeve te menaxhimit ne mjedisin e informacionit. Jaffe dhe Karpoff (1999) ne pergjithesi nuk arriten te gjejne nje rritje te frekuences“qarkullim I drejtoreve mes parregullsive te kontabilitetit.Qeverisja e Korporatave 2010 financiar ekspert me sa duket do te hetoje praktikat paraprake te raportimit financiarperpara se ti bashkohet bordit.2. dhe Hu. dhe Hu (2005) ikane shqyrtuar keto hipoteza dhe percaktojne se tregu i aksioneve reagon pozitivisht kur nje drejtor me ekspertize kontabel eshte caktuar ne komisionin e auditimit (ky rezultat nuk qendron per ekspertette jo-kontabel qe ploteson perkufizimet e nje eksperti financiar sipas SOX).5. DeFond.Perveç kesaj (ose ne te njejten kohe). Hann. Ata gjejne se 60% e firmave te perzgjedhura prej tyre e provojne qarkullimin prej te pakten nje menaxher te larte brenda 24 muajve pas riparaqitjes ne krahasim me 35% e homologeve te tyre me te njejten permase dhe 132 . qe bordi mund ti ofrojemenaxhereve stimuj per te siguruar informacion te besueshem dhe ne kohe ne lidhje me aktivitetet e tyre. Hann. 2005 per diskutime nga keto pika). dhe Engel. Bordet angazhohen per te hequr nga detyra drejtuesit ne rast se ata kane arritur te shtremberojne mjedisin e informacionit. Motivimi per keto studime eshte e ngjashme me ate ne studimet e diskutuara me lart qeshqyrton nese qarkullimi drejtoreve dhe denimet lidhur me tregun e punes ndjekinparregullsite ne kontabilitet. 2005. 3. Kjo do te thote. Hogan dhe Wilkins (2006) te qyrtojne frekuencen e qarkullimit te menaxherevepas riparaqitjeste kontabilitetit. ne kete pike.

3. menaxhimi i te ardhurave per te shmangur shkeljen e marreveshjeve ne nje perpjekje per te blere kohe me shume nga kreditoret.1. por nuk ka ndryshim ne frekuencen per te ardhurat e menaxhimit te dobishmeper aksionaret (per shembull. Ata arrijne ne perfundimin se bordet e korporatave dhe tregu i punes arrin te vendose nje disipline te rendesishem per raportimin financiar. Per shembull. Roli i raportimit financiar konservativ ne informacionin per qeverisje korporatash. Nanda. ekziston nje debat i konsiderueshem ndermjet studiuesve ne lidhje me faktin nese stimujt e kapitalit neto inkurajojne drejtuesit per te permiresuar cilesine e informacionit kontabel apo mund te shtremberojne ate. ose menaxhimi i te ardhurave per te permbushur parashikimet e analisteve).Qeverisja e Korporatave 2010 lloj te-industrise (ata edhe gjejne se menaxhere te tille i kane perspektivat e punesimit te mevonsheme te dobta). Nje qasje tjeter e bazuar ne promovimin e nje mjedisi transparentte informacionit eshte lidhja direkte mes kompensimt te ekzekutiveve dhe masave te performances qe jane te ndjeshme ne cilesine e mjedisit informacionit. Raportimi financiar dhe Auditi ne qeverisje 3. Siç do te diskutojme ne detaje me poshte. Nderkohe menaxheret kane me shume informacion se drejtoret e jashtem dhe arsyeja kryesore qe ndikon ne fshehjen e ketyre 133 . Nje fushe teper interesante per hulumtimet e ardhshme ne kete problematike do te ishte ndertimiihipotezavete mprehta ne lidhje me llojet e te ardhurave te menaxhimit qe influencojne vendimet ne qarkullim. Ata gjejne nje lidhje pozitive midis stimujve kapitalit dhe frekuencesse parashikimeve per te ardhurat e menaxhimit dhe analizes AIMR "per renditjen e kompanive" sipas praktikavete paraaqitjes se shpjegimeve. Per shembull. ndoshta eshte rasti qe ka nje frekuence ne rritje te qarkullimit te CEO-ve per shkak te fitimeve te menaxhimit qe ishinte demshme aksioneret e kompanise.3. 3. dhe Wysocki (2003) argumentojne se çmimi i aksioneve eshte rritur ne cilesine e mjedisit te informacionit. Ashtu si dhe Bushman (2004) edhe Ahmed dhe Duellman (2007) pranojne se drejtoret e jashtem kerkojne informacion cilesor dhe ne kohe ne menyre qe te monitorojne dhe keshillojne menaxheret ne menyre efektive. dhe per kete arsye duke siguruar 63 drejtuesit me stimuj te pageses se fitimit per aksion/kapitalit baze mund te promovohet nje angazhim me cilesi te larte. Nagar.

