You are on page 1of 13

Niefarmakologiczne metody leczenia MCI

Wstęp Wśród osób z MCI (Mild Cognitive Impairment) występuje znacznie zwiększone ryzyko rozwinięcia się otępienia, w związku z czym postępowanie terapeutyczne u tej grupy chorych skupia się głównie na spowalnianiu i blokowaniu konwersji do zespołu otępiennego. Dowiedziono, że pod wpływem odpowiednio zaprojektowanego treningu funkcji poznawczych dochodzi do korzystnych zmian w ośrodkowym układzie nerwowym, które z kolei przekładają się na poprawę stanu klinicznego u tych chorych. Uczestnictwo w treningu kognitywnym sprzyja także poczuciu dobrostanu psychicznego pacjentów oraz zmianie osobistych przekonań na temat własnej sprawności intelektualnej. Ostatnie badania wykazały także skuteczność programów psychoedukacyjnych na temat pamięci w zwiększaniu świadomości osób w podeszłym wieku, znajdujących się w grupie ryzyka spadku poziomu funkcjonowania poznawczego. W terapii pacjentów z MCI wykorzystywane są także techniki używane w terapii poznawczej, dzięki którym dochodzi do modyfikacji nieprzystosowawczych przekonań chorego na temat własnego funkcjonowania intelektualnego. W konsekwencji prowadzonej terapii uzyskuje się także poprawę w zakresie nastroju osoby chorej, redukcji lęku, a także zwiększenia poczucia kontroli nad własną pamięcią. Neuroplastyczność Jednym z największych osiągnięć neuronauki poczynionych w ciągu ostatniej dekady jest odkrycie, że mózg ma zdolność do ciągłych zmian własnej struktury oraz związanych z tym funkcji przez całe życie (Kolb, 1995). Istotne jest nie tylko odkrycie możliwości powstawania zmian w zakresie połączeń synaptycznych, ale też fakt pojawiania się mechanizmów uczenia się. Plastyczność mózgu możemy zdefiniować jako zdolność centralnego układu nerwowego do adaptowania się do zmian zachodzących w otoczeniu zewnętrznym, a także jako umiejętność integrowania, utrzymywania oraz optymalizacji nowych funkcji (Foster i wsp. 2011). Z morfologicznego punktu widzenia neuroplastyczność mózgu umożliwia tworzenie się nowych, zastępczych systemów wieloneuronlanych, będących podstawą tzw. „regeneracji czynnościowej”. W procesie neuroplastyczności możemy wyróżnić dwa jej typy. Pierwszy z nich to tych zmian pod wpływem

w tym acetylocholiny. W procesy te zaangażowany jest głownie przez wpływ na proliferację komórek nerwowych. oddziaływanie na plastyczność neuronalną oraz modulowanie neuroprzekaźnictwa synaptycznego (Lu i Gottschalk. Oddziaływanie czynników niespecyficznych w znacznym stopniu warunkuje wzrost liczby połączeń dendrytycznych. 1995). tworzących zastępcze obejście przekazywania informacji dowodzi z kolei istnienia tzw. (Powell. zagęszczając jednocześnie obszary synaptyczne i wpływając tym samym na modyfikację systemów wieloneuronalnych (Nowak. Chen i wsp. 2004). takich jak hipokamp i kora przedczołowa. Istotna rolę w procesach rozwoju i plastyczności układu nerwowego odgrywają także pozostałe neurotrofiny. w którym działa cały komplet włókien. „rezerwy mózgowej” (Powell. 2004). gdy akson uszkodzonego neuronu wysyła nowe włókna. 1981). w którym kluczową rolę odgrywają takie czynniki jak bodźce ruchowe. opisane przez Keefe. czuciowe czy adrenalina. że efekt działania jest zbliżony do efektu. nie tylko na własnych. Drugi typ neuroplastyczności natomiast związany jest z oddziaływaniem czynników niespecyficznych. zyskało z kolei miano tzw. „regeneracji właściwej” mówimy wtedy.neuroplastyczność adaptacyjna. że po uszkodzeniu mózgu neurony wykazują niższy próg aktywacji w odpowiedzi na stymulację z zachowanych włókien aferentnych. 1991). dzięki któremu dochodzi do wzmożonej aktywacji synapsy. do których możemy zaliczyć działania środowiskowe oraz behawioralne. która zwiększa przewodnictwo synaptyczne. ale i innych obwodach neuronalnych. tworząc szlaki. Proces wykorzystywania nieaktywnych wcześniej synaps. O tzw. 1998). W przebiegu „przebudowy sieci neuronowej” komórki nerwowe okalające zniszczony obszar wysyłają nowe dendryty do innych nieuszkodzonych komórek. Nowak. który przede wszystkim wywiera wpływ na rozwój i aktywność niektórych struktur mózgowych. Do „regeneracji bocznej” natomiast. uzupełniając tym samym brakujące połączenia (Keefe. . 2000. dzięki którym zregenerowane synapsy tworzą synapsy robocze w pobliżu miejsca zniszczenia (Powell. co sprawia. Zjawisko pojawiające się na skutek stymulacji różnymi bodźcami. czyli proces obejmujący spontaniczne zdrowienie o podłożu biologicznym.. Dla sprawnego przebiegu procesu neuroplastyczności konieczne jest również działanie neuroprzekaźników. 1999). takie jak wiek. „długofalowej aktywizacji potencjałów” (Kefee. Włókna nieuszkodzone natomiast wywołują większą reakcję w komórce postsynaptycznej. 1991). Możemy również dokonać podziału ze względu na fizjologiczne i biochemiczne mechanizmy procesu plastyczności. która oznacza. Najwięcej danych dotyczy jednak hormonu neurotrofowego pochodzenia mózgowego (brain derived neurotropic factor-BDNF). Powell opisuje również zjawisko „nadwrażliwości denerwacyjnej”.. które z czasem są w stanie zastąpić zniszczony obszar. w tym neurotrofina 3 oraz neurotrofina 4/5 (Leiberock i wsp. Proces neuroplastyczności uwarunkowany jest także przez inne czynniki. dochodzi wówczas gdy neurony wokół uszkodzonego neuronu wysyłają dendryty.

