You are on page 1of 41

1

Prof.dr inż. Henryk Tunia
Politechnika Świętokrzyska


UKŁADY ELEKTROMAGNETYCZNE
PROSTOWNIKÓW WIELOPULSOWYCH



STRESZCZENIE: Przekształtniki AC/DC są nieliniowymi odbiornikami energii
elektrycznej. Generują one w sieci zasilającej wyższe harmoniczne prądów, które
powodują dodatkowe straty mocy czynnej oraz odkształcenie przebiegu
czasowego napięcia w sieci prądu przemiennego. W celu zmniejszenia
współczynnika odkształcenia prądu i napięcia do wartości dopuszczanej przez
normy międzynarodowe, stosowane są układy wielopulsowe. W referacie są
omówione układy AC/DC 12- i 18- pulsowe, o małym współczynniku
odkształcenia z zastosowaniem różnych topologii autotransformatorów
i trójfazowych dławików sprzężonych do pracy równoległej trójfazowych układów
mostkowych, w tym układy tzw. „clean power converter” W referacie
przedstawiono analizę trójfazowych dławików sprzężonych przy wykorzystaniu
metody wektorów przestrzennych. Zamieszczono wybrane wyniki badań
eksperymentalnych prostownika diodowego, o pracy równoległej dwóch układów
trójfazowych mostkowych, z zastosowaniem trójfazowego dławika sprzężonego.
Ponadto przedstawiono i omówiono układy o pracy równoległej dwóch
prostowników trójfazowych mostkowych z zastosowaniem modulacji
niskoczęstotliwościowej w obwodzie prądu stałego.


1. Wprowadzenie

Przekształtniki napięcia przemiennego na napięcie stałe (AC/DC), stosowane na przykład
w napędach z silnikami prądu przemiennego, są nieliniowymi odbiornikami energii
elektrycznej. Generują one w sieci zasilającej wyższe harmoniczne prądu, składowe
niepożądane. Są one źródłem dodatkowych strat mocy w linii zasilającej, odkształcają
napięcia zasilające oraz emitują sygnały elektromagnetyczne zakłócające pracę systemów
informatycznych i sterujących. Normy międzynarodowe (np. IEEE) stanowią bardzo ostre
wymagania dotyczące zawartości wyższych harmonicznych w prądach pobieranych ze źródła
zasilania, jak również dopuszczalnego odkształcenia napięcia. Współczynnik odkształcenia
prądu jest definiowany następująco:

% 100 % 100
1
2
1
2
1
2
2


= ⋅ =


=
I
I I
I
I
THD
h
h
I
(1)


2
przy czym: h - rząd harmonicznej; I
h
- skuteczna wartość harmonicznej prądu; I
l
- skuteczna
wartość harmonicznej podstawowej prądu; I - skuteczna wartość prądu pobieranego ze źródła
zasilania.

Analogiczna jest definicja współczynnika odkształcenia napięcia :

( ) % 100 % 100
2
2
1 1
2
2
⋅ ⋅ = ⋅ =



=

=
h
h
Z
h
h
U
I h
U
X
U
U
THD (2)

przy czym: X
z
- reaktancja źródła zasilania (określana na podstawie próby zwarcia). Iloraz
X
z
/ U
1
jest odwrotnością prądu zwarcia.

Dodatkowym wskaźnikiem oceny jakości mocy pobieranej przez przekształtnik jest
tzw. ”procentowa stała harmoniczna” H
C
, definiowana następująco:

% 100
2
2
1

(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
=


= h
h
C
I
I
h H (3)

Dopuszczalny współczynnik odkształcenia napięcia w przypadku odbiorników
zasilanych z sieci NN wynosi 3% dla obiektów specjalnych(np.: szpitale, lotniska) oraz 5 %
dla obiektów ogólnych (np.: zakłady przemysłowe). Wynika stąd, że dopuszczalny
współczynnik odkształcenia prądu nie powinien przekraczać kilku %(2% ÷10%). Należy
również podkreślić, że ponadto stawiane są wymagania odnośnie do dopuszczalnej wartości
amplitud poszczególnych harmonicznych prądu.
Współczynnik H
C
zależy od charakterystycznej dla przekształtnika liczby q (liczba tętnień
napięcia wyprostowanego liczona w okresie napięcia zasilania), oraz od filtrów -wejściowych
i wyjściowych. I tak na przykład H
C
= 160 - 450 dla 6-pulsowego prostownika diodowego
z filtrem pojemnościowym oraz H
C
= 22 ÷50 dla prostownika 18-pulsowego
z filtrem indukcyjnym,[3].

Wielopulsowy przekształtnik generuje harmoniczne rzędu
1 ± = kq h (4)
przy czym: k należy do szeregu liczb naturalnych.

Jeżeli przekształtnik pracuje z idealnym filtrem indukcyjnym (bezpulsacyjny przebieg
czasowy prądu wyprostowanego) a ponadto jest zasilany z idealnego źródła napięcia,
wówczas spełniona jest następująca zależność :


h I
I
h
1
1
= (5)





3
Z zależności (4) i (5) wynika oczywisty wniosek, że w celu spełnienia wymagań
stawianych przez normy należy stosować układy przekształtnikowe w dużej liczbie q (układy
wielopulsowe). W praktyce, dla potrzeb techniki napędu elektrycznego, stosuje się układy 6-
cio, 12-sto i 18-sto pulsowe. Gdy spełnione jest równanie (5) wówczas otrzymuje się
następujące przybliżone współczynniki THD
I
; 31% dla q= 6; 15% dla q=12 i 9,6 % dla q=18
Odpowiednie zwiększenie reaktancji źródła zasilania (zastosowanie dławików) umożliwia
znaczne zmniejszenie współczynnika THD
I
.
W klasycznych rozwiązaniach zwielokrotnienie liczby q uzyskuje się przez połączenie
szeregowe lub równoległe np. układów trójfazowych mostkowych z zastosowaniem
odpowiedniego przesunięcia fazowego w transformatorach zasilających przekształtniki.

Wymagane przesunięcie fazowe jest równe:

k q ⋅
=
π
φ
2
(6)

przy czym: k oznacza liczbę układów podstawowych łączonych do pracy szeregowej lub
równoległej .

Zaletą takiego łączenia jest uzyskanie kąta przewodzenia łączników
półprzewodnikowych i uzwojeń wtórnych transformatora równego 2II / 3, co w efekcie daje
optymalne wykorzystanie łączników i uzwojeń. Połączenie szeregowe nie stwarza
problemów. Nie jest ono na ogół jednakże stosowane w technice napędu elektrycznego z
uwagi na wzrost łącznego spadku napięcia na łącznikach. Połączenie równoległe wymaga
stosowania dławików kojarzących .Aby uniknąć nasycania się obwodu magnetycznego takich
dławików jest konieczne zapewnienie idealnej symetrii i równości napięć na wejściach
przekształtników łączonych do pracy równoległej. Spełnienie tych warunków nie zawsze jest
możliwe. Łączenie szeregowe lub równoległe przekształtników ma na celu nie tylko
zwiększenie mocy wyjściowej lecz również eliminację harmonicznych niższego rzędu.

Rysunek 1 ilustruje wpływ przesunięcia fazowego napięcia wyjściowego względem
napięcia wejściowego w transformatorze na przesunięcia fazowe 5 harmonicznej prądu na
wyjściu i na wejściu transformatora. Przesunięcie fazowe φ° w transformatorze nie zależy od
częstotliwości napięcia (idealny transformator). Warto natomiast zauważyć, że znak
przesunięcia fazowego zależy od kolejności trójfazowych napięć zasilających. Jeśli jest
dodatni dla kolejności zgodnej, wówczas jest ujemny dla kolejności przeciwnej i odwrotnie.
Piąta harmoniczna prądu ma kolejność przeciwną. Jak wynika z rys. 1 przesunięcie fazowe
piątej harmonicznej na wejściu transformatora jest równe 6φ°. Takie same przesunięcie
otrzymuje się dla 7 harmonicznej, która ma kolejność zgodną. Łącząc więc dwa układy
sześciopulsowe np. do pracy równoległej; przy czym dla jednego φ = 0°, dla drugiego
φ = 30°, uzyskuje się eliminację harmonicznych dla nieparzystej liczby k występującej
w równaniu (4). To przesunięcie fazowe jest oczywiście zgodne z przesunięciem fazowym
wynikającym z równania (6). Przy połączeniu trzech układów 6-pulsowych kąt φ = 20°.


4

Rys.1.Wpływ przesunięcia fazowego napięcia wyjściowego w transformatorze na
przesunięcie fazowe piątej harmonicznej

Rozróżnia się dwa typy źródeł zasilania [3]:
1. symetryczne trójfazowe o jednakowych fazowych impedancjach, pozbawione
wyższych harmonicznych
2. trójfazowe o jednakowych fazowych impedancjach z 1% niesymetrią (kolejność
przeciwna) i 2,5 % zawartością 5- tej harmonicznej. Piąta harmoniczna w napięciu jest
spowodowana przez 6-cio pulsowe przekształtniki dużej mocy.
5
Składowa kolejności przeciwnej nie ma wpływu na wartość średnią napięcia
wyprostowanego. Powoduje ona jednakże różnicę w średnich wartościach poszczególnych
impulsów w napięciu wyprostowanym w wyniku czego pojawia się 2-ga harmoniczna
napięcia, co z kolei oznacza pojawienie się 3-ciej harmonicznej w prądzie pobieranym ze
źródła zasilania. Z kolei 5-ta harmoniczna dodaje się lub odejmuje się od napięcia
wyprostowanego, w przedziale przewodzenia łączników (2II / 3). Jej wpływ zależy od jej
fazy. Przy połączeniu równoległym dwóch układów 6-pulsowych, 2,5 % 5-ta harmoniczna
daje różnicę w napięciach wyprostowanych ± 0,857 %, a w przypadku obecności również 2,5
% 7-mej harmonicznej, ± 1,71 %. Ta różnica napięć jest przyczyną znacznej różnicy prądów
na wyjściu prostowników, która powoduje nasycenie obwodu magnetycznego dławika
kojarzącego. W tym przypadku stosowane są inne topologie układów przekształtnikowych
eliminujące dławiki kojarzące. I tak na przykład układy 18-pulsowe realizuje się jako mostki
9-cio fazowe o dwóch grupach komutacyjnych 9-cio pulsowych.

2. Układy z autotransformatorami

Klasyczne układy z transformatorami są kosztowne. Moc gabarytowa transformatora(moc
równoważna transformatora dwuuzwojeniowego), rozumiana jako średnia arytmetyczna
mocy skutecznych uzwojenia pierwotnego i wtórnego przekracza moc prądu stałego.
Autotransformatory mają mniejszą moc gabarytową. Umożliwiają łatwe uzyskanie
wymaganych odpowiednich przesunięć fazowych. Poniżej przedstawione będą wybrane
rozwiązania zaczerpnięte z [3].

6


Rys.2. Autotransformator o połączeniu wielobocznym:
a) schemat autotransformatora;
'
A A
θ θ =
( )
( ) 2 / sin
2 / 60 sin
o
o o
n
φ
φ −
=
1 2
3
tg 2
+
=
n
arc φ ( ) 2 / 60 sin
3
2
' o o
L A
U U φ − =
( ) 2 / sin
3
2
' o
L A
U U φ = ( ) ( ) 2 / sin 2 / 60 sin 42 , 2
o o o
d T
P S φ φ − =
b) schemat zasilania 3-ch układów napędowych z wzajemnym przesunięciem
fazowym φ = 20
0
;

= =

d
d
T
P P S 214 , 0 644 , 0
1


c) przebiegi czasowe prądów w układzie z rys.2b.
7

2.1. Autotransformator o połączeniu wielobocznym

Schemat połączeń autotransformatora o połączeniu wielobocznym, zasilanego
symetrycznym układem napięć trójfazowych (U
1i
, U
2i
, U
3i
) o symetrycznym wyjściowym
układzie napięć trójfazowych (U
10
, U
20
, U
30
) przesuniętym o kąt φ° ilustruje rys, 2a. Znak
kąta φ° zależy od kolejności napięć wyjściowych. Z prostych zależności trygonometrycz-
nych, otrzymanych na podstawie wskazów napięć podanych na rys.2a,otrzymuje się równania
określając kąt przesunięcia fazowego φ, przekładnię n uzwojenia dłuższego do krótszego,
napięcia uzwojeń oraz moc gabarytową transformatora, przy założeniu, że przepływy
uzwojeń dłuższego i krótszego są jednakowe. Skuteczne wartości napięć wejściowych
i wyjściowych są jednakowe. Przy wykorzystywaniu dwóch autotransformatorów, jeden
z kątem przesunięcia fazowego +20°, drugi z kątem przesunięcia fazowego -20°, realizuje się
pracę równoległą na przykład 3-ch -napędów prądu przemiennego, o jednakowych mocach,
z sześciopulsowymi prostownikami zasilającymi pośredniczący obwód napięcia stałego
(rys.2b).W tym przypadku prąd pobierany ze źródła zasilania ma przebieg jak w układzie
18-pulsowym (rys.2c).
Normy IEEE ograniczają wartość17-tej harmonicznej do wartości 2,5 % dla 20 ≤ I
Z
/
I
ON
≤50.Zastosowanie dodatkowych dławików na wejściu prostowników
o reaktancji 5 % obniża wartość tej harmonicznej z 5,88 % do 2,74 %. Procentowa reaktancja
dławika jest definiowana następująco :


Z
ON
D
I
I
X ⋅ =100 (7)

przy czym : I
ON
– znamionowy prąd obniżenia; I
Z
-prąd zwarcia
Należy podkreślić, że obecność dodatkowej reaktancji w linii zasilającej tylko nie-
znacznie obniża wartość napięcia, natomiast bardzo skutecznie tłumi wyższe harmoniczne
prądów (silnie maleje "procentowa stała harmonicznych"). Na uwagę zasługuje mała, łączna
moc gabarytowa autotransformatorów (0,216 P
d
).
Z kolei na rys.3 przedstawiono schemat 18-pulsowego prostownika diodowego,
o połączeniu równoległym trzech mostków trójfazowych, z zastosowaniem dwóch auto-
transformatorów o połączeniu wielobocznym (φ° = ± 20°) oraz dwóch dławików tłumiących
prądy kolejności zerowej (ZSBT). Układ nie zawiera dławików wyrównawczych
stosowanych w klasycznych rozwiązaniach o pracy równoległej przekształtników. Dławiki
ZSBT są konieczne dla tłumienia trzeciej harmonicznej w obwodach układów mostkowych.
Problem ten będzie wyjaśniony w dalszej części referatu. Obecność ZSBT oraz dodatkowych
dławików (L
C
) o reaktancji procentowej X
C
≥ 1,8 %, włączonych na wejściu układów
mostkowych zwiększa kąt przewodzenia diod, przy pełnym obciążeniu, do 2II/3 [3]. Moc
układów ZBST jest mała i wynosi 2,5 % mocy prądu stałego 18- pulsowego przekształtnika.
Przekształtniki o pracy równoległej układów mostkowych są wrażliwe na obecność 5-tej
harmonicznej napięcia Wartości harmonicznych w prądach pobieranych ze źródła zasilania
przez układ z rys. 3c podaje tablica na rys. 3, w zależności od procentowej reaktancji
X
C
Rys.4 ilustruje konstrukcję dławika dla tłumienia harmonicznych kolejności zerowej
(ZSBT) w wykonaniu jednofazowym, płaszczowym.

