You are on page 1of 28

TRUONG Df'1 HOC BAcH KHOA HA NOI KHOA CONG NGH~ THONG TIN

LUONG MANH BA

NHA XUAT BAN KHOA HOC V A KY THUA.T

TRUONG D~I HOC BAcH KHOA HA N(n
KHOA CONG NGH~ THONG TIN LUONG MANH

..

BA

TUONG T Ac NGUOI -

MAy

(HUMAN· COMPUTER INTERACTION)

NHt\. XUAT BAN KHOA HOC VA KY THU~T Ht\. N(')I

cac ky sir khong co d6i thoai voi chuang trinh trong thai gian thuc hi~n chuang trinh do. May vi tinh ngay cang c6 nhieu kha nang manh han: bQ nno voi dung IUQ1lgIOn hon. mang tinh tien dung cao (usability systems) cho moi lap nguoi dung. each tiurc lam vi~c va tuong tac da khac.HCI) n6i dan gian 1<\ vi~c nghien CUll' con nguoi (nguoi dung). Thuc chAt.may (Human ~omputer [nteraction . Nhi€u ph!n mem frng dung voi cac crurc nang phong phu da xuAt hien dap ung nhu cau ngay cang da dang cua nguoi dung va ngiroi dung cung da dang hon: cac ky SIJ may tinh. do nhirng han che v€ cong nghe va each khai tnac may tinh nen khoang tir nhtrng nam SO d~n nhtrng nam 80 cua th~ IcY 20. .. cong nghe may tinh va ta. MY va cua cac quoc gia khac da dua ra nhieu y nrong va cac phuong phap dao tao.l an dao tao tiI" xa lien qu6c gia: Ann-Dire. khuynh huang va nhu cAu dao t<.l" khai pha thong tin tren qui mo toan du voi nhieu dich vu Nhtmg nghien da dang va quen thuoc voi h~u het rnoi nguoi khong chi rieng trong gioi cong nghe thong tin. D~c bi~t la tinh toan cau da su xufit hi~n cua Internet .DHBK Hii Noi 3 . HC! chua diroc quan tam dung mire. ttl khi may tinh ra doi Tuy nhien.. Sau khi co k€t qua xu ly.! ra doi cua may vi tinh. nhling tlico ngiroi sir dung luc do la cac ky su may tlnh va each khai thac chuang trlnh cilng kieu 16 (batch): chuang trinh diroc gUi khai thac thong qua cac thao tac vien cua cac trung tam may ttnn va h~u nhu nguoi dung . CUU v€ dao tao ttl xa (E-leaming) tren nen Internet pnat trien kha rnanh. Cac nghien CUll' v~ linh V\IC nay ducc T mmg tac nguai .may .may. knoa hoc va cong ngh~ phat trien cung voi SI. HCI Iii. Tit nhirng nam 80. Anh-My. ngiroi dung ddu cuoi.Loi mad~u un mo dau <LAn xu§t ban thil' nhM> Tirong tac nguoi . mot linh vue duoc quan tam ttl rfit lau. Cac du an nay doi hoi co each nhin moi v€ tuong tao nguoi . hoc gia tang. Tit nhirng nam 90.1O. Tir nhirng du an nay doi hoi cac phan mern phai than thien. d(mg qua lai giil:a cac d6i nrong do.mang mfty lam bung n6 SI. t6c dQ xu Iy nhanh non va cac thi€:t bi ngoai vi ciing da dang han. ho mang v€ phan tlch danh gia thea each rieng cua minh.. Cac dl.

khoa hoc nhan thuc d~ hieu duoc cam nhan thong tin. lieu co ai dam mao hiern su dung phkn mern khong khi rna viec dung n6 qua met m61 va cang thang. . do han che v~ tri tmrc ella minh hay do nha thiet k~ 16i. Vi vay. rna Ie ra thay vi kich heat mot chirc nang anh ta lai nhan nharn va gay ra h?u qua nghiern trong. Thuat nger tuong tac nguoi-may tuy mot chi phd bien khoang gfin hai thap ky gfin day. hiep hoi cong nghe phan rnern v@ HCI da t6 crurc hoi thao hang nam. khong nghi ngo. dJ dung rna v!n xay ra nhfrng di~u dang tiec nhu v~y.Loi tang wang rna dftu hon vii..1" HCI. Hel dil.i . Neu di~u d6 thuong xay ra. tuy nhien no nlur la mot khai niem trung tam trong khoa hoc may tinh va thiSt kS M thong. Tir nhung nam 90. dann duoc su quan tam ella nhieu gioi nghien ciru tam [9 hoe.may tfnh (human . ky nang giai quyet vAn de. S IG CH I 1992.may . no la m9t linh vue da nganh. HC! la gl va lien quan d~n nhirng linh vue nao? May ttnh. cac ySu t6 con ngiroi. £)~ lam dieu nay. M9t !inh vue khac cua cac nghien cuu do anh huang cua Hel d6 la khoa hoc thong tin va cong nghe. Ngiroi thiSt ke m(>t h~ tbong tuong tac phai co kien tlurc da nganh: tam !9 hoc. Tai sao may tlnh vftn ducc coi la than thien.hoi. bat d~u tu SIGCHI 90 (Special Interest Qroup on Computer-Human Interraction). song n6 c6 nguon g6c trong nhi~u llnh vue: cong thai hoc. New York da d~ xu~t khung dao tao cho HC I trong cac tnron g dai hoc co nganh Khoa hoc may tinh [10] vii. V?y tai sao phai nghien ciru HCI.. khoa hoe nhan thirc ella eon nguoi va khoa hoe may tlnh. thuc dAy nhieu !inh vue khoa hoc nhu chung ta th§y. Cac (man-machine voi sir nghien ciru nay co nguon g6c tic nrong lac gitra may m6c va con nguoi interaction). moi tnrong. cac nha thiet ke cAn phai hieu ro nlnrng suy nghi cua con nguoi nhir ho dang tnuc hien cac nhiem vu thea nghia truyen thong va each thuc chuyen cac tri truro s~n co sang m91 h~ thong thuc hien. cong thai hoc de hiSu duoc 4 T'uang tae ngua! . qua trlnh nhan thirc. may tinh va cac thiet bi eo lien quan phai duoc thiet k€ voi mQt su hieu biet sau s~c v~ cai rna eon nguoi khi c6 mot 9 dinh trong d~u dinh Slr dung may tinh va cac thiet bj nay theo each thuc nhir chung la mot mach lien tuc v6i cong viec hang ngay cua ho. sau sang luang lac nguoi . xii.DHBK Ha N(. con nguoi. 51. dua ra du thao 4 d@cuong men hoc dn dao tao cho HC!.computer interaction) quan tam d~c biet cho may tlnh va cong d6ng nguoi dung. ? Hay thu wang tUQTIg mot nguoi dung dku cuoi su dung mQt phan mem nao d6.

day thuc su la mot Iinh Vl!C kha mo] me. each bieu di@n thong tin den cac hanh vi irng xu de hoan thanh nhiern Vl.L. cnung toi eho ra mit phien ban dAu tien cua giao trinh tuong tac ngiro] . nrong tac co tinh ti~n dung. tham khao cac nghien ceu v~ linh vue nay tren th~ gioi.Loi rna dAu kha nang v~t Iy cua con nguoi. £>6i tuong quan trong thu nh~t la can ngiroi duoc trinh bay trong crurcng I. gi6i thieu cac phuong phap thiet k~.it danh gia thong qua cac ehu€m v~ thiet ke. song d~n nam hoc 2001-2002 Tuy cham so voi th~ gioi. song Khoa cling dl1 d~u tu va danh S\I quan tam thich dang cho vdn d~ nay. g6m 4 chuang. cac dbi tirong tham gia giao tiep va cac v§n d€ co lien quan. Chuong Tuang III danh su quan tam cho cac ley thuat giao tiep: tir cac HJ NQi kY thuat truyen thong nhu lac ngutr! . Tren co so tim hieu cac icy thuat giao tiep. han I gioi P thieu cac khai niem co so cua HC1. khong noi la hoi xa la. Muc dich ella crurong nay la eung cAp cac djnh nghia ve HC!.. Tu nam 1997. thea chi dao cua Ban Chu nhiern d~ tai KCOI-09 lam chu nhiem. cua Khoa. TS. cac ky thu<. d~e bi¢t la su chi dao cua hiep hQi CNPM (Cong ngh~ phAn mern) v~ khung tri thuc cho HCI nhu ban d~ cuong SIGCHI'92 [10] da neu. man hlnh va mau sic. Nguyen Thuc Hai ich v€ HCI. ky thuat d6 hoa.may • DHBK 5 .may. cac thiet bi tr6.p trong chuong ll. o Vi~t Nam. hi~n thuc ao va agent. d6i tUQUg giao tiep chu ySu la cac thiSt bj ngoai vi: ban phlrn. khoa hoc may Hnh va cong nghe dS co thS xay dung cac cong ngh~ dn thi~t. Clurong 0 la chirong rna d~u. giao trinh ducc thiet kS g6m 4 phan va 2 phv 11. May tlnh rna chu yeu 1a de thiet bi tham gia giao tiep diroc de ei). nguoi dung con nguoi va may tinh.. Khoa CNTT dl1 co y dinh dira man hoc v~ HCI vao clurong trinh dao tao ky sir CNTT moi bit d~u thi diem. d~ dung va d~ hoc thea ISO-9241-11 Vai muc dieh tren. Voi may tinh. ky nang d6 hoa d~ thi~t k~ cac giao ti~p mQt each hieu qua. Giao trinh nay t<. D~ tai cap Nha mroc KCOI-09 v~ xay dung chuong trinh dao tao nr xa qua mang Internet nharn xay dung cac bai giang di~n nr cho cac mon hoc trong Iinh vue CNTT voi diem nhAn la HCI da bit d~u trien khai tir nam 2001. danh gia nham cung cAp ki€n thirc va cac pnuong phap lu~n cho viec xay dung cac h~ theng va ISO 13407.in thong qua cac giac quan. D~ tai nhanh t~p trung vao 3 chu diem e6 lien quan den HCI IiI: HCI.iptrung vao hai d6i nrong chinh trong giao tiep Iii. Yai nguoi dung dune hieu nhu bQ xu Iy thong tin tinh vi: tll: each earn nh<. . Nhim cung cAp eho sinh vien nganh CNTT cac ki~n thirc va tu lieu tham khao hnu do GS. voi d~e thu dao tao va nrong lai phat trien cua nganh CNTT Vi~t Nam.Lc.

