You are on page 1of 39
Goranka Radojčić Petra, Jordan
Goranka Radojčić
Petra,
Jordan

Sadržaj:

Geografski poloţaj

5

Nabatejci

7

Petra pre Nabatejaca

11

Istorija Petre

13

19

Pad

20

Otkriće Petre u 19. veku

21

Znamenitosti Petre

22

Literatura i izvori

39

Petra, Jordan

P etra (od grčke reči πέτρα, što u prevodu znači stena) je arheološko nalazište u oblasti Arabah u Jordanu. I klasični naziv Petra i stari naziv Sela u prevodu znače

stena.

Nalazi se oko 262 km juţno od Amana i 133 km severno od grada Akaba. Leţi na obroncima planine Hor (Or) u basenu izmeĎu planina koje formiraju „krilo“ Arabah, veliku dolinu koja se pruţa od Mrtvog mora pa sve do zaliva Akaba u Crvenom moru. Nalazi se na visini od 800 pa do 1.350 metara iznad nivoa mora u širokoj kotlini u brdskom području Edoma. Petra se smatra veličanstvenim i najpoznatijim

predelom u Jordanu.

Petra je nasleĎe Nabatejaca, nomadskog naroda Arapa koji su se naselili na jugu Jordana pre više od 2000 godina. Sama činjenica da se grad nalazio u steni govori da je imao dobru odbranu. Veoma rano Nabatejci su ţeleli da karavani prolaze kroz njihov grad, pa su bili veoma gostoljubivi i pruţali utočište putnicima, od čega su udobno ţiveli. Grad se nalazio

na putu izmeĎu Indije i Afrike, pa je bio idealan za razmenu svile i začina. MeĎutim, kada su pronaĎeni alternativni pravci,

geografska vrednost Petre je opala.

Car Trajan je pokorio ovo mesto 106. godine pre naše ere i ono je postalo deo rimske provincije Arabije.

Lokacija na kojoj se nalazi grad Petra bila je nepoznata za

zapadnu civilizaciju sve do 1812. godine kada je „otkrio“ švajcarski istraţivač Johann Ludwig Burckhardt. Njena lepota opisana je na mnogo načina u pesma, objavljenim tekstovima i radovima poznatih istraţivača: „grad crven kao ruţa, star skoro kao što je staro i vreme“, ili „jedna od najdragocenijih baština kulturnog nasleĎa čovečanstva“ (opis

UNESCO-a).

Do sada, nijedan metod nije se pokazao dovoljno uspešnim da se utvrdi kada počinje istorija Petre. Dokazi koji su pronaĎeni upućuju na to da je grad osnovan relativno kasno, ali je kao svetilište postojao još u antička vremena. MeĎutim, činjenica

da se ime Petra spominje u Starom zavetu još uvek se ne moţe

povezati direktno sa samim gradom.

Ruševine Petre postale su tokom vremena objekat stalne pljačke. U tim pljačkama ukraden je veliki deo riznice i na taj način ostao nepoznat ostataku čovečanstva.

Ovaj prostor su sve do 1984. godine naseljavali beduini,

preseljeni po nalogu vlade koja je strepela da se ne ošteti ili

oskrnavi neki deo drevnog grada. 1985. godine Petra je proglašena za svetsku kulturnu baštinu UNESCO-a. Godine 2007, kada su narodi celog sveta birali sedam novih

svetskih čuda, pošto je od starih antičkih ostalo samo jedno, Petra u Jordanu je u samom startu drţala odličnu poziciju, ušla u najuţi izbor i na kraju zauzela mesto jednog od sedam. Ovaj drevni grad je to svakako i zasluţio, opstajući vekovima i sačuvavši izgled koji je i u svoje vreme imao.

Petra uvek oduzima dah i ne moţe se zaboraviti. Cvetala je

preko 400 godina u doba Rima i Hrista, dok nije okupirana od strane rimske legije Cara Trajana 106. godine pre nove ere.

Petrin zaliv čini preko 800 pojedinačnih spomenika, uključujući zgrade, grobnice, kupatila, pogrebne hale, hramove, zaobljene hramove i stubišne ulice, koje su, iz kaleidoskopskih peščara, isklesali tehnički i umetnički geniji tog vremena. Samo 5% Petre je iskopano.

Petrine znamenitosti su, u svom najboljem izdanju, ranom

zorom i u kasno popodne, kada sunce zagreva šareno

kamenje. Tada moţete videti veličanstvenu Petru kako izgleda kao onda kada je viĎena prvi put 1812. godine, izgubljena u

16. veku, posle, skoro, trista godina.

Geografski položaj

Plinije Stariji i drugi pisci identifikuju Petru kao prestonicu Nabatejaca i centar njihove karavanske trgovine. Petra je,

zahvaljujući visokim planinama koje je okruţuju i sigurnim zalihama vode, imala ne samo prednosti utvrĎenja, već i kontrolu nad glavnim trgovačkim putevima koji su vodili do

Gaze na zapadu, Bosre i Damaska na severu, Akabe na Crvenom moru i preko pustinje do Persijskog zaliva.

Iskopavanja su pokazala da je upravo sposobnost Nabatejaca da kontrolišu zalihe vode dovela do uspona ovog pustinjskog grada, stvarajući veštačku oazu. Ovo područje pogaĎaju bujične poplave i arheološki nalazi pokazuju da su Nabatejci kontrolisali ove poplave pomoću brana, bunara (cisterni) i

vodovodnih cevi. Ove inovacije su akumulirale vodu za duge

periode suše i omogućavale gradu da profitira od prodaje

vode.

Iako je u drevno doba bilo moguće prići Petri sa juga, stazom koja je vodila oko Jabal Haroun (Aronove planine), preko ravnice ili moţda preko visoravni na severu, većina današnjih posetilaca prilazi Petri sa istoka. Impresivni istočni ulaz, uski klanac (koji je ponegde širok 3-4 metra), pod imenom Sik („tunel, prokop, kanal”) je prirodna geološka formacija, formirana od duboke pukotine u peščaru kojim voda teče u Mojsijevu dolinu. Na kraju uskog klanca stoji najukrašenija graĎevina u Petri, Al Khazneh, poznata kao Riznica, isklesana u steni od peščara.

Malo dalje od Riznice, u podnoţju planine en-Nejr, nalazi se masivno pozorište, tako postavljeno da pogled obuhvata najveći broj grobnica. Tamo gde se dolina otvara prema ravnici, pogled na grad je zadivljujući. Amfiteatar je uklesan u

stenu. Tokom izgradnje, odnosno klesanja amfiteatra, otvoreni

su prilazi nizu grobnica koje su još ranije bile uklesane u stene. Amfiteatar su otkrili američki arheolozi 1961. Sa tri strane ga gotovo zagraĎuju planine crvene kao ruţa, koje su

podeljene u grupe dubokim pukotinama.

Nabatejci

Nabatejci, nomadsko pleme iz severozapadnog dela Arabije, naseljavalo je ovo područje u periodu od VI-IV veka pne, i postepeno preuzelo zemlju koju su kontrolisali Edomiti. Nabatejci se prvi put u istoriji pominju na listi neprijatelja kralja Asirije 647. godine pne, kada su Petru još uvek naseljavali Edomiti. Nabatejci su ovu regiju poštovali kao

svetu oblast njihovog boga Dushara.