8

Rys.3. Prostownik diodowy 18-impulsowy z zastosowaniem autotransformatorów
o połączeniu wielobocznym dławików ZSBT

X
c
5h 7h 11h 13h
2 5,8 2,5 1,5 1,3
4 4 1 0,6 0,5
6 3,5 0,6 0,35 0,3


Rys.4. Konstrukcja układu ZSBT
9

2.2.Autotransformator w połączeniu różnicowo-trójkątowym
Rys. 5a ilustruje różnicowo-trójkątowy układ połączeń uzwojeń autotransformatora. Na
wyjściu autotransformatora otrzymuje się dwa układy symetrycznych napięć trójfazowych
przesuniętych wzajemnie w fazie o kąt 30
o
( +15
o
,-15
o
).Nazwa autotransformator” różnicowo-
trójkątowy” wynika stąd ,że w uzwojeniach połączonych w trójkąt przepływy są równe
różnicy przepływów prądów wyjściowych uzwojeń danej kolumny obwodu
magnetycznego(np.I
B
n=i
1
– i
4
). Z geometrii połączeń uzwojeń wynikają proste zależności
określające przekładnię n (stosunek liczby zwojów uzwojenia dłuższego do krótszego), oraz
napięcia uzwojeń i napięcie wyjściowe. Moc gabarytowa autotransformatora jest równa 19%
mocy prądu stałego. Autotransformator z rys. 5a może być wykorzystany do zasilania
prostownika 12-pulsowego o połączeniu równoległym dwóch układów trójfazowych
mostkowych. Połączenie takie ilustruje rys. 6b. W układzie zastosowane są dwa dławiki
kojarzące. W tym przypadku przebiegi czasowe prądów wyjściowych, prądu w uzwojeniu
trójkątnym i prądu pobieranego ze źródła zasilania ilustruje rys. 5b.
Z kolei rys.6c wyjaśnia pracę układu w przypadku eliminacji dławików kojarzonych
(lub ich nasycenia). Układ degraduje się do sześciopulsowego, co oznacza pojawienie się
trzeciej harmonicznej w obwodzie pomiędzy przekształtnikami P
A
i P
B
, a więc i w prądach
wyjściowych autotransformatora (powód stosowania ZBST w układzie z rys. 3a.).
2.3. Autotransformator o połączeniu różnicowo-widełkowym

Alternatywnym rozwiązaniem przekształtników wielopulsowych o połączeniu
równoległym układów mostkowych trójfazowych są układy mostkowe 9-cio fazowe, które
oczywiście zmniejszają kąt przewodzenia diod. Zaletą takiego układu jest to, że układ taki
zmniejsza straty napięcia spowodowane komutacją (dwie jednostki komutacyjne 9-cio
pulsowe o wspólnej katodzie i wspólnej anodzie) oraz, że toleruje on drugi typ źródła
zasilania. Rys. 7a ilustruje połączenie uzwojeń w układzie różnicowo-widelkowym
autotransformatora, na którego wyjściu otrzymuje się symetryczny układ napięć
dziewięciofazowych. Dodatkowo zastosowane jest uzwojenie połączone w trójkąt dla
tłumienia 3- ciej harmonicznej. Z konfiguracji połączenia uzwojeń wynikają proste zależności
trygonometryczne, na podstawie których wyznacza się wartości napięć oraz przekładnię
n odniesioną do uzwojenia "zygzak".
Rys. 7b ilustruje połączenie przekształtnika 18-pulsowego, natomiast rys. 7c ilustruje
przebiegi czasowe prądów. Kąt φ = 40°, kąty przewodzenia są równe 40°. Kąty przewodzenia
diod wzrastają, gdy uwzględni się wpływ dodatkowych dławików włączonych w obwód
zasilania trójfazowego. W przypadku przyjęcia Xc ≈1,5 % uzyskuje się THD < 5%, przy
czym 5-ta harmoniczna w prądzie pobieranym ze źródła zasilania nie przekracza 2, 5 %, a
7-ma harmoniczna - 0,75 %.


10

Rys.5. Autotransformator o połączeniu różnicowo-trójkątowym:

a) schemat autotransformatora;
( ) 2 / cos / 1
0
φ =
f
U
U
( ) 2 / tg / 3 φ = n
0
4 1
= + − i i n i
B

o
o
d
BRMS
n
I
I
90 2
φ
=

o
30 = φ n U U
L S
/ =
d T
P S % 19 =

b) przebiegi czasowe prądów w prostowniku 12
-sto pulsowym (układ z rys.6b)
( ) n i i i i i i i
i
/
6 5 3 2 4 1 1
+ − − + + =
11


Rys.6. Prostownik 12-pulsowy zasilany z autotransformatora o połączeniu różnicowo-
trójkątowym: a) schemat autotransformatora; b) schemat połączenia równoległego
dwóch układów mostkowych z zastosowaniem dławików kojarzących; c) przebiegi
czasowe ilustrujące pracę układu z rys.6b) w przypadku eliminacji dławików
kojarzących.

12

Rys. 7. Prostownik 18-pulsowy zasilany z autotransformatora o połączeniu
różnicowo-widełkowym:
a) schemat autotransformatora;
A a
i i i − =
1

0
8 3
= − − − + −
D a A
i i i ni ni
fi fo
u u 8794 , 0 =

d T
P S 68 . 0 =
b) schemat prostownika;

fi fo d
U U U 44 , 2
9
sin
9
2 2
0
=
(
¸
(

¸

=
π
π


c) przebiegi czasowe prądów
9 2 1 1
i i i i i
A i
+ + − =
13
2.4.Autotransformator o połączeniu różnicowo-trójkątowym i wyjściu 9-cio fazowym

Na rys.8a przedstawiono schemat połączeń uzwojeń autotransformatora różnicowo-
trójkątowego o wyjściu 9-cio fazowym. Analiza teoretyczna takiego układu jest bardzo
złożona i w praktyce jest ona przeprowadzana przy wykorzystaniu metod symulacyjnych |6|.
Autotransformator zasila przekształtnik 18-to pulsowy, którego schemat ilustruje rys. 8b. W
przypadku zastosowania dodatkowych dławików w układzie zasilania trójfazowego, układ z
rys. 8b spełnia warunki tzw. układu "clean power". Tablica podana na rys.8 podaje wartości
poszczególnych harmonicznych. THD układu nie przekracza 2%. Układ bardzo dobrze tole-
ruje źródło zasilania typu 2.


Rys.8. Prostownik 18-pulsowy zasilany z autotransformatora o połączeniu różnicowo-
trójkątowym(‘‘clean-power’’:patent US#5.124.904): a) schemat autotransformatora;
b) schemat prostownika

14

3.Trójfazowe dławiki sprzężone (TDS)

3.1. Połączenie równoległe dwóch falowników napięcia

W [4] przedstawiono układ połączenia równoległego dwóch falowników napięcia
z zastosowaniem trójfazowego dławika sprzężonego (TDS), eliminującego w odbiorniku
harmoniczne rzędu 6k ± 1 (k = 1,3, 5 ...). Schemat układu podany jest na rys. 9. Dwa
falowniki F1 i F2, o napięciach wyjściowych E
1
i E
2
, przesuniętych wzajemnie w fazie o 30°,
zasilają poprzez układ TDS, dwa rozdzielone uzwojenia trójfazowe stojana maszyny
indukcyjnej.



Rys.9. Połączenie równoległe dwóch falowników napięcia z trójfazowym dławikiem
sprzężonym w układzie zasilania dwóch trójfazowych uzwojeń maszyny indukcyjnej.


Koncepcja połączenia uzwojeń układu TDS opiera się na założeniu, że układ TDS
przedstawia zerową impedancję dla harmonicznych rzędu 2 k ± 1 (k = 0, 1, 2 ) i
nieskończenie dużą impedancję dla harmonicznych rzędu 6k ± 1 (k = 1, 3, 5 ). Dławik składa
się z trzech oddzielnych jednofazowych rdzeni magnetycznych (a, b, c), na których nawinięte
są cztery uzwojenia (2 x N + 2 x kN), o kierunkach przepływów zaznaczonych na rys. 9.
Przez dobór odpowiedniej przekładni między uzwojeniami prawostronnymi i lewostronnymi
(współczynnik k), uzyskuje się na wyjściach układu TDS dwa układy napięć trójfazowych
przesuniętych wzajemnie w fazie o kąt 30° i o przebiegu dwunastoschodkowym,
zawierającym tylko harmoniczne rzędu 12 k ± 1 (k = 0, 1, 2 ...). Oznacza to, że prądy
odbiornika mają również przebieg dwunastoschodkowy.

15

Rys.10. Trójfazowy falownik napięcia : a) schemat funkcjonalny; b); c); d) przebiegi
czasowe napięcia


16
Rys.10 ilustruje przebiegi czasowe napięć w falowniku trójfazowym. Posługując się
rys.9 przy zastosowaniu metody wektorów przestrzennych otrzymuje się następujące
równania:
( )
01 1 01
2
1
1 U U U a k
dt
d
E
D
+ = + − = ψ (8)


( )
02 2 02 2
1 U U U a k
dt
d
E
D
+ = + − − = ψ (9)

przy czym:
2 1
, E E - wektory przestrzenne napięć źródłowych;
ψ - wektor przestrzenny strumienia skojarzonego;

02 01
, U U - wektory przestrzenne napięć na zaciskach odbiornika;

2 1
,
D D
U U - wektory przestrzenne napięć układu TDS;
( ) 3 / 2 exp π j a = - operator
Na rys.11 przedstawiono wykres wskazowy przepływów w TDS dla pierwszej i piątej
harmonicznej prądu. Wypadkowy przepływ dla pierwszej harmonicznej jest równy
zeru(zerowa impedancja), natomiast dla piątej harmonicznej przepływ jest znacznie większy
od zera(duża impedancja).


Rys.11.Wykresy wskazowe przepływów w TDS dla pierwszej i piątej harmonicznej

Posługując się wykresem wskazów na rys.11 otrzymuje się zależność


17
( ) 366 , 0 2 / 1 3 45 sin / 15 sin = − = =
o o
k (10)


Podstawiając ( ) 2 / 1 3 − = k do prawych stron równań (8) i (9) otrzymuje się:
( )
o
D D
j U U 30 exp
2 1
− = (11)


Zgodnie z rys.9 przepływ dławika wyraża się następująco:


( ) ( ) | | ( ) ( ) ( ) | |
o o
TDS
j I I j N a k I a k I N 30 exp 15 exp 2 / 3 1 1
2 1
2
2 1
− − = − − − = Θ (12)


Zakładając, że przenikalność magnetyczna jest równa nieskończoności oraz, że 0 =
TDS
Θ
(dławik nienasycony) otrzymuje się:

( )
o
j I I 30 exp
2 1
= (13)


Spełnione jest więc i równanie wektorowe napięć


( )
o
j U U 30 exp
01 01
= (14)

Mnożąc obie strony równania przez exp ( j 30
o
) oraz uwzględniając równanie (11) i (13)
otrzymuje się:

( )
01 1 2
30 exp U U j E
d
o
+ − = (15)

Z równań (8) i (15) wynika:

( ) | |
o
j E E U 30 exp 5 , 0
2 1 01
+ = (16)


( )
o
j U U 30 exp
1 02
− = (17)

a ponadto :

( ) | |
o
D
j E E U 30 exp 5 , 0
2 1 1
− = (18)

( )
o
d D
j U U 30 exp
1 2
− − = (19)

Wektory przestrzenne
1
E i
2
E pozostają na przemian w fazie lub są wzajemnie
przesunięte o kąt 60
o
. Sposób wyznaczenia przebiegu czasowego napięcia odbiornika
i napięcia dławika w fazie A ilustruje rys.12. Moc gabarytowa dławika (moc zastępcza
transformatora dwuuzwojeniowego) jest równa ≈ 5% mocy odbiornika |7|
18



Rys.12.Przebiegi czasowe napięć w układzie z rys.9:
a) napięcia fazowe na zaciskach A
1
-N
1
i A
2
-N
2
;b) napięcie fazowe odbiornika; c)
napięcie dławika

3.2 Połączenie równoległe dwóch prostowników trójfazowych mostkowych w układzie
z trójfazowym dławikiem sprzężonym

W [1J, [5], [5J przedstawiono zastosowanie układu TDS do połączenia równoległego dwóch
prostowników diodowych trójfazowych mostkowych.