leon. Noi ail. Chuang thieu cacky thuat danh gia giao ti~p nguoi dung sir dung trong qua trlnh thiet k~ cling nmr danh gia san pham. VI cai d~t HCI gan val cai d~t phan rnem. TS. nguyen Tnrong B9 man Cong ngh~ phan rnem. Chirong X cung dp cac tieu chi va each danh gia giao tiep WEB. Chuong cac ky phap d~ bieu di€n d6i thoai va img dung.Chu nhiem d6 tai.Uri rna dAu giao tiep dong (Graphical lenh. d\\c biet la GS. Phu h. Chuang dung: GOMS. cong va cac thu vien quan tr] giao ti~p ngiroi dung. Nguyen Thuc Hai. nen trong tam cua chuang C1. cac thay co trong Khoa. KEYSTROCKE. menu and Pointer). PhAn nay g6m 2 crurong: va chuang XI. quan Him va tao cac di€u ki~n dn thiet cho qua trlnh bien soan tai li~u.l VIII la trinh IX gioi bay cac k9 thuat. VII mo ta phan quan trong d~ hieu va bieu dien suy nghi va hanh dong ngtroi dung. nhan dUQ"C cac y kien rit quy bau. Phan II t*p trung trinh bay v~ cac chuan trong thi€t ke. chung toi dil. Chuang VI gioi thieu v€ cac ky thuat phan tich nhiem vu. kern thea thi du minh Trong qua trlnh bien soan. Chuong giup. cac ky thuat phan tlch nhiem vu va cac mo hlnh. giao ti~p d6 hoa GUI t~p trung vao ki~u giao tiep true tiep WIMP (Window.may . Ban chu nhiem d€ tai eftp Nha ruroc KC01-09. Chuang IV gi6i thieu v6 cac chuan va cac mo thuc V d€ e~p mot s6 mo hlnh nguoi dung trong thiet k~ va cac phuong phap thiet k~. . danh gia: HyperCard cac phAn rnern.IC thir nhat gioi thieu v~ cac cong cu tao l~p m§u thir dung trong thiet k~ va va Revolution. Chung t6i xin earn an PGS.. menu van ban d~n cac ky thuat hien dai. Muc dich eung dp cac kiSn tlurc v6 xay dung cac tre chuang X giup va nghien ciru cac ky thu~t trong giao tiep WEB. 6 Tuong tdc ngua! .. Phan IV ia phan nang eao. Nguy€n Ngoc Binh. TS. S\I giup dO' nhiet tinh cua Ban Chu nhiern Khoa. Giam d6c Trung tam Mang va Thu vien Truong Dai hoc Bach khoa Ha. Phftn III trinh bay v€ cac ky thuat cai d~t va danh gia tuong tac nguoi-may g6m 2 chuong. bao g6m 4 chuang. Phu luc thtl hal minh noa each thi~t k~ tro giup trong hoa.DHBK Ho N9i . nguyen Truong Khoa . m¢t irng XI giot thieu v€ ky thuat thi~t k~ tro dung phil bien va nguoi dung lai rit da dang. User Interface).

edu. cac cong ty ph<1nrnern.DHBK Ha NOi 7 . Hy vong tai lieu nay se hOu Ich cho cac ban sinh vien nganh cong nghe thong tin cua cac tnrong dai hoc trong ruroc khong chi trong qua trmh hoc t~p tren gh~ nna tnrong dai hoc rna con trong cong tac sau nay. chung t6i rAt mong nMn duoc cac y ki6n dong gop cua cac em sinh vien. phu trach d6 tai nhanh cua d~ tai KCO\-09. ThS. Chung t6i cling hy vong tai lieu se bb ich cho cac ky su ph~n m€m dang lam viec trong cac doanh nghiep.Uyi rna d~u So Chung t6i ding bay to long bi6t an d6i voi TS. d6ng nghiep trong va ngoai Khoa. Dja chi lien lac: Email: balm@it-hul. Le TAn Hung y ki~n va danh nhieu t~ai gian thao luan v€ noi dung cung nhu cacn trinh bay Chung t6i cilng xin dim an su dong vien khlch 1~ cua ban be. da gop nhieu tai lieu. De cho giao trinh duoc hoan thien han. Huynh Quy€t Th~ng .Truong mon Cong ngh¢ phan mern. cac d6ng nghiep xa gin 6 cac tnrong dai hoc cling nhu trong cac cong ty. nguon dong vien 16n eho chang t6i hoan thanh qua trinh bien soan d~ tai li~u nay sorn ra m~t ban doc.vn Tdc gia Tuang tae nguCti - may .

....................................2....................1. 8i~u khien true ti~p......... Tam 1................................... Chat lirong phan mem 0........................................ Bang chon (Menus)......................... Kenh vao ra 3 13 14 15 16 17 19 19 22 23 23 Iy nh~n '" thu-c eua Con ngtrOi trong giao tiip va xir Iy..2.............. 3........ Giao ti~p ki6u bang chon 3.. Bi€u tuong (Icons) 3............................................... Con (Pointers) 3....3.................. Tuong tac WIMP :.... Moi mrong lam vi~c...4......................... 2...........5......................2................... 0........................................5..........4.. Giao ti~p bimg ngon ngfr t1..... 3................ Gilri thi~u 0......................... quan 3............ 3...................fC lien quan ........................................... T6ng quan 2................5................................................................................... 50 50 51 52 52 53 54 54 55 56 57 58 58 9 tro Tuong Me nguot- may .....4.4.....3. XU-Iy....................3..2..4..................... 0...........6........... Ngu canh urong tac 48 3....... 3..........4....... Nbiin May tinh trong ttrO'Dgtac ngtciri may....................... T6m luge Chmrng 3......... Cac 3..................MI.................. Uinh nghla va khai ni~m..........5...2.3..............6.................3.................................................. Giao ti~p d~_nghoi dal? va truy van 3...... 1........... BQ nh6. Ngiroi dung 0.......................6... 2...... I......... L~p lu~n va giai quyet vdn d~ :...................4.............. Thi~t bj ra..............3.........lC luc MVCLl...........3.............4. T6ng 29 33 35 36 37 38 ta 41 44 45 45 47 48 mo hlnh va eac d.................... 2..............3..............4...........3..5............ Tam Iy va thi~t k~ h~ th6ng nrong tac Chtrong 2... T6ng quan 1....... M6 hinh tuongtac 3............... 1.............. B¢nh6................................................................................4...... l' 0..... 3......................... ThiSt bi van 2. Giao ti~p dong I~nh..... Linh Vl...JC Liri miJ' diu. Windows.. 3... 2.........1. Phuong tien va cong cu Cbmrng 1..................1.........3.... Chircng O........................................................1........... 1...l" nhien.......1....................................3.......... 3...................................2......................................................ng ttrO"ngtlie ngU'Oi may.......... Cac dang nrong tac......fJHBK Hil Noi ............................ Giao ti~p dien then mau...........................

3. Cheong 7. Mo hinh d~c ta yeu du ND 5...2. M¢t sb thu~t ngfr: Muc dich (Goal).....3. Phan tlch nhiem V1.. M 0 hinh ky thu~t xa. . Ky phap d6 hoa 7.2.. Cmrong 5.. 60 61 61 68 74 77 84 Chuong 4.1 M6 hinh GOMS: Goals-Operator-Methods and Seleetion 5.2.2... I..1.2.M1.1. K9 thu~t phan tich nhiern V1. 6.4. . 1992) 5..2..2.1.. . 6.... 6.... 6..l (Task Analysis) ..2.. Luat san xuAt 7.3. J.3...3.2.. .l theo mo hinh tri thuc ..3.3.. ..4.4.. Dac ta chirc nang ...3.2.2.3.. Ky phap (fai thoai va thi@t k@ 7.... . Di).2..may tinh 4..mo hinh How to do . Cac rno hinh nh~n thuc ngU'Oi dung: GOMS & KEYTROKE 5.1.2...IC luc ......5.. 6. Mo hlnh ngon ngil" 5..4. 6.DHBK Hi: NQi ....2... . CPS va dai s6 su kien 7.3. Mang djch chuye'n trang thai phan d....3. ....HSTN 7..3. nhiem vu (Task) va hanh di)ng (Action) .. 1. Ky phap van ban 7...JSD (Jackson Structured Design) 7. 99 100 100 J 01 101 101 102 102 102 103 105 105 106 110 III 112 112 113 114 115 J 15 116 116 1\7 .2... Thi~t k~ giao tiep ngiroi dung .. 6. Thi~t k€ giao tiSp NglI'Oi dung . .3. Tniet ke l~p va m!u tlur .l theo nhan tlurc ... '" .5.3. Vi1n pharn 7..1. .. . . . . 120 10 Tuong tae nguai - may .. Cac vAn d~ (paradigms) eho tlnh dung ducc 4.. 6.. 6... '" ..2.May tinh ::~: ~~~~i€~:~~·:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 4. Mang dich chuyen trang thai .. 6.3. Dac ta tlnh dung duoc .5. .4..3.STN 7.l phan dp (HTA Hierachical Task Analysis) ..cta nhu cdu nguoi dung . . hQi (OS TA)/ mo hinh thiet k~ cong tac 5. Ngct nghia ddi thoai va thl du .p .. C6ng '11 ..3.. M6 hinh nhan tlurc 5.. Mo hlnh Keystroke .. M6 hlnh h~ thong phdn mern (Eason.. Luu db lubng (Flow Chart) 7..•. Thi du .. T6ng quan 5. D~c ta dfr li¢u ..2. 118 . M6 hlnh da each nhin (Multiview) 5.. D~c ta yeu du ND va Phan tich nhi~m VlJ ...1. .KLM 85 85 8S 87 87 88 89 92 93 Chirong 6..3.3. Dbi thoai Is gl? 7. Dbi thoai tuong tranh va bung n& t6 hop 7. Pnan tich nhiem V1. 6. . Luu db Jackson .1.. .. I...3. Vai tro . . 6. Ky thu~t phan ttch nhiem V1.....3..