Do III i II veka pne, grad Petra se razvio u bogat i moćan centar karavanske trgovine. Interesantan lokalni proizvod kojim su Nabatejci trgovali bio je bitumen iz Mrtvog mora.

Koristio se podbijanje brodova, a Egipćani su ga koristili za

balzamovanje mrtvih.

Najranije grobnice i hramovi, iz III veka pne, imaju Egipatske i Asirske karakteristike, a pod Grčkim i kasnije Rimskim uticajem, Nabatejci su razvili svoj osoben arhitektonski stil.

Zemljoradnja. Stanovnici Petre su ţiveli od poljoprivrede i gajenja stoke. Gradili su terase (zaravni), čiji zidovi se još uvek mogu naći u današnjoj pustinji, da bi mogli da gaje

vinovu lozu i masline, a uzgajili su kamile, ovce, koze i konje.

Klima i klimatski uslovi uključujući padavine kiše nisu se mnogo razlikovali od današnjih, ali su Nabatejci bili izuzetno uspešni u upravljanju vodama, skladišteći ovaj dragoceni resurs u velikim cisternama ukopanim u stene ili kanališući obilne prirodne zalihe iz izvora - Uyon Mosa (Mojsijevi izvori), udaljenih nekoliko kilometara izvan centra grada.

Ostaci cevi, kanala i cisterni se još uvek mogu videti u Petri.

Nabatejski jezik. Nabatejci su govorili jednim dijalektom Aramejskog jezika, jezikom koji je govorio Hrist, a pisali su

karakterističnom Nabatejskom kaligrafijom - finim potezima četkice, na šta je moţda uticao meki peščar Petre na kom su često pisali.

Naţalost, iako su pronaĎeni različiti natpisi na stenama dosad

nije pronaĎena nijedna arhiva, ni u Petri ni drugim delovima Nabatejskog carstva. Takve arhive su morale postojati jer su

ih zahtevale vaţne trgovačke i graĎevinske aktivnosti.

Kuće. Malo se zna o Nabatejskoj arhitekturi kuća. U Petri su se zasigurno kuće klesale, poput grobnica, u steni. Iskopavanja su takoĎe otkrila kuće izgraĎene od blokova od peščara sa krovovima od kamenih ploča poduprtih lukovima.

Ono što je sigurno jeste da su Nabatejci prvobitno bili mnogo bolji u klesanju. Izgradnja je umeće koje su naučili relativno kasno u razvoju svoje civilizacije.

Grnčarija. Pored veličanstvene arhitekture grobnica i hramova, velika umetnička dostignuća Nabatejaca nalaze se u njihovoj grnčariji, koju su proizvodili u velikim količinama, čiji komadići se mogu naći širom područja. Proizvodnja grnčarije bi mogla da bude veština koju su nomadski Nabatejci naučili od Edomita. Za razliku od prostog posuĎa grube izrade za svakodnevnu upotrebu, Nabatejska grnčarija je karakteristična po tankoći svojih zidova, koji su ponegde debeli samo 1.5 mm. Bila je rozikasto-crvene boje, često ručno ukrašena crteţima tamno-braon cveta i lišća.

Tipične jajolike, plitke otvorene činije koje su proizvodili su veoma teške za pravljenje na grnčarskom točku, što samo pokazuje koliko su bili vešte zanatlije. Nedavno je u Wadi

Musa iskopana peć za sušenje koja ukazuje na to da je sama Petra bila centar proizvodnje. Kvalitet grnčarije je opadao od 3. veka naše ere na ovamo, moţda kao rezultat masovne

proizvodnje.

Religija. Nabatejci su oboţavali Arapske bogove i boginje iz pre-islamskog perioda i nekolicinu svojih obogotvorenih (uzdignutih meĎu bogove) kraljeva. Obodas (moţda Oboda) I je uzdignut meĎu bogove posle svoje smrti. Dushara je bio vrhovno muško boţanstvo uz ţensko sveto trojstvo: Al-

„Uzzá, Allt i Manāt. Brojne statue uklesane u stene prikazuju

ove bogove i boginje.

Manastir, Petrin najveći spomenik, datira iz I veka pne.

Posvećen je Obodasu I i veruje se da je bio simpozijum

(mesto sastajanja) Obodasa boga. Ova informacija je bila

upisana na ruševinama Manastira (ime je prevod arapskih reči

Ad Deir).

Hrišćanstvo je prodrlo u Petru u IV veku ne, gotovo 500 godina nakon ustanovljavanja Petre kao trgovačkog centra.

Atanasije Aleksandrijski pominje biskupa Petre po imenu Asterije (Asterius). Najmanje jedna od grobnica - grobnica sa urnom - je bila korišćena kao crkva. Natpis u Grobnici urne ukazuje na to da je unutrašnjost crkve pretvorena u hrišćansku crkvu u 5. veku. Napis u crvenoj boji potvrĎuje njeno osveštenje „u vreme svetog biskupa Jasona”. Nakon

Islamskog osvajanja Petre u periodu od 628-632. godine,

hrišćanstvo u Petri, kao i u najvećem delu Arabije, ustupilo je mesto islamu. Tokom Prvog krstaškog rata, Petru je okupirao Boldvin I iz Jerusalimske kraljevine i osnovao drugi feud baronije Al Karaka (u lordovini Oultrejordain - staro francusko ime koje su Krstaši koristili za veliku i delom nedefinisanu regiju istočno od reke Jordan) pod imenom Château de la Valée de Moyse ili Sela. Ostala je u vlasti Franaka sve do 1189. I dalje je nominalno biskupska stolica

katoličke crkve.

Prema arapskoj tradiciji, Petra je mesto gde je Mojsije udario

stenu sa svojim štapom i potekla je voda, kao i gde je

sahranjen Mojsijev brat Aaron (Harun), na planini Or, koja je danas poznata kao Jabal Haroun ili Aronova gora. Wadi Musa

je arapski naziv za usku dolinu na početku koje se nalazi

Petra. Grob Mojsijeve sestre Mirijam je bio poznat hodočasnicima još u vreme Jeronima Stridonskog u IV veku, ali njegova lokacija od tada nije utvrĎena.

Petra pre Nabatejaca

Iako ljudi poistovećuju Petru sa Nabatejcima, čovek je zapravo ţiveo u Petri i njenoj okolini mnogo pre njihovog dolaska. Malo severno od Petre, u blizini lokaliteta Mala Petra, na Sik Al-Baridu-u, pronaĎeni su ostaci ratarskog sela Beida (Beidha), koje je bilo naseljeno od 7000-6500 godine pne. To je bio period kad je čovek prelazio sa nomadskog načina ţivota (lov i skupljanje hrane) na nastanjenički, gajenje ţitarica i domaćih ţivotinja.

Beida. Beida je bila razumljiv izbor; zauzimajući prirodno zaštićen teren i obilno snabdevana vodom iz doline. Danas još uvek mogu da se vide ostaci zidova prvih kuća ovih novonastanjenih zemljoranika, sa unutrašnjim ognjištima i oţbukanim podovima. Lokalitet, koji jasno prikazuje evoluciju različitih modela domaćinstava, arheolozi smatraju jednako vaţnim kao ostatke drevnog Jerihona.

Edomiti. Edomiti su narod koji je nastanjivao Petru u gvozdenom dobu (1200-539 g.pne) neposredno pre dolaska

Nabatejaca. Edom je bio najjuţnije od tri kraljevstva Amona, Moava i Edoma i izgleda da je bio najimućnije, najnaprednije kraljevstvo. Ono malo što se zna o Edomu, saznajemo iz

Biblijskih tekstova i ostataka njihovih naselja, koja su izgleda

bila smeštena u brdima koja okruţuju Petru, pre nego na lokalitetu koji su Nabatejci izabrali za svoj veličanstveni grad.