19

Rys.13. Prostownik diodowy 12-pulsowy z układem TDS
20






Rys. 14 Dwunastopulsowy prostownik niesterowany z układem TDS
a) schemat układu; b) wykres wskazowy; c) symboliczne przedstawienie geometrycznego
usytuowania uzwojeń

21

Schemat ideowy dwunastopulsowego prostownika diodowego, obciążonego filtrem
pojemnościowym, z układem TDS ilustruje rys. 13. Układ z rys. 13 jest specjalnym przy-
padkiem układu z rys. 9, w którym przepływ energii może odbywać się w obu kierunkach.
Zauważmy, że układ z rys. 13 otrzymuje się po połączeniu punktów Ni i N2 w jeden (0),
zastąpieniu dwóch odbiorników trójfazowych jednym trójfazowym źródłem zasilania i za-
stąpieniu falowników Fl i F2 dwoma prostownikami diodowymi połączonymi równolegle. W
układzie z rys. 9 napięcie kolejności zerowej, występujące pomiędzy punktem neutralnym (Nl
lub N2) i punktem zerowym (0), które jest równe ( 1/3) (E
A
+ E
B
+ E
C
) odkłada się na
nieskończenie dużej rezystancji zewnętrznej. Natomiast w układzie z rys.13 różnica napięć
kolejności zerowej punktów Nl i N2 musi być przejęta przez układ TDS. Różnica ta
występuje w przedziałach niezakreskowanych zilustrowanych na rys. 12. Wynika stąd
wniosek, że moc gabarytowa układu TDS musi wzrosnąć. Moc gabarytowa odniesiona do
mocy prądu stałego jest równa 15,3 %| 1 | | 6 |
Na rysunku 14 przedstawiono schemat ideowy dwunastopulsowego prostownika
diodowego o pracy równoległej dwóch przekształtników trójfazowych mostkowych, w innej
niż na rysunku 13 wersji trójfazowego dławika sprzężonego (TDS).
Dławiki włączone w obwody fazowe źródła zasilania są niezbędne dla zapewnienia kątaπ
przewodzenia diod prostownika. Zadaniem dławików jest wytworzenie wektora
przestrzennego napięcia U
G
, którego rzuty na osie R,S,T przyjmują sinusoidalny przebieg
czasowy przy pracy jałowej i przebieg dwunastoschodkowy, w okresie napięcia zasilania T,
przy obciążeniu znamionowym. Symetria napięć U
G
wynika bezpośrednio z kąta
przesunięcia fazowego między stanami przewodzenia diod obu mostków, równego 12 / 2π .
Układ dławika w wersji podanej na rysunku spełnia więc analogiczną rolę jak układ dławika
w wersji z rysunku 13.Poprawność połączeń uzwojeń układu λ TDS , w wersji z rysunku 14
wynika bezpośrednio z wykresu wektorowego napięć przedstawionego na rysunku l4a
i symbolicznego przedstawienia geometrycznego usytuowania uzwojeń na rysunku l4b.
Analiza przebiegów czasowych w układzie z rysunku 14 jest znacznie łatwiejsza niż
w przypadku układu z rysunku 13.
Przebiegi czasowe napięć oraz strumienia magnetycznego są zilustrowane na rysunku 15.
Maksymalna wartość strumienia magnetycznego sprzężonego z uzwojeniami włączonymi
pomiędzy zaciski K
1
i K
2
jest określona następującym wzorem:



=
24 /
0
2 1 2 1
T
K K K K
dt u ψ (20)


Napięcia występujące między punktami G i C wynikają z następujących równań :

( ) ( ) | | ( ) | |
T TK K B A B R RK K B A B A RC K GRC
u N N N u N N N N u u
2 1 2 1 1
2 / 2 / + − + + − = (21)


( ) ( ) | | ( ) | |
R RK K B A B S SK K B A B A SC K GSC
u N N N u N N N N u u
2 1 2 1 1
2 / 2 / + − + + − = (22)


( ) ( ) | | ( ) | |
S SK K B A B T TK K B A B A TC K GTC
u N N N u N N N N u u
2 1 2 1 1
2 / 2 / + − + + − = (23)


22

Rys. 15 Przebiegi czasowe napięć oraz strumienia magnetycznego układu z rys. 14
23
Przebieg czasowy napięcia U
GRC
w fazie R ilustruje rysunek 15. Dla wyznaczenia
przebiegu czasowego napięcia, występującego między zaciskami G i 0, należy określić
napięcie składkowej zerowej, U
0C
,, między punktami 0 i C


( )( )
GTC GSC GRC C
u u u u + + = 3 / 1
0
(24)

Napięcie mierzone między punktami G i 0 jest równe :


C GC G
u u u
0
− = (25)

Przebiegi czasowe napięcia U
0C
i U
GR
ilustrują rysunki 15. Napięcia U
GR,ST
mają
więc przebieg dwunastoschodkowy, .Harmoniczna podstawowa tego napięcia U
Gm,
ma
wartość 1,318 E
d
, a wyższe harmoniczne mają amplitudy
równe U
GI
/ (12 k ± 1), k = 1,2,3. W pracy jałowej układu amplituda harmonicznej
podstawowej napięcia dwunastoschodkowego jest równa amplitudzie napięcia zasilania
Projektując dławik TDS wychodzi się z jego mocy gabarytowej, którą można wyznaczyć
przy założeniu, że skojarzony strumień magnetyczny dławika jest wytworzony przez
napięcie sinusoidalnie zmienne o pulsacji napięcia sieciowego ω . Mamy więc prawo napisać
następujące równanie:


ω
ω ω
ω
ψ
π
m
m m
U
t td U = =

0
sin
2
1
(26)

Skuteczna wartość tego napięcia jest więc równa :


T
U
m m
RMS
2
2
2 π ψ ω ψ
= = (27)

przy czym T jest okresem napięcia sieci zasilającej.
Moc gabarytowa jest definiowana jako średnia arytmetyczna mocy uzwojeń
równoważnego transformatora( o dwóch uzwojeniach).
Jeśli m oznaczymy liczbę faz dławika oraz przez I
RMS
skuteczną wartość prądu w
uzwojeniach, moc gabarytowa S
G
wyrazi się następująco :



|
|
.
|

\
|
⋅ =
RMS m G
I
T
m S ψ π
2
5 , 0 (28)

przy czym współczynnik 0,5, występujący w nawiasach po prawej stronie równania, wynika
stąd, że dławik nie ma uzwojeń wtórnych.
Ostatecznie otrzymuje się

( )
RMS
A
m
B A TDS
I
N
N N
T
S
ψ
π +
|
|
.
|

\
|
= 2
2
5 , 1 (29)

W celu wyznaczenia skutecznej wartości prądów w uzwojeniach dławika można wyjść
z założenia, że moc w obwodzie prądu stałego ( P
d
= 2E
d
I
d
) jest równa mocy harmonicznych
podstawowych prądów pobieranych ze źródła zasilania. Generowane przez napięcie
24
wejściowe dławików wyższe harmoniczne prądów fazowych (rzędu 12k±1, 1~1,2,3,) są
tłumione przez indukcyjności dławików włączonych w obwód źródła zasilania i dlatego
można je pomiąć, co oznacza, że skuteczne wartości prądów w uzwojeniach dławików są w
przybliżeniu równe skutecznym wartościom harmonicznych podstawowych. Amplituda
harmonicznej podstawowej napięcia o przebiegu dwunastoschodkowym wyraża się
następującym wzorem :


q
q
E U
d Gm
π
π
sin
3
4
⋅ = (30)


przy czym q =12 jest liczbą pulsacji tego napięcia.
Z równania (30) otrzymuje się więc :


d Gm
E U 318 . 1 = (31)

Przy pominięciu strat mocy idealne napięcie wyprostowane jest więc równe :

( )
Gm Gm di
U U E 517 , 1 318 . 1 / 2 2 = = (32)


Ponieważ prądy pobierane przez poszczególne przekształtniki są przesunięte w fazie
względem harmonicznej podstawowej napięcia o przebiegu dwunastoschodkowym o kąt
±15°, otrzymuje się następujące równanie mocy

( )
o d
d d d
I I
E
I E P 15 cos
2
318 , 1
3 2
2 , 1 1 , 1
+ ⋅ = = (33)


przy czym I
1,1 i
I
1,2
oznaczają skuteczne wartości harmonicznych podstawowych prądów
w uzwojeniach dławików, przekształtnika pierwszego i drugiego.
Przyjmując I
1,1
= I
1,2
= I
1
z równania (33)otrzymuje się :


d
I I ⋅ = 3703 , 0
1
(34)

Skuteczna wartość prądu pobieranego z sieci jest równa sumie wektorowej prądów
I
1,1
i I
1,2
:



d
o
S
I I I 715 , 0 15 cos 2
1
= = (35)

Prąd wyprostowany dla każdego z prostowników wyraża się wzorem :

9549 , 0 2
6
sin
6
1 1 2 , 1
⋅ ⋅ = = I I I
m d
π
π
(36)

Całkowity prąd wyprostowany jest więc równy :


25

1
2 9099 , 1 I I
d
⋅ = (37)

Zgodnie ze wzorem (28) moc gabarytowa dławika TDSλ wyraża się następująco:



(
¸
(

¸

⋅ ⋅
+
+ ⋅
|
|
.
|

\
|
=
S K K
B A
B
K K TDS
I
N N
N
I
T
S
max 2 1 1 max 2 1
2
2
5 , 1 ψ ψ π
λ
(38)

przy czym I
s
jest prądem fazowym pobieranym ze źródła zasilania.
Podstawiając do prawej strony równania(39)

Ψ =1,666E
d
.10
-3
(rys.15d) oraz I
1
=0,3703 I
d
(wzór 34) i I
s
=0,715 I
d
(wzór 35) otrzymuje
się:

( )
d d d d d TDS
I E I I E S 2 1335 , 0 715 , 0
366 , 0 2
366 , 0
3703 , 0 10 666 , 1
10 20
2
5 , 1
4
3
=
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|

+
+ ⋅

⋅ =


π
λ
(39)

Tak więc otrzymuje się :


% 35 , 13 =
d
TDS
P
S
λ
(40)

Na rysunkach 16-19 przedstawiono wybrane wyniki badań symulacyjnych układu
o mocy 2kW. Dotyczą one przebiegów czasowych następujących wielkości : prądu
pobieranego ze źródła zasilania i prądów w uzwojeniach dławików (rys.16); napięcia
źródłowego i prądu pobieranego ze źródła zasilania (rys.17); napięć źródłowych i napięcia
wejściowego układu TDSλ (rys.18); napięcia źródłowego, napięcia wejściowego i napięcia
na uzwojeniach głównych układu TDSλ (rys.19).
Z kolei rysunki 20-22 ilustrują wyniki badań eksperymentalnych układu o mocy 2 kW.
Badania eksperymentalne objęły przebiegi czasowe następujących wielkości : napięcia
wejściowe układu TDSλ (rys.20);prądu pobieranego ze źródła zasilania i prądów uzwojeń
układu TDSλ (rys.21); prądu pobieranego ze źródła zasilania i napięcia mierzonego na
zaciskach K
1
K
2
(rys.22).
Przedstawione wyniki badań symulacyjnych i eksperymentalnych są w dostatecznej
zgodności z wynikami teoretycznymi.

3.3. Połączenie równoległe trzech prostowników trójfazowych mostkowych

Na rys.23 przedstawiono schemat ideowy osiemnastopulsowego prostownika
diodowego o pracy równoległej trzech przekształtników trójfazowych mostkowych,
pracującego przy obciążeniu pojemnościowym. Sieć zasilająca trójfazowa jest
reprezentowana przez napięcia źródłowe E
n
(n = a, b, c) i indukcyjności linii L
w
. Dodatkowo
w szereg ze źródłem zasilającym są włączone dławiki o indukcyjności L, których zadaniem
jest zmniejszenie amplitudy wyższych harmonicznych prądów pobieranych z sieci przez
osiemnastopulsowy prostownik. Równoległą pracę trzech trójfazowych prostowników
mostkowych, których napięcia wejściowe są wzajemnie przesunięte w fazie o kąt 20°
realizuje się poprzez zastosowanie dwóch trójfazowych dławików sprzężonych: dzielnika
prądu WPP i układu. TDSλ , realizującego przesunięcie fazowe wynoszące 40° dla dwóch
26

Rys. 16. Przebiegi czasowe prądu sieci
/ 1 / R
i , prądu wyprostowanego
/ 4 / d
i oraz prądów uzwojeń TDS układu
przekształtnika o mocy 2kW -
/ 2 / 1R
i ,
/ 3 / 2R
i



Rys. 17. Przebiegi czasowe napięcia
/ 2 / p
u i prądu
/ 1 / R
i linii zasilającej, przy znamionowym obciążeniu
prostownika o mocy 2 kW

27

Rys. 18. Przebiegi czasowe fazowego /4/ i międzyfazowego /2/ napięcia wejściowego dławików TDS oraz
odpowiednich napięć (/1/, /3/) linii zasilającej dla układu o mocy 2 kW



Rys. 19. Przebieg napięcia na uzwojeniach głównych TDS /
1 2 1 − R RK K
u / na tle napięć
/ 2 / p
u i
/ 3 / Gp
u dla układu
o mocy 2 kW (oznaczenia napięć według rysunku )

28

Rys. 20. Oscylogramy nie odkształconego napięcia fazowego sieci zasilającej
1 − R
u oraz napięcia
2 0− GR
u na
zaciskach wejściowych układu TDS w stanie obciążenia znamionowego przekształtnika

Rys. 21. Oscylogramy prądu sieci
1 − R
i oraz prądów uzwojeń TDS -
2 1 − R
i ,
3 2 − R
i w stanie obciążenia
znamionowego przekształtnika

Rys. 22. Oscylogramy napięcia
1 − R
u i prądu
2 − R
i linii zasilającej oraz napięcia
3 2 1 − R RK K
u na
uzwojeniach głównych TDS, w warunkach znamionowego obciążenia prostownika
29

Rys. 23. Schemat ideowy osiemnastopulsowego prostownika niesterowanego z układem WPP
i TDSλ

trójfazowych systemów napięciowych. Zaciski wyjściowe dławika WPP połączone są
z jednej strony (D
2n
) z wejściami prostownika P
1
, natomiast z drugiej strony (K,
13n
) z wejścia
dławika TDSλ połączone są wejściami prostownika P
2
(D
1n
) i prostownika P
3
(D
3n
)