a także wielkości mózgu oraz liczby połączeń synaptycznych (Raskin. Maja ona na celu podniesienie poziomu funkcjonowania poznawczego oraz społecznego i jest niespecyficzna. 1993). 2003). oznaczająca zaangażowanie pacjenta w aktywności grupowe takie. Na wielkość rezerwy poznawczej wpływają też takie czynniki jak status socjoekonomiczny. sfery funkcjonowania która. tym większe możliwości neuroplastyczności mózgu i radzenia sobie z powstającymi deficytami. opracowanych w oparciu o teoretyczne osiągnięcia psychologii poznawczej. „rezerwy poznawczej”. Poprzez zastosowanie treningu funkcji poznawczych i dostarczenia pacjentom odpowiedniej stymulacji możemy wpłynąć na efektywność i tempo procesów neuroplastyczności. 2011). Badania. Może polegać na uczeniu pacjenta imion opiekunów. oceniające skuteczność niefarmakologicznych interwencji u pacjentów z MCI dotyczą głównie treningu poznawczego. to przynamniej opóźnienie jego początku. w którym głównym celem jest zredukowanie objawów zaburzeń poznawczych lub przynajmniej zahamowanie ich narastania. to znaczy skierowana do całej grupy pacjentów.intelekt. Efektywność treningu poznawczego oceniana jest w . w tej grupie osób jest stosunkowo niezmieniona (Petersen 2006). bowiem. z różnymi postaciami zaburzeń funkcji poznawczych. których deficyty poznawcze zauważalnie utrudniają codzienne funkcjonowanie. usprawniają one zaburzone funkcje poznawcze przy udziale funkcji. skoncentrowanych na konkretnych codziennych aktywnościach. jeśli nie można zapobiec rozwinięciu się otępienia. których sprawność jest zachowana (Clare i wsp. Rehabilitacja poznawcza dotyczy. Zastosowanie rehabilitacji neuropsychologicznej ma również na celu powrót do bardziej normalnego sposobu życia oraz. Niefarmakologiczne metody terapii MCI – przegląd badań W literaturze wyróżnia się trzy niefarmakologiczne metody terapii funkcji poznawczych. jak udział w wykładach i dyskusjach. jak wynika z definicji MCI autorstwa Petersena. W założeniu. która jest pochodną wyżej wymienionych czynników. Pierwszą z nich jest stymulacja poznawcza. U osób w podeszłym wieku najbardziej popularną formą terapii poznawczej jest trening pamięci. a tym samym na poprawę stanu klinicznego. Im większa rezerwa poznawcza u danego osobnika. stopień wykształcenia oraz aktywność poznawcza. Rehabilitacja poznawcza polega natomiast na indywidualnym doborze programów. lub utrwalanie nazw przedmiotów codziennego użytku. Trening poznawczy obejmuje naukę technik i strategii. osiągnięcia zawodowe czy zainteresowania (Evans. Ten typ oddziaływań znajduje zastosowanie u pacjentów. Dowiedziono bowiem istnienia tzw.