Iskopavanja su otkrila Edomska naselja u blizini Tawilan-a i na vrhu planine Umm Biyara. Najveći broj Starozavetnih tekstova o Edomitima ističe stalno neprijateljstvo izmeĎu njih

i Izrailjaca. Edomiti su izgleda bili loši zidari kad je u pitanju rad sa kamenom, ali su bili sjajni grnčari - umeće koje su, moguće je, preneli na Nabatejce.

Istorija Petre

Arheolozi veruju da je Petra bila naseljena od praistorijskih vremena. Severno od grada, u Beidi, otkriveni su ostaci grada

starog 9000 godina (iz otprilike 7000. godine pne), što ga

zajedno sa Jerihonom čini jednom od najranijih poznatih naseobina na Srednjem Istoku. Od tada do Gvozdenog doba (oko 1200 godina pre nove ere), kad su ga nastanjivali

Edomiti, malo se zna.

Dokazi nagoveštavaju da je naseljavanje Petre i okoline

počelo za vreme 18. dinastije u Egiptu (1550-1292. godine pne). Pominje se u Egipatkoj arhivi i Pismima iz Amarne

(Arhiva iz Amarne) kao Pel, Sela ili Seir. Iako je grad

osnovan relativno kasno, svetilište je postojalo još od drevnih

vremena. U Bibliji, na popisu mesta kroz koja su Izrailjci

prošli na putu iz Egipta (Misira) u obećanu zemlju (4.

Mojsijeva 33), spominju se mesta koja se povezuju sa Petrom (stihovi 29-38).

Postoje mišljenja da je glavni izvor vode za ovo područje, Ain Mousa (Mojsijev izvor) jedno od mnogih mesta gde je Mojsije udario u stenu svojim štapom da izaĎe voda (4.

Knjiga Mojsijeva 20:10-13). Aron, Mojsijev i Mirjamin brat,

umro je u području Petre i sahranjen je na vrhu planine Hor ili

Or, koja je sada poznata kao Jabal Haroun (Aronova gora). Ovaj deo zemlje biblijski pripada Oritima (Horitima), precima

Edomita ili Edoma. Običaji prvobitnih ţitelja su moţda uticali na nabatejski običaj sahranjivanja mrtvih i prinošenja ţrtava u poluiskopanim pećinama. Iako se Petra obično poistovećuje sa

Selom što znači stena, biblijski tekstovi je obično pominju kao rascep ili otvor u steni, aludirajući na njen ulaz. MeĎutim, u paralelnom ili uporednom odlomku, Sela se tumači jednostavno kao stena (2. Dnevnika 25:12).

Biblija govori kako je Car David pokorio Edomite, verovatno

oko 1000 godina pre nove ere. Prema ovoj priči, Edomiti su

bili porobljeni, ali su na kraju izvojevali slobodu.Više velikih bitaka je voĎeno izmeĎu Judejaca i naroda Edoma. U jednoj

od njih, Judejski car Amasija, koji je vladao od 796.-781. godine p.n.e. pokorio je deset hiljada Edomita u Dolini soli i

osvojio Selu ratom (2. Knjiga Carevima 14:7). Vrh planine

Umm al-Biyara, u centralnom delu Petre, često se positovejuće sa Selom iz Biblije. MeĎutim, Sela se takoĎe positovećuje sa planinskim utvrĎenjem Sele, u blizini

Buseirah, jednog od Edomskih gradova severno od Petre. U VI veku pre nove ere, nomadsko pleme Nabatejaca je

migriralo iz zapadne Arabije i nastanilo se u ovom području. Čini se da je naseljavanje Nabatejaca bilo postepeno i da je

bilo malo neprijateljstva izmeĎu njih i Edomita. Nabatejci su napustili svoj nomadski stil ţivota i skrasili se u Petri.

Josif Flavije (u delu Jevrejske starine), a potom Evsevije

Cezarejski i Jeronim Stridonski koristeći Josifa Flavija kao

izvor, tvrde da je Rekem izvorno ime Petre koje su koristili Nabatejci i da se Rekem pominje u Svicima sa Mrtvog mora kao vaţno naselje u Edomu koje najtemeljnije opisuje Petru i dovodi je u vezu sa Gorom Sir. Ali, u Aramejskoj verziji,

Rekem je ime za Kadeš, nagoveštavajući da je Josif Flavije pomešao ova dva mesta. Ponekad aramejske verzije navode

oblik Rekem-Geja, što evocira ime sela El-ji, jugoistočno od Petre. Semitsko ime grada, ako nije Sela, ostaje nepoznato. Smatra se da odeljak u Istorijskoj Biblioteci Diodora sa Sicilije (XIX. 94-97), koji opisuje vojne pohode Antigona na Nabatejce 312 godine p.n.e., osvetljava istoriju Petre, ali se

„petra” ovde odnosi na prirodno utvrĎenje i skrovište, tako da ne moţe da bude vlastito ime i ovaj opis nagoveštava da grad

još nije još postojao.

Jedino mesto u Petri gde se pojavljuje ime „Rekem” je u zidu

stene u Wadi Musa preko puta ulaza u Sik. Pre dvadesetak

godina Jordanci su sagradili most preko izvora i ovaj natpis je zakopan ispod nekoliko tona betona. Prihvatljiviji dokaz o

datumu najranijeg nabatejskog naselja moţe da se dobije istraţivanjem grobnica. Razaznaju se dva tipa: nabatejske i grčko-rimske. Nabatejski tip počinje sa jednostavnim

pilonom-grobnicom sa vratima u kuli okruţenim ukrasnom ogradom (crowned by a parapet ornament) po ugledu na ulaz

u kuću. Zatim, prolazeći kroz različite faze, dostiţe potpun nabatejski tip, koji zadrţava sve izvorne karakteristike i

istovremeno ispoljava karakteristike koje su delimično egipatske, a delom grčke. Postoje bliske sličnosti ovog tipa u

grobnicama-kulama u el-I~ejr u severnoj Arabiji, koje nose

dugačke nabatejske natpise i obezbeĎuju datum za podudarne spomenike u Petri. Zatim sledi grupa grobnica čije čeone

strane završavaju polukruţnim lukom, što je karakteristika preuzeta iz severne Sirije. Konačno slede detaljno ukrašene fasade koje podraţavaju čeonu stranu Rimskog hrama;

meĎutim svaki trag izvornog stila je nestao. Precizni datumi razvojnih faza ne mogu da se odrede. Mali broj natpisa

različite duţine je pronaĎen u Petri, moţda zato što su nestali sa malterom ili cementom koji je korišćen na mnogim graĎevinama. Jednostavne pilonske grobnice koje pripadaju pre-helenističkom periodu sluţe kao dokaz za najraniji period. Nije poznato koliko unazad u ovoj fazi seţe nabatejsko

naselje, ali nije starije od VI veka pne. Sledi period u kom

dominantna civilizacija kombinuje grčke, egipatske i sirijske

elemente, jasno ukazujući na period Ptolomejida. Krajem II. veka naše ere, kad su carstva Ptolomejida i Seleukida bila podjednako oslabljena, Nabatejsko carstvo je došlo do izraţaja. Pod Aretom III (oko 85-60 godine p.n.e.), počelo je kovanje novčića. Pozorište je najverovatnije iskopano u to vreme i Petra je verovatno dobila izgled helenističkog grada.