Podstawowym założeniem przyjętej koncepcji układowej przekształtnika jest utworzenie
trzech wektorów przestrzennych napięć trójfazowych przesuniętych wzajemnie o kąt 20
o
,
o sinusoidalnym przebiegu przy pracy jałowej i 18-schodkowym przebiegu przy
znamionowym obciążeniu (napięcia U
Kn-N
)·.Osiemnastopulsowy przebieg czasowy napięć
fazowych uzyskuje się przy założeniu, że kąty przewodzenia diod w prostownikach są
równe Π. Napięcia U
Ka-N
mierzone między zaciskami K
a
i punktem neutralnym N można
interpretować, jako wielkości powstałe w wyniku cyklicznego załączania poprzez diody
trzech mostków napięcia stałego 2E
d
. Osiemnastopulsowy przebieg czasowy napięć U
Kn-N

uzyskuje się tylko wtedy, gdy kąt przewodzenia diod w poszczególnych prostownikach jest
równyΠ oraz gdy przedziały przewodzenia (18 przedziałów) są symetrycznie rozłożone
w okresie napięcia zasilania. W tym przypadku, każdy z trójfazowych prostowników
mostkowych generuje się na zaciskach prądu przemiennego system napięciowy o przebiegu
sześcioschodkowym. Napięcia fazowe mierzone na zaciskach D
1
(względem punktu
neutralnego N) wyprzedzają o 20° odpowiednie napięcia fazowe mierzone na zaciskach D
2
.
Z kolei napięcia fazowe mierzone na zaciskach D
3
są opóźnione w fazie o 20° względem
odpowiednich napięć fazowych mierzonych na zaciskach D
2
. Tak więc układ TDSλ ,
30
realizuje 40° przesunięcie fazowe pomiędzy dwoma systemami napięć wyjściowych tego
układu.
Układy elektromagnetyczne WPP i TDSλ , umożliwiają uzyskanie wymaganego
podziału prądu pobieranego ze źródła zasilania na poszczególne prostowniki mostkowe.
Trzy systemy prądów trójfazowych, które zasilają poszczególne prostowniki,
charakteryzuje jednakowa wartość skuteczna prądów fazowych i w przybliżeniu
sinusoidalny przebieg tych prądów. Analogicznie, jak w przypadku napięć, prądy systemu
1 (i
ln
) wyprzedzają o 20
o
prądy systemu 2 (i
2n
), natomiast prądy systemu 3 (i
13n
) są w fazie
opóźnione o kąt 20
o
względem systemu 2.
Efektem działania trójfazowych dławików sprzężonych jest przekształcenie
trójfazowego napięcia źródła zasilania w napięcie dziewięciofazowe. Dławiki składają się
z trzech oddzielnych rdzeni magnetycznych, na których nawinięte są odpowiednie uzwojenia.
Dobór liczby zwojów i ich połączeń wynika z wymaganego przesunięcia fazowego napięć
(układ TDSλ ) i wymaganego wstępnego podziału prądu (układ WPP).Zakładając równość
przepływów w układzie WPP otrzymuje się N
D
/ N
C
=N
B
/N
A
. Łączna moc gabarytowa
dławików jest równa 16,51 %P
d
. Współczynnik THD jest nieco niższy od 5 % (badania
laboratoryjne).
31
4. Układy z modulacją w obwodzie prądu stałego

Na rysunku 24 przedstawiono zmodyfikowany układ o połączeniu równoległym
dwóch prostowników 6-pulsowych, obciążonych źródłem prądu, wykazującym właściwości
układu 36-pulsowego. Do odpowiednio dobranych odczepów transformatora
międzyfazowego dołączone są trzy tyrystory pracujące w kolejności T
3
-T
1
-T
2
-T
2
-T
1
-T
3
-T
3
-T
1
,
o komutacji naturalnej (komutację naturalną zapewniają napięcia indukowane w
transformatorze międzyfazowym). Zasadę działania układu wyjaśniają przebiegi czasowe
napięć zilustrowane na rys. 25. Wychodząc z założenia, że przepływy w obu symetrycznych
uzwojeniach transformatora są sobie równe oraz pomijając wpływ prądu magnesującego,
otrzymuje się następującą zależność


2 1
2 2
d x
D
d x
D
I Z
Z
I Z
Z
|
.
|

\
|
+ = |
.
|

\
|
− (41)

gdzie Z
D
– całkowita liczba zwojów transformatora,
Z
x
– liczba zwojów między odczepami 1-2 lub 1-3.
Ponieważ spełnione jest równanie


d d d
I I I = +
2 1
(42)


więc z równań (41) i (42) wynika, że


d x d
I a I |
.
|

\
|
+ =
2
1
1
(43)


d x d
I a I |
.
|

\
|
− =
2
1
2
(44)
gdzie a
x
może przyjmować wartości a , a − , 0 , przy czym
D x
Z Z a / = .

Przebieg czasowy napięcia wyprostowanego w układzie zmodyfikowanym,
przedstawionym na rys. 24, wyraża się zależnością

( ) ( ) D x d d
u a u u ± =
12 36
(45)
przy czym u
p
oznacza napięcie transformatora międzyfazowego (między zaciskami 1-2).

Przebieg czasowy napięcia indukowanego w transformatorze międzyfazowym zależy
od kąta opóźnienia wysterowania tyrystorów przekształtnika α . Gdyα = π /2, wówczas
przebieg ten jest zbliżony do przebiegu prostokątnego. Na podstawie badań symulacyjnych
stwierdzono, że optymalna wartość współczynnika a
x
jest w małym stopniu zależna od kątaα
i dlatego przyjęto, że wyznacza się ten współczynnik, jak również i kąty przełączania, gdy a
α = π /2, dla którego to kąta opóźnienia wysterowania przebieg czasowy napięcia
wyprostowanego można aproksymować przebiegiem piłokształtnym (rys. 24c). Z rysunku
wynikają następujące wartości


3
1
= a
o
10 = θ
o
20 = θ (46)

32
Przy założeniu, że przekształtnik jest obciążony źródłem prądu i przy pominięciu
zjawiska komutacji oraz, że sieć zasilająca jest symetryczna, prądy pobierane z sieci wyrażają
się zależnościami



( ) q n I a
i
o
d
L
/ 2 30 cos
2
1
3
3 2
1
π ± |
.
|

\
|
±
= (47)


( ) q n I a
i
o
d
L
/ 2 0 cos
2
1
3
3 2
2
π ± |
.
|

\
|
±
= (48)



przy czym I
d
oznacza prąd wyjściowy układu złożonego oraz


2 1 L L L
i i i + = (49)



Rys. 24 Połączenie równoległe dwoch prostowników 6-cio pulsowych z modulatorem w obwodzie prądu
stałego.
33

Rys. 25 Przebiegi czasowe ilustrujące działanie układu z rys. 24
34

Rys.26. Przebiegi czasowe prądów pobieranych z sieci zasilającej przez układ
z rys.24 przy obciążeniu źródłem prądu: a) układ 12-pulsowy,b) układ 36-
pulsowy

Na rysunku 26 zilustrowano przebiegi czasowe prądów oraz prądu i
L
dla
układu klasycznego i dla układu zmodyfikowanego (układ z modulacją)
Stosunek amplitud wyższych harmonicznych prądu pobieranego z sieci zasilającej, do
amplitudy harmonicznej podstawowej wyraża się zależnością


( )
1
1
1
1
±
=
+
qv I
I
m
qv m
(50)

Współczynnik zawartości wyższych harmonicznych prądu THD, który dla klasycznego
układu 12-pulsowego wynosi 14,88 % dla układu zmodyfikowanego (q=36) 4,7%.
W przypadku zastosowania czterech odczepów układ 12-pulsowy modyfikuje się w układ
35
48-pulsowy. Z kolei 6-pulsowy prostownik diodowy, o pracy równoległej dwóch jednostek 3-
pulsowych można zmodyfikować w układ 12-pulsowy, stosując dwa zaczepy uzwojenia
transformatora międzyfazowego i dwie diody. Sposoby połączenia transformatorów
międzyfazowych oraz optymalne wartości współczynników α i kątów przełączeń podane
zostały na rys.27 i 28

Rys. 27. Modyfikacja układu 12-pulsowego w układ 48-pulsowy


Rys. 28. Modyfikacja prostownika diodowego 6-pulsowego w układ
12-pulsowy

Z kolei na rys. 29 przedstawiono następną wersję przekształtnika diodowego napięcia
przemiennego na stałe, obciążonego źródłem prądowym, z zastosowaniem aktywnego
modulatora prądów w obwodach wyjściowych dwóch układów trójfazowych mostkowych
połączonych do pracy równoległej.
Prostownik pierwszy dołączony jest do źródła zasilania przez transformator
o połączeniu trójkąt-gwiazda, drugi natomiast jest dołączony bezpośrednio do sieci. Dławiki
L
Kl
reprezentują indukcyjność wejściową układu P
2
, wynikającą z indukcyjności zastępczej
rozproszenia uzwojeń pierwotnych i wtórnych transformatora. W obwody wejściowe układu
P
1
są włączone dławiki o indukcyjności L
K2
= L
K1
36

Rys. 29 Połączenie równoległe dwóch prostowników trójfazowych mostkowych
w układzie z modulatorem prądu w obwodach wyjściowych przekształtników

Dławik, łączący układy P
1
i P
2
do pracy równoległej, ma dodatkowe uzwojenie,
nazywane uzwojeniem pierwotnym, w którego obwód jest włączony
modulator
prądu MP. Prąd
modulatora I
M
transformowany do uzwojenia pierwotnego dławika, jest przemienny
i dodaje się ze znakiem + lub - do prądów wyjściowych układów P
1
i P
2
.
Na rysunku 30 zilustrowano przebiegi czasowe prądów pobieranych ze źródła
zasilania przez prostowniki P
1
i P
2
, w przypadku pracy układu bez modulacji, a ponadto
przebiegi czasowe napięć wyprostowanych obu układów. Prąd całkowity pobierany ze źródła
zasilania ma więc przebieg 12-pulsowy idealny. Wychodząc z założenia, że dławik jest
nienasycony, otrzymuje się następujące równanie przepływów

( )
M s d d p
I N I I N = −
1 2
(51)

Zakładając,że
1 2 d d
I I = ( )
2 1 d d d
I I I + = , otrzymuje się równania


|
|
.
|

\
|
+ =
M
p
s
d d
I
N
N
I I
2
1
2
(52)


|
|
.
|

\
|
− =
M
p
s
d d
I
N
N
I I
2
1
1
(53)


Biorąc pod uwagę, że moc prądu stałego P
d
= U
d
I
d
jest równa mocy harmonicznej
podstawowej prądu pobieranego ze źródła zasilania, czyli


d d LA
I U UI =
1
3 (54)

37
przy czym U
d
= 2,34 U, U - skuteczna wartość napięcia źródła zasilania, otrzymuje się
następujące wyrażenie dla podstawowej harmonicznej prądu

t I t I i
d d LA
ω ω sin 1 , 1 sin 2 78 , 0
1
= − (55)

Załóżmy, że w wyniku włączenia modulatora, prąd pobierany ze źródła zasilania jest
sinusoidalnie zmienny, czyli i
LA
= i
1LA
.

Rys. 30 Przebiegi czasowe prądów i napięć w układzie z rys. 30, bez modulacji: a)
prądy źródła zasilania, b) napięcia wyprostowane

W celu wyznaczenia wymaganego w tym przypadku przebiegu czasowego prądu,
przyjmujemy, że i
A1
+ i
A2
= i
1LA
. , zakładamy, że musi być spełnione równanie |7|

38
|
.
|

\
|
+
|
|
.
|

\
|
+ ⋅ + |
.
|

\
|
|
|
.
|

\
|
− ⋅ =
6
2
30 cos
2 2
3
3
2
6
2
cos
2 2
3
3
2
cos 1 , 1
π π
ω k
i
N
N I
k
i
N
N I
t I
o M
p
s d M
p
s d
d
(56)

przy czym k = 0, 1, 2 .
Po rozwiązaniu równania (4.137) otrzymuje się

( )
( ) | |
( )
s
p
o
o
d d
M
N
N
k k
k k I t I
t i
6 / 2 30 cos 6 / 2 cos
6 / 2 30 cos 6 / 2 cos cos 1 , 1 3
π π
π π ω
+ + −
+ + − ⋅
= (57)
Rysunek 31 ilustruje przebieg czasowy prądu i
M
wyznaczonego z równania (57), dla
N
s
/Np = 2. Jak wynika z przebiegów przedstawionych na rys. 31, częstotliwość prądu
modulującego jest sześciokrotnie większa od częstotliwości napięcia zasilającego.

Rys.31. Przebieg czasowy prądu modulującego i
M
, obliczany z równania (57)
i prądu harmonicznej podstawowej w układzie z rys.29

Załóżmy trójkątny przebieg czasowy prądu i
M
, o stałej wartości szczytowej równej
I
d
/2. Przy tym założeniu otrzymuje się przebiegi czasowe prądów i
LA1
, i
LA2
oraz i
LA
jak na
rys. 32.

39

Rys.32. Przebiegi czasowe prądów w układzie z rys. 29, przy założeniu trójkątnego
przebiegu czasowego prądu modulującego: a) prąd modulujący i
M
, b, c) prądy
wejściowe przekształtników P
2
i P
1
, bez modulacji i z modulacją, d) prąd źródła
zasilania

Uzyskany przebieg czasowy prądu źródła zasilania i
LA
jest w dostatecznym stopniu
zbliżony do przebiegu sinusoidalnie zmiennego. Analizując ten przebieg, otrzymuje się
następujące wyniki:
d LA
I i 13 , 1
1
= ,
d LA
I i
3
11
10 7 , 8

⋅ = ,
d LA
I i
3
13
10 7 , 6

⋅ = , oraz THD≈ 1%.
Uzyskany wynik należy uznać za doskonały.
Napięcie na zaciskach dławika kojarzącego jest równe różnicy napięć chwilowych na
wyjściu układów P
1
i P
2

( ) ( ) ( ) t u t u t u
d d D 1 2
− = (58)

Skuteczna wartość tego napięcia

U U
Dp
3 1098 , 0 = (59)

Z kolei napięcie uzwojenia wtórnego
40


p
s
p
s
Dp Ds
N
N
U
N
N
U U 3 1098 , 0 = = (60)

Z kolei skuteczna wartość prądu, o szczytowej wartości równej 0,5 I
d
, jest równa


s
p
d
s
p
d
M
N
N
I
N
N
I
I 2887 , 0
3
5 , 0
= = (61)

Moc gabarytowa źródła prądu modulowanego wyraża się wzorem


d d M Ds M
P UI I U S 0235 , 0 0549 , 0 = = = (62)


Z wzoru (62) wynika, że moc gabarytowa układu modulującego wynosi tylko 2,35%
mocy prądu stałego.
Należy jednakże podkreślić, że z uwagi na trójkątny przebieg prądu skuteczna wartość
prądu jest większa niż w przypadku przebiegów zilustrowanych na rys.31.
W tym przypadku moc gabarytowa transformatora wzrasta o 15%.


