AKADEMIA EKONOMICZNA w POZNANIU

Katarzyna Korzeń

Bankowość elektroniczna jako kanał dystrybucji usług bankowych

Praca magisterska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Wiesławy Przybylskiej-Kapuścińskiej na Wydziale Ekonomii

Poznań 2006

Niniejsza publikacja jest przedrukiem pracy magisterskiej Katarzyny Korzeń pt: "Bankowość elektroniczna jako kanał dystrybucji usług bankowych" napisanej pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Wiesławy Przybylskiej-Kapuścińskiej na Wydziale Ekonomii (kierunek: Finanse i Bankowość) Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, która otrzymała I nagrodę w VII edycji Konkursu im. Mariana Kantona organizowanego przez Krajową Izbę Rozliczeniową S.A.

Organizator Konkursu Krajowa Izba Rozliczeniowa S.A. 02-761 Warszawa, ul. Cypryjska 72 tel. + 48 (022) 651-63-83 fax + 48 (022) 651-63-93 www.kir.com.pl, e-mail: kir@kir.com.pl

Wydawca intelgraf – Anna Dygas 05-825 Janinów, ul.Fińska 8 tel. 501 277 506, 501 012 012 e-mail: aip@intelgraf.pl

Okładka Piotr Dygas

Skład i łamanie intelgraf Druk i oprawa Primum & Intelgraf

Pierwsze wydanie © 2007 intelgraf – Anna Dygas

ISBN – 97883-923697-1-4

Nakład 100 + 20 egz.

2

61 4...................... 31 2..........................................................................................................................2.....................................Spis treści Wstęp ...... Home banking...............................................3.. Ryzyko.......................... 90 5......3.........................4........3.......2.................1. Definicja bankowości elektronicznej i jej zakres .................................... 7 1..................1..........................................................1... Home-banking...... Ryzyko operacyjne w bankowości elektronicznej...........2......................... 7 1............ 65 4..........................................2......... Bezpieczeństwo home-banking..................................................1.......................................................2....................... 68 4........ 68 4...... Modele dystrybucji usług bankowych.......... rozwój i budowa bankowych kart płatniczych.............................. 33 2...... Self banking ........................................ 20 2............ 84 5.....1....................1...............3. 57 Rozdział 4............................1.......2........ Bezpieczeństwo kart płatniczych ...................... 93 3 ................................. 80 5............5..... Bankowość elektroniczna i formy jej realizacji .. 12 1................................................. Internet banking ..... Formy organizacyjne bankowości internetowej ............................................. Cechy i formy świadczenia usług bankowości elektronicznej ........................................................ 22 2........2..................................................... 17 2..... Przykłady stosowanych zabezpieczeń......... Przesłanki rozwoju bankowości elektronicznej i konsekwencje jej wdraŜania .............................................................................. Rozwój bankowości elektronicznej w Polsce ............2......... Dwie płaszczyzny zagroŜeń bankowości elektronicznej ............... 40 2........ słabe strony i zagroŜenia bankowości elektronicznej...................................................2...................1.............. 45 3................................2......... Kanały dystrybucji i narzędzia bankowości elektronicznej........................................................................3....1......................6............ Internet banking .1................................. Zakres usług bankowości internetowej.......................................................... Inne metody zabezpieczeń .6......... Mobile banking ...... Karty płatnicze ............3.................... 48 3....................................................................2............. Bezpieczeństwo bankowości elektronicznej...........2...2..........................6.........................................techniki biometryczne .... Pojęcie... Bankowość elektroniczna jako kanał dystrybucji usług bankowych........2............................................................. 75 5.............2..........2............................................................................................ Bezpieczeństwo Internet-banking .........................2....... 40 2................1.......... Phone banking....................... 42 Rozdział 3....................................................................... 79 5...... 10 1... Klasyfikacja bankowych kart płatniczych ................................................................4................. 45 3......... ZagroŜenia i słabe strony bankowości elektronicznej dla banku...................... 67 4.......... 14 Rozdział 2................. 17 2.................2...... 75 5.2.............................................. 61 4............ 72 Rozdział 5..........2..................2. 9 1............ 3 Rozdział 1............. Pojęcie bezpieczeństwa bankowości elektronicznej...... 20 2.................... 49 3.......... Bankowe karty płatnicze ................................. Narzędzia bankowości elektronicznej ................................ 37 2...........2.................. Rozwój bankowości elektronicznej w Polsce..... ZagroŜenia i słabe strony bankowości elektronicznej dla klienta.......................4.. Self banking .....................................................................................................2.................................................

....................................................................................................................................107 Spis tabel .............................................................109 Spis wykresów....................Zakończenie .....................................................110 Bibliografia.......111 4 ........................................................................................................................................................................109 Spis schematów ....................................................................................................................................................................

Ich kierunek jest dziś znany i stanowi podstawę stwierdzenia. 44-47 badania IQS and Quant Group przybliŜone w rozdziale 4 . Praca ma w załoŜeniu swym przybliŜyć okoliczności. to niesie za sobą prognozy na oczekiwaną. 1 2 Bank. Zwycięzcą miał być ten. karty płatniczej stanowiło o przynaleŜności do ograniczonego grona najzamoŜniejszych klientów banku. gdy dziś ten sam odsetek osób (24%) płaci kartą zawsze. w dojrzały. gdy jest to moŜliwe. co więcej prawie jedna czwarta społeczeństwa w ogóle nie wiedziała o ich istnieniu. Większość banków nie poprzestała na wdroŜeniu wybranego systemu bankowości elektronicznej. poszukując jednocześnie odpowiedzi na pytanie. kiedy w krajach Europu Zachodniej czy USA nowoczesne formy e-bankowości stawały się standardem. lecz prowadziła prace nad rozwojem danych aplikacji. zachodzących z biegiem czasu oraz śmiało przeobraŜających się w członków społeczeństwa informacyjnego. kto najlepiej dostosuje swoją ofertę do potrzeb rynku. w Polsce wciąŜ była ona obszarem nieznanym. Niniejsza praca została zainspirowana fenomenem. w ten sposób zapoczątkował się proces przekształcania elektronicznej dystrybucji usług bankowych z początkowej. a nie tylko odpowiedź na nowinki technologiczne. Otwarcie polskiej gospodarki na świat nastąpiło wraz z pojawieniem się pierwszych oddziałów banków zagranicznych w Polsce. postępującą z duchem przemian na światowym rynku elektronizacji usług finansowych. Jeszcze do niedawna posiadanie np. s. przyszłość polskiego sektora finansowego. w dalszej perspektywie będzie więc dynamicznie postępował. w celu wyróŜnienia oferty na rynku. Choć usługi e-bankowości zostały wprowadzone dość późno. W czasie. Ŝe rozwój bankowości elektronicznej to dziś rzeczywistość. Celem badawczym pracy jest oszacowanie siły dokonujących się zmian w poszczególnych kanałach dystrybucji usług bankowych. świadomych udogodnień technologicznych – stały się motorem dla banków w rozpoczętym pędzie ku nowoczesności. Ponadto skonfrontować wciąŜ istniejące zagroŜenia i słabe strony tej dziedziny bankowości. Rosnące potrzeby klientów – coraz bardziej świadomych przemian. polskie banki mogły w ten sposób wykorzystać doświadczenia z krajów wysokorozwiniętych oraz jako obserwatorzy i naśladowcy uniknąć początkowych nakładów na nowe i niesprawdzone technologie. obniŜenia kosztów operacyjnych oraz zwiększenia lojalności klientów. elektronicznym rynku. jaki dokonał i wciąŜ dokonuje się na polskim rynku bankowości elektronicznej. Początek lat 90-tych to pierwsze kroki polskiego sektora bankowego na nowym. a 80% wszystkich transakcji detalicznych dokonywano przy uŜyciu gotówki1.2 I choć zajęło to ostatnie dziesięciolecie.Wstęp Izolacja polskiego sektora bankowego od głównych przemian i trendów w bankowości światowej do końca lat 80-tych determinowała równolegle ograniczoną świadomość rynku polskiego na temat elektronizacji tej dziedziny gospodarki. w jakim stopniu uda się owe przeciwności przełamać i jaki wpływ będą one miały na dalszy rozwój. coraz powszechniej stosowany kanał dostępu do usług bankowych. swego rodzaju atrakcji dla uŜytkowników Internetu czy telefonii komórkowej. 1998 nr 4. Rozpoczął się wówczas intensywny transfer usystematyzowanej juŜ na rynkach światowych wiedzy z zakresu bankowości elektronicznej. warunki i czynniki sukcesu rozwoju e-banking’u w Polsce.

Zakres terytorialny zgodnie z tematem pracy dotyczy Polski. Próbę odpowiedzi na pytanie jak intensywnie nasycony jest dziś polski rynek bankowości elektronicznej po latach ewolucji. W rozdziale pierwszym zdefiniowano pojęcie bankowości elektronicznej. jakie niesie za sobą nowoczesny sposób ich świadczenia. Wówczas to został uruchomiony pierwszy serwis internetowy przez Powszechny Bank Gospodarczy w Łodzi. analiza struktury i dynamiki zjawisk oraz elementy statystyki opisowej. Tak określonej płaszczyźnie rozwaŜań odpowiada struktura pracy. Rozdział czwarty odnosi się do kluczowej kwestii w bankowości elektronicznej tj. źródłami elektronicznymi. którymi posłuŜono się podejmując próbę zdefiniowania istoty i przemian jakie zachodzą w polskiej bankowości elektronicznej to analiza przyczynowo – skutkowa. Metody badawcze. a takŜe zaprezentowano pokrótce narzędzia e-bankowości. w tym głównie informacjami zamieszczonymi na witrynach zarówno banków jak i pism branŜowych publikujących na łamach sieci. zgodnej tematycznie z przedmiotem badań podjętych w pracy. jakim podlegała i podlega polska bankowość oraz przesłanki rozwoju jej elektronicznej formy. podczas gdy w rozdziale trzecim wskazane są główne wady i bariery. zarówno podręcznikowej jak i prasowej. których przezwycięŜenie ma przesądzić o perspektywach dalszego rozwoju bankowości elektronicznej.RozwaŜania nad wykształcaniem się nowego. Przedstawiona w rozdziale drugim charakterystyka poszczególnych usług wskazać miała na korzyści. wyróŜniono cechy i formy jej świadczenia. Słuszne wydało się równieŜ poparcie rozwaŜań nad nowoczesnymi technologiami. jednakŜe obraz krajowej e-bankowości poprzez odniesienia do krajów wysokorozwiniętych został zarysowany na tle doświadczeń zagranicznych pionierów w tej dziedzinie. 6 . Poczynione w pracy wnioski i obserwacje oparte zostały o szeroki zakres literatury. natomiast szczegółowa analiza dynamiki ich rozwoju opiera się na latach 1998 – 2005. podejmuje natomiast rozdział piąty. W rozdziale pierwszym przybliŜono takŜe mechanizmy. Rok 1998 uwaŜany jest za przełom w polskiej bankowości i początek bankowości internetowej. wyodrębniono jej rolę w róŜnych modelach dystrybucji usług bankowych. bezpieczeństwa. zdalnego sposobu korzystania z usług bankowych sięgają do zaląŜków historii poszczególnych rodzajów e-bankowości.

CeDeWu. czy klientom indywidualnym – uczestniczy w procesie komunikowania się (schemat 1). z powodzeniem wciela się w rolę bricks&clicks4. upowszechnił się obrót pieniądzem elektronicznym.klienci.e-banking. czyli bankowość elektroniczna to dziś rzeczywistość – nowoczesny kanał dystrybucji. w ten sposób rozwija się nowy scenariusz dla systemu bankowości . kompleksowe usługi. Świecka. za: Ibidem . Najprostszy model procesu komunikacji kanał komunikacji BANK FIRMA komunikat nadawca komunikatu odbiorca komunikatu Źródło: opracowanie własne 3 4 bricks and mortar to tradycyjna dystrybucja usług bankowych z siecią stacjonarnych oddziałów. wobec wyzwań nowej ery. a tradycyjny gracz – model banku bricks&mortar3. mają szansę być nie tylko obserwatorami. pod jej pojęciem kryją się róŜne jej odmiany. czasowych oraz instytucjonalnych.1. którego widzowie . rozwinęła się całkiem nowa scena gospodarki rynek elektroniczny. E-banking. Bankowość elektroniczna. redefinicja modelu banku. od których przybliŜenia naleŜy zacząć rozwaŜania nad rozwojem tego ogniwa bankowości. w zaleŜności od przyjętego punktu widzenia. za: B. Schemat 1. pozbawionej ograniczeń przestrzennych. 1. czyli połączenie kanałów elektronicznych z siecią oddziałów stacjonarnych.Rozdział 1 Bankowość elektroniczna i formy jej realizacji W dobie rozkwitu nowoczesnych technologii. Definicja bankowości elektronicznej i jej zakres Bank. świadcząc swoje usługi finansowe określonym odbiorcom tych usług – przedsiębiorstwom. Warszawa 2004. ale aktywnymi uczestnikami. Na scenie tej. obok zmian otoczenia konkurencyjnego działania banków. 13 bricks and cliks to multikanałowa dystrybucja usług bankowych. s.

7 Ibidem. magnetycznych. znajdującym się z dala od siedziby banku.5 Wszystkie usługi. więc takie rozwiązania biznesowe i technologiczne.Komunikat (np. Materiały konferencyjne. WyŜsza Szkoła Ekonomiczno-Informatyczna w Warszawie. przy minimalnym udziale człowieka. związany z bezpośrednią.driven. s. Chmielarz. oznacza.6 E-banking polega na umoŜliwieniu klientowi dostępu do jego rachunku za pośrednictwem komputera (bądź innego urządzenia elektronicznego.10 Brak obiegu mediów papierowych. ujawnia się rola elektronicznej bankowości w usprawnianiu i przyspieszaniu obiegu pieniądza bezgotówkowego w tradycyjnych i nowoczesnych systemach rozliczeń międzybankowych oraz na styku klient-bank. przy świadczeniu których kontakt między bankiem a klientem odbywa się drogą elektroniczną.cit. czyli to. Uniwersytet Szczeciński. Są to. op. Ibidem.pl/bankowosc/bankowosc_cotojest. Elektroniczna obsługa klienta oznacza włączenie go jako pełnoprawnego uŜytkownika do skomputeryzowanego systemu bankowego. Jurkowski. np. zostaje zastąpiony przez telefoniczną bądź elektroniczną łączność. Materiały i studia. Warszawa 1999. fizyczną obecnością klienta w banku. realizowana komputerowo wymiana standardowo sformatowanych dokumentów. s. lecz sam klient w punkcie wywołania. w: Bank. czy telefonu) i łącza telekomunikacyjnego (np. Multichanneling.01. 7 W.12 Przesyłane między róŜnymi systemami komputerowymi (lub innymi systemami wykorzystywanymi do obsługi elektronicznej klienta) dokumenty w formie zapisu 5 6 7 8 9 10 11 12 P.rbe. s. Zeszyt nr 125. to element technologii EDI (Electronic Data Interchange) czyli Elektronicznej Wymiany Danych. nazywane są bankowością elektroniczną. EDI definiowana jest jako elektroniczna. s. elektronicznych i teletransmisji. 59 8 . NBP. które umoŜliwiają interakcję banku i jego klientów przy uŜyciu urządzeń technicznych. pozwalających na obrót pienięŜny bez nośnika papierowego. Warszawa 2001. Jurkowski. Szczecin 2001 A. Ryznar. Cechą charakterystyczną interakcji pomiędzy bankiem a klientem jest atrybut customer.8 Bankowość elektroniczna jest oparta na pieniądzu elektronicznym zdefiniowanym jako zespół środków techniczno-informatycznych. 8 http://www.2005) Z. Ŝe nie pracownik banku (dysponent. s.9 w takim ujęciu. bankomatu. w: Ekonomiczne aspekty globalizacji informacji. przy jednoczesnym zintegrowaniu takiego kanału wymiany usług i informacji w strukturze organizacyjnej i technologicznej banku. jako istota e-bankowości. Ŝe w systemie takim zarówno komunikacja wewnętrzna banku pomiędzy jego elementami organizacyjnymi oraz systemami wdroŜonymi do jego obsługi.html (20. na której oparte jest funkcjonowanie bankowości elektronicznej. POS. jak i komunikacja ze środowiskiem odbywa się za pomocą teletransmisji. Bankowość elektroniczna. 2003 nr 7-8. Coraz częściej tradycyjny sposób komunikowania się. przekazujących dane kanałami elektronicznymi. Mrowiec. czyli środkiem komunikowania się. oferta świadczenia określonej usługi) powinien zostać przekazany od nadawcy do odbiorcy (potencjalnego klienta) odpowiednim kanałem. kasjer czy doradca) inicjuje operację w systemie. Rola i znaczenie technologii teleinformatycznych na rynku usług bankowych. 59 A. czyli wielokanałowość. a wszelkie dane przechowywane i przetwarzane są w bazach danych informatycznego systemu wspomagającego zarządzanie bankiem. Systemy elektronicznej bankowości i cyfrowej płatności.11 Przesyłanie komunikatów w formie elektronicznej za pomocą teletransmisji. w dowolnym miejscu i czasie dogodnym dla konsumenta. linii telefonicznej)7 bez konieczności odwiedzania oddziału.

wynikają przede wszystkim z jej istoty . którego nie widać.13 1. są odpowiednikami dokumentów bankowych. róŜniących się stopniem zaawansowania technologicznego.Balcerzak. w: Funkcjonowanie współczesnego banku. uprzednio zdefiniowane rachunki. 9 Ibidem.cit. występujących do tej pory jedynie w formie papierowej. • płaszczyzna zastosowania – kontakt klienta z bankiem.na rachunki własne banku. 8 T. przy czym dostęp do usług moŜe mieć charakter pasywny.osobę korzystająca z danej usługi.14 • ograniczenie liczby dokumentów papierowych do niezbędnego minimum. Elektroniczne komunikaty wysyłane z komputera (lub innego elektronicznego urządzenia) są zrozumiałe dla komputera odbiorcy. Maderak. 13 14 15 16 17 A. jako: • Point of Information . • automatyzacja procesów realizacji i przetwarzania zleceń oraz elektronicznego obiegu informacji. • Point of Contact . Obecnie najpopularniejszym.elektronicznego. A. są więc instrumentami marketingu i wspierania sprzedaŜy. odróŜniające ten rodzaj świadczenia usług bankowych od formy tradycyjnej.2.umoŜliwiające dostęp do wszelkich informacji o koncie. Jurkowski. s. s. Bankowość elektroniczna w działalności banku komercyjnego. • wysoki poziom standaryzacji usług.obejmujące komunikację z bankiem i przekaz informacji. Commerce and Transport). o zewnętrzne . • krótkotrwała obsługa klientów. w: Bank. dzięki istnieniu i wykorzystaniu ogólnie uznanych standardów transmisji danych. s. Poznań 2004. w których uznawany jest inny rachunek klienta. Krymarys. a takŜe dyspozycje na stałe. Są one stosowane w bankowości w formach. półaktywny bądź aktywny (schemat 2). • obrót bezgotówkowy. Ze względu na wymienione wyŜej róŜne poziomy dostępu do usług bankowych operacje dokonywane przez kanały elektroniczne moŜna podzielić na kilka grup: 17 • operacje niefinansowe . s. są to wszystkie transakcje. red. A Janc. 23 9 . op.15 Przedstawione cechy e-bankowości. s.w roli narzędzi zamieszczania i przekazywania informacji. • Point of Sale .w roli narzędzi dialogu między klientami i pracownikami banku. Bank. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. • inicjowanie operacji przez klienta .czyli kontaktu pomiędzy bankiem a klientem drogą elektroniczną. • operacje aktywne: o wewnętrzne . G. Cechy i formy świadczenia usług bankowości elektronicznej PowyŜsze rozumienie pojęcia bankowości elektronicznej określa charakterystyczne cechy tego rodzaju bankowości: • integralna część banku (bankowości). 103-104 Ibidem.wszystkie transakcje uznające rachunki obce. Chojecki. 105-106 K. Decyduje o tym aktywne i twórcze wykorzystywanie stwarzanych przez nie moŜliwości. • operacje pasywne . • stosowanie elektroniki. Sam jednak fakt świadczenia usług za pośrednictwem elektronicznych kanałów dystrybucji nie rozstrzyga jeszcze o ich odrębności. 2003 nr 10. Kotliński.jako kanały dystrybucji usług bankowych16. na świecie standardem jest EDIFACT (Electronic Data Interchange For Administration.

przekazywanie zleceń w zakresie obrotu czekowego.3. Podstawy bankowości. likwidowanie rachunków. ale tylko pomiędzy własnymi rachunkami tym samym banku. Systemy bankowości elektronicznej ze względu na sposób dostępu klienta do usług Dostęp pasywny umoŜliwia jedynie wgląd do konta bankowego (np. poprzez który ma miejsce wysłanie.serwer. oferta usług umoŜliwia dostęp bierny. Warszawa 2003. • systemy on-line (konta internetowe) . czyli dodatkowego ogniwa. w: VII Forum bankowości elektronicznej. s. takŜe w obrocie zagranicznym. obrotów. Przedmiotem oferty banku są wszelkiego rodzaju usługi. ma miejsce dystrybucja pośrednia (schemat 3). Grzywacz. tj.dzięki którym ma miejsce bezpośredni kontakt z systemem transakcyjnym .. 9 10 . Polskie banki w przeddzień integracji z Unią Europejską. odnosi się to do zdecydowanej większości produktów. Warszawa 2004. s. W polityce dystrybucji produktów banku wykorzystuje się bezpośrednie kanały: klasyczne i nowoczesne oraz kanały pośrednie. obracanie papierami wartościowymi. Difin. 18 T. nie jest moŜliwe wykonywanie Ŝadnych operacji Dostęp półaktywny polega na moŜliwości dokonywania operacji bankowych.Schemat 2. a ich dotarcie do klienta wymaga odpowiedniego kanału dystrybucji. aktualnych notowaniach na giełdzie itp. 73-74 Ze względu na funkcjonalność wyróŜnia się dwa podstawowe rodzaje systemów e-banking’u: 18 • systemy off-line (modemowe) . Kulisiewicz. wzbogacony o dodatkowe opcje np. śledzenia sald. Kiedy następuje włączenie instytucji niebankowych do pośredniczenia między bankiem a jego klientem. zakładanie lokaty Dostęp aktywny umoŜliwia składanie zleceń stałych i okresowych. Bankowość elektroniczna jako kanał dystrybucji usług bankowych Wspomniany model interakcji pomiędzy bankiem a klientem opiera komunikację na odpowiednim systemie łączności. 1. Istotą kanałów bezpośrednich jest istnienie tylko dwóch ogniw w procesie komunikacji. Materiały konferencyjne.przeznaczone głównie dla uŜytkowników indywidualnych i mikrofirm (zwłaszcza firm jednoosobowych. praca w trybie klient. banku i klienta. niekiedy na aktywne zarządzanie finansowe i walutami Źródło: opracowanie własne na postawie: J. odbiór oferty oraz ewentualne jej wykorzystanie. historii operacji) i otrzymywanie informacji od banku o kursach walut. dla większych uŜytkowników instytucjonalnych. Centrum Promocji Informatyki.przeznaczone głównie do transakcji masowych. osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą).

19 19 T. Branta. zlecenia płatnicze. Kotliński. Kanały dystrybucji produktów banku Kanały dystrybucji produktów banku Dystrybucja bezpośrednia face. 103-104 11 . Grzegorczyk.to face Dystrybucja bezpośrednia remote banking self banking phone banking mobile bankig home banking Internet bankig Dystrybucja pośrednia Dystrybucja scentralizowana Dystrybucja zdecentralizowana w oddziałac SprzedaŜ przez pocztę Agencje sprzedaŜy ratalnej. Wszelkie operacje mają więc charakter bezkontaktowy i są realizowane zdalnie w dowolnym miejscu i czasie. wykorzystująca placówkę banku. dealerzy samochodów Źródło: W. Z marketingowego punktu widzenia bowiem usługi bankowości elektronicznej moŜna traktować jako nową jakość. Marketing bankowy. bez konieczności odwiedzania oddziału. jako główne miejsce kontaktu z bankiem. s. Ŝe choć treść usług bankowych pozostaje niezmienna.cit.Schemat 3. W powyŜszym ujęciu komunikacji. mieszczące się w tzw. wyłania się rola bankowości elektronicznej jako nowoczesnego kanału dystrybucji usług bankowych. Wówczas to. pracownicy banku są zastępowani przez maszyny i systemy informatyczne. definicji bankowości tradycyjnej wyłania się jego nowoczesność. 169 SprzedaŜ produktów bankowych poprzez kanały klasyczne opiera się na bezpośrednim kontakcie klienta z oddziałem (face to face). Umotywowane jest to tym. Takie oferowanie usług to dystrybucja stacjonarna. a więc pracownikami banku. tj. Bezkontaktowa forma realizacji usług jest jednoznaczna z określeniem odpowiednim e-bankowości. G. innych niŜ tradycyjne. przegląd dokonanych operacji. s. czy sterowanie płynnością finansową na odległość. to jednak ich cechy dodatkowe. Z przeciwstawienia definicji elektronicznego kanału dystrybucji. E-banking jednakŜe ze swej istoty stanowi innowację.Łódź 2004. na styku bank-klient. Bydgoszcz. metod ich świadczenia i promocji. przy sprzedaŜy produktów. remote banking i oznacza przeprowadzanie operacji takich jak np. kontrolowanie stanu rachunków.op. Daje to moŜliwość stosowania. są juŜ odmienne. Chojecki. usłudze oczekiwanej.

małe 20 21 B. op. wszechobecnego kanału elektronicznego nie wypełnia miejsca tradycyjnej interakcji konsultanta bankowego i klienta.3.swego rodzaju sercem . 12 Ibidem. 2003 nr 5. Ŝe to właśnie elektroniczne kanały dystrybucji mają szansę w niedalekiej przyszłości stać się podstawowymi formami dokonywania operacji bankowych. Świecka. multimedialnego. s. róŜnorodności realizowanych operacji. dostępu o moŜliwie dowolnej porze. zapewnia poszukiwany.22 Aby jednak sprostać wyzwaniom współczesności. op.cit. w: Bank.20 Z jednej strony spełnia ona oczekiwania klienta co do kompleksowej i pochłaniającej jak najmniej czasu obsługi. szerokiego zakresu informacji. z obserwacji wynika. O jego unikalności decyduje przede wszystkim efektywność w procesie budowania relacji. Stacjonarny punkt obsługi jest ciągle najtrafniejszym wyrazem . polegającej dotąd głównie na świadczeniu usług bankowych. Modele dystrybucji usług bankowych Ze względu na rozwój i stosowanie róŜnych kanałów dystrybucji usług bankowych moŜna wyróŜnić odmienne modele tej dystrybucji (schemat 4). 22 12 .1. na doradczą.. 14-15 22 A. s.cit. uniwersalnych banków) a nowe.. MoŜna jednak zauwaŜyć. iŜ coraz większe zainteresowanie wzbudza forma dystrybucji multikanałowej (multichanneling). niezawodności. 13 Nie ulega wątpliwości. odchodzi się od formy tzw. Modele dystrybucji usług bankowych Modele dystrybucji usług bankowych Dystrybucja stacjonarna bricks&mortar Dystrybucja wielokanałowa bricks&clicks Wykorzystanie stacjonarnych i elektronicznych form kontaktu z bankiem BA NK Dystrybucja elektroniczna clicks only Świadczenie usług poprzez wirtualne oddziały nie posiadające oddziałów stacjonarnych Sieć oddziałów i filii BA NK Źródło: B. Kowalczyk. Oddziały z przyszłości. Przewiduje się. Schemat 4. świątyń bankowości (duŜych. s. nowoczesności. z drugiej zaś.21 Komunikacja za pomocą niezwykle interaktywnego. Świecka. iŜ rosnący udział w rynku narzędzi bankowości elektronicznej doprowadzi do zmiany funkcji tradycyjnej placówki. wymagających zaawansowanego doradztwa. bezpośredni kontakt klienta z pracownikami banku. zwłaszcza emocjonalnej z nabywcą oraz zarządzanie sprzedaŜą usług złoŜonych. charakteryzująca się połączeniem kanałów elektronicznych z siecią oddziałów stacjonarnych. s. Ŝe pozycja modelu bricks&mortar jest wciąŜ bardzo mocna i jeszcze przez długi czas sytuacja ta nie ulegnie radykalnej zmianie.1. co daje moŜliwość korzystania z usług bankowych w najbardziej dogodnej dla klienta formie. Nic nie wskazuje jednak na to.bankowości. by wszystkie banki zostały zastąpione przez wirtualne oddziały.

Mają przytulne wnętrza. przy okazji przechodzenia obok banku klient wybierze oddział.cit. przy wykorzystaniu szeregu nowoczesnych urządzeń przyspieszających obsługę klienta. jeśli nie ma w nim kolejek. s. lecz Ŝe funkcjonują one we wzajemnym powiązaniu informacyjnym i technicznym. Wykorzystywane są przez klientów jako informator i urządzenie płatnicze.pl/en/index. Operacyjne konsekwencje rozwoju nowych metod dystrybucji usług bankowych. 77 25 Z. niezrozumiałych procedur. Wymaga to zbudowania tzw. s.). czytnik kart płatniczych oraz ewentualnie wideofon. A. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. w: Zatrudnienie w sektorze bankowym. dworcach kolejowych czy miejscach turystycznych. poczty elektronicznej i komunikacji za pomocą technologii SMS (Short Message Service). nowocześnie i szybko. L. jaki w daje chwili jest najwygodniejszy (np. Ryznar.2005) oraz Z. a co najwaŜniejsze obsługują kompleksowo. Kotliński. urzędach podatkowych.phtml (20.com.23 Mc-banki są budowane i tworzone tak. Janc. Ŝe bank oferuje klientom kilka kanałów dystrybucyjnych. lotniskach. czyli zestawy obejmujące zwykle komputer.24 Ciekawym rozwiązaniem są równieŜ kioski multimedialne.elektronizowane placówki bankowe są budowane tak. Proces tworzenia sieci standaryzowanych placówek świadczących jednolite usługi bankowe. ekran dotykowy (touch screen). Ryznar. Technologia ta umoŜliwia wówczas klientowi wybór Ŝądanego produktu przez taki kanał dystrybucji. 58 13 . Zygmunt. aby maksymalnie ułatwić i usprawnić obsługę klienta. s. masowego klienta to makdonaldyzacja banków. Kioski takie są stosowane w miejscach publicznych. s. Poznań 2002. przechodząc obok bankomatu wpłaca gotówkę na lokatę itd. Funkcjonowanie contact center wielokanałowej bankowości platforma komunikacyjna Oddziały wirtualne banku FIRMA W AP BANK EFT-POS Partnerzy i agenci KIOSKI @ centralna baza danych Oddziały stacjonarne banku Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://www. aby konieczność odwiedzania placówek skrócić do niezbędnego minimum i aby krótki w niej pobyt nie kojarzył się klientowi z koszmarem kolejek. red. Dają moŜliwość dostępu internetowego.cit. dla pozyskania tzw. Ponadto zawierać mogą mapy z lokalizacją oddziałów i bankomatów. a więc supermarketach. 60 26 Ibidem. art. symptomy nowej ery. s. Ŝywą kolorystykę.ccp.25 Wielokanałowość nie oznacza tylko tego. 76-77 24 Ibidem. art.02. a w pociągu zastrzega poprzez telefon komórkowy czeki i karty kredytowe. po godzinach pracy banku składa zlecenie przelewu poprzez Internet. centrum kontaktowego (contact center) umoŜliwiającego jednorodną technikę komunikacji z klientem niezaleŜnie od kanału (schemat 5). 59 23 G. przepisów i instrukcji bankowych.26 Schemat 5. drukarkę..

3.cit. Narzędzia bankowości elektronicznej @ home banking Internet banking WAP mobile banking EFT-POS EFT-POS phone banking self banking Źródło: opracowanie własne Bankowość samoobsługowa to nic innego jak najstarsza usługa bankowości elektronicznej. Elektroniczne terminale EFT-POS (Electronic Funds Transfer. sprawdzenie stanu i ograniczeń jego konta. czyli centrum telefonicznej obsługi klienta.bankowość samoobsługową (w tym bankomaty. po czym z rachunku odpisywana jest wydana kwota. op. Narzędzia bankowości elektronicznej E-bankowość jako elektroniczny kanał dystrybucji wykorzystuje następujące narzędzia umoŜliwiające korzystanie z usług bankowych (schemat 6): • self-banking. EFT-POS – elektroniczne terminale POS. Dzięki modemowi przeprowadzana jest identyfikacja klienta. • home-banking. Schemat 6. pozwalające na dokonywanie zakupów w przedsiębiorstwie handlowym lub usługowym i dokonywanie płatności za jej pomocą. Chmielarz.bankowość mobilną. s. Pierwszy polega na utworzeniu call-center. z systemami bankowymi. • phone-banking .2. prostych czynności z zakresu dotychczasowej.Point of Sale) to urządzenia słuŜące do korzystania z informacji zawartych na karcie płatniczej.27 Istotą phone-banking’u z kolei jest zlecanie realizacji określonych operacji za pomocą teleserwisu. karty płatnicze). Jest to metoda znacznie mniej elektroniczna. • mobile-banking . wyposaŜonego w modem.1. Jest to połączenie terminala POS. 12 14 . kasowej obsługi klienta.bankowość internetową. MoŜe to mieć miejsce na dwa sposoby. a tym samym znacznie mniej zautomatyzowana niŜ 27 W. w którym zatrudnieni są operatorzy przyjmujący i wykonujący zlecenia klientów. realizowana bez pośrednictwa pracownika banku poprzez bankomaty – zautomatyzowane maszyny kasjerskie. Bankomaty to urządzenia powszechnie znane i wszechobecne. coraz częściej wykorzystywane są do innych.bankowość telefoniczną. • Internet-banking . SłuŜą przede wszystkim do podejmowania przez klienta gotówki z rachunku za pomocą karty płatniczej.

jak i rezultatem działań banków podejmowanych w obliczu pojawiających się. wówczas sprzęŜony z systemem informatycznym operator przeprowadza klienta przez kolejne etapy procesu. które nastąpiły w bankowości w ostatnich kilkunastu latach. op.jakikolwiek inny rodzaj e-bankowości. Przemiany. telefonów komórkowych. 28 29 A. 164 15 . zarówno zmian w otoczeniu zewnętrznym banków. w odróŜnieniu od home-banking’u nie istnieje potrzeba instalacji specjalnego oprogramowania. a takŜe coraz powszechniejsza obecność telefonów komórkowych w Ŝyciu przeciętnych klientów przesądza o coraz większym znaczeniu tego narzędzia e-banking’u. 13-14 30 W. wyposaŜonego w odpowiednie oprogramowanie. są wynikiem oddziaływania wielu róŜnorodnych.cit. s. Rozpoczyna je wyczerpująca charakterystyka poszczególnych kanałów e-bankowości przedstawiona w rozdziale drugim. jest to system elektronicznej obsługi klienta umoŜliwiający przeprowadzanie operacji bankowych przy uŜyciu komputera osobistego. Drugi sposób to automatyczna obsługa telefonów klientów. Odnosi się to najczęściej do zarządzania gotówką. Udostępniony program obsługi elektronicznej dotyczy przede wszystkim moŜliwości współpracy z systemem finansowo-księgowym klienta. JednakŜe warunkiem korzystania z tej opcji jest posiadanie przez klienta telefonu z wybieraniem tonowym. RozwaŜania nad powyŜszym zostały zaprezentowane w dalszej części pracy. płatności krajowych i zagranicznych. zarówno zagroŜeń jak i szans. 13 Ibidem. jak laptopów podłączonych do sieci Internet czy urządzeń typu PDA (Personal Data Assistant) np. z której korzystanie równieŜ wymaga posiadania komputera osobistego. Do przeprowadzania operacji on-line poprzez witrynę internetową banku. jak równieŜ call-center . czyli kontakcie z bankiem za pomocą krótkich wiadomości tekstowych wysyłanych z telefonu komórkowego. s. Home-banking. komputerów kieszonkowych czy elektronicznych organizerów. op. oferuje stosunkowo najszybszy i najprostszy dostęp klienta do jego rachunku. za pośrednictwem linii telefonicznej i modemu.29 Mylnie kojarzony z bankowością telefoniczną. mobile-banking w rzeczywistości opiera się na wykorzystaniu takŜe innych urządzeń przenośnych. a dla banku jest doskonałym środkiem dla realizacji działań promocyjnych ze względu na swą multimedialność i interaktywność. wystarczy standardowa przeglądarka WWW. Jako jedna z najmłodszych form kontaktów klienta z bankiem i sprzedaŜy usług bankowych.28 Nie wyklucza kontaktu z pracownikiem banku i moŜe być tak samo pracochłonna jak obsługa klienta w oddziale. a klient wybiera kolejne opcje korzystając z klawiatury telefonu. odpowiedź na wyzwania stawiane mu przez rozwijający się światowy rynek finansowy.30 W przypadku bankowości internetowej. s. ze względu na wykorzystywanie jako medium komunikacji m. realizacja operacji jest moŜliwa dzięki podłączeniu do sieci Internet. protokole WAP (Wireless Application Protocol) umoŜliwiającym dostęp do Internetu urządzeniom przenośnym. Prostota uŜytkowania i jej niskie koszty.31 Zaprezentowany powyŜej szeroki wachlarz narzędzi elektronicznego kanału dystrybucji to wyznacznik nowoczesności współczesnego banku. Grzegorczyk. Funkcjonowanie m-banking’u opiera się głównie na technologiach: SMS (Short Message Service). s. MMS (Multimedia Message Service) – za pomocą wiadomości multimedialnych.funkcjonującym na zasadach podobnych do bankowości telefonicznej. Jurkowski.cit. wzajemnie powiązanych i warunkujących się czynników. jako najstarsza komputerowa forma kontaktu z bankiem. 161-162 31 Ibidem.in.

16 .

obaw o bezpieczeństwo i niedostatki infrastrukturalne kanałów e-banking’u. 3 . Osoba pragnąca skorzystać z nowego kanału dystrybucji musiała zgłosić się do banku po bloczek kart i specjalny kod identyfikacyjny. elektronicznych usług bankowych stają się miarą prestiŜu banku i jego dbałości o klienta. jak samych narzędzi e-banking’u. wydruk jego historii. s. zmiany numeru PIN na karcie bankomatowej. Bankomaty umoŜliwiają posiadaczom kart płatniczych wykonywanie operacji: • gotówkowych – wypłaty pieniędzy. Oferowane więc róŜnorodne kanały dystrybucji nowoczesnych. które niniejszy rozdział charakteryzuje. Jego pomysłodawcą był John Shepard-Barron. art. wydruk i realizacja czeków oraz zapoznawanie się z informacjami banku. 32 W. umoŜliwiającej dokonywanie szerokiego wachlarza transakcji. dla którego impulsem była chęć dostępu do pieniędzy poza godzinami pracy banku.cit.32 Pierwsza na świecie maszyna do wydawania pieniędzy została zainstalowana przez Barclays Bank w podlondyńskiej dzielnicy Enfiled w 1967 roku. Początkowo bankomaty akceptowały specjalne perforowane karty i wydawały jednofuntowe banknoty. Ich rodzaje przedstawia schemat 7. bez ograniczeń czasowych i terytorialnych. • bezgotówkowych – sprawdzanie bieŜącego salda rachunku. Nieuświadomiona potrzeba korzystania z nowoczesnych usług bankowych.33 Bankomaty ewoluowały od prostych urządzeń słuŜących wyłącznie do wypłaty gotówki (Cash Dispenser) do wieloczynnościowych maszyn w pełni zastępujących kasjerów .Rozdział 2 Kanały dystrybucji i narzędzia bankowości elektronicznej Usługi bankowości elektronicznej są dziś powszechne nie tylko ze względu na dynamiczny rozwój technologii teleinformatycznej. Wyzwanie pokonania przez banki dwóch podstawowych barier. Pluskota. WyŜsza Szkoła Ekonomiczno-Informatyczna w Warszawie. 36 33 P. zmienia się dziś w jego sprecyzowane wymagania. Warszawa 1999. składanie depozytów. realizowana bez pośrednictwa pracownika banku poprzez bankowe wolnostojące urządzenia. Systemy elektronicznej bankowości i cyfrowej płatności. Chmielarz. A wyzwań w tej dziedzinie jest tak wiele.1.ATM-ów (Automated Teller Machine). otwieranie lokat. tj. dokonywanie przelewów. 2. s. mają tym bardziej zachęcić klienta do aktywnego włączenia się do systemu bankowego. Self banking Bankowość samoobsługowa to najstarsza usługa bankowości elektronicznej. czyli bankomaty.