Iz vremena vladavine Arete IV (9. godina p.n.e.-40 godina nove ere) moţda datiraju grobnice el-I~ejr tipa i Visko mesto ţrtve (Ţrtvenik).

Nabatejci su se obogatili tako što su naplaćivali porez trgovačkim karavanima za siguran prolazak kroz njihovu

zemlju. Dolinski grad Petra, koji je bilo lako odbraniti,

Nabatejcima je omogućio jačanje. Petra, koja je na začetku bila utvrĎeni grad, postala je bogata trgovačka raskrsnica izmeĎu Arapske, Asirske, Grčke, Egipatske i Rimske kulture. Kontrola nad ovom ključnom maršrutom izmeĎu gorskih delova Jordana, Crvenog mora, Damaska i Juţne Arabije bila

je pokretačka sila Nabatejskog carstva i donela je Petri bogatstvo. Najlukrativnija trgovačka roba - tamjan, mira, začini – transportovana je trgovačkim karavanima do Petre Putem tamjana iz juţne Arabije. Nabatejci su uţivali trgovačke sporazume sa Minejcima i Sabejcima iz juţne

Arabije po kojima su bili jedini trgovački posrednici ne samo za nadaleko poznat tamjan iz te regije, već i začine koje su trgovci iz Somalije, Etiopije i Indije dopremali brodom u Arabiju. Bogatstvo koje su Nabatejci nagomilali omogućilo im je da klešu monumentalne hramove, grobnice i administrativne centre izvan njihovog dolinskog utvrĎenja.

Seleukidski car Antigon, koji je došao na vlast u Vavilonu

nakon podele carstva Aleksandra Velikog, napao je Nabatejce 312. godine pre nove ere. Nabatejci su uspeli da suzbiju

napadače, ali zapisi ukazuju na to da su ţeleli da ostanu u

dobrim odnosima sa Seleukidima kako bi odrţali trgovinu.

Iako Seleukidi nisu mogli da osvoje Nabatejce vojnim

snagama, njihova helenistička kultura je ostavila trajan uticaj na Nabatejce. Nove ideje u umetnosti i arhitekturi uticale su

na Nabatejce, dok se istovremeno njihovo carstvo širilo prema

severu u Siriju, oko 150 godine pne. Reč „carstvose ovde upotrebljava figurativno, jer je to više bila zona njihovog uticaja. Kako su se Nabatejci širili prema severu, više

karavanskih puteva i, shodno tome, bogatstva, bilo je pod

njihovom kontrolom. Bogatstvo je ono što ih je motivisalo, pre nego širenje teritorije ili kulturnog uticaja. Rastuća ekonomska i politička moć Nabatejaca je počela da

zabrinjava Rimljane, tako da je 63. godine pre nove ere Gnej Pompej Veliki poslao vojsku da oslabi Nabatejce. Nabatejski kralj Areta III je ili porazio Rimske legije ili im je platio danak (porez) da odrţe mir s njima. Kasnije, Nabatejci su napravili grešku što su stali na stranu Parte u njihovom ratu sa Rimom. Nakon poraza Parte, Petra je morala da plati danak

Rimu. Kad su zaostali sa plaćanjem danka ili poreza, napao ih

je Rimski vazal, kralj Irod Veliki. U drugom napadu, 31. godine pre nove ere, preuzeo je kontolu nad velikim delom Nabatejske teritorije, uključujući lukrativne severne trgovačke puteve u Siriji. Sa smanjenjem njihovog trgovačkog carstva na mali deo nekadašnje veličine, Nabatejsko carstvo se odrţalo još gotovo jedan i po vek. Poslednji Nabatejski

monarh, Rabbel II, sklopio je sporazum sa Rimljanima, po kome Rimljani, pod uslovom da ne napadnu Nabatejce za

njegovog ţivota, imaju dozvolu da se usele posle njegove

smrti. Po njegovoj smrti, 106. godine nove ere, Rimljani su

preuzeli Nabatejsko carstvo i počeli da ga transformišu po uobičajenom planu: ulicom sa kolonadama, kupatilima i drugim detaljima savremenog rimskog ţivota.

Veliki deo onog što je poznato o nabatejskoj kulturi, potiče iz beleški Rimskog pisca i geografa Strabona. On je zabeleţio da

je njihovom zajednicom upravljala kraljevska porodica, iako

je preovladavao duh demokratije. Strabon je takoĎe uočio

materijalizam Nabatejaca.

Po sjedinjavanju sa Rimskim carstvom, Petra je ponovo doţivela procvat. Grad je mogao da primi i smesti 20.000- 30.000 ljudi na vrhuncu svoje snage. Bogatstvo Petre je

počelo da opada sa promenom trgovačkih ruta do Palmire u

Siriji i ekspanzijom pomorske trgovine oko Arabije. Grad je

pretrpeo još jedan udarac 363. godine pne, kad je samostalne graĎevine i konstrukcije Petre porušio zemljotres. Srećom, najlepše graĎevine Petre su sačuvane jer su uklesane u stene.

Nije poznato da li su stanovnici Petre napustili grad pre ili

posle zemljotresa u četvrtom veku. Činjenica da je vrlo malo srebrnih novčića ili vrednih stvari iskopano u Petri, nagoveštava da je povlačenje bilo organizovano i bez ţurbe.

Postoji teorija da je Petra bila prevashodno verski i administrativni centar, koji se povremeno koristio kao

utvrĎenje za vreme ratnih perioda. Preovladavajući broj grobnica i hramova podrţava ovu teoriju, po kojoj je ţivotni prostor relociran u druge pećine i šatore izvan granica „svetoggrada, kako su mrtvi počeli da zauzimaju sve više i više gradskog prostora.

Izvesno je da je do muslimanskog zauzimanja teritorije u sedmom veku Petra utonula u zaborav. Grad je ponovo oštetio zemljotres 747. godine nove ere, a tokom 12-og i 13-og veka naseljavala ju je mala zajednica Krstaša. Zatim je potpuno pala u zaborav sve dok je Johann Ludwig Burckhardt nije ponovo otkrio svetu 1812. godine.

Vladavina Rimljana

106 godine n.e., kada je Kornelije Palma bio namesnik Sirije,

deo Arabije pod upravom Petre je pripojen Rimskom carstvu kao deo Arabia Petraea i Petra postaje prestonica tog dela. Domaća dinastija je nestala, ali je grad nastavio da napreduje. Vek kasnije, u vreme Aleksandra Severa, kad je grad bio na vrhuncu sjaja, prestaje izdavanje novčića. Prestaje izgradnja raskošnih grobnica, izgleda zbog neke iznenadne katastrofe, kao što je invazija neo-persijske sile pod Sasanidskim carstvom. U meĎuvremenu, kako je rastao značaj Palmire

(procvat Palmire od 130-270 godine), došlo je do preusmeravanja arapske trgovine iz Petre i Petra je slabila.

MeĎutim, izgleda da se zadrţala kao religiozni centar. IzgraĎen je Rimski put. Epifanije Kiparski (pribliţno 315-403 godine) piše da se u to vreme tamo odrţavala proslava 25. decembra u čast device Kabu (Khaabou ili Chaabou) i njenog sina Dušara (Dushara).