Cac thanh phan ella H¢ thong Window 8..............DHBK Hii Ni)i 11 .2.................... Thiet kS Web 10................3.........................2.........Muc luc Clurong 8.................. M6 thirc thong bao t~p trung...1..............1...............3.............4... .......3..2...1........3.... Danh gia thi~t k~ 9... 10..3.................2.............................3..lng. 9. Danh gia Heuristic 9...... Dan gian va nhAt quan Tuang tdc nguai- may .....3........ Cac quy tiic lien ket va dieu khien 10... Sir dung c6ng cu (Toolkits}..la chon phirong phap.........4............... Cac xem xet cai d~t....... Cac d~e diem ella Web 10........4.......... Ky thuat hoi dap. Danh gia dua vao xern xet lai qua trlnh (Review based)......5. Web 10.. Muoi 16i ph6 bi8n 10.......2. 10....... TAng quan ve multimedia va Web.............1.4.. M6 tlurc vong I~p danh gia 8............ Multimedia 10.... Danh gia tai ch6 9....................4.....3......3..2.....4....... Cac tieu chi thief k€ va danh gia trang Web...........2.............. Th iSt k~ huang loi nguoi sir dl..........................2......... 9......... Khai ni~mva vai tro cua danh gia trong thi~t k€ HCl 9........1.......................... 8............ 10.. 8.......2.... Cac ki~u danh gia 9.... Danh gia thuc nghiem 9..........1......... 10....1..... Cac tieu chi thi€t k~ va danh gia trang Web :.. Cae ky thu~t c1anh gia 9...4.........1..................... Danh gia trong phong thi nghi~m.. H~ quan tr] nrong tac nguoi dung (UIMS) 8..1...1.3... 8................ Hli trQ' eai diJt 8...............4..........5.... Thong tin va ki~n true trang Web 10.4...............4....... Tao ngtr canh hoac mAt dQe gia 1004.. Cac giup dj) dinh huang r~ rang 10.5................. UIMS nhu m{tt kien true khai ni~m............5..2............ Danh gia dua vao mo hlnh 9................... 9........... 122 123 123 126 126 127 129 130 130 131 133 134 \34 134 135 135 135 139 141 141 141 142 144 146 147 151 152 152 154 155 155 155 156 156 157 164 164 164 164 165 165 166 Chutmg 10.......1.... Nguoi dung 10...........4.... Ky thu~t quan sat 9...... 9....................mg.......................3......3............... M6 hlnh Cognitive Walkthrought 9......... Cheong 9......2.5..2.......... Multimedia va Web 10..2..................... 8..4... TAng quan 8. Danh gia cai d~t............1.................2....................6..2......1.3...... 10..2.1..... Dai thong va anh hu6ng..4 ...3............. Lap trinh ling dl...................... Ll....

....2..4........5............... 10.l h........1..1............... 86ng be) da phuang tien (Synchronized Multimedia)........ 10........ Tuang MCda phuong tlnrc (Multimodal Unteraction) 10............ 11..4...4..........................................3........5....4: Trinh duyet bAng giong noi (Voice Browser) 10......3...••............4.......I"C ••............... M9t 56 xu huong phat trien cua nrong tic nguoi may trong WEB...2.......4........ T5ng qlla~ v~ tro giup I 1..•.1.lc luc 10......3.10.......1........•...... 11..... I 1... Thi€t k@trQ"giup 11.lc C Tai li~u tham khao 166 167 167 167 167 167 168 168 168 169 169 170 171 172 172 172 172 172 173 173 173 173 174 175 176 178 182 183 185 186 186 188 188 190 190 198 217 239 268 12 TU071glac nguai ......... •.......................... Tinh khong lac h~u? 11..........................may .5..... Ngiri mui qua rnang 10.. Cac ti@pc~n d~ h6 trg ngiroi dung 11.. B i~u di~n tri thuc: mO hinh nguoi dung .............................. Tinh chlnh xac va dAy dit 11.4...... Tinh mem deo 11....8...5..........4.. Bieu dien tri tlurc: rnO hlnh hoa chien hroc tu vdn. Bi@udi~n tri thirc: mO hlnh hoa nhiem Vl....... I 1...................... Tlnh s~n dung 11......••.............. Tinh d{tc I~p thiet bi (Device Undependence) 10...........5.....••.....•..7............ Phu il...4............... Thiet k~ h~ thong trc giup nguoi dung.........2.....5......3..Ml...........................6........... Chu Y culli cung 10.....••..... 11... 11..2.......4....... 11.... Cacky thu~t bieu diSn tri thuc ............I va linh Vl......... ThiSt k~ cho cac trinh duyet khac 10..5.......ICB....2........... M6 thirc trlnh di~n 11.......2. Lenh trc giup 11... Phl.....4..... 1l...3..........4...4.................. Tro giup ngu canh................ Vi du thi~t k~ m{tt M th6ng trc giup dang HTML......3....5....... Ket lu~ Chmmg 11. Phl........DHBK Ha N(ji ........ Cac yen Call ve h6 tro nguoi dung.........5.....3.1................. H~ thong tro giup thich nghi..... 11.l h...............................5..5......... Tai li~u tnrc tuyen...........3.........2.2......9. Tinh vilng chAc 11................2.5..........ICA..3.................. 10...2..........6................. DAu nhac l~nh 11..............3......2...................2.. 11............1....... Phan h5i va dAi thoai 10........••....•....... Huan luyen true tuyen........................6................... Tinh 5n djnh thiet k8 :.... Tinh nhAt quan 11..M6thuccaid~t 11......

Phuong tien va cong C\I Tuang tac nguai - may . Moi truong 4. Binh nghTa va khat ni~m 2. Unh v\l"c lien quan 5. NgtrOi dung 3.DHBK Hii NQi 13 . ChAt hrQ1lg ph~n m@m 6.Chuang 0: Gioi thieu o NOi dung GIOI THIEU l.

ng va tuang lac v6'i may tfnh". qua do ngU'iii dung con ngU'iii sir d". N6 khong bao g6m diu tra loi A qua trinh quan niem rna cho phep ti~n hanh so sanh cac danh gia trong cac huang co th~. dap irng t6i da mong muon cua nguoi dung. d6i IhO{li va cdc hunh d~ng. Nhirng hieu biSt do giup eho phftn mem lam ra thea man han cac yeu du cua ngirci dung d~c biet la A ttnh tien dung. tuy nnien co the xem xet hai dinh nghia sau.may la m{Jtltnh v¥'c lie" quan dJn fhilt kl. xac djnh nhtrng phan irng cua nguoi dung. n~m gifra ly thuyet va cu the. chung ta se xern xet mot each chi ti~t khai niern v~ HCl. khi vai tro cua may tinh va cac irng dung cong ngh~ thong tin ngay cang tro nen ph6 bi~n.may va ca viec nghien cuu cac hi¢n nrong xay ra tren do. Vai Ira cua HCl Nhiern vu cua Her \a tao ra cac h~ thong an toan va e6 tlnh ti~n d\lng nhu cac h~ 14 Tuang tac nguai ~ may .DHBK Ha N¢i . D6 la su ap dung Iy thuyet dS giai thich. Dinh nghia thtr nh!t do Backer va Buxton neu ra nam 1987: "TU'O'nglac ngU'O'i-maylalQp ctic qua trinh. ngu canh giao tiep.. Dtnh nghia Khong e6 dinh ngnla chinh xac vS nrong lac ngiroi-may. N6 khong giai quyet cac v§n dS v~ nang luc quan niem nhung giup dO' nguoi l~p trirth hieu cAu true nhW1 thirc cua con nguoi.. I. rut ra cac nguyen tac. Nghien ciru v~ tuong tac nguoi-may tinh khong don thuan la nghien CUll v~ each xay dung giao dien than thien voi nguoi dung rna 1<'1 khoa hoc d~ xay dung. Nntrng rna hinh img dung.2. Dinh nghla thir hai neu len ca m9t quy trinh hay vong doi cua tuong lac ngiroi. thi~t ke. cac quy lu~t de e6 th~ phat trien cac chuang trlnh ngay cang tien dung hon. cong cu eho thi~t ke xay dung giao ti~p. b6 trl chuang trlnh e6 the giup nguoi dung hoan thanh cong viec cua ho mot each nhe nhang nh§t phu thuoc vao kna nang v~t 19 cua can nguoi va cal tien cong nghe. cac vin dS lien quan nhu: ngiroi dung. hr O. dua nang su§t lam viec len cao. '.Chuang 0: Gici thieu Khoa hoc vS nrong tac giila con nguoi va may m6e (human-machine interaction) dft duoc nghien ciru va phat trien nr lfiu nhim tang tinh ti~n dung cua cac loai may m6e. moi truong. K€I qua cua vi¢e nghien ciru tuong tac nguoi.may tlnh giup ich cho nha phat trien trong suot vong doi cua phan mem: l§y yeu du. phfin tich cac d~c tlnh cua mot mieu ta hlnh trurc va di~u khien moi khla cann cua nh~ thirc. Cac rna hlnh 19 thuyet mo hinh hoa co chS urong tac cua m6t ca the voi may tinh. Nhtrng nghien ciru v~ nrong tac nguoi-may tlnh (human-computer interraction) la su phat trien ti~p thea cua khoa hge tren trong thai dai hien nay.wg va nghien Ctru cac hifu Ilrp'llg xtiy ra tren do". phan uch. diroc str dung d~ danh gia truce hieu nang. o day ta khong quan tam nhieu toi du tao v~t ly cua may tinh rna quan tam toi ngiroi dung con nguoi va cac thao tac ella ho vci may tinh. 0.I. xac dinh nhu du cua ho. kiem thu . Dinh nghla nay do hi~p hQi CNPM SIGCHI dua ra: "TU'01tg tdc nglrlli .1 Djnh nghla va khal ni~m O. cong cu san xu§t. ddnh gid va cai dyt Ih6ng may tfuh tlrO'ng lac cho con uglrili sir dl. Trong cac ph fin diroi day elm chuang.