41


Literatura

1. Depenbrock M.,Niermann C.:Netzfreundlische Gleichrichter-schaltung mit
netzseitiger Saugdrossel (NSD)-Teil 1.etz.Archiv Bd 11(1988) H8,s.241-243;Teil
2.etz.Archiv Bd 11(1989) H10,s.317-321.
2. Dereck A.,Paice: Optimized 18-pulse type DC/AC, converter system. United
States Patent, Nr 5,124,904.Jun.23,1992r.
3. Dereck A.,Paice: Power Electronic Converter Harmonics. Multipulse Methods For
Clean Power, IEEE PRESS New York 1996 r.
4. Humphrey A.J.,Mokrytzki B.: Inverter paralleling reactors.Int.Power
Conf.,Baltimore,Mai,1972 IEEE pp244-246,N.York 1972r.
5. Mysiak P.: Przekształtnik wielopulsowy o wyjściu stałoprądowym w warunkach
zasilania z sieci automatycznej. Rozprawa doktorska, Politechnika
Szczecińska,Warszawa,1996 r.
6. Plewako J. Analiza wielopulsowych przekształtników diodowych zasilanych z
autotransformatorów. Rozprawa doktorska Politechnika Świętokrzyska Wydział
Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki Kielce 2001r.
7. Strzelecki R.,Supronowicz H.Współczynnik mocy w systemach zasilania prądu
przemiennego i metody jego poprawy. Oficyna Wydawnicza Politechniki
Warszawskiej Warszawa 2000r.
8. Tunia H.,BarlikR.,Mysiak P.:Voltage waveforms calculation methods in parallel
connection of two voltage-source inverters with three-phase coupling reactors.
Int.Conf.Electrical Power Quality and Utilisation. pp.203-209.Cracow,Poland,
September,23-25,1997r.
9. Tunia H.,Barlik R.,Mysiak P.: Dławiki sprzężone do redukcji zawartości wyższych
harmonicznych prądów w odbiornikach trójfazowych zasilanych z falowników
napięcia. Jakość i Użytkowanie Energii Elektrycznej. Tom IV. 2.1,Kraków
AGH,str13-21,1998r.
10. Tunia H.Barlik R.,Mysiak P.; Połączenie równoległe dwóch trójfazowych
prostowników diodowych w układzie z trójfazowym dławikiem sprzężonym.
Jakość i Użytkowanie Energii Elektrycznej Tom. IV 2.2 str 21-32 Kraków AGH
1998 r.
11. Tunia H.Układy magnetyczne do poprawy współczynnika odkształcenia w
prostownikach wielopulsowych. Materiały I Międzynarodowej Konferencji
Naukowo-Technicznej” Bezpieczne urządzenia energoelektroniczne” Warszawa-
Międzylesie 1998r.
12. Tunia H.Barlik R. Teoria przekształtników. Oficyna Wydawnicza Politechniki
Warszawskiej Warszawa 2003’

przy czym: h - rząd harmonicznej; Ih - skuteczna wartość harmonicznej prądu; Il - skuteczna wartość harmonicznej podstawowej prądu; I - skuteczna wartość prądu pobieranego ze źródła zasilania. Analogiczna jest definicja współczynnika odkształcenia napięcia :

THDU =

∑U
h=2

2 h

U1

⋅ 100% =

XZ U1

∑ (h ⋅ I )
h=2 h

2

⋅ 100%

(2)

przy czym: Xz - reaktancja źródła zasilania (określana na podstawie próby zwarcia). Iloraz Xz / U1 jest odwrotnością prądu zwarcia. Dodatkowym wskaźnikiem oceny jakości mocy pobieranej przez przekształtnik jest tzw. ”procentowa stała harmoniczna” HC, definiowana następująco:

 I H C = ∑ h h  h=2   I1

  ⋅ 100%  

2

(3)

Dopuszczalny współczynnik odkształcenia napięcia w przypadku odbiorników zasilanych z sieci NN wynosi 3% dla obiektów specjalnych(np.: szpitale, lotniska) oraz 5 % dla obiektów ogólnych (np.: zakłady przemysłowe). Wynika stąd, że dopuszczalny współczynnik odkształcenia prądu nie powinien przekraczać kilku %(2% ÷10%). Należy również podkreślić, że ponadto stawiane są wymagania odnośnie do dopuszczalnej wartości amplitud poszczególnych harmonicznych prądu. Współczynnik HC zależy od charakterystycznej dla przekształtnika liczby q (liczba tętnień napięcia wyprostowanego liczona w okresie napięcia zasilania), oraz od filtrów -wejściowych i wyjściowych. I tak na przykład HC = 160 - 450 dla 6-pulsowego prostownika diodowego z filtrem pojemnościowym oraz HC = 22 ÷50 dla prostownika 18-pulsowego z filtrem indukcyjnym,[3]. Wielopulsowy przekształtnik generuje harmoniczne rzędu h = kq ± 1 przy czym: k należy do szeregu liczb naturalnych.

(4)

Jeżeli przekształtnik pracuje z idealnym filtrem indukcyjnym (bezpulsacyjny przebieg czasowy prądu wyprostowanego) a ponadto jest zasilany z idealnego źródła napięcia, wówczas spełniona jest następująca zależność :
Ih 1 = I1 h

(5)

2

Z zależności (4) i (5) wynika oczywisty wniosek, że w celu spełnienia wymagań stawianych przez normy należy stosować układy przekształtnikowe w dużej liczbie q (układy wielopulsowe). W praktyce, dla potrzeb techniki napędu elektrycznego, stosuje się układy 6cio, 12-sto i 18-sto pulsowe. Gdy spełnione jest równanie (5) wówczas otrzymuje się następujące przybliżone współczynniki THDI; 31% dla q= 6; 15% dla q=12 i 9,6 % dla q=18 Odpowiednie zwiększenie reaktancji źródła zasilania (zastosowanie dławików) umożliwia znaczne zmniejszenie współczynnika THDI. W klasycznych rozwiązaniach zwielokrotnienie liczby q uzyskuje się przez połączenie szeregowe lub równoległe np. układów trójfazowych mostkowych z zastosowaniem odpowiedniego przesunięcia fazowego w transformatorach zasilających przekształtniki. Wymagane przesunięcie fazowe jest równe: 2π φ= q⋅k

(6)

przy czym: k oznacza liczbę układów podstawowych łączonych do pracy szeregowej lub równoległej . Zaletą takiego łączenia jest uzyskanie kąta przewodzenia łączników półprzewodnikowych i uzwojeń wtórnych transformatora równego 2II / 3, co w efekcie daje optymalne wykorzystanie łączników i uzwojeń. Połączenie szeregowe nie stwarza problemów. Nie jest ono na ogół jednakże stosowane w technice napędu elektrycznego z uwagi na wzrost łącznego spadku napięcia na łącznikach. Połączenie równoległe wymaga stosowania dławików kojarzących .Aby uniknąć nasycania się obwodu magnetycznego takich dławików jest konieczne zapewnienie idealnej symetrii i równości napięć na wejściach przekształtników łączonych do pracy równoległej. Spełnienie tych warunków nie zawsze jest możliwe. Łączenie szeregowe lub równoległe przekształtników ma na celu nie tylko zwiększenie mocy wyjściowej lecz również eliminację harmonicznych niższego rzędu. Rysunek 1 ilustruje wpływ przesunięcia fazowego napięcia wyjściowego względem napięcia wejściowego w transformatorze na przesunięcia fazowe 5 harmonicznej prądu na wyjściu i na wejściu transformatora. Przesunięcie fazowe φ° w transformatorze nie zależy od częstotliwości napięcia (idealny transformator). Warto natomiast zauważyć, że znak przesunięcia fazowego zależy od kolejności trójfazowych napięć zasilających. Jeśli jest dodatni dla kolejności zgodnej, wówczas jest ujemny dla kolejności przeciwnej i odwrotnie. Piąta harmoniczna prądu ma kolejność przeciwną. Jak wynika z rys. 1 przesunięcie fazowe piątej harmonicznej na wejściu transformatora jest równe 6φ°. Takie same przesunięcie otrzymuje się dla 7 harmonicznej, która ma kolejność zgodną. Łącząc więc dwa układy sześciopulsowe np. do pracy równoległej; przy czym dla jednego φ = 0°, dla drugiego φ = 30°, uzyskuje się eliminację harmonicznych dla nieparzystej liczby k występującej w równaniu (4). To przesunięcie fazowe jest oczywiście zgodne z przesunięciem fazowym wynikającym z równania (6). Przy połączeniu trzech układów 6-pulsowych kąt φ = 20°.

3

Rys.1.Wpływ przesunięcia fazowego napięcia wyjściowego w transformatorze na przesunięcie fazowe piątej harmonicznej Rozróżnia się dwa typy źródeł zasilania [3]: 1. symetryczne trójfazowe o jednakowych fazowych impedancjach, pozbawione wyższych harmonicznych 2. trójfazowe o jednakowych fazowych impedancjach z 1% niesymetrią (kolejność przeciwna) i 2,5 % zawartością 5- tej harmonicznej. Piąta harmoniczna w napięciu jest spowodowana przez 6-cio pulsowe przekształtniki dużej mocy.

4

Powoduje ona jednakże różnicę w średnich wartościach poszczególnych impulsów w napięciu wyprostowanym w wyniku czego pojawia się 2-ga harmoniczna napięcia. Przy połączeniu równoległym dwóch układów 6-pulsowych.5 % 7-mej harmonicznej. Moc gabarytowa transformatora(moc równoważna transformatora dwuuzwojeniowego). 2.Składowa kolejności przeciwnej nie ma wpływu na wartość średnią napięcia wyprostowanego. Umożliwiają łatwe uzyskanie wymaganych odpowiednich przesunięć fazowych. Układy z autotransformatorami Klasyczne układy z transformatorami są kosztowne.71 %. 2. która powoduje nasycenie obwodu magnetycznego dławika kojarzącego. I tak na przykład układy 18-pulsowe realizuje się jako mostki 9-cio fazowe o dwóch grupach komutacyjnych 9-cio pulsowych. co z kolei oznacza pojawienie się 3-ciej harmonicznej w prądzie pobieranym ze źródła zasilania. rozumiana jako średnia arytmetyczna mocy skutecznych uzwojenia pierwotnego i wtórnego przekracza moc prądu stałego. 5 . ± 1. W tym przypadku stosowane są inne topologie układów przekształtnikowych eliminujące dławiki kojarzące. Z kolei 5-ta harmoniczna dodaje się lub odejmuje się od napięcia wyprostowanego.5 % 5-ta harmoniczna daje różnicę w napięciach wyprostowanych ± 0. Jej wpływ zależy od jej fazy. a w przypadku obecności również 2. Autotransformatory mają mniejszą moc gabarytową. Poniżej przedstawione będą wybrane rozwiązania zaczerpnięte z [3]. w przedziale przewodzenia łączników (2II / 3). Ta różnica napięć jest przyczyną znacznej różnicy prądów na wyjściu prostowników.857 %.

644 Pd 1 = 0.214 Pd ∑ ∑ U L sin φ o / 2 ( ) ST = 2. sin (60 o − φ o / 2) ' θA =θA n= sin (φ o / 2 ) φ = 2 arc tg ' UA = 3 2n + 1 ' UA = 2 3 U L sin 60 o − φ o / 2 ( ) ) 2 3 b) schemat zasilania 3-ch układów napędowych z wzajemnym przesunięciem fazowym φ = 200.Rys.42 Pd sin 60o − φ o / 2 sin φ o / 2 ( ) ( c) przebiegi czasowe prądów w układzie z rys.2.2b. 6 . Autotransformator o połączeniu wielobocznym: a) schemat autotransformatora. ST = 0.

2a. Przy wykorzystywaniu dwóch autotransformatorów. Obecność ZSBT oraz dodatkowych dławików (LC) o reaktancji procentowej XC ≥ 1. że obecność dodatkowej reaktancji w linii zasilającej tylko nieznacznie obniża wartość napięcia. realizuje się pracę równoległą na przykład 3-ch -napędów prądu przemiennego. do 2II/3 [3]. Problem ten będzie wyjaśniony w dalszej części referatu.2c). łączna moc gabarytowa autotransformatorów (0.4 ilustruje konstrukcję dławika dla tłumienia harmonicznych kolejności zerowej (ZSBT) w wykonaniu jednofazowym.2b). przekładnię n uzwojenia dłuższego do krótszego. U30) przesuniętym o kąt φ° ilustruje rys. Moc układów ZBST jest mała i wynosi 2. że przepływy uzwojeń dłuższego i krótszego są jednakowe.W tym przypadku prąd pobierany ze źródła zasilania ma przebieg jak w układzie 18-pulsowym (rys. Z prostych zależności trygonometrycznych. IZ -prąd zwarcia Należy podkreślić. jeden z kątem przesunięcia fazowego +20°. Procentowa reaktancja dławika jest definiowana następująco : X D = 100 ⋅ I ON IZ (7) przy czym : ION – znamionowy prąd obniżenia. 7 . Na uwagę zasługuje mała.otrzymuje się równania określając kąt przesunięcia fazowego φ. włączonych na wejściu układów mostkowych zwiększa kąt przewodzenia diod.1.Zastosowanie dodatkowych dławików na wejściu prostowników o reaktancji 5 % obniża wartość tej harmonicznej z 5. przy założeniu. natomiast bardzo skutecznie tłumi wyższe harmoniczne prądów (silnie maleje "procentowa stała harmonicznych"). otrzymanych na podstawie wskazów napięć podanych na rys.88 % do 2. 3.8 %.pulsowego przekształtnika. Z kolei na rys. Skuteczne wartości napięć wejściowych i wyjściowych są jednakowe. Normy IEEE ograniczają wartość17-tej harmonicznej do wartości 2. drugi z kątem przesunięcia fazowego -20°. U3i) o symetrycznym wyjściowym układzie napięć trójfazowych (U10.2. Przekształtniki o pracy równoległej układów mostkowych są wrażliwe na obecność 5-tej harmonicznej napięcia Wartości harmonicznych w prądach pobieranych ze źródła zasilania przez układ z rys. w zależności od procentowej reaktancji X C Rys. z zastosowaniem dwóch autotransformatorów o połączeniu wielobocznym (φ° = ± 20°) oraz dwóch dławików tłumiących prądy kolejności zerowej (ZSBT). Znak kąta φ° zależy od kolejności napięć wyjściowych.2a. napięcia uzwojeń oraz moc gabarytową transformatora. Autotransformator o połączeniu wielobocznym Schemat połączeń autotransformatora o połączeniu wielobocznym. zasilanego symetrycznym układem napięć trójfazowych (U1i. przy pełnym obciążeniu. o połączeniu równoległym trzech mostków trójfazowych. o jednakowych mocach. 3c podaje tablica na rys.216 Pd). Dławiki ZSBT są konieczne dla tłumienia trzeciej harmonicznej w obwodach układów mostkowych.5 % mocy prądu stałego 18. Układ nie zawiera dławików wyrównawczych stosowanych w klasycznych rozwiązaniach o pracy równoległej przekształtników. U20. U2i. płaszczowym.74 %.5 % dla 20 ≤ IZ/ ION≤50.3 przedstawiono schemat 18-pulsowego prostownika diodowego. z sześciopulsowymi prostownikami zasilającymi pośredniczący obwód napięcia stałego (rys.