Pad

Petra je ubrzano slabila pod Rimskim carstvom, velikim

delom zbog promene pomorskih trgovačkih ruta. Zemljtres 363. godine je uništio mnoge graĎevine i oštetio vitalni sistem

za upravljanje vodom. Ruševine Petre su bile objekat

interesovanja u Srednjem veku i posetio ih je egipatski Sultan Bajbars (Baybars) krajem 13. veka. Prvi Evropljanin koji ih je

opisao bio je Johann Ludwig Burckhardt 1812. godine. Pošto su graĎevine vremenom propadale, mnoge su postale lako

osvojive, tako da su mnoge dragocenosti pokradene.

Lorens od Arabije

U oktobru 1917. Godine, Lorens, u nastojanju da odvrati Tuske vojne snage od Britanske invazije na Severnu Afriku, poveo je malu vojnu silu sastavljenu od Sirijaca i Arabljana u odbranu Petre protiv mnogo većih udruţenih turskih i nemačkih snaga. Beduinke koje su ţivele u blizini Petre, pod voĎstvom ţene šeika Kalila regrutovane su da brane grad. Branitelji su uspeli u potpunosti da desetkuju tursko-nemačke snage.

Otkriće Petre u 19. veku

Mladi švajcarski avaturista finansiran od strane Engleskog društva istraţivača je, proučavajući Srednji Istok, polako

napredovao od Damaska ka Kairu malo poznatim i opasnim

kopnenim putem. Pošto je tečno govorio arapski jezik i predstavljao se kao musliman, čuo je priče od pustinjskih Beduina o izvanrednim ruševinama drevnog grada sakrivenog

u udaljenim Sharra planinama. Nijedan Evropljanin nikada

nije video grad iz priča ili, pak, poţiveo da o tome govori, i Burkhart je shvatio da će morati da pribegne prevari da bi ušao. U njegovoj glavi se rodio plan. Unajmiće lokalne Beduine kao vodiče, reći im da namerava da ţrtvuje kozu na

Aaronovom grobu, jer se verovalo da se njegova grobnica nalazi u blizini Petre. U selu Elji (danas Wadi Musa), Burkhart je ubedio dva beduina da ga otprate kroz Mojsijevu dolinu do Aaronovog groba. Postoji samo jedan iole siguran

put koji vodi ka grobu iz Wadi Musa i, srećom po Burkharta, vodio je direktno preko ruševina Petre. Krivudajući kroz izuzetno uzak klanac, istraţivač je neočekivano naišao na veliki kameni hram Al Khazneh. Beduin koji je vodio

Burkharta ka Aronovom grobu je sve više sumnjao u njegove namere, tako da istraţivač nije video ni grob ni najveći Nabatejski hram – Al Deir. MeĎutim, izveo je laţni obred ţrtvovanja u podnoţju Jebel Haroun-a.

Burkhart je kasnije otkrio Abu Simbel u Egiptu i istraţio sveti grad Meku, i dalje prerušen u muslimana, ali je 1817. dobio

dizenteriju. Umro je sa samo 33 godine i sahranjen je na islamskom groblju u Kairu.

Znamenitosti Petre

Uska krivudava dolina koja vodi do Petre je kanjon Siq. Čak i pre nego što doĎete do Siq-a, oko pet minuta hoda od ulaza, primetićete tri kvadratna samostalna spomenika na desnoj strani, koji su poznati kao Djinn blokovi (djinn = duh). Nabatejci su ih izgradili u I veku nove ere. Njihova

tačna

funkcija

Znamenitosti Petre Uska krivudava dolina koja vodi do Petre je kanjon Siq . Čak i pre

ostaje nepoznata, ali mogli su da budu grobnice ili su izgraĎene u čast nabatejskog boga Dushara. U Petri postoji ukupno 26 ovakvih blokova u kojima su obitavali duhovi.

Grobnica Obelisk i Bab As-Siq Triklinijum. Dalje niz put,

Znamenitosti Petre Uska krivudava dolina koja vodi do Petre je kanjon Siq . Čak i pre

sa leve strane,

nalazi

se grobnica

 

sa

četiri

piramidalna

obeliska,

koja

je

nekada

bila

visoka 7 metara.

Potiče

iz

I

veka

pre

nove ere. Nisu

pronaĎene

kosti,

ali

moguće je da je to bila

neka vrsta nadgrobnih spomenika. Veruje se da ljudska figura u centru, zajedno sa

četiri obeliska, predstavlja petoro ljudi sahranjenih u grobnici.

Zanimljiva je kombinacija Egipatskog, Grčkog i lokalnog stila. Ispod je Nabatejski triklinijum (trpezarija sa tri sjedinjene odaje), gde su se odrţavale dače u znak sećanja na mrtve. Triklinijum je izvanredan primer Nabatejskog klasičnog stila. Isklesani stubovi pored ulaza i dorski friz iznad vrata zasluţuju paţnju. Unutra, klupa u obliku slova U je sve što je ostalo.

Bliţe Siku, kanali isečeni u stenama dovodili su vodu sa Mojsijevog izvora (Ain Musa) keramičkim cevima do grada i obliţnjih imanja. Kad su projektovali novu branu, kopači su

otkrili drevnu nabatejsku branu i iskoristili je kao model za savremenu.

Dok ulazite u

Siq, put

se suţava na

oko 5 metara i stene se uzdiţu preko 200 metara iznad vas, bacajući ogromne senke na niše u kojima su se

nekada nalazile ikone bogova Dushara i al-Uzza. Ikone

su

Zanimljiva je kombinacija Egipatskog, Grčkog i lokalnog stila. Ispod je Nabatejski triklinijum (trpezarija sa tri sjedinjene

bile namenjene zaštiti ulaza od nepoţeljnih posetilaca. Ime Dushara znači „On iz Šare”, što se odnosi na Sharra planine na severnoj granici Petre.

Kao

i

Bog

Jevreja

- Jehova, Dushara je predstavljan

obeliskom ili uspravnim kamenim blokom, što ukazuje na

uticaje

drevne sumerske, egipatske i

megalitske kulture.

Njegova simbolična ţivotinja bila je bik. Simbol boginje Al- Uzza je lav i ona je bila „narodno” boţanstvo, dok je Dushara

bio

bog

plemstva

i

zvanični

kult. Boginja Allat se

poistovećivala sa prirodnim izvorima, kojih je bilo nekoliko u inače izuzetno sušnim predelima Sharra planina.

Ulaz u Sik je nekada krasio svečani

luk koji su izgradili

Nabatejci. Opstao je do kraja 9. veka i još uvek mogu da se

vide njegovi ostaci

na ulazu

u

klanac.

Prvobitni

kanali

usečeni u zidove stena, koji su dovodili vodu u Petru se

takoĎe mogu videti, a ponegde se vide i prvobitne cevi od pečene gline.

Sik zapravo nije kanjon (klisura nastala usecanjem vodenog toka), već blok stene razdvojen tektonskim silama; na raznim

mestima moţe se videti kako se deo stene na jednoj strani

poklapa sa delom stene preko puta.

Al Khazneh Firaun. Petrin najimpresivniji spomenik je al- Khazneh što u prevodu sa arapskog znači Riznica. Beduini su ju

nazivali

„Faraonska

riznica”, ali je sluţila

kao

kraljevska

grobnica.

Naziv

potiče od beduinskog

uverenja da su gusari

krili svoje blago tu, u

ogromnoj

kamenoj

urni

koja

stoji

u

sredini

drugog

nivoa.