kur eshte ngjarje e keqe. dhe Kothari. Koha qe duhet per te lexuar ngjarjet e keqija ne raportet e kontabilitetit varet nga sa shume eshte i operacionalizuar veprimi i njohjes se ngjarjeve te keqija nga nje sere rregullash dhe zgjedhjesh raportimi. meqenese informacione te tilla hedhin drite ne nje kendveshtrim pozitiv te punes se tyre. Ahmed dhe Duellman vene theksin ne njoftimin ne kohe te“ngjarjeve te keqija”. Shu dhe Wysocki. Per shembull. nuk kap lidhjen e drejtperdrejte ndermjet fitimit te shperndare dhe asaj qe drejtoret e jashtem kerkojne informacionin ne kohe sa i takon ngjarjeve te keqia per te kuptuar operacionet dhe performancen e kompanise. Duket e aresyeshme te shohesh “ngjarjet e keqija” ne qender te konfliktit midis menaxhimit dhe drejtoreve te jashtem. ndryshimet negative ne vleren e inventarit. Gjithesesi asnje nga keta mates. menaxheret pritet te jene me pak te gatshem me deklarimet e tyre qofte per anetaret e jashtem te bordit por dhe per palet e jashtme ne pergjithesi (shih. Ne te kundert. 2003.Qeverisja e Korporatave 2010 informacioneve personalejane fitimet qe qendrojne pas tyre. 2005. 2) kontrolliiregjistrimeve te faturave te pamberritura (accruals) negative per tre vite rresht dhe 3) raporti inventar . emri i mire dhe aktive afatgjata njihen ne afate te caktuara kohore. 134 . Mirepo. ndersa ndryshimet pozitive ne vlerat e veshtira per tu verifikuar njihen vetem atehere kur behet i lehte verifikimi i tyre (psh. Ball dhe Shivakumar. 2009). per shembull. ndryshe nga Bushman qe ve theksin ne fitimet. menaxhimi pritet te jete shume me i gatshem per te dhene informacione ne lidhje me "ngjarjet e mira". Ne raportimet kontabile njohja e “ngjarjeve te keqija”behet me shpejt sesa njohja e “ngjarjeve te mira” dhe kjo njihet me termin “konservatizem”. Ahmed dhe Duellman (2007) e masin konservatizmin nepermjet tre variableve: 1) norma e tregut krahasuar me ate te librave kontabel. Keshtu. le ta interpretojme konservatizmin si nje set rregullashte kontabilitetit financiar te cilat ne fund te fundit nxisin menaxheret te raportojne ngjarjet e keqija me shpejt sesa c’mund t’i raportionin ne kushte te tjera. diskutime nga Watts. Keshtu. kur realizohen te ardhurat nga to).te ardhura (Basu 1997) si nje mates i asimetrise te fitimit te pashperndare ne periudha.

Qeverisja e Korporatave 2010 Dy variablat e pare: norma e tregut krahasuar me ate te librave kontabel dhe kontrolli i accruals negative per tre vite rresht duket te jene me te lidhura me fitimin e shperndare sesa me raportimin financiar ne kohe te ngjarjeve te keqija. qofte ngjarjet e mira dhe ato te keqija reflektohen shume shpejt. shfaqja ne kohe e ngjarjes se keqe perben problem kyç per informacionin. Mund te ndodhe qe. β2 tregon sesi ngjarja ne pergjithesi reflekton ne te ardhurat neto. dhe nje kompanie tjeter qe shperndan fitimet ne afate kohore te mirepercaktuara dhe qe. vleren e stokut te periudhes dhe “NEG” eshte tregues variabel qe merr vleren 1 per ngjarje negative dhe zero ne te kundert. (Formula e regresionit te Basu (1997) eshte: AN = β 0 + β 1NEG + β 2RET + β3NEG*RET ku me AN shenohen te ardhurat neto (vjetore) “RET” nenkupton ngjarjen. 135 . Treguesi Basu (1997) eshte regresion i te ardhurave me vleren e stokut te periudhes qe ne rast perben “ngjarjen”. dhe jo thjesht koha shtese e ngjarjeve te keqija ndaj ngjarjeve te mira. Si ilustrim le te marrim dy kompania. per drejtorete jashtem ne permbushjen e roleve te tyre monitories dhe keshillues. E kunderta. Ne interpretimin me te pergjithshem te ketij regresioni. Nese koeficenti Basu eshte negativ tregon per kontabilitet konservativ. Kur β3 > 0. Kjo sugjeron se rilevante ne regresionin Basu eshte te studiohet shfaqja ne kohe e ngjarjeve te keqija (shuma e koeficienteve β2 e β3).Kompania e pare ka fitime te shperndara konservative sipas konceptit te mesiperm te ekzistences se asimetrise. ndersakompaniae dyte duket te jete me e dobishme me treguesit e saj te fitimit te shperndare. koha shtese e ngjarjeve te keqija ne regresionin e Basu te kete korrelacion te larte me kohen totale te njohjes se ngjarjeve te keqija. atehere kjo nuk eshte se perben ndonje ceshtje problematike ne efikasitetin e rolit te monitorimit dhe te keshillimit qe kane drejtorete jashtem. njera me fitime te shperndara pa afat kohor por qe i reflekton ngjarjet e keqija me shpejt sesa ato te mirat.Nese menaxheret kane intereste forte per te shfaqur ngjarjen e mire te kompanise. ngjarja e keqe reflekton ne te ardhurat neto me shpejt ne kohe sesa ngjarjet e mira dhe ne kete rast kontabiliteti eshte konservativ). sidomos nese koha e njohjes se ngjarjeve te mira nuk varion ne menyre thelbesore neper kompanine. β3 tregon nese ky koeficent eshte ndryshe per ngjarjet negative.