4.5 1 0.8 4 3.35 13h 1.5 0.3 Rys.6 0. Konstrukcja układu ZSBT 8 .6 11h 1. Prostownik diodowy 18-impulsowy z zastosowaniem autotransformatorów o połączeniu wielobocznym dławików ZSBT Xc 2 4 6 5h 5.3 0.5 7h 2.3.Rys.5 0.

-15o). Z konfiguracji połączenia uzwojeń wynikają proste zależności trygonometryczne. 6b.IBn=i1 – i4). Autotransformator o połączeniu różnicowo-widełkowym Alternatywnym rozwiązaniem przekształtników wielopulsowych o połączeniu równoległym układów mostkowych trójfazowych są układy mostkowe 9-cio fazowe. na podstawie których wyznacza się wartości napięć oraz przekładnię n odniesioną do uzwojenia "zygzak". Z kolei rys. Autotransformator z rys. że toleruje on drugi typ źródła zasilania. przy czym 5-ta harmoniczna w prądzie pobieranym ze źródła zasilania nie przekracza 2.2. 5b. Na wyjściu autotransformatora otrzymuje się dwa układy symetrycznych napięć trójfazowych przesuniętych wzajemnie w fazie o kąt 30o( +15o. co oznacza pojawienie się trzeciej harmonicznej w obwodzie pomiędzy przekształtnikami PA i PB. a więc i w prądach wyjściowych autotransformatora (powód stosowania ZBST w układzie z rys. W układzie zastosowane są dwa dławiki kojarzące. W przypadku przyjęcia Xc ≈1. W tym przypadku przebiegi czasowe prądów wyjściowych.). na którego wyjściu otrzymuje się symetryczny układ napięć dziewięciofazowych. Dodatkowo zastosowane jest uzwojenie połączone w trójkąt dla tłumienia 3. 7b ilustruje połączenie przekształtnika 18-pulsowego. 7c ilustruje przebiegi czasowe prądów.75 %.że w uzwojeniach połączonych w trójkąt przepływy są równe różnicy przepływów prądów wyjściowych uzwojeń danej kolumny obwodu magnetycznego(np. Zaletą takiego układu jest to. 7a ilustruje połączenie uzwojeń w układzie różnicowo-widelkowym autotransformatora.6c wyjaśnia pracę układu w przypadku eliminacji dławików kojarzonych (lub ich nasycenia). Układ degraduje się do sześciopulsowego.ciej harmonicznej. 3a. natomiast rys. kąty przewodzenia są równe 40°.2. że układ taki zmniejsza straty napięcia spowodowane komutacją (dwie jednostki komutacyjne 9-cio pulsowe o wspólnej katodzie i wspólnej anodzie) oraz.5 % uzyskuje się THD < 5%.0. prądu w uzwojeniu trójkątnym i prądu pobieranego ze źródła zasilania ilustruje rys. które oczywiście zmniejszają kąt przewodzenia diod. Rys.3. 2. Z geometrii połączeń uzwojeń wynikają proste zależności określające przekładnię n (stosunek liczby zwojów uzwojenia dłuższego do krótszego). a 7-ma harmoniczna .Autotransformator w połączeniu różnicowo-trójkątowym Rys. oraz napięcia uzwojeń i napięcie wyjściowe. Połączenie takie ilustruje rys. Kąty przewodzenia diod wzrastają. Rys. 9 . 5 %. gdy uwzględni się wpływ dodatkowych dławików włączonych w obwód zasilania trójfazowego. 5a może być wykorzystany do zasilania prostownika 12-pulsowego o połączeniu równoległym dwóch układów trójfazowych mostkowych. Kąt φ = 40°. 5a ilustruje różnicowo-trójkątowy układ połączeń uzwojeń autotransformatora. Moc gabarytowa autotransformatora jest równa 19% mocy prądu stałego.Nazwa autotransformator” różnicowotrójkątowy” wynika stąd .

U0 = 1 / cos(φ / 2) Uf i B n − i1 + i4 = 0 n = 3 / tg (φ / 2) I BRMS = Id φ o 2n 90 o S T = 19% Pd φ = 30 o US =UL /n b) przebiegi czasowe prądów w prostowniku 12 -sto pulsowym (układ z rys.5.Rys. Autotransformator o połączeniu różnicowo-trójkątowym: a) schemat autotransformatora.6b) i1i = i1 + i4 + (i2 − i3 − i5 + i6 ) / n 10 .

Prostownik 12-pulsowy zasilany z autotransformatora o połączeniu różnicowotrójkątowym: a) schemat autotransformatora.Rys. b) schemat połączenia równoległego dwóch układów mostkowych z zastosowaniem dławików kojarzących. 11 .6b) w przypadku eliminacji dławików kojarzących. c) przebiegi czasowe ilustrujące pracę układu z rys.6.

68Pd b) schemat prostownika. ia = i1 − i A − ni A + nia − i3 − i8 − i D = 0 u fo = 0.Rys. 9 π  U d 0 = 2  2U fo sin  = 2. Prostownik 18-pulsowy zasilany z autotransformatora o połączeniu różnicowo-widełkowym: a) schemat autotransformatora. 7.44U fi 9 π  c) przebiegi czasowe prądów i1i = i1 − i A + i2 + i9 12 .8794u fi ST = 0.

W przypadku zastosowania dodatkowych dławików w układzie zasilania trójfazowego.4.124. układ z rys. Rys. 8b. którego schemat ilustruje rys. Prostownik 18-pulsowy zasilany z autotransformatora o połączeniu różnicowotrójkątowym(‘‘clean-power’’:patent US#5.8a przedstawiono schemat połączeń uzwojeń autotransformatora różnicowotrójkątowego o wyjściu 9-cio fazowym. układu "clean power".904): a) schemat autotransformatora. THD układu nie przekracza 2%.Autotransformator o połączeniu różnicowo-trójkątowym i wyjściu 9-cio fazowym Na rys.2. Autotransformator zasila przekształtnik 18-to pulsowy. Analiza teoretyczna takiego układu jest bardzo złożona i w praktyce jest ona przeprowadzana przy wykorzystaniu metod symulacyjnych [6]. b) schemat prostownika 13 . Układ bardzo dobrze toleruje źródło zasilania typu 2. Tablica podana na rys.8. 8b spełnia warunki tzw.8 podaje wartości poszczególnych harmonicznych.

o kierunkach przepływów zaznaczonych na rys. zasilają poprzez układ TDS.. 3.3. 9. Koncepcja połączenia uzwojeń układu TDS opiera się na założeniu. dwa rozdzielone uzwojenia trójfazowe stojana maszyny indukcyjnej. Oznacza to.Trójfazowe dławiki sprzężone (TDS) 3.). c). uzyskuje się na wyjściach układu TDS dwa układy napięć trójfazowych przesuniętych wzajemnie w fazie o kąt 30° i o przebiegu dwunastoschodkowym. Rys.). 5 ). eliminującego w odbiorniku harmoniczne rzędu 6k ± 1 (k = 1. 2 ) i nieskończenie dużą impedancję dla harmonicznych rzędu 6k ± 1 (k = 1. Dwa falowniki F1 i F2. 1.. Schemat układu podany jest na rys. Dławik składa się z trzech oddzielnych jednofazowych rdzeni magnetycznych (a. 9. Przez dobór odpowiedniej przekładni między uzwojeniami prawostronnymi i lewostronnymi (współczynnik k). zawierającym tylko harmoniczne rzędu 12 k ± 1 (k = 0.. przesuniętych wzajemnie w fazie o 30°. 14 . Połączenie równoległe dwóch falowników napięcia z trójfazowym dławikiem sprzężonym w układzie zasilania dwóch trójfazowych uzwojeń maszyny indukcyjnej. 1..9. że układ TDS przedstawia zerową impedancję dla harmonicznych rzędu 2 k ± 1 (k = 0. b. o napięciach wyjściowych E1 i E2. że prądy odbiornika mają również przebieg dwunastoschodkowy. Połączenie równoległe dwóch falowników napięcia W [4] przedstawiono układ połączenia równoległego dwóch falowników napięcia z zastosowaniem trójfazowego dławika sprzężonego (TDS).1. 5 . 2 . na których nawinięte są cztery uzwojenia (2 x N + 2 x kN).3.

d) przebiegi czasowe napięcia 15 .Rys. b). Trójfazowy falownik napięcia : a) schemat funkcjonalny. c).10.

ψ .11. Rys.11 przedstawiono wykres wskazowy przepływów w TDS dla pierwszej i piątej harmonicznej prądu.11 otrzymuje się zależność 16 . E 2 . U D1 . U D 2 .Rys.9 przy zastosowaniu metody wektorów przestrzennych otrzymuje się następujące równania: d E 1 = ψ 1 − k a 2 + U 01 = U D1 + U 01 (8) dt ( ) E2 = − przy czym: d ψ (1 − k a ) + U 02 = U D 2 + U 02 dt (9) E 1 .wektory przestrzenne napięć na zaciskach odbiornika.10 ilustruje przebiegi czasowe napięć w falowniku trójfazowym. Posługując się rys.wektory przestrzenne napięć układu TDS.wektor przestrzenny strumienia skojarzonego. natomiast dla piątej harmonicznej przepływ jest znacznie większy od zera(duża impedancja). a = exp( j 2π / 3) .operator Na rys. U 02 . Wypadkowy przepływ dla pierwszej harmonicznej jest równy zeru(zerowa impedancja). U 01 .wektory przestrzenne napięć źródłowych.Wykresy wskazowe przepływów w TDS dla pierwszej i piątej harmonicznej Posługując się wykresem wskazów na rys.

5 E 1 − E 2 exp j 30 o U D 2 = −U d 1 exp − j 30 o [ (18) (19) ( ) Wektory przestrzenne E 1 i E 2 pozostają na przemian w fazie lub są wzajemnie przesunięte o kąt 60o. że Θ TDS = 0 (dławik nienasycony) otrzymuje się: I 1 = I 2 exp j 30 o ( ) (13) Spełnione jest więc i równanie wektorowe napięć U 01 = U 01 exp j 30 o ( ) (14) Mnożąc obie strony równania przez exp ( j 30o) oraz uwzględniając równanie (11) i (13) otrzymuje się: E 2 exp j 30 o = −U d 1 + U 01 Z równań (8) i (15) wynika: U 01 = 0. Moc gabarytowa dławika (moc zastępcza transformatora dwuuzwojeniowego) jest równa ≈ 5% mocy odbiornika [7] 17 . Sposób wyznaczenia przebiegu czasowego napięcia odbiornika i napięcia dławika w fazie A ilustruje rys. że przenikalność magnetyczna jest równa nieskończoności oraz.9 przepływ dławika wyraża się następująco: Θ TDS = N I 1 (1 − k a ) − I 2 1 − k a 2 = N [ ( )] ( 3 / 2 exp − j15 o I 1 − I 2 exp j 30 o ) ( )[ ( )] (12) Zakładając.366 ) (10) Podstawiając k = ( U D1 3 − 1 / 2 do prawych stron równań (8) i (9) otrzymuje się: = −U D 2 exp j 30 o ) ( (11) Zgodnie z rys.k = sin 15 o / sin 45 o = ( ) 3 − 1 / 2 = 0.5 E 1 + E 2 exp j 30 o ( ) (15) [ ( )] ) ( )] (16) U 02 = U 1 exp − j 30 o a ponadto : ( (17) U D1 = 0.12.

12.2 Połączenie równoległe dwóch prostowników trójfazowych mostkowych w układzie z trójfazowym dławikiem sprzężonym W [1J.Przebiegi czasowe napięć w układzie z rys. 18 . c) napięcie dławika 3.b) napięcie fazowe odbiornika. [5]. [5J przedstawiono zastosowanie układu TDS do połączenia równoległego dwóch prostowników diodowych trójfazowych mostkowych.9: a) napięcia fazowe na zaciskach A1-N1 i A2-N2.Rys.

Rys.13. Prostownik diodowy 12-pulsowy z układem TDS 19 .

c) symboliczne przedstawienie geometrycznego usytuowania uzwojeń 20 .Rys. 14 Dwunastopulsowy prostownik niesterowany z układem TDS a) schemat układu. b) wykres wskazowy.