Pošto

su

poistovećivala sa prirodnim izvorima, kojih je bilo nekoliko u inače izuzetno sušnim predelima Sharra planina. Ulaz

verovali da je urna bila puna drevnog faraonskog blaga, Beduini su povremeno ispaljivali metke u nju. Dokaz za to predstavljaju rupe od metaka koje se jasno vide na urni.

Jedan od najelegantnijih ostataka antike visok je 43 metara,

širok 30 metara. Tačno vreme izgradnje nije poznato. Jedni smatraju da je raĎena u 1. veku p.n.e., dok drugi veruju da

potiče iz 2. veka nove ere, iz vremena cara Hadrijana. Helenistička fasada odiše prefinjenošću, simetrijom, monumentalnošću i grandioznošću. Iznad šest stubova u

prizemlju nalaze se cvetni kapiteli, a trouglasti zabat (nadvratak) prikazuje glavu Gorgone koja se pojavljuje iz okolne flore. Smatra se da figure isklesane na portiku (trem sa stubovima) prikazuju Zeuseve sinove Kastora i Poluksa. Na

gornjem nivou u uvučenim nišama nalaze se dve Viktorije sa još četiri figure nepoznatog porekla. Središnja figura iznad ulaza je predmet raznih nagaĎanja; većina naučnika veruje da

je to asimilacija (izjednačavanje) egipatske boginje Izis i Nabatejske boginje Al-Uzza, drugi nagoveštavaju da je to Tiha ili Fortuna, rimska boginja bogatstva. Na samom vrhu nalaze se dva orla čuvara, Nabatejski simbol muškog boţanstva. Niše na pravilnim razmacima sa svake strane pročelja nagoveštavaju da je to bilo tajno oruĎe graditelja merdevine.

Kao i u slučaju svih spomenika u Petri isklesanih u steni, fasada je ono što privlači paţnju; unutrašnjost je samo neukrašena dvorana površine od 12 kvadratnih metara. Iza nje je manja prostorija sa bazenom (lavorom) za ritualno pranje, nagoveštavajući da je Riznica zapravo bila hram.

Od Riznice Sik skreće desno (severozapadno), a dijagonalno

preko puta je Sveta dvorana, koja je moţda sluţila za obrede u vezi sa Riznicom.

Od Riznice Sik skreće desno (severozapadno), a dijagonalno preko puta je Sveta dvorana, koja je moţda

Ulica fasada. Na putu ka centru grada, pre

Pozorišta,

nalazi

se

40

kuća. Prva

grobnica i

grobnica

(broj

67)

je

neobična jer ima odaju za

sahranjivanje na gornjem

spratu. Nizak ulaz svedoči

da

je

nivo tla porastao

tokom vekova. Rimsko pozorište amfiteatar koji su prvobitno izgradili

Nabatejci pre više od 2000 godina. Otkriven je 1961. godine. Amfiteatar je isklesan iz stene i imao je oko

Od Riznice Sik skreće desno (severozapadno), a dijagonalno preko puta je Sveta dvorana, koja je moţda

3000 sedišta u 45

redova. Rimljani su ga 106. godine renovirali

i povećali za otprilike

30% (tako da je

ukupni kapacitet mesta

za sedenje bio oko 8.500). Ispod pozornice su bile skladišne prostorije i otvor kroz koji se spuštala zavesa pred početak

predstave. U blizini ovog otvora je pre nekoliko godina

pronaĎena gotovo čitava mermerna statua Herkula. Pozorište je teško oštećeno u zemljotresu 363. godine, a

pojedini delovi amfiteatra su korišćeni za izgradnju drugih graĎevina u Petri.

Kraljevske grobnice u steni severno od amfiteatra, wadi

(dolina) se širi i vodi u glavni deo grada koji pokriva oko tri

kvadratna kilometra. Sa desne strane nalaze se, uklesane u

steni Jabal Khubtha, kraljevske grobnice poreĎane jedna do druge. Prva u nizu (najjuţnija) je Grobnica Unejšu (Uneishu) posvećena svešteniku Nabatejske kraljice Shafialt II koja je bila supruga kralja Arete IV. Grobnica se nalazi doslovno preko

pojedini delovi amfiteatra su korišćeni za izgradnju drugih graĎevina u Petri. Kraljevske grobnice u steni –

puta pozorišta i lako se previdi. Grobnica ili nekropola urne, prepoznatljiva po velikoj urni

na vrhu zabata, sa otvorenom terasom izgraĎenom preko dva

pojedini delovi amfiteatra su korišćeni za izgradnju drugih graĎevina u Petri. Kraljevske grobnice u steni –

sloja

grobnica.

Verovatno

je

izgraĎena oko 70.

godine

za kralja

Malika II ili Aretu

IV. Od tri grobnice

isklesane izmeĎu stubova, središnja još uvek ima

kamen kojim je zatvorena i na kom je isklesana kraljeva bista. Unutrašnjost meri 18 puta 20 metara, a šare u steni su izvanredne. Teško je i zamisliti kako su glatki zidovi, oštri uglovi i tri male odaje na vrhu isklesani sa takvom preciznošću. Sa terase se pruţa impresivan pogled. Ova grobnica je u V veku korišćena kao Vizantijska crkva.

Dalje ka

severu

je

Svilena grobnica koja

je

veoma

oštećena

u

zemljotresu.

Dobila

je

ime po predivnim bojama kamena koje se

smenjuju:

roze,

bela,

kamen kojim je zatvorena i na kom je isklesana kraljeva bista. Unutrašnjost meri 18 puta 20

siva i braonkasta i daju joj izgled svile.

Sledeća je Korintska grobnica, navodno replika Neronove Zlatne palate u Rimu. Na

kamen kojim je zatvorena i na kom je isklesana kraljeva bista. Unutrašnjost meri 18 puta 20

njoj su uočljivi nabatejski i helenistički uticaji. Portik na donjem nivou je uraĎen u lokalnom stilu, dok su gornji dekorativni elementi

uraĎeni u helenističkom stilu. Najviši nivo podseća

na Riznicu. Grobnica je dobila ime po korinskim kapitelima sa cvetnim motivima. Ovo je po svim merilima najukrašenija kraljevska grobnica.

Na

kraju

stoji

grobnica

Palata,

jedna od najvećih i najnovijih graĎevina koje krase Petru. To je trospratna imitacija Rimske palate. Iznad dva središnja ulaza se nalaze trouglasti zabati, a iznad druga dva ulaza pored njih su lučni zabati. Ulazi vode u tipične jednostavne odaje za sahranjivanje. Najistaknutiji i vizuelno najprivlačniji elementi grobnice su stubovi na gornjem nivou kojih ima ukupno 18. Gornji levi ugao je izgraĎen od kamena, a ne

isklesan iz stene, jer stena nije bila dovoljno visoka da se

završi fasada.

Iza ugla, desno, nekoliko sotina metara dalje (severo-istočno), nalazi se Mauzolej Sekstija Florentinusa, rimskog gubernatora u Petri za vreme vladavine cara Hadrijana.

GraĎen je od 126-130 g. pne. Grobnica je prilično zapuštena i uţa je od ostalih grobnica, ali su boje kamena predivne.