w domach. na podstawie którego nie można jednak stwierdzić. Najczęściej analizowane zmienne to zmiany w sprawności funkcji kognitywnych i porównanie skali tych zmian w grupach pacjentów. (2009). polegających na przeprowadzeniu interwencji w określonej liczbie sesji i czasie trwania oraz ocenie sprawności funkcji poznawczych przed rozpoczęciem i po zakończeniu treningu. Barnes i wsp. że trening poznawczy jest skuteczniejszy. jakkolwiek w jednym badaniu pacjenci ćwiczyli indywidualnie. 2009. Wyjątek stanowi doniesienie Barnes i wsp. Cipriani i wsp. pamięci oraz czynników. jak orientacja. że trening poznawczy jest skuteczniejszy. korzystającej z innej formy interwencji. będącej częścią badania. (2010) wykorzystali bardziej specyficzne oddziaływania terapeutyczne. roku życia. (2006) i Cipriani (2006) obiektem interwencji poznawczej były różne funkcje poznawcze takie. W niektórych badaniach. niż inne formy aktywności poznawczej. związanych z czynnością kory słuchowej mózgu takich. Belleville i wsp. stosowane w dotychczasowych badaniach trwały od 4 do 12 tygodni. że istnieje niewiele dowodów na to. właściwy trening poznawczy poprzedzony był sesją. badających skuteczność treningu poznawczego. Również one są obiektem interwencji psychologicznej. wykorzystany przez Rapp i wsp. niż inne metody leczenia (np. słuchanie audiobooków). wpływających na jej sprawność. Wykazali oni. Przypuszczalnie. Treningi poznawcze. korzystających i niekorzystających z treningu. ocenianych za pomocą obiektywnych narzędzi neuropsychologicznych. sporządzonej w oparciu o 24 badania. jest to wynikiem nieprecyzyjnego . przeprowadzane 1-4 razy w tygodniu. trwające do 2 godz. Podobne konkluzje sformułowali autorzy meta-analizy. skoncentrowane na szybkości przetwarzania informacji oraz funkcjach. 2006). W ich skład wchodziły sesje. Większość autorów. jako interwencji poznawczej u pacjentów z MCI wykazała poprawę sprawności w obrębie przynajmniej jednej z funkcji. W badaniach Brum i wsp. Niektóre z wymienionych badań dostarczyły także dowodów na skuteczność treningu w zmianie osobistych przekonań na temat własnej sprawności intelektualnej oraz poczucia dobrostanu psychicznego (Brum i wsp. Belleville i wsp. Najczęściej odbywały się one w warunkach laboratoryjnych. pamięć świeża i epizodyczna oraz uczenie się.. ponieważ w większości omawianych badań nie uwzględniono grupy kontrolnej. Trening. jak rozpoznawanie i różnicowanie bodźców oraz uwaga słuchowa. (2002) skoncentrowany był natomiast na nauce technik usprawniania pamięci. Często oceniane są także subiektywne przekonania pacjentów na temat własnej sprawności intelektualnej oraz możliwości ich poprawy. Możliwość wnioskowania o skuteczności treningu poznawczego w kontekście innych pozafarmakologicznych metod terapii MCI jest ograniczona. poświęconą nauce technik relaksacji oraz psychoedukacji na temat otępienia.tradycyjnych badaniach podłużnych. 2006. uwaga wzrokowa i słuchowa. oceniające skuteczność tej formy interwencji w grupach pacjentów z MCI i zdrowych osób powyżej 60. (2009).