se njohja ne kohe e lajmit te keq ndihmon keta drejtore ne kryerjen roleve monitoruese dhe keshilluese.Si i tille ky proces gjen interesin e menaxhereve. Kur problemet e informacionit mes te brendshmeve dhe te jashtemve rrjedhin kryesisht nga ngurrimi i te brendshmeve per te ndare ne kohe informacion ne lidhje me ngjarje negative. kjo ka si kosto rolin vleresues te kontabilitetit. nese kompania zbaton kontabilitet konservator. do te çoje ne asimetri te ulet informacioni. Vihet re se potenciali i kontabilitetit konservator per te ndihmuar investitoret te bejne vleresime. Autoret gjeten gjithashtu se konservatorizmi eshteme i larte kur drejtoret e jashtem kane pjesemarrje ne tituj pronesie nekompani. aksionereve. LaFond dhe Watts (2008) permenden rendesine e raportimeve financiare tek nje sere kontratash implicite mes menaxhereve dhe aksionereve.2.Qeverisja e Korporatave 2010 Ahmed dhe Duellman (2007) gjeten se shkalla e konservatizmit ne fitimet kontabileeshte me e madhe per firmat me nje perqindje me te larte tedrejtreve te jashtems.3. dhe argumentojne se aksioneret kane me shume kerkesa per raportime ne kohe. menaxheret dhe / ose bordet angazhohen per ato rregulla te raportimit qe shfaqin ne kohe nengjarjet negative.Ky rezultat i fundit duket konsistent me idene se drejtoret e jashtme do te kerkojne edhe me shume informacione ne kohe rreth lajmeve te keqija kur ata kane stimuj te forte qe teinvestojen perpjekje me te medha ne rolet e monitorimit dhe keshillimit. Keto rezultate paraqiten ne perputhje me hipotezat se kur ka asimetri te madhe te informacionit midis te brendshem dhe te jashtmeve. kur ata jane te shqetesuar ne lidhje me ate qe menaxheret fshehin informacionin. Ato jane deshmi qe ndryshimet ne asimetrine e informacionit çojne ne njeangazhim me te larte te kontabilitetit konservator. Roli qeverises i procesit te auditimit ne mjedisin e informacionit. Procesi i auditimit eshte nje set i mekanizmave qe ndihmon ne monitorimin e sistemit te raportimit financiar. perben nje fushe interesante per hulumtime te metejshme ne te ardhmenne shqyrtimin e paragjykimeve se edhe pse kontabiliteti konservativ. drejtoreve 136 . mund te ndihmoje kompanite ne kontraktimet. 3. Ata vertetojne qe firmat me asimetri me te larte te informacionitmidis te brendshmenve dhe investitoreve te jashtem angazhohen per konservatorizem me te madh ne raportimin financiar. duke sugjeruar keshtu.

aksionereve dhe paleve te tjera kontraktuese. ku vete ata angazhohen te kufizojne aftesine e tyre per te manipuluar procesin e raportimit financiar. Duke qene se palet e jashtme vleresojne dhe penalizojne kompanite ne varesi te ekzistences se konflitit te agjensise.Qeverisja e Korporatave 2010 dhe paleve te tjera kontraktuese ne strukturimin e ketij procesi ne menyre qe ti fale paleve te jashtme besimin se po marrin informacionin e sakte per flukset korrente dhe te ardhme te parase. te cilat. aksioneret qe mbartin keto kosto jane shume te interesuar te punesojne auditore qe monitorojne keto veprime dhe ua raportojne keto informacione investitoreve te huaj. Kompanite e auditimit Big 6. kane me shume gjasa per te zgjedhur auditor te cilesise se larte (Big 6). Shume literatura tregojne se zgjedhja e auditit cilesor (me audit cilesor nenkuptojme nje auditi te madh qe ve ne risk kapitalin financiar dhe reputacionin kur kryen nje auditim). ndikon ne cilesine e procesit te raportimit financiar.Me pas fokusohemi ne kerkimete ndryshme qe tregojne se si struktura e bordit. qe te dyja ne fund te fundit rrisin potencilain per regjistrimet accruals. Maydew dhe Sparks (1999)argumentojne se menaxheret jane te nxitur te zgjedhin auditoret me cilesi te larte. Auditoret luajne rol thelbesor ne perpunimin dhe shperndarjen e informacionit kontabel kur certifikojne qe pasqyrat financiare jane hartuar sipas parimeve te pergjithshme te kontabilitetit. Francis. 137 . riskun etj. ku menaxheretkane mundesi me te medha per te manipuluarraportet financiare. perfshi dhe strukturen e komitetit te auditit influencojne procesin e raportimit financiar. me cikle te gjata operative. jane me te zakonshme ne kompani qe kane intensitet te larte kapitali. Jensen dhe Meckling (1976) sugjerojne se auditimi i raporteve financiare nga nje pale e pavarur eshte mekanizem me ane te cilit aksioneret reduktojne kostot e agjensise qe shkaktohen nga asimetria e informacionit mes menaxhereve. E fillojme kete seksion duke diskutuar sesi zgjedhja e auditit ndikon ne procesin e raportimit financiar. Ata argumentojne se ne kompanite qe regjistrojne shume accruals. duke e perdorur kete si nje mekanizem besueshmerie. Watts dhe Zimmerman (1983) e zgjerojne dhe me’ kete argument ku sugjerojne se cilesia/pavaresia e auditimit eshte funksion i probabilitetit qe auditi do te lere pa mbuluar nje problem te kontabilitetit e kondicionuar kjo nga ekzistenca e nje problemi nekontabilitet.