. USIIr ... ------- - - --- -- -( . Kh u ng tin h ti~n d\lng theo ISO 9241-11. khi rna may tinh duoc thi~1 k~ danh eho nghien ciru khoa hoc.co chuan ISO 9241-11 duoc minh hoa nhu trong ninh O. Giao tiSp vii a Tuang tae ngutr! .Goo. --.may . dftn tharn sau vao moi linh vue.2. Tfnhtien dung la mot khai niem trong He! duoc hiSu la h¢ thong de hQC va de dung... hieu qua (efficency) va dap img trong m9t ngfr canh su dung rieng bi¢t. Context of use l~ ( ( HGctiv¥19"S EHiciency J Satisfaction Usability measures ] ) Hm h O. the Tinh tien dung khong phai la mQt thuoc tinh ella san pham rieng le rna la rner tnuoc tinh cua viec nrong tac voi san pharn trong ngu canh su dung.sieu xa 19 thong tin ra dol.. cac thuong gia dEn ca cac tre em vii Ian dEn cac tAng krn nong dan moi vung. Tir nhfrng nam 80 lai day khi rna may tlnh voi rnuc dich dii khac..DHBK Ha Noi IS . khong chi cho nghien ciru khoa hoc rna con nhi~u m~t trong dbi s6ng xii hQi. Do v~y. cac nha thiet kE ph§..ChU'ung 0: Gi&i thieu thong clurc nang..'1 S1. trong linh vue thuong mai va trong dao tao..n mern khong the bo qua vi¢c thiet kE giao tiSp khi chi danh d~c quyen cho chirc nang h¢ Ihbng. Nhu du trao dbi thong tin ngay cang tang nhat la khi Internet .t.. N ieIson (1993) dua ra 5 lieu chi cu Ih~ eho ttnh tien dung: I) Tlnh de hoc 2) Tinh hi¢u qua 3)" Tinh de nho 4) Tinh du doan 16i 5) Dap irng tinh chu quan 0..l. tlnh ti¢n dung \. Ngtrili dung Trong qua krur.1.T rna rong cua m91 san pham e6 diroc dung boi mot s6 nguoi dung (NO) chuyen dung nham thirc hien cac muc dich chuyen dung voi mQt ftn tUQ11g(effectiveness). ~) i 1 ..--I:. Ngiroi sir dung may tlnh khong con dan thuan la cac chuyen gia rna t~t ca moi ngiroi co nhu du: Iu nguoi lam cong tac quan Iy. Theo ISO-924 I-I I. va nhtrng ngirol dung chu y@ula cae chuyen gia thl vi¢e quan tam dSn giao tiSp \a mQI di~u xa xi va viec d~u tu cho giao tiep thirong b] bo qua.. DS de v~n dung trong thuc t~. Khung cua tlnh tien dung 1 i .. trong cac cong so.

viec hieu tam ly nhan thuc cua nguoi dung. Theo each nay. Giao dien nguoi dung d6 hoa GUI dil tro nen g§n gili va quen thuoc voi nguoi dung. Cac cong nghe hien dai lam cho moi truong may tinh tro nen da dang hon. Viec n5i rnang. kha nang thiet k€ cac phan rnern ngay cang tro nen sinh dong vci giao tiep than thien Iii. nhat IA cac thi~t bj phuc vu cho viec giao tiep rna quan trong bon ca la cac thiSt bi VaG va cac thiSt bi hiSn thj thong tin ra. Xet v~ g6c d¢ hieu nang. R5 rang each tlurc nay la dt han chS va lam eho may tinh kho tham nhap vao cac llnh VlJC. am thanh. nhit IA n5i Internet d3 tao dj~u kien cho viec trao d6i thong tin dB dang hon khong chi trong m¢t nhom nguoi trong m¢t co quan. m¢t quoc gia rna dll nang len quy mo toan duo Bieu nay da lam cho may tinh va nhu cau dung may tinh trc nen ph6 bien hon. phai chi djnh fO tir tnroc. Vi v~y. Han nua tai 16 Tuang t~c nguoi . khong r15rang. V~1l d~ la con tuy thuoc VaG khau thiet kS giao tiep va tri tlurc cua cac ky su phan mern. Nne cac tiSn bQ cua cong nghe. cang nhieu phan mem heat d(ing cung m(it luc thi t6c dQ xu 19 cang bj giam va dn nhieu tai nguyen hon. dang cac cau l~nh. each thirc rna ho suy nghl va trurc hj~n nhi~m vu la di~u quan Him tnroc tien. Nguoi sir dung may tinh khong phai IA nguoi thao tac di~u khien may tlnh. 0.3. Theo each noi cua cac nha tin hoc la da phuong ti~n (multimedia) va sieu van ban (hypertext). Va nSu ho muon thi ciing khong th~ thuc hien duoc do han chS v€ cong nghe.DHBK HaNQi . Tuy nhien. Thong tin khong don thuan la dang van ban truyen thong rna con co cac dang khac voi dien mao phong phil nhir d6 hoa. Nhfrng nguoi sfr dung thong qua cac thiet bi vao n5i voi nay tinh nhu cac thiet bi doc bia. bang giiy hay thong qua cac thiSt hi cuoi (terminal) dS giao tiSp vol may tlnh.may . Cong nghe va phuong ti¢n cho phep thiet ke cac nrong tac voi nhieu hra chon phong phil. ngucc lai n~u giao ti~p duoc thiet k~ 15t n6 se cho phep cac chirc nang cua M thong h6 tro nguoi dung hoan thanh nhiem vu. may mini. may vi tinh da ra doi VaG d§u th~p nien 80 va ngay cang hoan thien han v€ cong ngh¢ va tmh nang. hinh anh.lC b¢. Nguoi dung chi co th~ giao tiep dum dang van ban. Moi tru'ong lam vi~c Til nhfrng narn 50 dSn khoang eu5i tMp ky 70 cua the ky 20. dieu nay da hoan toan dbi khac: song song voi cac may tinh Ion. thu~n ti~n cho nguoi dung. Viee giao tiep nEu co ciing rit ngheo mill ngay ca d5i voi cac thao tac vien. hAu nhu ho kh6ng e6 trao dbi thong tin nao khac ngoai cai dl!. Nhtmg di~u nay Sf! tao m9t moi tnrong da dang.di~u co the lam duoc. mang dien r(Jng dSn Internet.ChU01Jg 0: Gioi thieu chirc nang IA hai mat co tinh nrong h6 va bb sung cho nhau. nhit IA khi da s5 nguoi dung hien nay eo it tri thuc v6 may tinh. hop voi thi giac va thoi quen cua nguoi dung. Cac may tlnh da duoc n5i mang: til cac mang C1. m¢t phan. ngiroi true tiep dieu khien may tinh. NSu giao ti~p 16i thl chirc nang se rna mit. Ti@p thea do IA vi~c thiSt kS cac thiSt b]. cac may tinh chu ySu IA cac may tinh IOn (Mainframe) hoat d9ng d(Je l~p. Song do moi chi Iii.