Sposób usytuowania przezścienne Maszyny. w tego typu komunikacji istnieje moŜliwość wypłaty pieniędzy zastrzeŜoną kartą. art. odczyt danych wprowadzonych przez posiadacza karty. Szczecin 2001s. równieŜ jako urządzenia wolnostojące. off-line Źródło: P. Materiały konferencyjne. kolejne czynności na swoim ekranie. • czytnik paska magnetycznego. Tryb komunikacji z systemem stand alone Zainstalowany w sposób uniemoŜliwiający bezpośrednie połączenie z systemem banku.cit. wymiana i aktualizacja danych odbywa się poprzez wymianę dyskietki w stacji dysków komputera sterującego urządzeniem. pozostała część usytuowana jest wewnątrz budynku. gdyŜ klient ma całodobowy wgląd w swój rachunek. gdyŜ aktualizacja danych odbywa się raz dziennie. Tego typu bankomaty umoŜliwiają dokonywanie wielu transakcji (nie tylko wypłata gotówki). Tego typu urządzenia posiadają określone dzienne limity wypłat ze względów bezpieczeństwa. • drukarka dziennika operacji. Uniwersytet Szczeciński. • drukarka wyciągów. zewnętrzne Instalowane są poza pomieszczeniami. Oprogramowanie mikrokomputera zapewnia odczyt danych z karty bankowej wprowadzonej do bankomatu. Komunikacja ma miejsce np. • urządzenie do wypłacenia pieniędzy ze skarbca wbudowanego w bankomat. raz na dobę. bankomaty zewnętrzne mogą być równieŜ instalowane w sposób umoŜliwiający korzystanie z nich kierowcom bez wysiadania z samochodu. KaŜdy z typów bankomatów objaśnia wszystkie. w zaleŜności od trybu pracy bankomatu oprogramowanie realizuje te funkcje samodzielnie albo przekazuje dane odczytane z karty do zarządzającego nim komputera. sprawdzenie ich poprawności oraz realizację jego poleceń. Bankowość elektroniczna i jej wpływ na dostępność produktów bankowych. Pluskota. Rodzaje bankomatów wewnętrzne Umieszczane wewnątrz pomieszczeń. 4-5 Podstawowymi elementami składowymi bankomatu są: • personalny komputer z klasycznym systemem operacyjnym. których panel sterowania znajduje na zewnątrz. chroniące przed naduŜyciami (realizacja kart na których nie ma pokrycia). w: Ekonomiczne aspekty globalizacji informacji. .Schemat 7. wyposaŜone w potęŜne pancerze chroniące przed włamaniami oraz urządzenia klimatyzacyjne. proponuje 18 on-line Komunikacja z systemem banku utrzymywana jest non stop. Zasady posługiwania się bankomatem są stosunkowo proste..

Przekazanie karty sprzedawcy Źródło: W. Continuo. Garczyński.Chmielarz. w: E-commerce. Wrocław 2000. 41 D. s. 29 34 35 W.cit. następnie autoryzowana oraz drukowane jest potwierdzenie autoryzacji. konto klienta jest obciąŜone kwotą transakcji (schemat 8). Otrzymanie przez uŜytkownika karty zestawienia dokonanych transakcji SAM 7.moŜliwości rozwoju. Schemat 8. Wysłanie zapytania autoryzacyjnego SKLEP 5. Handel Internetowy. 34 POS-y integrują systemy informatyczne banków z inteligentnymi kasami sektora handlowego. s. Przy ich pomocy karta jest odczytywana. s.Point of Sale) to specjalistyczne urządzenia słuŜące do korzystania z informacji zawartych na karcie płatniczej. Odpowiedź 3 3. Elektroniczne terminale POS (Electronic Funds Transfer ..wybranie kwot do wypłaty lub pozwala wprowadzić inną kwotę. Zapewnienia to większe bezpieczeństwo dokonywanych transakcji przy jednoczesnym usprawnieniu obsługi klienta i ułatwieniu pracy punktu akceptującego karty. Przebieg procesu autoryzacyjnego ORGANIZACJ A PłATNICZA 4. w momencie zapłaty przez klienta za towar lub usługę za pomocą karty płatniczej sprzedawca dzięki terminalowi POS nawiązuje kontakt z bankiem – wystawcą karty.ObciąŜenie kont bankowych 4 BANK BANK OBSŁUGUJĄCY 2. Wiele z nich moŜe pracować w róŜnych wersjach językowych. Chmielarz.35 Elektroniczne terminale działają w systemie on-line. op. Bankowość elektroniczna w Polsce. Po identyfikacji klienta i sprawdzeniu. 65 19 .. op. czy transakcja moŜe zostać zatwierdzona (czy klient ma wystarczające środki na rachunku). przez co sprawdzanie karty jest dokonywane w czasie rzeczywistym. Wystąpienie o autoryzację do organizacji płatniczej 8. Otrzymanie opłaconego towaru 1. Potwierdzenie autoryzacyjne BANK WYSTAWCA 9.Przekazanie dowodów dokonania transakcji BANK 6.cit.

op. gdy okazało się Ŝe nie moŜe zapłacić za obiad w restauracji. Chmielarz. John C.2004) 20 . iŜ do korzystania z usług bankowości samoobsługowej czy terminalowej konieczna jest karta płatnicza.2004) 36 37 W. 2. zgodnie z przytoczoną wyŜej definicją. Coraz powszechniejsze posługiwanie się tzw. opracował zasady funkcjonowania tego nowego produktu bankowegokarty. Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://www.htm (15.36 Genezę upowszechnienia się kart płatniczych obrazuje schemat 9. W 1946 r. opierając go na kredycie konsumpcyjnym Pierwsza plastikowa karta kredytowa została wydana w 1950 r. Za oficjalną datę powstania karty płatniczej podaje się rok 1917. rozwój i budowa bankowych kart płatniczych Bankowa karta płatnicza definiowana jest na ogół jako elektroniczny. jakie funkcje posiadała karta oraz jaki był jej sposób rozliczania transakcji. niezaleŜnie od tego.pl/historia-kart. Pojęcie. Anegdota mówi. pracownik Flatbush National Bank of Brooklyn..2. na której podano tylko dane klienta korzystającego z kredytu firmy oraz jego podpis. ułatwiający dostęp do środków finansowych zgromadzonych na koncie.pl/info/rodzaje/platnicz.2.2. którego próbę syntezy podejmuje poniŜsza część pracy.ioo. Geneza kart płatniczych Rodowód kart sięga lat 20 naszego wieku. Ŝe zobowiązuje się do zapłacenia rachunku.cit.06.pojawiły się pierwsze karty kredytowe. plastikowym pieniądzem i postępujący rozwój tej dziedziny bankowości. indywidualny środek płatności. Schemat 9. o charakterze wyłącznie lokalnym. 23 http://www.1.karty. na kartoniku napisał. Stał się on pierwowzorem karty kredytowej. Pojęcie to na stałe weszło zarówno w powszechny jak i oficjalny język bankowy i zastąpiło popularne określenie – karty kredytowe. W latach 20 amerykańskie towarzystwa naftowe oraz wielkie konsorcja handlowe rozpoczęły emisję kart konsumenckich dla swoich stałych klientów. Ŝe wszystko zaczęło się od prośby amerykańskiego dŜentelmena o wpisanie go na listę dłuŜników. Bankowe karty płatnicze Oczywistym jest. obejmują szeroki zakres tematyczny.06. którym kiedyś bardzo często nazywano wszelkie karty. przez Franklin National Bank of New York. Wobec braku takiego zwyczaju. W latach 19461955 do walki o klienta przyłączyły się banki. który zostanie omówiony w dalszej części pracy. Był to zwykły kawałek metalowej blaszki. Wtedy to właśnie amerykańska firma handlowa "Smart and Roebuck" wprowadziła dla swoich klientów pierwszą w świecie kartę kredytową. Biggins. Karty płatnicze w węŜszym znaczeniu to jeden z rodzajów kart bankowych.htm (15.37 W pracy pojęcie karty płatniczej będzie stosowane w szerszym znaczeniu. s.

Karta jest środkiem płatniczym umoŜliwiającym regulowanie płatności w sposób bezgotówkowy. Początkowo była kawałkiem blaszki z wytłoczonymi danymi okaziciela. Dziś, w miarę ich upowszechniania się, karty podlegają daleko idącej standaryzacji pod względem wielkości (jednolite wymiary odpowiadające międzynarodowej normie ISO 7810 - 85,7 x 54,0 mm) oraz surowca (sztuczne tworzywo o warstwowej budowie), z którego są wykonane, a takŜe rozmieszczenia elementów słuŜących do identyfikacji wystawcy i okaziciela.38 Karty wydawane są przez bank we współpracy z jedną z organizacji emitujących karty płatnicze - w międzynarodowym lub polskim systemie płatniczym (tabela 1). Tabela 1. Wybrane systemy kart płatniczych

Organizacja emitująca karty płatnicze Visa International

Standardy oznaczeń poszczególnych systemów • • • • • • • • • karta rozpoczyna się od cyfry 4 logo hologram karta rozpoczyna się od cyfry 5 logo hologram karta rozpoczyna się od liczby 35 logo hologram karta rozpoczyna się od cyfry 3 logo

MasterCard

JCB International

Diners Club international

• •

American Express • logo

Polcard

• • •

karta rozpoczyna się od liczby 59 lub cyfry 6 logo hologram

Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://www.ioo.pl/karty-platnicze.htm (15.06.2004)

38

http://www.ioo.pl/karty-platnicze.htm (15.06.2004)

21

Karta jest własnością wystawcy (system, bank), okazicielowi słuŜy do regulowania płatności na warunkach ustalonych przez wystawcę. Uporządkowanie zasad wydawania kart przez wystawców, doprowadziło do ustalenia standardów oznaczeń kart poszczególnych systemów kart płatniczych.39

2.2.2. Klasyfikacja bankowych kart płatniczych
Na rynku elektronicznych instrumentów płatniczych karty bankowe występują w najróŜniejszych odmianach, wszystkie charakteryzując się wspólnymi elementami przytoczonymi w definicji oraz schemacie ich budowy. Zaprezentowana poniŜej typologia kart, oparta na wszechstronnym wachlarzu kryteriów (schemat 10), ma na celu uporządkowanie terminologiczne oraz wyczerpującą charakterystykę plastikowego pieniądza. Obecnie, stawiając czoła wyzwaniom konkurencyjnym, banki wprowadzają karty wielofunkcyjne, spełniające wiele z wyodrębnionych kryteriów jednocześnie, zacierając tym samym granice przedstawionych podziałów. Jedna karta moŜe być bowiem zarówno magnetyczną, debetową, kredytową, jak i bankomatową. Ta wielokryterialna systematyzacja ma za zadanie przejrzyście określić róŜne odmiany kart z poszczególnych punktów widzenia.

Schemat 10. Klasyfikacja kart bankowych

kryterium klasyfikacji

Funkcja uŜytkowa

rozliczanie karty

budowa karty

posiadacz karty

korzyści

identyfikacyjne

kredytowe

embosowane

podstawowe

masowe

gwarancyjne

debetowe

wirtualne

dodatkowe

złote

płatnicze

obciąŜeniowe

magnetyczne

imienne

platynowe

bankomatowe

przedpłacone

mikroprocesorowe

Źródło: opracowanie własne

39

Ibidem

22

Karty identyfikacyjne (ID Cards) słuŜą do sprawdzenia toŜsamości klienta banku podczas realizowania przez niego operacji w oddziale banku. Karta identyfikacyjna moŜe być zastosowana zamiast albo oprócz tradycyjnych metod identyfikacji posiadacza (sprawdzenie wzoru podpisu, sprawdzenie dokumentu toŜsamości). Zawiera pasek magnetyczny z poufnym numerem PIN, znanym tylko właścicielowi karty, wzór podpisu posiadacza lub oba te elementy naraz. Zastosowanie kart identyfikacyjnych nie tylko upraszcza i skraca proces sprawdzenia toŜsamości klienta w oddziale banku, ale równieŜ, dzięki zastosowaniu kodu PIN, zapewnia większy poziom bezpieczeństwa niŜ tradycyjne metody oparte na porównaniu wzoru podpisu bądź sprawdzeniu dokumentu toŜsamości. Dzięki zastosowaniu kart identyfikacyjnych, bank moŜe w bezpieczny sposób wprowadzić tzw. odmiejscowienie rachunku, czyli umoŜliwić klientom banku dostęp do swoich rachunków w dowolnym oddziale tego banku - co oczywiście jest równieŜ moŜliwe bez zastosowania kart identyfikacyjnych, jednakŜe wówczas bank musi opracować inny sposób umoŜliwiający pełne sprawdzenie toŜsamości klienta, np. przekazywanie w postaci elektronicznej wzoru podpisu. Karty gwarancyjne to odmiana kart identyfikacyjnych wydawanych przez bank do czeków, np. wydawana przez Pekao S.A. do tzw. euroczeków. Realizacja czeku wymaga wówczas przedstawienia karty osobie realizującej czek oraz złoŜenie na czeku podpisu odpowiadającego wzorowi umieszczonemu na karcie. Kartą identyfikacyjną jest praktycznie kaŜda karta bankomatowa i karta płatnicza – posiadają bowiem te elementy, dzięki którym bankomat bądź obsługa punktu handlowo-usługowego dokonują identyfikacji posiadacza karty. Karty płatnicze (Payment Cards) słuŜą do przeprowadzania transakcji bezgotówkowych w punktach handlowo-usługowych. Teoretycznie, nie kaŜda karta płatnicza musi posiadać funkcję umoŜliwiającą wypłatę gotówki z bankomatu lub kasy banku, a z kartą nie musi być związany kod PIN. Bardzo niewiele banków jednak decyduje się na wydawanie kart posiadających wyłącznie same funkcje płatnicze bez funkcji bankomatowych. Zatem praktycznie kaŜda karta płatnicza wydawana przez bank, oprócz funkcji płatniczych, posiada równieŜ wszystkie funkcje karty bankomatowej. Karty bankomatowe (ATM Card lub Cash Card) słuŜą wyłącznie do dokonywania wypłat gotówki oraz innych transakcji, które moŜliwe są do wykonania z uŜyciem bankomatu, np. sprawdzenie stanu rachunku, wydrukowanie historii transakcji, zmiana kodu PIN czy dostęp do funkcji depozytowych w bankomacie. Karta bankomatowa nie posiada Ŝadnych funkcji płatniczych, nie moŜna zatem przy jej uŜyciu wykonać transakcji bezgotówkowej - nawet jeŜeli bankomat udostępnia moŜliwość wykonania takiej transakcji, np. doładowanie konta telefonu komórkowego. PoniewaŜ funkcjonalność kart bankomatowych jest bardzo ograniczona, większość banków nie decyduje się na wydawanie kart bankomatowych. w zamian banki wydają karty płatnicze, które jednocześnie wyposaŜone są w funkcje karty bankomatowej. Karty bankomatowe mogą być wydane jako karty lokalne (czyli akceptowane wyłącznie przez określoną sieć bankomatów jednego lub kilku współpracujących ze sobą banków) bądź mogą być wydane w ramach jednego z międzynarodowych systemów kart bankomatowych (np. PLUS lub Cirrus), wówczas akceptowane są przez wszystkie bankomaty na świecie oznaczone symbolem danego systemu.40 Kartę kredytową (Credit Card) moŜna zdefiniować jako autoryzowaną i akceptowaną kartę płatniczą, za pomocą której moŜna dokonać płatności do wysokości limitu kredytowego określonego przez wydawcę. Płatność uregulowana kartą kredytową
40

http://www.karty.pl/info/rodzaje/index.htm (15.06.2004)

23

Masiota. co oznacza.41 Funkcjonują na zasadzie pay later. Warszawa 1995. zatem przekraczać saldo rachunku bieŜącego posiadacza (schemat 11). który po pewnym czasie dobrej współpracy z bankiem moŜe zostać zwiększony przez bank. Na tej podstawie bank ocenia naszą zdolność kredytową i ustala wysokość limitu kredytowego.43 Schemat 11. s. WiąŜe się to z kosztami obsługi karty i związanego z nią kredytu. Bank moŜe takŜe nie naliczyć Ŝadnych odsetek od kredytu. s. na który będą wpływały nasze wynagrodzenia czy inne dochody. 10% zaciągniętego kredytu). Przyznany przez bank kredyt jest kredytem odnawialnym. jaką posiadacz karty zobowiązany jest do spłaty co miesiąc (moŜe to być np.moŜe. W. Jest to istota karty kredytowej i najwaŜniejsza jej cecha wyróŜniająca ją spośród innych kart płatniczych. np. 48 http://www. 48 24 . zaświadczenie o zarobkach i staŜu pracy wystawione przez naszego pracodawcę. AWA. 27 41 42 J.karty. Kawiatkowski. tak samo jak róŜne mogą być przyznane wysokości limitów nawet dla tej samej osoby w róŜnych bankach. Bankowe karty płatnicze. Elektroniczne instrumenty płatnicze. Posiadacz karty kredytowej moŜe wykonywać transakcje do wysokości przyznanego limitu kredytowego. Zasady spłaty kredytu ustalane są przez kaŜdy bank samodzielnie.s.. Uzyskanie takiej karty nie wiąŜe się z koniecznością otwierania rachunku w banku. Raz w miesiącu bank sumuje wszystkie transakcje i wysyła posiadaczowi karty zbiorcze zestawienie tych transakcji informując jednocześnie o kwocie zaciągniętego kredytu przy uŜyciu karty. jeŜeli został on w całości spłacony w określonym terminie (np.najczęściej są to dokumenty poświadczające wysokość naszych zarobków. Dla nowych klientów bank najczęściej przyznaje podstawowy limit.2004) 43 J. dwóch tygodni od otrzymania miesięcznego zestawienia). Najczęściej bank ustala pewną minimalną kwotę.cit. op. Do wydania karty kredytowej wystarczy złoŜyć wniosek (z reguły zawierający szereg róŜnego rodzaju pytań dotyczących naszej sytuacji finansowej) oraz załączyć dokumenty wymagane przez bank . Funkcjonowanie karty kredytowej zadłuŜenie bieŜące oprocentowanie spłata kredytu zadłuŜenie bieŜące BANK transakcje bieŜące opłaty stałe wpłata do banku spłaty odłoŜone Źrodło: J.htm (15. w którym ubiegamy się o wydanie karty kredytowej. Ŝe kaŜda spłata zadłuŜenia zwiększa dostępny limit do dokonywania dalszych transakcji z uŜyciem karty. które są wyŜsze niŜ koszty zwykłego kredytu. 42 Kredyt przyznawany posiadaczowi karty jest przewaŜnie wyŜej oprocentowany niŜ zwykły kredyt. Bydgoszcz-Poznań 2003. Zasady badania zdolności kredytowej i ustalania wysokości limitu są bardzo róŜne. Oficyna Wydawnicza Branta.pl/info/rodzaje/kredytow.06. Masiota. Do otrzymania karty kredytowej nie musimy posiadać ani otwierać Ŝadnego rachunku w banku.

.pl/info/rodzaje/debetowe. op. s. iŜ ze względów technicznych bank wydaje kartę debetową z określonym limitem wydatków np. jak tylko informacja o transakcji dotrze do banku. op. s. kwota transakcji jest zablokowana na rachunku posiadacza karty i nie moŜna jej wypłacić ani z uŜyciem karty ani teŜ innymi metodami (np. Ŝe rachunek posiadacza karty. 25 25 .. Ŝe kartą debetową moŜemy posługiwać się do wysokości przyznanego limitu. Kartą debetową moŜna realizować transakcje gotówkowe i bezgotówkowe do wysokości środków na rachunku (najczęściej powiększonych o przyznany limit kredytowy bądź debetowy). Okres ten moŜe wynosić zatem od niemalŜe kilku sekund od przeprowadzenia transakcji aŜ do kilku lub nawet kilkunastu dni.2004) 47 W.A. na początku 1993 r. banki blokują równieŜ środki na rachunku posiadacza karty na podstawie tzw. Ŝe od momentu wykonania transakcji aŜ do momentu jej rozliczenia z rachunku. Oznacza to. jednakŜe z ograniczonym limitem. Kawiatkowski. Oznacza to. zostanie obciąŜony przez bank natychmiast. op. sposobu jej rozliczania oraz od systemu informatyczno-księgowego stosowanego przez bank. najczęściej w podziale na transakcje bezgotówkowe i gotówkowe. Oznacza to. np.46 w Polsce tego typu karty były pierwszymi dostępnymi dla klientów indywidualnych.Karta debetowa (Debit Card) to karta płatnicza. Najczęściej jednak banki wydają karty debetowe funkcjonujące w oparciu o stan środków na rachunku. Kartę debetową Visa Classic jako pierwszy wydał Bank Pekao S. który wykonał transakcję z uŜyciem karty debetowej. s. Zdarza się jednak. Okres ten zaleŜy jednak od wielu czynników. W. Chmielarz. Funkcjonowanie karty debetowej obciąŜenie bieŜące lub skumulowane transakcje bieŜące opłaty stałe obciąŜenie rachunku BANK Źródło: J.. Limit moŜe być ustalony przez bank na stałe dla wszystkich kart bądź bank moŜe umoŜliwić posiadaczowi karty określenie własnej wysokości limitu. Aby skrócić ten okres i zwiększyć bezpieczeństwo obrotu kartowego.45 Rozliczenie transakcji wykonanej z uŜyciem karty następuje natychmiast po otrzymaniu przez bank informacji o jej przeprowadzeniu (schemat 12). poprzez wypłatę z kasy banku).06.htm (15.47 Schemat 12. 30 44 45 Ibidem. tygodniowym bądź miesięcznym.karty. 49 W. Funkcjonuje na zasadzie pay now. Chmielarz. s. od tego gdzie była wykonana transakcja. za pomocą której dokonuje się płatności do wysokości salda rachunku bankowego związanego z tą kartą.cit.44 Wydawana jest klientowi w oparciu o istniejący rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy lub a’vista.cit.cit. 24 46 http://www. niezaleŜnie od wysokości środków na rachunku. autoryzacji transakcji. dziennym.

Karty tego typu otrzymuje klient. umoŜliwiającym dokonywanie płatności do wysokości kwoty zgromadzonej w pamięci karty. s. Chmielarz. na który przelewane są dochody klienta.pl/info/rodzaje/charge. który jest znany bankowi. Określonego dnia bank sumuje wszystkie transakcje wykonane z uŜyciem karty i samodzielnie obciąŜa kwotą transakcji rachunek posiadacza karty. 1%) za to. W. op. wówczas limit karty moŜe być powiększony o wysokość linii kredytowej. Rolek. bank nalicza mu bardzo wysokie odsetki. Karty obciąŜeniowe mają tę zaletę.2004) 51 M. czyli odroczenie terminu płatności za nabyte towary i usługi. Zajrzyj do wirtualnego portfela.. 28 PoniewaŜ rozliczenie dokonywane jest na koniec okresu.cit. Karta przedpłacona (Preloaded Card) funkcjonuje na zasadzie pay before.49 Posiadacz karty moŜe w ciągu miesiąca wykonywać transakcje do wysokości przyznanego limitu (niezaleŜnie od kwoty. 66 26 .06.50 Schemat 13. Ŝe jeśli klient posiada umowę debetową w rachunku. Najczęściej w przypadku kart obciąŜeniowych bank nalicza równieŜ pewną prowizję od wszystkich transakcji (w wysokości np.Karta obciąŜeniowa (Charge Card) róŜni się od kart kredytowych swą podstawową cechą.cit.htm (15. w: Bank. iŜ kredytował wydatki posiadacza karty przez okres od momentu ich wykonania aŜ do momentu obciąŜenia rachunku (schemat 13). s.51 48 49 J. Analiza wysokości tych dochodów stanowi podstawę do ustalenia miesięcznych limitów. Masiota. Funkcjonowanie karty obciąŜeniowej prowizja banku za obsługę transakcji zadłuŜenie bieŜące BANK transakcje bieŜące opłaty stałe wpłata do banku Źródło: opracowanie własne na podstawie: J. JeŜeli tego nie uczyni. 2004 nr 4. jaką jest zaciągnięcie kredytu wyłącznie kupieckiego. nie robi debetów i ma względnie stałe wpływy na rachunek. op.. 49-50 W. klient musi zapewnić spłatę dokonanych transakcji teŜ dopiero na koniec okresu. s. do których moŜna dokonywać transakcji gotówkowych i bezgotówkowych.. s. Kawiatkowski.cit. Nazywana jest elektroniczną portmonetką (Electronic Purse) i jest instrumentem przechowującym wartość. 25 50 http://www.48 Funkcjonuje na podstawie rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego. op. do tego czasu stan konta jest nieistotny. jaka znajduje się na jego rachunku).karty.

Ŝe przyjmuje kartę bez pokrycia lub uniewaŜnioną. numer karty. co następuje w specjalnych urządzeniach poprzez wprowadzenie kodu. odciśnięcie na dowodach operacji. który umoŜliwia ich skopiowanie.karty.cit. Karty embosowane to karty z wytłoczonymi danymi (imię.06. Stworzenie globalnego Standardu Common Electronic Purse Specification umoŜliwia korzystanie z elektronicznych portmonetek na całym świecie (wcześniejsze tworzone były w oparciu o róŜne platformy oprogramowania. 66-67 54 http://www. czy sprawdzania przekroczenia stanu rachunku.06. Sprzedawca nie musi obawiać się. SłuŜy on równieŜ do jej odblokowania. lecz niemalŜe fizycznie znajdują się wewnątrz karty zakodowane w postaci odpowiednich jednostek (impulsów).. Rolek. nie znajdują się na Ŝadnym rachunku bankowym. bank zaś nie musi dokonywać autoryzacji.. imprinterów .2004) M. np. op. specjalne urządzenia.mechanicznych powielaczy. art. Visa Cash. jakie moŜemy wydać z uŜyciem tej karty. 26 27 . MoŜliwa jest równieŜ blokada portmonetki. 54 Karty tego typu są od niedawna wydawane przez banki. zasada jej działania oraz wady i zalety są praktycznie takie same jak w przypadku tradycyjnej portmonetki z pieniędzmi. czego wcześniej elektroniczne portmonetki nie posiadały. data waŜności) w taki sposób.karty.55 Porównanie elektronicznej portmonetki oraz tradycyjnej karty płatniczej przedstawia tabela 3. s.Środki. Chmielarz. Chcąc zapłacić taką karta.pl/info/rodzaje/preload. odpowiednio wyposaŜone telefony komórkowe przenosi pieniądze na kartę ze swojego rachunku bankowego.2004) 55 W.htm (15. które zostały zakodowane w jej wnętrzu. za pomocą tzw. Specyfika tego narzędzia ukazuje je z podanym imieniem i nazwiskiem. co zawęŜało ich funkcjonalność).53 Jest to rozwiązanie posiadające zarówno swoje wady jak i zalety (tabela 2). Posiadacz poprzez bankomaty. s. Na świecie funkcjonują róŜne systemy kart przepłaconych. który jest znany posiadaczowi. 52 53 http://www. iŜ utrata karty powoduje najczęściej stratę pieniędzy. Plusem z pewnością jest bardzo duŜe bezpieczeństwo . Środki pienięŜne zgromadzone w elektronicznej portmonetce zostaną przelane i zapisane w terminalu przedsiębiorstwa akceptującego kartę. wystarczy przeciągnąć ja przez licznik.pl/info/rodzaje/preload.korzystając z karty wstępnie opłaconej nie moŜemy przekroczyć stanu środków na rachunku. Transakcja wykonana taką kartą nie musi być akceptowana numerem PIN lub złoŜonym podpisem. 52 Elektroniczne portmonetki emituje bank i wydaje swoim klientom. nazwisko posiadacza.htm (15. Jak zatem widać.cit. Minusem natomiast jest fakt. Wyładowanie karty skutkuje ponownym jej załadowaniem za pomocą wybranej techniki przekazu. nieprzypadkowo karta wstępnie opłacona nazywana jest elektroniczną portmonetką.

bez konieczności autoryzacji. dodatkowe źródło zysków dla banku (opłaty za wydawanie elektronicznych portmonetek lub kaŜdorazowe ładowanie). 66 28 . s. parkometrowej. transakcje realizowane w trybie off-line. Rolek. redukcja kosztów dla banku transakcje bezgotówkowe (powaŜnym kosztem trzymania gotówki w banku jest cała sieć techniczna i jej obsługa) redukcja kosztów dla akceptantów (przyjmujący płatność elektroniczną portmonetką rozlicza się bezgotówkowo . opłacić bilet. przejazd autostradą. Zalety i wady elektronicznej portmonetki Zalety • • wygoda związana z moŜliwością bezgotówkowej zapłaty. mogą być powodem do naduŜyć za pomocą kart skradzionych lub sfałszowanych. moŜna posługiwać się nią do wysokości załadowanych na karcie środków. która obciąŜałaby rachunek bankowy posiadacza. niektóre karty wydawane są bez podanego imienia i nazwiska. art.Tabela 2. transportowania gotówki do banku). nieoprocentowanie środków zgromadzonych w elektronicznej portmonetce od chwili przelania pieniędzy na kartę. ani przy uŜyciu PIN). • • Wady brak moŜliwości odzyskania pieniędzy w przypadku zagubienia lub kradzieŜy. dotarcie do nowych grup klientów. transakcje realizowane w trybie on-line nie zmniejszają niebezpieczeństwa naduŜyć. czy zapłacić za zakupiony towar). która jest nieduŜa ze względów bezpieczeństwa. choć terminal łączy się z wydawcą posiadacz karty nie musi w Ŝaden sposób potwierdzać transakcji (ani podpisem. • • • • • • • • Źródło: opracowanie własne na podstawie: M.ograniczane są koszty przechowywania.. ale do określonej wartościowo kwoty. moŜliwość ponownego załadowania.cit. dodanie nowej usługi do istniejącej karty debetowej lub kredytowej. w odróŜnieniu od kart kredytowych elektroniczna portmonetka nie pozwala na zaciągnięcie kredytu. wielofunkcyjność (posiadacz moŜe uŜyć jej jako karty telefonicznej.

bezgotów ko-we niu zawsze jawność pełne brak Spłata Nośnik informacji takie jak na rachunku banko-wym ograniczona ograniczona do kwoty dziennego limitu ograniczona do kwoty środków na karcie kaŜda transakcja pomniejsza dostępny dzienny limit kaŜda transakcja pomniejsza zawartość środków elektronicznej portmonetki pasek magnetyczny lub mikroprocesor pasek magnetyczny lub mikroprocesor Elektroniczna portmonetka brak ograniczona brak/ jawność pełne. bądź zamówienie towarów ze sklepu wysyłkowego. Karty wirtualne (Virtual Cards) to nowy rodzaj kart płatniczych opracowanych wyłącznie pod kątem dokonywania transakcji bez fizycznego uŜycia karty. Zastosowanie karty wirtualnej nie niesie jednak Ŝadnych dodatkowych rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo sklepu internetowego. MoŜna zaryzykować twierdzenie. zamówienie prenumeraty czasopisma. iŜ kartą wirtualną nie moŜemy dokonać transakcji w zwykłym punkcie handlowo-usługowym. jak i posiadaczy kart (zarówno kart tradycyjnych jak i wirtualnych). 68 WdraŜanie tego rodzaju kart jest tanie. Karta wirtualna moŜe zostać wydana w postaci papierowej (czyli otrzymujemy z banku specjalną kopertę. ale kody weryfikujące o nazwie CVC2 lub CVV2 (kody te są równieŜ generowane do większości tradycyjnych kart płatniczych). Transakcje takie znane są juŜ od dawna .cit. Do karty nie jest takŜe generowany kod PIN.. Są to jednak transakcje wykonywane sporadycznie ze względu na raczej małą liczbę punktów handlowo-usługowych oferujących takie usługi. MOTO . Nie wypłacimy nią równieŜ gotówki w bankomacie czy kasie banku. Stąd teŜ jednocześnie wynika łatwość ich fałszowania. w której zapisany jest numer karty. Podstawową róŜnicą pomiędzy kartą wirtualną a tradycyjną jest to. art. s. iŜ jest to tylko nowy sposób działań marketingowych mających za cel dotarcie do pewnej grupy klientów banku. ze względu na brak konieczności wyposaŜenia akceptanta w kosztowne terminale elektroniczne. archiwum artykułów gazet) aŜ do niezliczonej ilości internetowych sklepów. bez moŜliwości skorzystania ze zgromadzonych środków w przyszłości przez posiadacza prowizja kwotowa niezaleŜnie od transakcji Źródło: M.przy czym mogą to być dowolnego rodzaju transakcje. W ostatnich latach gwałtowny rozwój Internetu spowodował. Rolek. Porównanie karty płatniczej i elektronicznej portmonetki Elektroniczny instrument płatniczy Karta płatnicza Oprocentowanie Akceptowalność transakcji Wartość Dane Bezpieczeństwo Opłata za transakcje środków na karcie po zastrzeŜe.są to bowiem wszelkiego rodzaju transakcje wykonywane za pomocą telefonu bądź drogą pocztową (ang. podobną do koperty z kodem PIN. data jej waŜności oraz kod weryfikujący CVC2 lub CVV2) bądź moŜe zostać wydana w postaci standardowej plastikowej karty (jednakŜe taką kartą wirtualną 29 . których asortyment niejednokrotnie przekracza ofertę tradycyjnych sklepów. Karta wirtualna słuŜy zatem wyłącznie do dokonywania transakcji typu MOTO (czyli transakcje realizowane drogą pocztową i telefoniczną) oraz transakcji internetowych. co stało się głównym powodem ograniczenia przez banki ich stosowania. iŜ coraz częściej moŜemy wykonywać transakcje takŜe poprzez sieć Internet .Mail Order & Telephone Order) np. począwszy od dostępu do róŜnego rodzaju zasobów (np.Tabela 3.

Autoryzacja dokonywana jest przez czytnik elektronicznego terminala POS.57 Operacje na kartach magnetycznych dokonywane są przewaŜnie w trybie rzeczywistym on-line. Posiadana pamięć zapewnia moŜliwość zapisania znacznych ilości danych.mogą wyłącznie funkcje płatnicze płatnicze i niepłatnicze w trybie on-line. Ponadto umieszcza się tam wysokość dopuszczalnej transakcji. wówczas ochrona przed złodziejem związana jest wyłącznie z tajnością numeru PIN. w przypadku kradzieŜy wystarczy podrobienie podpisu posiadacza do 3 lat niŜszy spełniać funkcje autoryzacja (transakcji i PIN) moŜe następować w trybie off-line. udzielana błyskawicznie przez mikroprocesor.ebanki. w ten sposób dla kaŜdej transakcji automatycznie sprawdzane jest pokrycie.html (15.pl/artykuly/pilot_elektroniczny..s. Pozostałe róŜnice w odniesieniu do kart magnetycznych przedstawia tabela 4. informacje o zablokowanych kartach centrum musi przesłać do wszystkich terminali POS.. 28 30 . kod PIN oraz wysokość limitu kredytowego (jeśli jest to np.2004) Karty mikroprocesorowe (Smart Cards) to karty posiadające w miejscu paska magnetycznego wbudowany układ scalony zawierający pamięć i mikroprocesor. weryfikacja zawsze przez podanie numeru PIN Okres uŜytkowania Koszt produkcji Zastrzeganie karty do 10 lat wyŜszy po zastrzeŜeniu karty automatyczne brak moŜliwości natychmiastowego blokowanie zablokowania karty. op. utrudniona do skopiowania i sfałszowania moŜliwość ich kopiowania bankowe karty magnetyczne pełnią wielofunkcyjne .56 Karty magnetyczne charakteryzują się nadrukiem danych posiadacza na awersie karty. Na jej rewersie zaś umieszczony jest pasek magnetyczny.op. s. Masiota.cit. karta obciąŜeniowa). przy czym sprawdzenia poprawności transakcji dokonuje procesor. lepsze standardy zabezpieczeń oraz stosowanie karty do 56 57 J. częste długotrwałe łączenie się terminala POS z centrum autoryzacyjno-rozliczeniowym. Chmielarz. 59-60 Ibidem. przy weryfikacji nie zawsze wymagany PIN. s. numer karty. procedura ta nie odbywa się częściej niŜ raz na dobę Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://www. 52 58 W. a centrum autoryzacyjne zmniejsza o kwotę transakcji dostępne środki. Zasady identyfikacji posiadacza stosowane w przypadku kart mikroprocesorowych są podobne do przyjętych dla kart magnetycznych. dane zapisane w pamięci mikroprocesora z technicznego punktu widzenia łatwe i zabezpieczone przed odczytem.nadal nie moŜna realizować transakcji w bankomatach oraz zwykłych punktach handlowo-usługowych).58 Tabela 4. dane pozwalające stwierdzić autentyczność karty.06.cit. Porównanie kart magnetycznych i mikroprocesorowych Kryterium porównania Bezpieczeństwo danych Funkcjonalność Autoryzacja Karty magnetyczne Karty mikroprocesorowe dane zapisane w pasku magnetycznym. zawierający informacje identyfikujące wystawcę.

zniŜki przy nabywaniu biletów lotniczych.cit. które spełniane byłyby na rzecz ich posiadaczy przez wydawców. 2 31 . formy komunikacji w bankowości telefonicznej przybierają dwojaką postać: • komunikacja typu człowiek-człowiek. Karty podstawowe wydawane są przez wydawcę posiadaczowi odpowiedniego rachunku bankowego. Pomyślne przeprowadzenie połączenia było moŜliwe po uprzedniej weryfikacji dzwoniącego. wskazanej przez niego osobie. Obecnie. Pluskota. W pamięci takiej karty moŜna zapisać nie tylko informacje ale programy ich przetwarzania. MoŜna o nich mówić.61 2. które są ukoronowaniem współpracy – oferowane najlepszym i najlepiej sytuowanym klientom. Oprócz nieograniczonego limitu wydatków otrzymują oni bardzo szeroki pakiet usług pozapłatniczych. • komunikacja typu człowiek-maszyna. a pasek magnetyczny lub procesor zawierają jego dane. Oprócz prestiŜu zapewniają wyŜsze limity wydatków i wiele dodatkowych usług np. Podstawową jej cechą jest moŜliwość jej uŜywania bez infrastruktury telekomunikacyjnej.cit. Karty dodatkowe natomiast wydawane są na Ŝądanie posiadacza karty podstawowej. który dokonując rozliczeń działa we własnym imieniu. Masiota. inaczej niŜ w przypadku kart złotych. s. kartę wstępu do miejsca zatrudnienia. s.cit.. art. w Polsce usługi tego typu banki wprowadziły w latach 80-tych. Masiota. Karty platynowe przeznaczone są dla grupy klientów o najwyŜszych dochodach. pakiet ubezpieczeniowy. kiedy co najmniej dwie osoby są posiadaczami rachunku bankowego.wypełniania innych celów np. 65-68 62 P. s. np. Nie łączą się z nimi Ŝadne świadczenia dodatkowe.3. podobnie jak inne formy sprzedaŜy produktów bankowych. Przedstawiają taki sam walor prawny. op. od momentu wprowadzenia ulegał wielu przeobraŜeniom i modyfikacjom (schemat 14). Usługa teleserwisu rozwinęła się w latach 60-tych w krajach Europy Zachodniej. w którym załoŜył rachunek.62 Początkowo usługa bankowości telefonicznej była oferowana w sposób bardzo prosty (schemat 14). Klient dzwonił do oddziału. Dostęp do swoich pieniędzy przez telefon. jako dowód identyfikacyjny. występujących w przypadku braku źródła dochodu czy zaległości podatkowych. limity kredytowe przyznane posiadaczowi lub dane o polisie ubezpieczeniowej czy stanie zdrowia posiadacza. u kogo nie stwierdzono negatywnych wskaźników finansowych. Phone banking Phone banking to dostęp do usług bankowych drogą telefoniczną. którzy korzystają ze specjalnej obsługi w ramach instytucji private banking.. koniecznej do autoryzacji kart z paskiem magnetycznym. a beneficjentem tego rodzaju czynności moŜe być małŜonek lub dziecko posiadacza. klucz elektroniczny do mieszkania. aby sprawdzić saldo i ostanie operacje. 56 J.s.. Na rewersie kart imiennych znajduje się podpis posiadacza. 59 60 J. osoba pozostająca z posiadaczem w więzi rodzinnej lub wobec niego obca.op. Wszelakie rozporządzenia dokonane przy ich pomocy obciąŜają posiadacza. Karta mikroprocesorowa moŜe słuŜyć do obsługi kilku rachunków bankowych.59 Oznacza to moŜliwość dokonywania transakcji w terminalach POS w trybie off-line. 60 Karty masowe (zwykłe) są dostępne dla kaŜdego. 45-46 61 Ibidem.

dostęp aktywny uruchomienie kanałów dystrybucji umoŜliwiających przeprowadzanie operacji np.infolinia usługa wykorzystywana do celów promocyjnych i informacyjnych pracownicy dzwonią i oferują potencjalnym klientom usługi banku. Wymaganiem stawianym klientowi w tym przypadku jest posiadanie tonowego aparatu telefonicznego. Co-browsing pozwala pracownikowi call center podczas rozmowy z klientem na przeglądanie tych samych stron WWW. Urządzenia IVR rozpoznają mowę i zamieniają komputerowy plik tekstowy na głos w celu przekazania odpowiedzi klientowi. dzwoniąc pod numer bankolinii. Klient. którym przypisane są konkretne operacje. zwane IVR (Interactive Voice Response). jak krótkie wiadomości tekstowe SMS. jak co-browsing lub telefonowanie wprost ze stron WWW. poczta elektroniczna. chat. Dostęp do rachunku bankowego w ramach bankowości telefonicznej I etap. Gdy juŜ transmisja głosu przekroczy barierę sieci komputerowej 63 P. Telefonowanie ze strony WWW pozwala klientowi dodzwonić się z komputera (wyposaŜonego w kartę dźwiękową z mikrofonem) do konsultanta call center po kliknięciu w odnośnik na stronie WWW.cit. Technologia VoIP (Voice over Internet Protocol) pozwala na osiągnięcie dodatkowych korzyści. Pluskota. strony WWW. transmisja głosu biegnie wtedy po łączach danych. s. W sytuacji komunikowania się z maszyną klient uzyskuje moŜliwość realizowania podobnych transakcji jak w pierwszym przypadku. Operacje polegają na dyktowaniu pracownikowi dyspozycji. Podczas kontaktu klienta z maszyną wykorzystywane są specjalne urządzenia po stronie banku. sprzęŜone z tonowymi aparatami telefonicznymi po stronie nabywców produktów finansowych. zachęcając do skorzystania z oferty II etap. Połączenie Internetu i telefonii głosowej umoŜliwia wprowadzenie w Ŝycie takich nowatorskich technik obsługi klienta. Oczywiście. które na ekranie swojego komputera widzi jego rozmówca.dostęp pasywny udzielanie przez telefon informacji o stanie konta i historii operacji na koncie III etap.63 Usługi call center stają się coraz bardziej wyrafinowane. a coraz częściej telefonia wykorzystująca protokół IP (Internet Protocol). Oczywiście. zakres stron WWW obejmuje jedynie zasoby serwera firmy.Schemat 14. zlecenia blokady środków na rachunku Źródło: opracowanie własne W pierwszym przypadku transakcje realizowane są za pośrednictwem wyspecjalizowanych operatorów. kontaktuje się pracownikiem call center i realizuje zaplanowane transakcje. której produkty lub usługi są przedmiotem konsultacji udzielanych telefonicznie. dokonywanie przelewów. Rozwój technologii komórkowej oraz internetowej sprawia. Ŝe do kontaktu z klientem zaprzęgane są takie usługi. który wpisuje je do komputera realizując w ten sposób wymagania najbardziej zapracowanych klientów. art. więc w przypadku dostępu modemowego do Internetu nie naleŜy oczekiwać idealnej jakości. Realizacja transakcji polega na wybieraniu odpowiednich cyfr. 2-3 32 .