Ne hulumtimet me te fundit. KomitetiAuditimit ne perberje te struktures se bordit te drejtoreve. drejtoret e jashtem te komitetit te auditit. 3. Drejtoret e jashtem ne komisionin e auditimit sjellin me shume pavaresi per monitorimin e aktivitetet e raportimit financiar te menaxhimit. por kryesisht per drejtoret e jashtem te komitetit te auditimit sesa per drejtoret e jashtem te bordit ne pergjithesi Ne lidhje me kete. Kerkime te hershme ne rolin e komitetit te auditit shqyrtuan nese ekzistenca e nje komiteti auditimi luan rol ne monitorimin e akteve mashtruese te kontabilitetit. Dechow. pavaresisht perpjekjeve. dhe Sweeney (1996) gjeten se ndodhja e zbatimit te veprimeve kontabel KSHZ eshte me e ulet per kompanite me komitet auditimi. Beasley (1996) dhe Gerety dhe Lehn (1997) nuk gjenin nje lidhje mes ekzistences se komitetit te auditimit me mashtrimet ne kontabilitet.3. Ky rezultat eshte ne perputhje me faktin qe drejtoret e jashtem kerkohen ne borde te kompanive me mjedis informacioni ku ka transparence te mjaftueshme sa tu mundesoje atyre te permbushin ne menyre efektive rolet e tyre keshilluese dhe monitoruese. ne keto hulumtime nuk eshte e qarte se çfare roli luan vete-seleksionimi. ashtu si per drejtoret e jashtem ne pergjithesi pritet te kene me teper kerkesa ne transparencen e informacionit. Klein parashikon dhe konstaton se kompanite me komplekse dhe me pasiguri te madhe si dhe ato me mundesi rritjeje kane me pak te ngjare te kene drejtore te jashtem ne komisionin e auditimit.Qeverisja e Korporatave 2010 Ne shkrimet e Becker. Ne te njejten kohe. Klein (2002) shqyrton hipoteza te ngjashme me ato te Bushman (2004). Megjithate. dhe Subramanyam (1998) dalin rezultate qe janekryesisht intuitive ne lidhje me idene qe auditoret e medhenj ofrojne auditime te cilesise se larte dhe se keto auditime ndikojne ne procesin e rezultatevete kontabilitetit.3. Krishnan (2005) tregon qe proporcioni i drejtoreve te jashtem ne komitetin e auditimit (por jo madhesia e komitetit te auditimit) lidhet negativisht me rastet e problemeve te kontrollit te brendshem. Komiteti i auditimit eshte nenkomiteti i bordit te drejtoreve qe ka pergjegjesine per mbikeqyrjen e procesit te raportimit financiar. Gjithashtu. DeFond. Jiambalvo. Sloan. Per shembull. drejtoret e jashtem te komitetit te auditit kane me pak gjasa te kuptojne procesin e raportimit financiar krahasuar me drejtoret e brendshem. Keto rezultate jane ne perputhje me ate qe drejtoret e jashtme kane 138 .