C30ialoguo Genre C2 D. °1 I U2 Application Areas Computer Do Cl Input an:::! Outpul Devlce. 0. Ngay nay. may tinh vii... Fit ard Adaptation Human ~~ 0 0 . u~. Tiep thee la sir dung cac ngon ngill~p trinh d€ cai d~t phan mem.ChU'O'1Ig 0: Gi6i thieu nguyen cua may tinh ciing c6 han. hQi.may . D~ c~p d€n cac linh VI."". LTnh vue lien quan Truce day. am thanh. hlnh anh..2.rnruqU2S ~ Case 5tu:iies Dl Design Approache.tC lien quan. Cac Ilnh vl}'Clien quan (SIGCHI. Thuong cac bai toan khoa hoc Icy thuat duoc giai qUY~1qua viec mo hlnh hoa bang cac mo hlnh toan h9C thich hop.conhxt--1 U 1 Social Or ganization ard Wor~ U LtI U3 Hurnan-M~hi.t~p nhtrng y~u t6 rna may tinh cung cap..2.t dan quyen nhau giila dil li~u.alo guo Techniques C4 Corn puler Graphics § Cfi Dielogce Arcm tecture HS Ergorwomia 04 Exampl . Co 51. 1992 New York).. <rJ ~--------------------------~/ S €g '-- Development Process------------------- V 02 Implementation T~hrUq..4..I"C irng dung duoc phan theo cac tieu chi: Tuong tac nguai . 1992 tai New York da dua ra ban [jnh V\fC chinh: rnoi truong. cac lInh Vl.t d6i thoai phong phu va phirc tap..4.qua trlnh phat Irien nhir chi ra trong hlnh 0. hiep hQi Cong ngh~ phan mem SIGCHI..1.! ella minh. da phuong tien . cong viee va kinh doanh nrong tac v6i irng dung d6. xir ly db hoa.TC dang hon: phuong phap tinh. ard Tool. con nguoi. Cac linh VI. viec xay dung cac phAn rnern may tinh lien quan chu y~u den phuong phap tinh. soan thao da van ban..giao tiep cho ngiroi dung d8 hoan thanh nhiem VI. Cac 16 chirc xi!. dong l~nh va k€t qua tao nen mot sl. Syotem. __---./ Hlnh 0. cung cAp cac clurc nang vii. M6i truong va ngii canh D6 Iii. trong d6 irng dung heat dQng. D3 Evaluation T. Do v~y dn thi~t k€ d~ sir dung tai nguyen mN each t6i tru..DHBK Ha Noi 17 . 0. tinh toan ky hieu.

Hinh 0.Ca nhan hay nhom . .4. Muc dich ehinh trong nghien ciru eon nguoi la hieu eon ngiroi nrur mot bo xii" Iy thong tin.4. Mot yeu t6 khac ciing dn quan tam do la vin de cong thai hoc. cac kg thuat tuong tac duoc de e~p trong chuong Ba. May tfnh va kiJn true tuang tac Chung ta khong quan tam den ki8n true v~t Iy cua may tinh rna chi t~p trung xern xet cac thiet b] co li. Phdn len quan dSn cac thiet bj vao ra sf: duoc trlnh bay trong chirong Hai. Cac tuong tao duoc thuc hien thong qua cac d6i thoai.. Con nguoi e6 nhieu thoi quen tiSm ~n va nhieu khi phan xa theo th6i quen va cac suy nghT kieu tu nhien cua mlnh. Chi ti€t ve vAn de nay si! dugc de cap trong chuong Mot.may .Giao ti~p huong truyen thong . Chi tiS! cua phan nay diroc c~p trong chuong 86n. Quy trinh phat tridn Cling gibng nhu trong thiet k€ phdn mem.Tro giup true tuyen hay dieu khien h~ th6ng lien tuc .3 bieu di~n vong dai hlnh sao trong thiet kS va phat trien tuong tac nguoimay. thi du ve kha nang nho. 0.Giao ti~p hirong van ban . D6 la cac thiet bi vao va hiSn thi thong tin.1 vi~c lien tiep. menu dSn cac giao tiep db hoa. can nguoi chi co kha nang nho ducc nr 5 den 9 SI.DHBK Ha NQi . eon ngiroi nh~n thirc va hi€u each thirc phai nanh dong d€ dat muc dich. 0. Con ngutri Con ngiroi la nhan t6 ehinh rna vi~e thiet k€ phan mem va nrong tac phai lAy no lam trung Him. N6 ciing lien quan toi kha nang nhan thuc va gioi han v~t 1y cua con nguoi. Ph~n nay sf: ducc trlnh bay trong hai chuang Sau va Bay. va trung blnh la 7. Thong qua giao tiep. lien quan toi moi truong va diSu kien lam viec. Cong thai hoe bAt ngu6n tir lao dong nganh nghe.Chuang 0: Gioi thieu .3.. 0. de 18 Tuang tac nguoi .Trc giup thi€t k€ CAD/CAM.2.en quan den tirong tac. giao ti8p kieu di€u khien true ti8p. Thea nhirng thong ke.4. C6 nhieu kY thu~t d6i thoai 011 diroc nghien ciru va phat trien: dang van ban nhu ngon ngil" dong lenh.4. De co the thiet ke giao tiep chung ta cung dn den cac ky thuat cho phep mo ta dbi thoai va cac ky phap d€ biSu dien d6i thoai. vi~e thiS! kS va phat trien nrong tac nguoimay cung di~n ra qua nhieu giai doan dUQ"cgoi la vong dm.

6. Ngay nay. giao ti~p phai than thien.DHBK HlI NOi 19 .3. nguoi dung va may tlnh. chung toi chi de c~p d~n chAt luong giao ti@pthong qua cac k9 thu~t danh gift va cac tieu chi cho cac loai giao ti~p khac nhau. ngiroi ta co yeu du cao han: trang thai ling xu v§n dung khi rna dfr li~u hay thao tac c6 the sai. Veng dOi hlnh sao ella HCI (Hix & Hartson. 0. Tiep theo. cung c6 th~ 1a gian tiep n~u khoang each xa bang each gt'ri thir. N6 phai dap irng voi nhu du da dang cua rnoi lap ngiroi dung va thoi gian dao t~o hay hoc la ngan nhat. Tuang lac nguoi - may . Trong tai li~u nay. Chi ti~t se dircc ct~c~p qua chuong 85n: cac chuan hoa va nguyen t~e thiet k~ va chuang Tam: cac kY thuat danh gia giao tiep nguoi dung. ehdt hrong duoc hi~u la trang thai irng xu dung cua phan mem khi nguci dung eung cAp du lieu hay thao tac dung. Phuong ti~n giao tiSp gicta hai d6i nrong d6 la d5i thoai thong qua m6i truong la phan memo Ciing nhu giao tiSp gifra hai hay nhieu nguoi voi nhau duoc thirc hien thong qua tieng noi. hai thanh ph!n co ban tham gia giao ti~p d6 la con nguoi. Giao tiep nay co the la tnrc ti~p nhu khi hai con nguoi dam thoai voi nhau m~t ct6i m~t.may tlnh e6 khac. sinh dl)ng va d€ dung. ChAt hreng phAn m@m V\TC danh gia ph!n memo Chung ta dung ngil' nghia chat hrong I:J day voi ham hieu ducc vai tro cua thiet ke giao ti~p ngiroi dung. 0. ngoai nhtrng yeu du tren.Chuong 0: Gioi thieu Hlnh 0. Tuy nhien giao tiep trong nrong lac nguci dung . Chat hrong phan mem la ml)t khai niem dn duoc dinh nghia rO rang va n6 thuoc Ilnh y so sanh de Tnroc day. 1993). Phuong ti~n va cong C\I Trong tuong tac.5. hanh dl)ng hay chit vi~t.

qua giao ti~p nguoi dung hieu cong viec mlnh lam va biet thuc hi¢n cong vi¢c d6 b~ng each nao. Tuy nhien AWT pnu thuoc nhieu vao h¢ nen. Cong cu a day chinh hi cac ngon ngulap trinh. tir phien ban 1.. 1 HO... ~ [tl . CM ClI vito cac chirc nang dil dinh sAn. Cac ngon ngO' I~p trinh hi~n nay kha da dang va c6 kha nang d6 hoa kha manh dap trng duoc cac obi hoi tren v~ giao tiep.DHBK Ha-N{![ . Hal ngon ngil'1iAu tien co nhuoc diem la phu thucc vao m6i tnrong. a Nhir vay. tirong tac voi may tinh d~ dua cac yeu cau (co th~ lit du lieu hay menh lenh) nham thuc bien nhiem V\! cua minh. Dieu quan trong day la lam sao..may ..ra chon cong cu thich hop.... nhan phim .3 tro di. hay mot hinh anh. Vi¢c trao 06i giua cac modun la trong suot vai ngiroi dung.Chu01Ig 0: Gioi thieu _. . . Chuang trlnn d6 hoa Java duoc di~u khi~n boi bi€n c6.4). SWING vdn k~ thira cac tlnh nang cua AWT.4.". . Vi¢c dap 1'. Nguoi dung thong qua cac phuong ti~n giao tiep cung dp boi phan mem.. 06i thoai gii'ra ngU'O'jdung va may tinh. hay tlr 20 Tuang lac ngu&i . thirc hien cac yeu cau do bang each trao d61 giua cac modun (hlnh 0. NguO'i ta khuyen cao c6 th~ dung Visual Basic.. Di~m mann d~e bi~t cua Java la dQe I~p voi h~ nen.. Visual C hay Java.. .. vi¢c xay dung giao ti€p thong qua cac kY thu~t d6i thoai la e6ng vi~e khong don gian. May ttnh sf! phiin tich yeu cau. HQ phai nhan biet duoc tac dQng cua h¢ thong va tuy tlnh huong bang nnieu each khac nhau nhu su xuat hien mot thong bao. Bi€n c6 phat sinh tir cac tole dQng ben ngoai cua con nguoi nhir: b§m chuot. da nang va manh me: thanh phan SWING.. song d11cai ti~n them va b6 sung them cac lap moi. Java la ngdn ngit I~p trinh huang d6i nrong ra do-i thang 5/1995 do nh6m chuyen gia dung d~u la James Goshing cua Cong ty Sun Microsystem phat minh. Do vay. Luc doiu. V~ sau Java duoc phat trien d€ xay dung cac icng dung oQc l?p. Kna nang d6 hoa cua Java kha t6t. Cac phien ban Java tnroc \. AWT la thu vien hilu ich d~ xay dung cac chuang trinh (mg dung giao ti€p nguoi dung d6 hoa.. Nguoi ky sir phan mem phai bi€t h. sir d6i mau hay bi€n mflt cua mQt hinn.tt dong D6i thoai Trao d6i gitra cac rnodun Hlnh 0.l1hay su tra Io-i cua h~ thong thong qua viec bien d6i trang thai cua mlnh th~ hi¢n tren thi€t bi hi~n thi. Java duoc thiet k€ d€ xdy dung cac ung dung tren Internet nhu WEB.. N6 heat dQng t6t tren moi M di~u hanh h6 tro Java Virtual Machine. . Khi chuong trlnh v~n hanh tuc 1Atuong tao voi nguoi dung thl tAt rnoi bi~n cb chi phbi viec thi hanh chuang trlnh... thanh phan giao ti~p nguoi dung duoc thay th~ boi ~p hop de thanh phan linh neat. su cne mo di cua m¢t thuc don.2 cung cap thanh phdn d6 hoa duoc xay dung trong thu vien AWT (Abstrac Windows Toolkits). Di€u nay se: anh huang d€n vi¢c xay dung cac he th6ng phan mern.