że ćwiczenie elementarnych funkcji poznawczych przełoży się również na poprawę umiejętności. popełnianym przy projektowaniu treningów jest założenie. a co za tym idzie. . Programy. nie będących bezpośrednim celem interwencji. Zdaniem autorów. 2011). W przypadku pacjentów z MCI. przeznaczone do treningu poznawczego automatycznie rejestrują poziom wykonania poszczególnych ćwiczeń. że metoda ta jest coraz częściej wykorzystywana także w praktyce klinicznej. umożliwiający ćwiczenie różnych aspektów funkcjonowania poznawczego. istotne jest również zaplanowanie odpowiedniego czasu oddziaływań. polegające na jednoczesnej stymulacji wielu kompetencji (Martin i wsp. trening relaksacji oraz modyfikację nieprzystosowawczych przekonań na temat własnej sprawności poznawczej. Jednym z programów wykorzystywanych w neurorehabilitacji osób z MCI jest program „Łatwiej”. Pomocne może być także uzupełnienie treningu o psychoedukację. uczestniczących w analizowanych badaniach. przeznaczonych do usprawniania funkcji poznawczych. odbywające się w mniejszych odstępach czasowych. Wymienione walory sprawiają. zwiększenie częstotliwości sesji treningu oraz dostosowanie programu leczenia do indywidualnego rytmu funkcjonowania osoby chorej. Niefarmakologiczne metody leczenia MCI – przegląd wybranych metod. Niewątpliwą zaletą opisywanej metody jest możliwość stosowania jej w domu pacjenta. częstym błędem. co ułatwia monitorowanie postępów terapii. skuteczniejsze wydają się krótsze sesje. Według Belleville. Metody komputerowe Część badań nad skutecznością treningu poznawczego u pacjentów z MCI przeprowadzono z użyciem programów komputerowych. możliwe jest dostosowanie treningu do występujących u pacjenta deficytów. Dzięki temu. Istnienie dziesięciu poziomów trudności zadań umożliwia dostosowanie treningu do indywidualnych możliwości pacjenta. Skuteczniejsze mogą być oddziaływania.dopasowania formy interwencji do indywidualnych potrzeb pacjentów.

W zadaniach ćwiczących selektywność procesów uwagi wykorzystywane są zadania wymagające reakcje na bodziec prawidłowy i dyskryminacji bodźców nieprawidłowych. Czas oczekiwania na reakcje maleje wraz ze wzrostem poziomu trudności. gdzie zadaniem osoby wykonującej ćwiczenie jest zareagowanie na pojawiający się bodziec. Kolejne moduły programu „Łatwiej’ umożliwiają pacjentom trening w zakresie pamięci krótkotrwałej – zapamiętywanie imion i twarzy osób przedstawionych na zdjęciach. na wybranym przez użytkownika poziomie trudności. Pierwszy moduł programu umożliwia ćwiczenie uwagi prostej. Do wykonania kolejnego ćwiczenia konieczne jest zaangażowanie czujności uwagi i zareagowanie na określony bodziec pojawiający się wśród bodźców zakłócających (dystraktorów). 1. Główny ekran programu „Łatwiej” zawierający ikony uruchamiające poszczególne moduły.Ryc. W trakcie usprawniania uwagi słuchowej osoby ćwiczące mają za zadanie zareagować na pojawiający się bodziec dźwiękowy w możliwie najkrótszym czasie. . Opcja zapisywania wyników każdej z sesji treningowych umożliwia monitorowanie i analizowanie ewentualnych postępów.