• call center. moŜna bez naraŜania się na dodatkowe koszty przekazywać połączenia praktycznie w dowolne miejsce globu. w: Bankowość wobec procesów globalizacji. contact centers. rozdział 1).4. włączając do ich zakresu obok telefonu komórkowego takŜe urządzenia typu PDA (Personal Data Assistant). 2. w: PCkurier. Wraz z postępem technologii usługi te definiuje się coraz szerzej.66 W bankowości mobilnej najczęściej moŜna spotkać się z wykorzystaniem technologii i kanałów dostępu takich jak: • SMS (Short Message Service). Warszawa 2003. Bankowość mobilna w Polsce i w Europie – aspekt rynkowy. następujące moŜliwości: 67 • automatyczne powiadamianie (PUSH) – system bankowy wysyła wiadomości SMS do uŜytkownika w oparciu o jakieś zdarzenie (np. Kontakt bowiem z oddziałem – np. inaczej pobieranie (PULL) . uznawano go za formę bankowości telefonicznej. z określoną częstotliwością (np.uŜytkownik wysyła SMS-a z komendą. w dalszej części pracy przyjmuje się cytowaną wyŜej definicję bankowości mobilnej. • zapytania do baz danych.65 Dynamiczny rozwój teleinformatyczny. s. a w odpowiedzi dostaje informacje (np. Początkowo mobile banking’u nie wyodrębniano spośród narzędzi bankowości elektronicznej. 234 33 . raz dziennie). • przypominanie (np. w: Bankowość wobec procesów globalizacji. 64 65 66 67 M.i znajdzie się w świecie przekazu pakietowego. Kluczową więc cechą usług mobilnych jest ich ciągła dostępność . zawęŜając jego pojęcie do korzystania z usług e-bankingu za pomocą telefonu komórkowego. stwarza problemy terminologiczne. • MMS (Multimedia Message Service). Obecnie waŜniejszym kryterium w zdefiniowaniu m-banking’u. Warszawa 2003. Klient obsługiwany elektronicznie. 232-233 Ibidem. • SIM Aplication Toolkit (STK). Wardaszko. • zamawianie usług. obsługa płatności. Produkty i usługi bankowości elektronicznej w kontekście globalizacji rynków finansowych. Garczyński. CeDeWu. 64 W ten sposób tradycyjne call centers przybierają postać wielofunkcyjnych tzw.w kaŜdym miejscu i o kaŜdej porze. a co za tym idzie nowoczesnych kanałów dystrybucji usług bankowych. a co więcej. wydaje się być moŜliwość bezprzewodowego dostępu do rachunku (zakres tego dostępu przedstawia schemat 15). M-banking rozumie się jako usługi dostępne za pomocą urządzeń przenośnych. 2001 nr 14 D. CeDeWu. po wystąpieniu debetu na koncie) lub stałe. Do tak zdefiniowanego pojęcia zaliczyć moŜna równieŜ laptopy z bezprzewodowym dostępem do Internetu. SMS w bankowości oferuje między innymi. Korenik. Dzięki krótkim wiadomościom tekstowym SMS moŜliwe jest przesyłanie informacji pomiędzy bankiem a klientem. s. których sposób działania uniemoŜliwia jednoznaczne zakwalifikowanie tej usługi do wybranego kanału bankowości elektronicznej. stan konta). o zaległej racie kredytu). • e-mail. banku odbywa się poprzez ich najróŜniejsze odmiany (schemat 5. Mobile banking Bankowość mobilna to ogół form elektronicznych usług bankowych związanych z wykorzystaniem urządzeń i technologii mobilnych w procesie obsługi klienta. s. 89 D. • PDA (Personal Data Assistant). • WAP (Wireless Application Protocol).

nie istnieje moŜliwość wymiany większej ilości danych w postaci innej niŜ tekst (np. wiadomościami z giełd. odbywa się poprzez wprowadzenie odpowiedniego adresu i nawigowanie po kolejnych stronach prezentujących dane lub oferujących usługi katalogowe. w rzeczywistości SMS jest najbardziej znaną i lubianą przez Europejczyków technologią. 90 Ibidem. reklam. s.68 Ograniczenia wiadomości SMS eliminowane są we. Wiadomości tego rodzaju nie są ograniczone do 160 znaków (jak to ma miejsce w przypadku SMS-ów).69 Bankowość mobilna to takŜe wykorzystanie protokołu WAP Obsługi Aplikacji Bezprzewodowej. głównie ze względu na jej prostotę.stały dostęp do Internetu. taniość oraz brak konieczności posiadania drogiego sprzętu. Dzięki przeglądarce WAP. Wiadomości MMS znajdują zastosowanie w bankowości mobilnej przede wszystkim jako kanał dystrybucji materiałów marketingowych.70 68 69 D. Dostęp do rachunku bankowego w ramach bankowości mobilnej Pasywny klient moŜe tylko przeglądać informacje o swoim koncie (np. Nie jest więc moŜliwe przesłanie za pomocą wiadomości SMS miesięcznego zestawienia transakcji klienta czy tabel kursów walut. wykonywać operacje zmieniające stan konta np. kiedy tradycyjne oddziały są zamknięte. Korzystanie z tej usługi jest jednak czasochłonne i bardzo ograniczone . klient banku ma dostęp do elektronicznego oddziału swojego banku. gdzie moŜe wykonywać wszystkie operacje na swoim koncie. moŜe być teŜ brak przelewów) Aktywny klient moŜe przeglądać informacje o swoim koncie. Za pomocą np. pagery. wygodę w uŜytkowaniu. przelewy. telefonu komórkowego z opcją WAP moŜliwe jest przeglądanie uproszczonych serwisów internetowych.Schemat 15. Garczyński. historia transakcji) Półaktywny klient moŜe przeglądać informacje o swoim koncie.. podobnie jak w przypadku zwykłych stron WWW. a ich najbardziej charakterystyczną cechą jest pełna multimedialność. s. cit. s. moŜliwość zawarcia w wiadomości dźwięków.takich jak telefony komórkowe. przelewy. op. która umoŜliwia posiadaczom urządzeń bezprzewodowych . lokaty (przelewy tylko na wcześniej wskazane rachunki. wykonywać operacje zmieniające stan konta np. szybkość przekazu informacji. Dostęp do informacji. organizery . interaktywnej grafiki). ale takŜe infoserwisów z kursami walut. op. podobnie jak dzięki zwykłej przeglądarce internetowej. stworzonych w standardowym języku kodowania WML (Wireless MarkupLanguage). 91 34 . prognozami gospodarczymi itp. 233 Kontakt moŜliwy jest nie tylko w godzinach pracy banków. s. MoŜliwe stają się takŜe zdalne konsultacje w zakresie oferowanych usług bankowych. wprowadzanych coraz powszechniej wiadomościach MMS. Korenik.. tzn. 90 70 Ibidem. animacji oraz filmów. ale przede wszystkim w pozostałych godzinach.cit. lokaty (na dowolne rachunki) Źródło: opracowanie własne na podstawie: D. uniezaleŜniając klienta od konieczności odwiedzania oddziału banku.

Ta stosunkowo nowa technologia stanowi kolejny, niekonwencjonalny kanał dystrybucyjny dla produktów bankowych. Jej zaletą jest pokonanie ograniczeń czasowych i przestrzennych w funkcjonowaniu banków. Obecnie jednak WAP nie cieszy się duŜą popularnością. Przyczyną tego jest przewaga telefonii cyfrowej drugiej generacji GSM (Global System for Mobile Communication), charakteryzującej się zbyt wolnym i kosztownym dostępem do Internetu oraz mało atrakcyjny interfejs uŜytkownika telefonu (bardzo uboga grafika, długie teksty na małych wyświetlaczach).71 DuŜe nadzieje pokładane są w telefonii komórkowej trzeciej generacji UMTS (Universal Mobile Telecommunications System), która umoŜliwi stały, szybki dostęp do sieci, co pozwoli korzystać z usług o nowej, multimedialnej jakości. Usługi dostępne dzięki sieci UMTS, stanowiące dla bankowości mobilnej wciąŜ wyzwanie, to m.in. wideotelefon, wideokonferencje, poczta elektroniczna, strony www, telewizja, radio, muzyka, wideo, nawigacja i lokalizacja. Technologią nowszą i mniej rozpowszechnioną jest łączenie telefonów komórkowych wykorzystujących technologię GPRS (General Packet Radio Service), czyli pakietowe przesyłanie danych, z urządzeniami typu PDA. Kanał jest wykorzystywany tylko w momencie transferu danych, a opłata pobierana za ilość przesłanych danych, a nie za czas trwania połączenia, stanowi fazę przejściową rozwoju globalnych sieci komórkowych do UMTS. PDA to połączenie telefonu komórkowego z komputerem osobistym. Urządzenia typu PDA mają róŜne nazwy: palmtop (mogą być obsługiwane z klawiatury lub dotykowo), handheld (komputer mieszczący się w dłoni), pocet-pc (komputer kieszonkowy), organizer lub notatnik menedŜerski. Zasady pracy PDA są podobne jak przy zwykłym komputerze stacjonarnym czy przenośnym (podobne moŜliwości dostępu do usług bankowych jak w i-bankingu), a dostęp do standardowych stron internetowych jest łatwiejszy i szybszy niŜ podczas korzystania z WAP. Pamięć urządzeń PDA jest równieŜ większa w porównaniu do telefonów komórkowych.72 Jak dotąd najrzadziej spotykaną w bankowości mobilnej technologią jest SIM Aplication Toolkit (STK). Wykonywanie operacji na koncie odbywa się w niej przez zwykły telefon komórkowy, bez protokołu WAP. Posiadacz telefonu komórkowego, który chce korzystać z moŜliwości technologii STK, musi posiadać specjalną kartę SIM (Subsriber Identity Module) i telefon, który z nią współpracuje. Karta STK róŜni się od zwykłej karty SIM tym, Ŝe w trakcie produkcji została wyposaŜona w specjalne programy i na stałe zakodowane klucze szyfrujące. 73 Dzięki temu w menu telefonu pojawia się dodatkowa pozycja - usługi bankowe (obok np. wiadomości, spisu połączeń, gier itd. – schemat 16). UŜytkownik za pomocą tych funkcji wykonuje operacje na koncie bankowym. Dane pomiędzy telefonem a bankiem przesyłane są za pomocą specjalnych SMS-ów, które generuje aplikacja. Uwalnia to uŜytkownika od wysokich kosztów i powolnego działania protokołu WAP. Technologia SIM Toolkit umoŜliwia przesyłanie SMS-ów w postaci zaszyfrowanej, co zapewnia odpowiednią poufność takich informacji jak stan konta.74

71 72

D. Korenik, op.cit., s. 235 Ibidem 73 http://www.inteligo.pl/infosite/oferta_dla_ciebie_technologia.htm# (15.06.2004) 74 D. Korenik, op.cit., s. 236

35

Schemat 16. Zasada działania SIM Aplication Toolkit

Dostałeś SMS
________Bank_________ ________Bank1________ ________ROR_________

odczytać?

Bank 1 Bank 2

Przelewy ROR

Historia Saldo

Źródło: opracowanie własne

Komendy definiowane przez SIM Toolkit, słuŜące do sterowania aplikacjami umieszczonymi w pamięci karty SIM, są zupełnie niezaleŜne od komunikacji dokonywanej przez system GSM miedzy telefonem a kartą SIM. Drugą główną funkcją technologii STK jest moŜliwość zdalnego edytowania zawartości pamięci karty SIM przez operatora GSM. Pozwala to na dodawanie do pamięci karty aplikacji, które nie były w niej zawarte w momencie aktywacji karty przez operatora (jest to tzw. funkcja over-the-air). z kartą wyposaŜoną w STK nie trzeba pamiętać komend SMS-owych i numerów, na jakie naleŜy je wysyłać, wystarczy wybrać odpowiednią pozycję z menu.75 Usługa poczty elektronicznej w telefonach komórkowych to przeniesienie klasycznej internetowej usługi e-mail w świat telefonii mobilnej. Zawiera ona w sobie wszystkie usługi SMS, oferując dodatkowo większe moŜliwości edycyjne, dłuŜsze wiadomości i moŜliwość bezpośredniej integracji z analogiczną usługą internetową. Tym samym telefon komórkowy staje się narzędziem zdalnego dostępu do elektronicznej skrzynki pocztowej klienta, uniezaleŜniając go od dostępności połączenia internetowego i komputera osobistego. Jednym z zastosowań tej usługi moŜe być wykorzystanie poczty elektronicznej do składania wniosków kredytowych.76 Operacje bankowe z udziałem call center w m-banking’u mogą być wykonywane na dwa sposoby: automatycznie lub z udziałem operatora. Zasada działania tego kanału dostępu jest identyczna jak w bankowości telefonicznej. Rozwój bankowości mobilnej spowodowany jest, oprócz pojawienia się nowych moŜliwości technicznych oraz zwiększenia się bezpieczeństwa transakcji elektronicznych, zmianami w postawie samych klientów banku. Obecnie klienci pojawiają się osobiście w banku coraz rzadziej, preferując inne sposoby kontaktu w przypadku typowych operacji. Są takŜe coraz lepiej wykształceni, mają większe wymagania posługują się swobodnie nowymi narzędziami komunikacji.77 Ostatnie lata udowodniły, Ŝe ze względu na powszechność telefonów komórkowych oraz łatwość ich obsługi spełniającą wymagania szybkiego i moŜliwego o kaŜdej porze i z kaŜdego miejsca dostępu do usług bankowych, bankowość mobilna obok internetowej staje się najbardziej perspektywicznym narzędziem bankowości elektronicznej. Banki dostrzegają, iŜ tak jak to ma miejsce w Polsce, więcej osób posiada dostęp do telefonu komórkowego niŜ komputera podłączonego do sieci.
75

76 77

S. Ptak, Standard Mobilnej Bankowości-STK, w: VII Forum bankowości elektronicznej, Materiały konferencyjne, Centrum Promocji Informatyki, Warszawa 2004, s. 51-52 D. Garczyński, op.cit., s. 91 Ibidem, s. 89

36

2.5. Home banking
Najstarszym komputerowym kanałem dystrybucji bankowości elektronicznej jest home banking. Usługa ta inaczej nazywana bankowością domową – od bezpośredniego tłumaczenia angielskiej nazwy – odnosi się zarówno do klientów indywidualnych (home) jak i klientów instytucjonalnych (corporate). w rzeczywistości jednak wykorzystywana jest najczęściej przez firmy i instytucje, a nie w domu w tradycyjnym pojęciu, na co wskazywałaby nazwa - bankowość domowa, przy czym to właśnie przedrostek home upowszechnił się w nazewnictwie tej usługi. System home banking umoŜliwia, zaleŜnie od zakresu funkcjonalności (schemat 17), komunikację oraz potencjalnie ciągły przepływ informacji i dyspozycji pomiędzy bankiem a przedsiębiorstwem (schemat 18). Pozwala uŜytkownikowi na dostęp do określonych danych, bezpośrednio w systemie samego banku lub specjalnie z niego wyodrębnionych i pobranych w odpowiednim formacie. Schemat 17. Dostęp do rachunku bankowego w ramach home banking’u
Pasywny Proces zleceń moŜe jedynie czytać dane zawarte w systemie informatycznym banku; klient moŜe otrzymać informacje o stanie swojego salda, kursach walut, aktualnych notowaniach giełdowych. Aktywny Proces zleceń moŜe dokonywać za pośrednictwem procesu realizacji zapisów w systemie informatycznym banku; klient moŜe dokonywać zleceń np. przelewów.

Źródło: opracowanie własne na podstawie: W. Grzegorczyk, Produkty bankowe - rozwój i sprzedaŜ, Biblioteka MenedŜera i Bankowca, Warszawa 2001, s. 97-98

Schemat 18. Przepływ informacji pomiędzy systemem finansowo – księgowym a systemem home banking
FIRMA transmisja danych BANK

import danych transfery wewnętrzne ,przelewy

System finansowoksięgowy wyciągi bankowe, tabele kursów

Home banking

Źródło: P. Tomala, Systemy home banking, w: Bank, 2002 nr 7-8, s. 62

Coraz więcej przedsiębiorstw posiada wyodrębnione komórki finansowe, których główną funkcją jest identyfikacja i planowanie przepływów gotówkowych oraz odpowiedzialność za koordynację transakcji walutowych. Dla prawidłowego wykonania tych zadań bardzo waŜny jest dostęp do odpowiedniej, aktualnej informacji w danym

37

Niektóre programy w zakresie obsługi i komunikacji funkcjonują przy wykorzystaniu łącz i moŜliwości Internetu. dostęp do informacji o bieŜących obrotach. regularne otrzymywanie aktualnych informacji dotyczących np. Home banking czyli bank pod strzechą.pomiędzy klientem a bankiem . zastrzeganie czeków. szybciej i bardziej efektywnie zarządzać finansami.html (15. 78 Komunikacja pomiędzy bankiem a przedsiębiorstwem odbywa się najczęściej za pomocą linii telekomunikacyjnych. Kawęczyńska. dysponent i administrator.cit.1500288. czyli poufny numer identyfikacyjny. a takŜe innych danych związanych z ofertą banku. dokonywanie przelewów wewnątrzbankowych i międzybankowych. Rodzaje systemów bankowości domowej przedstawia schemat 19. Klient banku otrzymuje tzw. Dzięki bankowości domowej moŜliwe jest przesyłanie dowolnych informacji do banku. Optymalny system home-banking’u to system funkcjonalny i bezpieczny (schemat 20). kursów walut. Iskra.cit.jest zabezpieczony za pomocą najnowocześniejszych algorytmów szyfrujących. pamięć operacyjna komputera. Tomala.45076. Przekaz danych w systemie .2004) E. obrotach a nawet o udzielonych kredytach.79 Home banking jest systemem pozwalającym klientom przeprowadzać operacje na własnym rachunku. jak równieŜ wnioskowanie o wydawanie opinii bankowej o wysokości salda. drukarka. 16 38 . tj. wnioskowanie o sporządzenie wyciągu z rachunku lub wydanie ksiąŜeczki czekowej. klucz elektroniczny z numerem licencji uŜytkownika. • dostęp do Internetu. • specjalna linia telefoniczna itp. • moŜliwość działania w sieci lokalnej. jak równieŜ sytuacją na rynku finansowym. WaŜnym elementem w przypadku kaŜdego programu oferowanego przez bank są warunkujące jego działanie wymogi techniczne. art. produktów danego banku. s. dyskietka wyposaŜona w kod znany tylko klientowi. w banku natomiast zabezpieczenie stanowi teŜ hierarchiczność dostępu. Dopiero po weryfikacji hasła i identyfikatora moŜliwa jest właściwa sesja. w: http://gospodarka. akceptujący.82 78 79 80 81 82 P. klucz z kodem uaktywniającym oraz PIN (Pesonal Identification Number). System pozwala na tworzenie bezpieczeństwo dokonywanych operacji. jak np. szybkość i rodzaj procesora.pl/firma/1.80 Systemy bankowości domowej cechuje wysoki poziom bezpieczeństwa. 64 J. s. Systemy home banking umoŜliwiają monitorowanie aktualnego stanu finansów przedsiębiorstwa.. s. art.gazeta. Pozwala na przegląd historii operacji. składanie zleceń płatniczych i innych dyspozycji.06. 62 Ibidem Ibidem. która polega na nadawaniu róŜnych uprawnień pracownikom banku obsługującym system. oprocentowania depozytów. Podczas połączenia z bankiem klient zobowiązany jest podać identyfikator uzyskany od administratora systemu. a takŜe pozwalają podejmować działania w tym zakresie ze skutkiem niemalŜe natychmiastowym. Występują trzy klasy obsługujących. Prawidłowe funkcjonowanie jest determinowane przez zastosowanie właściwego sprzętu i odpowiednich konfiguracji lub programów. modem.czasie i miejscu. skrócić czas dokonywania operacji oraz zwiększyć ich bezpieczeństwo. : • odpowiednie parametry techniczne sprzętu uŜywanego do obsługi systemu np. a przesyłane dane są odpowiednio kodowane. UmoŜliwia on pobranie informacji dotyczących operacji i sald na rachunkach.81 Zabezpieczeniem moŜe być np.

Polecenia dla banku przygotowuje się wcześniej. np. Klasyfikacja systemów home banking on-line Operacje wykonywane są w trakcie połączenia. Bank na szklanym ekranie. by móc korzystać z usług home banking’u. a następnie . 15 39 . op. firma w swoim systemie finansowo. Źródło: opracowanie własne na podstawie: W. 2003 nr 10.księgowym wprowadziła juŜ operacje. potwierdzenie ich wykonania takŜe następuje z niewielkim opóźnieniem. Taki sposób jest najpowszechniej stosowany. Wykorzystanie procesu zleceń i medium transmisyjnego obsługa automatyczna Polecenia kierowane do banku mogą być tworzone w systemie informatycznym klienta. udostępniane dane są moŜliwie najaktualniejsze. Tryb składania zleceń Połączenie pomiędzy komputerem klienta i banku trwa tylko tyle ile wymiana danych. ale wymaga kaŜdorazowego. które mają być zrealizowane poprzez bank. 98 oraz E. Tryb ten eliminuje moŜliwość penetracji systemu bankowego przez niepowołane osoby. nowego połączenia z bankiem. obsługa ręczna off-line Współpraca zleceń z systemem informatycznym klienta KaŜde polecenie kierowane do banku musi być wprowadzone ręcznie przez operatora do systemu obsługującego proces zleceń. klient musi wykorzystywać dedykowane przez bank oprogramowanie i sprzęt. Kawęczyńska. w: Bank. Grzegorczyk. Off-line jest tańszy. s.przekazywane do banku. uniwersalny dedykowany (indywidualny) Zlecenia składane do kaŜdego banku muszą wykorzystywać dedykowany proces zleceń i dedykowane medium. proces zleceń w systemie home banking przejmie tak wprowadzone operacje automatycznie lub półautomatycznie. Polecenia składane są przy wykorzystaniu jednego uniwersalnego procesu zleceń i przekazywane do realizacji przez ogólnie dostępne medium transmisji.przy wykorzystaniu procesu zleceń i realizacji . s.Schemat 19.cit. System mniej bezpieczny. przepływ informacji i aktualizacja baz odbywa się w sposób ciągły.

księgowego.6. składa się z pięciu kolejnych etapów (schemat 21).Schemat 20. s.06. Pierwszym w pełni wirtualnym bankiem na świecie został Security First Network Bank z Atlanty. który 18 października 1995 roku rozpoczął świadczenie usług bankowych przez Internet. Poziom zaawansowania oferty zaleŜy od poziomu inwestycji banku w nowy kanał dystrybucji i agresywności jego strategii internetowej. hierarchia dostępu do informacji i autoryzacji. który dotychczas nie prowadził działalności w sposób tradycyjny. Źródło: opracowanie własne na podstawie: P. w zakresie moŜliwości organizacji współpracy programu bankowego z innymi systemami funkcjonującymi w przedsiębiorstwie. Bankowość internetowa zrodziła się w grudniu 1994 roku w Stanach Zjednoczonych. LA Jolla Bank FSB z Kalifornii po raz pierwszy umoŜliwił dokonywanie transakcji przez sieć Internet. art. To właśnie w USA.2004) 40 Bezpieczeństwo sprawny system mechanizmów zabezpieczeń.uci.6. wirtualnego banku przez bank.cit. Funkcjonalność w zakresie dokonywania wszelkich operacji pomiędzy przedsiębiorstwem a bankiem. a przede wszystkim dyspozycji płatniczych z systemu wewnętrznego do systemu bankowego. . w Europie natomiast pionierami bankowości internetowej zostały w 1996 roku banki skandynawskie.1. w zakresie formy i rodzajów informacji generowanych i utrzymywanych w systemie. 83 http://galaxy. w których poŜądana jest współpraca obszar przygotowania i transmisji danych.obszary. Internet banking Bankowość internetowa polega na przeprowadzaniu usług i transakcji bankowych z wykorzystaniem sieci Internet. Płaszczyzny optymalnego systemu home banking Integracja.agh. obszar przesyłania wszelkich informacji i danych z systemu bankowego do funkcjonującego w przedsiębiorstwie systemu finansowo. Witryna internetowa banku umoŜliwia dokonywanie on-line róŜnorodnych operacji na rachunku.pl/~woznicki/ (15. Do korzystania z zalet i-bankowości potrzebny jest komputer. WdroŜenie bankowości internetowej polegające na ewolucyjnym wprowadzaniu kolejnych stadiów jej zaawansowania. Zakres usług bankowości internetowej I-banking realizowany na całym świecie róŜni się w róŜnych bankach zarówno zakresem oraz jakością oferowanych usług. w odróŜnieniu od rewolucyjnego . głównie fińskie i szwedzkie (MeritaNordbanken i SEB).uruchomienia od razu tzw.. 83 2. przeglądarka WWW na nim zainstalowana oraz dostęp do sieci Internet. jak i formą organizacyjną. 63 2.Tomala.edu.

Jurkowski. MoŜe ona zaistnieć w postaci poczty elektronicznej (klient ma moŜliwość zadawania pytań. spis oddziałów i bankomatów. zwracania uwag). oprocentowanie lokat i kredytów. uzyskanie szczegółowych informacji o poszczególnych operacjach dokonanych na rachunku. kursy walut.uci. Bank.2004) 86 Ibidem 87 Ibidem 41 . jak i potencjalnych klientów (zaprezentowanie swojej oferty). oferowane karty płatnicze. 56 http://galaxy. kalkulatory depozytowe). Zeszyt nr 125.86 Istnieje wiele sposobów realizacji w praktyce dwukierunkowej wymiany informacji.edu. a stroną internetową banku. niŜsze koszty przeprowadzanych transakcji.06. to zbudowanie więzi pomiędzy klientem i bankiem. Bankowość elektroniczna. Informacja taka to między innymi oferta banku.edu. Jest ona w tym momencie elementem krytycznym i słuŜy jako narzędzie publikacji moŜliwie szerokiej i wyczerpującej informacji o banku.in. Ma tutaj miejsce komunikacja dwustronna.Wydawnictwo NBP.84 Główną korzyścią wynikającą z wdroŜenia i etapu jest dystrybucja i upowszechnianie informacji o banku. promuje własne produkty i usługi. przeglądanie wykazu operacji 84 85 A. Warszawa 2001.pl/~woznicki/ (15. wykorzystując Internet. Witryny internetowe banku przeobraŜają się na tym poziome transformacji w dość rozbudowane centra informacyjne. a witryną internetową.85 Drugi etap oznacza wprowadzenie pewnych elementów interakcji z klientem banku. zarówno wśród obecnych.Schemat 21. Zasadniczą cechą odróŜniającą omawianą fazę od kolejnej. Nie istnieje więc tutaj więź pomiędzy usługami wewnętrznego systemu przetwarzania.agh. s. Umieszczone na stronie banku informacje branŜowe mają pomóc klientom w sprawnym zarządzaniu własnymi finansami.klient oraz klient . róŜnego rodzaju formularzy wniosków on-line (o karty kredytowe.bank.87 Na etapie biernego dostępu do konta klientowi oferuje się m. Powiększa tym samym znajomość swojej oferty na coraz bardziej wymagającym rynku. przyznanie kredytu lub lokaty) oraz aplikacji (kalkulatory obliczające odsetki od kredytu.uci. Główne korzyści dla banku.06. a takŜe skłonienie go do ponownego odwiedzenia witryny internetowej banku. Etapy wdraŜania bankowości internetowej I etap Internet jako narzędzie przekazu informacji II etap wprowadzenie interakcji z klientem III etap bierny dostęp do konta IV etap aktywny dostęp do konta V etap strategiczne wykorzystanie Internetu Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://galaxy. a wiec na linii bank . ograniczenie obiegu dokumentów papierowych. jest brak ścisłych powiązań pomiędzy bankowym systemem zaplecza. moŜliwość sprawdzenia aktualnego salda na rachunku.pl/~woznicki/ (15. będące konsekwencją wdroŜenia II etapu. tabela opłat i prowizji. w: Materiały i studia. czyli np.agh. regulamin prowadzenia ROR.2004) Pierwszy etap tworzenia i-banking’u polega na stworzeniu pasywnej strony internetowej banku.

usługi cross selling (sprzedaŜy wiązanej). nowe kompleksowe usługi i produkty bankowe.edu. Jurkowski.uci. Bank udostępnia swoim klientom pełen zakres usług bankowych przez sieć Internet. utrzymać dotychczasowych. Faza czwarta nazywana jest często prawdziwą bankowością internetową. Gdańsk 2000. zakładania lokat terminowych.91 88 89 A. uniwersalne banki. płacenie i podgląd on-line rachunków. do tych o zupełnie nowoczesnej organizacji. co jest konsekwencją przeprowadzania transakcji w Internecie. duŜe zasoby ludzkie i finansowe. nieosiągalne w poprzednim modelu bankowości tradycyjnej. DuŜym wyzwaniem dla banku jest równieŜ odpowiednio skonfigurowany i niezawodny system zabezpieczeń. Rozbudowany i wszechstronny serwis internetowy ma na celu przede wszystkim zdobywać nowych klientów. Jest to oferta biernego dostępu wzbogacona o moŜliwości np. gwarantujący uŜytkownikom i-banku całkowitą pewność przy dokonywaniu internetowych transferów oraz zarządzaniu własnymi finansami. o wiele bogatszy wachlarz usług i produktów. wsparcie innych kanałów sprzedaŜy. Czwarty etap tworzenia i-bankowości obejmuje podłączenie wewnętrznych systemów banku do globalnej sieci Internet.cit.pl/~woznicki/ (15.od banku tradycyjnego do wirtualnego I-banking wdraŜany jest przez róŜne typy przedsiębiorstw bankowych. s. dokonywanie przelewów.2004) 90 Ibidem 91 J. kluczowych klientów.: podgląd historii rachunku bankowego. Formy organizacyjne bankowości internetowej . 52 42 .dokonanych na rachunku (historia rachunku) ale bez moŜliwości dokonywania jakichkolwiek operacji. które włączyły po prostu do swojej oferty jeszcze jeden kanał dystrybucji. s. NaleŜą do nich m. wnioski o kredyty. Podstawowe usługi oferowane przez bank to: analiza zyskowności klientów. Oferta tego typu jest bardzo skromna i dlatego nigdy nie jest czymś docelowym. Bankowość internetowa. banki adaptują najnowsze rozwiązania technologiczne. moŜliwość zwiększenia własnego udziału na trudnym rynku. bazę dotychczasowych klientów. a jedynie etapem przejściowym.agh. Tylko nielicznym bankom udaje się wykorzystać Internet w sposób ściśle strategiczny. dlatego teŜ jest o wiele bardziej skomplikowany w porównaniu z poprzednimi etapami.2. op. Grzechnik. często rewolucjonizując dotychczasowe techniki kontaktu z klientami. kształtować wizerunek rynkowy banku oraz redukować znacząco koszty.89 Ostatni etap stanowi dla banków prawdziwe wyzwanie..90 2. Na tym etapie rozwoju systemów internetowych. Bank musi zintegrować kanał elektroniczny (internetowy) z systemem zaplecza. Największą grupę banków obecnych w Internecie stanowią tradycyjne. indywidualizacja oferty na podstawie profili poszczególnych klientów.6. 59 http://galaxy. zlecenia stałe. Korzyści dla banku wynikające z komputerowo zintegrowanej bankowości internetowej to przede wszystkim: zupełnie nowe moŜliwości osiągania zysku. w walce o sieciowego klienta mają one duŜą przewagę – wyrobioną markę. bardziej kompleksowa integracja systemów. sprawdzanie stanu salda rachunku.in. moŜliwość tworzenia lokat terminowych.06. od tych w tradycyjnym pojęciu. Internetowe Centrum Promocji.88 Pomiędzy biernym a aktywnym dostępem do konta moŜna niekiedy wyodrębnić półaktywną moŜliwość dokonywania operacji bankowych – tylko pomiędzy własnymi rachunkami w tym samym banku.

Cross selling usług bankowych w Internecie. 162 92 93 A. s. przesądzają o ich innowacyjności. to znaczy nie posiadający sieci placówek. w: Bank. Uzyskane w ten sposób oszczędności moŜe przenieść na swoich klientów. Wymagania klienta co do usług Cechy Internetu Źródło: opracowanie własne na podstawie: W.cit. która zmienia charakter dotychczasowej działalności bankowej.s. Bank internetowy nie oferuje swoim klientom całego wachlarza produktów bankowych.łączy ideę hipertekstu z zawartością o charakterze multimedialnym. • daje moŜliwość dwukierunkowego procesu komunikacji. Zamiast tego. • pozwala na pełną integrację poszczególnych instrumentów marketingu. Zorski. szybkość. op. Kotliński. • nietrwałe – nie moŜna i nie trzeba ich magazynować. docierając jednocześnie do mieszkańców 150 państw świata. skupia się on na tym. co pozwala łatwiej zidentyfikować potencjalnych konsumentów i ich potrzeby. • wymusza na uŜytkowniku aktywne poszukiwanie informacji. nie potrzebuje teŜ reprezentacyjnej siedziby. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. Jurkowski. 57 • 43 . Janc.. Janc. oderwanie od czasu i przestrzeni.wymuszany automatyzacją realizacji operacji. ani pojedynczych oddziałów. op. dzięki czemu moŜna je świadczyć w nieograniczonej ilości. Wykorzystanie e-bankingu w obsłudze bankowej.93 NiezaleŜnie od stopnia formy czy zaawansowania oferty. G. a takŜe wymagań współczesnego klienta (schemat 22).umoŜliwia interakcję z przedsiębiorstwem oraz interakcję społeczną.. • dostępność i aktualność informacji. • zaufanie stron . red. • • interaktywny. s. • wysoki poziom standaryzacji. Poznań 2001. • umoŜliwia tworzenie przekazu skierowanego do indywidualnego odbiorcy. w: Nowe usługi bankowe. bezpieczeństwo. Banki wirtualne wszystkie swoje usługi oferują poprzez Internet. 61 J. Grzechnik. specyfika elektronicznego – internetowego rynku. • nierozdzielne – wszystkie czynności wykonywane jednocześnie. prostota. co robi najlepiej oferowaniu wygodnych kont osobistych z szerokim pakietem darmowych usług oraz wysoko oprocentowanych produktów depozytowych. automatyzacja realizacji. Schemat 22. • hipermedialny.92 Przeciętny bank tego typu zatrudnia znaczniej mniej pracowników niŜ bank tradycyjny. Jest to jedna z najwaŜniejszych właściwości elektronicznych kanałów dostępu. o kaŜdym czasie usługi mogą być świadczone w ten sam sposób. szeroka oferta. • niematerialne. s.cit. marketingowe cechy usług bankowości elektronicznej. 2002 nr 3. oferując im wyŜsze oprocentowanie lokat i tańsze kredyty. A. zaspokojenie indywidualnych potrzeb.Mianem banku wirtualnego (internetowego) określa się bank obecny wyłącznie lub prawie wyłącznie w Internecie. • funkcjonuje 24 godziny na dobę w ciągu całego roku. Płaszczyzny determinacji usług bankowych przez ich internetowy kanał dystrybucji i wymagania klienta Cechy usług internetowych wysoka jakość. 34 oraz A. • • • • jednorodne – z kaŜdego miejsca.