isteneri. Giai thieu H~ Ji~unanh.Swing.n phu luc. Gir:ta d6i nrong nguon va d5i nrong lj_ng nghe luon lien lac v6i nhau thong qua pnuong thirc xu ly bien c6 (handler) d~t tren d6i tuong ling nghe chi tiet ve cac bien c5.ist. Cac lop bien c6 diroc chua trong g6i Java.ChUV'ng 0. Tuong uic nguai - may . each thtrc xu ly cling nhu chi ti~t v€ Java SWING se duoc minh hoa trong ph5. Iy cac dbi nrong ling nghe thong qua Listenerl.ist. Swing quan Eventl. ListSlectionEvent chua trong goi Javax. no duoc goi tir Khi nhan duoc bien c6 phat sinh do tac dong len cac d6i tuong ngu6n thl d6i nrong lang nghe (listener) da: duoc d6i nrong nguon dang ky truce sc nh~n va xu ly bien c6 dua thea chuang trmh dil !~p.event ngoai tnr m9t s6 bien c6 nhu : Eventl.istenerl.ist.DHBK Ha Not 21 .event .awt.

DHBK HiJ N(Ji . B~ nho1.3.Chuang 1: Tam ly nhan thirc cua can nguoi trong giao tiep va xu ly 1 TAM LY NH~N THU'e eVA CON NGU'OI TRONG GIAO TIE:P VAXU'LY N6idung 1. Kenh vao ra 1.4. Tang quan 1. Tam Iy va thi~t k~ h~ th6ng nrong tac 22 Tuong Me nguai - may . L~p lu~n va giiii quy~t viin d~ 1.1.5.2.

Con h~ th6ng nh~n thuc cung cftp cac xu ly cAn thi~t d~ lien k~t hai h~ th6ng tren.. H~ thong xu ly quan 11 cac hanh d¢ng. rmrc 6¢ phuc tap la khac nhau. Trang qua trinh nrong tac vai may tlnh. t. trong chuang flay. tai •.may . hru tl11 va xu IY. chang ta se xem xet each thuc l~p lu~n va giai quy~t vin d€ trong phAn 1. song di~u d6 hj~n tl1i con kha It. CAc img dung rna ban khai thac thuong co giao ti~p d6 hoa vai menu. d€ co th6 xay dung diroc cac h~ thbng phbn mem e6 tinh dung diroc. mAt.. d6 c~p d~n S1l lien quan gifra tam ly nMn thirc voi viec thi~t k~ cac h~ th6ng giao ti~p. nhin phtm). Kenh vao ra Con nguoi tuong tac vai th~ gioi ben ngoai thong tin nhan duge va dap img b~ng thong tin gtri di. . D~ tranh nham I&n. d61a: thj glac (nhin).2.3. Tuong tac nguOi . e6 3 giac quan quan trong vai nrong tac nguoi-may tinh. Nguai dung sli dung ng6n tay d6 nhin phim hay di~u khien chuot. bQ nho noi si'! luu tril thong tin tam thai hay noi di€n ra cac xli IY. Ti~p thee. Tuang tu nhu v~y cac tac nhan co anh huong d~n dAu ra d6 L~:chan tay. Nhu v~y dAu ra cua nguoi dung tro thanh dau van cua may tinh va nguqc lai. con nguoi duoc xern nhu m(lt h~ thbng xu ly thong tin tinh t~ g6m 3 h~ thong con (Card. Chlnh vi v~y rna m6i h¢ th6ng con d€u co b¢ nho va bi) xu 1)1 rieng cua minh.chung ta dung thuat ngu kenh vao-ra d€ rno ta cho sv" urong tac nay. ng6n tay.H~ thEing xu van nhu ly (Motor System) H~ th6ng cam nhan di6u khitn cac kich thich toi tlr th6 gioi ben ngoai qua cac kenh thi giac. 1983): . dAu va M thbng nga am. Trong 5 giAc quan cua con nguoi. bieu tuong va cira s6. Hai n9i dung nay se duoc gioi thieu trong cac phin 1.. Kenh vao cua con nguci dien ra chu y~u nho cac giac quan.H~ th6ng cam nhan (Perceptual System) .4. phin 1. phu thuoc van nhiem vu rna h~ thbng phai thuc hien. thinh giac va cam giac.Chuang 1: Tam Iy nh~n thirc cua con nguoi trong giao tifp va xu ly \. Nhin phim d6ng vai tro quan trong trong giao ti~p nhu nhin phlm d~ dap llti yeu du cua M th6ng hay eung cAp dfr li~u. v~ goc dO khoa hoc nh~n thirc. Chlnh vi v~y. Voj muc dtch tim hieu nh~n thuc va each xu Iy thong tin cua can nguoi noi chung. T6ng quan Con nguoi. Tuy nhien. m~h. trong tuong tac voi may tinh. Trong urong tac voi img dung.. Moral and Newell. 1. T~t nhien chung ta e6 th~ earn nh~ bing nghe qua cac am thanh rna may tlnh phat fa. thmh giac (nghe) va xuc giac (sa.2 va 1. cung nrnr esc han ch~ v~t 19 v6 kha nang cua con nguoi.5. Cach thuc nrong laC dUQ'C thuc hien qua 3 giai doan: earn nhan. Thir hinh dung khi lam viec voi mQt may tinh ca nhan vai thi~t b] van chinh la ban phfm va chuot. chung ta t~p trung xem xet cac n6i dung chlnh nhu: cac kenh vao fa qua do con nguai cam nhan thong tin.. nguoi dung la m(lt d6i tUQ11g cac h~ th6ng may tinh duoc thi~t k~ d~ ma tro giup va dap irng cac yeu cau cua ho. Cubi cung.fJHBK Ha N6i 23 . ngirci dung nh~n duoc thong tin gui fa bai may tinh va dap img b!ng each cung cAp thong tin vao cho n6. ngon tay la chu y~u nhit. thong tin rna chung ta nhan dircc thong qua quan sat la ehlnh. Con kenh ra nho mo to" di~u khien cac tac dQng thong qua cac giac quan v~t 11 111m:tay. n~rn.H~ thEing nh~n thirc (Cognitive System) . Duong nhien.

cam nhan.2. chuyen d{lng. cnung ta kh6ng di sau van d. van mau sac. 24 Tuang tac ngwYi - may . Chung ta bi€t rang anh dbi nrong tren vong m\1Cla anh nguoc va du knoang each xa hay gAn nhirng nam trong gi6i han nhln thAy. Qua trlnh cam nhan c6 th€ coi nrur gbm hai giai doan: giai doan cam nhan va giai dean xu 1y.itIy tu th€ gioi ben ngoai va ehuy~n cho giai dean ti€p theo. Tuy nhien. Minh hov.1 duoi day minh hO\1each tinh goc nhln. Cac ph!n tir nay cho phep chung ta nhan biet diroc canh quan m{lt each ro rang. Tuy nnien. Giai dean cam nh<. C6 ba 10\1itS bao hinh n6n cam nhan cac tia sang voi buoc song knac nhau giup ta earn nhan duoc rnau sic. Nguoc lai.fJHBK HiJ N6i .\nnMn cac klch thich v<. Quan sal Viec quan sat cua con ngiroi Iii. T€ bao hinh que kha nhay cam voi anh sang va n6 cho phep chung ta nhln thAy dbi nrong du duoi anh sang y€u.\t19 vii. 10\1i bo cac nhap nhang va phan bi~t rnau sac. i} Cam nhan vJ klch thuac. Ba loai do cam nh<. Htnh 1. cac bao hinh n6n kern nhay dim voi anh sang hon. Kich thuoc cua hinn anh duoc d~c la boi g6c nhin (visual angie).1. a) G6c nhln b) Hai d6i tU'qrlg c6 kich thuoc khac nhau H va HI' cung vi trf d song c6 g6c nhin khac nhau Hinh 1.m{ll heat d9ng phuc tap voi cac gioi han v€ kha nang v<. mau sic. Tren vong mac c6 hai IO\1it~ bao: t~ bao ninh n6n va t~ bao hinh que. te vAn d€ quan trong trong tuong tac la xem xet S\I phu thu(k cua cam nhan van klch thuoc hay khoang each nrong dbi gitra d6i nrong quan sat va mat.itIy cua cac kich thich m~t nguoi cam nh~n duoc se duoc phan tich theo kich thuoc.u true cua no rna chi xem viec t\10 anh tren vong mac nhu th~ nao. M~t nguoi la m9t bQ may kha tinh vi va phtrc t\1P. mau luc voi buoc song trung va rnau lo voi buoc song ngan. su cam nhan chinh xac phu thuoc tnroc tien vao kich tnuoc dbi nreng va khoang each tit dbi nrong den mat. d{l sang va dt? nrong phan cua dbi nrong nhu th~ nao.g6c nhln.1. mat di~u tiSt va chung ta nhan ro diroc dbi nrong. Cac tlnh chftt v<.inba mau co ban: rnau do voi buoc song dai. cung nhu cac kha nang va han ch~ cua h~ th6ng thi giac cua can ngiroi. d9 sang va dQ tuong phan.Chuang 1: Tam ly nhan thirc ella con nguoi trong giao ti~p va xu ly trong cac phan tiep sau chung ta sl'! xem xet chi tiet vai tro cua m{ll s6 giac quan quan trong trong giao tiep: th] giac. 1. giai nghia cac kich thlch. thinh giac. xuc giac vii. khoang each Thong lin rna M thang thi giac nh<jn duoc phai ducc IQc va chuyen cho cac ph!n ttl xir IY.