co czyni ją metodą dostępną dla większej liczby pacjentów. jak mnemotechniki. choroby afektywnej dwubiegunowej.Psychoedukacja Psychoedukacja to interwencja. przybierająca wiele postaci – od pasywnych takich. Bywa. mająca na celu edukację osób z chorobami psychicznymi i somatycznymi oraz ich rodzin. lęk i depresja oraz występowanie zaburzeń snu. Należą do nich informacje na temat rodzajów pamięci i mechanizmów jej działania oraz ćwiczenie metod. przybierających formę „instrukcji obsługi” własnej pamięci. 2011). Odbywa się to poprzez informowanie pacjentów o rodzajach zaburzeń pamięci. niewłaściwa dieta. znajdujących się w grupie ryzyka spadku poziomu funkcjonowania poznawczego (Norrie i wsp. Jest to forma leczenia. . książek i adresów stron internetowych po aktywne – wielosesyjne spotkania grupowe. Prowadzenie psychoedukacji jest stosunkowo tanie i proste. u których wystąpiło pogorszenie funkcjonowania poznawczego jest zwiększenie poczucia sprawstwa i kontroli nad intelektem oraz poziomu zrozumienia własnej sytuacji zdrowotnej. W takiej sytuacji warto być wyczulonym na komentarze pacjenta. jak choroby naczyniowe. Techniki terapii poznawczej Innym rodzajem oddziaływań. redukcję lęku i poprawę nastroju. Bardziej aktywne formy psychoedukacji polegają na udostępnianiu pacjentom wiedzy i praktycznych umiejętności. schizofrenii i zaburzeń lękowych (Donker i wsp. Jest to jedna z ważniejszych pozycji w protokołach psychoterapii depresji. a także modyfikowalnych czynnikach ryzyka dalszego spadku funkcjonowania poznawczego takich. bezradnością. pojawiające się w trakcie wywiadu klinicznego lub badania neuropsychologicznego. brak ruchu. 2009). Często są one wyrazem zniekształceń poznawczych – negatywnej stronniczości w poznawczym przetwarzaniu informacji (Beck 1995). prowadzone przez terapeutę. na stosowanych temat w terapii MCI jest modyfikacja nieprzystosowawczych przekonań własnego funkcjonowania poznawczego. Ostatnie badania wykazały także skuteczność psychoedukacji na temat pamięci w zwiększaniu świadomości osób w podeszłym wieku. że pacjenci interpretują wystąpienie zaburzeń poznawczych jako sygnał o spadku dotychczasowych możliwości i zagrożeniu poważną niepełnosprawnością. Mają one na celu zwiększenie u pacjenta poczucia kontroli nad własną pamięcią. Zaletą psychoedukacji osób. umożliwiających usprawnienie pamięci takich. jak udostępnianie ulotek informacyjnych. .

niż te. Kolejnym krokiem może być wspólna z pacjentem próba odpowiedzi na pytanie. a teraz nic nie pamiętam” „Nie będę poznawał swoich bliskich. Nieprzystosowawcze przekonania. wystąpienie zaburzeń poznawczych może wywołać u pacjenta poczucie zagrożenia utraty tożsamości oraz spadek samooceny. Pierwszym elementem. W poniższej tabeli przedstawiono przykłady zniekształceń poznawczych. 2005). 1). wspomagającą pracę nad zmianą przekonań. który warto zastosować jest zauważanie i komentowanie wypowiadanych przez pacjenta zniekształceń. Jest to planowane. jestem głupi” Pomocne w eliminowaniu zniekształceń poznawczych są techniki. dotyczących pamięci i zmiany sprawności intelektualnej jest eksperyment behawioralny. Pomocna w uzyskaniu przez pacjenta bardziej obiektywnego spojrzenia na własną sytuację zdrowotną może być omówiona w poprzednim rozdziale psychoedukacja. bazujące na doświadczeniu działanie. używane w terapii poznawczej. mogą też przybrać postać negatywnych etykiet (patrz tab. Eksperyment behawioralny Metodą. będące rezultatem zniekształceń poznawczych. podejmowane zwykle przez pacjentów pomiędzy sesjami terapii poznawczej. warto zanotować . mogący pogarszać samopoczucie również u pacjentów z MCI. bardziej adaptacyjnych przekonań (Bennett-Levy i wsp. Obawy dotyczące własnych kompetencji intelektualnych formułowane są niekiedy w kategoriach „zero-jedynkowych”. Tabela 1. czy myśli zawsze odpowiadają prawdzie i ewentualne poszukanie przekonań bardziej zgodnych z rzeczywistością. dlatego wystąpienie ich należy uznać za czynnik. które mogą pomóc w sprawdzaniu prawdziwości istniejących przekonań i budowaniu lub sprawdzaniu nowych. Przed przystąpieniem do planowania eksperymentu behawioralnego. Jak już wcześniej wspomniano. obserwowane u pacjentów z MCI Znieształcenie poznawcze Myślenie czarno-białe Katastrofizacja Personalizacja Etykietowanie Treść „Kiedyś byłem tak sprawny intelektualnie. nie będę rozumiał świata wokół mnie” „Będę ciężarem dla bliskich” „Jestem wariatem. Ich podstawowym celem jest uzyskanie nowych informacji. obserwowanych w tej grupie osób.Zniekształcenia poznawcze są jednym z kluczowych elementów obrazu psychopatologicznego depresji w ujęciu poznawczym autorstwa Becka.