S. 9.13 różnica napięć kolejności zerowej punktów Nl i N2 musi być przejęta przez układ TDS. przy obciążeniu znamionowym.Schemat ideowy dwunastopulsowego prostownika diodowego. występujące pomiędzy punktem neutralnym (Nl lub N2) i punktem zerowym (0). Dławiki włączone w obwody fazowe źródła zasilania są niezbędne dla zapewnienia kąta π przewodzenia diod prostownika. zastąpieniu dwóch odbiorników trójfazowych jednym trójfazowym źródłem zasilania i zastąpieniu falowników Fl i F2 dwoma prostownikami diodowymi połączonymi równolegle. Przebiegi czasowe napięć oraz strumienia magnetycznego są zilustrowane na rysunku 15. Moc gabarytowa odniesiona do mocy prądu stałego jest równa 15. Różnica ta występuje w przedziałach niezakreskowanych zilustrowanych na rys. którego rzuty na osie R.3 %[ 1 ] [ 6 ] Na rysunku 14 przedstawiono schemat ideowy dwunastopulsowego prostownika diodowego o pracy równoległej dwóch przekształtników trójfazowych mostkowych. 13 otrzymuje się po połączeniu punktów Ni i N2 w jeden (0).Poprawność połączeń uzwojeń układu TDSλ . Wynika stąd wniosek. Układ z rys. że moc gabarytowa układu TDS musi wzrosnąć. Zauważmy. obciążonego filtrem pojemnościowym. równego 2π / 12 . które jest równe ( 1/3) (EA + EB + EC) odkłada się na nieskończenie dużej rezystancji zewnętrznej. Analiza przebiegów czasowych w układzie z rysunku 14 jest znacznie łatwiejsza niż w przypadku układu z rysunku 13. w okresie napięcia zasilania T. 13 jest specjalnym przypadkiem układu z rys. 9 napięcie kolejności zerowej. Zadaniem dławików jest wytworzenie wektora przestrzennego napięcia UG. w innej niż na rysunku 13 wersji trójfazowego dławika sprzężonego (TDS). z układem TDS ilustruje rys. Maksymalna wartość strumienia magnetycznego sprzężonego z uzwojeniami włączonymi pomiędzy zaciski K1 i K2 jest określona następującym wzorem: T / 24 ψ K 1K 2 = ∫ u K1K 2 dt 0 (20) Napięcia występujące między punktami G i C wynikają z następujących równań : u GRC = u K 1RC − [(N A + N B ) / (2 N A + N B )]u K 1RK 2 R − [N B / (2 N A + N B )]u K 1TK 2T (21) u GSC = u K 1SC − [(N A + N B ) / (2 N A + N B )]u K 1SK 2 S − [N B / (2 N A + N B )]u K 1RK 2 R (22) u GTC = u K 1TC − [(N A + N B ) / (2 N A + N B )]u K 1TK 2T − [N B / (2 N A + N B )]u K 1SK 2 S (23) 21 . Natomiast w układzie z rys. w którym przepływ energii może odbywać się w obu kierunkach. w wersji z rysunku 14 wynika bezpośrednio z wykresu wektorowego napięć przedstawionego na rysunku l4a i symbolicznego przedstawienia geometrycznego usytuowania uzwojeń na rysunku l4b. 13. Symetria napięć UG wynika bezpośrednio z kąta przesunięcia fazowego między stanami przewodzenia diod obu mostków.T przyjmują sinusoidalny przebieg czasowy przy pracy jałowej i przebieg dwunastoschodkowy. 12. że układ z rys. W układzie z rys. Układ dławika w wersji podanej na rysunku spełnia więc analogiczną rolę jak układ dławika w wersji z rysunku 13.

Rys. 15 Przebiegi czasowe napięć oraz strumienia magnetycznego układu z rys. 14 22 .

5 ⋅ mπ  T    (28) przy czym współczynnik 0.318 Ed. Moc gabarytowa jest definiowana jako średnia arytmetyczna mocy uzwojeń równoważnego transformatora( o dwóch uzwojeniach).5. a wyższe harmoniczne mają amplitudy równe UGI / (12 k ± 1). wynika stąd. że dławik nie ma uzwojeń wtórnych. należy określić napięcie składkowej zerowej. Generowane przez napięcie 23 . W pracy jałowej układu amplituda harmonicznej podstawowej napięcia dwunastoschodkowego jest równa amplitudzie napięcia zasilania Projektując dławik TDS wychodzi się z jego mocy gabarytowej. że moc w obwodzie prądu stałego ( Pd = 2Ed Id ) jest równa mocy harmonicznych podstawowych prądów pobieranych ze źródła zasilania. że skojarzony strumień magnetyczny dławika jest wytworzony przez napięcie sinusoidalnie zmienne o pulsacji napięcia sieciowego ω . U0C.ST mają więc przebieg dwunastoschodkowy. między punktami 0 i C u 0C = (1 / 3)(u GRC + u GSC + u GTC ) (24) Napięcie mierzone między punktami G i 0 jest równe : u G = u GC − u 0C (25) Przebiegi czasowe napięcia U0C i UGR ilustrują rysunki 15.Przebieg czasowy napięcia UGRC w fazie R ilustruje rysunek 15. Napięcia UGR. ma wartość 1. występujący w nawiasach po prawej stronie równania. Dla wyznaczenia przebiegu czasowego napięcia. którą można wyznaczyć przy założeniu. k = 1. Ostatecznie otrzymuje się  2 2(N A + N B ) ψ m I RMS STDS = 1. Jeśli m oznaczymy liczbę faz dławika oraz przez IRMS skuteczną wartość prądu w uzwojeniach.3.2. występującego między zaciskami G i 0.5π  T  NA   (29) W celu wyznaczenia skutecznej wartości prądów w uzwojeniach dławika można wyjść z założenia.. moc gabarytowa SG wyrazi się następująco :  2 ∑ ψ m I RMS S G =  0. . Mamy więc prawo napisać następujące równanie: ψm = Um 1 ∫ U m sinωtdωt = ω 2ω 0 π (26) Skuteczna wartość tego napięcia jest więc równa : U RMS = ψ mω 2 2 = ψ mπ 2 T (27) przy czym T jest okresem napięcia sieci zasilającej.Harmoniczna podstawowa tego napięcia UGm.

co oznacza.3.2.) są tłumione przez indukcyjności dławików włączonych w obwód źródła zasilania i dlatego można je pomiąć. przekształtnika pierwszego i drugiego.1 i I1.9549 (36) Całkowity prąd wyprostowany jest więc równy : 24 .2 )cos15o (33) przy czym I1.2 : I S = 2 I1 cos 15o = 0.wejściowe dławików wyższe harmoniczne prądów fazowych (rzędu 12k±1.517U Gm (32) Ponieważ prądy pobierane przez poszczególne przekształtniki są przesunięte w fazie względem harmonicznej podstawowej napięcia o przebiegu dwunastoschodkowym o kąt ±15°. Przyjmując I1. że skuteczne wartości prądów w uzwojeniach dławików są w przybliżeniu równe skutecznym wartościom harmonicznych podstawowych.715 I d (35) Prąd wyprostowany dla każdego z prostowników wyraża się wzorem : I d 1.1 + I1.318Ed 2 (I1. 1~1.2 oznaczają skuteczne wartości harmonicznych podstawowych prądów w uzwojeniach dławików. 2 = I1m 6 π sin π 6 = 2 ⋅ I1 ⋅ 0.318)U Gm = 1. Amplituda harmonicznej podstawowej napięcia o przebiegu dwunastoschodkowym wyraża się następującym wzorem : U Gm = π q 4 Ed ⋅ sin π q 3 (30) przy czym q =12 jest liczbą pulsacji tego napięcia.3703 ⋅ I d (34) Skuteczna wartość prądu pobieranego z sieci jest równa sumie wektorowej prądów I1.1 i I1. otrzymuje się następujące równanie mocy Pd = 2 Ed I d = 3 ⋅ 1.2 = I1 z równania (33)otrzymuje się : I1 = 0. Z równania (30) otrzymuje się więc : U Gm = 1.318Ed (31) Przy pominięciu strat mocy idealne napięcie wyprostowane jest więc równe : 2 Edi = (2 / 1.1 = I1.

18).5 ⋅ π 2 20 ⋅ 10 − 3  0.666Ed . napięcia źródłowego i prądu pobieranego ze źródła zasilania (rys. realizującego przesunięcie fazowe wynoszące 40° dla dwóch 25 .366  −4  ⋅ 0.23 przedstawiono schemat ideowy osiemnastopulsowego prostownika diodowego o pracy równoległej trzech przekształtników trójfazowych mostkowych. b.35% Pd (40) Na rysunkach 16-19 przedstawiono wybrane wyniki badań symulacyjnych układu o mocy 2kW. Połączenie równoległe trzech prostowników trójfazowych mostkowych Na rys.17). pracującego przy obciążeniu pojemnościowym.3.21). napięcia wejściowego i napięcia na uzwojeniach głównych układu TDS λ (rys.1335(2 Ed I d )   1. napięcia źródłowego.5π   T  2N A + N B   (38) przy czym Is jest prądem fazowym pobieranym ze źródła zasilania. TDS λ . prądu pobieranego ze źródła zasilania i napięcia mierzonego na zaciskach K1 K2 (rys. których zadaniem jest zmniejszenie amplitudy wyższych harmonicznych prądów pobieranych z sieci przez osiemnastopulsowy prostownik. Badania eksperymentalne objęły przebiegi czasowe następujących wielkości : napięcia wejściowe układu TDS λ (rys. Sieć zasilająca trójfazowa jest reprezentowana przez napięcia źródłowe En (n = a.prądu pobieranego ze źródła zasilania i prądów uzwojeń układu TDS λ (rys.19).3703I d + 2 + 0.715 Id (wzór 35) otrzymuje się: STDSλ = 1.16).20).366    (39) Tak więc otrzymuje się : STDSλ = 13.10-3(rys. których napięcia wejściowe są wzajemnie przesunięte w fazie o kąt 20° realizuje się poprzez zastosowanie dwóch trójfazowych dławików sprzężonych: dzielnika prądu WPP i układu.715 I d  = 0. c) i indukcyjności linii Lw.22).666 Ed ⋅ 10  0. Przedstawione wyniki badań symulacyjnych i eksperymentalnych są w dostatecznej zgodności z wynikami teoretycznymi. 3. napięć źródłowych i napięcia wejściowego układu TDS λ (rys.3703 Id (wzór 34) i Is=0. Z kolei rysunki 20-22 ilustrują wyniki badań eksperymentalnych układu o mocy 2 kW. Dodatkowo w szereg ze źródłem zasilającym są włączone dławiki o indukcyjności L.15d) oraz I1=0. Podstawiając do prawej strony równania(39) Ψ =1.I d = 1. Dotyczą one przebiegów czasowych następujących wielkości : prądu pobieranego ze źródła zasilania i prądów w uzwojeniach dławików (rys.9099 2 ⋅ I1 (37) Zgodnie ze wzorem (28) moc gabarytowa dławika TDS λ wyraża się następująco:   NB 2   ψ K 1K 2 max ⋅ I1 + ⋅ψ K 1K 2 max ⋅ I S  STDSλ = 1. Równoległą pracę trzech trójfazowych prostowników mostkowych.

17. Przebiegi czasowe prądu sieci iR / 1 / . 16.i1R / 2 / . Przebiegi czasowe napięcia u p / 2 / i prądu i R / 1 / linii zasilającej. i2 R / 3 / Rys. przy znamionowym obciążeniu prostownika o mocy 2 kW 26 . prądu wyprostowanego id / 4 / oraz prądów uzwojeń TDS układu przekształtnika o mocy 2kW .Rys.

/3/) linii zasilającej dla układu o mocy 2 kW Rys. 19. Przebiegi czasowe fazowego /4/ i międzyfazowego /2/ napięcia wejściowego dławików TDS oraz odpowiednich napięć (/1/. Przebieg napięcia na uzwojeniach głównych TDS / u K 1RK 2 R −1 / na tle napięć u p / 2 / i u Gp / 3 / dla układu o mocy 2 kW (oznaczenia napięć według rysunku ) 27 .Rys. 18.

21. Oscylogramy prądu sieci iR −1 oraz prądów uzwojeń TDS .i1R − 2 . Oscylogramy napięcia u R −1 i prądu iR − 2 linii zasilającej oraz napięcia u K 1RK 2 R − 3 na uzwojeniach głównych TDS.Rys. 22. i2 R − 3 w stanie obciążenia znamionowego przekształtnika Rys. Oscylogramy nie odkształconego napięcia fazowego sieci zasilającej u R −1 oraz napięcia uGR 0 − 2 na zaciskach wejściowych układu TDS w stanie obciążenia znamionowego przekształtnika Rys. 20. w warunkach znamionowego obciążenia prostownika 28 .

Napięcia fazowe mierzone na zaciskach D1 (względem punktu neutralnego N) wyprzedzają o 20° odpowiednie napięcia fazowe mierzone na zaciskach D2. każdy z trójfazowych prostowników mostkowych generuje się na zaciskach prądu przemiennego system napięciowy o przebiegu sześcioschodkowym.Rys. 23. Zaciski wyjściowe dławika WPP połączone są z jednej strony (D2n) z wejściami prostownika P1. Schemat ideowy osiemnastopulsowego prostownika niesterowanego z układem WPP i TDS λ trójfazowych systemów napięciowych. Z kolei napięcia fazowe mierzone na zaciskach D3 są opóźnione w fazie o 20° względem odpowiednich napięć fazowych mierzonych na zaciskach D2. W tym przypadku. gdy kąt przewodzenia diod w poszczególnych prostownikach jest równyΠ oraz gdy przedziały przewodzenia (18 przedziałów) są symetrycznie rozłożone w okresie napięcia zasilania.13n) z wejścia dławika TDS λ połączone są wejściami prostownika P2 (D 1n) i prostownika P3 (D3n) Podstawowym założeniem przyjętej koncepcji układowej przekształtnika jest utworzenie trzech wektorów przestrzennych napięć trójfazowych przesuniętych wzajemnie o kąt 20o. Tak więc układ TDS λ .Osiemnastopulsowy przebieg czasowy napięć fazowych uzyskuje się przy założeniu. Napięcia UKa-N mierzone między zaciskami Ka i punktem neutralnym N można interpretować. że kąty przewodzenia diod w prostownikach są równe Π. natomiast z drugiej strony (K. o sinusoidalnym przebiegu przy pracy jałowej i 18-schodkowym przebiegu przy znamionowym obciążeniu (napięcia UKn-N)·. Osiemnastopulsowy przebieg czasowy napięć UKn-N uzyskuje się tylko wtedy. 29 . jako wielkości powstałe w wyniku cyklicznego załączania poprzez diody trzech mostków napięcia stałego 2Ed.

prądy systemu 1 (iln) wyprzedzają o 20o prądy systemu 2 (i2n).realizuje 40° przesunięcie fazowe pomiędzy dwoma systemami napięć wyjściowych tego układu. na których nawinięte są odpowiednie uzwojenia. Efektem działania trójfazowych dławików sprzężonych jest przekształcenie trójfazowego napięcia źródła zasilania w napięcie dziewięciofazowe.Zakładając równość przepływów w układzie WPP otrzymuje się ND/ NC=NB /NA. jak w przypadku napięć. umożliwiają uzyskanie wymaganego podziału prądu pobieranego ze źródła zasilania na poszczególne prostowniki mostkowe. Dobór liczby zwojów i ich połączeń wynika z wymaganego przesunięcia fazowego napięć (układ TDS λ ) i wymaganego wstępnego podziału prądu (układ WPP). charakteryzuje jednakowa wartość skuteczna prądów fazowych i w przybliżeniu sinusoidalny przebieg tych prądów. Dławiki składają się z trzech oddzielnych rdzeni magnetycznych.51 %Pd. Analogicznie. Trzy systemy prądów trójfazowych. Łączna moc gabarytowa dławików jest równa 16. natomiast prądy systemu 3 (i13n) są w fazie opóźnione o kąt 20o względem systemu 2. 30 . Współczynnik THD jest nieco niższy od 5 % (badania laboratoryjne). Układy elektromagnetyczne WPP i TDS λ . które zasilają poszczególne prostowniki.