Dalje niz Siq, nekoliko restauriranih stubova

oivičava popločanu Rimsku ulicu kolonada. Ulica je izgraĎena oko 106.

jedna od najvećih i najnovijih graĎevina koje krase Petru. To je trospratna imitacija Rimske palate. Iznad

g., preko postojećeg nabatejskog puta. U vreme Rimske vladavine, krečnjački stubovi obloţeni mermerom oivičali su ulicu celom duţinom, a sa obe strane ulice su se nalazile prodavnice u koje se ulazilo kroz natkrivene portike. Ulica je široka 6 metara. Padine brda na obe strane su prekrivene ostacima antičkog grada.

Na početku ulice kolonada mogu da se vide ostaci gradske fontane ili Nimfeuma ( Nymphaeum ).

Na početku ulice kolonada mogu da se vide ostaci

gradske fontane ili Nimfeuma (Nymphaeum). Javna fontana posvećena nimfama je verovatno izgraĎena u II veku n.e.

Vode iz Sika su verovatno kanalisane ovde. Fontana je imala

veliku polukruţnu nišu ukrašenu statuama i vodoskocima. Malo šta moţe danas da se prepozna; prepoznatljiva je samo po ogromnom drvetu pistaćija starom 450 godina. Levo (jug) od ulice kolonada nalaze se ostaci pijace; arheološki podeljene

na Donju pijacu (ili Gornju terasu), Srednju i Gornju pijacu.

Dalje desno (sever) su neprepoznatljive ruševine Kraljevske

palate.

Na severozapadnom kraju ulice kolonada se nalazi Kapija Temenos sa trostrukim lukom, koja je imala drvena vrata i

obeleţavala ulaz u dvorište, ili „temenos”,

Qasr al-Bint.

Na početku ulice kolonada mogu da se vide ostaci gradske fontane ili Nimfeuma ( Nymphaeum ).

Kapija Temenos

je

izgraĎena

u

ere

sa

tri

II veku

luka;

nove

je

imala

velika drvena vrata i kule

sa strane. Dizajn podseća

na Rimski slavoluk, ali sa

Nabatejskim

elementima,

kao što su cvetni kapitel na

vrhu najmanje jednog stuba. Preko puta kapije nalaze se

ruševine Nabatejskih kupatila.

Desno od Kapije Temenos ili Trijumfalnog slavoluka, nalazi se Hram Krilatih lavova. Dobio je ime po izrezbarenim lavovima koji ukrašavaju kapitele stubova. Hram je bio posvećen boginji plodnosti Atargatis, koja je bila partner vrhovnog muškog boţanstva, Dushara.

Nekoliko stotina metara dalje, s desne strane ulice, u blizini Hrama Krilatih lavova, nalazi se velika Vizantijska crkva bogata mozaicima. Obe pobočne laĎe Crkve Petra su pokrivene sa 70 kvadratnih metara izvanredno očuvanih mozaika, na kojima su naslikane domaće i egzotične ili mitološke ţivotinje, kao i personifikacije Godišnjih doba, Okeana, Zemlje i Mudrosti. Pretpostavlja se da je crkva bila značajna

vrhu najmanje jednog stuba. Preko puta kapije nalaze se ruševine Nabatejskih kupatila. Desno od Kapije Temenos

katedrala u petom i šestom veku nove ere, dovodeći u pitanje

teorije o slabljenju Petre u ovom periodu. U decembru 1993.

na lokalitetu su pronaĎena 152 svitka papirusa na vizantijskom Grčkom i moţda pozno Arapskom. Svici, koji sačinjavaju najveću grupu pisanih materijala iz antike pronaĎenih u Jordanu se trenutno dešifruju i otkrivaju

bogatstvo informacija o Vizantijskom periodu u tom

podrčuju. Crkva Petra i njeni mozaici se sada iskopavaju i

konzerviraju.

Kroz Kapiju Temenos se ulazi na trg Qasr bint al-Faroun (na arapskom: „Palata faraonove kćerke”). Ova nabatejska graĎevina datira iz okvirno 30. godine pne i takoĎe je poznata

kao Hram Dushara, po bogu koji se tamo oboţavao. To je verovatno bila najvaţnija bogomolja u nabatejskoj Petri i jedina je samostalna graĎevina u Petri. Qasr je bio u upotrebi do aneksije (pripajanja) Rimu, kada je zapaljen. Zemljotresi u

četvrtom i osmom veku su uništili ostatak graĎevine.

Odmah iza Qasr al-Bint se nalazi mali gorski masiv al-Habis.

Stepenice vode do malog, besplatnog muzeja u kom se čuva zbirka predmeta pronaĎenih u Petri tokom godina.

Veliki hram

Kroz Kapiju Temenos se ulazi na trg Qasr bint al-Faroun (na arapskom: „ Palata faraonove kćerke

O Velikom hramu. Veliki hram sadrţi

vrsnu umetnost i arhitekturu iz Nabatejskog perioda i odraţava vrednosti Nabatejaca iz Petre tokom ovog perioda, koji su smatrali da je

estetska dekoracija graĎevina freskama i arhitektonskim skulpturama bila dovoljno vaţna da na nju troše vreme, novac i energiju. Mešanje različitih kultura se na ovoj raskošnoj graĎevini i njenoj okolini vidi u upotrebi slonovskih glava, fresaka, elegantno izrezbarenih pilastara (četvrtastih podupirača) i kapitela (najviši deo stuba). Uočava se visok nivo veštine i tehnologije njegovih graditelja, kao i visok nivo

organizovane uprave koji je bio potreban da bi se isplanirala

izgradnja ovako monumentalne graĎevine. Veliki hram je jedna od ključnih znamenitosti Nabatejske Petre i ključno

nalazište za naše razumevanje razvoja Petre. Ţivot Nabatejaca je bio pod uticajem različitih kultura. Proučavanje Velikog hrama je neophodno za razumevanje brojnih različitih aspekata arheologije Petre.

Veliki hram predstavlja jednu od glavnih arheoloških i arhitektonskih komponenti centralne Petre. Smešten je juţno od Ulice kolonada i jugoistočno od Kapije Temenos. Čine ga Propileum (monumentalni prilaz), donji Temenos i istočne i zapadne stepenice koje vode do Gornjeg Temenosa – obrednog ograĎenog prostora hrama.

Veliki hram su prvi istraţivali E. Brünnow i A. von

Domaszewski 1890.-ih; ali je W. Bachmann u svojoj reviziji gradskog plana Petre, 1921. godine, pretpostavio da postoji

Veliki hram. MeĎutim, pretpostavka nije bila dokazana do 1993, kad je Braun Univerzitet otpočeo iskopavanja pod voĎstvom Marte Šarp Joukovski (Martha Sharp Joukowsky).

IzgraĎen je u I veku pne i uprkos tome što je nedugo zatim prilično oštećen u zemljotresu, bio je u upotrebi sve do poznog Vizantijskog perioda.

Ispred prvog stepeništa nalazio se monumentalni propileum (ulaz), a dvorište na vrhu stepeništa je označavalo Donji Temenos ili sveto dvorište, koje je sa istočne i zapadne strane bilo oivičeno trostrukim kolonadama. Na gornjem nivou se nalazilo svetilište sa četiri ogromna kamena stupa obloţena

mermerom

na

njegovom

ulazu.

minijaturno pozorište.