keshtuqe nuk eshte domosdoshmerisht e lidhur me raportin e drejtoreve te jashtem). Ne studimet e saj Klein (2002). Farber (2005) deshtoi ne gjetjen e nje lidhjeje mes raportit te drejtoreve te jashtem ne komitetin e auditimit dhe zbatimit te veprimeve SEC. (ii) perqindjen e anetareve te komisionit te auditimit me ekspertize financiare.Qeverisja e Korporatave 2010 arsyet dhe aftesine per te monitoruar procesin e raportimit financiar dhe per te reduktuar ne menyre efektive aktivitetet e menaxhimit qe nuk jane ne interes te aksionereve (Disa aktivitete te menaxhimit ne lidhje me fitimin si psh shmangia e hetimeve rregullatore. tregon se "Rezultatet tregojne se bordet me struktura te pavarura nga Drejtori i Pergjithshem CEO jane me te efektshme nemonitorimin e proceseve te kontabilitetit financiar te korporates. Ky interpretim alternativ thekson motivimin qe aksioneret (dhe potencialisht menaxheret) kane per te zbutur konfliktin e agjencise qe lind kur raportimi financiar nuk eshte transparent. te tilla si kerkesat rregullatore/ligjore? 139 . Karamanou dhe Vafeas (2005) gjeten pak deshmi se frekuenca apo saktesia ne parashikimin e bonuseve te menaxhimitjane te lidhur me (i) perqindjen e drejtoreve te jashtem ne komitetin e auditimit. jane gjithashtu ne interes te aksionereve. kur ftojne me shume drejtore te jashtem per t'u ulur ne bord. nje interpretim alternativ qe eshte gjithashtu ne perputhje me deshmi kolektive eshte se menaxhimi dhe aksioneret njohin dhe sigurojne qe procesi i raportimit financiar i korporates se tyre eshte transparent." Ky interpretim thekson lidhjen shkak –pasoje te veprimeve te drejtuesve te jashtem me procesin e kontabilitetit. Keto jane te pranueshme si per drejtoret e brendshem dhe per te jashtmit. qe eshte. drejtoret e jashtem ne menyre aktive kufizojne te ardhurat e menaxhimit. Gjithashtu. si sigurohen drejtoret e jashtem qe procesi i raportimit financiar eshte transparent apo qe informacioni eshte i sakte dhe ne kohe?Si mund te angazhohen menaxhimi dhe / apo aksioneret qe do tu sigurojne drejtoreve te jashtem informata te sakta dhe ne kohe (duke patur parasysh dhe qe drejtoret nuk mund te dijne nese cdo pjese specifike e informacionit eshte i sakte apo ne kohe)? A varet lidhjames drejtoreve te jashtem dhe raportimit financiar nese drejtoret e jashtem kerkohen ne menyre aktive nga menaxhimi dhe aksioneret apo "imponohen" nga forca te jashtme. Per shembull. Te dy interpretimet te çojne te ngresh nje mori pyetjesh interesante. Edhe pse ky interpretim eshte me siguri i besueshem. ose (iii) permasat e komitetit te auditimit.

Autoret e interpretojne kete rezultat.4 Sigurimi i besueshmerise se raportimit financiar: “Quis custodiet ipso custodes?” (Kush i ruan rojtaret?) 140 .Qeverisja e Korporatave 2010 Carcello dhe Neal (2000) dhe (2003) eksploruan rolin e komitetit te auditimit ne periudha me probleme financiare. ose duke u perpjekurte gjejne nje auditues me "te perpunueshem". nje interpretim alternativ i ketij konstatimi eshte se drejtoret e brendshem te komitetit te auditimit jane ne nje pozite me te favorshme per t’i siguruar paleve te interesuara informacionin qe zvogelon pasigurine ne lidhje me aftesine e kompanise per tu kthyer ne gjendje te mire financiare (dhe keshtu duke ulur frekuencen e raportimeve bazuar ne parimin e vijimesise). Ky eshte nje konkluzion interesant. 4) drejtore qe te kene sa me pak pjesemarrje ne aksione te kompanise.3. Megjithate. Autoret supozojne se karakteristikat e meposhtme te komitetit te auditimit zvogelojne probabilitetin qe audituesi do te shkarkohet pas nje raporti sipas parimit te vijimesise: 1) nje perqindje me e larte e drejtoreve te jashtem. si fakt qe nese ne bord do kete me shume drejtore te brendshem ata do pengojne pavaresine e auditit per te leshuar nje raport te bazuar ne parimin e vijimesise (going concern) Konkludohet se drejtoret e brendshem ne komitetin e auditimit pengojne pavaresine e auditit dhe zvogelojne cilesine e raporteve te kontabilitetit. Autoret argumentojne qe komiteti i auditimit te stukturohet ne menyre qe te nxise audituesin te qendroje i pavarur dhe te permiresoje cilesine e procesit te auditimit. Carcello dhe Neal (2000) zbuluan se nje kompani me veshtiresi financiare ka me shume shanse te kete nje raport auditimi bazuar ne parimin e vijimesise nese ka me shume drejtore te jashtem ne bord. 2) drejtore qe marrin pjese ne nje numer me te madh te bordeve te tjera (pasi do perkthehej ne kapital reputacioni). ose duke ndeshkuar me maredhenie konfliktuale mes menaxhimit dhe auditoreve. Supozimi themelor ne kete studim eshte se menaxhimi do te perpiqet te shkarkoje audituesin i cili leshon nje raport te tille. sepse sugjeron se drejtoret e jashtem kryejne veprime per mbrojtjen e integritetit te sistemit te raportimit financiar edhe kur kjo mund te jete ne kundershtim me interesat e aksionereve per ta bere kete. Carcello dhe Neal (2003) shqyrtuan nese karakteristikat e komitetit te auditimit ndikojne ne gjasat qe nje auditues te mos ndjeke parimin e vijimesise ne raportin e tij. 3) drejtore me me shume ekspertize ne fushen financiare dhe. 3.