A Nhu v~y. T6m lai.. .T.hai dBI nrong co cung kich thuoc. nho han (hinh 1.DHBK Ha N(:ii 25 . T6m lai. Truce het. Tuy dQ sang tbi Iii phan irng khach quan. _-.. DQ nrong phan Iii mQt khai niem quan trong trong thi giac. N6 pnu thuoc vao sb tia sang phat ra nr d6i nrong.in co th~ cam nMn duoc d6i nrong nhu n6 chi nho hem thai. song hy vong chung ta v. dOi nrong 0" xa c6 g6c nhln nho hon. DQ nhin la kha nang rna met nguoi blnh tnuong cam nh~n duoc cac chi ti€t cua d5i nrong.. ta kh6 nhin dbi nrong han.t. g6c nhin c6 anh huong th€ nao d€n S\1" dun nhan ella chung la v€ kich thuoc. Di€u nay g9'i y cho cnung ta rang.Ib). khi mire sang tang thi dQ I~p loe cling tang.. Tuy nhien. Hai d5i trnyng cimg kich thiroc. n€u g6c nhin qua nho chung ta s~ khong cam nhan duoc d6i nrong. song n6 cling giup ta phan bi~t su khac nhau v€ mire sang.Chuang 1: Tam 1y nh~n thuc ella can nguoi trong giao ti€p va xu ly 06c nhin la g6c gioi han boi hal duong thang nr dinh va lir chan d5i tuong di qua tam nh in.. Trong quan sat. n6 duoc hiSu la dt) n6i cua anh d6i urong so voi nen._ nhau: dbi tUQTIg & xa han. Di@u nay lam ta cAn luu tam khi sit dung cac thiet bi hi~n thi voi rmrc sang cao. d6i tuong nao c6 klch thuoc IOn han. DQ sang la mQt d~c tinh v~t Iy quan trong va c6 Ih€ do bang quang k@(photometer)...may . c6 nghia la quan sat t5t han (hinh l. S1. 1c). Tirong t1. nguoi ta thuong chu y den ba thanh phAn: Tuang (aC nguai . 06c nhln thuong ducc do b~ng dQ hay phut (1 dQ bang 60') hay giay (1' bang 60"). dQ nhin tang khi rmrc sang tang.o. su cam nMn v€ kich thuoc d6i nrong la mQt hang 56.. ?~ . Khi d~ c~p d€n mau.__ ._-.T cam nhan vS ktch thuoc lien quan d€n cac y€u t6 khac hon la g6c nhin. d~t 0 knoang each khac nhau sf! co g6e nhin khac --. H~ th6ng thj giac cua chung ta e6 kha nang tV" diBu chinh voi cac thay dbi v~ dQ sang t6i. chieu cao cua mQt con nguoi dUQ'Ccam nhan nhu la hang 56 ngay ea khi ho chuyen dQng ra xa hem. _ .. d6i nrong do co goc nhin t6t han. nguoi ta hay dung mot khai niern gQi la "dQ nhtn". D6 chlnh i30 lu{it hang cua kieh tluroc. 06c nhin phu thuoc vao klch thiroc dbi tuong va khoang each ill dbi nrong d€n mk Neu hai d6i nrong & cung khoang each.. Cho rang g6c nhln cua d6i tuong s~ giam khi d6i nrong 0 xa (hlnh l. chinh xac hon la phu thuoc VaG sb tia sang roi tren b~ m~t dbi nrong va tinh chAt phan xa cua b@mat.lc. goc nhin Hinh l. sa ii} Cam nhdn a(J sang fai DQ sang t5i la dap ung chu quan cua rmrc dQ sang.Ic). Vi c6 it te bao hlnh que trong h6c m~t nen khi anh sang t6i. ngay ca khi g6c nhln thay d6i. iii) Cam nhdn mew Mau s~c 130y~u t6 tlnr ba cAn du9'c xem xet trong quan sat.. Nhir vay..

Nrur trong hinh 1.con s6 13.. khi dli biet ro klch thu6c mot d6i tuong d~e bi~t nao day. con trong hinh t. rnau s~c va di) sang t61 cua el6i nrong cling duoc cam nhan nhu mot hang 56. Hlnh 1.2.3.b. H~ thbng xu Iy th] giac co kha nang diSu chinh dS anh hi~n ro tren vong mac.2. iv) Kha nang va han ehi eua qua trinh cam nhdn Ngoai cac y6u t6 tac di)ng nhu tren. a Trong qua trlnh quan sat dbi nrong. Chlnh nho kM nang nay rna h~ thbng th] giac d6i khi c6 th~ giai quy€t duoc vdn dS nhap rhang nhu hlnh 1.ChU'dng 1: Tam ly n.*n thirc cua can nguoi trong giao ti~p va xu ly .t y cnu quan cua mlnh. Nhu vay su cam nhan con phu thuoc VaG ngtr canh.c ta lai cam nhq. TU01lg tu. Thl du. ca 2 doan thang d€u c6 ell>dai bang nhau. su di~u chinn nay cua h~ th6ng cam nh~n d6i khi dAn den ao giac va b] danh hra.DHBK Hd N(jj . Theo thbng ke c6 khoang 8% dan ling va 1% phu nct hi mil mau. nhung ta co cam giac la doan thang 0 tren dai han doan nam phla duoi. chung ta lai c6 th6 cam nhan toi hang tri~u man [2]. 26 Tuong lac ngu&j . dQ blio hoa se thay d6i neu ta tang them lUQ11g anh sang trang. c) ABe Tuy nhien. trong hlnh l. tuc Ja kh6ng co kha nang cam nhan mau sic..2. bat chap su thay d6i cua dQ sang. trong each tmrc cam nh~n dbi tuong nhi~\) khi chung ta con ap dl). song khi thay d6i sac mau va cuong di) sang. Mit nguoi c6 th€ pnen biet diroc khoang 150 mau. a) Chu: B hay sa 13 b} S6 121314 Hinh 1.t th~ dirng yen rna ta lai chuyen dong.tth6 lai cnuyen dong hoac vq.2.Saturation: D(i bao hoa V 6i mot nguon sang don s~c. Juc ta dUng yen con vq. SI! nh~p nhAng va khl\ nAng cam nh~n cua ht th6ng th] giac.may . hue phu thuoc VaG buoc song cua anh sang.Hue: S~c thai mau . s6 mau cam nh~n duoc giam chi knoang 10 mau Cling dn cnu y hien nrong mu rnau.a bi€u di~n chit B hay coo s6 13? Tuy nhien.n 1<'1 cM B.Intensity: CUOng dl) mau . vdn hlnh dang d6 song ta cam nhan chinh xac Iii. cnung ta se cam nh~n no (] klch tturoc d6 du d6i tuong d6 xa hv" c gan. Ngiroi ta cilng nhan thAy dng voi mot nguoi it dao tao.2.