Jeżeli pacjent wypowiada stwierdzenie „jestem głupi”. Alternatywna perspektywa: Potrafię wykonać czynności intelektualne. Uważała. Eksperyment: W ciągu dwóch tygodni. że wykonanie testów sprawiło jej większe problemy.) od roku zauważa u siebie problemy z pamięcią i koncentracją uwagi. o czym były czytane fragmenty. to znaczy wyjaśnić. Treść poznawcza: Nie potrafię wykonać nawet tak prostych zadań. pani Anna była w stanie opowiedzieć. ujawniane przez pacjenta w trakcie wywiadu lub badania. W trakcie ponownej wizyty w poradni. Pani Anna codziennie podejmowała próby czytania fragmentu książki. a w domu nie potrafi skoncentrować się i zrozumieć tekstu czytanej książki. co konkretnie oznacza dla pacjenta „bycie głupim”. Pomocne mogą być tu pytania typu: „Jak konkretnie zachowuje się osoba głupia?” „W jakich sytuacjach pozna pan. co oznacza dla niej bycie „głupią”. Rezultat: Po paru dniach Pani Anna zauważyła. W trakcie badania wygłaszała samooskarżające komentarze typu „jestem głupia”. Pani Anna wyjaśniła. Wspólnie z psychologiem. że im bardziej jest zdenerwowana. tym trudniej jest jej skoncentrować się na czytanym fragmencie. że jest głupia ponieważ nie jest w stanie skoncentrować wykonać prawidłowo testów. że jest głupia i nic nie potrafi. To wpływało na jej samopoczucie – stawała się bardziej nerwowa i zaniepokojona. 1 Istotnym walorem eksperymentów tego i podobnych eksperymentów behawioralnych jest 1 Opracowano w oparciu o eksperymenty autorstwa Silver i wsp. niż przypuszczała. jednak muszę włożyć w nie więcej wysiłku. myślała sobie. umożliwi zweryfikowanie ich w trakcie eksperymentu behawioralnego i sformułowanie przekonań alternatywnych. jakie myśli przychodziły jej do głowy i jak zmieniał się jej nastrój.myśli. Zdała sobie także sprawę z tego. dzielących wizyty w poradni. żeby możliwie maksymalnie skonkretyzować znaczenie poszczególnych pojęć. Jednym z nich jest zdenerwowanie. Po podsumowaniu powyższych wniosków. W przypadku eksperymentu behawioralnego istotne jest. wywołane negatywnymi myślami na swój temat. że ilekroć miała trudności ze zrozumieniem czytanego tekstu. poziom wiary Pani Anny w prawdziwość myśli „jestem głupia” spadł. Po czytaniu zapisywała. że jest głupi?”. W trakcie badania neuropsychologicznego okazało się. Jestem głupia. Problem: Pani Anna (62 l. że trudności z wykonaniem zadań intelektualnych są spowodowane przez różnorodne czynniki. Wnioski: Na podstawie eksperymentu Pani Anna doszła do wniosku. weryfikującego prawdziwość przekonania „Jestem głupi”. (2005) . że jest w stanie skoncentrować się i zrozumieć czytany tekst pomimo że obecnie potrzebuje na to więcej czasu. Poniżej zaprezentowano przykład eksperymentu. Sformułowanie przekonań pacjenta w takich kategoriach. Pani Anna zaobserwowała też. warto je zoperacjonalizować.

Ponadto. określającym obszary deficytów poznawczych. jak motywacja oraz samopoczucie psychiczne pacjenta. Dzięki temu są dla pacjentów bardziej przekonujące. co przekłada się na większe zmiany w sferze poznawczej. co przyczynia się do zwiększenia poczucia sprawstwa i wpływu na poziom własnej sprawności umysłowej. ze skuteczne oddziaływania możliwe są przy trafnym doborze metod do indywidualnych potrzeb pacjenta. Oznacza to. poszerzenie typowego treningu funkcji poznawczych o oddziaływania psychoedukacyjne oraz elementy psychoterapii umożliwiają modyfikację innych zmiennych. emocjonalnej i behawioralnej (Bennett-Levy i wsp. że bazują one na codziennym doświadczeniu pacjenta. . Podsumowanie Opisane powyżej niefarmakologiczne metody leczenia MCI są ważnym elementem terapii tego zaburzenia. Umożliwiają pacjentowi aktywne włączenie się w oddziaływania terapeutyczne. 2005). wpływających na skuteczność treningu. że planowanie leczenia powinno być poprzedzone wnikliwym badaniem neuropsychologicznym. i dlatego nie sprowadzają się do abstrakcyjnych rozważań.to. którymi ze swej natury są techniki czysto słowne. Dotychczasowe badania wskazują jednak.