4. że optymalna wartość współczynnika ax jest w małym stopniu zależna od kątaα i dlatego przyjęto. o komutacji naturalnej (komutację naturalną zapewniają napięcia indukowane w transformatorze międzyfazowym). wówczas przebieg ten jest zbliżony do przebiegu prostokątnego. jak również i kąty przełączania. 0 . −a . że wyznacza się ten współczynnik. przedstawionym na rys. wykazującym właściwości układu 36-pulsowego. dla którego to kąta opóźnienia wysterowania przebieg czasowy napięcia wyprostowanego można aproksymować przebiegiem piłokształtnym (rys. 24c). obciążonych źródłem prądu. u d (36 ) = u d (12 ) ± a x u D Przebieg czasowy napięcia indukowanego w transformatorze międzyfazowym zależy od kąta opóźnienia wysterowania tyrystorów przekształtnika α . Przebieg czasowy napięcia wyprostowanego w układzie zmodyfikowanym. Układy z modulacją w obwodzie prądu stałego Na rysunku 24 przedstawiono zmodyfikowany układ o połączeniu równoległym dwóch prostowników 6-pulsowych. otrzymuje się następującą zależność Z   ZD  − Z x  I d1 =  D + Z x  I d 2  2 2     (41) gdzie ZD – całkowita liczba zwojów transformatora. Z rysunku wynikają następujące wartości a= 1 3 θ = 10 o θ = 20 o (46) 31 . 24. Gdy α = π /2. 25. Zasadę działania układu wyjaśniają przebiegi czasowe napięć zilustrowane na rys. że przepływy w obu symetrycznych uzwojeniach transformatora są sobie równe oraz pomijając wpływ prądu magnesującego. wyraża się zależnością (45) przy czym up oznacza napięcie transformatora międzyfazowego (między zaciskami 1-2). gdy a α = π /2. Wychodząc z założenia. Zx – liczba zwojów między odczepami 1-2 lub 1-3. Na podstawie badań symulacyjnych stwierdzono. Ponieważ spełnione jest równanie I d1 + I d 2 = I d (42) więc z równań (41) i (42) wynika. przy czym a = Z x / Z D . że 1  I d1 =  + a x  I d 2  1  I d 2 =  − ax I d 2   (43) (44) gdzie ax może przyjmować wartości a . Do odpowiednio dobranych odczepów transformatora międzyfazowego dołączone są trzy tyrystory pracujące w kolejności T3-T1-T2-T2-T1-T3-T3-T1.

Przy założeniu. 32 . prądy pobierane z sieci wyrażają się zależnościami 2 3 1  3 ± a  I d cos 30 o ± n2π / q 2  iL1 = ( ) (47) iL 2 = 2 3 1  3 ± a  I d cos 0o ± n2π / q 2  ( ) (48) przy czym Id oznacza prąd wyjściowy układu złożonego oraz iL = iL1 + iL 2 (49) Rys. że sieć zasilająca jest symetryczna. 24 Połączenie równoległe dwoch prostowników 6-cio pulsowych z modulatorem w obwodzie prądu stałego. że przekształtnik jest obciążony źródłem prądu i przy pominięciu zjawiska komutacji oraz.

Rys. 24 33 . 25 Przebiegi czasowe ilustrujące działanie układu z rys.

b) układ 36pulsowy Na rysunku 26 zilustrowano przebiegi czasowe prądów oraz prądu iL dla układu klasycznego i dla układu zmodyfikowanego (układ z modulacją) Stosunek amplitud wyższych harmonicznych prądu pobieranego z sieci zasilającej.Rys. który dla klasycznego układu 12-pulsowego wynosi 14. do amplitudy harmonicznej podstawowej wyraża się zależnością I m (qv +1) I m1 = 1 qv ± 1 (50) Współczynnik zawartości wyższych harmonicznych prądu THD.88 % dla układu zmodyfikowanego (q=36) 4.26. Przebiegi czasowe prądów pobieranych z sieci zasilającej przez układ z rys.7%.24 przy obciążeniu źródłem prądu: a) układ 12-pulsowy. W przypadku zastosowania czterech odczepów układ 12-pulsowy modyfikuje się w układ 34 .

Modyfikacja układu 12-pulsowego w układ 48-pulsowy Rys. 29 przedstawiono następną wersję przekształtnika diodowego napięcia przemiennego na stałe. stosując dwa zaczepy uzwojenia transformatora międzyfazowego i dwie diody. z zastosowaniem aktywnego modulatora prądów w obwodach wyjściowych dwóch układów trójfazowych mostkowych połączonych do pracy równoległej.27 i 28 Rys. W obwody wejściowe układu P1 są włączone dławiki o indukcyjności LK2 = LK1 35 . 27. Modyfikacja prostownika diodowego 6-pulsowego w układ 12-pulsowy Z kolei na rys. o pracy równoległej dwóch jednostek 3pulsowych można zmodyfikować w układ 12-pulsowy. Dławiki LKl reprezentują indukcyjność wejściową układu P2.48-pulsowy. obciążonego źródłem prądowym. Sposoby połączenia transformatorów międzyfazowych oraz optymalne wartości współczynników α i kątów przełączeń podane zostały na rys. wynikającą z indukcyjności zastępczej rozproszenia uzwojeń pierwotnych i wtórnych transformatora. Z kolei 6-pulsowy prostownik diodowy. drugi natomiast jest dołączony bezpośrednio do sieci. Prostownik pierwszy dołączony jest do źródła zasilania przez transformator o połączeniu trójkąt-gwiazda. 28.

do prądów wyjściowych układów P1 i P2. Prąd modulatora IM transformowany do uzwojenia pierwotnego dławika. Wychodząc z założenia.że I d 2 = I d1 (I d = I d 1 + I d 2 ) . że dławik jest nienasycony. że moc prądu stałego Pd = Ud Id jest równa mocy harmonicznej podstawowej prądu pobieranego ze źródła zasilania. w przypadku pracy układu bez modulacji. 29 Połączenie równoległe dwóch prostowników trójfazowych mostkowych w układzie z modulatorem prądu w obwodach wyjściowych przekształtników Dławik. łączący układy P1 i P2 do pracy równoległej. ma dodatkowe uzwojenie. w którego obwód jest włączony modulator prądu MP. Na rysunku 30 zilustrowano przebiegi czasowe prądów pobieranych ze źródła zasilania przez prostowniki P1 i P2. nazywane uzwojeniem pierwotnym.Rys. otrzymuje się równania Id 2 =  1  Id + Ns IM   Np 2    1  Id − Ns IM   Np 2   (52) I d1 = (53) Biorąc pod uwagę. a ponadto przebiegi czasowe napięć wyprostowanych obu układów. otrzymuje się następujące równanie przepływów N p (I d 2 − I d 1 ) = N s I M (51) Zakładając. jest przemienny i dodaje się ze znakiem + lub . czyli 3UI1LA = U d I d (54) 36 . Prąd całkowity pobierany ze źródła zasilania ma więc przebieg 12-pulsowy idealny.

zakładamy. bez modulacji: a) prądy źródła zasilania. otrzymuje się następujące wyrażenie dla podstawowej harmonicznej prądu i1LA − 0.przy czym Ud = 2.skuteczna wartość napięcia źródła zasilania.34 U. U . Rys. . 30 Przebiegi czasowe prądów i napięć w układzie z rys. czyli iLA = i1LA. prąd pobierany ze źródła zasilania jest sinusoidalnie zmienny. 30. b) napięcia wyprostowane W celu wyznaczenia wymaganego w tym przypadku przebiegu czasowego prądu. że musi być spełnione równanie [7] 37 . że iA1 + iA2 = i1LA.78 I d 2 sin ωt = 1.1I d sin ωt (55) Załóżmy. przyjmujemy. że w wyniku włączenia modulatora.

137) otrzymuje się iM (t ) = 3 ⋅ 1.1I d cos ωt − I d cos k 2π / 6 + cos 30 o + k 2π / 6 N p Ns − cos k 2π / 6 + cos 30 o + k 2π / 6 [ ( ( ) )] (57) Rysunek 31 ilustruje przebieg czasowy prądu iM wyznaczonego z równania (57). Rys. Jak wynika z przebiegów przedstawionych na rys. 31. Po rozwiązaniu równania (4. 38 .31. Przy tym założeniu otrzymuje się przebiegi czasowe prądów iLA1. 1. 2 . Przebieg czasowy prądu modulującego iM. obliczany z równania (57) i prądu harmonicznej podstawowej w układzie z rys.1.29 Załóżmy trójkątny przebieg czasowy prądu iM.1I d cos ωt = I I N i   2π  2 N i   o 2 2π  ⋅ 3  d − s M  cos k  + ⋅ 3  d + s M  cos 30 + k   2 Np 2   6  3  2 Np 2   3 6      (56) przy czym k = 0. iLA2 oraz iLA jak na rys. dla Ns /Np = 2. 32. o stałej wartości szczytowej równej Id/2. częstotliwość prądu modulującego jest sześciokrotnie większa od częstotliwości napięcia zasilającego.

Napięcie na zaciskach dławika kojarzącego jest równe różnicy napięć chwilowych na wyjściu układów P1 i P2 u D (t ) = u d 2 (t ) − u d 1 (t ) (58) Skuteczna wartość tego napięcia U Dp = 0. oraz THD≈ 1%. b. 29. przy założeniu trójkątnego przebiegu czasowego prądu modulującego: a) prąd modulujący iM.Rys. bez modulacji i z modulacją. c) prądy wejściowe przekształtników P2 i P1. d) prąd źródła zasilania Uzyskany przebieg czasowy prądu źródła zasilania iLA jest w dostatecznym stopniu zbliżony do przebiegu sinusoidalnie zmiennego. Analizując ten przebieg. i11LA = 8.7 ⋅ 10 −3 I d .32. Przebiegi czasowe prądów w układzie z rys. otrzymuje się następujące wyniki: i1LA = 1.7 ⋅ 10 −3 I d .1098 3U (59) Z kolei napięcie uzwojenia wtórnego 39 . Uzyskany wynik należy uznać za doskonały. i13 LA = 6.13I d .

o szczytowej wartości równej 0.1098 3U s Np Np (60) Z kolei skuteczna wartość prądu.U Ds = U Dp Ns N = 0.5 Id. że moc gabarytowa układu modulującego wynosi tylko 2. W tym przypadku moc gabarytowa transformatora wzrasta o 15%.5 I d N p = 0. 40 .0549UI d = 0. że z uwagi na trójkątny przebieg prądu skuteczna wartość prądu jest większa niż w przypadku przebiegów zilustrowanych na rys. Należy jednakże podkreślić.2887 I d Ns 3 Ns (61) Moc gabarytowa źródła prądu modulowanego wyraża się wzorem S M = U Ds I M = 0.0235 Pd (62) Z wzoru (62) wynika.31.35% mocy prądu stałego. jest równa IM = Np 0.

Warszawa.2 str 21-32 Kraków AGH 1998 r.Electrical Power Quality and Utilisation.Barlik R. 2. Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej Warszawa 2003’ 41 .Baltimore..Niermann C.Power Conf.Układy magnetyczne do poprawy współczynnika odkształcenia w prostownikach wielopulsowych.Int.Paice: Power Electronic Converter Harmonics. 3. United States Patent..124.. 9. Tunia H. Analiza wielopulsowych przekształtników diodowych zasilanych z autotransformatorów.241-243... Humphrey A. Tunia H.1997r..1. 7. 10.: Dławiki sprzężone do redukcji zawartości wyższych harmonicznych prądów w odbiornikach trójfazowych zasilanych z falowników napięcia.Jun. Automatyki i Informatyki Kielce 2001r..Cracow. Rozprawa doktorska Politechnika Świętokrzyska Wydział Elektrotechniki. Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej Warszawa 2000r. 11. pp. Depenbrock M.str13-21.Mysiak P.Współczynnik mocy w systemach zasilania prądu przemiennego i metody jego poprawy.23. Tunia H.Conf.. Nr 5.904. Mysiak P.: Inverter paralleling reactors.Archiv Bd 11(1988) H8. 6. Jakość i Użytkowanie Energii Elektrycznej.Barlik R.:Netzfreundlische Gleichrichter-schaltung mit netzseitiger Saugdrossel (NSD)-Teil 1. 4. Dereck A.:Voltage waveforms calculation methods in parallel connection of two voltage-source inverters with three-phase coupling reactors. Tunia H.Kraków AGH.Supronowicz H.s.Mysiak P.1992r.etz.Paice: Optimized 18-pulse type DC/AC.1972 IEEE pp244-246. Tom IV.BarlikR.Mysiak P.York 1972r. Dereck A. 2.1996 r.203-209.. Jakość i Użytkowanie Energii Elektrycznej Tom.: Przekształtnik wielopulsowy o wyjściu stałoprądowym w warunkach zasilania z sieci automatycznej. Plewako J. Tunia H. 5.23-25.317-321.1998r..Archiv Bd 11(1989) H10. 8. Teoria przekształtników.Literatura 1.N.Poland.Mai.Barlik R.etz. Int. Multipulse Methods For Clean Power. IEEE PRESS New York 1996 r..s. Materiały I Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Technicznej” Bezpieczne urządzenia energoelektroniczne” WarszawaMiędzylesie 1998r. September.Mokrytzki B.. converter system. Rozprawa doktorska. IV 2.Teil 2. Politechnika Szczecińska. 12. Połączenie równoległe dwóch trójfazowych prostowników diodowych w układzie z trójfazowym dławikiem sprzężonym.J. Strzelecki R.