Ka shume pergjigje te 141 .Qeverisja e Korporatave 2010 Gjate krizes financiare te fundit boterore pame nje sere te lajmeve ne lidhje me kontabilitetin e korporatave ne Shtetet e Bashkuara (SHBA).duke ditur qe ata duhet te ofrojne siguri te pavarur dhe qe llogari te tilla tregojne pozitat e vertetea financiare te kompanise. 50 per qind. drejtoret. shtremberimet sistematike ne pasqyrat financiare. Nese norma e deshtimit te auditimit eshte. pas zbulimeve ne lidhje me "gabime te medha" ne pasqyrat e tyre financiare. Merrill Lynch. Arthur Andersen.aksioneret dhe palet e treta do te kuptonin pak ne lidhje me cilesine e kontrollit te dhene per ta. dhe ne lidhje me standardet e raportimit financiar. avokatet. ne lidhje me besueshmerine e sistemeve te qeverisjes se shoqerive aksionere ne mbrojtjen e interesit te aksionereve. Ne rastet e skandaleve te fundit te kontabilitetit. perdorimet flagrante te mosperfshirjes ne bilanc te financimeve te jashteme dhe te veçanta te njesive ekonomike. CityGroup Banka. Disa korporata te medha paraqiten kerkesa per falimentimin. Keto pyetje kane qene dhe vazhdojne te jene te debatueshme. Klientet e kompanive te auditimit . e firmos vertetimin e auditit dhe largohet pa bere ndonje kontroll efektiv. bankieret e investimeve. te themi. per besueshmerine e auditimeve te pavarura te pasqyrave financiare. Edhe ne qofte se auditori ben kontrolloin. dhe analistet. Raportet e perdorimit te burimeve te korporatave. atehere shansi per te gjetur se auditori nuk ka dhene cilesine e sherbimit mund te sherbeje ne funksion te zhvillimit te reputacionit te mire ose te keq te kompanise se auditit. Tyco. dhe ne lidhje me besueshmerine e rregullimit te tregut te kapitalit. konfliktit te interesit nga ana e zyrtareve te korporatave. per besueshmerine e sistemit te mbikeqyrjes ligjore te Ekonomise Politike te Deshtimit te Kontabilitetit. dhe shkelje te qarta te parimit te njohjes se te ardhurave u bene pjese te lajmeve. etj Nje nga firmat me te medha ne fushen e kontabilitetit ne SHBA u denua per krim dhe ka dale nga industria. Adelphia. JP Morgan. te gjithe do te fajesojne auditoret duke bere pyetjen pse llogarite e paskrupullta mashtruese jane nxjerre ne raportet e "pakualifikuar" apo "te paster" nga auditoret. ne lidhje me efektivitetin dhe besueshmerine e kompensimit ekzekutiv si nje mjet per motivimin dhe kontrollin e sjelljes se drejtuesve . WorldCom. Qwest. si do mund ta merrnin vesh kete aksionaret? Shume pak (me pak se nje per qind) e kompanive publike deshtojne te arrijne nje faze ku auditimet e tyre te vihen ne pikepyetje. Degjuam shume per Enron. kontabilistet. Jane ngritur pyetje ne lidhje me besueshmerine e raporteve financiare te korporatave publike.

si dhe. inspektimit. rregullimit.Qeverisja e Korporatave 2010 mundshme per kete pyetje te cilat variojne qe nga mungesa e pavaresise se auditimit. juridiksionet e shume vendeve kane levizur ne drejtim te krijimit te nje organi te mbikeqyrjes per te sherbyer si "roje" per monitorimin e "rojtareve" apo auditoreve. Le te marrim per shembull ne konsiderate nje kompani qe kerkon te shtoje perqindjen e drejtoreve te jashtemne bord. per te shmangur situata teku pavaresia e tyre perben kercenim. Ne sigurimin e pavaresise se auditoreve. Diskutime ne lidhje me mekanizmat e nje mjedisi transparent informacioni. vleresimin e kontrollit te brendshem. shqetesimi per saktesine e raportimit financiar dhe profesionalizmin e industrise se kontabilitetit publik i dha rruge formimit te Kompanise Publike te Bordit te Mbikqyrjes (PCAOB) ne pajtim me dispozitat e Akti 2002 OxleySarbanes ( SOX). Duke pranuar se transparenca e informacionit eshte kritike per keta drejtoreqe te kryejne rolin e tyre. Diskutimi i mesiperm mbeshtet idene se drejtoret e jashtem kerkojne nje mjedis transparent informacioni per te kryer ne menyre efektive rolet e monitorimit dhe keshillimit. dhe zbulimit financiar. 3. qeverisjes se korporatave.4. ne Shtetet e Bashkuara (SHBA). konfliktit te interesit. Githashtu jane nje sere mekanizmash qe kompanite. si keta mekanizma te ndryshem nderveprojne si plotesues dhe / ose zevendesues te njeri-tjetrit. ndikimit nga grupimet e tjera. dhe disiplinimit te funksioneve te auditoreve te kompanive publike. dhe menaxheret ndermarrin per te siguruar transparence ne informacion. bordet. SOX gjithashtu mbulon çeshtje te tilla si pavaresine e auditorit. Keshtu. Dime pak per se si kompanite zgjedhin nga moria e mekanizmave ne dispozicion te tyre.ne ceshtje me kompetenca teknike te klienteve . te angazhimit te audituesve ne ceshtje joauditimi. kompania vendos per te zbatuar disa mekanizma te 142 . direkt ose indirekt me Qeverine. Funksioni mbikqyres i profesionit te audituesit publik ka pesuar nje ndryshim te rendesishem ku funksionet e mbikeqyrjes te kryera tradicionalisht nga organet profesionale te kontabilitetit dhe auditimit jane transferuar ne nje institucion tjeter i cili eshte i lidhur ngushte. Keto institucione ngarkohen me funksione te mbikeqyrjes.