U

centru

je

teatron

ili

U Donjem Temenosu se nalaze trostruke kolonade na istoku i zapadu sa ukupno 96 do 120 stubova. One

vode u istočnu i zapadnu polukruţnu

exedru (exedra je

mermerom na njegovom ulazu. minijaturno pozorište. U centru je teatron ili U Donjem Temenosu se nalaze

polukruţna dvorana). U Donjem Temenosu, veliki, beli

heksagonalni kamenovi bili su postavljeni iznad velikog podzemnog kanalizacionog sistema. U blizini Zapadne Exedre

je otkriven kapitel ukrašen glavama azijskog slona; pored više hiljada arhitektonskih fragmenata, pronaĎeni su novčići, elementi prednjeg friza od peščara, lampe, Rimsko staklo i keramičke figure, Nabatejske činije, šoljice i bokali. Detaljni cvetni frizovi i akantus (tratorak) na kapitelima od peščara nagoveštavaju da su Nabatejci izgradili hram na početku poslednje četvrtine I veka pne, kombinujući svoju izvornu

tradiciju sa klasičnom. GraĎevina je kasnije proširena u prvom veku nove ere. Veliki hram je bio u upotrebi negde do petog veka (Vizantijski period).

Veliki hram je imao stubove i zidove oţbukane crvenom i belom bojom, što je moralo izgledati dramatično u kontrastu sa okruţenjem ruţa-crvene boje.

Veliki hram je bio visok 18, a širok 35 metara (istok-zapad) i dugačak nekih 42.5m, što ga čini najvećom samostalnom graĎevinom u Petri.

Visoka mesta

Postoji veliki broj mesta u Petri koja zahtevaju malo truda da se doĎe do njih. Moţete se popeti do Umm al-Biyara koja je moţda biblijska Sela (Isaija 16:1 „Šaljite jaganjce gospodaru zemaljskom, od Sele do pustinje, ka gori kćeri sionske.”; 2. Knjiga Carevima 3:4 „A Misa car moavski imaše mnogo stoke, i davaše caru Izrailjevom sto hiljada jaganjaca i sto hiljada ovnova pod runom.”), al-Beidha ili odabrati šestčasovni izlet do vrha planine Hor i Aronove grobnice (na arapskom Jabal Haroun). Za ovo penjanje preporučuje se detaljan vodič sa mapama ili turistički vodič. Kao i za ostala mesta, preporučljivo je poneti dosta vode za piće.

Aronova grobnica. Mojsije je sahranio Arona na vrhu planine Hor (Jebel Haroun ili El- Barra), u blizini Petre. Planina Hor je visoka 1350 metara i

Veliki hram je bio visok 18, a širok 35 metara (istok -zapad) i dugačak nekih 42.5m,

najviša je u predelu Petre; ima dva vrha, a Aronova grobnica je na višem vrhu. Religijske graĎevine se nalaze na vrhu od najksanije vizantijskog doba, kad su Hrišćani počeli da poistovećuju planinu sa mestom Aronovog počivališta. Tokom 7. veka grčki hrišćani su

upravljali lokalitetom i lokalne legende govore da je

desetogodišnji prorok Muhamed posetio mesto sa svojim

ujakom (ili stricem). Muslimanski hodočasnici, u prorokovu čast, često kite grobnicu (hram) zelenim i belim materijalom. Hram je dobio svoj današnji izgled i oblik 1459. To je mala dţamija sa kubetom. Hram su donedavno ljubomorno čuvali

beduini, a ne-muslimanima je bilo zabranjeno da se popnu na vrh.

Najlakše je popeti se do Krstaškog zamka, ili Citadele, na vrhu al-Habis. Stepenice koje vode do vrha počinju u podnoţju brda na uzvišici iza Qasr Bint al-Faroun, otkrivajući još pećina na zapadnoj strani. Ceo izlet traje manje od jednog sata. Citadela je izgraĎena u 12. veku.

Iz Qasr-a, potrebno je oko sat vremena da se stigne do jedne od najspektakularnijih graĎevina Petre, al-Deir (ili Manastir). Da biste zaista iskusili veličinu i moć Petre, poseta je

nezaobilazna. Uspon vodi uzbrdo, ali je drevni put lak za praćenje i nije strm. Nedaleko od puta je znak koji pokazuje na levo, do Lavlje grobnice. Dva lava, po čemu je hram dobio ime, mogu se videti kako stoje okrenuti jedan drugom, na dnu grobnice.

Al Deir u prevodu znači ,,manastir”. Dobila je ime

po krstevima na

unutrašnjim

zidovima

koji nagoveštavaju da je

kasnije

korišćena

kao

crkva.

Nalazi

se

ujakom (ili stricem). Muslimanski hodočasnici, u prorokovu čast, često kite grobnicu (hram) zelenim i belim materijalom.

severozapadno od centra Petre. Ovo je najspektakularnija i najveća graĎevina u Petri.

Zbog svog jednostavnog, ali monumentalnog stila, smatra se jednim od vrhunaca nabatejske kulture. Napravljena je u potpunosti od crvenog kamena. Svojim izgledom pomalo

podseća na Al Kazneh, ali dimenzije su njene znatno veće. GraĎena je izmeĎu trećeg i prvog veka pne, ali nikada nije dovršena, pa je zato manje ukrašena od Riznice. Ulazna vrata

su visoka osam metara. Urna, kao najprepoznatljivija odlika

Al-Deir, koja se nalazi na samom vrhu je visoka devet metara i za razliku od Riznice, nije poduprta kamenom. Do urne

moţe da se doĎe drevnim stepeništem koje povezuje levu stranu zgrade sa obodom urne. Cela graĎevina je visoka 45, a široka 50 metara. Pogled sa vrha je stvarno veličanstven.

Zbog svog jednostavnog, ali monumentalnog stila, smatra se jednim od vrhunaca nabatejske kulture. Napravljena je u

Al Madbah ili Žrtvenik visoko mesto za polaganje ţrtvi. Ovo mesto

se nalazi na samom vrhu planine.

Ukoliko ţelite da ga posetite moraćete se popeti na njega. Glavne

stepenice se nalaze pored amfiteatra. Neki turisti su se potrudili da ih izbroje i tvrde da ih ima oko 800. Ovaj uspon,

koje traje oko dva sata, najbolje je obaviti ranom zorom, dok

je sunce još iza vas. Iz pravca Khazneh-a, na vrhu se ukazuje velika kamena zaravan. Kada stignete do vrha, pogled na

kraljevske grobnice zaista predstavlja pravi praznik za oči. Žrtvenik koji se nalazi levo od podijuma, sa rupom u sredini i malim kanalom za odvoĎenje krvi ţrtve, vodi u izbušeno malo udubljenje u steni u kojoj je vršeno ritualno pranje. Mesto, na kojem je ţrtvenik, paţljivo je izabrano, sa fenomenalnim pogledom na drugi ulaz u grad Petru, a očito i dovoljno blizu

nebu i bogovima kojima je trebalo udovoljiti. Tu su i oltari

uklesani u stenu, zajedno sa obeliscima i ostacima graĎevina u kojima su boravili sveštenici.

Staza zatim vodi do Lavlje fontane. Kameni oltar preko puta fontane nagoveštava da je fontana prvobitno vršila religioznu

funkciju. Prvi kompleks iza toga je Baštenska Grobnica, za koju arheolozi veruju da je verovatno bila hram. Ispod je

Grobnica Ruskog vojnika i Triclinium (Dvorana za gozbe), koja jedina ima ukrašenu unutrašnjost u Petri. Staza zatim vodi pored drevne deponije za otpatke i završava kod Faraonovog stuba, jedinog očuvanog stuba nekog hrama.