de y Nhu v~y.Am sic S1.s6 do tinh d! doc. fun Tuong tdc nguai .y viec cam nhan am thanh di€n ra nhu th€ nao? Am thanh la trung khac nhau: . chung ta chi quan tim hai giai doan dAu. c6 nhieu y~u t6 anh mrong den tinh d~ dQCvii. Thuc nghiem chimg minh rAng. Van ban cang pmrc tap tinh h6i quy cang tang. dbi tuong pnat ra do la gl. giai dean xu 19ngon ngn vai cac phan tich v~ cu phap va ngfr nghia duoc thuc hi~n tren nmg menh dS hay tung cau. T6c dQ doc van ban Ii'.l" thay d6i hay rung dQng khi khOng khl bi nen. mot nguai blnh thuong c6 th€ doc khoang 200 tiI/phut. Theo 1. Tht du nhu qua giong n6i hay am thanh phat ra. Ti€p sau 1<\ giai doan gilli mil. la mQt hang s6. Dix (2). Nghe Thinh giac duoc xem nhu giac quan th(:rhai. Am sAc la phAm Tai nguoi co th~ nghe dUQ"c thanh vci tAn s6 trong khoang til 20 Hz den 15 kHz. con tin s6 ch~t d~c tnrng cho am thanh phat ra. h~ th6ng thinh giac co kha nang dt to 16'0de truyen thong tin trong moi twang chung tao V~. Truce tien la qua trinh nhan milu cua tu tren trang.may Iii It hen.DHBK Ha N9i 27 . Boan nao dai han? < £)i~u nay xay ra khtmg chi d6i voi hinh anh rna con voi ca van ban. song thong tin cam nh~n thea each nay trong nrong tac nguoi.2.2. C6 nghla !a dl) tuong phan am t6t han dQ nrong phan duong.Cu6i cung Iii. va dbi sanh voi su biSu di@nben trong cua ngon ngil". ChiSu dai dong cling anh huong d~n tinh dQC. 1. Yi~c cam nh~n chn viet trong qua trlnh dQCdi€n ra trong nhiSu giai doan.£)Q vang .may . Am thanh c6 nhieu d~c Dl) vang pnu thuQc vao dl) khuech dai. Cach tlnrc cam nhan thong tin theo ki€:u nay r~t khac.3. Vi~c doc khong hoan toan tuh tv" nhu may quet vi con nguoi c6 th~ cam nhan khong chi ky ttr rna ca tiro V oi cac til quen thuQc hay khi cM duoc vj~t ro rang. mit ngiroi c6 thS chuyen dQng ti~n hay lui thea ki~u h6i qui. Nguoi ta co the khong ohin rna chi qua nghe d!1cam nh~ kha chinh xac. Vi~c cam nh%n di~n ra trong chu ky c& dinh va chiem khoang 94% thoi gian quan sat. T6m lai.T~n s6 .Chtrong 1: Tam ly nhan thuc cua CO:l ngiroi trong giao ti€p va xu ly ') Hinh 1. Trong ngfr canh tUOTIg tac nguoi-may.l2 cilng d€ doc ti I~ voi d('>gian each dong. Duong nhien la doc tren man hlnh may ttnh cham han la doc tren sach. Cac ban d~ dang tim ra cac vi du d~ minh noa. ta dil co th~ biet duoc d6 In nguoi quen hay ai. Trong qua trinh doc. voi phong chuan cO'tiI 9 . t6c dQ doc sl! tang len.khi thiet k~ giao ti€p can chu In chu den tren nen trang d~ doc hon la chfr trang tren nen den. TMm chi c6 the phan doan ca huang noi phat ra am thanh do.

DiSu nay goi y cho cac nna thiet k€ giao tiSp vt S1. He th6ng xuc giac khac h~n voi h¢ thong thj giac va thinh giac.may. cac kich thich duoc cam nh~n boi h~ thong cam nhan r6i truyen d~n nao. f. Ti~p theo. 1. cac nguon khac la thrr y~u.Cam nhan sue cang do ap su5. Khi dun nhan thong lin. Cac tAn s6 khac nhau se kich thich cac heat d9ng tren cac vung knac nhau cua bQ nao va gay nen cac xung d9ng khac nhau. song l\1i it dung Irong thi€"t k€ giao ti€p nguoi . Viec cam nhsn cac kich thich thong qua Ian da. eon thoi gian phan img lai thi rAt kh6 daub gia.fJHBK Ha N(ji . Dung la am thanh co the truyen di mQt lueng thong tin dang k€. h~ th6ng thinh giac dn phai tien hanh IQc d6 loai bo cac tieng 6n d€ I~y cac thong tin huu tch. Loai dap img eh~m lai co cam nh~n lien tuc. MQt nguci blnh thuong co the phan irng voi tin hieu am thanh khoang 150 ms. n~o se giri cac tin hi~u dSn cac b¢ phan tuong img.4. thap.5Hz a dn sf::.. thi du nhu tubi tac va d9 tinh t~. Xuc giac eung dp phuong ti~n chinh trong h6i dap nh5. PMi thua nh~n rang. S1. song lai kern chinh xac 0 ttln s6 cao. song no lai cung dp '.t la khi sir dung cac h~ thong may tinh. Thoi gian dich chuyen phu thw.6ng quan trong nhu hai giac quan tren trong doi s6ng hang ngay. Tuy vi~e cam nhan th6ng qua giac quan nay k}. 3. voi ngiroi dung may tinh.Cam nhan CO" khi. d~e biet la trong nrong rae nguoi-rvvy. Voi ngiroi danh may hay nguoi dung may tinh sir dung ban phim. Yeu du duoc xli ly va m(it dap ling duoc khoi tao.ae thong tin co tlnh song con vS moi tnrong ella chung ta. do la nguon thir hai de cam nhan thong tin.Cam nh~n nhi~t . Da e6 ba kieu cam nh~n d~c bi~t: . tai co th€ phan bi~t kha nhay cam voi SlJ thay dbi ella am thanh va c6 th~ nh~ ra cac am thanh quen tnuoc kh6ng cAn chu y dSn ngu6n g6e e~a n6. Thf du nmr v6'i he th6ng chtt n6i cno nguoi mil thi phuong tien duy nhm la earn giac qua tiSp xuc. Truce tien. 2.t . Xuc giac tlnrc hien boi tac d(\ng so hay nhan phim.etlnh v~t 19 cua chu the.1" thay d6i t~n s6 voi cac thay dbi nho hon 1. Vi¢e cam nhan CO" khl iai phan ra hai dang: dang dap frog nhanh va loai dap ung cham.l" nhan thuc vi tri nrong d6i cua ngon tay va Sl. Dich chuyen M{lt nanh d¢ng dan gian nhu nhan m(it phim lenh de dap ling met yeu du bao g6m nhiSu buoc xu ly. Sire ding cang 1&0thi phan (rug cang nhanh va co tinh gi~t cue. C6 nhieu y~u t6 anh huang d~n thoi gian 28 Tuang tac nguat - may . voi mQt tin hieu nhin khoang 200 rns va 700ms voi m9t cam giac dau don do va cham.l" mo rong cua am thanh trong giao tiep.Chuang 1: Tam Iy nh~n tlurc cua con nguoi trong giao tiSp va xit ly Tai co th6 phan bi~t duoc S1. M6i hanh d(\ng dn m(\t khoang thoi gian nhAt djnh va chung ta c6 the coi n6 gAm thoi gian phan img va thoi gian dich chuyen. Tuy nhien.I hAi dap tu ban phim la rAt quan trong.'c nhieu VaG cac dl).2. Thoi gian phan frog phu thuQe VaG cac giac quan rna kich thich tac d(ing d~n. Nhdn phim Giac quan thir ba chung ta quan tam la xuc giac (haptic perception).

.. Mo hlnh nay bao g6m ba h~ thbng con va mlli M thong co bQ 19 va bQ nhc rieng. !Xi. Then gian can thiet de tmrc hien 1 djch cnuyen: T = TS + 1"C +trn. thai gian phan irng se nhanh hon. ~--D Viiog2e = n iog2e nen n = -iog2(2D/L)/log2£ .L/2. Gii sir rang de chuyen den dich..may· DHBK Ha NQi 29 .khoang each cang nho thi cang t6t. Dich S15 dat duoc khi ~:<:'. Vi X. Trong phftn nay. 100 ms 1"S: xu Iy xu ly cam nhan dinh vj tay.L/2 hay en *D :<:.. neu thai gian phan irng nhanh thi dQ chinh xac se giam. b¢ Hlnh 1.diroc Fitt ngnien ciru va mang ten ong "Ju~t Fitt"nhu mo ta trong hinh 1. voi Ll T = I log! 2DIL v6i : I = -('ts + 1"C +'tm)Jlog2e . Bo Tuang tae ngu&i .. M9t cau hoi d~t fa la lieu t6c d(l phan ung c6 din d~n dQ chtnh xac giam khong.do vay Xo'" en *D. X.4. GQi: D : Khoang cacn phai dich chuyen L: D¢ rong cua dich Xi: Khoang each phai dich chuyen sau i lan.. Luat Fitt. Xi = e '" X. . Lu~t nay goi 9 ring: d~ thao tac diroc thuan tien va chinh xac. Dfch nay c6 the la mQt phlm lenh (command button).Chuang 1: Tam ly nhan thirc cua con nguoi trong giao ti€p va xu ly phan (mg. d6 la: xu xu the .I ..3. ta phai qua nhieu dich chuyen nho (vi chuyen). T6c dQ va dQ chinh xac cua chuy~n o(ing la hai y~u t6 r~t quan trong can duoc xem xet khi thiet k~ cac h~ thong tuong tac. . e <1... chang ta xem xet met each chi ti~t cAu true bq nho va each thirc luu tret thong tin d€ hieu bQ nho lam vi~c ra sao. tai sao nguoi nay nho t6t hOT!nguoi kia va tai sao chung ta l\li quen. Moral va Newell. nguoc lai khi m~t moi thai gian phan img se ch{lm di. Thi du nhu n~u c6 Icy nang va kinh nghiem.4. chung ta d~ d~ c~p den mo hinh b~ Iy thong tin con nguoi cua Card. = D ... dn thiEt k~ sao cho dich cang 16n vii. Nguoi ta cho ring c6 ba kieu bQ nh6. Trong mQt s6 tnrong hop.!. vi dQ chinh xac ciing ia mQt 56 do cua dich chuyen? £)i~u nay con phu thuoc vao nhiem vu phai thi hanh va ngiroi dung. rc thai gian bo nhan thirc ra lenh vi chuyen va rm: rno to xu 19 thuc hien vi chuyen. 1. I . Luat Fitt chi ra ring tnoi gian cham toi dlch chi phu thuQc vao ti s6 DfL. Bq nheY Phdn tren. tai sao chang ta iai c6 nho dUQ"c thong bftt ky mot each nhanh chong. voi e la hang sal s6: e =X. Thai gian chi phi nay d1l. co nghia la phu thucc vao khoang each phai djch chuy~n va klch tluroc cua dich.khi dn xem thai gian chi phi cho viec di chuyen toi mQt dich cu th~ tren man nmh. mot bieu tirong hay mQt muc tren menu.B9 nh6 cam giac (sensory memory) • B(>nh6 ngan han hay bl) nho lam vi~c (Short term memory) nno dai han (Long term memory). nh~t Ill.