ne qofte se ndryshimi ne afatet kohore te te ardhurave eshte e nxitur kryesisht nga njohja ne kohe e lajmite keq.Qeverisja e Korporatave 2010 caktuar qe angazhohen per te ulur asimetrine e informacionit midis menaxhereve dhe te jashtmeve. Ne te njejten kohe. kur ata vuajne nga transparenca e ulet e informacionit. Ne fakt. Ideja eshte se. dhe per te ilustruar llojet e drejtimeveqe parashikojne te kene kerkime te tilla mund te marrim ne diskutim nje shembull te lidhjeve qe jane identifikuar ne literature ne lidhje me asimetri informacioni. kur nje firme vuan nga transparenca e ulet e informacionit dhe nuk mund te perdore (ose vendos qe te mos perdorin) me shume raportiminkonservator qe do te reduktonte asimetrine e informacionit dhe ne kete menyre do te lejonte me shume monitorimte drejtperdrejte nga ana e bordit. stimujt konservator dhe te kapitalit mund te jene te zbatueshem ne nje mjedis te karakterizuar nga nje asimetri e madhe e informacionit. atehere rezultatet e LaFond dhe Roychowdhury mund te jete thjesht nje ri-karakterizim i rezultateve te Bushman (2004). nje rezultat ne perputhje me kompanite te angazhuara ne raportimin ne kohe edhe te lajmeve te keqija. Vume ne dukje lidhjen pozitive te dokumentuar mes informacionit asimetrik dhe raportimit konservativ financiar (LaFond dhe Watts. Cilin mekanizem apo kombinim mekanizmash duhet te zgjedhin ata? A ka disa mekanizma qe punojne me mire (ose me keq) kur zbatohen se bashku (pra a kane efekte interaktive)? Rekomandojme me shume hulumtime ne marredheniet midis ketyre mekanizmave. kur asimetria e informacionit e ben monitorimin e drejtperdrejte me te veshtire. firma te cilat me nje nivel te dhene te informacionit asimetrikkompensojne kostot dhe perfitimet duke perdorur raportimin konservativ dhe stimuj te kapitalit per te zgjidhur problemet e 143 . 2008). LaFond dhe Roychowdhury (2008) dokumentojne qe raportimi konservator dhe stimuj te kapitalit per CEO-t jane zevendesue te mekanizmave monitorues. Kolektivisht. keto rezultate tregojne se nderkohe qe te dy. atehere kompanite drejtohen drejt monitorimitte terthorte nepermjet stimujve te kapitalit neto. Ky rezultat eshte i ngjashem nga ana konceptuale dhe empirike sipas Bushman (2004) duke gjetur se afatet kohore te fitimeve jane te lidhur negativisht me stimujt te kapitalit neto te drejtuesve te brendshem e te jashtem. Kjo lidhje pozitive eshte ne perputhje me kompaniteqe zgjedhin stimujt e kapitalit si nje mekanizem monitorues te terthorte. Rezultatet e LaFond dhe Watts (2008) dhe LaFond dhe Roychowdhury (2008) dukente lidhura ngushte me Cai (2009) duke gjetur se asimetria e informacionit eshte e lidhur pozitivisht me stimujt e kapitalit te ekzekutiveve. raportimin financiar konservatoredhe stimuj te kapitalit ekzekutiv.

. duke reflektuar mbi te dhenat e Bushman et al. (2004) dhe LaFond dheRoychowdury (2008). Hui.Qeverisja e Korporatave 2010 informacionit. Per shembull. Nje kuptim me te plote per lidhjet midis ketyre mekanizmave te ndryshem. Per shembull. njohja ne kohen e duhur te lajmeve te mira dhe te keqija).Permendem literatura te ndryshme ne lidhje me kete dhe ne vend 144 . (2004) tregon se prania e investitoreve aktive eshte nje zevendesues per raportimin ne kohe te fitimeve. Megjithate. mund te pyesim se si firmat zgjedhin mes nje angazhimi per kohen e te ardhuravene pergjithesi (dmth. dhe Morse (2009) tregojne se parashikimetme te shpeshta dhe ne kohe te te ardhurave mund te jene nje zevendesim per raportimin financiar konservator. Theksojme se gjate viteve te fundit eshte bere shume progres ne lidhje me kuptimin e rolit te kontabilitetit ne qeverisje. si dhe mes mekanizmave alternative te monitorimit kur nuk mund te matet drejtperdrejte transparenca e informacionit mund te avancoje me kohen. Per shembull. Konkluzione dhe rekomandime Ne kete kapitull vezhguam literaturat e dhjetevjecarit te fundit te qeverisjes se korporatave ne lidhje me rolin e sistemit te informacionit financiar ne zvogelimin e kostos se agjencise mes paleve te interesuara. si dhe lidhjet me ane te cilave firmat perdorin si mekanizma per kontrollet e konflikteve te agjencise. Bushman et al. Eshte gjithashtu e arsyeshme qe te pyetet nese kjo eshte gjithashtu nje zgjedhje. kundrejt nje angazhimi per njohje ne kohe vetem te lajmeve te keqija. a mund te veprojne disa kompani ne mjediset e biznesit qe thjesht nuk lejojne per njohjen ne kohe te fitimeve ose humbjeve? Theksohet se disa lidhje te tjera ndermjet mekanizmave te ndryshme te angazhimit kane filluar te identifikohen. Ky diskutim prek vetem siperfaqen e lidhjeve mes mekanizmave te ndryshme qe perdorin firmat qe te angazhohen per nje mjedis transparent informacioni.5. nje test i qarte se si dhe kur konservatorizmi mund te zgjidhe informacionin asimetrik do te jete i dobishem per avancimin e kesaj literature. kur ata nuk jane ne gjendje qe te angazhohen per transparenca informacioni te tilla. Matsunaga. 3.