3:124-131. 23: 205-10. Forlenza O.Piśmiennictwo Barnes D. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Gdańsk.Y. Dementia e Neuropsychologia. Cipriani G. controlled trial. i wsp. Wyd.. Belleville S. Beck J. 2005. i wsp. . Alzheimer Dis Assoc Disord.V. Computer-based cognitive training for mild cognitive impairment: results from a pilot randomized. 2004. Cognitive training for persons with mild cognitive impairment. i wsp. 22: 486-99. Chen Z. S. Brum P. Podstawy i zagadnienia szczegółowe.. Kraków 2005. 2009. Int Psychogeriatr.. Bianchetti A. Dement Geriatr Cogn Disord.. 2008.. Alliance Press. 43: 327-35. Yassuda M. Improvement of episodic memory in persons with mild cognitive impairment and healthy older adults: evidence from a cognitive intervention program. J Neurosci. Trabucchi M. 20: 57-66. 2006. Variant brain-derived neurotrophins factor (BDNF) (Met66) alters the intracellular trafficking and activity-dependent secretion of wild-type BDNF in Neurosecretory cells and cortical neurons. 2009.E. Arch Gerontol Geriatr. Bennett-Levy J. Outcomes of a computer-based cognitive rehabilitation program on Alzheimer's disease patients compared with those on patients affected by mild cognitive impairment. Oksfordzki podręcznik eksperymentu behawioralnego w terapii poznawczej. Belleville S. i wsp. Terapia poznawcza. Cognitive training in older adults with Mild Cognitive Impairment: impact on cognitive and functional performance.S. 2006.S. 24: 4401-4411. wyd.

128: 231-241. i wsp. 1981. New Jersey. Studia Medyczne Akademii Świętokrzyskiej. 56(11): 1227-1230. Lu B. 1995.: Neurorehabilitacja.. . Cochrane Database Syst Rev.Clare L. Lancet. T. Brain Function Therapy. Martin M. Kielce 2004.. 7: 79. Psychoeducation for depression. Brain Plasticy and Behawior. Kolb B. 2011. implications for mild cognitive impairment and Alzheimer’s disease. Prog Brain Res. Mahwah. Frontiers in Neurology 2011. Psychorehabilitacja. 2003. Petersen R. Neuropsychological and SPECT scan findings during and after transient global amnesia: evidence for the differential impairment of remote episodic memory. Foster P. i wsp. Cognitive rehabilitation and cognitive training for early-stage Alzheimer's disease and vascular dementia. 1998. et al. London: Gower. Kuljis R. 2006. 2000. 23: 413-24. i wsp.. American Journal of Speech-Language Pathology. Can older "at risk" adults benefit from psychoeducation targeting healthy brain aging? Int Psychogeriatr. 2009. Rosenblatt K. Modulation of hippocampal synaptic transmission and plasticity by neurotrophins. 2(28): 1-12. 1.. i wsp.M. Neurosurgery and Psychiatry. 4. Exercise-in included cognitive plasticity. C. Keefe K. 17: 367(9527):1979. USA: Lawrence Erlbaum Associates. BMC Med. Norrie L. Mild cognitive impairment. 4: 88-93. Nowak S. 2011. Donker T. Gottschalk W. Applaying basic neurosciences to aphasia therapy: What the animal studies are telling us. 1993. Cognition-based interventions for healthy older people and people with mild cognitive impairment. Powell G.2: 219-224. Cochrane Database Syst Rev. Journal of Neurology. anxiety and psychological distress: a metaanalysis. Nowak W. Evans J.

53(11): 1121-1126. Silver A. (red. i wsp. Alliance Press. 1996.. Raskin S. 6: 5-11.pl ..A. 2005. i wsp.P.latwiej. Program “Łatwiej” można bezpłatnie pobrać ze strony www. Gdańsk. Aging Ment Health. A differential deficit in time. i wsp. Stern Y. 25(2): 201-209.) Oksfordzki podręcznik eksperymentu behawioralnego w terapii poznawczej. Wyd. 2002. Modeling the influence of extrapyramidal signs on the progression of Alzheimer disease. 2011. Marsh A. Brenes G. Archives in Neurology. Neuropsychology.Rapp S. Memory enhancement training for older adults with mild cognitive impairment: a preliminary study. Choroba somatyczna i niepełnosprawność. i wsp.. W: Bennett-Levy J.versus event-based prospective memory in Parkinson's disease.