44 . których poszukuje. pokonuje lub coraz to doskonalsze rozwiązania. zostaną przybliŜone w rozdziale trzecim.PowyŜsza próba scharakteryzowania szerokiego wachlarza usług bankowości elektronicznej miała na celu zarysowanie szans stojących dziś przed e-bankowością w Polsce. Bariery zaś jakie napotyka.

analizy i ostroŜnościowego zarządzania ryzykami wynikającymi z podstawowych cech bankowości elektronicznej. częstokroć w ciągu zaledwie kilku miesięcy od koncepcji do produkcji. które przedstawia schemat 23. DŜega.94 Zainicjowanie badań nad problematyką zarządzania ryzykiem w bankowości elektronicznej nastąpiło w 1998 na wniosek Bazylejskiego Komitetu ds. wzrost innowacyjności. Nadzoru Bankowego. Konkurencja ta zwiększa stojące przed kierownictwem wyzwania w zakresie przeprowadzenia . potrzeby zarządzania. a złoŜoność technologiczna.przed wprowadzeniem nowych aplikacji bankowości elektronicznej . personelu. słabe strony i zagroŜenia bankowości elektronicznej KaŜdy rodzaj działania wiąŜe się z określonym ryzykiem. w ujęciu pośrednim .Rozdział 3 Ryzyko. Aspekty ekonomiczne i pozaekonomiczne.1. zarówno pomiędzy bankami jak i innymi instytucjami na rynku elektronicznych kanałów dystrybucji usług bankowych. które jest pojęciem stosunkowo nowym. analizy ryzyka i przeglądów zabezpieczeń. a takŜe konkurencji.96 94 95 96 D. Ŝe bankowość elektroniczna modyfikuje niektóre rodzaje ryzyka bankowego. Raportem w sprawie zarządzania ryzykiem i zagadnieniami nadzorczymi wynikającymi z rozwoju bankowości elektronicznej. Bankowości Elektronicznej (EGB) składającej się z reprezentantów instytucji nadzoru bankowego i banków centralnych wybranych państw.rozumie się wszystkie ryzyka występujące w bankowości za wyjątkiem ryzyka rynkowego. Nadzoru Bankowego wskazał na konieczność identyfikacji. a w szczególności wpływa na wzrost zagroŜenia ryzykiem operacyjnym. Wówczas to miało miejsce powołanie Grupy ds. Szczecin 2003 Ibidem Ibidem . Prace EGB zaowocowały w 2000 r. w niniejszym dokumencie zauwaŜono.Rynki finansowe w przestrzeni elektronicznej. Ryzykiem obarczona jest równieŜ bankowość.zarys problematyki. Materiały konferencyjne. Uniwersytet Szczeciński. Ryzyko operacyjne w bankowości elektronicznej Pod pojęciem ryzyka operacyjnego. Natomiast aspekt bezpośredni. systemów lub zdarzeń zewnętrznych. 3. Obecnie banki doświadczają presji ze strony konkurencji na przygotowanie nowych aplikacji operacyjnych w bardzo ograniczonych ramach czasowych.adekwatnej oceny strategicznej. w: III Ogólnopolska konferencja naukowa . kredytowego oraz płynności finansowej. Ryzyko operacyjne w bankowości elektronicznej .95 Bazylejski Komitet ds. wyodrębnia szczególne znaczenie ryzyka operacyjnego w bankowości elektronicznej. Z historycznego punktu widzenia nowe aplikacje bankowe były wprowadzane w ciągu relatywnie długich okresów czasowych oraz po dogłębnym przetestowaniu. mianem ryzyka operacyjnego określa wszystkie straty wynikające z nieadekwatności procesów wewnętrznych.

technik potwierdzania toŜsamości klienta. znacznie zwiększa znaczenie kontrolnych mechanizmów zabezpieczających. a takŜe operacyjnej pojemności systemu. Cechy bankowości elektronicznej determinujące konieczność zarządzania ryzykiem Bezprecedensowa szybkość zmian w zakresie innowacji technologicznych i obsługi klienta Integracja aplikacji bankowości elektronicznej z pozostałymi systemami komputerowymi Wszechobecny. Takie bezpośrednie zautomatyzowane przetwarzanie danych zmniejsza moŜliwości ludzkich błędów i oszustw. obejmującą przesyłanie informacji przez nieznane miejsca i za pośrednictwem szybko rozwijających się narzędzi bezkablowych. takie jak firmy dostarczające usługi internetowe.99 97 98 Ibidem Ibidem 99 Ibidem 46 . globalny charakter otwartych sieci elektronicznych Rosnące uzaleŜnienie banków od stron trzecich dostarczających niezbędnej technologii informatycznej Źródło: opracowanie własne na podstawie: Bazylejski Komitet ds. Taki rozwój wydarzeń prowadzi do tworzenia nowych modeli działalności gospodarczej obejmujących banki i podmioty niebankowe. z tego względu. Zasady zarządzania ryzykiem w bankowości elektronicznej. aliansów i umów o zlecanie usług ze stronami trzecimi.98 Internet jest ze swej natury wszechobecny i ogólnoświatowy. strony internetowe słuŜące zawieraniu transakcji bankowości elektronicznej i związane z nimi aplikacje dla działalności detalicznej i hurtowej są zazwyczaj zintegrowane w najwyŜszym moŜliwym stopniu z pozostałymi systemami komputerowymi. zwiększając przez to techniczną złoŜoność wielu zagadnień operacyjnych i dotyczących zabezpieczeń oraz wzmacniając trend w kierunku większej liczby porozumień partnerskich. jak równieŜ od ich moŜliwości współpracy z innymi systemami.Schemat 23. spółki telekomunikacyjne i inne firmy technologiczne. Bank Rozrachunków Międzynarodowych. Nadzoru Bankowego. Jest otwartą siecią dostępną z kaŜdego miejsca na świecie przez nieznanych uŜytkowników. procedur ścieŜek audytu oraz standardów poufności danych o klientach. Maj 2001 W celu prostszego przetwarzania transakcji elektronicznych.97 Bankowość elektroniczna zwiększa stopień uzaleŜnienia banków od technologii informatycznej. stanowiących nieodłączny element transakcji ręcznych. ochrony danych. z których wiele nie jest regulowanych. zwiększa jednak uzaleŜnienie od solidności zaprojektowania i architektury systemów.

działanie bez upowaŜnienia.ujawnienie danych. . oczekiwaniach odnoszących się do tego systemu.06.wykonywanie nielegalnych transakcji. .wysokie koszty korzystania. . 100 B.cit. natychmiast staje się sprawą publiczną. Schemat 24. .brak polityki bezpieczeństwa. art.prawne.Znaczenie powyŜszych cech i wyzwań bankowości elektronicznej determinujących istnienie ryzyka operacyjnego moŜe być wzmacniane przez następujące czynniki:100 • stosowane systemy informatyczne.brak planów ciągłości działania.pdf (18. kulturze technicznej i społecznej. .w skali doby i kalendarza .ochrony prywatności. są wyjęte spod niemal pełnej kontroli stosujących je organizacji. . Obszary ryzyka operacyjnego w bankowości elektronicznej determinowane wewnętrznymi i zewnętrznymi czynnikami zagroŜenia Obszary ryzyka operacyjnego .np.kradzieŜ witryn internetowych. . w: http://www. przy czym moŜna wyróŜnić wewnętrzne i zewnętrzne czynniki zagroŜenia związanego z bankowością elektroniczną (schemat 24). Pilawski. art. Takie rozumienie ryzyka operacyjnego w bankowości elektronicznej (w aspekcie pośrednim) pozwala na wyodrębnienie róŜnych jego obszarów. . Bankowość elektroniczna . .nadmierne przywileje pracowników. niedoskonałość. . zmiana lub usunięcie danych. coraz częściej Ŝyjące w róŜnych krajach i mówiące róŜnymi językami.strukturalne . .próby eliminacji banków.2005) Czynniki zagroŜenia zewnętrznego Czynniki zagroŜenia wewnętrznego .techniczne .oprogramowanie uŜytkowe.pl/PIR/POLCACS 2001/pilawski1. .meandry i zawirowania.np.dostępność. .zabezpieczeń.efektywność.związane z bezpieczeństwem. Źródło: opracowanie własne na podstawie: D. Pilawski.nieuprawnione korzystanie ze sprzętu.jest trudna do przewidzenia. .wysokie koszty wdraŜania. awaria systemu. jak równieŜ oprogramowanie obsługujące dziedzinę gospodarki elektronicznej. . .związane z niepewnością wywołaną zmianami regulacji prawnych. . • liczba uŜytkowników systemu w ogóle i liczba korzystających w jednym momencie . . na ogół bezbłędnie wykorzystywaną przez konkurencję.systemy operacyjne. .brak lub zbyt późna reakcja na nieprawidłowości.niski poziom bezpieczeństwa.związane z zagadnieniami anonimowości.org.systemowe . .brak lub niedojrzałość norm. DŜega. oraz B. .kadrowe. .związane z efektywnością opracowania strategii e-banku.np. o róŜnych wyobraŜeniach. wirusy. świadomości.związane ze szkodami. brak specjalistów.przechwytywanie danych.korzystanie z obcej toŜsamości.brak dokumentowania zdarzeń.isaca.związane z umiejętnościami i zachowaniami pracowników. • kaŜde potknięcie. . .utraty reputacji. . 47 . niedorozwój infrastruktury. które mogą obniŜyć reputację banku. .strategiczne. • uŜytkownikami takich systemów zostają tysiące osób o róŜnej wiedzy. .cit. . które w znacznym stopniu pochodzi z zewnątrz i jest nabywane jako gotowy produkt.

101 102 D. Łatwy i tani dostęp do Internetu sprawia. Wszystkie one jednak polegają na wykorzystaniu słabości tkwiących w urządzeniach. Ryzyko zabezpieczeń dotyczy bezpieczeństwa inicjowanych i przeprowadzanych transakcji. z dwóch punktów widzenia.101 NiemalŜe w kaŜdym przypadku przedstawionej powyŜej klasyfikacji ryzyka operacyjnego pojawia się relacja człowiek-technologia oraz związany z nią szereg niebezpieczeństw. w niektórych krajach czynniki składające się na tę grupę (np. W dalszej części rozdziału omówiono wybrane słabe strony i bariery rozwoju e-banking’u. art. natomiast autoryzacja transakcji i potwierdzanie stron transakcji to obszar ryzyka ochrony prywatności. 48 . Ibidem 103 B. ale i całej bankowości elektronicznej. bądź z zakresu regulacji prawnych czy normalizacyjnych. tym razem w podziale na dwie płaszczyzny. Ŝe aby zaistnieć na rynku nie trzeba juŜ posiadać rozbudowanej sieci placówek. Pozwala. bowiem zrozumieć owe słabe strony i ich konsekwencje. Są to najczęściej niedopełnienia obowiązków lub przekroczenia uprawnień przez pracowników. art. eksterytorialność i dostępność Internetu.Strategiczny aspekt ryzyka dotyczy efektywności opracowywania strategii e-banku.103 Kategorię ograniczeń technicznych moŜna poddać dalszemu podziałowi na takie. Szkody wywołane np. Czynniki zewnętrzne mają natomiast swe źródła poza zakresem wpływu banku i są one charakterystyczne dla bankowości elektronicznej (zagroŜenia takie w większości nie występowały dotąd w ogóle. Ostatnią grupę ograniczeń stanowią te z nich. z których pierwsza dotyczy banku. które są związane ze sprzętem i oprogramowaniem oraz wynikające z intencji osoby.cit. nienadąŜanie infrastruktury technicznej za rosnącym zapotrzebowaniem na jej usługi) są głównym hamulcem tej dziedziny usług. DŜega. które są potęgowane przez wszechobecność. Dwie płaszczyzny zagroŜeń bankowości elektronicznej Przedstawiona klasyfikacja ryzyka operacyjnego w bankowości elektronicznej oraz czynników ograniczeń miały na celu uporządkowanie. 3. które mają charakter systemowy: nie wynikają ze słabości dostępnej techniki i nie są spowodowane brakami infrastruktury.102 Czynniki zagroŜenia wewnętrznego związanego z róŜnymi dziedzinami funkcjonowania banku – w tym z bankowością elektroniczną. Taka analiza zagroŜeń związanych z elektronizacją usług bankowych wydaje się być bardziej kompleksowa.cit. pozostają w pełni w zakresie wpływu instytucji finansowej. druga natomiast klienta (schemat 25). Ograniczenia strukturalne pozostają poza wpływem banków i dotyczą w podobnym stopniu wszystkich uczestników bankowości elektronicznej. której dotyczą. mogą znacznie obniŜyć reputację nie tylko indywidualnego banku. lub pojawiały się w odmiennych kontekstach). zapisów oraz poufności informacji bankowej.2. ich oprogramowaniu. co w konsekwencji owocuje nieustannym zagroŜeniem ze strony coraz to młodszej konkurencji. wskutek działania hakerów włamujących się na strony internetowe banku. systematyzację oraz wyznaczenie swoistych granic zagroŜeń związanych z nowoczesnym kanałem dystrybucji usług bankowych. bądź organizacji procesu korzystania z nich. jakim jest bankowość elektroniczna. Dotyczą zdolności do podejmowania ryzyka związanego z angaŜowaniem się w działania określonego rodzaju. Pilawski. jako jednego z kanałów dostępu.

Schemat 25. przeświadczenie klientów o słabym poziomie bezpieczeństwa systemów.cit.unowocześnianie istniejących systemów e-banking’u. naleŜy zainwestować znaczne środki. w: Bank.2. cherry picking. . Słabe strony − − − − − − − konieczność dobrego wizerunku. niski poziom zaufania. trudności cross selling’u. s. 2003 nr 12. .104 104 B. na skutek rosnącej konkurencji.nowy charakter konkurencji (coraz młodsza konkurencja. którzy zapewnią zwrot poniesionych nakładów. Często przytaczane dane. art. od strony banku związana z wysokimi kosztami wprowadzania. .młody wiek osób korzystających z e-banking’u. niski poziom edukacji klientów w zakresie e-banking’u. SWOT w e-bankingu. firmy niebankowe.wysokie koszty korzystania. rosnące koszty związane z szybko zmieniającymi się technologiami. a następnie pozyskać odpowiednio duŜą liczbę uŜytkowników. obejmują tylko koszty bieŜącej eksploatacji. ZagroŜenia i słabe strony bankowości elektronicznej dla banku Trudną barierą w rozwoju e-bankowości jest bariera opłacalności. Pilawski. depersonalizacja.koszty wdraŜania. kanibalizm bankowy). ZagroŜenia i słabe strony bankowości elektronicznej dla banku i klienta ZagroŜenia . przedstawiające niskie koszty transakcji dokonywanych kanałami elektronicznymi. . 45 3.obniŜenie poziomu lojalności klientów. Aby jednak móc ją rozpocząć.przerzucanie na klientów kosztów telekomunikacyjnych.1. . niezrozumienie przez klientów idei ebanking’u. niŜsze koszty transakcyjne). . Pluskota. Słabe strony − − − − − − korzystniejsze warunki prowadzenia konta (wyŜsze oprocentowanie.wzrost wymagań klientów dotyczących jakości. . Źródło: opracowanie własne na podstawie: P. obawa klientów o poziom bezpieczeństwa. restrukturyzacja sieci tradycyjnych placówek (jej konsekwencje dla zatrudnienia) małe zaufanie klientów do e-banking’u.poziom bezpieczeństwa. ZagroŜenia . konieczność instalowania przez klientów róŜnych systemów e-banking’u przy kontaktach z róŜnymi bankami.przywiązanie klientów do tradycyjnej sieci oddziałów. 49 . niska jakość infrastrukury teleinformatycznej i zła transmisja danych. .

Grzechnik. Takie długoletnie zamraŜanie środków finansowych zaangaŜowanych w inwestycje w system informatyczny. dysponujące niewielkimi kapitałami mogą nie sprostać . w zalewie informacji. jaki ma miejsce w sieci. bo wykonalne przez dokupienie dodatkowych serwerów i ewentualne zwiększenie przepustowości łącza. Tym szybkim zmianom małe banki. który mógłby przeczyć tezie o wysokich nakładach początkowych (przyjmuje się. więc będzie ciągłych nakładów finansowych ze strony banków (por. Grzechnik.cit. ale moŜe obsługiwać on znacznie większą ilość klientów). choćby ze względu na ograniczenia przestrzenne i organizacyjne. z jednej strony wprowadzanie nowoczesnych technologii jest dla banków czynnikiem kreowania przewagi konkurencyjnej. Warszawa 2001.107 Co więcej tradycyjnej filii nie da się na ogół w łatwy sposób rozbudować. Gdańsk 2000. Jurkowski. ogranicza pole działania banków. więc czynnik niepewności. Internetowe Centrum Promocji. a tym samym niedotrzymania kroku konkurencji.105 Koszty te mogą sięgnąć nawet 45 . op. CeDeWu. a jedynie wykazanie.Wydawnictwo NBP. nie tyle nienadąŜania za rozwojem. 66 J. Zeszyt nr 125.. przy bliŜszej analizie zdaje się ją jednak potwierdzać. ale wprowadzenia juŜ przestarzałych technologicznie rozwiązań.na rynku usług elektronicznych pojawia się. 32 107 A. Powiększenie zaś moŜliwości banku internetowego wraz ze wzrostem liczby klientów. Niezaprzeczalnym jednak faktem pozostaje. Jednocześnie wpływ nowych technologii jest bardzo silny i prowadzi do coraz głębszych przeobraŜeń. Stosowanie bowiem np. co oznacza. W przypadku banku. 30-31 109 B. Bankowość elektroniczna. s. niŜ stworzona tym samym kosztem sieć filii. Warszawa 2004. 51 108 J. z tego powodu wypromowanie nowego banku internetowego jest związane niestety ze zwiększonymi kosztami marketingowymi. Brak lub niewystarczająca ilość funduszy generują równieŜ niebezpieczeństwo. ale równieŜ w mediach tradycyjnych. Jurkowski. s. Nakłady na uruchomienie serwera WWW to tylko część kosztów niezbędnych do zdobycia rynku internetowego. s. Ŝe na rynku mogą działać mali gracze nieposiadający rozbudowanej sieci placówek. moŜe bardzo szybko stać się nie dość nowoczesne. w dobie ciągłego postępu technologicznego. tymczasem w świecie wirtualnym moŜna zostać niezauwaŜonym. w: Materiały i studia. ów nowy rodzaj konkurencji moŜe stać się czynnikiem zagroŜenia. Bankowość internetowa. jest o wiele bardziej elastyczne.. op. iŜ wydajność i efektywność obsługi osiągane dzięki nowoczesnym rozwiązaniom przemawiają za ich stosowaniem. s.108 Wyspecjalizowane i drogie oprzyrządowanie wymagane przy nowych rozwiązaniach technicznych. Ŝe uruchomienie serwera WWW kosztuje tyle samo. Ŝe nowoczesny kanał dystrybucji daje im moŜliwość zaistnienia na rynku. które są efektem kampanii reklamowych nie tylko w Internecie. Bankowość elektroniczna. co otwarcie tradycyjnego oddziału.106 PowyŜsze rozwaŜania nie mają na celu umniejszania potencjału elektronicznych kanałów dostępu. zmieniła swój dotychczasowy charakter. UwaŜa się bowiem. wprowadzone zbyt późno. Ŝe nawet początkowe niskie nakłady inwestycyjne mogą się dynamicznie rozrosnąć. internetowego kanału dostępu powoduje. s. trudno jest nie zauwaŜyć na ulicy jego nowych placówek.Przykład kanału internetowego. wymagać. Za przykład moŜe posłuŜyć wspominany juŜ wyŜej kanał internetowy.60% wydatków operacyjnych ogółem. wykres 2). 105 106 A.109 Konkurencja na rynku elektronicznych usług finansowych. iŜ moŜe on bezproblemowo obsługiwać czterokrotnie większą ilość klientów. Świecka.cit. Stanowi to jednak ciągłe zagroŜenie ze strony coraz to młodszej konkurencji. 103-104 50 . z drugiej zaś.

pl. więc zjawisko odbierania im części klientów..cit. 21 51 .W Polsce powaŜnym zagroŜeniem jest wciąŜ bariera zaufania. działające pod własną marką tylko na rynku elektronicznym.A. firm internetowych110.111 Obie instytucje zaczynają wtedy ze sobą konkurować i zwalczać się nawzajem. 12% mBank 18% BPH 8% Millenium 5% ING BSK 5% BZ WBK 10% Źródło: A.. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest fakt. Pluskota.. 111 J. biur podróŜy itd. powstaje... operatorów sieci komórkowych. Rosnąca popularność płatności elektronicznych rodzi zagroŜenie ze strony sieci hipermarketów (które stają się instytucjami kredytowymi. iŜ stosunkowo największą popularność usługi bankowości elektronicznej uzyskały w bankach cieszących się szczególnie dobrym wizerunkiem. 110 P. a więc banki znane. otrzymując jednocześnie wsparcie ze strony załoŜyciela w postaci choćby rozwiniętej sieci bankomatów. Korzyści i zagroŜenia wynikające z funkcjonowania nowoczesnych kanałów dystrybucji. s. Przybywa zwolenników Internetu. Ilustruje to wykres 1. op. finansującymi zakupy ratalne czy bieŜące w swych placówkach). Tak powstałe nowe instytucje korzystają z takich samych korzyści ekonomicznych i marketingowych jak inne banki internetowe. zakładając własne spółki-córki. Grzechnik. Myczkowska. Spółki-córki oferują często swe produkty na korzystniejszych warunkach niŜ macierzyste instytucje. nazywane kanibalizacją. Do grona banków z największym udziałem klientów korzystających z bankowości internetowej naleŜą jednocześnie największe banki w Polsce (mBank naleŜy do BRE Banku). w: III Ogólnopolska konferencja. 2005 nr 167 z 19 lipca W epoce elektronizacji produktów finansowych powaŜnym zagroŜeniem jest konkurencja ze strony firm niebankowych. niektóre banki zaczęły stosować taktykę ucieczki do przodu. W obliczu ekspansji nowoczesnych rozwiązań technologicznych i rozwoju banków internetowych. art. Rynek Internet-banking’u w Polsce w 2005 roku pozostali 21% PKO BP 21% Pekao S. w: http://arch.cit.rzeczpospolita. Wykres 1. producentów samochodowych (uruchamiających własne banki finansujące zakupy samochodów). na którym przedstawiono strukturę rynku kont z dostępem do Internetu. która zostanie omówiona w dalszej części rozdziału.

52 . 22 P. bez jakichkolwiek ograniczeń terytorialnych. Wykres 2. art. czyli w oderwaniu od miejsca i czasu. jako istota bankowości elektronicznej.cit.113 112 113 Ibidem. Polasik. Skoro osoby są skłonne do korzystania z taniej bankowości internetowej i tak opuszczą tradycyjny bank. s. s. Pluskota. lepiej więc by pozostali klientami tej samej grupy kapitałowej. ma swoje konsekwencje dla funkcjonowania bankowości nazywanej tradycyjną. Jest to niezwykle kosztowne zarówno pod względem finansowym jak i społecznym. Rozwój bankowości elektronicznej w Polsce – w świetle badań ankietowych. bądź teŜ w wielu przypadkach równieŜ ze zwolnieniami. wykres 2). Rozwój bankowości elektronicznej powoduje nieopłacalność utrzymywania wielu tradycyjnych oddziałów.112 Świadczenie usług bankowych 365 dni w roku 24 godziny na dobę. Główne bariery hamujące rozwój bankowości internetowej w Polsce (%wskazań. 2005 nr 8. w: Bank i Kredyt.Przyjmuje się jednak. iŜ ryzyko kanibalizmu bankowego jest wliczone w logikę całego przedsięwzięcia i traktuje się je jako swego rodzaju zabezpieczenie przed utratą rynku na rzecz podmiotów trzecich. co w dalszej kolejności wiąŜe się z koniecznością bądź przekwalifikowania pracowników w profesjonalnych sprzedawców. posiadających 90% aktywów całego sektora bankowego w Polsce oraz ponad 96% depozytów Zmniejszenie liczby wizyt w oddziale na rzecz zdalnej formy realizowania operacji wymaga restrukturyzacji sieci tradycyjnych placówek (por. wybór wielokrotny) Brak uregulowanych prawnych rozwiązań systemowych Zbyt wysokie nakłady na inwestycje informatyczne Konieczność zmian w organizacji banków i zatrudnieniu Niskie dochody społeczeństwa Niski poziom edukacji ekonomicznej Nieodczuwanie przez klienta potrzeby Słaba infrastruktura techniczna Niski poziom edukacji informatycznej Brak zaufania i poczucia bezpieczeństwa w Internecie Nawyki klientów Niewielka dostępność Internetu w Polsce 0 9 12 21 24 29 32 44 50 71 79 82 100 Źródło: M. w ankiecie wzięło udział 35 prezesów banków (w tym 5 spółdzielczych). 59.

zarówno specjalistów technologii informatycznych. Opinie na temat względnej zmiany poziomu zatrudnienia w sektorze bankowym na skutek rozwoju bankowości elektronicznej do 2006r.-25]. • niezbędność zatrudniania w bankach coraz większej rzeszy pracowników z wykształceniem informatycznym. stają się więc istotnym zagadnieniem w strategii banków. Ŝe doprowadzi on do zmniejszenia zatrudnienia. Operacyjne konsekwencje rozwoju nowych metod dystrybucji usług bankowych. (wykres 3) są bardzo zróŜnicowane.15].. [-25. Źródło: M. Zdecydowana większość przedstawicieli banków oceniła.114 Stosowanie nowych metod dystrybucji wywołuje:115 • konieczność przekwalifikowania pracowników i kierowania ich do bezpośredniej obsługi klienta. [-15. s.. jak i metodą jego redukcji (wykres 3).cit. respondenci mieli moŜliwość podania procentowej wielkości zmiany z dokładnością do 1 p.5]. w: Zatrudnienie w sektorze bankowym. np. [5. będąc zarówno kreatorem ich zatrudnienia. Średnia z odpowiedzi prezesów 35 banków pozwoliła oszacować przewidywaną redukcję zatrudnienia na 10.7%. red. jak i specjalistów z innych dziedzin. op.Janc. symptomy nowej ery. 64 Nowoczesne technologie informacyjne (IT). s. MoŜna więc oczekiwać. Ŝe przyrost zatrudnienia informatyków i specjalistów z dziedziny e-bankowości będzie znacznie mniejszy od zwolnień wynikających z podnoszenia wydajności pracy i przenoszenia transakcji do kanałów elektronicznych. [-5. Wpływ bankowości elektronicznej na wielkość zatrudnienia w sektorze bankowym do 2006 r. Świecka. finansów czy marketingu. 114 115 B. Polasik. 106 G. Kotliński. 20 10 * 0 -10 -20 -30 -40 * dane zostały zagregowane w przedziałach [-35.Wykres 3. na których opiera się e-banking. Zygmunt.p. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. • konieczność ciągłego i systematycznego podnoszenia poziomu wiedzy pracowników.-15]. L. Poznań 2002. • moŜliwość redukcji zatrudnienia w niektórych grupach pracowników.cit. A.-5]. art. 84 53 . s.

Poznań 2004. Kotliński. Bankowość elektroniczna w działalności banku komercyjnego. Jej skutkiem jest wątpliwość wszystkich stron uczestniczących w takiej transakcji. jak i banku. Obawy. czy operator call-center nie prowadzi w trakcie realizacji transakcji np. Kotliński. SWOT w e-bankingu. wykres 12 w rozdziale 4). 115 121 P. s. kiedy banki mają moŜliwość wychowania sobie przyszłych dorosłych klientów. czyli Ŝe operacje drogą elektroniczną są wykonywane zgodnie z jego dyspozycjami. dotyczy w równym stopniu zarówno klienta. Ibidem 118 B.119 Zaufanie. czyli osoby o niskiej aktywności finansowej. 45 122 http://www.118 Banki muszą dostrzec róŜnicę pomiędzy sytuacją klienta np. Klient.2005) 123 G.120 Banki muszą zwiększyć poziom znajomości zagadnień e-banking’u wśród obecnych i potencjalnych klientów. internetowego. s.zarob. Chojecki.2 mln – por. Jest to swoista sytuacja.cit. z Internetu przewaŜają licealiści i młodzieŜ.pl/cms/cms/index. G. ale z drugiej strony tworzą oni zarazem. Zygmunt.117 Biorąc pod uwagę sytuację obu stron operacji bankowej wykonywanej na odległość (elektronicznie).Wyzwania kadrowe. czy atmosferę w miejscu pracy. JeŜeli bankom zaleŜy na kontynuowaniu rozwoju usług bankowych oferowanych za pośrednictwem kanałów elektronicznych (w tym Internetu). co moŜe ujemnie wpłynąć na jakość świadczonych usług. cechą wspólną charakterystyczną dla wszystkich form e-bankowości. art. Pluskota. Pluskota. jak wspomniano wyŜej. L. wykres 2). jest depersonalizacja.cit. Pierwsza kwestia jest pochodną bezpieczeństwa systemów (zostanie omówiona w dalszej części pracy). ocenia tempo obsługi i zdaje sobie sprawę z sytuacji. Wśród słabych stron elektronicznych kanałów dystrybucji produktów bankowych naleŜy wymienić takŜe niski poziom zaufania i niezrozumienie idei e-banking’u. powinny przejąć na siebie część obowiązków związanych z popularyzacją tej metody komunikowania się. Krymarys-Balcerzak. a w roku następnym juŜ około 11. moŜe zwiększyć zainteresowanie nowymi produktami i co najwaŜniejsze spowodować wzrost liczby korzystających z nich. co do rozwoju. op. Edukacja klientów (por. który nie wie czy posługująca się kartą płatniczą osoba. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. art.cit. stojąc nawet w długiej kolejce. z jakiego powodu występuje np. który nie wie. w jakiej się znalazł. opóźnienie.php?action=read&news_id=376 (18. druga oznacza wciąŜ jeszcze słabą znajomość korzyści moŜliwych do osiągnięcia przez klienta. Pilawski.06. Ten ostatni.cit 119 Ibidem 120 T. dodatkowego. czy rentowności e-banking’u budzi często świadomość. w: Funkcjonowanie współczesnego banku. jest jej legalnym posiadaczem. a korzystającego z oddziału. jakie wynikają z ekspansji nowych metod dystrybucji usług bankowych wywołują niepokoje wśród zatrudnionych.3 %prawie 33% w porównaniu z rokiem poprzednim122). art. 80 54 . prywatnego rejestru numerów kart płatniczych. co do toŜsamości partnerów i ich intencji. A. s. a przecieŜ placówki bankowe zdobywają klientów sprzedając usługi wyłącznie w godzinach pracy oddziałów.121 Optymizm budzić moŜe fakt. który utknął w wymianie komunikatów na odległość. nie wie i nie moŜe sprawdzić.. widzi osoby przed sobą. A.123 Budując długofalowe 116 117 P. Janc. red. iŜ w ostatnich latach w Polsce zauwaŜalny jest wzrost liczby osób korzystających z Internetu (w roku 2004 było ich około 8 mln.116 Zaufanie to przekonanie klienta o poprawnej realizacji jego poleceń. czy telefonii komórkowej (na koniec 2005 roku przyrost klientów wynosił 26. bardzo obiecujący i rozwojowy segment klientów. iŜ wśród korzystających np.

Produkty proponowane przez e-banki są jednakowe dla kaŜdego klienta. wykres 2). które za prowadzenie rachunków pobierają bądź bardzo niskie opłaty. przejawiające się w poruszonym wyŜej problemie zaniku bezpośredniości w kontaktach z klientami. Rudawska. s. Porównanie realizacji potrzeb przez tradycyjne i elektroniczne usługi bankowe przedstawia tabela 5. MoŜe to przejawiać się w wybieraniu przez klientów z ofert róŜnych banków. instytucje finansowe powinny pamiętać. Chojecki. z którym moŜna współpracować długie lata. nastawioną na szybkie pozyskiwanie klienta oraz oferowanie mu kompleksowej oferty. Klienci bardziej wyedukowani to klienci bardziej zainteresowani. bądź teŜ wymagając osobistego. tylko tych elementów. jednakową dla kaŜdego. Porównanie realizacji potrzeb przez tradycyjne i elektroniczne usługi bankowe przedstawia tabela 5. nowoczesne technologie nie stanowią dla nich novum. Ŝe klient najatrakcyjniejszy dla banku to nie tylko ten opłacalny w danym czasie. w: Bank. 2003 nr 6. Wzmaga to zjawisko braku lojalności klientów korzystających ze zdalnych kanałów dostępu. następuje w ten sposób znaczne zuboŜenie oferty banku. część I.cit. Ŝe wciąŜ wielkim wyzwaniem dla e-bankowości. zwiększa ryzyko ich utraty. s. 68 A.127 ZagroŜenie to potęguje wzrost świadomości i edukacji korzystających z produktów bankowych.125 Oczywiście wszystko po to. to placówka banku jest takŜe najlepszym otoczeniem marketingowym dla realizacji procesów cross-selling’u (sprzedaŜy wiązanej) nie tylko usług bankowych. klient znajduje na niej tylko bezosobową stronę. jak z nich rezygnują. lecz równieŜ ten. mogą być źródłem długofalowych korzyści dla banku124. mając przed sobą długie Ŝycie. poniewaŜ łatwiej ich pozyskać (nie są trwale przywiązani do Ŝadnej instytucji finansowej). których część nigdy nie zostaje aktywna. Z powyŜszych rozwaŜań wynika. 62 126 A. jest utrzymujący się poziom tradycjonalizmu klientów (por. 124 125 E. w ten sposób klient nie ma dostępu do wielu usług bardziej skomplikowanych. Odwiedzając witrynę banku. które są jednocześnie poszukiwanymi czynnikami rozwoju e-bankowości. strategią cherry picking (wyjadania wiśni). a co za tym idzie z coraz większymi wymaganiami. jak udzielenie kredytu czy prowadzenie rachunku inwestycyjnego. 107 55 . bądź to sceptycznie podchodząc do udziwnień technologicznych. Student . stanowią o niezbędności bezpośredniego kontaktu z pracownikami banku. s. lub obarczonych większym ryzykiem bankowym. bezpośredniego kontaktu z pracownikiem banku.strategie. w poszukiwaniu jak najwyŜszego poziomu jakości. bądź całkowicie z nich rezygnują. Kotliński. w: Bank. problemem okazać się moŜe tendencja do otwierania kilku rachunków w róŜnych bankach. s. Szydłowska. równie łatwo dokonują wyboru najlepszych dla siebie warunków. ale pozostałych usług finansowych. Zostawcie nam oddziały. które przyniosą im największe korzyści finansowe. 2003 nr 5. by uprościć i zautomatyzować wszelkie operacje. 22 127 T. Usługi oraz sposób ich realizacji czy przedstawienia są standardowe. Segment ludzi młodych to grupa warta szczególnego zainteresowania. którzy zgodnie z zaprezentowaną w pierwszym rozdziale pracy.potencjalny klient banku.. którzy niechętnie rezygnują z oddziałowej obsługi bankowej. Z tych samych powodów. Kowalczyk. jednakŜe potrzeby bardziej skomplikowanych usług. Bankowość elektroniczna jest z załoŜenia bankowością prostą. op. W przypadku banków internetowych. w: Bank. 2002 nr 2.126 Odhumanizowanie kontaktów z bankiem. Oddziały z przyszłości. G.

poniewaŜ naleŜy umiejętnie wykorzystać do tego zintegrowany system merchandisingu bankowego (wystrój wnętrza placówek. bardziej kosztowna kosztowna Łatwa. w którym posiada takie konto. red. 2005 nr 71 z 25 marca. Wyłączności w obsłudze MoŜliwa do osiągnięcia poprzez Łatwa – jest to odpowiednie zachowanie pracowników komputerowego Informacji – wiedzy o banku i świadczonych usługach MoŜliwa do osiągnięcia poprzez wyszkolenie i nastawienie pracowników oraz prawidłowe wykorzystanie instrumentów promocji i reklamy W sytuacjach standardowych realizacja tej potrzeby jest łatwa. 128 A. B7 56 . poniewaŜ automatyzacja obsługi bowiem od odpowiedniego wyszkolenia wyklucza osobisty udział pracowników pracowników banku zasługa systemu Empatii . wynika. Internauci są mniej lojalni. s. Porównanie realizacji potrzeb przez tradycyjne i elektroniczne usługi bankowe Potrzeba Realizacja potrzeby przez tradycyjne usługi bankowe Realizacja potrzeby przez usługi bankowości elektronicznej Bezpieczeństwa Polega na zapewnieniu przed wszystkim Oparta głównie na wykorzystaniu bezpieczeństwa fizycznego zabezpieczeń technicznych. dogodności oraz przyjemności w otoczeniu i obsłudze bankowej Nowoczesności i nowości Trudna. a poza tym w trakcie świadczenia klient przebywa tam. Janc. w sytuacjach niestandardowych niemoŜliwa do realizacji bez osobistego udziału pracowników banku Źródło: A. gdzie chce (w środowisku przez siebie wybranym) Odnoszenia korzyści finansowych Odczuwania wygody. Myczkowska.zrozumienia Trudna. systemy identyfikacji wizualnej) a takŜe ze względu na indywidualny charakter odczuwania wygody i przyjemności Trudna. poniewaŜ korzystający z elektronicznych kanałów świadczenia usług bankowych są o realizacji tej potrzeby przekonani. aby klienta o zaspokojeniu tej Łatwa – samo korzystanie z tej usługi potrzeby przekonać wykorzystywane są daje poczucie spełnienia tej potrzeby instrumenty merchandisingu i promocji realizacje potrzeby zaleŜy Trudna. ale odczuwanie korzyści finansowych zastępowane jest w tym przypadku przez świadomość szybkości obsługi i oszczędności czasu klienta Łatwa.Tabela 5. s. poniewaŜ moŜna klienta o realizacji tej potrzeby przekonać za pomocą tradycyjnych metod promocji i reklamy Trudna. a ciągła rotacja klientów moŜe być dla banków zagroŜeniem. Janc.128 Zaciemniać to moŜe rzeczywisty udział poszczególnych banków na rynku elektronicznym mierzony liczbą otwartych rachunków z dostępem do Internetu (patrz wykres 1). w: Rzeczpospolita. Ŝe co piąty właściciel konta z dostępem przez Internet wcześniej zamknął rachunek w innym banku. przeprowadzonych w grudniu 2004. Co dziesiąta osoba zaś planuje rezygnację z banku. G. Kotliński. mniej i psychicznego w placówkach. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. 164 Z badań ARC Opinia i Rynek. Wykorzystanie e-bankingu w obsłudze bankowej. Poznań 2001. A. w: Nowe usługi bankowe.

Podobne zjawisko występuje równieŜ w związku z dostępem do usług za pomocą sieci Internet. moŜe wiązać się z koniecznością zakupu nowego modelu takiego urządzenia. Kotliński. Istotne znaczenie ma tu równieŜ sprawność systemu obsługującego takie działanie po stronie banku. bez którego w niektórych bankach internetowych nie ma moŜliwości dokonania operacji. art.2. Klienci korzystający z instrumentów bankowości elektronicznej ponoszą równieŜ koszty związane np. przekonanie o słabym poziomie bezpieczeństwa. 131 B. poniewaŜ w Grecji i Meksyku. będą równieŜ problemami z punktu widzenia klienta. Do tego dochodzą równieŜ takie same jak w oddziale bankowym opłaty za przelewy. obu stron uczestniczących w procesie komunikacji kanałem elektronicznym. op. Dotyczą. co wśród powodów przemawiających na niekorzyść bankowości internetowej. czego pochodną jest liczba klientów bankowości Internetowej. 57 .2. czy teŜ inne usługi.3.cit. Przerzucanie kosztów telekomunikacyjnych na klienta. naleŜy dysponować odpowiednim sprzętem. art. Postęp techniczny powoduje powstawanie coraz trudniejszej do przekroczenia bariery wejścia. Po pierwsze.. zaleŜą nie tylko od sprawności działania uŜytkownika komputera. niski poziom edukacji. s. jak wspomniano. którą pokonać muszą klienci. w Polsce szybki dostęp do sieci ma tylko około 2% obywateli (wykres 4). koszt dostępu do Internetu jest pięciokrotnie niŜszy (wykres 5).cit. powaŜną barierą.cit. zlecenia stałe. s. zajmuje główną pozycję (wykres 2). czy niezrozumienie idei e-banking’u. jest nawet dla banków źródłem oszczędności.. Pilawski. Janc. która w dalszej kolejności pociąga za sobą problem dostępności. 104 132 B.132 129 130 A. klientów. ale takŜe jakością wykonania i wyposaŜenia.129 Korzystanie z usług bankowości elektronicznej za pomocą np. Koszty ponoszone przez klientów. którzy nie dysponują najnowszymi wersjami sprzętu i oprogramowania. ZagroŜenia i słabe strony bankowości elektronicznej dla klienta Przedstawione powyŜej zagroŜenia bankowości elektronicznej wyłaniające się na styku kontaktów banku z klientem. Sytuacja taka zadziwia. mający zamiar korzystać z konkretnych usług.131 Niskie koszty transakcyjne operacji realizowanych drogą internetową. jak depersonalizacja. Wiele dostępnych tam serwisów (w tym bankowych) odrzuca. juŜ na wstępie. podobnie jak banku.cit. bowiem one. do Internetu warunkuje liczbę uŜytkowników. Niestety w Polsce oraz innych krajach rozwiniętych. Dla klienta. Pilawski. jest źle odbierane przez pozostałych. takich jak Węgry i Turcja jest on najwyŜszy na świecie. Świecka. jest bariera opłacalności. G. Tymczasem koszt dostępu np.130 Ponadto sam dostęp do sieci jest w polskich realiach wciąŜ utrudniony (barierę kosztów obrazuje wykres 5). Związane z tym koszty ograniczają istotnie masowy dostęp do takiej usługi. być moŜe juŜ na samym wstępie kontaktu z bankiem drogą elektroniczną. są uzasadnione tylko z punktu widzenia banku. krajach o podobnym potencjale gospodarczym. Tworzenie przy takiej okazji pewnej elitarnej grupy klientów. 163 B. niski poziom zaufania. op. za zakupem tokena. telefonu komórkowego. przytaczane jako główna zaleta tego rodzaju elektronicznego dostępu. cechującym się nie tylko określonymi parametrami technicznymi. wyposaŜonego w niezbędne do tego funkcje. ale równieŜ od sprawności (przepustowości) sieci i stawek opłat stosowanych przez jej operatora.

Koźliński. 52 58 W W ie Br an Li di a . Sieć sprzyja gospodarce. Indeks kosztów korzystania z Internetu w Polsce w porównaniu z krajami OECD (Polska =100) 120 100 80 60 40 20 0 Ja po ni a Hi sz pa ni a Br yta nia Fi nl an d ia Cz ec hy Sło wa cj a ka Sz we cja Tu rc ja Be lg ia Da nia an cj a cy Po ls Ni em W Fr W iel ka M ek sy k ęg ry łoc h y Źródło: T. Internet w Europie w 2005r. str.5 15 12.5 20 17.5 5 2. Bankowość internetowa.5 10 7. Słojewska.pl.5 0 Cz ec hy a nc ja sk a ja cy ja tw a lia ia ry ni ia a a di yt an i wa c nd W ęg zp a Da n re c ga m Po l an Ni e Fr a Po rtu G la Hi s lk a Fi n Ho l re cja G US A Sł o Irl Źródło: A. w: http://arch. w: Bank i Kredyt.rzeczpospolita.liczba linii szerokopasmowych (na 100 mieszkańców) 25 22. 2005 nr 5. .Wykres 4. 2006 nr 69 z 22 marca Wykres 5. Część i – determinanty rozwoju.

z których usług korzystają przedsiębiorstwa.cit. przy wciąŜ unowocześnianych rozwiązaniach. Główne czynniki sukcesu oferowania elektronicznej bankowości korporacyjnej (%wskazań. kompatybilność systemów home-banking z programami finansowo-księgowymi oraz konieczność instalowania róŜnych systemów banków. 63 Z aspektem sprzętowym czy teŜ oprogramowania. do potrzeb przedsiębiorstwa Niskie koszty funkcjonowania Prostota obsługi systemu Bezpieczeństwo i poufność informacji Niezawodność działania Integracja z systemami wewnętrznymi 0 3 32 35 41 44 47 71 100 Źródło: M. wykres 6). za rosnącym zapotrzebowaniem na jej usługi. Udostępnianie przez banki usług świadczonych drogą elektroniczną. wspominany problem nienadąŜania klientów za ich rozwojem. Wykres 6. na kilku stanowiskach komputerowych134 (integracja systemów bankowości elektronicznej z wewnętrznymi systemami firmowymi to jeden z głównych czynników sukcesu home banking – wykres 6 )... bądź teŜ wyzwań technologicznych. zazwyczaj skomplikowanej obsługi nowego systemu. przy ignorowaniu tego rodzaju ograniczeń. Słabą stroną jest np. która byłaby platformą łączącą wszystkie systemy e-banking’u oferowane przez róŜne banki..133 Swego rodzaju niezadowolenie budzić moŜe fakt braku jednolitego oprogramowania. 59 . czy brak odpowiedniej przepustowości sieci to czynniki istotnie ograniczające rozwój bankowości elektronicznej w wielu krajach. na skutek rosnącej konkurencji. moŜe przynieść wiele szkód.. a więc podraŜają koszty. Frustracja potencjalnych klientów spowodowana kłopotami z dostępem. Wszystko to zmniejsza korzyści.art. WydłuŜają one czas niezbędny do przesłania danych. wybór wielokrotny) Inny czynnik Dopasowanie sys.cit. art. Przedsiębiorstwa ponoszą zazwyczaj dodatkowe koszty decydując się na budowę sieci telekomunikacyjnej podłączonej do serwera banku.Zła jakość transmisji danych oraz nienadąŜanie infrastruktury teleinformatycznej. Pluskota. zmniejszając ogólną dostępność i efektywność działania uŜytkowników. Korzyści i zagroŜenia. to czynnik powaŜnie hamujący skłonność potencjalnych klientów do korzystania z nowoczesnych kanałów dystrybucji. Polasik. s. a zwiększa koszty postrzegane przez uŜytkowników (por. czyli sieci sprawnych i niezawodnych połączeń. wiąŜe się ponownie. 133 134 Ibidem P. moŜe stać się powodem niechęci i pogłębić brak zaufania do tego rodzaju usług. Brak odpowiedniej wiedzy na temat usług bankowości elektronicznej oraz stosowanych w tym celu urządzeń. infrastruktury. Problemem jest równieŜ konieczność nauczenia się.

prowizjami i innymi korzyściami finansowymi nie zachęcały klientów do bankowości internetowej.Wracając do kosztów. a zaprezentowane przykłady zagroŜeń mają stanowić swego rodzaju wyzwanie.136 Rozwój e-bankowości jest dziś nieuchronny.pl. bezlitosny rachunek ekonomiczny udowodnił. Pojawiły się opłaty za karty płatnicze. Blajer.rzeczpospolita. jeśli średnie saldo miesięczne jest mniejsze od 100 zł). 2005 nr 123 z 25 maja 60 . banki musiały ostatecznie podnieść opłaty i prowizje. jakie napotyka ów nowoczesny kanał dystrybucji. wirtualnego banku (mBank uruchomiony przez BRE Bank w listopadzie 2000 roku). niŜ realnym i popularnym zjawiskiem. Aby nie zbankrutować. To korzyści finansowe miały przekonać i zachęcić klientów banku do nowej formy przeprowadzania interesów z bankiem. w: Moje pieniądze. Największe z nich tj. znacznie przyspieszyło tempo wzrostu liczby wirtualnych kont w Polsce. Obietnice na wyrost. słabą stroną e-bankowości staje się konkurencyjność warunków oferowanych usług.cit. Internauci musieli się. czy teŜ ulepszania stosowanych rozwiązań. kiedy banki opłatami.99 zł. więc poŜegnać z bezpłatną bankowością internetową. Teraz opłaty pobiera takŜe Volkswagen Bank direct. Później mBank zaczął pobierać prowizje za przelewy zlecone przez Internet (50 groszy). Najpierw Inteligo (obecnie naleŜy do PKO BP) wprowadziło opłatę za prowadzenie konta (4. w: http://arch. w postaci zerowych opłat i nadzwyczaj wysokiego oprocentowania. który jako pierwszy zdecydował się na drastycznie nową strategię na polskim rynku bankowym. s. 135 136 A. Efektywność elektronicznej obsługi bankowej jest kwestią oczywistą. Jurkowski. nie miały na celu poddawać w wątpliwość sens dalszego wdraŜania. PowyŜej zaprezentowane rozwaŜania dotyczące wad oraz barier. PowyŜszą teorię odzwierciedla początkowa sytuacja w Polsce. Do momentu. od którego podjęcia zaleŜeć będzie sukces polskich banków na rynku elektronicznym.135 Niestety próby pozyskiwania klientów redukcjami prowizji i wysokim oprocentowaniem nie mogły trwać wiecznie. W Polsce nie ma juŜ banku internetowego niepobierającego opłat.. zostanie omówione w rozdziale czwartym. ta była raczej eksperymentem. Ŝe utraconych w ten sposób przychodów banki internetowe nie zdołały zrekompensować przewidywanymi korzyściami pozafinansowymi (np. cenne dane marketingowe). 52 P. Dopiero pojawienie się nowego. op. Jako ostatni prowizje za podstawowe operacje wprowadził Volkswagen Bank direct. wyzwanie pokonania obawy o bezpieczeństwo stosowanych systemów.

1. • niezawodność . Jak juŜ wspominano. jakie ze sobą niesie. Ŝe dane przesyłane w czasie transakcji elektronicznej nie są przez nikogo modyfikowane.137 Wiele słyszy się o próbach penetracji systemów informatycznych przez wyspecjalizowanych przestępców czy personel banku. sprostanie wymogom. Warszawa 2005. za którą się podaje. w: http://www.2005) 138 D. a takŜe mogą być wykorzystane w popełnieniu naduŜycia. • integralność . red. z tych właśnie powodów. Pilawski. Bankowość elektroniczna . jakie dziś. Co więcej.meandry i zawirowania. pochodną bezpieczeństwa jest zaufanie do tego rodzaju usług. Obejmuje ono zarówno ich środki finansowe jak i informacje o nich. moŜe stanowić swoiste remedium na inne problemy związane z e-bankowością. 56 . Bezpieczeństwo bankowości elektronicznej. w którym wyŜej wymienione atrybuty osiągnęły akceptowalny dla banku oraz jego klientów poziom. więc taki system.niepozwalającą wyprzeć się faktu nadania lub odbioru komunikatu drogą elektroniczną.gwarantującą stały dostęp do systemu bankowości elektronicznej. s. • autentyczność . Kwestia bezpieczeństwa bankowości elektronicznej jest uwaŜana za kluczową w przypadku rozpatrywania zagroŜeń czy barier.139 Powracając do podziału rozwaŜań na punkt widzenia banku oraz klienta.gwarantującą. Ŝe system działa w sposób. w: Bankowość elektroniczna. Pojęcie bezpieczeństwa bankowości elektronicznej Bezpieczeństwo w znaczeniu informatycznym. czy osoba podpisująca się pod transakcją jest rzeczywiście osobą. Informacje te mają zaś podwójną wartość: obejmują pewien zakres prywatności klientów.Rozdział 4 Bezpieczeństwo bankowości elektronicznej Niezadowalający poziom bezpieczeństwa transakcji dokonywanych drogą elektroniczną stwarza zagroŜenie dla wszystkich jej stron. które przedstawia schemat 26. 137 B. rozpoczynając rozwaŜania od zdefiniowania pojęcia bezpieczeństwa.pozwalającą stwierdzić. Bezpiecznym systemem bankowości elektronicznej nazywa się. A. s. 55-56 139 Ibidem. 4. ów nowoczesny kanał dystrybucji napotyka na drodze ciągłego rozwoju.org. jakiego się od niego oczekuje. • dostępność . B. Wawrzyniak. • niezaprzeczalność . Do najistotniejszych atrybutów bezpieczeństwa bankowości elektronicznej zalicza się:138 • poufność . to pewien stan.gwarantującą.pl/PIR/POLCACS 2001/pilawski1. Pilawski.isaca.pdf (18.gwarantującą. co za tym idzie popularność ich stosowania. moŜna wyróŜnić następujące kwestie bezpieczeństwa bankowości elektronicznej w powiązaniu z poszczególnymi atrybutami. Ŝe dostęp do danych przechowywanych i przetwarzanych w systemie mają tylko osoby do tego uprawnione. Gospodarowicz.06. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. który charakteryzuje się określonym poziomem najwaŜniejszych dla danego przypadku atrybutów. bezpieczeństwu e-banking’u poświęcono odrębny rozdział pracy.

ale i prawnych i organizacyjnych interakcji pomiędzy bankiem a klientem. ma tu kluczowe znaczenie. to właśnie obszar ryzyka informatycznego.. niczym nie ograniczony dostęp do systemu (dostępność) Czy osoba wysyłająca dane do banku nie będzie mogła później podwaŜyć źródła ich pochodzenia oraz ich zawartości (niezaprzeczalność) Czy dane przekazywane siecią komputerową podczas komunikacji z bankiem nie są w czasie przekazu modyfikowane przez intruzów (integralność) Czy dane przekazywane siecią komputerową podczas komunikacji z bankiem nie są w czasie przekazu modyfikowane przez intruzów (integralność) Źródło: opracowanie własne na podstawie: D. jaki ma miejsce w trakcie realizowania transakcji kanałem elektronicznym moŜna wyróŜnić trzy obszary zagroŜenia bezpieczeństwa.Schemat 26. op.cit. jest na pewno stroną naszego banku (autentyczność) Czy mamy stały. Kwestie bezpieczeństwa bankowości elektronicznej z punktu widzenia banku oraz klienta BANK KLIENT Czy osoba. 72-73 Problematyka bezpieczeństwa bankowości elektronicznej jest bardzo szeroka i choć dotyczy zarówno technologicznych. które prezentuje schemat 27 oraz cztery typy ataku na system informatyczny (schemat 28). s. na której podajemy poufne dla nas dane. uzyskała do niego dostęp uprawnionym sposobem. Wawrzyniak. która wykonuje operacje w systemie. (uwierzytelnianie) Czy osoba ta autentyczność ze (autentyczność) potwierdziła swoją skutkiem prawnym Czy dostęp do informacji o naszych zasobach mamy tylko my (poufność) Czy strona WWW. 62 . Ze względu na strony uczestniczące w procesie komunikacji.

Schemat 27.polegające na czytaniu i modyfikowaniu komunikacji między dwoma stronami bez ich wiedzy. • network snooping . 30 63 . • manipulacje sprzętem i oprogramowaniem. łamania zabezpieczeń brutalnego podsłuchu w sieci. to:141 • sniffing . • ataki typu man-in-the-middle . 2005 nr 4. • wirusy. zastosowania oprogramowania szpiegującego. Przeciw wirtualnym zagroŜeniom. 140 141 D. dzięki któremu moŜna wejść w posiadanie danych przesyłanych sieciami. • skrypty i aplety implemetowane na stronach WWW. 28 Ibidem. PIN do tokena). mające na celu zmiany w ich funkcjonalności niewidoczne dla uŜytkownika. ZagroŜenia wspólne. • błędy w oprogramowaniu standardowym . Obszary zagroŜenia bezpieczeństwa bankowości elektronicznej kanał komunikacji BANK FIRMA komunikat nadawca komunikatu Bezpieczeństwo serwera (banku. będące następstwem np.czyli wstępne rozpoznawanie parametrów sieci. w: 50 największych banków w Polsce. Wawrzyniak. zwłaszcza pod kątem stosowanych narzędzi bezpieczeństwa. aŜ do przejęcia całej sesji uŜytkownika z daną maszyną włącznie. s. hasło. z bankiem internetowym:140 • zagroŜenia kompromitacji parametrów dostępu do systemu (identyfikator.czyli podsłuchiwanie. ośrodka przetwarzania danych) Bezpieczeństwo transmisji (zagroŜenia wspólne dla serwera i klienta) Bezpieczeństwo klienta Źródło: opracowanie własne Bezpieczeństwo klienta to ogół zagadnień związanych z wykorzystaniem sprzętu i oprogramowania do celów komunikacji np.przede wszystkim w przeglądarkach. podsłuchu elektromagnetycznego. czyli wysyłaniu sfałszowanych pakietów do danej maszyny. w: Bank.polegający na podszywaniu się pod inny komputer w sieci. s. • błędy w oprogramowaniu klienta. związane z przesyłaniem danych sieciami komputerowymi. • spoofing . lista haseł jednorazowych.

131. zagroŜenia usług e-mail (SMTP. POP). uzyskiwanie dostępu do systemów przez furtki (trap doors). Rodzaje ataków na bezpieczeństwo systemów informatycznych BAN KLIEN BAN KLIEN Miejsce przeznaczenia informacji Źródło informacji PRZERWANIE Miejsce Źródło przeznaczenia informacji informacji PRZECHWYCENIE BAN KLIEN BAN KLIEN Miejsce Źródło przeznaczenia informacji informacji MODYFIKACJA Miejsce Źródło przeznaczenia informacji informacji PODROBIENIE Źródło: D.245 143 D. s. robaki.Wawrzyniak. sabotaŜ komputerowy i cyberterroryzm. Ŝe następny uŜytkownik nie moŜe z nich juŜ skorzystać.142. nielojalność i nieuczciwość pracowników banku. s. bakterie. powodzie. np.. op. czyli 207. zagroŜenia losowe. nieudokumentowane wejścia do legalnych programów pozwalające hackerom omijać zabezpieczenia. bomby logiczne). błędy i przeoczenia personelu obsługującego system. 142 DNS to system serwerów oraz protokół komunikacyjny zapewniający zamianę adresów znanych uŜytkownikom Internetu na adresy zrozumiałe dla sieci komputerowej.Schemat 28. awarie zasilania). wykorzystywanie specyficznych programów.pl moŜe zostać zamieniona na odpowiadający jej adres IP.cit. poŜary. konie trojańskie. kradzieŜe witryn. nazwa www. środowiskowe (np. 74 • • • • • • • • • • • • zagroŜenia DNS (Domain Name System142) . wszystkie inne zagroŜenia związane z funkcjonowaniem serwerów WWW. MIME. Wawrzyniak. Do zagroŜeń serwera zaliczyć natomiast moŜna:143 DOS (Denial of Service) . ataki na bazy danych. tj.np. 31 64 . umoŜliwiających ingerencję w systemy informatyczne (np. art.cit. wyładowania atmosferyczne. w którym jeden uŜytkownik zajmuje tyle dzielonych zasobów systemu..bank. sabotaŜ komputerowy i cyberterroryzm.czyli atak.

za: D.PowyŜsza lista to pewne przykłady potencjalnych sytuacji zagraŜających bezpieczeństwu transakcji. ze względu na powszechność ich stosowania. s. T.. Ŝe nie została ona przez nikogo zmodyfikowana. Wawrzyniak. które prezentuje tabela 6. Chojecki. Spośród zaprezentowanych przykładów środków ochrony (tabela 6). w: Funkcjonowanie współczesnego banku. s. będąc jednocześnie pewnym. a z drugiej strony. Poznań 2004. tak aby odbiorca był w stanie odczytać wysłaną przez nadawcę wiadomość. aby z jednej strony były dostępne (a więc odpowiednio tanie . trzeba pamiętać. Kotliński. najwięcej uwagi poświęca się kontroli dostępu oraz kryptografii145. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. Obszar bezpieczeństwa bankowości elektronicznej bardzo wielu uŜytkowników utoŜsamia z jej internetowym kanałem dostępu.2. home-banking. Bankowość elektroniczna w działalności banku komercyjnego. A. czyli szyfrowaniu transmisji danych. Dla empirycznego zaprezentowania sposobów ich implementacji wybrano karty płatnicze. Rozpatrując moŜliwe do zastosowania środki ochrony. WdraŜane systemy zabezpieczeń muszą przy tym zachowywać równowagę tak. iŜ o bezpieczeństwie bankowości elektronicznej w największym stopniu decyduje ogół zachowań jej uŜytkowników. Nie naleŜy zapominać równieŜ. A. 4.cit... Przykłady stosowanych zabezpieczeń PowyŜsza systematyka bezpieczeństwa w bankowości elektronicznej zakreśliła ramy dla rozwaŜań nad praktycznym ich zastosowaniem w zaleŜności od wykorzystywanego kanału zdalnego dostępu do usług bankowych. Janc. G.by rzeczywiście obniŜyć koszty komunikacji). Krymarys-Balcerzak. poziomem odpowiednim by zyskać wiarygodność i poszukiwaną pewność. nie odznaczały się zbytnim poziomem skomplikowania144 co ułatwi z nich korzystanie. którym musi stawić czoła bankowość elektroniczna.. op. iŜ kwestia bezpieczeństwa nie jest jedynie troską banków. Bezpieczeństwo. 111 145 Kryptografia to nauka o metodach przesyłania wiadomości w zamaskowanej postaci. red. oraz Internet-banking. 84 144 65 .

tokeny.urządzenia ochrony przeciwpoŜarowej. .szkolenia uŜytkowników.pomieszczenia odpowiednio przystosowane do pracy komputerów. siatkówki oka itp.mechanizmy zabezpieczenia statystycznych baz danych. numery identyfikacyjne (określają co uŜytkownik zna). op.dublowanie okablowania.Ustawa o podpisie elektronicznym. .Prawo bankowe. urządzenia biometryczne).hasła.optymalizacja konfiguracji sprzętowej komputerów.urządzenia przeciwwłamaniowe. . i in.programy śledzące. Środki ochrony bezpieczeństwa bankowości elektronicznej Środki ochrony Przykłady . . .cit. . ..alarmy. SET).sejfy.urządzenia i rozwiązania chroniące przed emisją ujawniającą.serwery Proxy.monitoring systemu i wykrywanie anomalii.karty magnetyczne i mikroprocesorowe. głosu. .analiza ryzyka.mechanizmy rozliczania .programy wykrywające słabe hasła istniejące w systemie.karty magnetyczne. .sprzętowe blokady dostępu do klawiatur. . podpis elektroniczny. . .urządzenia do identyfikacji osób na podstawie linii papilarnych. .zapory ogniowe (firewall).programy antywirusowe. (tzw. . 77-79 66 . Wawrzyniak.m. . . .polityka bezpieczeństwa. .mechanizmy umoŜliwiające monitoring pracy uŜytkowników systemu w czasie rzeczywistym. . Źródło: D. . . . lokalizacja centrum obliczeniowego w budynku banku).rozwiązania architektoniczne (np. .dublowanie centrów obliczeniowych i baz danych.Tabela 6. . . .in. . napędów dysku itp. .rozwiązania pozwalające na identyfikację wykonawców określonych operacji w systemie.algorytmy .Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną. . . .urządzenia podtrzymujące zasilanie.dzienniki systemowe (logi). . .urządzenia do tworzenia kopii zapasowych wraz z metodami ich stosowania.Kodeks Karny. s.obowiązkowe w kaŜdym systemie rozwiązania rejestrujące dane pozwalające na późniejszą identyfikację działalności uŜytkowników. Prawne Fizyczne Techniczne Programowe Organizacyjne Kontroli dostępu Kryptograficzne . .protokoły (SSL. .metody biometryczne (określają kim uŜytkownik jest).Ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych.podpis elektroniczny. (określają co uŜytkownik posiada).. .

z otrzymanego w ten sposób szyfrogramu. niebezpieczeństwo uŜywania kart płatniczych wynika bowiem głównie z niewłaściwego z nich korzystania. a takŜe generowania i weryfikacji podpisów cyfrowych. • hologram i znak organizacji płatniczej. • zdjęcie posiadacza karty – stosowane dla określonego rodzaju kart. moŜliwością szyfrowania i deszyfrowania informacji.146 Z punktu widzenia bezpieczeństwa w transakcjach dokonywanych plastikowym pieniądzem. a nie z samej ich istoty. wciąŜ towarzyszy obawa. Zastosowanie procesora jako jednostki przetwarzającej dane zawarte na karcie pozwala na zagwarantowanie poziomu bezpieczeństwa porównywalnego z bezpieczeństwem oferowanym obecnie przez standardowe protokoły wykorzystywane w sieci Internet. Pin-Pad). op. który akceptuje karty płatnicze. sprzedawcą. Znane są przypadki.4. pełniących funkcje zabezpieczeń naleŜą: • numer karty bankowej – zawiera informację o rachunku posiadacza. czy to przy wybieraniu środków pienięŜnych z bankomatu. 101-102 67 . Nowoczesne standardy implementacji technologii mikroprocesorowej gwarantują takŜe odporność kart na kopiowanie. który ją wydał oraz organizacji płatniczej. Do nieelektronicznych jej elementów. • data waŜności karty. w pierwszym przypadku wszelkie dane zapisane są na pasku magnetycznym.cit. niska odporność na pola magnetyczne. a więc elementy umoŜliwiające pewną weryfikację. JeŜeli wartości są takie same. znaczenie ma równieŜ typ nośnika informacji – kryterium wyróŜniające karty magnetyczne oraz mikroprocesorowe. ograniczona trwałość. w takich sytuacjach na zagroŜenie bezpieczeństwa moŜe mieć wpływ wspominana niedbałość w uŜytkowaniu. do której karta naleŜy.1. która jest szyfrowana algorytmem DES (Data Encryption Standard) przy zastosowaniu tajnego klucza banku.147 146 147 D. o banku.. 100 Ibidem. Karty te charakteryzują się bezpieczną kontrolą dostępu. w określony sposób wyznaczany jest czterocyfrowy PIN. to transakcja zostaje uwierzytelniona.2. PowyŜsze elementy nie mają zastosowania przy transakcjach w pełni elektronicznych (np. osobisty numer identyfikacyjny. terminalach POS z czytnikiem numeru PIN (tzw. a takŜe łatwość kopiowania (skimming). Istnieje wiele zabezpieczeń kart płatniczych. czy dokonywaniu transakcji bezgotówkowych w sklepie. który porównywany jest z wartością wprowadzoną przez uŜytkownika. Podstawowym elektronicznym zabezpieczeniem przy stosowaniu kart płatniczych jest PIN. Obawa. przy korzystaniu z bankomatu). • dane posiadacza – tylko posiadacz karty ma prawo posługiwać się nią. Bankomat odczytuje z karty zawarte w niej informacje i przesyła do banku. kiedy toŜsamość posiadacza karty. UmoŜliwia on uwierzytelnienie osoby posługującej się kartą w bankomatach. s. który powinien być znany jedynie posiadaczowi karty. do którego wad naleŜą: mała pojemność. Wawrzyniak. mogą być jedynie weryfikowane w przypadku bezpośredniego kontaktu z drugim człowiekiem np. gdzie serwer generuje na podstawie otrzymanych danych 15-bitową liczbę. kioskach bankowych. • podpis posiadacza – karta niepodpisana uwaŜana jest za niewaŜną. Bezpieczeństwo kart płatniczych Posługiwaniu się plastikowym pieniądzem. s. czy jego podpis nie są sprawdzane przy dokonywaniu płatności. która wydaje się być nieuzasadniona.

w przypadku transmisji przez Internet zaszyfrowana wymiana danych jest dodatkowo tunelowana – informatycznie zamykana w czasie przekazu protokołem VPN PPTP. Bezpieczeństwo Internet-banking Podstawowe wymagania dotyczące przeprowadzania transakcji w banku oferującym internetowy dostęp do rachunku są podobne do wymogów przeprowadzania transakcji handlowych w Internecie. przypisywać poszczególnym uŜytkownikom indywidualne limity kwotowe operacji. autoryzacja.2. logi systemowe.06.2005) 68 . Ŝe systemy home-banking opierają się na połączeniu z siecią Internet. identyfikacja stron transakcji. Logi systemowe tworzą historię pracy systemu. a komunikacja z bankiem w postaci indywidualnego pliku transmisyjnego (chroniącego przed nieuprawnionym przekazem informacji) zabezpieczona jest specjalnym hasłem transmisyjnym oraz wykorzystuje protokół MCFT (klucz szyfrowania 128 bit) do szyfrowania przesyłanych danych. Standardowo wszystkie pliki ze zleceniami przesyłanymi do banku wymagają opatrzenia podpisem elektronicznym.gazeta-it. pozwala na wyodrębnienie kolejnych aspektów bezpieczeństwa. zintegrowanie danych. gwarancja i zaufanie. zgodnie z ich uprawnieniami ze względu np. Ponadto aplikacja MultiCash generuje tzw.2. zalogowanych uŜytkownikach z adresem ich komputera i przebiegiem oraz czasem ich pracy. Mogą stanowić źródło informacji o pomyślnych i nieudanych próbach wejścia do systemu. NaleŜą do nich: poufność połączenia. tj. ale takŜe słuŜy do identyfikacji występujących błędów oraz monitorowania pracy systemu. Interpretacja informacji zawartych w logach ma na celu nie tylko uzyskanie wiedzy na temat nieupowaŜnionych uŜytkowników.148 Coraz częściej jednak zdarza się. przeprowadzonych połączeniach modemowych.html (18. Ograniczenia te mogą odnosić się do określonych funkcji systemu. w ten sposób kwestia bezpieczeństwa staje się toŜsama z zagroŜeniami dotyczącymi bankowości internetowej. w: http://www. dotyczyć wyznaczonych dni i godzin dostępu. rzadziej – stosuje się moŜliwość połączenia tylko konkretnym egzemplarzom modemów (rozpoznawanych na podstawie ich niepowtarzalnych charakterystyk). Bezpieczeństwo home-banking W przypadku usługi home-banking połączenie komputera klienta z bankiem następuje przy pomocy modemu i połączenia z prywatną siecią banku. stosowanie obok identyfikatorów i przypisanych im haseł.rozwiązania stosowane w Polsce. dostępie uŜytkowników do poszczególnych katalogów i plików itp. 148 M. Zabezpieczenia usług bankowych poprzez Internet po stronie klienta . Sieć taka działa podobnie jak Internet (wykorzystując protokół TCP/IP). 4..4. dwie następne zaleŜą od kooperacji pomiędzy uŜytkownikiem a bankiem. Pierwsze cztery mogą być rozwiązane za pomocą technologii. Podstawowym elementem ochrony bezpieczeństwa jest kontrola dostępu do sieci i poszczególnych funkcji systemu za pomocą identyfikatorów i haseł. Kowalkiewicz. jednak ze względów bezpieczeństwa jest od niego całkowicie niezaleŜna i nie posiada Ŝadnych punktów łączących z Internetem. na pełnioną w danej firmie funkcję. które są rejestrem wszystkich czynności dokonanych przez uŜytkowników i system. Przykład najczęściej stosowanego w Polsce rozwiązania. uruchomionych programach. takŜe ograniczania praw dostępu poszczególnych uŜytkowników.3.2. jakim jest system MultiCash.pl/archiwum/git08/zabezpieczenia.

w zaleŜności od stosowanych rozwiązań wygenerowany ciąg znaków moŜe być odszyfrowany do wiadomości wyjściowej za pomocą całkowicie odmiennego klucza lub tego samego. oznacza to. • silne uwierzytelnianie oparte na tym co uŜytkownik posiada (token. RC4 (40. 151 Szyfrowanie asymetryczne polega na uŜyciu dwóch kluczy. czyli liczby bitów w zapisie komputerowym. jest protokół TCP/IP. Klucz publiczny powinien być publikowany na serwerze przez uŜytkownika lub urząd certyfikacyjny poświadczający prawdziwość tego klucza swoim kluczem prywatnym.TLS/SSL. na której oparty jest Internet.bank. będący złoŜeniem dwóch najwaŜniejszych protokołów wchodzących w jego skład: Transmission Control Protocol oraz Internet Protocol. w przypadku dokonywania operacji bankowych. Dane przesyłane w Internecie przesyłane są tekstem jawnym. 80 69 . s. jak odbiorca dysponują tym samym kluczem. Ŝe kaŜdy moŜe odczytać tę wiadomość. 79 151 Ibidem. Najbardziej znany algorytm szyfrowania asymetrycznego to RSA. poufność jest kwestią nadrzędną. której odczytanie jest jednak moŜliwe tylko dzięki uŜyciu klucza deszyfrującego – prywatnego. Warszawa 2004. 128 bitów).WyróŜnia się cztery podstawowe metody zapewniające bezpieczeństwo w bankowości internetowej:149 • szyfrowanie transmisji danych. gwarantuje to. Dlatego klucz prywatny klienta wykorzystuje się do podpisania cyfrowo wiadomości. lista haseł jednorazowych). Bankowość internetowa. natomiast klucz o długości 256 bitów ma 2256 moŜliwych kombinacji – jest to liczba operacji nie moŜliwa do wykonania w sensownym czasie nawet przez superkomputery olbrzymich mocy obliczeniowych. Szyfrowanie danych przekazywanych pomiędzy uŜytkownikiem internetowego banku. w tym przypadku klucz prywatny jest tajny i uŜytkownik nie moŜe go udostępniać komukolwiek. Ŝe mogą zostać przechwycone i odczytane przez osoby trzecie. Zaletą zaś jest szybsze szyfrowanie pakietów niŜ w przypadku szyfrowania asymetrycznego. oparte na tym co uŜytkownik zna (identyfikator i hasło). Szyfrowanie symetryczne polega na uŜyciu tego samego klucza przez nadawcę i odbiorcę. którym był zaszyfrowany. Fundamentem technologii. 76 Ibidem. który przy uŜyciu klucza szyfrującego w róŜnej postaci zmienia zwykły tekst w ciąg znaków.150 Siła szyfrująca algorytmu zaleŜy w przewaŜającej mierze od długości klucza. Klucz publiczny jest ujawniany po to aby umoŜliwić innym zaszyfrowanie wiadomości. prywatnego i publicznego. który posiada odpowiedni klucz prywatny. s. a bankiem jest oparte na dwóch elementach: algorytmie i kluczu. IDEA (128 bitów). która jest następnie szyfrowana kluczem publicznym. dlatego teŜ dla szyfrowania danych stosuje się protokoły zapewniające bezpieczeństwo komunikacji sieciowej . Przykładowe algorytmy symetryczne to DSA (56 bitów). s. Zostanie to omówione w dalszej części pracy. Ma ono wadę polegającą na tym. bo zarówno nadawca. • proste uwierzytelnianie. • podpis elektroniczny. Natomiast szyfrowanie wiadomości do banku kluczem prywatnym klienta powoduje. 149 150 T. Koźliński. Ŝe nie moŜna wskazać jednoznacznie kto był autorem informacji. Klucz jedno bajtowy (8 bitowy) ma 28=256 moŜliwych kombinacji. RC2 (40. Wiadomość koduje się kluczem publicznym banku. CeDeWu. Algorytm kryptograficzny jest matematyczną funkcją lub pewnym procesem z matematycznymi elementami. 128 bitów). Ŝe moŜe być ona odczytana tylko przez adresata wiadomości .

Nawiązanie bezpośredniego połączenia klienta z bankiem za pomocą protokołu SSL moŜna przedstawić następująco:152 • serwer banku przesyła swój certyfikat do komputera klienta.cit. a poziom bezpieczeństwa zaleŜy. a takŜe DES. Ich zadaniem jest sprawdzanie toŜsamości podmiotów. konia trojańskiego zainstalowanego na komputerze uŜytkownika.8% akcji). w ten sposób klucz prywatny klienta w ogóle nie opuszcza karty. TP INTERNET S. Największe firmy certyfikacyjne na świecie to VeriSign. które posiadają klienci. • serwer banku stosuje swój klucz prywatny do odszyfrowania klucza sesyjnego. op. Wbudowany w nie mikroprocesor posiada pewne algorytmy i sam wykonuje wszystkie obliczenia związane z szyfrowaniem. Najczęściej takie ciągi cyfr są generowane przez token raz na minutę. od długości klucza. Pomimo stosowania bezpiecznej transmisji istnieją sposoby przechwycenia haseł. 96 A. np. RC4. Zeszyt nr 125. w Polsce funkcję nadrzędnej CA pełni Centrum Zaufania i Certyfikacji CENTRAST S.Wydawnictwo NBP.o.A. i Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych S. Jednym z najbardziej znanych zabezpieczeń jest stosowanie haseł. Weryfikacja hasła polega jedynie na porównaniu hasła dla danego identyfikatora z tym zapisanym w banku. oraz Krajowej Izbie Rozliczeniowej w zakresie świadczenia usługi certyfikacyjnej polegającej na wydawaniu kwalifikowanych certyfikatów.. Thawte i Nortel. przypisanych identyfikatorom. Cyber Trust. • komputer klienta uzyskuje z certyfikatu klucz publiczny banku. Jednostki Certyfikujące CA (Certificate Authority). SL opiera się na algorytmach RSA. w zakresie świadczenia usługi certyfikacyjnej polegającej na wydawaniu kwalifikowanych certyfikatów oraz kwalifikowanym znakowaniu czasem.A. s. GlobalSign. RC2. Zabezpieczeniem wartym uwagi są kryptograficzne karty elektroniczne (smart card) uŜywane w celu przechowywania klucza prywatnego klienta. z o. jak wspomniano. w: Materiały i studia. którego największym akcjonariuszem jest NBP (81. 27 70 . s. a jego wykradnięcie na drodze programowej jest wykluczone. • komputer klienta weryfikuje autentyczność certyfikatu banku. Bankowość elektroniczna.153 W najprostszej postaci token jest urządzeniem wielkości breloczka do kluczy. Instytucja ta wydała zaświadczenia certyfikacyjne dla UNIZETO sp. Hasła zapisane są w systemie komputerowym banku w postaci zaszyfrowanej. • na podstawie informacji zawartych w certyfikacie ustala się algorytm kryptograficzny oraz długość klucza symetrycznego.W rzeczywistości w czasie połączenia klienta z bankiem wykorzystywane są obydwie metody szyfrowania w czasie nawiązywania bezpiecznego połączenia internetowego SSL (Secure Sockets Layer) lub TLS (Transport Layer Security). Jurkowski.A. dla których generowane są klucze publiczne i sprawowanie nadzoru nad bezpiecznym korzystaniem z procedur podpisu elektronicznego w tym zakresie. • komputer klienta generuje. Jedyną wadą takiego urządzenia jest konieczność posiadania odpowiedniego czytnika takiej karty podłączonego do komputera. wyposaŜonym w zegar czasu rzeczywistego oraz mechanizm generujący na podstawie wskazań zegara ciągi cyfr z wykorzystaniem ustalonego algorytmu szyfrowania i klucza. Obecnie powszechnie stosowanym standardem jest SSL – 128 z kluczem 128-bitowym. Bank – wydawca 152 153 D. poprzez podejrzenie uŜytkownika w trakcie jego wprowadzania lub poprzez wykradnięcie przy pomocy tzw. Warszawa 2001. Wawrzyniak. IDEA.. Dodatkowo kaŜde uŜycie karty wymaga podania hasła. a następnie szyfruje klucz sesyjny za pomocą klucza publicznego banku i przesyła go do serwera banku. Wystawcami certyfikatów potwierdzających toŜsamość uŜytkownika i przynaleŜności do niego danego klucza publicznego są tzw.

• na podstawie wprowadzonego ciągu cyfr . Podpis elektroniczny wykorzystuje jednokierunkowe funkcje matematyczne.154 Część Polskich banków (np.tzw.w tym przypadku jego uŜycie moŜe być dodatkowo zabezpieczone np. • na podstawie zewnętrznych bodźców świetlnych – token jest wyposaŜony w diody analizujące natęŜenie światła. jaki ciąg cyfr w danym momencie powinien być wyświetlany. Fizycznie klucz prywatny moŜe być przechowywany na dyskietce. jednocześnie jest mało prawdopodobne.jak w standardowych tokenach. a następnie oczekuje na wprowadzenie odpowiedzi wygenerowanej przez token. Kowalkiewicz. jednak nie jest tu wymagana idealna synchronizacja zegarów bankowego i wbudowanego w token. dysku lokalnym. przy odpowiednim oprogramowaniu. bank moŜe zrealizować dyspozycję. Po sprawdzeniu. Przy autoryzacji transakcji bank wyświetla odpowiedni ciąg cyfr. który naleŜy wprowadzić do tokena za pomocą małej klawiatury. Pierwszą ich zaletą jest konieczność podania hasła w przypadku rozpoczęcia korzystania. Kolejną cechą jest implementacja trzech technik generowania haseł:155 • na podstawie zegara czasu rzeczywistego . w praktyce moŜliwość ta jest wykorzystywana jedynie w bankach w celu programowania tokenów. BZ WBK SA) stosuje bardziej skomplikowane modele tokenów.. technika challenge-response (hasło – odzew).cit. W polskich bankach często stosowana jest metoda druga. aby ekstrakty dwóch róŜnych wiadomości były takie same. s. Metoda trzecia nie jest w Polsce stosowana. Metoda ta jest podobna do metody pierwszej. 154 155 M. w takiej sytuacji.156 Podpis elektroniczny zwany równieŜ podpisem cyfrowym jest toŜsamy z podpisem własnoręcznym stosowanym w środowisku dokumentów papierowych. • jeśli wyniki obu operacji są identyczne. Ibidem 156 Ibidem 157 A. potwierdzenie dyspozycji bankowej wymaga od klienta przepisania odpowiedniego ciągu cyfr. • z tego ciągu przy pomocy jednokierunkowej matematycznej funkcji skrótu generowana jest unikalna wartość hash (ekstrakt wiadomości) – stosowanie funkcji hashującej uniemoŜliwia odczytanie treści wiadomości na podstawie podpisu. ze względu na trudności techniczne. • pakiet danych wraz z podpisem wysyłane są do odbiorcy. jest ciągiem bitów dołączonym do przesyłanych danych. kodem SMS lub hasłem – a takŜe jak opisywano wyŜej – na karcie mikroprocesorowej. pozwalające na określenie. Jurkowski. • podpis zostaje odszyfrowany kluczem publicznym nadawcy.tokena – posiada informacje. token potrafi odczytać informacje przekazywane za pomocą monitora mrugającego z odpowiednią częstotliwością (metoda stosowana w niektórych zegarkach elektronicznych przechowujących ksiąŜki adresowe). serwerze banku . W praktyce elektroniczne podpisanie się oraz proces weryfikacji podpisu przebiega następująco:157 • pakiet danych. op. • odbiorca otrzymanej wiadomości generuje wartość hash. to weryfikacja kończy się wynikiem pozytywnym.cit. Po trzech nieudanych próbach wpisania hasła token staje się bezuŜyteczny. 29 71 . który ma zostać wysłany przez nadawcę. art. formatowany jest w ciąg bitów. • otrzymany ekstrakt szyfrowany jest kluczem prywatnym nadawcy i tak otrzymany kryptogram stanowi podpis cyfrowy.

• systemy rozpoznające na podstawie obrazu tęczówki oka. System sprawdza linie papilarne. szerokość. pozostają niezmienione bardzo często przez okres całego Ŝycia. Stosowane mogą tu być dwa rozwiązania: albo identyfikacja jest dokonywana w samym czytniku (jest to wtedy urządzenie dość złoŜone) albo (częściej) w połączonym z nim komputerze PC. Jest to kilkakrotnie więcej niŜ punktów charakterystycznych odcisku palca. Specjalne czytniki linii papilarnych wyposaŜone są w odpowiednie pole skanujące. To z kolei oznacza niewraŜliwość na proste uszkodzenia opuszki palca. bankomaty). Istniejące rozwiązania zapewniają poziom błędów rzędu 10-10 lub niŜsze. najpopularniejsze techniki biometryczne moŜna podzielić na następujące grupy:159 • systemy rozpoznające na podstawie układu linii papilarnych.4. Jednym z najbardziej unikalnych identyfikatorów jest tęczówka oka. Technologie te są wolne od wad wcześniej wymienionych systemów zabezpieczeń. Ŝe tego typu systemy zdobywają rosnącą popularność w szczególnie wymagających zastosowaniach. Ibidem 160 Ibidem 161 Ibidem 72 . pojemnościowe czytniki odcisków. bank musi równieŜ zakupić odpowiednią (często bardzo duŜą) ilość kart magnetycznych lub mikroprocesorowych.4. art. wreszcie porównuje te dane z zapamiętanym wzorcem. systemy oparte o karty nie są najkorzystniejsze. które mogą być poddane technikom biometrii. Na innej zasadzie działają tzw.techniki biometryczne Wszelkie wspomniane wcześniej w rozdziale metody identyfikacji wymagają od uŜytkownika posiadania odpowiednich urządzeń. Czujnik rejestruje wówczas róŜnice w pojemności elektrycznej skóry w danym punkcie. Charakterystyczne cechy tęczówki są niezmienne (poza przypadkami mechanicznego uszkodzenia i zmian wywołanych rakiem nie zanotowano odstępstw od tej reguły). rejestrując długość. Ŝe w przypadku usług i urządzeń ogólnego dostępu (np. • systemy rozpoznające na podstawie brzmienia głosu. bada układ punktów charakterystycznych i innych cech identyfikujących (w tym takŜe temperaturę palca). MoŜliwa jest w związku z tym ogromna ilość kombinacji. która kształtuje się w ciągu 2 pierwszych lat Ŝycia i nie zmienia się aŜ do śmierci. Dzięki temu zarys linii papilarnych pochodzi z głębi skóry. lub zapamiętywania informacji. Inne metody zabezpieczeń .2. Tymczasem wybrane cechy ludzkiego organizmu. Oprócz samego czytnika kart. Wchodzą tu w grę przede wszystkim koszty. Kowalkiewicz. • systemy rozpoznające na podstawie geometrii dłoni.cit. będącego wyposaŜeniem bankomatu. Tymczasem coraz częściej wykorzystywane są technologie wykorzystujące do identyfikacji niepowtarzalne cechy organizmu człowieka. Warto pamiętać. Wynik tych pomiarów jest przechowywany w pamięci urządzenia w formie 9 bajtowego wzorca (co w teorii daje ponad 1024 moŜliwych kombinacji).158 Obecnie.160 Czytniki geometrii dłoni wykonują trójwymiarowe zdjęcie dłoni. Łącznie wykonywanych jest ponad 90 pomiarów róŜnych cech charakterystycznych dłoni. Co zaś najwaŜniejsze istnieje aŜ 266 jej punktów charakterystycznych. Dodatkowo konieczna jest okresowa wymiana tych kart związana ze zuŜyciem. grubość czterech palców oraz wielkość obszarów pomiędzy kostkami. Nic dziwnego.161 158 159 M.

na przykładzie kanału internetowego. Kwestią kluczową dla polskich banków staje się więc konieczność uświadomienia swoim klientom. musi stać się pochodną przekonania klientów. Najbardziej efektywne wydają się być rozwiązania hybrydowe. prostego remedium na wszystkie kwestie z nim związane. Przedstawiony szeroki wachlarz stosowanych środków ochrony bezpieczeństwa bankowości elektronicznej wskazuje. przynajmniej na razie. a więc łączące w sobie róŜne metody. Nowość tej technologii. Nie ma równieŜ jednoznacznej recepty na największy problem współczesnego uŜytkownika nowoczesnych kanałów dystrybucji usług bankowych – jego brak zaufania. Ŝe standardem jest stosowanie systemów szyfrowania komunikacji sieciowej czy uwierzytelniania o praktycznie zerowej moŜliwości ich złamania. a takŜe jego dalsze perspektywy. trudności bankowości elektronicznej wyraŜone stopniem penetracji polskiej bankowości przez tego rodzaju usługi zaprezentowano w ostatnim rozdziale pracy. a nie tylko samych zapewnień instytucji bankowych co do bezpieczeństwa oferowanych rozwiązań.Systemy biometryczne. Ŝe nie ma jednego. którą moŜe uśmierzyć edukacja i praktyka. Uznając. Zaufanie do zdalnego korzystania z oferowanych przez banki produktów. Ŝe to zaniedbania w sposobie korzystania z e-bankowości są dziś największą bolączką. jak wielką rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa przeprowadzanych drogą elektroniczną operacji pełnią oni sami. Ŝe jej powszechne wykorzystanie pozostaje w sferze odległych. Ŝe potrafią oni tego dokonywać w sposób prawidłowy i bezpieczny. Podejmuje on próbę oszacowania stanu rozwoju e-bankowości w Polsce. Dotychczasowe sukcesy w pokonywaniu zaprezentowanych we wcześniejszych rozdziałach pracy. ale bolączką. ale w przyszłości realnych dąŜeń. 73 . moŜna traktować wyłącznie jako ciekawostkę. a przede wszystkim związane z nią koszty powodują. pozostaje przekonać społeczeństwo.

74 .

s. MoŜna ją zdefiniować jako działanie w skali świata. Bankowość elektroniczna. swej dotychczasowej uprzywilejowanej pozycji na rynku. jak i detalicznej. Banki. s. postęp w informatyce i telekomunikacji.1. Świecka.Rozdział 5 Rozwój bankowości elektronicznej w Polsce Bankowość w Polsce podlega podobnym na świecie mechanizmom w tym globalizacji. konsolidacji i elektronizacji rynków finansowych. Przesłanki rozwoju bankowości elektronicznej i konsekwencje jej wdraŜania WdraŜanie bankowości elektronicznej. w: Bank. czyli celowe znoszenie przez władze ograniczeń w funkcjonowaniu rynków finansowych. Wpływ trendów światowych na polską bankowość. opartej na technologii IT to: • Ŝywa reakcja banków na zmiany dokonujące się na rynku finansowym. • podjęcie wyzwania wzrastającej konkurencji w obliczu utraty.164 162 163 B. Jest teŜ jedną z metod przezwycięŜenia konkurencji zagranicznej na jednolitym rynku finansowym. 105 Z. UmoŜliwiło to między innymi postępującą integrację odrębnych krajowych rynków finansowych w jeden rynek ogólnoświatowy. czyli globalizację. Wzrost konkurencyjności banków prowadzących działalność operacyjną w Polsce będzie zaleŜał w duŜej mierze od rozwoju bankowości elektronicznej. Banki wykorzystujące nowoczesne technologie informacyjne (IT). powstawanie produktów i usług przeznaczonych na światowe rynki oraz narastanie współzaleŜności w funkcjonowaniu krajowych systemów bankowych.163 Liberalizacja i deregulacja. mają duŜą szansę zyskać przewagę konkurencyjną i zbudować wizerunek nowoczesnych. na których opiera się e-banking. Płaszczyzny pozycji konkurencyjnej banku determinujące rozwój bankowości elektronicznej przedstawia schemat 29. Zawadzka. mają małe szanse przetrwania na rynku. Jako jedne z najwaŜniejszych przyczyn przemian na międzynarodowych rynkach finansowych wymienia się: liberalizację i deregulację. CeDeWu. rozszerzyły w istotny sposób moŜliwości działania banków i innych podmiotów finansowych. Efektem jest rosnąca konkurencja zarówno w bankowości korporacyjnej. Warszawa 2004. które nie zagospodarują platformy elektronicznej. 32 164 Ibidem . Bankowość elektroniczna jest szansą rozwoju dla banków w Polsce. globalizację. wychodzących naprzeciw potrzebom klientów.162 5. 2002 nr 9. • odpowiedź na zmieniające się potrzeby i oczekiwania klientów. zmiany w popycie na usługi bankowe.

165 Fuzje i przejęcia dokonywane równieŜ pomiędzy bankami krajowymi prowadzą do powstawania duŜych. s. Postęp technologiczny stworzył niespotykane wcześniej moŜliwości. Płaszczyzny pozycji konkurencyjnej banku determinujące rozwój bankowości elektronicznej ? Zmiany otoczenia Obawa przed nowymi produktami i usługami Zmiany otoczenia BANK BANK FIRMA Konkurencja międzybankowa Związki z klientami Klienci Obawa przed nowymi konkurentami Nowi konkurenci Źródło: opracowanie własne Wcześniejszym etapem umiędzynarodawiania usług finansowych była internacjonalizacja.Schemat 29. są abstrakcyjne. Łatwo poddają się dematerializacji. oddziałów i banków-córek). jak i wchodzenia zagranicznych inwestorów do banków krajowych (tworzenie przedstawicielstw. odnajdują ją między innymi w zastosowaniu nowoczesnych technologii informacyjnych (IT). 8 76 .przejrzystego. Tendencje te wywołują coraz silniejszą konkurencję międzybankową. postrzegane są obecnie jako jedno ze źródeł przewagi konkurencyjnej. Na obecnym etapie globalizacji. rozszerzenie działalności zagranicznej odbywa się poprzez fuzje i przejęcia konsolidacje.166 Pojawienie się nowych technologii umoŜliwiło więc pokonanie ograniczeń dystrybucji usług bankowych . tempo wdraŜania nowoczesnych systemów informatycznych i telekomunikacyjnych. a co za tym idzie 165 166 Ibidem J. Rozwój technologii IT. Odpowiednie wykorzystanie posiadanych technologii przez umiejętne przetwarzanie danych pozwala zwiększyć efektywność działań. Produkty finansowe z samej swej istoty są predestynowane do istnienia na takim rynku. czasu i dostępu. o niskich kosztach transakcyjnych. rozumiana jako proces wychodzenia poza ramy rynku krajowego. pozbawionego barier odległości. a obok scalonego rynku finansowego umoŜliwił ukształtowanie się globalnego rynku elektronicznego . w obliczu której banki poszukujące swego nowego miejsca i sposobów pozyskania przewagi konkurencyjnej. silnych kapitałowo banków lub konglomeratów finansowych. Bankowość internetowa. Grzechnik. Internetowe Centrum Promocji. Gdańsk 2000. związane głównie z wymianą informacji.

• niektóre instytucje niefinansowe .tzw. eliminowaniu pośredników czy łatwiejszemu wprowadzaniu nowych produktów. Poznań 2001.cit. koncerny samochodowe. Wykorzystanie e-bankingu w obsłudze bankowej. w zasadniczy sposób wpłynęły na sytuację banków i spowodowały konieczność przebudowy strategii i dostosowania jej do zmienionych warunków. Ŝe wśród pracowników banku dominuje przekonanie. które juŜ wprowadziły rozwiązania oparte na technologii IT . near-banks. np. ale i zagranicznych. ani teŜ dostęp do kapitału i instytucji rozliczeniowych nie stanowią juŜ przeszkody. s. twarde niegdyś. Janc. 36 168 A. w których umiejscowiony jest oddział bankowy (bankom lokalnym i regionalnym umoŜliwiają wejście na rynek ogólnopolski.169 Zarysowane wyŜej przeobraŜenia w otoczeniu działalności bankowej. 2002 nr 10. G. G.170 Przeciwko tradycyjnym. s. tj. ani wymóg posiadania szerokiej sieci oddziałów. Gospodarowicz. op.. Problemy pomiaru wpływu technologii informatycznych na konkurencyjność banku. w: Bank. bariery wejścia na rynek bankowy oraz roztoczony nad nim protekcjonizm. z którymi dotąd nie dało się praktycznie konkurować. Zawadzka. G.. Tendencje te przyczyniły się do wzrostu konkurencji (zarówno cenowej jak i jakościowej) nie tylko ze strony podmiotów krajowych.stosować strategię przywództwa kosztowego (najniŜszych kosztów). w: Nowe usługi bankowe. art. Przewagę konkurencyjną zapewnić moŜe takŜe. red. Ŝe koszt tej samej operacji realizowanej w oddziale jest stukrotnie wyŜszy niŜ w przypadku wykorzystania do tego celu moŜliwości stwarzanych przez bankowość elektroniczną. na rynku elektronicznym tracą swój uprzywilejowany status. Ani korzyści skali. 36 170 J. leasingowe. silnym bankom do walki o rynek stają: • nowoczesne banki lokalne i regionalne. sieci domów towarowych. deregulacja i postęp techniczny osłabiły. Janc. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. WoŜniewska. malejące 167 A. polega na kierowaniu się rachunkiem ekonomicznym w podejmowanych działaniach oraz stosowaniu wszelkich. 162 169 A. Grzechnik. pozyskiwaniu nowych partnerów i klientów elektronicznymi kanałami dystrybucji. fundusze inwestycyjne. Wejście na rynek usług finansowych nowych pośredników wywołało między innymi proces dezintermediacji. Zredukowały równieŜ znaczenie lokalizacji. które sprowadzają się do osiągania wyŜszych przychodów dzięki poszerzaniu rynków.s. firmy wysyłkowe. czyli zainteresowanie rozwojem intensywnym w obliczu ograniczonego konkurencją międzybankową rozwoju ekspansywnego.tzw. Liberalizacja. jest wyrównanie szans pomiędzy wielkimi i małymi graczami. instytucje.168 Umiejętne wdroŜenie i wykorzystanie IT moŜe przynieść korzyści. A.cit. wykorzystanie IT w budowaniu lepszych kontaktów z klientami. firmy wydające karty płatnicze.171 Nasycenie rynku pośrednikami finansowymi. 33 77 . Tradycyjne banki. non-banks. Oprócz osiąganych niŜszych kosztów transakcyjnych uzyskiwane są równieŜ oszczędności na promocji i reklamie. czyli relatywne zmniejszenie się znaczenia banków jako tradycyjnych pośredników finansowych. firmy ubezpieczeniowe. Internetu jako kanału dystrybucji usług. umoŜliwiających obniŜanie stałych kosztów działania. s. WoŜniewska.konsekwencją stosowania narzędzi e-banking’u . • inne instytucje finansowe nie zajmujące się dotąd bankowością.167 Strategia ta. Badania dowodzą. tj. 14 171 Z. niekiedy bardzo technologicznie zaawansowanych rozwiązań. umoŜliwiają one dotarcie do klientów spoza obszarów. portale finansowe. krajowym na zagraniczny).cit. Gospodarowicz.. art. Kotliński. lepszej obsłudze i zrozumieniu ich potrzeb.

a jednocześnie rozwój postępu technicznego spowodowały konieczność wypracowania nowej koncepcji funkcjonowania banku oraz znalezienia alternatywy dla sieci oddziałów. Klientów. Funkcjonalność i innowacyjność nowoczesnych usług bankowych oraz wynikające z nich korzyści zarówno dla klienta jak i banku. banki stoją równieŜ przed koniecznością zwiększania retencji klientów.cit. pogarszająca się rentowność oddziałów. nie ograniczając się jedynie do rynku lokalnego. jak i wprowadzanie wielu nowoczesnych usług bankowych i form kontaktu banku z klientami. które syntetycznie obrazuje schemat 30. a więc umoŜliwienie klientowi porównywania cen i produktów. op. są w dobie elektronizacji coraz szerszych dziedzin gospodarki.173 w obliczu powszechnego zjawiska cherry picking. s. zredukowanie znaczenia lokalizacji. w sposób wyraźny wpłynęły zarówno na konieczność unowocześniania tradycyjnych usług i sposobów ich świadczenia. świadczenia ich w najbardziej dogodnym dla nich czasie i miejscu. 172 173 Ibidem. Grzechnik. Pozostaje rozwaŜyć w jakim stopniu polska bankowość wykorzystała potencjał elektronicznych rozwiązań. więc rozwijać usługi bankowości elektronicznej. telefonii stacjonarnej i komórkowej) ludzi młodych. których mobilność. którzy juŜ im zaufali. Oprócz starań o stymulowanie lojalności klientów. w ostatnich latach uległy gwałtownym zmianom. szybkości. nie stanowią one novum. przyczyniły się do słabnącej lojalności klientów banku. NaleŜy. Nowe moŜliwości technologiczne. Nie bez znaczenia pozostaje fakt rosnącego zainteresowania powyŜszymi osiągnięciami technologicznymi (rozwój Internetu. gdyŜ znani są jej przyszli odbiorcy.. nowe oczekiwania i potrzeby co do jakości. s. Wzrost zainteresowania klientów moŜliwościami najnowszych osiągnięć informatyki. dla których w odróŜnieniu od niektórych dotychczasowych klientów banku.marŜe. polegającego na wybieraniu przez klienta najbardziej dogodnych produktów z róŜnych ofert. banki próbują związać ze sobą klienta za pomocą poprawionej jakości obsługi. 35 J. 12 78 . tak by wykorzystać moŜliwości relatywnie szybkiego i taniego dostępu do klientów za pomocą nowych technologii. kompleksowości usług. czyli utrzymania tych. jak i tendencje do coraz powszechniejszego obrotu bezgotówkowego w segmentach detalicznych wszelkich rynków towarów i usług. czy Ŝycia codziennego kwestią oczywistą. a nawet w oderwaniu od czasu i miejsca. obniŜenie progu dostępu do rynku niebankowym usługodawcom. W Stanach Zjednoczonych przeciętny klient korzystający z jednej tylko usługi banku wiąŜe się z nim na co najwyŜej 8 miesięcy. łączności i telekomunikacji.172 Odpowiedzią na poszukiwania banków stała się bankowość elektroniczna oraz wszelkie sposoby i próby jej integracji z dotychczasowymi tradycyjnymi kanałami sprzedaŜy.

op. bez powielania ich błędów . lepsze zaspokojenie potrzeb.2. cherry picking . . społeczeństwem świadomie korzystającym ze zdobyczy współczesnej informatyki. Pluskota. . 112 5. Gospodarowicz. s. niŜsze koszty utrzymania oddziału. redukcja liczby operacji w tradycyjnych placówkach Szanse . w: Bankowość elektroniczna.stworzenie długofalowej więzi z klientem. . Warszawa 2005. szybsza. Rozwój bankowości elektronicznej w Polsce Polska staje się społeczeństwem informacyjnym. 151 79 . zwiększenie zasięgu terytorialnego bez rozbudowy tradycyjnych placówek. 2003 nr 12. poprzez indywidualizację oferty Źródło: P.wzrost popularności i dostępności Internetu. Wawrzyniak.upowszechnianie nowoczesnych rozwiązań technologicznych w bankach. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. globalne i efektywne zarządzanie finansami.Schemat 30. pozyskiwanie klientów 24 godziny na dobę 365 dni w tygodniu. pozostaje rozwaŜyć. A. Zgodnie z innym nurtem.tworzenie społeczeństwa informacyjnego − − − − − − − Korzyści szybki dostęp do informacji bankowych oszczędność czasu poprzez dostęp do usług w oderwaniu od czasu i miejsca. telefonii komórkowej. . czy rodzimy rynek e-bankowości moŜna opisać następującymi wskaźnikami: 174 174 D. s.45 oraz B. korzystny wizerunek banku.wzrost popularności i dostępności Internetu.moŜliwość wejścia na rynek banków dotąd nieobecnych. Rynek usług bankowości elektronicznej. s. red. mobilność systemów.moŜliwość czerpania wzorów od banków zagranicznych.nowe regulacje np. moŜliwość porównywania ofert wielu instytucji. SWOT w e-bankingu. ustawa o podpisie elektronicznym. Korzyści i szanse bankowości elektronicznej dla banku i klienta Szanse .moŜliwość przeprowadzania operacji w samochodzie. telekomunikacji . przez telefon komórkowy.cit. telekomunikacji .zagroŜenie konkurencji. telefonii komórkowej. w: Bank. takich jak powszechne stosowanie narzędzi informatycznych i informacyjnych na skutek zrozumienia ich wpływu na funkcjonowanie podstawowych procesów społecznych.obniŜanie poziomu lojalności klientów − − − − − − Korzyści obniŜenie kosztu obsługi klientów. Świecka. który status ten nadaje grupie społecznej dopiero po osiągnięciu określonego poziomu atrybutów. zautomatyzowana obsługa.

op. Za obecny stan rozwoju przedstawianych w pracy poszczególnych kanałów dystrybucji usług bankowych przyjęto w dalszej części pracy drugi kwartał 2005 roku. jako odpowiedź na rosnącą potrzebę współpracy banków w zakresie standaryzacji elektronicznego obrotu. najbardziej powszechne.176 175 176 http://www. Wielu utoŜsamia bankowość elektroniczną z jej internetowym kanałem dostępu.html (24. Ŝe transakcje realizowane za jej pomocą praktycznie zawsze wymagają uŜycia kart płatniczych. których rozwój scharakteryzowano nie tylko miernikami ilościowymi (wolumen transakcji. a więc takŜe najłatwiej weryfikowalne.rbe. kiedy to uruchomiono pierwszy w Polsce internetowy dostęp do konta. • 5.pl/o_radzie/info_o_radzie.uczestnicy rynków elektronicznych czy bariery w korzystaniu z Internetu). Produkty i usługi bankowe w bankowości elektronicznej. Historia bankowości elektronicznej w Polsce sięga 15 lat wstecz. Dla pełnego zobrazowania dojrzałości rynku bankowości elektronicznej w Polsce wybrano trzy jego kanały tj. s. Dzięki temu znacznie łatwiej o kompleksowe i globalne monitorowanie operacji wykonywanych przez klientów.. • intensywności. ale i jakościowymi (stopniowe rozszerzanie ofert). Wynika to z jej specyfiki. jednakŜe za przełomowy uznano dla jej rozwoju rok 1998. ich dostępność). Liczba transakcji realizowana za pomocą bankowości samoobsługowej jest niewspółmiernie większa niŜ wszystkich pozostałych form bankowości elektronicznej.gotowości społeczeństwa. z jaką są wykorzystane technologie informacyjne i komunikacyjne w obrębie działania badanej populacji oraz zakres wykorzystania działań z zakresu elektronicznej gospodarki (np.01. jako najbardziej okrzepła i najstarsza forma bankowości elektronicznej. Wydają się być to kanały najstarsze. Gospodarowicz. które zwykle są wydawane w ramach międzynarodowych systemów płatniczych.175 Dynamikę oraz kierunek przemian polskiej e-bankowości zobrazowano zatem od roku 1998. takich jak VISA czy EuroCard/MasterCard. Jej celem stała się szeroko pojęta promocja idei bankowości elektronicznej i obrotu elektronicznego. mającą na celu doprowadzenie do przyjęcia w Polsce rozwiązań prawnych umoŜliwiających szerokie zastosowanie elektronicznej wymiany danych i podpisu elektronicznego. w: Bankowość elektroniczna. home-banking. Wynika to zarówno z wygody. • wpływu elektronicznej gospodarki na gospodarkę narodową oraz procesy biznesowe realizowane w danym kraju (np. Próbę odpowiedzi na to pytanie podejmują zawarte w poniŜszym rozdziale rozwaŜania. przedsiębiorstw. główne cele korzystania z Internetu). Gospodarowicz. Internet banking oraz self banking. red. W roku 1998 powstała równieŜ przy Związku Banków Polskich Rada Bankowości Elektronicznej.2. Self banking Bankowość samoobsługowa. infrastruktury oraz ogólnie pojętej gospodarki do podejmowania działań związanych z gospodarką elektroniczną (np. liczba podmiotów wyposaŜonych w komputery). 148 80 . a takŜe stworzenia wspólnej polityki bezpieczeństwa dla systemów bankowości elektronicznej.1. czyli przede wszystkim z faktu. jak i powszechnej akceptacji tej formy dostępu do podstawowych usług bankowych.cit. jest równieŜ najłatwiej weryfikowalna w kontekście faktycznego stanu rozwoju. liczba instrumentów. Rada stała się takŜe sformalizowaną grupą nacisku. A.06) A.

5 tysięcy bankomatów. Pierwszy polski bankomat został zainstalowany w 1990 roku przez Bank Pekao S. Rzeźnik.) nastąpił ponad czterokrotny wzrost liczby bankomatów (wykres 7). Prace nad unifikacją uŜytkowanych systemów przyspieszyło pojawienie się na rynku w 1997 niezaleŜnej firmy Euronet. w: Nowe technologie we współczesnym banku .178 Obecnie znajduje się ona w czołówce krajowych potentatów. Większość polskich banków tworzyła od podstaw własne. Ŝe swoistym limitem jest liczba właśnie około 500 bankomatów na milion mieszkańców. NierozwaŜne i niepotrzebnie zindywidualizowane strategie wprowadzania bankomatów i rozbudowy ich sieci doprowadziły w konsekwencji do poniesienia przez banki dodatkowych nakładów na opóźnione ujednolicanie systemu. Średnia wartość transakcji w 2005 roku wynosiła około 290 zł. red. Początkowo wdraŜanie bankomatów charakteryzowało się następującymi cechami:177 • bankomaty obsługiwały z reguły klientów tylko jednego banku (z powodu braku porozumień o wzajemnej wypłacie).8 mln.179 Liczba bankomatów nie moŜe jednakŜe wzrastać w nieskończoność. Miały one być symbolem XXI wieku.A.A. Kotliński. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. przy czym najbardziej dynamiczny rozwój miał miejsce od roku 2000.A. 319 178 Ibidem. G. Na przestrzeni 7 ostatnich lat (do połowy 2005 r.9 mln.rzeczpospolita. juŜ 243. a w krajach UE przekracza 500 takich urządzeń. wzrost ten wynosił 17%. kiedy moŜna było się bez nich obejść. Ŝe w naszym kraju liczba ta według wzorów 177 A. 2005 nr 18 z 22 stycznia 81 . Janc. gdy banki dysponowały siecią około 6 tys. Istniały w latach dziewięćdziesiątych prognozy. iŜ zapomniano czasy. G. z doświadczeń krajów rozwiniętych wynika. W roku 1998 zrealizowano nimi 53 mln transakcji. Taniej się dogadać.A. która oznacza nasycenie rynku. w naszym kraju na milion mieszkańców przypada około 210. mających największy udział w sieciach bankomatów (wykres 9). 320 179 A. według których polski rynek miał okazywać podobne oznaki. JednakŜe z prostych rachunków wynika. w ciągu kolejnych 6 lat. wtedy wyposaŜonej w 30 bankomatów.pl. s. • urządzenia umieszczano często na terenie oddziału bankowego (z obawy przed kradzieŜami i wandalami).za jego pomocą tylko klienci oddziału mogli wypłacać dolary amerykańskie z rachunków walutowych avista dziś ich uŜycie stało się tak powszechne. Pomimo tak dynamicznego rozwoju wskaźnik liczby bankomatów przypadających na milion mieszkańców jest w Polsce nadal kilkakrotnie niŜszy niŜ w państwach Unii Europejskiej. co było efektem znacznego przyspieszenia rozwoju moŜliwości technologicznych i infrastruktury informacyjnej banków po 2000 roku. • dostęp do bankomatów pokrywał się z godzinami pracy banków (z konieczności zapewnienia pełnej autoryzacji transakcji w bankomatach oraz z obawy przed przestępcami). i Bank Gdański S.Obecnie w Polsce działa ponad 8. Od roku 1998.. Poznań 2004. Istnieje granica. a kaŜdego dnia korzystają z nich miliony Polaków. Bank Śląski S. urządzeń. Myczkowska. a na koniec półrocza 2005 r. s. a do połowy II kwartału 2005 w porównaniu do analogicznego okresu w roku poprzednim. Kolejno bankomaty wprowadzały: Powszechny Bank Kredytowy S. Kanały dystrybucji usług bankowości elektronicznej. A. 95. niŜ kupować. nastąpił równieŜ ponad siedemnastokrotny wzrost wartości transakcji realizowanych w bankomatach (wykres 8). co świadczyć moŜe o coraz powszechniejszym stosowaniu idei self banking’u w miejsce tradycyjnego wypłacania gotówki. w: http://arch. na koniec 1999 r. Kotliński. i choć stanowił wówczas ciekawostkę . odrębne systemy obsługi sieci bankomatów.

4 380. Wartość (w mld zł) i liczba (w mln zł) transakcji dokonanych w bankomatach w Polsce w latach 1998-2005 140 126 112 98 84 70 56 42 28 14 0 1998 1998 1999 2000 476.2 47. Liczba bankomatów w Polsce w latach 1998-2005 9 000 8 000 7 000 6 000 5 000 4 000 3 000 2 000 1 000 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Q2 2 009 3 949 5 266 6 476 7 575 7 145 8 467 8 054 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP (stan na II kwartał 2005) Wykres 8. Rzeźnik.zachodnich powinna oscylować wokół 19 tys.8 95.cit. Kotliński.0 2001 2001 2002 2002 2003 2003 2004 2004 2005 2005 Q2 Q2 Wartość transakcji Wartość Liczba transakcji Liczba transakcji Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP (stan na II kwartał 2005) 180 A.0 428. op.6 0.0 190.4 142. G. s.8 333. 318 82 .2 285..180 Wykres 7.6 238. Polska jest więc dla producentów bankomatów wciąŜ atrakcyjnym i bardzo chłonnym rynkiem.

Krakowie (3. w: http://www. Poza wprowadzaniem najnowszych technologii. Taniej się dogadać.78%) i Poznaniu (3. jak regiony turystyczne. Zamiast rozwijać własne sieci.181 Liderem pod względem liczby własnych bankomatów jest Bank PKO BP. lecz nie wiąŜą z nim specjalnej strategii jako z kanałem dystrybucji produktów i usług.php?id=183 (19.34%). Bezpłatnie nie tylko z własnych. wolą podpisywać między sobą porozumienia. art.pl/wykaz/info.2006) 181 182 A.A. Mimo wzrastającej liczby urządzeń do wypłat gotówki moŜna stwierdzić. metropolie czy węzły komunikacyjne.. Najwięcej urządzeń znajduje się w Warszawie (10. Struktura geograficzna sieci bankomatów w Polsce (wykres 9) nie jest jednolita. Ŝe polskie banki uznają bankomat za konieczny element wyposaŜenia placówki bankowej.2005) 83 . przodują obszary wysoko rozwinięte oraz te. Citibanku.net/arty. ale takŜe bankomatów sieci Euronet mogą podejmować pieniądze m. K.50%). gdzie mieszka przecieŜ prawie 40% Polaków. klienci Banku BPH. Struktura podmiotowa i geograficzna rynku bankomatów w Polsce pozostali 28% PKO BP 22% Euronet 7% Millennium BPH 5% ING BSK BZ WBK 9% 7% 7% Pekao S.in. Praktycznie zupełnie brak bankomatów na wsi. 15% pozostałe 32% Mazowieckie 17% Śląskie 13% Łódzkie 6% Pomorskie Małopolskie 7% Dolnośląskie 8% 8% Wielkopolskie 9% Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://www. Bankomat-klucz do twoich pieniędzy. świruk.02.cit. zainstalowanych maszyn do roku 2009.182 Wykres 9. gdzie konieczność uŜycia kart jest naturalna. to w mniejszych miejscowościach znaleźć moŜna tylko jedną lub dwie maszyny. Wydaje się.A. Pekao S. które umoŜliwiają ich klientom darmową wypłatę pieniędzy. Ŝe banki niewiele inwestują w nowe maszyny.kartyonline. niŜ kupować. Myczkowska. to właśnie upowszechnienie bankomatów poza duŜymi miastami stanowi obecnie największe wyznanie dla bankowców.karty.12.Prognozy Retail Bankig Research mówią o osiągnięciu w Polsce 12 tys. O ile w miastach nie powinno być problemów ze znalezieniem bankomatu.htm (02.

moŜna przecieŜ jeszcze m. doładować komórkę.2005) 186 NBP. reformami.Podstawowe pytanie. Niewiele było wtedy w Polsce miejsc. NBP. które wpłynęły równieŜ na kształt krajowego sektora bankowego. s. dotyczy moŜliwości bankomatów. w: http://www. Dotychczasowa niewielka funkcjonalność bankomatów powoduje. czy wpłacić pieniądze. Od 1969 roku akceptowane były karty Diners Club. na które odpowiedź interesuje polskich klientów.kartyonline. Rzutowały one takŜe bezpośrednio na przekształcanie bankowości detalicznej. Historia kart płatniczych w Polsce. poniewaŜ wbrew pozorom w naszym kraju 90% klientów widzi w tych urządzeniach tylko automatycznego kasjera. jak nazywano wówczas karty płatnicze. które posługiwały się plastikowym pieniądzem w naszym kraju byli cudzoziemcy.php?id=20 (20. Rzeźnik. dla których to Biuro PodróŜy ORBIS stworzyło sieć akceptacji kart płatniczych. które swym zakresem obsługi będą obejmować równieŜ czeki. sprawdzić historię ostatnich transakcji.pl/arty. G. Na początku lat 90. w czasach PRL. Cepelia i Desa. załoŜyć lokatę. a z czasem karty debetowe i kredytowe.183 Aby bankomaty stały się znaczącym kanałem dystrybucji usług bankowych. s. Do grona tych banków naleŜały: Bank Inicjatyw 183 184 A. brakowało takŜe odpowiedniej infrastruktury technicznej akceptującej płatności kartami. 324 185 K. Karty były akceptowane w około 500 punktach. sprzedaŜ produktów nie bankowych. s. którymi co najwyŜej turyści mogli regulować swoje płatności i to w bardzo ograniczonym zakresie. Kotliński.A. w latach 80-tych bank Polska Kasa Opieki S. 6 84 . a nawet moŜliwość skontaktowania się ze specjalistą z banku. (Pekao S.in. niewiele polskich banków oferowało ten produkt. od 1975 MasterCharge (znane dziś pod nazwą na Mastercard). Rynek kart płatniczych w Polsce. świruk. a od 1986 roku japońskie kartyJCB. Poza prostą wypłatą pieniędzy z rachunku. jak równieŜ w sklepach sieci Pewex. zmianą numeru PIN i sprawdzeniem sald. Warszawa 2003. Banki zaczęły oferować klientom nowego rodzaju produkty i usługi. Wiązało się to głównie z przeprowadzonymi w naszym kraju po 1989 r.185 Krajowy rynek kart płatniczych zaczął się rozwijać w Polsce dopiero w latach 90.11. więc kiedy w tym czasie w Europie Zachodniej i USA rozpowszechniły się czeki.2. op.2. ubiegłego wieku. Karty płatnicze Karty płatnicze są bezpośrednim instrumentem umoŜliwiającym korzystanie z usług bankowości samoobsługowej. Karty płatnicze pojawiły się w Polsce juŜ pod koniec lat 60 XX w.184 5. dokonać przelewu. 322 Ibidem. Ŝe banki poszukują rozwiązań w postaci urządzeń nowej generacji. Były to jednak karty wydawane przez banki zagraniczne. wśród których pojawiły się równieŜ karty płatnicze. jedynymi osobami.A. stąd liczba wydanych kart i realizowanych nimi transakcji stanowi jeden z podstawowych wyznaczników rozwoju elektronicznego kanału dystrybucji usług bankowych.. od 1974 BankAmeriCard (z czasem zmieniły nazwę na Visa). Baltona. banki w Polsce mają jeszcze wiele do zrobienia pod względem jakościowym i ilościowym. w których było to moŜliwe. przyznające im prawo emisji jej kart. takich. Powstał w tym celu Dział do spraw Legitymacji Kredytowych. od 1971 American Express. Dość umiarkowane było zainteresowanie klientów nowym instrumentem płatniczym.) wprowadził w III oddziale w Warszawie karty identyfikacyjne oraz zainstalował pierwszy w naszym kraju bankomat .186 W 1990 roku organizacja Visa podpisała pierwsze umowy z polskimi bankami. głównie w hotelach i restauracjach.cit.

liczba wydanych przez banki kart wzrosła w porównaniu z rokiem 1994 o ponad 266%. w 1999 roku rozpoczęło działalność centrum autoryzacyjne banku WBK (później BZ WBK). tworząc firmę PolCard.187 W 1996 roku Pekao S. Bank Śląski S. art. której udziałowcami stali się Orbis i Bank Inicjatyw Gospodarczych S. 85 .. w latach 1998... urządzeń akceptujących płatności nimi. Karta ta była jednocześne kartą gwarancyjną do euroczeków.5 mln transakcji. W drugim kwartale 2005 roku klienci banków posługiwali się juŜ 18. Kredyt Bank S. w czerwcu 2003 roku Kredyt Bank rozpoczął wydawanie pierwszych chipowych kart kredytowych w postaci kart hybrydowych posiadających mikroprocesor i pasek magnetyczny. iŜ to właśnie ten instrument bankowości samoobsługowej moŜna uznać za pierwszy ślad bankowości elektronicznej w Polsce. Zakres oferty polskiej bankowości samoobsługowej.A.000 takich kart. Znaczne oŜywienie w rozwoju polskiego rynku nastąpiło dopiero po 1994 r.2005 liczba kart płatniczych w obiegu wzrastała zgodnie z tendencją zilustrowaną wykresem 20.A. Wtedy to w 1991 BIG S. w 2000 roku powstały centra autoryzacyjne eService oraz eCard. 187 188 Ibidem K.. lecz Ŝaden z nich nie decydował się wtedy jeszcze na wydanie karty. kiedy Bank Polska Kasa Opieki SA zaoferował swoim klientom kartę Partner o zasięgu krajowym.000. wydanych przez banki kart i około 6. na drodze jej dalszego rozkwitu. Była to karta bankomatowa połączona z rachunkiem oszczędnościowym posiadacza.cit. w 1996 r.7 mln transakcji o wartości przekraczającej 87 mld (wykres 10).A.A. wydał pierwsza na naszym rynku kartę Visa typu Bussiness. na rynku było niespełna 50 tys. w obrocie było juŜ ponad milion róŜnego rodzaju kart. PKO BP.A. Rok później banki wydały pierwsze karty wirtualne słuŜące tylko do płatności za towary i usługi w sieci Internet. Stopniowo takŜe inne banki zaczęły się włączać w akcję wydawania kart płatniczych. w 2002 roku ING Bank Śląski wyemitował pierwsze na naszym rynku karty płatnicze typu pre-paid. W tym samym roku Bank Polska Kasa Opieki SA wydał kartę dla klientów indywidualnych. Bank Pekao S.A. a liczba zrealizowanych nimi transakcji zwiększyła się o ponad 108%. którymi zrealizowano ponad 10. ze względu na fakt.Gospodarczych S.8 mln kart płatniczych. w 1999 roku polskie banki przystąpiły do pilotaŜowego programu kart chipowych Visa Smart. na przykładzie wybranych banków prezentuje tabela 7. a jego posiadaczom wydawał automatycznie kartę debetową EC/Maestro. Na koniec 1995 r. którymi dokonano 370. świruk. Pierwsze na niej kroki pociągnęły za sobą rozwój róŜnorodnej oferty banków.8 tys. pozostałe banki uczestniczące w programie wydały ich w sumie 2. Bank PKO BP wydał 10. i Bank Przemysłowo-Handlowy S.188 Historia wdraŜania plastikowego pieniądza na rynku polskim ma znaczenie. w 1995 r. wprowadził do swojej oferty rachunek Eurokonto. pojawiła się na rynku pierwsza bankowa karta kredytowa. która w coraz większym stopniu odpowiadała potrzebom zmieniającego się rynku finansowego oraz wymaganiom potencjalnych klientów.A. w grudniu 1990 roku ze struktur Orbisu wyłączono dział zajmujący się akceptacją kart. Jednak jeszcze na koniec 1993 r.A. Spowodowało to umocnienie się tendencji wzrostowej liczby kart płatniczych w obiegu oraz wolumenu zrealizowanych nimi transakcji.

Euronetu i BZ WBK wypłata jest go LUKAS powyŜej Banku 400 pln wypłaty 1. Multibank Lukas Bank mBank Inteligo Volswagen Bank direct Pakiet Standard przykład konta SUPER KONTO Konto Sezam Maestro Sezam.5 PLN pow. Visa Classic Silver MultiKonto e-KONTO ja Visa Electron.) 697 500 627 750 558 000 488 250 418 500 348 750 279 000 209 250 139 500 69 750 0 1998 1998 1999 1999 2000 2003 2003 2004 2000 2001 2001 2002 2002 2005 2004 20 000 18 000 16 000 14 000 12 000 10 000 8 000 6 000 4 000 2 000 0 Liczba transakcji Wartość transakcji Liczba kart Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP (stan na II kwartał 2005) Tabela 7. Visa Gold. 400 PLN bezpłatnie Źródło: opracowanie własne 86 . netk@rta eKonto Visa Electron. Mobilne Konto Osobiste CitiKonto Banki wirtualne Nazwa banku PKO BP BPH S.Wykres 10. eKarta Konto indywidualne Visa Electron.A.5 PLN 1.A. Visa Classic. PKO Visa dostępne karty Classic. PKO Visa Gold Visa Visa Electron. na przykładzie wybranych banków Banki tradycyjne Raiffeisen Bank Citibank Polska Handlowy S. Visa Classic. Visa Visa Classic Classic Maestro Visa Electron Visa bankomaty Electron – bankomaty BZ WBK wszystkie bankomaty bankomaty bankomaty bankomaty i Euronetu Wszystkie Euronetu bankomaty bankomaty bankomaty BPH Euronetu przy bankomaty i Citibanku PKO BP jeŜeli bezprowizyjne PKO BP i Euronetu i BZ WBK placówkach w Polsce Handlowe. Oferta self banking w Polsce w 2005r.5% min 5 z bankomatów PLN krajowych 3% min 4 PLN 6 PLN 5 PLN 0 PLN 4 PLN 5 PLN 4. Visa Electron z Sercem PKO Ekspres. Electron. Liczba wyemitowanych kart płatniczych w Polsce w latach 1998-2005 oraz liczba zrealizowanych nimi transakcji (w tys.

189 firma IQS and Quant Group przeprowadziła w 2005r.wp. gdy nie miało przy sobie gotówki. Ŝe najpopularniejsze były karty debetowe.3 mln.2005) 87 . Ŝe spośród róŜnych typów kart z logo tej organizacji w Polsce najszybszy wzrost odnotowały właśnie karty kredytowe. realizowano je za pomocą standardowych wywiadów kwestionariuszowych na reprezentatywnej. przeprowadzonych na zlecenie Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Od roku 1998 liczba kart kredytowych w obiegu wzrosła z 91 tysięcy do ponad 3.e-biznes. mimo niŜszego udziału w rynku.9 mln kart tego rodzaju.7975717.pl/POD.zarówno do transakcji gotówkowych jak i bezgotówkowych. 18% w trakcie duŜych zakupów. przedstawia wykres 11 (do aktywnych osób zaliczono te. Do najczęstszej formy wykorzystywania kart płatniczych naleŜy zaliczyć wybieranie gotówki z bankomatu. do końca drugiego kwartału obsługiwały 14.doc (24.wid. gdy było to moŜliwe.06) Z danych NBP wynika.190 Powody oraz częstotliwość korzystania z kart płatniczych przez osoby aktywnie uŜywające kart ..A.01.30% więcej niŜ na koniec roku 2004. w :www. 30% uŜywało karty tylko wtedy. spośród których 54% korzystało z karty kilka razy w tygodniu. Prawie jedna czwarta badanych (24%) płaciła kartą zawsze. Wybieranie gotówki z bankomatu 2 11 Zapłata za zakupy 6 10 17 7 14 51 41 42 75 20% 40% 60% 42 54 17 37 33 6 13 11 28 trudno powiedzieć 5 11 7 3 nigdy rzadziej Zapłata na stacji benzynowej 2 Zapłata za usługi 1 Zapłata w restauracji 1 Zakupy w Internecie 1 0% raz na 2 tygodnie raz w tygodniu kilka razy w tygodniu 8 5 9 2 21 80% 3 100% raz dziennie kilka razy dziennie Źrodło: Raport PWPW S.11. IQS and Quant Group. o prawie 5% mniej niŜ na koniec roku 2004. Przynajmniej raz w tygodniu wykonywało taką czynność ponad 70% respondentów.kartyd. Z miesiąca na miesiąc przybywała jednakŜe. ogólnopolskiej próbie 400 osób posiadających konta bankowe 190 http://bankowy. Visa. Częstotliwość i powody wykorzystania kart płatniczych w Polsce w 2005r. liczba kart kredytowych charakteryzująca się znacznie większą dynamiką niŜ karty debetowe. będąc najczęściej właścicielami tylko jednej karty (87%). poinformowała. zgodnie z raportem na koniec drugiego półrocza 2005 r. o 4.. pozwalające na wydawanie środków do wysokości salda na rachunku (wykres 12). badanie dotyczące zwyczajów Polaków związanych zdokonywaniem płatności.głównie Visa Electron i Maestro. kartę płatniczą posiadało w drugim półroczu 2005 roku 67% Polaków mających konto w banku.pl/raporty/pliki/2106_raport_pwpw. a 10% nawet codziennie). Banki działające w Polsce w 2005 roku.Według badań IQS and Quant Group189. a 19% uŜywało karty wyłącznie w sytuacjach awaryjnych.: Zwyczaje Polaków związane z dokonywaniem płatności.html (20. Wykres 11.8. Na drugim miejscu znalazło się płacenie kartą za zakupy. Liczba kart obciąŜeniowych wynosiła na koniec drugiego kwartału 2005 601 tys.

obok kredytów hipotecznych.czerwiec 2005 liczba kredytowych kart Visa w Polsce zwiększyła się o 38.7 mld euro). Myczkowska. transakcji o wartości 760 mln dolarów.). przy uŜyciu kart kredytowych i obciąŜeniowych systemu MasterCard.4% w porównaniu z analogicznym okresem w poprzednim roku. największym detalicznym banku.7975717. Wartość obrotów dokonywanych tymi kartami zwiększyła się w stosunku do okresu czerwiec 2003 . na początku drugiego kwartału 2005. zaś tylko kilkanaście procent wypłaty gotówki. które razem z Polską weszły do Unii Europejskiej.8% (do 43. w Banku BPH 258 tys.kartyd. w PKO BP..11.3% (do 1. zaś liczba transakcji kredytowych zwiększyła się o 35. a w Lukas Banku 224 tys. Według danych na koniec pierwszego półrocza. w okresie od stycznia do końca czerwca 2005 roku Polacy dokonali. kart kredytowych nie emitowały jeszcze Bank Gospodarki śywnościowej oraz Eurobank. w porównaniu z analogicznym okresem w 2004 r. było to 3. Spośród znaczących na rynku banków detalicznych.193 191 192 http://bankowy. co oznacza wzrost o 32.4% (do 1519 tys.pl/POD.7%. Był to udział wyraźnie wyŜszy niŜ w pozostałych krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Liczba wyemitowanych kart płatniczych wg sposobu rozliczania transakcji w Polsce w latach 1998 – 2005 (w tys. Polacy uŜywający kart kredytowych i obciąŜeniowych z logo tej organizacji przeprowadzili ponad 10 milionów transakcji. produktów kredytowych dla klientów indywidualnych. w okresie lipiec 2004 .html (21.Wykres 12.05) Ibidem 193 A. Plastik coraz bardziej popularny. liczba tego typu kart w Polsce wzrosła o 56%. Jeszcze w 1999 r.cit. klientów.2 mln). art.192 Dla wielu instytucji finansowych karty kredytowe stanowiły jeden z podstawowych. w Polsce ponad 80% wartości obrotów na kredytowe karty Visa stanowiły płatności.czerwiec 2004 o 32.wp.6% wszystkich wydanych kart z logo Visa. przekraczając milion.8% wszystkich kart Visa w Polsce.) 16 000 14 400 12 800 11 200 9 600 8 000 6 400 4 800 3 200 1 600 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Q2 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP (stan na II kwartał 2005) karty debetowe karty obciąŜeniowe karty kredytowe Stanowiły one 13. kartami kredytowymi posługiwało się 375 tys. 88 .8. stanowiło to wzrost o 46.191 Według danych za pierwsze półrocze 2005 MasterCard.wid.

9 118. 4% BPH 13% Citibank 5% BZ WBK 7% ING BSK 8% Pekao S.* oraz danych NBP (stan na II kwartał 2005)** 89 . Myczkowska. w: http://arch. czyli miejsc. Rynek kart. w których moŜna się nimi posługiwać. ale i liczba punktów akceptujących. Rynek kart płatniczych w tym kredytowych w roku 2005 inne 24% inne 26% PKO BP 19% PKO BP 32% Karty płatnicze Karty kredytowe Pekao S. 2005 nr 98 z 27 kwietnia Liczba kart płatniczych pozostająca w uŜyciu mówi bardziej o potencjale.pl.0* 100. art.cit.8 112.8 129..A. w których moŜna ich uŜywać.. Plastik coraz bardziej popularny. Wykres 14.745 mld zł.3 72.A.Wykres 13.rzeczpospolita.4 112.. Nie tylko liczba bankomatów. jakim dysponuje bankowość samoobsługowa. punktach handlowousługowych. w pośredni sposób decyduje o penetracji rynku bankowości elektronicznej przez bankowość samoobsługową (wykres 14).3 93. Liczba punktów akceptujących płatności kartami w Polsce w latach 1998-2005 140 126 112 98 84 70 56 42 28 14 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Q2 50. 15% Citibank 27% BPH 9% ING BSK 3% BZ WBK 8% Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. ale faktycznym wyznacznikiem jej uŜyteczności jest dostępność i liczba miejsc. zrealizowano nimi (do końca drugiego półrocza 2005) 65 mln transakcji na łączną sumę 7.6** Źródło: opracowanie własne na podstawie: NBP. Kartami płatniczymi w Polsce moŜna płacić w prawie 130 tys.

a korzystało z niej ponad 17 tys. dostosowanego tylko do wybranego systemu oprogramowania i jego systematyczną aktualizacją.cit. Rozliczaniem transakcji dokonywanych przy uŜyciu kart i obsługą terminali zajmuje się w Polsce kilka spółek.Coraz więcej posiadaczy kart docenia wygodę oraz bezpieczeństwo dokonywania zakupów przez Internet. Świecka. Funkcjonowanie tego rodzaju systemów jest kosztowne. s. Sklepy sprzedające swoje towary wyłącznie przez Internet mogą współpracować z eCardem lub PolCardem. jednakŜe do roku 2002 tylko 8% zarejestrowanych mikrofirm korzystało z tego typu usługi. eService gdzie udziały posiada PKO BP oraz Card-Point.A.3. 5. a ze względu na wysokie koszty eksploatacji kierowany był przede wszystkim do klientów instytucjonalnych. Stan rozwoju bankowości samoobsługowej (self banking’u) na chwilę obecną pozwala ocenić ten kanał dystrybucji usług bankowych jako dojrzały i w pełni ukształtowany. Prawie 120 tys. s. Zwiększyła się takŜe. z nich to elektroniczne urządzenia akceptujące karty. op. Na koniec 1998 roku (wykres 15) miało w swojej ofercie tę usługę około 47 banków komercyjnych. jako pionier komputerowego kanału dystrybucji usług bankowych. a nawet wyprzedzanie powszechnie stosowanych rozwiązań.o ponad 23%. Są juŜ takie miejsca. w dalszym ciągu stosowane są równieŜ tzw. przedsiębiorstw. G... Najsilniejszą pozycję na tym rynku mają: najstarszy. Kotliński.195 194 195 A. Nie naleŜy jednak zapominać. czyli terminale POS. restauracje czy hipermarkety. Rzeźnik. poniewaŜ wiąŜe się z dodatkowymi wymaganiami sprzętowymi oraz zakupem specjalistycznego. iŜ osiągnięcie tego poziomu zajęło około 15 lat. 338 B. klientów. 100 90 . czyli maszynki ręczne popularnie zwane Ŝelazkami.Urządzeń do akceptacji kart płatniczych jest około 160 tys. JuŜ do połowy 2005 roku o 12% wzrosła wartość transakcji dokonywanych przez Internet w porównaniu z analogicznym okresem w roku 2004.imprintery.194 w końcu 2000 roku było to juŜ około 50 banków i około 40 tys. WciąŜ jednak siec akceptacji plastikowych pieniędzy jest u nas uboga w stosunku do Europy Zachodniej czy Stanów Zjednoczonych.2. Nowoczesnym formom e-bankowości stawia się w dzisiejszych czasach wyzwanie szybszej akceptacji rynkowej. Waha się ona od kilkudziesięciu do kilkuset w poszczególnych bankach. Centrum Kart i Czeków naleŜące do Banku Pekao S. Liczba klientów korzystających z usługi home-banking systematycznie rośnie.. z niemal 15-letnią tradycją PolCard. Najwięcej sklepów przyjmujących zapłatę kartą jest w duŜych miastach. Home-banking Home-banking. jak stacje benzynowe. gdzie płatność kartą jest równie częsta jak gotówką.ich liczba. jednakŜe prawie 100% transakcji kartami jest realizowanych w terminalach elektronicznych. op. gdyŜ część sklepów ma po kilkanaście urządzeń. Liczba obsługiwanych przez centra punktów handlowych nie pokrywa się z liczbą terminali czytających karty. został wprowadzony w Polsce po raz pierwszy w 1993 roku przez Bank Rozwoju Eksportu.cit.

G.. 2000 nr 20 (24. Rozwój home-banking’u w Polsce. 196 197 A. G. BZ WBK S.2006) oraz A.A. w niektórych bankach nawet u tysięcy klientów. w: http://cfo. Kniaź. BRE Bank S. op.asp?ID=655. nie ograniczył się do wzrostu ilościowego.A.. zarówno po stronie banku.. miał on takŜe charakter jakościowy .A. w banku (tu takŜe wprowadza się wszelkie zmiany). ING Bank Śląski S. Kredyt Bank S.12. ale dziś jest inaczej. Tworzyło to problemy natury logistycznej – zmiany trzeba było wprowadzać u bardzo wielu.systemu BRESOK. przedstawia tabela 8. Do banku przez Internet.Kotliński. w przypadku wdraŜania nowych rozwiązań systemowych. Atut rozwiązania off-linowego polegał niewątpliwie na tym. Tym śladem podąŜyły równieŜ inne banki.html (19. konserwacji. który opanował około 1/5 rynku. Kotliński. Ŝe prawie wszyscy posiadają stały dostęp do Internetu.196 Przegląd oferty banków polskich w 2005 r. w: http://www. Było to zasługą cieszącego się dobrą opinią . UŜytkownicy BRESOK dokonywali w banku ponad 70% płatności. s. Rzeźnik. 338 Najwięcej klientów korzystających z tej usługi w roku 2004 miał. Dziesięć lat temu miało to znaczenie.cxo. przeprowadził badania u swoich klientów korporacyjnych. bo zainstalowanego w jednym miejscu. Pokojska. Ŝe bank zaczął powaŜnie myśleć o wprowadzeniu systemu on-linowego.pckurier. To spowodowało. Ponadto generowało to wysokie koszty.A.cit.w ostatnich latach wiele banków pracowało nad poprawą funkcjonalności stosowanych systemów.A. Ŝe uŜytkownik nie musiał mieć stałego łącza internetowego. jak i uŜytkownika. które rozpoczęły swoisty proces migracji klientów z systemów home-banking’u na systemy internetowej obsługi przedsiębiorstw..A.A.A. Home-banking bowiem wymagał zainstalowania aplikacji u klienta i stałej jej obsługi modernizacji.2005) 91 . podobnie jak w 1998 roku. szkolenia pracowników firm. s.pl/ archiwum/art0. Rynek home-banking’u w 1998 roku w Polsce Bank Śląski 11% pozostali 33% BRE 21% WBK 2% Kredyt Bank 6% Citibank 6% Bank Handlowy 9% Pekao S. op. okazało się. Niechciany e-banking.. Rzeźnik.opracowanego przez informatyków banku .pl/artykuly/48432_1. Wygodniejszego.. bardziej elastycznego i tańszego197. 12% Źródło: opracowanie własne na podstawie: A.Wykres 15. internetowego. Gdy w 2003 roku Bank BPH S. w czołówce pod względem liczby klientów korzystających z usługi home-banking plasowały się takŜe: Bank Pekao S. i Bank Handlowy S.cit. 339 M.01.

na przykład bezpośredni kontakt z doradcami bankowymi czy zarządzanie gotówką. Przewiduje się.A. a dodatkowo większe poczucie bezpieczeństwa dla wielu uŜytkowników. jak stosowany powszechnie system Multicash.d. Dlatego według 198 Ibidem 92 . Pekao S. z systemu BusinessNet (internetowego kanału) korzysta jedynie około 1.A. Inne jako punkt wyjścia przyjmowały system off-linowy (home-banking) i przenosiły go na platformę internetową. Internet stwarza szerokie moŜliwości. poprzez integrację z systemami finansowo-księgowymi mocno wpisały się w architekturę aplikacji wykorzystywanych przez klientów korporacyjnych. których kierunek zgodny będzie z upowszechnianiem się Internetu wśród przedstawicieli firm (50% wskazań na ten właśnie dominujący sposób świadczenia usług).d. który obowiązywał w ich zagranicznych spółkach macierzystych.. dopisując nowe funkcjonalności (na przykład przelewy zagraniczne). system internetowy daje moŜliwość odmiejscowienia operacji rozliczeniowych oraz uzyskanie natychmiastowej informacji na temat stanu kont. muszą stworzyć systemy dostępu do operacji finansowych. Kredyt Bank Home banking ING Bank Śląski Nazwa banku stosowany system PKO BP Multicash BRE Bank BPH S. na przykładzie wybranych banków. na przykładzie Banku BPH S.około 6 tys.A. realizacja potrzeb rozliczeniowych firmy i ich kosztowność to czynniki sukcesu systemu home-banking. niŜ w przypadku bezpośredniego uŜytkowania serwisów WWW. opłata miesięczna [PLN] 300 300 wg. Ŝe na rynku korporacyjnej bankowości elektronicznej mogą więc w przyszłości zajść istotne zmiany (wykres 16).198 Oszczędność czasu. firm.Tabela 8. ale firmy.. z systemu MultiCash (homebanking) . 300 250 95 100 100/ 30 dla posiadaczy konta Ekstrabiznes b. Przewiduje się. Jeszcze inne instalowały system. i do danych. wykres 16). pozwala takŜe wbudować inne funkcje. BRESOK MultiCash PRO PROOFFICE BZ WBK Millenium ESOBIG Multicash Minibank24 koszt instalacji [PLN] b. przystosowując go w miarę moŜliwości do potrzeb klienta lokalnego lub tworzyły. Dziś jednak.5 tys. Jedne rozwijały system działający w bankowości detalicznej.indywidualnej rozmowy z klientem b. Zwłaszcza Ŝe niektóre z nich. maksymalnie uniwersalną platformę transakcyjno-komunikacyjną. które nie mogą być realizowane w systemie off-linowym.A. Nie wszyscy zarządzający firmami są skłonni korzystać z systemów internetowych ze względów bezpieczeństwa. jakich dokonują. Ŝe Internet nie wyeliminuje całkowicie systemów typu home-banking (por. 120 90 Źródło: opracowanie własne Banki wybierały jeden z trzech modeli przechodzenia na kanał internetowy. jak BPH S. Oferta home banking w Polsce w 2005 r.d. pozostawiając zakres funkcjonalności na niezmienionym poziomie. które się decydują na korzystanie z systemów internetowych. Mimo to obecnie.

(pionier bankowości internetowej Powszechny Bank Gospodarczy S.2006) 93 . Ŝe zarówno klienci jak i banki coraz częściej odczuwały ich technologiczne ograniczenia. Ŝe jest zapotrzebowanie na ten rodzaj usługi. s.A.A.pl (03. niskiej świadomości informatycznej potencjalnych klientów oraz obaw związanych z bezpieczeństwem aplikacji internetowych.A. Opóźnienie polskiego sektora bankowego we wdraŜaniu systemów bankowości internetowej w Polsce wynikało głównie ze słabości infrastruktury teleinformatycznej.2. Dopiero rok później na rynku pojawił się pierwszy konkurent. które obsługują klientów korporacyjnych. Warszawa 2004. Ŝe wszystkie banki. mimo tego. Polasik. gdy na rynku pojawiły się trzy banki wirtualne mBank.) rozpoczął świadczenie usług internetowych w naszym kraju. które często reklamowały systemy homebanking jako bezpieczniejsze. wdraŜają lub planują wdroŜyć system internetowy.199 Wykres 16. w: VII Forum bankowości elektronicznej. został wchłonięty przez Pekao S. Centrum Promocji Informatyki. oba systemy będą działać równolegle. wdroŜyły. Zań. polski Bank Pekao S.4.e-fakty. Fakt.opinii wielu bankowców.Security First Network Bank. w: www.200 Po niespełna 3 latach od powstania w 1995 roku pierwszego w pełni internetowego banku . Szczególnie intensywny rozwój miał miejsce w latach 2000-2001.03. 199 200 Ibidem J. Wpływ integracji z UE na polski rynek bankowości elektronicznej. gdyŜ w listopadzie 1999 roku swoje elektroniczne usługi zaoferował Bank Przemysłowo-Handlowy. Internet banking Kiedy w krajach Europy Zachodniej i Stanach Zjednoczonych wdraŜano juŜ pierwsze systemy internetowe. 13 5. w październiku 1998 uruchomił swój elektroniczny oddział o nazwie Telepekao 24. Inteligo i Volkswagen Bank Direct. Bankowość elektroniczna dziś – bankowość internetowa jutro?. Nie bez znaczenia pozostawało takŜe samo podejście banków. świadczy.Materiały konferencyjne. w Polsce wciąŜ trwała złota era home-banking’u. Przewidywany dominujący sposób świadczenia usług elektronicznej bankowości korporacyjnej w roku 2006 brak odpowiedzi trudno powiedzieć równolegle HB i IB Internet banking (IB) home banking (HB) 0% 20% 40% 60% Źródło: M.

którzy podpisali juŜ z bankiem umowy dotyczące korzystania z elektronicznych kanałów dostępu do rachunków. Przybywa zwolenników Internetu.2006) 203 nie uwzględniono danych z banków spółdzielczych oraz kas oszczędnościowo-kredytowych 204 M.cit.komputerwfirmie. 201 202 A. pozwalający na kontakt z bankiem m.in. a obecnie juŜ tylko nieliczne instytucje nie wykorzystują Internetu jako dodatkowej moŜliwości dostępu do środków pienięŜnych.01. z usług tych korzysta 471 tysięcy (wykres 17)205 Od czerwca 2004 roku liczba klientów indywidualnych. odnotowali: PKO BP.pl. Obecnie PKO BP obsługuje 418 tys. Od niedawna korzysta z niej juŜ równieŜ ok. Jeszcze na początku 2004 roku klientów dokonujących transakcji na swoich kontach osobistych poprzez Internet było niespełna 2 mln. 205 Ibidem 94 . Potencjał wzrostowy rynku prezentują wykresy 17 i 18. Największe przyrosty. które banki są liderami. Liczba tradycyjnych ROR zbliŜa się juŜ w Polsce do 16 mln.265 tys. w: http://www. w Pekao SA juŜ wszyscy klienci mają aktywowany serwis Pekao24. ING Bank Śląski. Macierzyński. Macierzyński. Nordea Bank. w końcu czerwca obsługiwał prawie 5. ile banków oferuje swoje usługi za pośrednictwem tego kanału dostępu.204 Z kaŜdym miesiącem bankowość elektroniczna staje się coraz bardziej popularna w Polsce. przez Internet i telefon. JuŜ niemal 4 mln Polaków korzysta z bankowości internetowej. Bank Zachodni WBK oraz ING Bank Śląski. Od powstania pierwszego internetowego oddziału w 1998 roku.63 mln ROR).pl/itbiznes/1.2757754. Myczkowska. art.html (27. Polska światową potęgą bankowości internetowej. w tym samym czasie przyrost wyniósł tylko 1%. o 9 proc. Millennium. Invest Bank i Raiffeisen Bank.201 Bankowość elektroniczna nie jest jednak juŜ tylko domeną nowoczesnych banków komercyjnych. Przeciętny wskaźnik popularności usług bankowości internetowej (będący ilorazem liczby rachunków z dostępem do Internetu i liczby tradycyjnych ROR) informuje o tym. 2005 nr 167 z 19 lipca M. czyli prawie dwa razy mniej niŜ obecnie. Nominalnie najwięcej takich klientów przybyło w PKO BP . a które nie do końca potrafiły do tej pory wykorzystać swój potencjał.54787. Drugą pozycję zajmuje Pekao SA (2.8 mln kont. jeśli chodzi o upowszechnianie korzystania on-line wśród klientów. w pierwszej piątce znalazły się takŜe Bank BPH. Jak dotąd spośród niemal 2 mln osób posiadających Eurokonto. o ponad 100%. więcej niŜ rok wcześniej. w: http://arch. którzy mają dostęp do swojego rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego przez Internet.202 Odsetek korzystających z i-banking’u jest równieŜ pochodną liczby posiadanych przez klientów rachunków bankowych. moŜliwość obsługi rachunku przez Internet (mierzona liczbą oferujących ją banków) stale rosła. 50 tysięcy klientów 37 Banków Spółdzielczych.203 Od lat liderem pod względem liczby prowadzonych rachunków jest największy bank detaliczny. PKO BP (wykres 17). klientów posiadających konto Inteligo oraz ponad 400 tysięcy posiadaczy Superkont.512 tysięcy (Inteligo) oraz w mBanku . zwiększyła się o ponad 76%.rzeczpospolita.Liczba uŜytkowników bankowości internetowej jest bezpośrednio zaleŜna od tego.

21 0. art.25 0. Wskaźnik penetracji bankowością internetową w Polsce w 2005 r. dla kont wirtualnych Inteligo wskaźnik wynosiłby 1.cit.00 B m 1. Podobnie jak na rynku europejskim w Polsce głównymi graczami internetowych usług bankowych pozostają duŜe banki detaliczne..40 0. BPH S.19 0.00 0.30 0. Myczkowska . Myczkowska .60 0.00 0.25 0. Pekao S. 418 6300 5773 Inteligo 5600 4900 4200 3500 2800 2068 2100 1 702 1239 1127 982 918 1400 824 643 720 479 308 330 328 471 383 700 194 152 183 208 216 0 an k an k K C i ti ba nk PH . A W B S il l en ni u B Lu ka s re dy tB KO ek ao IN G m po P zo s B B ta li K m M P B Z liczba ROR liczba e-kont Źródło: opracowanie własne na podstawie: A.A.10 0. 1. A an C i ti ba W B B B re dy tB po zo s en n Lu ka s ek ao IN G Z M B ill * wskaźnik 0.30 0.14* k K an k nk Ba nk PH K .90 0.34 0.A. które bądź to wyodrębniły piony internetowej (jak PKO BP.14 oznacza odniesienie kont Inteligo do liczby kont banku PKO BP. BZ WBK) bądź stworzyły zaleŜne banki wirtualne (mBank naleŜy do BRE Banku).24 0..50 0.cit K P P KO BP S 95 .00 jak w przypadku mBanku Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. ta li K pr ze ci ęt ni e iu m S.32 0.23 0. Ba nk BP S.55 0. art.Wykres 17. Liczba kont osobistych i klientów korzystających z internetowych kont osobistych (w tys. Wykres 18.) w 2005 r.70 0.20 0.80 0. Przybywa zwolenników Internetu.

Nie tylko dynamika liczby kont. Warszawa 2005. Od tego czasu na polskim rynku rozpoczęła się rywalizacja – nastąpił etap rozwoju jakościowego. Banki zawyŜają liczbę klientów. czy teŜ podglądania operacji dokonywanych kartą. 90-93 96 . Wśród elementów dostępnych w polskich bankach najczęściej pojawiają się: moŜliwość kontaktu z personelem. poza rozszerzaniem oferty produktowej. wśród których główną jest wyścig marketingowy o miano lidera rynku.pl. Gdyby z dostępu do konta osobistego korzystało tyle osób. alerty czyli powiadomienia wyzwalane przez zdefiniowane przez uŜytkownika zdarzenia. z czasem coraz częściej moŜna było znaleźć na nich róŜnego rodzaju porady finansowe. z pewnością posiadają równieŜ ROR w innym banku. 2005 nr 129 z 2 czerwca M. iŜ osoby korzystające jedynie z wglądu do rachunku lub podglądu transakcji na karcie kredytowej. w: http://arch. takŜe w zwiększaniu ich funkcjonalności (swoiste podsumowanie funkcjonalności stosowanych systemów przedstawia wykres 19 omówiony w dalszej części rozdziału). Autorzy raportu do uŜytkowników i-banking’u zaliczyli wyłącznie osoby dokonujące operacji na swoich kontach osobistych. Jak wynika z raportu przygotowanego przez Bankier. który trwa do dziś. Dało to wynik około 80% aktywnych korzystających spośród wszystkich uŜytkowników kont internetowych. to wokół niego zbudowana była takŜe obsługa internetowa.208 206 207 A. czy kalkulatory. poniewaŜ uznali.207 Począwszy od zamieszczania na stronach WWW opisów oferowanych usług oraz informacji dotyczących samego banku. Myczkowska. Przegląd oferty polskich banków obecnych w sieci i porównanie wyników otrzymywanych w przeciągu ostatnich lat ich rozwoju. a obecnie usług inwestycyjnych czy ubezpieczeniowych. PoniewaŜ na plan pierwszy wybijał się początkowo przede wszystkim ROR. jak i obsługi kart kredytowych. pozwala stwierdzić. Ŝe proces przemian prowadzi do upowszechnienia się serwisu WWW banku jako medium dokonywania transakcji bankowych w miejsce elektronicznej broszury. czy teŜ elektroniczne wnioski pozwalające na np. którzy z konta korzystają sporadycznie oraz rachunki martwe. Wkrótce większość banków zaoferowała równieŜ moŜliwość lokowania środków na lokatach terminowych. a w 2003 roku do 27%. CeDeWu. jaką stanowił on jeszcze kilka lat temu. 86 208 Ibidem. s. Zmiany jakościowe takŜe odzwierciedlają poziom zaangaŜowania polskiej bankowości na rynku usług elektronicznych zwłaszcza. Kolejnym etapem rozszerzania gamy usług było wprowadzanie produktów kredytowych.rzeczpospolita. s. jego historii itp.pl.pl. w 2001 roku odsetek najmniej zaawansowanych serwisów spadł do około 49%. czy banków aktywnych w sieci charakteryzuje rozwój i-banking’u. w roku 1999 80% spośród banków posiadało tylko serwisy o podstawowej funkcjonalności. z dostępu do rachunku w naszym kraju w rzeczywistości korzystało o prawie połowę mniej klientów niŜ deklarowały to banki. RóŜnica ta miała wynikać z kilku przyczyn. Zgodnie z pięciostopniowym procesem wdraŜania bankowości internetowej zaprezentowanym w rozdziale drugim pracy (schemat 21).206 Począwszy od 2002 roku liczba banków aktywnych w Internecie ustabilizowała się. jako główna usługa oferowana klientom indywidualnym.. Kisiel. takich. zamówienie karty płatniczej czy ksiąŜeczki czekowej. DąŜenie do udoskonalenia serwisów bankowości internetowej wyraŜa się. Polska byłaby pod tym względem światowym liderem.pl oraz PRnews. ile podają banki. Internet a konkurencyjność banków w Polsce. Ŝe dane ilościowe mogą nie do końca odzwierciedlać rzeczywiste rozmiary tego zjawiska. Dodatkowo przy dokonywaniu wyliczeń wzięto pod uwagę klientów posiadających więcej niŜ jeden rachunek.

posiadających 90% aktywów całego sektora bankowego w Polsce oraz ponad 96% depozytów Coraz więcej serwisów internetowych dostosowanych jest do indywidualnych potrzeb uŜytkownika. Zakres oferty polskiej i-bankowości. dokonywanie oraz definiowanie przelewów. Rozwój bankowości elektronicznej w Polsce – w świetle badań ankietowych. 2005 nr 8. w: Bank i Kredyt. Usługi wykraczające poza ten podstawowy zakres były znacznie mniej rozpowszechnione. w ankiecie wzięło udział 35 prezesów banków (w tym 5 spółdzielczych). czy teŜ ustalaniu indywidualnych limitów operacji. na przykładzie wybranych banków prezentuje tabela 9.Wykres 19. Wśród nich na szczególną uwagę 97 . sporządzanie historii operacji. Polasik. Personalizacja usług elektronicznych ogranicza się jednak do pewnych prostych udogodnień – zapamiętywania domyślnych ustawień. ustalanie zleceń stałych oraz zakładanie i zrywanie lokat terminowych). Jak obrazuje wykres 19 w Polsce w 2005 roku najszerzej oferowane więc były usługi o charakterze podstawowym (sprawdzanie salda rachunku. 66. Usługi Internet. s.banking’u dla klientów indywidualnych w Polskich bankach w roku 2003 i 2005 0% Sprawdzanie salda rachunku Sporządzanie historii operacji Przelewy w Polsce Przelewy za granicą Przelewy do ZUS Definiowanie przelewów Płatności w sklepach internetowych z ROR Zakładanie i zrywanie lokat terminowych ZłoŜenie wniosku o kredyt Otrzymanie kredytu na odległość Zlecenie stałe Ustanowienie pełnomocnictwa Sporządzanie zapisu na wypadek śmierci Zamawianie czeków. kart bankomatowych Korzystanie z rachunku walutowego Usługi maklerskie Fundusze inwestycyjne i emerytalne Produkty ubezpieczeniowej Serwisy informacyjne Doradztwo 3 Eksport danych Inne 3 7 7 2003 10 17 90 2005 nie 17 40 17 28 34 23 87 76 17 14 43 38 21 24 38 62 48 48 37 24 37 34 62 20 24 17 76 48 47 50 24 73 47 33 10 14 31 72 76 52 17 10% 20% 30% 40% 83 83 83 55 21 17 24 10 7 50% 60% 70% 80% 90% 100% 14 14 14 14 7 7 3 3 3 Źródło: M.

.140 98 . wciąŜ jednak Polska wypada słabo pod względem liczby linii szerokopasmowych umoŜliwiających szybkie korzystanie z zasobów sieci (o czym wspomniano w rozdziale 3.. red. przedstawiający m. Gospodarowicz. składanie wniosków kredytowych. a jest to pochodną przede wszystkim upowszechniania się zarówno samego dostępu do sieci Internet. Nosowski.cit. art. a sprzedaŜy komputerów PC wykres 21.. nie tylko w Polsce.zasługują: dokonywanie przelewów zagranicznych i korzystanie z rachunków walutowych oraz płatności w sklepach internetowych (bez uŜycia karty). s.210 Dynamikę wzrostu liczby uŜytkowników sieci prezentuje wykres 20.cit.211 Dynamikę upowszechniania się tego medium doskonale ilustruje wykres 20. czy produktów ubezpieczeniowych. ale i na świecie.209 W przypadku bankowości internetowej jednym z podstawowych elementów wyznaczających jej potencjalny zasięg i popularność w obrębie danego kraju jest niewątpliwie dostęp do medium. Rynek usług bankowości elektronicznej. w: Bankowość elektroniczna.. Polasik. bądź otrzymanie poŜyczki lub kredytu na odległość. 65-66 A. wzrost ilości transakcji dokonywanych w Internecie w poszczególnych latach.. jak i zmian społeczno-kulturowych z tym związanych. op. jakim jest Internet.. wykres 4). A. s. jest jego permanentność. Podstawową cechą rozwoju bankowości internetowej. Znacznie słabiej rozwinięta jest oferta dodatkowych usług finansowych oferowanych za pośrednictwem Internetu: usług maklerskich. Rozwój bankowości. 139 211 Ibidem s. funduszy inwestycyjnych i emerytalnych.in. 209 210 M.

Banki wirtualne Volswagen Bank direct Nazwa banku PKO BP BPH S.Tabela 9.2001r.75 e-Konto Mobilne Konto Osobiste 0.2002r.99 w zaleŜnoś ci od wys. 11.2001r. Handlonet) Konto Sezam 0.05 do 0. 03. saldo >100 PLN Pakiet Standard 2.8 0. oferowana od przykład konta SUPER internetowego KONTO oprocentowanie [%] opłata za prowadzenie konta [PLN] przelew do innego banku [PLN] zlecenie stałe [PLN] limit kredytowy [PLN] alternatywny dostęp do konta: call center WAP płatność SMS usługi dodatkowe: ubezpieczenia fundusze inwestycyjne przelew za granicę karta do płacenia przez Internet Zabezpieczenie: 0. 0 0 0 0 do 5 x wpływy mies. 11.5 4 6. salda 0 CitiKonto eKonto Konto indywidualne od 0.1999r.2000r.5 do 4 x wpływy mies.99 lub 6.99 jeśli mies.d. do 2500/5000 pln bez prowizji 0 0 0 w zaleŜności od wpływów na rach.99 0 0 1..A.2000r. do 6 x wpływy mies. b. Oferta Internet banking w Polsce w 2005 r.2000r. na przykładzie wybranych banków.2000r.15 0. Multibank mBank Inteligo usługa 12. 11.2000r.3 do 2.95 3 0 4.1 0 lub 4.5 0. 04.1 09. 04. (od 05. do 25000 do 75000 do 5000 do 2000 do 10000 + + + + + + + + + + + - + + + + + - + + + + + + + + + + + + + - + + + + - + - + - - - + - - - + + - identyfikator /hasło token protokół SSL lista haseł jednorazowych + + + + + - + + - + + + - + + - + + - + + - + + + + + + - Źródło: opracowanie własne 99 .A.99 0 5 3 0 0 0 0 0.01 MultiKonto ja 0. Banki tradycyjne Lukas Bank Raiffeisen Citibank Bank Polska Handlowy S.1 2.

2005 nr 224 z 24 września oraz Z.5 1. mały zasięg.4 1.3 350 280 210 140 70 0 2005 2005 ** 11.rzeczpospolita. w: http://arch.pl.8 3.2 1.6 8 5.2 0 700 630 560 490 **** 420 356. SprzedaŜ komputerów PC w Polsce w latach 1998-2005 1800 1620 1440 1260 1080 900 720 540 360 180 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 * ** * dane szacowane na podstawie 24% dynamiki wzrostu z roku poprzedniego ** dane prognozowane. Liczba uŜytkowników Internetu (w mln) i liczba transakcji w Internecie (w tys.8 6.rzeczpospolita.2005 12 10.8 9.6 2.rzeczpospolita. Kwaśniak. Szybki rozwój. Zwierzchowski. w: http://arch. Mejssner.2 36. A. Dec.5 272.9 1998 1998 1999 1999 2000 2000 2001 2001 2002 2002 2003 2003 2004 2004 liczba uŜytkowników Internetu liczba transakcji w Internecie Źródło: opracowanie własne na podstawie: M. Myczkowska. Stagnacja czy dojrzałość polskiego rynku. przewidywany 26% wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim Źródło: opracowanie własne na podstawie: B.pl.Wykres 20. Brycki B. 2002 nr 13*. w: http://arch. 2005 nr 23 z 28 stycznia*** oraz dane NBP**** (stan na II kwartał 2005) Wykres 21. w: Magazyn Finansowy.8 5.2 *** 614. Więcej i częściej płacimy kartami. Zwierzchowski.pl.1* 120.pl.4 7. w: http://arch. w sieci moŜna kupić wszystko.6 2. 2005 nr 229 z 30 września.2 6 4.pl. 1999 nr 163 z 15 lipca 100 .rzeczpospolita. Cieszewska. G.) w latach 1998.rzeczpospolita.6 8. Z. Ceny sprzętu spadają. 2005 nr 304 z 29 grudnia ** (stan na III kwartał 2005). w: http://arch. Sytuacja lepsza od prognoz. Ł.

badania przeprowadzono w drugim kwartale 2005 roku.3% większa niŜ w roku 2004214) – dowodzić moŜe.pl/cms/cms/index.2 mln i była o 26. Pod względem wykorzystania informatyki i telekomunikacji oraz warunków ich rozwoju Polska wśród ponad 100 krajów zajmuje 72 pozycję. instytucjonalne. co zaś stanowi moŜliwości dla penetracji bankowością internetową wśród uŜytkowników sieci. Zgodnie z obserwacjami stowarzyszenia firm z branŜy internetowej Internet Advertising Bureau. wyniosła ona 29. brał pod uwagę takŜe inne warunki – prawne. Zgodnie z wynikami raportu Światowego Forum Ekonomicznego Polska traci dystans do najbardziej rozwiniętych krajów i moŜliwości.rzeczpospolita. jakie daje dostęp do nowoczesnych technologii. metodą ankietową wśród 3000 osób powyŜej 16 roku Ŝycia 101 . Błaszczak.426.forrester. Ŝe postęp dokonujący się w Polsce jest wciąŜ zbyt mały w porównaniu z większością krajów świata. Zgodnie z analizą rynku bankowości internetowej w Polsce zobrazowaną wykresem 17. klientów. Zgodnie z sondaŜem przeprowadzonym przez firmę badawczą Forrester215 Polacy korzystają z usług bankowych głównie za pośrednictwem placówek (wykres 22). 2005 nr 100 z 29 kwietnia http://arch.Zaufanie Polaków do Internetu szybko rośnie. o ile wśród internautów. i telefonii komórkowej (na koniec grudnia 2005 r. 2005 nr 59 z 11 marca 214 http://www.pl. o tyle juŜ ponad połowa osób z trzyletnim staŜem w Internecie korzysta z e-handlu. a chęć dokonywania zakupów on-line rośnie wraz ze staŜem w Internecie. w: http://arch.5449. jakie w kraju powinny mieć w najbliŜszych latach miejsce. wyodrębnia się w naszym kraju jego podział pomiędzy banki wirtualne i internetowe kanały dostępu do usług banków tradycyjnych. Handlowy boom w sieci.php?action=read&news_id=376 215 http://www. mimo iŜ sytuacja ta ulega szybkim zmianom. to społeczeństwo nie naleŜy do liderów informatyzacji w kontekście edukacji informatycznej w porównaniu z krajami UE.zarob. Zwierzchowski. to dziś jedyna forma handlu.12.rzeczpospolita.212 w ujęciu socjologicznym kierunek rozwoju bankowości internetowej zgodny jest z długością staŜu korzystania z Internetu. które przynajmniej raz w miesiącu odwiedza około 40 proc. niespełna co trzeci ma doświadczenie w tych zakupach. 212 213 A.com/ER/Research/Survey/Excerpt/1.2005) . którzy korzystają z sieci od roku. przedstawiającym liderów pod względem liczby kont z dostępem on-line.213 Tak niska pozycja z zestawieniu – w odniesieniu do rosnącej liczby uŜytkowników Internetu (wykres 20). Choć liczba korzystających z Internetu wciąŜ rośnie. Z. w której w takim tempie przybywa potencjalnych klientów.html (19. Część z nich korzysta z Internetu od dłuŜszego czasu.pl. Światowy ranking oprócz oceny stanu infrastruktury telekomunikacyjnej i informatycznej w poszczególnych krajach oraz wykorzystania nowych technologii przez administrację. Zaległości te naleŜy jednak traktować jako wyznacznik przemian zarówno technologicznych jak i społecznych. biznes i indywidualnych uŜytkowników. Na tym polu rozegra się w najbliŜszych latach walka o klienta. Najczęściej wykorzystywanym kanałem dostępu do pieniędzy są oddziały banków.00. edukacyjne wpływające na moŜliwość wykorzystania nowych technologii.

w: http://arch. s. Lubimy odwiedzać oddziały. Preferowane sposoby kontaktowania się z bankiem (w proc. w porównaniu z Europą Zachodnią. wykształconych. Bankowość telefoniczna jest u nas mało popularna. którzy wyraŜając swe oczekiwania co do głównych metod kontaktu klientów indywidualnych z bankami w 2006 roku. 57 25 50 75 100 216 A. (%wskazań. Lubimy odwiedzać oddziały. 2005 nr 284 z 6 grudnia Bankomaty są najbardziej popularnym. Przewidywane główne metody kontaktu klientów indywidualnych z bankami w 2006 r. o wysokich dochodach.Wykres 22.cit. Wykres 23.216 Nieco inaczej patrzą na powszechność elektronicznych kanałów prezesi polskich banków. zdalnym sposobem dostępu do usług bankowych. chociaŜ bardziej rozpowszechniona niŜ w Hiszpanii czy Włoszech.. zwykle korzystających z róŜnych usług finansowych. art.rzeczpospolita. stawiają przede wszystkim na Internet (wykres 23). Polasik. Myczkowska.Myczkowska.pl. Niski stopień rozpowszechnienia rachunków bieŜących powoduje jednak nieduŜe ich wykorzystanie. art. Bankowość internetowa najpopularniejsza jest wśród ludzi młodych. wybór wielokrotny) inne telefon komórkow y lub SMS call center w izyta w oddziale bankomat dostęp przez Internet 0 Źródło: M. cit 102 .)* list do banku bankowość telefoniczna bankowość internetowa telefon do placówki rozmowa z doradcą wizyta w oddziale bankomat 0 20 40 60 * sposób kontaktu z bankiem przynajmniej raz w miesiącu Źródło: A.

łatwość obsługi czy moŜliwość skorzystania z szerokiej gamy usług w jednym miejscu (87% wskazań na wygodę). NajbliŜsza przyszłość i-bankig’u w Polsce to dalszy dynamiczny rozwój. szybkość dokonywania transakcji. Rozwój nowoczesnych kanałów dystrybucji usług bankowych. NiezaleŜnie od rozbieŜności obu cytowanych badań. mBanku i Inteligo) chciałaby. Zaskakująco duŜa część klientów (40%) banków stricte wirtualnych (tj. s. z drugiej strony nadal przewiduje się utrzymanie duŜej roli tradycyjnych kanałów dostępu do usług bankowych – sieci oddziałów i bankomatów – w tej kwestii wyniki obu badań są podobne. jednak z czasem staje się źródłem dyskomfortu. traktując te pierwsze jako wyraz woli klientów. Zgodnie z raportem. Zdaniem analityków brak oddziałów fizycznych wirtualnych banków nie stanowi przeszkody dla klientów w załoŜeniu konta. wskazują.NiezaleŜnie od faktycznego poziomu popularności poszczególnych usług bankowości elektronicznej. iŜ śmiało po niej kroczy. Polasik. moŜe nie tyle twierdzić. to dziś moŜna. nowoczesnych. by ich bank posiadał oddziały.218 Słuszne więc wydają się i przewidywania przedstawicieli banków co do moŜliwości przekształcenia się banków tradycyjnych w banki stricte wirtualne – aŜ 45% wskazań nie zgadzających się z taką moŜliwością. drugie zaś jako wyraz oczekiwań czy prognoz przedstawicieli banków. Obserwowane natomiast w ostatnich latach na polskim rynku sukcesy nowych marek banków detalicznych (np. klienci banków oferujących bankowość elektroniczną oczekują.cit. mBanku i Inteligo) rozwijających działalność wyłącznie na rynku elektronicznym. Polasika odsetek wskazań w odniesieniu do wyników badań firmy Forrester jest nieporównywalny. Utrata promocyjnego (z natury tymczasowego) charakteru oferty niech będzie zapowiedzią jej przyszłego – oczywistego . 217 Ze względu na moŜliwość wielokrotnego wyboru w przypadku badań ankietowych M. ale tych czasów spokojnie wypatrywać. Ŝe powstawanie kolejnych nie jest wykluczone. 58-59 103 . o tyle w coraz mniejszym stopniu kojarzy się on z wysokim oprocentowaniem czy innymi korzyściami finansowymi. Ŝe bank zachowa fizyczne oddziały. było to raczej raczkowanie w porównaniu do krajów Europy Zachodniej czy Stanów Zjednoczonych. moŜna jedynie porównać popularność poszczególnych usług w obu badaniach.219 Powody zainteresowania bankowością internetową wśród klientów przedstawia wykres 24. moŜna traktować je jako zapowiedź dalszego rozstrzygania podziału rynku pomiędzy bankowość tradycyjną a nowoczesną e-bankowość. art. mimo iŜ zdystansowany w porównaniu do krajów wysokorozwiniętych.217 Podobnie w przypadku phone banking’u – oczekuje się zmniejszenia znaczenia tego kanału dystrybucji. koniecznego stosowania. aŜ 97% respondentów wskazuje sposób on-line jako najwaŜniejszy. Wydaje się. O ile moŜliwość uniknięcia kolejek.i w dobie coraz powszechniejszej elektronizacji. modnych. iŜ przeprowadzone w 2002 przez I-Metrię badanie sektora bankowości elektronicznej nie traci na aktualności i dziś. art. 218 Raport: Internet banking B2B w Polsce . Bankowość elektroniczna w Polsce stawia na ścieŜce swego rozwoju pierwsze kroki juŜ od ponad 15 lat i choć początkowo. nabiera coraz szybszego tempa. jak i postrzeganie usług internetowych jako ciekawych. będą w dalszym ciągu wyznaczać kierunek rozwoju tego rodzaju kanału dystrybucji usług bankowych.. 219 M.I-Metria.cit.

05) 104 . Ogólna opinia o bankowości elektronicznej w Polsce w latach 1998-2005 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 49. Zdaniem sześciu na dziesięciu (58%) reprezentantów banków system bankowości elektronicznej w Polce rozwija się bardzo szybko (wykres 26). Powody załoŜenia rachunku w bankach stricte wirtualnych i tradycyjnych z internetowym kanałem dostępu do usług (% wskazań. a kolejna połowa (49.11.5 20% 10% 0% 34 18 24 36. 26).5 0.pl (21.5%) wyraŜała oceny bardzo pozytywne.5%) raczej pozytywne.05) 220 http://www.I-Metria. We wrześniu 2005 roku połowa bankowców (49. Wykres 25.5 63 60 zdecydowanie negatywna brak opinii raczej negatywna raczej pozytywna bardzo pozytywna 4 4 1 4 1 7 1. Od 1998 r.5 27 38 VIII'98 VII'00 VIII'01 IX'01 IX'03 IX'04 IX'05 Źródło: http://www.pentor.11. odpowiedzi nie sumują się do 100) 100 80 60 40 20 0 wygoda finanse moda 13 3 87 Źródło: Raport: Internet banking B2B w Polsce .220 Zaledwie jeden na 200 badanych reprezentantów banków był przeciwnego zdania.5 49.5 0.Wykres 24.5 1 1 0. Oceny te okazały się jednocześnie być bardziej korzystne niŜ w roku 2004 i latach wcześniejszych. nie zaobserwowano ocen zdecydowanie negatywnych. Lipiec 2002 Wg badań Pentor reprezentanci banków oceniają bankowość elektroniczną oraz tempo jej rozwoju zdecydowanie pozytywnie (wykres 25.pl (21.pentor.5 58 77 68 71.

11.5 33 58 61 44 51 60. nieuchronnym dziś rozwoju e-bankowości.5 6.pentor.pl (21. 105 .5 58 raczej wolno umiarkowanie bardzo szybko 44 7 20. moŜna uznać. a takŜe wielu obszarów. którym jeszcze daleko do stanu nasycenia pod względem elektronizacji usług.Wykres 26.5 13. Ocena tempa rozwoju bankowości elektronicznej w Polsce w latach 1998-2005 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 49 50 35. Ŝe pokonywanie owych słabych stron będzie wyznaczać jego dalszy kierunek.05) PowyŜsze nastroje zdają się potwierdzać postawioną w pracy tezę o dalszym.5 6 4 38 20% 10% 0% VIII'98 VII'00 VIII'01 IX'01 IX'03 IX'04 IX'05 Źródło: http://www.5 12.5 18.5 29. Mimo wielu barier na drodze upowszechniania się na rynku polskim.

106 .

iŜ od kiedy Polska jest członkiem Unii Europejskiej. w: http://arch. WAP i SMS czy coraz powszechniej home banking i Internet banking na rynku usług bankowych dla przedsiębiorstw. obawy o bezpieczeństwo realizowanych transakcji oraz słabej infrastruktury technicznej i niewielkiego dostępu do sieci. Nie naleŜy zapominać. ma przed sobą perspektywę długotrwałego wzrostu. co pochodną zaufania wynikającego ze wzrastającego poziomu upowszechniania usług i-bankowości. Upowszechniać się będzie dystrybucja wielokanałowa z coraz większą rolą elektronicznych sposobów zdalnego dostępu. Zmiana nawyków i obaw klientów stanie się więc być moŜe. a takŜe wciąŜ niŜszy niŜ w Europie poziom nasycenia i-bankowością wśród Internautów.z punktu widzenia klientów najdogodniejszych bankowości mobilnej.pl. W związku z tym utrzymujący się podział rynku pomiędzy największe banki detaliczne takim pozostanie. z tego teŜ powodu przyszłość e-bankowości w Polsce to dalszy wzrost popularności usług . Ten obszar ze względu na przewidywany dynamiczny przyrost liczby uŜytkowników sieci. jest podstawowym wyznacznikiem społeczeństwa informacyjnego. Wzrost ten będzie determinowany równoczesnym wzrostem obu wymienionych czynników – dostępu do Internetu w społeczeństwie i penetracją bankowości internetowej.rzeczpospolita.Zakończenie Bankowość elektroniczna obok elektronicznych rozliczeń pienięŜnych. determinujący upowszechnianie się technologii IT i Internetu. Pocieszający niech będzie zatem fakt. Dodatkowo potencjał rynku powiększa perspektywa wzrostu wykorzystania korporacyjnej bankowości internetowej. Internet staje się dziś więc jednym z dominujących kanałów dystrybucji usług bankowych wciąŜ jednak wyprzedza go nienaruszona – zdaje się zgodna z wolnym tłumaczeniem określenia bricks&mortar . iŜ siła przewidywanego wzrostu wykorzystania i-bankowości zaleŜeć będzie od stopnia złagodzenia największych wśród wymienianych barier stosowania bankowości elektronicznej tj. Mimo iŜ pod względem ilości kont internetowych to banki wirtualne czyli Inteligo i mBank przodują nad bankami tradycyjnymi. Nie wszystkie formy elektronicznego dostępu do usług bankowych zyskały jednakową rzeszę zwolenników. to nie naleŜy zapominać. Ŝe pod względem wolumenu dokonywanych transakcji wśród przedsiębiorstw wciąŜ dominuje usługa bankowości domowej. wiele usług ma charakter substytucyjny np. Zwierzchowski. a w szczególności bankowości internetowej.wiodąca pozycja oddziałów. Wzrost wydatków na informatykę o prawie jedną piątą w porównaniu do roku 2004 to objaw oŜywienia rynku. nie tyle wynikiem prac banków nad poprawą systemów zabezpieczeń transakcji dokonywanych w sieci. co za tym idzie moŜliwości rozwoju bankowości internetowej. a po drugie banki posiadające sieć oddziałów dość 221 Z. mimo iŜ najlepiej zinformatyzowane są banki i duŜe firmy przemysłowe (w mniejszym stopniu małe i średnie firmy oraz indywidualni uŜytkownicy) rynek sprzętu i technologii IT rośnie w tempie prawie 20% rocznie221. to spodziewana jest utrata obecnej pozycji home banking’u na rzecz internetowego jej substytutu. Co więcej. Mimo. Ŝe po pierwsze naleŜą one do jednych z największych banków polskich (odpowiednio PKO BP i BRE Bank). w pogoni za informatyczną czołówką Europy. handlu elektronicznego. z tego teŜ powodu na rynku elektronicznych usług finansowych nie przewiduje się w najbliŜszym czasie zastąpienia banków tradycyjnych bankami wirtualnymi. 2006 nr 71 z 24 marca .

dziś moŜna śmiało stwierdzić. Mimo opóźnienia w początkowej fazie wdraŜania nowoczesnych rozwiązań na rynku bankowości elektronicznej w Polsce. szczególnie w odniesieniu do poziomu świadczonych usług. Silna pozycja banków zwanych tradycyjnymi jest tym bardziej stabilna iŜ na internetowym rynku usług bankowych nie występują nawet pojedyncze przypadki zaangaŜowani się instytucji niebankowych. 108 . innowacyjności produktów i usług finansowych. iŜ tego rodzaju usługi są oferowane przez banki jako standard. Na tym polu polskie banki mają jeszcze wiele do zrobienia. Konkurencja pomiędzy uczestnikami rynku w najbliŜszym czasie będzie miała charakter nie tyle cenowy co jakościowy.szybko wprowadziły serwisy bankowości internetowej i stanowią silną konkurencję dla wirtualnych rywali.

....................................... Klasyfikacja systemów home banking........ 20 Schemat 10................. 7 Schemat 2........... 11 Schemat 4...................................................................... 99 Spis schematów Schemat 1................................... 32 Schemat 15................................ Narzędzia bankowości elektronicznej................ Kanały dystrybucji produktów banku............................................... 43 Schemat 23.................. 37 Schemat 19......................... Cechy bankowości elektronicznej determinujące konieczność zarządzania ryzykiem.................................... 25 Schemat 13..................... Oferta home banking w Polsce w 2005r....... Funkcjonowanie karty debetowej ......... na przykładzie wybranych banków .............................................................................. 63 Schemat 28......... 86 Tabela 8....... 21 Tabela 2.............................. 64 Schemat 29............................... na przykładzie wybranych banków................................ Obszary ryzyka operacyjnego w bankowości elektronicznej determinowane wewnętrznymi i zewnętrznymi czynnikami zagroŜenia ..................................................................................... Etapy wdraŜania bankowości internetowej ......................................... Geneza kart płatniczych............. Klasyfikacja kart bankowych... Funkcjonowanie karty kredytowej........................... Środki ochrony bezpieczeństwa bankowości elektronicznej ...... Przebieg procesu autoryzacyjnego.....................księgowym a systemem home banking ................................................ Funkcjonowanie karty obciąŜeniowej......................... Kwestie bezpieczeństwa bankowości elektronicznej z punktu widzenia banku oraz klienta............ 49 Schemat 26............... Płaszczyzny optymalnego systemu home banking ..................................................................................... 92 Tabela 9............ Porównanie realizacji potrzeb przez tradycyjne i elektroniczne usługi bankowe......................... 40 Schemat 21....... Funkcjonowanie contact center wielokanałowej bankowości............................................................................................ Zalety i wady elektronicznej portmonetki ....................... 34 Schemat 16.............................. Porównanie kart magnetycznych i mikroprocesorowych ................................ Przepływ informacji pomiędzy systemem finansowo .. 29 Tabela 4........................ na przykładzie wybranych banków ........................................... 41 Schemat 22......................................... 47 Schemat 25............ Rodzaje bankomatów ................ 22 Schemat 11.......................................... Porównanie karty płatniczej i elektronicznej portmonetki............................................................ Najprostszy model procesu komunikacji ....... 30 Tabela 5.................. Zasada działania SIM Aplication Toolkit ......................................... Oferta self banking w Polsce w 2005r....... Rodzaje ataków na bezpieczeństwo systemów informatycznych............................... 66 Tabela 7............................................................... Modele dystrybucji usług bankowych ............................. Dostęp do rachunku bankowego w ramach bankowości mobilnej.... 24 Schemat 12..........................Spis tabel Tabela 1................. 10 Schemat 3. 18 Schemat 8....... 26 Schemat 14........................... 12 Schemat 5...................... 79 ............ Płaszczyzny pozycji konkurencyjnej banku determinujące rozwój bankowości elektronicznej ......................... 36 Schemat 17.... 56 Tabela 6.......................................... 19 Schemat 9.................................................................................................................................................................. 13 Schemat 6................................. ZagroŜenia i słabe strony bankowości elektronicznej dla banku i klienta ........ Wybrane systemy kart płatniczych............................................. 28 Tabela 3................................................. Obszary zagroŜenia bezpieczeństwa bankowości elektronicznej... Dostęp do rachunku bankowego w ramach home banking’u................................................. 62 Schemat 27.................. 46 Schemat 24.................. Oferta Internet banking w Polsce w 2005r.......................... 14 Schemat 7..... Systemy bankowości elektronicznej ze względu na sposób dostępu klienta do usług............................. Korzyści i szanse bankowości elektronicznej dla banku i klienta ................................ 76 Schemat 30............................. Dostęp do rachunku bankowego w ramach bankowości telefonicznej....................................... 39 Schemat 20................................................................... 37 Schemat 18............................ Płaszczyzny determinacji usług bankowych przez ich internetowy kanał dystrybucji i wymagania klienta....................................

.................... Wartość (w mld zł) i liczba (w mln zł) transakcji dokonanych w bankomatach w Polsce w latach 1998-2005........................................................... Liczba kont osobistych i klientów korzystających z internetowych kont osobistych (w tys. 86 Wykres 11......... Liczba wyemitowanych kart płatniczych w Polsce w latach 1998-2005 oraz liczba zrealizowanych nimi transakcji (w tys........................... 100 Wykres 22....Spis wykresów Wykres 1................. Indeks kosztów korzystania z Internetu w Polsce w porównaniu z krajami OECD ........................... 53 Wykres 4...................................... ...................) .... 52 Wykres 3... 102 Wykres 24..................................... Liczba uŜytkowników Internetu i liczba transakcji w Internecie w latach 1998................... Ogólna opinia o bankowości elektronicznej w Polsce w latach 1998-2005 ...................... 95 Wykres 19..... 83 Wykres 10.............................. Powody załoŜenia rachunku w bankach stricte wirtualnych i tradycyjnych z internetowym kanałem dostępu do usług.................... 51 Wykres 2.......... 89 Wykres 15............. Rynek home-banking’u w 1998 roku w Polsce.................................. SprzedaŜ komputerów PC w Polsce w latach 1998-2005.......................................................................... Struktura podmiotowa i geograficzna rynku bankomatów w Polsce. 82 Wykres 9........................................ 100 Wykres 21.banking’u dla klientów indywidualnych w Polskich bankach w roku 2003 i 2005 .....) .... Przewidywane główne metody kontaktu klientów indywidualnych z bankami w 2006 r.................................... 59 Wykres 7.......................................................................2005 ..................................... 87 Wykres 12........... Ocena tempa rozwoju bankowości elektronicznej w Polsce w latach 1998-2005 ................. Wskaźnik penetracji bankowością internetową w Polsce w 2005r...... Liczba wyemitowanych kart płatniczych wg sposobu rozliczania transakcji w Polsce w latach 1998 – 2005 (w tys..................................................... 104 Wykres 26..... ............................................................ 82 Wykres 8...................) ............................................................ Główne czynniki sukcesu oferowania elektronicznej bankowości korporacyjnej ............................. Liczba punktów akceptujących płatności kartami w Polsce w latach 1998-2005................................. ............... Główne bariery hamujące rozwój bankowości internetowej w Polsce .................... 104 Wykres 25............................... 97 Wykres 20....... 91 Wykres 16............................................................................................ Częstotliwość i powody wykorzystania kart płatniczych w Polsce w 2005r................. 93 Wykres 17...... 58 Wykres 5.......liczba linii szerokopasmowych........ Internet w Europie w 2005r.............................. 58 Wykres 6........................ Rynek Internet-banking’u w Polsce w 2005 roku .............. Przewidywany dominujący sposób świadczenia usług elektronicznej bankowości korporacyjnej w roku 2006............. Wpływ bankowości elektronicznej na wielkość zatrudnienia w sektorze bankowym do 2006 r... Usługi Internet... Rynek kart płatniczych w tym kredytowych w roku 2005 ................................................................................. 88 Wykres 13........ 89 Wykres 14... 95 Wykres 18................. 102 Wykres 23...........) w 2005r................................................................ Preferowane sposoby kontaktowania się z bankiem (w proc.......................... 105 110 .... Liczba bankomatów w Polsce w latach 1998-2005..........

Wykorzystanie e-bankingu w obsłudze bankowej. NBP.. Warszawa 2005 3. WyŜsza szkoła ekonomiczno-informatyczna w Warszawie. Warszawa 2003 Kotliński G. Oficyna Wydawnicza Branta.. 7. Gospodarowicz. Poznań 2001 Jurkowski A. CeDeWu. W. 11. Kotliński G. A. Wrocław 2000 Gospodarowicz A. Kanały dystrybucji usług bankowości elektronicznej. red. 9.. w: Funkcjonowanie współczesnego banku. Produkty bankowe . red. Warszawa 2005 Korenik D. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. Internet a konkurencyjność banków w Polsce. 2.. AWA. Bankowe karty płatnicze. 4. Poznań 2004 Świecka B. Podstawy bankowości.. CeDeWu. Warszawa 2004 Wawrzyniak D. 13. A. Krymarys.Bibliografia Pozycje zwarte 1. Bankowość elektroniczna.. w: Bankowość elektroniczna.. 14. Warszawa 1995 Kisiel M.. w: Zatrudnienie w sektorze bankowym..moŜliwości rozwoju. Warszawa 2003 Garczyński D. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu.. Elektroniczne instrumenty płatnicze. A Janc. Systemy elektronicznej bankowości i cyfrowej płatności. w: Bankowość wobec procesów globalizacji.. . 15. A. Poznań 2002 Koźliński T. Handel Internetowy. red. red. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. Warszawa 2001 Grzywacz J. Kotliński. Janc. CeDeWu. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. Bankowość internetowa.. Materiały i studia. Warszawa 2001 Kawiatkowski J.. Warszawa 2005 Grzechnik J. Produkty i usługi bankowości elektronicznej w kontekście globalizacji rynków finansowych. 20. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. Kotliński G. Rynek usług bankowości elektronicznej. w: Bankowość elektroniczna.. w: Nowe usługi bankowe. Janc. red... Branta. red. symptomy nowej ery. Warszawa 1999 Chojecki T. Warszawa 2003 Janc A. Continuo. Bankowość elektroniczna w Polsce. G. Bydgoszcz... Bankowość mobilna w Polsce i w Europie – aspekt rynkowy. Bydgoszcz-Poznań 2003 Nosowski A. CeDeWu. Warszawa 2004 Masiota J. 5. w: E-commerce.Balcerzak. 6. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. Difin. Kotliński G.. 18.. w: Bankowość elektroniczna. Bankowość elektroniczna w działalności banku komercyjnego. red. 19. Poznań 2004 Garczyński D. Rynek usług bankowości elektronicznej. Bankowość internetowa.Łódź 2004 Grzegorczyk W. Zygmunt L. Gospodarowicz. A. CeDeWu.. Warszawa 2005 Rzeźnik A. Marketing bankowy. Chmielarz W. Bankowość elektroniczna. 21. 12... Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. A.rozwój i sprzedaŜ. Biblioteka MenedŜera i Bankowca.. 17. Janc. A. Zeszyt nr 125. 8. Gdańsk 2000 Grzegorczyk W. w: Bankowość wobec procesów globalizacji. Produkty i usługi bankowe w bankowości elektronicznej. Operacyjne konsekwencje rozwoju nowych metod dystrybucji usług bankowych. A. w: Nowe technologie we współczesnym banku..pl. 10. 16. Gospodarowicz. Internetowe Centrum Promocji..

w: http://www. Bank na szklanym ekranie.pl.. Materiały konferencyjne.. Zwierzchowski Z. Szczecin 2001 Pluskota P. Szczecin 2001 Myczkowska A. Nadzoru Bankowego. 2. 28. 2002 nr 10 Iskra J. 23. Lubimy odwiedzać oddziały.. WoŜniewska G.1500288. 15.zarys problematyki.asp?ID=655.pl/ archiwum/art0.. 7. Uniwersytet Szczeciński.. Przybywa zwolenników Internetu..rzeczpospolita.rzeczpospolita. 13. 9.rzeczpospolita. Bazylejski Komitet ds. w: http://www. 2005 nr 167 z 19 lipca Myczkowska A. Dec Ł.. Oddziały z przyszłości.2757754..rzeczpospolita. Sytuacja lepsza od prognoz. Uniwersytet Szczeciński. Zasady zarządzania ryzykiem w bankowości elektronicznej. w: http://arch. w: http://arch. Aspekty ekonomiczne i pozaekonomiczne.rzeczpospolita.org. Więcej i częściej płacimy kartami.gazetait.rzeczpospolita. 2005 nr 23 z 28 stycznia Myczkowska A. 2005 nr 18 z 22 stycznia Myczkowska A. 2005 nr 71 z 25 marca Myczkowska A. 2005 nr 229 z 30 września Mrowiec P. 2005 nr 98 z 27 kwietnia Pilawski B. Materiały konferencyjne. Polska światową potęgą bankowości internetowej. 20..pl. w sieci moŜna kupić wszystko. w: Bank. 12. Taniej się dogadać. w: http://gospodarka. Uniwersytet Szczeciński. Materiały konferencyjne. w: Ekonomiczne aspekty globalizacji informacji. Centrum Promocji Informatyki. Maj 2001 Blajer P. w: http://www. 24.. 22.pl.45076. 2003 nr 5 Kowalkiewicz M.. Część i – determinanty rozwoju. 2003 nr 10 Kniaź A..pl.rzeczpospolita. 2005 nr 304 z 29 grudnia DŜega D. Bankowość elektroniczna .rzeczpospolita. w: http://arch.Rynki finansowe w przestrzeni elektronicznej.. 29. 4. w: Ekonomiczne aspekty globalizacji informacji.pl. 14.html Kawęczyńska E. Szczecin 2003 Gospodarowicz A.pdf Pluskota P. w: Bank. w: III Ogólnopolska konferencja naukowa . 2003 nr 12 Pluskota P. 16. 2005 nr 129 z 2 czerwca Myczkowska A.. w:http://arch.54787.rzeczpospolita... 17.isaca. w: http://www. 2000 nr 20 Kowalczyk A.komputerwfirmie. 21. Bankowość elektroniczna i jej wpływ na dostępność produktów bankowych. w: http://arch..pl/archiwum/git08/zabezpieczenia. w: Rzeczpospolita.pl. Polskie banki w przeddzień integracji z Unią Europejską.. Bankowość internetowa.pl... Ryzyko operacyjne w bankowości elektronicznej . 2005 nr 123 z 25 maja Błaszczak A..meandry i zawirowania. w: Moje pieniądze. Internauci są mniej lojalni. Handlowy boom w sieci. niŜ kupować. w: Bank i Kredyt. Problemy pomiaru wpływu technologii informatycznych na konkurencyjność banku.. Niechciany e-banking. w: Bank.html Koźliński T.gazeta.Pozycje artykułowe 1. 2005 nr 5 Kulisiewicz T. 2003 nr 10 Mejssner B.. 10. Korzyści i zagroŜenia wynikające z funkcjonowania nowoczesnych kanałów dystrybucji. Warszawa 2004 Kwaśniak M.html Maderak K. 19. w: Bank.. Rola i znaczenie technologii teleinformatycznych na rynku usług bankowych.pl/itbiznes/1. Banki zawyŜają liczbę klientów. 26.. 18. Plastik coraz bardziej popularny.pckurier. Home banking czyli bank pod strzechą.pl. w: III Ogólnopolska konferencja naukowa .. Uniwersytet Szczeciński. 11. Bank Rozrachunków Międzynarodowych.. w: http://arch.rzeczpospolita. Szybki rozwój. w: http://arch. Bank. w: VII Forum bankowości elektronicznej.pl/firma/1. Zabezpieczenia usług bankowych poprzez Internet po stronie klienta rozwiązania stosowane w Polsce.Rynki finansowe w przestrzeni elektronicznej. którego nie widać. Cieszewska B.. 27. 25. 5. SWOT w e-bankingu.. potrzeby zarządzania. 2002 nr 13 Macierzyński M. 8. w: Magazyn Finansowy.. Aspekty ekonomiczne i pozaekonomiczne. w: http://arch. mały zasięg.pl. w: http://arch..pl. 2005 nr 100 z 29 kwietnia Brycki G. 2005 nr 284 z 6 grudnia Myczkowska A.pl/PIR/POLCACS 2001/pilawski1.. Obietnice na wyrost. w: http://arch. 3. 112 . Materiały konferencyjne. Szczecin 2003 6. w: Bank. Materiały konferencyjne.

Do banku przez Internet..rzeczpospolita. Zań J. 10. w: PCkurier. 4.. Centrum Promocji Informatyki.8. 2002 nr 7-8 43. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.pl 47.pl/raporty/pliki/2106_raport_pwpw. Zajrzyj do wirtualnego portfela.pl/en/index. w: VII Forum bankowości elektronicznej. w :www.pl/info/rodzaje/preload. 2001 nr 14 44.com/ER/Research/Survey/Excerpt/1... 2002 nr 3 49. 2006 nr 69 z 22 marca 41.kartyonline. IQS and Quant Group.karty.com. w: http://arch.426. Sieć sprzyja gospodarce. 17. 2.: Zwyczaje Polaków związane z dokonywaniem płatności.html 31.php?action=read&news_id=376 http://www.. Klient obsługiwany elektronicznie.karty.htm# http://www. w Bank. Wpływ trendów światowych na polską bankowość. 1999 nr 163 z 15 lipca 51. 2002 nr 2 38. 20.htm http://www.A.zarob.pl.pl/info/rodzaje/platnicz.html http://www. Wawrzyniak D. w: http://cfo.html http://galaxy. w: Bank. w: http://www.rzeczpospolita. Bezpieczeństwo bankowości elektronicznej.htm 113 .pl/historia-kart.. Zwierzchowski Z. w:Bank.pl/artykuly/pilot_elektroniczny.. Zwierzchowski Z.pl/cms/cms/index. czyli wielokanałowość. Rolek M. Stagnacja czy dojrzałość polskiego rynku. Cross selling usług bankowych w Internecie. Raport PWPW S. Ceny sprzętu spadają. 9. NBP.forrester.7975717. 3.I-Metria. 6.5449.00. w: Bank. Centrum Promocji Informatyki. 18.pl/o_radzie/info_o_radzie.pl/cms/cms/index..pl/info/rodzaje/charge.rbe. Warszawa 2004 34. 15. Rynek kart płatniczych w Polsce.htm http://www.edu. w: Bank.pl/karty-platnicze.. w: http://www.e-biznes. Wpływ integracji z UE na polski rynek bankowości elektronicznej.ioo. 14. Pokojska M.htm http://www. 2004 nr 4 37. 2005 nr 4 46.zarob. 13.wp. Student . Raport: Internet banking B2B w Polsce .wid. 21.htm http://www. Lipiec 2002 36..html http://www.. Rozwój bankowości elektronicznej w Polsce – w świetle badań ankietowych. Słojewska A. w: Bankowość elektroniczna. świruk K..ebanki.php?id=183 52.pl/POD. Bankowość elektroniczna dziś – bankowość internetowa jutro?. 8. w: 50 największych banków w Polsce.html http://www. Warszawa 2003 39.rzeczpospolita. Ptak S..pl.karty.pl/karty-platnicze. Systemy home banking. Bankomat-klucz do twoich pieniędzy. Przeciw wirtualnym zagroŜeniom. Tomala P. w: www. 2003 nr 7-8 40. 2005 nr 224 z 24 września 50. 16. 11.htm http://www. Zorski W. Warszawa 2004 33.potencjalny klient banku. w: Bank i Kredyt.pl.html http://www.htm http://www.pl/bankowosc/bankowosc_cotojest.karty.pl/info/rodzaje/kredytow.pl/infosite/oferta_dla_ciebie_technologia. świruk K.htm http://www. 12.pl/info/rodzaje/index. Ryznar Z. 2005 nr 59 z 11 marca http://bankowy.agh.pl/artykuly/48432_1.doc 35. 5.. Standard Mobilnej Bankowości-STK. część I.. Zostawcie nam oddziały. Warszawa 2005 45.karty. 7. 19.pl/wykaz/info.htm http://www.uci.ccp. Zawadzka Z. Gospodarowicz A.rzeczpospolita.php?action=read&news_id=376 http://www.Materiały konferencyjne.ioo. Materiały konferencyjne.pl.net/arty. w: Bank. 2003 nr 6 42. 2002 nr 9 48.karty.pl/arty. Polasik M. 2005 nr 8 32.. Rudawska E. w: http://arch.php?id=20 Adresy internetowe 1.ioo. Multichanneling. Szydłowska A.cxo.karty.phtml http://www.pl/~woznicki/ http://www... w: Bank.30. w: VII Forum bankowości elektronicznej. w: Bank. Polasik M. red. http://arch.e-fakty.. Historia kart płatniczych w Polsce.pl/info/rodzaje/debetowe...rbe. Wawrzyniak D.kartyonline. w: http://arch.kartyd.htm http://www.inteligo. Wardaszko M.