Gjithashtu ka pak evidenca qe shpjegojne se cilat struktura te qeverisjes jane me eficente ne zbutjen e problemeve te agjencise qe lindin brenda njekompanie. Kjo eshte nje fushe qe ka nevoje per studime te metejshme.Qeverisja e Korporatave 2010 qe ti ricitonim ato. Nga kendveshtrimi teorik eshte e paqarte nese sistemi i kontabilitetit zhvillon mekanizmat e qeverisjes. do te ishin me vlere per literaturen e qeverisjes se korporatave. Treguam raportet mes karakteristikave te ndryshme te qeverisjes. Gjithashtu permendem fushat te cilat kishin nevoje per kerkime te metejshme.Dihet jo shume ne lidhje me si keto mekanizma nderveprojne me njera tjetren apo nese sherbejne si zevendesues ose plotesues te njera tjetres. Gjithesesi keto jane studime paraprake dhe nuk tregojne shume ne lidhje me pse disa mekanizma veprojne me mire ne disa struktura te qeverisjes sesa ne te tjera. Richardson e Tuna (2007) dhe Dey (2008) perbejne nje hap te pare ne analizimin e nderveprimit te ketyre mekanizmave. Sugjerojme se studime te metejshme te modeleve teorike qe sudiojne lidhjen mes mekanizmave te qeverisjes duke vene theksin ne rolin e sistemit kontabel ne zvogelimin e kostos se agjencise. 145 . zevendeson keto mekanizma apo jane mekanizmat qe perdorenn nga menaxheret qe fshehin problemin e agjencise. Studime te Larcker. dhame pershkrimin e idese dhe konkluzioneve qe percjellin.

Simmering 6. Deffered compensation By John Nixon and Kathryn Larkin (September 29. Compensation committee evolving trends in Foley’s National Directors Institute — 2009 Web conference 146 . Universiteti i Chicagos 7. Executive Compensation Oversight after the Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act :Financial Services. Wickersham & Taft 11. Adam Heying. Top executives salaries stagnant. Harvard businnes schoolHOW TO FIX EXECUTIVE PAY by Steve Kaplan. U. Kelly Schilling. Economic Studies(September 24. & Joseph Quinn Wingerd.S. but a jump in bonus payouts drives higher pay by HAY GROUP 15. Ethical concerns with executive compensation Human Resource Management by Marcia J. March 2010 9.Executive compensation in AFL CIO. 2010) 3. Who manages compensation programs in Europe for Towers Perrin by John Carney 12.Executive Compensation and Corporate Governance Provisions Under the Dodd-Frank all Street Reform and Consumer Protection Act∗ July 20. Corporate Directors Remained Flat in 2009 by Towers Watson Analysis Finds 2. Economy by Martin Neil Baily. 2010 by Cadwalader. Compensation for U.S. 10. Financial Institutions. Case-study Goldman Sachs by Brady Gear.Executive Pay in Europe Gets Boost From Bonuses dheexecutive compesation in europe si dhe The top executive compesation in Europe by HAY GROUP 14. Goals of Compensation. Senior Fellow. Goldman Sachs Compensation Practices. Mercer Human Resource Consulting 5. Maxwell Kagan.Qeverisja e Korporatave 2010 REFERENCAT 1. 2010) 4. Issues in structuring executive compensation by Foley & LLP Lardner 2009 8.com 13.

Upper Saddle River. Peter T. Strategic Compensation: A Human Resource Management Approach 3rd ed. 19. 18. ANEKS Tabela1. Executive Pay Trends: Looking Forward and Back. Joseph J. Martocchio.Case-study:Executive compensation in Europe by Gerlind Wisskirchen Coronado California 17." Journal of Deferred Compensation 10.by Chingos. 147 . NJ: Pearson Prentice Hall.Responsible Executive Compensation for a New Era of Accountability.Qeverisja e Korporatave 2010 16.

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 2 148 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 3.4 149 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela5 Tabela 6 150 .

Qeverisja e Korporatave 2010 151 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 7 Tabela 8 152 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 9 Tabela 10 153 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 11 Tabela 12 Tabela 13 154 .

Qeverisja e Korporatave 2010 Tabela 14 155 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful