You are on page 1of 48

WI E L K O WY MI A R O WE K O N S T R U K C J E Z D R E WN A K L E J O N E G O

SPIS TREŚCI
Materiał budowlany: drewno klejone 4
Produkcja i kontrola 9
Założenia do projektowania 12
Zamawianie i dostawy drewna klejonego 18
Zamawianie 18
Dostawa 18
Drewno klejone na placu budowy 19
Konstrukcje typowe 21
Detale połączeń 26
Układy ramowe 26
Łuki i ramy dwuspadowe 29
Ochrona drewna 32
Konstrukcyjna ochrona drewna 32
Zabezpieczanie powierzchniowe 33
Impregnacja pod ciśnieniem 34
Stężenia wiatrowe 35
Kształtowanie stężeń 35
Szczegóły 37
Załączniki 38
Tabela charakterystyk wybranych przekrojów 38
Tabele nośności typowych belek 39
Przykład obliczeniowy: dźwigar 2 spadowy 43
Bibliografia 46
Nasze produkty są certyfikowane znakiem
© 1996 FSC. ODPOWIEDZIALNE ZARZĄDZANIE LASAMI.
SW-COC-002066
SZANOWNI PAŃSTWO,

Firma LILLEHEDEN Polska Sp. z o.o., pragnąc
wyjść naprzeciw zapotrzebowaniu na publikacje
dotyczące konstrukcji z drewna klejonego, oddaje
do rąk polskich projektantów i inwestorów niniej-
szą broszurę. Mamy nadzieję, że jej zawartość
przybliży zagadnienia konstrukcji drewnianych in-
westorom zainteresowanym nowoczesnymi, eko-
nomicznymi i ekologicznymi budowlami, pomoże
w pracy architektom i konstruktorom, a także sta-
nowić będzie materiał pomocniczy dla studentów.
Z oczywistych względów, nacisk w niniejszej publi-
kacji położono na produkty LILLEHEDEN, jednak
informacje w niej zawarte powinny dostarczyć rów-
nież wiedzy ogólnej na temat drewna klejonego
jako materiału budowlanego.
Materiał niniejszej broszury oparty został na
publikacjach duńskiej Rady Informacyjnej Bran-
ży Drzewnej, której aktywnym członkiem jest
LILLEHEDEN. W niniejszym, drugim już polsko-
języcznym wydaniu, szczególny nacisk położono na
dostosowanie publikacji do polskich warunków in-
westycyjnych oraz aktualnie obowiązujących norm
krajowych i europejskich (stan na rok 2008).
Zapraszając do zapoznania się z niniejszą broszurą,
zachęcamy jednocześnie do przesyłania wszelkich
uwag, które z radością wykorzystamy w przyszłych
wydaniach broszury.
Za zespól redakcyjny wydania polskiego
mgr inż. Marek Ciesielski
LILLEHEDEN Sp. z o.o.
ul. Chylońska 191, 81-007 Gdynia
tel. (058) 660 00 88
www.lilleheden.pl
4
MATERIAŁ BUDOWLANY:
DREWNO KLEJONE
Drewno klejone - czyli materiał powstały poprzez
sklejenie kilku warstw cienkich desek z drewna
wysokiej jakości - wykorzystywane jest w tak róż-
nych konstrukcjach jak: słupy i dźwigary w bu-
dynkach, do mostów, masztów, ram okiennych
oraz blatów stołowych. Niniejsza broszura oma-
wia wyłącznie drewno stosowane w konstruk-
cjach nośnych.
Drewno klejone warstwowo posiada wiele cech,
które czynią je idealnym materiałem do budowy
najróżniejszych typów konstrukcji.
MATERI A£ BUDOWL ANY: DREWNO KL EJ ONE
Drewno klejone jest plastyczne
Drewno klejone powstaje z łączenia cienkich, gięt-
kich desek, czyli lameli. Dzięki temu w trakcie
produkcji może być łatwo ukształtowane w łuki,
których wykonanie z innych materiałów byłoby
kosztowne i kłopotliwe. Można zatem z drewna
uformować konstrukcje nośne w taki sposób, by
obciążenia były przenoszone do fundamentów
głównie poprzez siły ściskające. Dzięki temu moż-
liwe jest nadanie konstrukcji kształtu optymalnego
pod względem kosztów, osiągając prostotę kon-
strukcji i niewielkie zużycie materiału.
Nawet w przypadku pozornie prostoliniowych
elementów o stałym przekroju, często nadaje się
im wznios, czyli niewielkie wygięcie elementu
w łuk skierowany do góry. Wygięcie to odpowia-
da ugięciu się dźwigara pod wpływem działają-
cych na niego obciążeń - tak, by w czasie pracy
zachował on płaski spód. Taki sposób wykonania
dźwigara jedynie nieznacznie podnosi jego koszt,
a poprawia estetykę i podnosi bezpieczeństwo
konstrukcji.
Drewno klejone jest podatne
Elementy konstrukcji z drewna klejonego war-
stwowo mogą być łatwo kształtowane dokładnie
w takich wymiarach, jakich wymaga dana kon-
strukcja. Najkorzystniejsze jednak jest takie dobra-
nie wymiarów elementów, by możliwe było ich
wykonanie z określonej całkowitej liczby lameli.
Oznacza to gradację preferowanych wymiarów
przekroju. Przekrój poprzeczny może być łatwo
zmieniany wzdłuż elementu, zwiększony tam,
gdzie występują większe wytężenia (np. duży mo-
ment w środku długości belki). Daje to duże moż-
liwości kształtowania spadków połaci dachowej.
Można z drewna skleić dźwigary trapezowe jed-
nospadowe lub dwuspadowe, dźwigary łukowe,
faliste czy krzywoliniowe. Dzięki różnicowaniu
wysokości dźwigarów, kształt dolnej części kon-
strukcji może być niezależny od spadków poszycia
dachu, zachowując przy tym poziomy sufit.
6
Drewno klejone jest wytrzymałe
Deski używane do klejenia drewna są sortowane
i badane wytrzymałościowo i wilgotnościowo,
a ich wadliwe części odcinane. Pojawienie się
choćby pojedynczej wady drewna w gotowej kon-
strukcji należy do rzadkości. Ograniczone jest też
pojawianie się na konstrukcji naturalnych spękań,
ze względu na zachowanie jednolitej wilgotności
drewna. Dzięki temu drewno klejone ma wytrzy-
małość, jakiej naturalne drewno mieć nie może.
Wiele już lat doświadczeń i użytkowania konstruk-
cji z drewna klejonego potwierdza tę zaletę.
Drewno klejone jest lekkie
Drewno klejone połączone z innymi drewnopo-
chodnymi materiałami jest znakomitym tworzy-
wem do budowy rozległych, jednoprzestrzen-
nych obiektów. Możliwe do osiągnięcia duże
rozpiętości umożliwiają wykorzystanie drewna
klejonego na budynki przemysłowe, magazyny,
obiekty użyteczności publicznej. Brak podpór
pośrednich sprawia, że takie wnętrza stają się ela-
styczne i zyskują wysoką wartość użytkową.
Duże, lecz lekkie elementy mogą być montowane
przy użyciu zwykłego dźwigu samochodowego,
umożliwiając oszczędności na wynajmie ciężkich
maszyn. Nawet w przypadku dużych konstrukcji,
do montażu potrzebne są jedynie dźwigi samojezd-
ne. Niewielka waga umożliwia znaczny załadunek
do celów transportowych, a więc niższe koszty
transportu. Z tego względu prefabrykowane wiel-
kowymiarowe konstrukcje drewniane mogą mieć
gabaryty większe, niż podobne elementy wykonane
z cięższych materiałów budowlanych.
Drewno klejone jest trwałe
Sama natura sprawiła, że drewno (w tym drewno
klejone) jest odporne na wiele agresywnych gazów
i soli. Jest to istotny powód, dla którego drewno
jest najczęściej stosowanym materiałem na pokry-
cia basenów pływackich, magazynów soli i nawo-
zów sztucznych. W takich konstrukcjach łączniki
wykonuje się ze stali ocynkowanej, a czasem ze
stali nierdzewnej lub kwasoodpornej. Do produk-
cji drewna klejonego stosuje się kleje odporne na
wodę i na warunki atmosferyczne – o ile nie ma
dla danej konstrukcji specyficznych wymagań.
Drewno klejone może funkcjonować na obiek-
tach sportowych i basenach bez dodatkowej im-
pregnacji czy lakierów. W Polsce drewno klejone
jest dodatkowo powierzchniowo zabezpieczone
preparatami przeciwko korozji biologicznej, po-
nieważ polskie prawodawstwo, bazując na su-
rowcu słabej jakości, narzuciło normy mogące
zapewniać zabezpieczenie przyszłych konstrukcji
drewnianych - bez uwzględnienia zalet drewna
klejonego. Tymczasem konstrukcje z drewna kle-
jonego w wielu krajach europejskich nie podle-
gają wymogom impregnacji bez względu na miej-
sce zastosowania – zarówno w obiektach wido-
wiskowych jak i basenach. Tak wybudowane
obiekty funkcjonują już od dziesięcioleci. Dodat-
kowo, w połączeniu ze środkiem zabezpieczają-
cym powierzchnię przed bezpośrednim działa-
niem wody, drewno klejone jest stosowane nawet
na konstrukcje narażone na wpływ czynników
atmosferycznych.
Drewno klejone jest ognioodporne
Drewno klejone o pełnym, litym przekroju
wbrew pozorom nie pali się dobrze, musi jednak
spełnić pewne wymagania, jak np. sfazowane
krawędzie i dokładnie oszlifowana powierzchnia.
Płomień na belkach z klejonki gaśnie samoczyn-
nie, o ile elementy te nie są wystawione na bez-
pośrednie działanie płomieni. Zwęglona ze-
wnętrzna powłoka chroni przed zniszczeniem
wewnętrzne warstwy elementu konstrukcyjnego,
a tym samym zapewnia długotrwałą odporność
na działanie ognia. Z tego względu wewnętrzna
część przekroju drewnianego może długo zacho-
wać nośność w budynku objętym pożarem. Dzię-
ki temu konstrukcje z drewna klejonego są nie-
zwykle stabilne pod obciążeniem ogniowym
i z łatwością spełniają normowe standardy og-
nioodporności i opóźniania spalania.
Konstrukcje drewniane projektuje się na odpor-
ność ogniową do R 90 (90 min). Uzyskanie wyż-
szej odporności wymaga ochrony za pomocą okła-
dzin, np. płyt gipsowych - tracimy jednak wówczas
cały urok konstrukcji drewnianej. Wymagana od-
porność ogniowa zależy od klas obciążenia poża-
rowego, konstrukcje projektuje się również pod
kątem stopnia rozprzestrzeniania ognia (patrz też
str. 16 i 17). W najczęściej spotykanych budyn-
kach klasy B – 30 min., klasy C – 15 min.
Drewno klejone izoluje
Drewno ma bardzo niski współczynnik przewodze-
nia ciepła. Może być wbudowane w konstrukcję
nie powodując powstawania mostka termiczne-
go, a wręcz czasami jest stosowane jako izolator.
Dzięki temu dobrze się sprawdza zarówno przy
wysokich jak przy niskich temperaturach, ułatwia
proste wykonawstwo konstrukcji, ponieważ bel-
ka z drewna klejonego może być wbudowana
w mur lub dach nie powodując nadmiernej
ucieczki ciepła lub problemów z kondensacją
pary wodnej czy przebarwieniami.
Również dzięki temu, drewno zapewnia komfort
cieplny i jest przyjemne w dotyku zarówno w cie-
ple, jak i podczas chłodów.
8
Drewno klejone jest piękne
Człowiek od wieków przywykł do obcowania
z drewnem, jest ono dla ludzi najbardziej natural-
nym budulcem. Takie same odczucia budzi drew-
no klejone: stwarza komfort psychiczny, jest ono
tak samo przyjazne, ciepłe i oryginalne jak suro-
we drewno, i dlatego jest postrzegane tak samo
jak materiał naturalny.
W konstrukcjach nośnych drewno klejone spełnia
rolę głównego elementu konstrukcyjnego - ale
również nadaje całej budowli unikalny charakter.
Umożliwia wykonanie indywidualnych kształtów
- dużych czy małych, prostych i wygiętych. Kolor
i wygląd drewna dodaje budynkom wizualnego
ciepła i światła. Wraz z innymi naturalnymi mate-
riałami drewno klejone może wytworzyć unikalną
atmosferę i miły, nastrojowy klimat wnętrza archi-
tektonicznego, a tym samym przyczynić się do
stworzenia dobrych warunków przebywania oraz
pracy.
Drewno klejone jest łatwe do wytwarzania
i łączenia
Często może być opłacalne obrobienie i przygo-
towanie konstrukcji do montażu w trakcie pro-
dukcji, tak by na budowę mogły przyjechać jako
elementy prefabrykowane, gotowe do wbudowa-
nia. Prefabrykacja może obejmować takie opera-
cje jak: wiercenie otworów na śruby i sworznie,
frezowanie wcięć, wklejanie łączników i wkładek
stalowych, czy warstw obcego materiału.
W razie potrzeby drewno może być również ob-
rabiane na miejscu budowy przy użyciu zwykłych
ręcznych narzędzi.
Konstrukcje drewniane o wysokim stopniu przy-
gotowania łatwo można dostosować do dużych
budynków zapewniając szybki montaż przy po-
mocy lekkich dźwigów i ręcznych narzędzi, łą-
cząc elementy na śruby, sworznie, gwoździe, oku-
cia i łączniki specjalistyczne. Biorąc pod uwagę
wytrzymałość drewna, można zapewnić silne,
bezpieczne i trwałe połączenia. Montaż przebie-
ga szybko i sprawnie w każdych warunkach po-
godowych - również zimą. Użytkownicy budyn-
ków z drewna klejonego mogą łatwo przymoco-
wać do konstrukcji wszelkie elementy użytkowe,
jak instalacje czy wyposażenie wnętrz, meble itp.
MATERI A£ BUDOWL ANY: DREWNO KL EJ ONE
Produkcja i kontrola

Produkcja
Drewno klejone wytwarza się poprzez sklejanie
cienkich desek, tak zwanych lameli. Podczas skle-
jania powinny mieć one jednorodną wilgotność,
wynoszącą około 12%. Dlatego drewno przed
użyciem jest suszone w suszarniach wyposażo-
nych w system pomiaru wilgotności, a następnie
przechowywane przez jakiś czas w magazynie
drewna suchego. Fabryki drewna klejonego za-
wsze mają magazyny drewna suchego. Jednak
przy większych zamówieniach lub przy specjal-
nych wymiarach desek należy liczyć się z wydłu-
żonym czasem realizacji ze względu na koniecz-
ność wysuszenia większej niż zwykle partii tarcicy
o określonych wymiarach. Tarcica sortowana jest
zgodnie z wymogami normowymi, odpady kasu-
je się (odpady z zakładów grupy LILLEHEDEN
są sprzedawane na opał do miejskiej ciepłowni).
Deski są następnie czyszczone, na końcach frezo-
wane są wycięcia do złącza palczastego. Na frezy
nakłada się klej, po czym ściska ze sobą dwie kolej-
ne deski. W ten sposób deski łączy się w długie li-
stwy, tzw. lamele, o długość najczęściej 20-24 m.
Tak przygotowany materiał jest odstawiany do
wysuszenia kleju w złączach. Następnie lamele są
strugane do odpowiedniej grubości (zazwyczaj
33 lub 40 mm), po czym na ich powierzchnie na-
kładany jest klej. Kolejne warstwy lameli składa
się ze sobą, jednocześnie naginając je w odpo-
wiednio dużych ściskach do żądanego kształtu.
Przez cały czas schnięcia, tak złożone drewno jest
ściskane. Dla uzyskania odpowiedniej jakości złą-
cza, schnięcie kleju odbywa się w temperaturze
co najmniej 40°C. Podczas schnięcia kleju pod-
trzymuje się wyższą wilgotność powietrza dla
uniknięcia wysuszenia powierzchni drewna. Tam,
gdzie jest to możliwe (głównie w wypadku ele-
mentów prostoliniowych), do suszenia i utwar-
dzania kleju stosuje się piec elektryczny na prąd
wysokiej częstotliwości.
Po wyschnięciu kleju otrzymuje się elementy
o żądanym kształcie. Następnie muszą one być
wykończone, tj. należy ściąć końce i ewentualnie,
powierzchnie boczne pod odpowiednim kątem,
szlifować, frezować otwory i wcięcia, zakonser-
wować powierzchnię, nałożyć okucia itd.
10
Kontrola
Proces produkcji drewna klejonego jest oparty na
normach Europejskich EN 14080, EN 386 i nor-
mach związanych, a gotowy produkt spełnia wy-
mogi klas wytrzymałości zgodnie z normą EN
1194. Zachowanie rygorów produkcyjnych
zgodności z normą jest weryfikowane w sposób
ciągły. Kontrola zewnętrzna dokonywana jest
przez inspektorów niezależnej instytucji ceryfika-
cyjnej. Kontrola produkcji obejmuje m. innymi:
• Wilgotność tarcicy
• Wytrzymałość złącz palczastych
• Jakość szlifowania
• Mieszanie i nakładanie kleju
• Czasy klejenia
• Nacisk pod prasą
• Warunki schnięcia kleju, tj. temperaturę oraz
wilgotność powietrza.
Na bieżąco wykonuje się testowanie wytrzymało-
ści złącz palczastych poprzez gięcie próbek oraz
jakości klejenia belek drewna klejonego poprzez
tzw. test delaminacyjny. Ewentualnie testy te uzu-
pełnia się poprzez sprawdzanie wytrzymałości na
ścięcie warstwy kleju. Testy takie przeprowadza
się dla każdej wyprodukowanej partii materiału.
Wyniki wszystkich testów jak również informacje
oraz dane dotyczące produkcji są archiwizowane
przez producentów drewna klejonego przez
okres min. 5 lat.
Znakowanie na produktach
Stosowanie normy EN 14080 upoważnia Lillehe-
den, jako jedną z niewielu firm na rynku, do stoso-
wania europejskiego oznakowania towarów .
Każdy wyprodukowany element jest oznakowany
tym symbolem, z określeniem klasy wytrzymałości
drewna oraz oznaczeniami norm związanych.
Firma LILLEHEDEN posiada certyfikaty na zgod-
ność produkcji z normami produkcyjnymi, przyzna-
wane niezależnie dla każdej z fabryk przez SP, Naro-
dowy Szwedzki Techniczny Instytut Badawczy.
Przedstawiciel SP na bieżąco nadzoruje produkcję
drewna klejonego: odwiedza zakłady bez zapowie-
dzi co najmniej dwa razy do roku, pobierając prób-
ki złącz palczastych oraz drewna klejonego do prze-
testowania. Wizyty kontrolne zapewniają, że pro-
dukcja drewna klejonego odbywa się zgodnie
z obowiązującymi normami oraz przepisami, jed-
nak wyłącznie same zakłady odpowiadają za pro-
dukcję. Dla zabezpieczenia konsumentów przedsię-
biorstwa są zobowiązane posiadać ubezpieczenie
od odpowiedzialności producenta.
Gatunki drewna
W konstrukcjach z drewna klejonego najczęściej
stosuje się świerk. Ma on dobre właściwości wy-
trzymałościowe i posiada jasny i atrakcyjny wygląd.
Świerk wydziela i przyjmuje wilgoć stosunkowo
wolno i umiarkowanie pracuje przy zmianach wil-
gotności powietrza.
Skuteczna ochrona świerku przed gniciem poprzez
impregnowanie pod ciśnieniem nie jest możliwa,
a drewno klejone impregnowane pod ciśnieniem
powinno być wytwarzane z drewna podatnego na
impregnację, np. z sosny. Przy klejeniu sosny im-
pregnowanej pod ciśnieniem wymaga się, aby de-
ski po wysuszeniu w piecu stały w magazynie
drewna suszonego przez dłuższy czas w celu za-
pewnienia jednorodnej wilgotności. Poza świer-
kiem i sosną można mówić o stosowaniu innych
gatunków drewna. Na przykład tam, gdzie ele-
menty drewniane narażone są na kontakt z opada-
mi atmosferycznymi, korzystne jest zastosowanie
drewna modrzewiowego.
Klasy drewna
Duńskie fabryki wykonują standardowo drewno
klejone klas GL28 i GL32 wg Normy Europejskiej
EN 1194. Jest ono wytwarzane z tarcicy klas C30
i C40 sortowanej maszynowo zgodnie z normą
EN 14081. Klasa GL36 może być dostępna na
specjalne zamówienie, ma ona jednak zastosowa-
nie tylko przy bardzo dużych konstrukcjach. Przy-
kłady zastosowania tarcicy do uzyskania określo-
nych klas gotowych elementów:
Klasa drewna klejonego GL28h GL32c GL32h
Klasa tarcicy C30 C40 + C30 C40
Należy odróżniać klasy drewna wg norm EN od klas
wg norm DIN, które przy identycznym oznaczeniu
drewna klejonego, są częściowo wykonywane z tar-
cicy niższych klas i mają nieco niższą wytrzymałość.
Klej
Jeżeli nie ustalono inaczej, stosuje się klej melami-
nowy, a dla niektórych specyficznych konstrukcji
klej rezorcynowy. Utwardzona fuga kleju jest tak
samo jak drewno odporna na pogodę, wilgoć, gni-
cie i ogień. Utwardzony klej nie wydziela żadnych
szkodliwych substancji, również podczas pożaru.
Fuga z kleju melaminowego ma barwę szarą, a re-
zorcynowego jest czerwonobrązowa.
12
Założenia do projektowania
Przekrój
Belki z drewna klejonego najczęściej mają pełen
przekrój prostokątny, zazwyczaj pozwalający na
osiągnięcie ekonomiczne rozwiązanie konstruk-
cyjne przy zastosowaniu wymiarów standardo-
wych. Wymiar standardowy powstaje ze złożenia
kilku warstw lameli, a jego szerokość jest mniej-
sza od szerokości lameli o 10-15mm, czyli o stra-
tę na szlifowaniu.
Belki standardowe
Najczęściej stosuje się 2 typoszeregi wymiarowe,
dla drewna klejonego wykonanego z lameli, któ-
re po ostruganiu przed klejeniem mają wysokość
33⅓ mm lub 40 mm.
Typoszereg dla lameli wysokości 33⅓ mm obej-
muje następujące wymiary belek:
• szerokości: 65, 90, 100, 115, 140, 160, 185,
200 mm
• wysokości: n x 33⅓ mm, przy czym n ≥ 3
Typoszereg dla lameli wysokości 40 mm obejmu-
je następujące wymiary belek:
• szerokości: 60, 80, 100, 120, 140, 160, 180,
200, 220, 240 mm
• wysokości: n x 40 mm, przy czym n ≥ 3
Na specjalne życzenie mogą być również produ-
kowane elementy z lameli grubości 18, 20, 35,
38 lub 45mm. Szerokość belki większą niż 240
mm można również uzyskać poprzez ułożenie
obok siebie i sklejenie 2 węższych elementów, ale
utrudnia to produkcję a tym samym powoduje
powstanie droższego produktu.
Firma LILLEHEDEN oferuje ponadto szeroką
gamę standardowych przekrojów belek, które
szybko mogą być dostarczone w długości 13 m.
Wysokości standardowe
Dla belek elementów krzywoliniowych o we-
wnętrznym promieniu krzywizny mniejszym niż
7.5 m wysokość standardowa stanowi wielokrot-
ność 33⅓ mm, co odpowiada 3 warstwom na
100 mm (10 cm). Dla konstrukcji giętych o pro-
mieniu wewnętrznym poniżej 6 m stosuje się
jeszcze cieńsze lamele. Małe promienie są jednak
niezalecane ze względu na wysokie koszty i wy-
dłużenie cyklu produkcji.
W większości wypadków korzystne jest, aby ze
względu na wytrzymałość oraz sztywność dobrać
przekrój, w którym stosunek pomiędzy wysokoś-
cią h a szerokością b jest tak duży jak to możliwe.
Jednak im większa jest proporcja h/b, tym waż-
niejsze staje się efektywne usztywnienie belki tak,
by nie nastąpiło jej wyboczenie pod obciążeniem.
Przy zwyczajnym, dobrze wykonanym i skutecz-
nym usztywnieniu można zazwyczaj uzyskać war-
tość h/b równą około 7. Belki wyższe w stosunku
do swej szerokości wymagają zazwyczaj podjęcia
szczególnych środków. Użycie belek o smukłości
powyżej 12 jest najczęściej nieekonomiczne.
MATERI A£ BUDOWL ANY: DREWNO KL EJ ONE
100
140
120 240 280 320 360 480
oraz słupach. Można je też z korzyścią stosować
jako belki drugorzędne w większych konstruk-
cjach oraz w konstrukcjach ściągających i prze-
grodach.
Wymiary standardowe
[mm]
Drewno klejone standardowe
Fabryki drewna klejonego produkują standardo-
wo elementy z drewna klasy GL24, GL28 lub
GL32. Tabelka poniżej przedstawia standardowe
wymiary belek drewnianych - można je często
dostarczyć szybciej niż drewno klejone produko-
wane na zamówienie. Belki lub słupy o wymia-
klasa wytrzymałości (np. z GL28h na GL24h,
z GL32c na GL28c). Charakterystyki wybranych
wymiarów przekrojów przedstawiono na str. 38.
Wyżej wymienione wymiary belek znajdują sze-
rokie zastosowanie w elementach fasadowych,
płatwiach dachowych, belkach podłogowych
Typoszereg 331/3 mm
Typoszereg 40 mm
Szerokości elementów [mm] Szerokości elementów [mm]
65 90 115 140 160 80 100 120 140 160 180 200 220 240
W
y
s
o
k
o
ś
ć

e
l
e
m
e
n
t
ó
w

[
m
m
]
133
* * * * *
W
y
s
o
k
o
ś
ć

e
l
e
m
e
n
t
ó
w

[
m
m
]
120
* * *
166
* * * * *
140
* * * *
200
* * * * *
160
* * * * *
225
* * * * *
180
*
233
* * * *
200
* * * * * * *
266
* * * * *
240
* * * * * * * * *
270
* * * * *
280
* * * * *
300
* * * * *
300
1)
* * * * * *
315
* * * *
320
* * * * *
333
* * * *
360
* * * * *
366
* * * *
400
* * * *
400
* * * *
440
* * *
1)
300mm przecięte z 600mm
rach oznaczonych gwiazdką *, o długości do
13m, z drewna klasy GL28h lub GL32c, są do-
stępne w firmie LILLEHEDEN w terminie do
2 tygodni od złożenia zamówienia.
Belki standardowe produkowane są bez wzniosu.
Belki oraz słupy standardowe są dostarczane
z końcami ściętymi pod kątem prostym, ale moż-
na też zamówić inne wykonane (nie będą wtedy
jednak traktowane jak belki standardowe, zatem
cena będzie nieco wyższa).
Belki o niewielkiej wysokości przekroju (100,
120mm) które składają się tylko z 3 lameli nie
można pod względem obliczeniowym traktować
jako drewno klejone (ponieważ norma wymaga
co najmniej 4-ech warstw drewna).
Poza wymiarami standardowymi na składzie są
czasem belki z drewna klejonego o wąskim prze-
kroju, tj. szerokości 37, 46 i 54 mm po zeszlifowa-
niu powierzchni, lub szerokości 40, 50 i 65 mm
o surowej powierzchni piłowanej. Wysokość prze-
kroju takich elementów wynosi od 133 mm do ok.
300 mm. Produkowane są one z przecieranych
(piłowanych wzdłużnie) belek z drewna klejone-
go. W takich belkach, po przecięciu obniżana jest
Wygięte belki z drewna klejonego
Belki łukowe z drewna klejonego zazwyczaj wyko-
nuje się z jednakową krzywizną na całej długości,
14
lub częściowo łukowe, częściowo prostoliniowe.
Można również wykonać dźwigary, mające w róż-
nych punktach różny promień gięcia, w tym – wy-
gięte w różnych kierunkach, ale w jednej płaszczyź-
nie. Aby ograniczyć naprężenia w drewnie, naj-
mniejszy promień R krzywizny gięcia drewna (zwy-
kle jest to promień łuku spodu dźwigara) nie powi-
nien być zbyt mały w stosunku do grubości warstw
drewna t. Warunki graniczne określają wzory:
gdzie: f
m,k
[N/mm
2
], t[mm], R [mm]
Przekłada się to na następujące najmniejsze do-
puszczalne promienie gięcia dla wybranych gru-
bości i klas drewna:
Ograniczenia wielkości produkcyjnych
Objętość belek z drewna klejonego jest ograni-
czona ze względu na wyposażenie produkcyjne
oraz czas, jaki musi minąć od nałożenia kleju na
pierwszą warstwę do ściśnięcia pod prasą. Należy
też liczyć się z tym, że konstrukcje, które mają
objętość większą od 10 m
3
i długość ponad 25 m,
będą bardziej czasochłonne w produkcji niż
mniejsze elementy.
Ograniczenia transportowe
Wielkość poszczególnych elementów wysyłko-
wych jest ograniczona możliwościami transpor-
towymi, z tego względu bardzo istotnym parame-
trem dostawy jest tak zwany gabaryt transporto-
wy, czyli najmniejszy prostokąt, jaki można opi-
sać na pojedynczym elemencie wysyłkowym.
W przypadku transportu drogą lądową, wysokość
od jezdni do najwyższego punktu przewożonego
elementu konstrukcji nie może wynosić więcej niż
4,4 m. Jeśli gabaryt transportowy jakiejś części ma
wysokość przekraczającą 4,4m, przetransportowa-
nie tego elementu może okazać się niemożliwe. Je-
śli element jest transportowany w pozycji „leżącej”,
szerokość standardowo wynosi 3,0 m. Jeśli zaś ga-
baryt ma długość przekraczającą 20 m, należy liczyć
się ze znacznym zwiększeniem kosztów transportu
ze względu na konieczność korzystania z pilota, a w
wypadku gabarytów ponad 23 m – 2 pilotów.
Tolerancje wymiarów
Jeżeli nie ustalono inaczej, obowiązują następują-
ce tolerancje wymiarowe, zgodne z PN-EN
390:1994:
Wstępna strzałka ugięcia
Wznios (wstępną strzałkę ugięcia) można wykorzy-
stać dla skompensowania uginania się belki z drew-
na klejonego pod przyłożonym obciążeniem. Dla
belek, które są proste lub prawie proste, wznios po-
winien być co najmniej równy ugięciu konstrukcji
od ciężaru własnego oraz od części stałej obciążenia
długotrwałego. Typowa wartość ujemnej strzałki
ugięcia wynosi około 0,75 ugięcia końcowego od
obciążenia całkowitego, ale nie powinna przekra-
czać 1/200 długości całkowitej elementu.
Wyjątki od tych zasad można uzasadnić np. loka-
lizacją belki, właściwościami pokrycia oraz wi-
docznością belek. Jeżeli jedna belka jest np.
umieszczona wzdłuż jasnej murowanej ściany, to
chciałoby się z pewnością zredukować wznios
tak, by w stanie normalnego obciążenia belka
przebiegała równolegle do fug murarskich.
Belki z drewna klejonego zaprojektowane przez za-
kładowych inżynierów dostarczane są zazwyczaj ze
wzniosem odpowia dającym obciążeniom długo-
trwałym. Przy projektowaniu konstrukcji drewnia-
t R 150
min

Klasa drewna: GL28 GL32
t=33
1
/
3
mm 6170mm 5950mm
t=40mm 7410mm 7140mm
oraz








+ ≤
80
1
250
,k m
f
R
t
Wymiar Tolerancja Zakres stosowania
Szerokość ± 2mm dla wszystkich szerokości
Wysokość
+ 4 mm / – 2 mm
+ 1% / – 0,5%
dla wysokości poniżej 400 mm
dla wysokości powyżej 400 mm
Długość
± 2mm
± 0,1%
± 20 mm
dla długości poniżej 2 m
dla długości od 2 m do 20 m
dla długości powyżej20 m
Kąt przekroju: Odchylenie od kąta prostego wynosi co najwyżej 1:50.
MATERI A£ BUDOWL ANY: DREWNO KL EJ ONE
nych w grę wchodzi jednak wiele czynników, a za-
kłady produkcyjne tylko w wyjątkowych wypad-
kach mają możliwość oceny specyficznych warun-
ków. Z tego powodu wszystkie belki wykonywane
na podstawie rysunków otrzymanych od Klienta,
dostarczane są z prostym spodem, tj. bez wzniosu,
o ile z Klientem nie ustalono tego inaczej. Belki
standardowe są zawsze proste, zobacz str. 13.
Wilgotność
Tam, gdzie drewno klejone nie znajduje się pod
bezpośrednim działaniem wody, osiągnięty stan
równowagi pomiędzy jego wilgotnością a wilgot-
nością otoczenia zależy głównie od względnej wil-
gotności otaczającego powietrza. Zobacz poniżej
wykres obrazujący stan równowagi wilgotnościo-
wej dla drewna sosnowego i świerkowego. Jeśli
wilgotność drewna różni się od wielkości odpowia-
dającej stanowi równowagi wilgotnościowej z ota-
czającym powietrzem, będzie następowała powolna
zmiana wilgotności drewna, aż do osiągnięcia stanu
równowagi przy danej wilgotności powietrza. Im
większa jest objętość elementu drewnianego, tym
wolniej przebiegają w nim zmiany wilgotności, zaś
przy dużych wymiarach stosowanych w drewnie
klejonym, dzienne lub tygodniowe zmiany wilgot-
ności powietrza prawie nie będą mieć wpływu na
końcową wilgotność drewna.
Po zmontowaniu konstrukcji i rozpoczęciu użytko-
wania obiektu drewno w przypadku dużych roz-
miarów może dochodzić do stanu równowagi przez
okres nawet 2 lat.
Odkształcenia na skutek wilgoci
Drewno klejone, tak jak każde inne drewno, bę-
dzie się rozszerzać, kiedy wilgotność powietrza
zwiększy się, i kurczyć przy wysuszaniu. Należy
liczyć się z tym, że przy zmianie wilgotności drew-
na wynoszącej 1% spowoduje to następujące
zmiany wymiarowe:
Drewno klejone jest uważane za bardziej stabilne
podczas zmian wilgotności otoczenia od zwykłego
drewna. Nie wynika ze zmiany właściwości drew-
na, ale z tego, że deski zostały przed sklejeniem wy-
suszone starannie do poziomu wilgotności typowej
dla drewna wbudowanego w konstrukcję, oraz dla-
tego, że z uwagi na ich duże wymiary, elementy
z drewna klejonego zmieniają swoją wilgotność po-
woli. Poza tym drewno klejone jest zazwyczaj rza-
dziej (ze względu na wymiary) przenoszone w miej-
sce o innych warunkach wilgotnościowych niż
drewno lite.
Wilgotność drewna w momencie dostawy wynosi
ok. 12%. Normalnie wilgotność ta zmienia się
w granicach 4-5% w ciągu roku. Dla konstrukcji
w pomieszczeniach ogrzewanych: od 7% zimą do
12% latem. W pomieszczeniach nieogrzewanych
albo na zewnątrz pod zadaszeniem: od ok. 17%
(zimą) do 13% (latem).
Zmiana wymiarów na 1% zmian wilgotności
Wymiar zmiana wielkości
Szerokość i wysokość 2 promile
Długość 0,1 promila
16
szacunkowy. Do celów obliczeniowych, norma
PN-EN 1194:2000 definiuje następujące gęstości
charakterystyczne (dla wybranych klas drewna):
Izolacja cieplna
Współczynnik przewodzenia ciepła dla drewna kle-
jonego wynosi ok. 0,12 W/m°K (0,1 kcal/hm°C).
Pożar
Pod względem odporności pożarowej drewno klejo-
ne jest generalnie oceniane jako korzystny materiał,
m.in. dlatego, że podczas pożaru zachowuje się
w sposób przewidywalny, a także jego nośność
w trakcie pożaru zależy od niezwęglonego przekroju
pozostałego. Drewno klejone bez większych trudno-
ści można doprowadzić do stanu w którym będzie
ono spełniało wymagania dla materiałów konstruk-
cyjnych nie rozprzestrzeniających ognia (NRO).
Warto przy tym zauważyć, że klasyfikacja ogniowa
wykonana w ITB na próbkach drewna LILLEHE-
DEN, wykazała, że elementy o wymiarach 120/120
mm spełniają wymagania NRO bez dodatkowych
zabezpieczeń. Elementy o mniejszym przekroju mu-
szą być uodporniane za pomocą impregnacji. Kon-
strukcyjne elementy drewniane wykonuje się zazwy-
czaj w klasach odporności ogniowej od R15 (15
min) do R90 (90 min) bez dodatkowych zabezpie-
czeń czy powłok malarskich, jakie konieczne są dla
uzyskania tej klasy w wypadku elementów stalo-
wych. Wymaganą odporność ogniową ustala się za-
wsze dla określonego obiektu, w zależności od klasy
odporności pożarowej.
Uzyskana klasa odporności zależy od stosunku
szerokości do wysokości przekroju b/h, współ-
czynnika wykorzystania nośności a (lub inaczej
od zapasu nośności) oraz od tego, czy element
jest narażony na działanie ognia z 3 czy z 4 stron.
Klasę odporności ogniowej ustala się oddzielnie
dla elementów zginanych, ściskanych, oraz dla
stref ścinanych belek. Na następnej stronie przed-
stawiamy wyciąg z klasyfikacji ogniowej ITB na
drewno produkowane przez Lilleheden.
Jeżeli istnieje możliwość okresowego oddziaływania
wody na konstrukcję, a powietrze nie może swobod-
nie przepływać wokół drewna klejonego, to jego
wilgotność może wzrosnąć do 18-20%. Tak duża
wilgotność może wystąpić, jeżeli drewno klejone
w dłuższych okresach, zwłaszcza jesienią i zimą, skła-
dowane jest na placu budowy bez przedsięwzięcia
specjalnych środków ochronnych podczas przecho-
wywania. Jeżeli wilgotne drewno klejone zostaje
wbudowane w konstrukcję, budynku nie należy zbyt
intensywnie ogrzewać. Jeżeli tak się jednak stanie,
wilgotność przekroju drewnianego będzie ulegała
zmianie tak, jak to pokazano na diagramie na stronie
15. Może mieć miejsce tworzenie się silnych spękań,
ponieważ części zewnętrzne wysuszają się szybciej
i mocniej niż pozostałe. Jednak większość spękań
będzie miała tendencję do zmniejszania się w miarę
tego jak belka wyrówna wilgotność w całej swojej
objętości do stanu równowagi i zazwyczaj nie będzie
to mieć znaczenia dla jej wytrzymałości.
Konstrukcje narażone na wpływy atmosfe-
ryczne
W wypadku konstrukcji narażonych na oddziały-
wania atmosferyczne należy położyć nacisk na
ochronę konstrukcyjną oraz impregnację po-
wierzchni, zobacz s. 32.
Ciężar
Ciężar właściwy drewna klejonego ustalany jest
zazwyczaj na 5 kN/m
3
, tzn. jego masa wynosi
około 500 kg/m
3
. Jest to praktyczny parametr
Klasa drewna klejonego GL 28c GL 32c,
GL 28h
GL 36c
GL 32h
Gęstość [kg/m
3
] 380 410 430
MATERI A£ BUDOWL ANY: DREWNO KL EJ ONE
Elementy zginane
Minimalne szerokości elementów zginanych [mm]:
Elementy ściskane (słupy ściskane bez wyboczenia)
Minimalne szerokości elementów ściskanych [mm]:
Elementy ściskane (słupy ściskane z wyboczeniem)
Minimalne szerokości elementów ściskanych [mm]:
Strefy ścinane belek
Minimalne szerokości elementów ścinanych [mm]:
Wykazanie odporności przeciwpożarowej konstrukcyjnego drewna klejonego może mieć miejsce przy
przeprowadzaniu obliczeń konstrukcyjnych lub na podstawie określanych przez ITB zasad klasyfikacji
ogniowej NP-939/A/99 dla drewna produkowanego przez Lilleheden.
A
A
A A λ
CY

CX
)
A
18
ZAMAWIANI E I DOSTAWY DREWNA
KLEJONEGO
Zamawianie
Poniższe informacje powinny znajdować się na ry-
sunkach wykonawczych albo w opisie technicz-
nym projektu konstrukcji z drewna klejonego:
Klasa wytrzymałości. Standardowo stosowana
jest klasa GL32c.
Gatunek drewna. Standardowo świerk. Przy wy-
sokiej wilgotności otoczenia, można rozważać
wykonanie elementów z modrzewia lub drewna
sosnowego impregnowanego pod ciśnieniem.
Sosna, modrzew lub inne gatunki drewna dostar-
czane są na życzenie.
Klasa wilgotności. W zamówieniu należy określić
w jakiej klasie warunków wilgotnościowych
określonych w normie PN-B-03150:2000 będzie
pracował zamówiony element. Norma ta wyróż-
nia następujące klasy wilgotnościowe:
• Klasa 1 - wilgotność drewna < 12% odpo-
wiada temperaturze 20°C i wilgotność
względna otoczenia przekracza 60% tylko
przez kilka dni w roku. Jest to najczęściej
stosowana klasa warunków wilgotnościo-
wych, właściwa dla wszelkich obiektów wi-
dowiskowych i sportowych, w tym dla base-
nów z właściwie zaprojektowaną wentyla-
cją.
• Klasa 2 - wilgotność drewna < 20% odpo-
wiada temperaturze 20°C i wilgotność
względna otoczenia przekracza 85% tylko
przez kilka dni w roku.
• Klasa 3 - odpowiada warunkom powodują-
cym wilgotność drewna wyższą niż w klasie
2 i dotyczy tylko wyjątkowych przypadków
konstrukcji, przypisanych do tej klasy.
Wymiary belek. Zazwyczaj korzystne jest stoso-
wanie szerokości i wysokości standardowych, jak
podano na s. 13. Długości belek oraz zmienną
wysokość przekroju podaje się najlepiej przy po-
mocy rysunku.
Tolerancje. Jeżeli wymaga się od producenta in-
nych tolerancji niż te, które podano na stronie
14, należy o tym poinformować.
Wygięcie. Wielkość ewentualnie przewidzianej
wstępnej strzałki wygięcia belek i dźwigarów.
Przygotowanie specjalne oraz okucia. Przygoto-
wanie, wycięcia, wyfrezowania, otwory oraz
ewentualny montaż okuć w trakcie prefabrykacji
określa się najlepiej na rysunkach technicznych.
Zabezpieczenie powierzchni. Opis zabezpieczenia
powierzchni w fabryce oraz na placu budowy.
O ile nie ustalono inaczej, całe drewno jest 1 raz
gruntowane bezbarwnym środkiem ochronnym
do drewna w zakładzie. Zakład produkcyjny wy-
konuje na życzenie również pełne zabezpieczenie
powierzchni. Zobacz też na stronie 32 informa-
cje na temat zabezpieczenia powierzchni.
Opakowanie. Na przykład w folię plastykową,
która zapobiega zabrudzeniu drewna klejonego.
Poza powyższymi informacjami, przy składaniu
oferty oraz zamawianiu towarów potrzebne są
następujące informacje:
• Nazwa budowy.
• Adres dostawy, ewentualny rysunek z poda-
niem drogi dojazdowej.
• Osoba kontaktowa.
• Termin dostawy.
• Okucia - informacja o montażu okuć w trak-
cie prefabrykacji, dostawy z okuciami do
montażu na budowie lub dostawy bez okuć.
• Informacja o tym czy drewno klejone będzie
widoczne w gotowym budynku, m.in. ze
względu na wybór miejsca umieszczenia tab-
liczki znamionowej.
Dostawa
Drewno klejone dostarcza się zazwyczaj na samo-
chodach ciężarowych wyposażonych w dźwig.
Drewno klejone poddaje się oględzinom w trak-
cie odbioru dostawy, po czym zgłasza się ewentu-
alne szkody powstałe podczas transportu i infor-
muje o nich w terminie do 8 dni po dostawie.
Reklamacje względem usterek i braków należy
złożyć przed montażem. Całe drewno klejone do
konstrukcji nośnych powinno posiadać tabliczkę
znamionową podającą miejsce oraz datę produk-
cji. Na życzenie można zmienić miejsce umiesz-
czenia tabliczki znamionowej, jednak tabliczek
nie można usuwać.
ZAMAWI ANI E I DOSTAWY DREWNA KL EJ ONEGO
Drewno klejone na placu budowy
Drewno klejone na placu budowy jest narażone na wilgoć.
W wilgotnym drewnie klejonym podczas późniejszego
schnięcia mogą powstawać pęknięcia, ponieważ drewno kle-
jone, tak samo jak każde inne drewno, zmienia wymiary
podczas zmian swojej wilgotności. Zwłaszcza szybkie i gwał-
towne wysychanie powoduje powstawanie pęknięć od wysy-
chania, zob. s. 15.
Ponadto drewno klejone może ulec zabrudzeniu. Dlatego
drewno klejone należy traktować ostrożnie na placu budo-
wy. Drewno klejone najczęściej jest dostarczane na plac bu-
dowy zapakowane w folię plastykową, ale folia ta nie służy
do ochrony przed wilgocią. Najważniejszym celem zastoso-
wania plastyku jest ochrona drewna klejonego przed zabru-
dzeniem. Po dostawie należy folię usunąć z drewna, aby za-
pobiec kondensacji wilgoci pod folią.
Aby mieć pewność, że drewno klejone będzie wolne od
usterek i że będzie pięknie wyglądać w gotowym budynku,
należy stosować się do poniższych wskazówek.
Składowanie
Przy układaniu w sztaple pomiędzy elementami z drewna
zawsze należy stosować przekładki, które powinny leżeć
w pionie jedna nad drugą. Sztaplowanie powinno odbywać
się na równym i suchym podłożu. W przeciwnym wypadku
drewno klejone może np. łamać się podczas długotrwałego
składowania.
Przykrycie
Przy składowaniu na zewnątrz drewno klejone należy przy-
kryć plandeką, bez względu na to czy zostało w fabryce zapa-
kowane w folię czy nie. Przykrycie powinno umożliwiać wen-
tylację i chronić przed wilgocią oraz wodą parującą z ziemi.
Wentylacja
Jeżeli pod folię plastykową dostanie się wilgoć, np. na sku-
tek kondensacji, to należy folię usunąć, tak by powietrze
mogło wysuszyć drewno klejone. Tam gdzie pod folię do-
stało się tylko trochę wody, wystarczy ją podziurawić tak,
by woda mogła wyjść na zewnątrz. W przeciwnym wypad-
ku mogą powstać przebarwienia drewna klejonego na sku-
tek zagrzybienia, np. sinizna.
Ochrona krawędzi
Przy podnoszeniu dźwigiem należy stosować szerokie
uchwyty, zaś krawędzie drewna należy chronić elastyczny-
mi kątownikami, tak by uniknąć śladów po podnoszeniu.
20
Przykrycie
Drewno klejone należy przenieść pod dach tak szybko
jak to możliwe i chronić je przed wodą przesączeniową
oraz innym oddziaływaniem wody w okresie budowy.
Drewno klejone może wytrzymać działanie wody, ale
wilgotne drewno klejone może stwarzać problemy
w postaci pogorszenia wyglądu, dużych pęknięć na sku-
tek wysychania oraz większych ugięć niż przewidywane
w projekcie.
Schnięcie
Jeżeli drewno klejone nabrało wilgoci znacznie więcej po-
nad 12%, które miało w chwili dostawy, to schnięcie po-
winno odbywać się powoli. Dzięki temu unika się po-
wstawania pęknięć, które pojawiają się kiedy drewno
schnie zbyt szybko, zobacz s. 15. Ponadto należy zwrócić
uwagę na to, iż ugięcie ulega zwiększeniu, kiedy belki
drewna klejonego są silnie obciążone podczas schnięcia.
Okucia
Unikać plam rdzy lub smug na drewnie klejonym. Stoso-
wać okucia zabezpieczone przed korozją oraz takie środ-
ki łączące, jak na przykład ocynkowane łączniki, gwoź-
dzie, śruby, sworznie lub wkładki.
KONSTRUKCJ E TYPOWE
Dźwigary 2-spadowe (dwutrapezowe)
Dźwigary 1-spadowe (trapezowe)
Dźwigary o zakrzywionej i zmiennej wysokości
przekroju (bumerangowe) stosowane są tam, gdzie
potrzebne jest większe pochylenie połaci dacho-
wej (ok. 5-12°). Ze względu na powstające w ta-
kich belkach naprężenia w kierunku prostopadłym
do włókien drewna, należy dobierać stosunkowo
duży promień krzywizny na dolnej krawędzi dźwi-
gara (patrz też informacje na stronie 14).
Dźwigary bumerangowe
Dźwigary łukowe
• Kształt takich dźwigarów sprawia, że pod ob-
ciążeniem będą w nich powstawać stosunko-
wo duże przesunięcia poziome u podpór –
przesunięcia te muszą być uwzględniane przy
projekcie niższych części konstrukcji.
• Dźwigar w części łukowej musi być bez-
względnie weryfikowany obliczeniowo na
naprężenia w strefie kalenicowej, zgodnie
z PN-B-03150 rozdział 4.2.4.
KONST RUKC J E T YP OWE
Dla ułatwienia projektowania przedstawiono po-
niżej kilka typów dźwigarów oraz szacunkowych
wymiarów przekrojów, znajdujących zastosowa-
nie w typowych płaskich konstrukcjach.
Belki
Belki proste o stałym przekroju stosuje się zwłasz-
cza w konstrukcjach dachowych i jako konstruk-
cje belkowe pomiędzy piętrami. Są układane jako
belki ciągłe jedno- lub wieloprzęsłowe, albo cią-
głe łączone przegubowo (belki gerberowskie).
Dźwigary proste 1-przęsłowe
Dźwigary proste wieloprzęsłowe
Dźwigary proste gerberowskie
Wszystkie zakłady produkują i magazynują belki
według programu standardowego. Umożliwia to
szybkie dostawy i korzystny poziom cen. Belki stan-
dardowe omówione są bliżej na stronie 13.
Dźwigary jednospadowe i dwuspadowe stosowane
są głównie jako belki dachowe, wobec których
stawia się wymogi względem poziomej krawędzi
dolnej (pomijając wielkość wygięcia), natomiast
górna krawędź belki ma unosić płaszczyznę da-
chu (nachylenie do ok. 5°). Kształt spadku dźwi-
gara belki zapewnia właściwy spadek dachu.
10 <
b
h
,
12 18
l l
h ÷ = , L = 5 ÷ 25 m
10 <
b
h
,
15 20
l l
h ÷ = , L = 10 ÷ 30 m
10 <
b
h
,
15 20
l l
h ÷ = , L = 10 ÷ 30 m
10 15
l l
h ÷ = ,
20 30
1
l l
h ÷ = , L = 10 ÷ 40 m
10 15
l l
h ÷ = ,
20 30
1
l l
h ÷ = , L = 10 ÷ 30 m
10 18
l l
h ÷ = ,
18 30
1
l l
h ÷ = , L = 10 ÷ 40 m, Į < 12°
8 15
l l
h ÷ = ,
10 20
l l
f ÷ = , L = 6 ÷ 30 m
22
Dźwigary mogą być sprężone ściągami stalowymi
lub drewnianymi. W takim wypadku korzystnie
zmienia się rozkład naprężeń, co umożliwia zastoso-
wanie mniejszego promienia krzywizny i mniejszych
wymiarów przekroju poprzecznego. Ściągi często są
wyprowadzane na zewnątrz elementów drewnia-
nych, dla umożliwienia regulacji oraz usunięcia
ewentualnych niedokładności montażu. Ponadto,
przy dużych konstrukcjach może być konieczne po-
nowne sprężenie ściągów oraz połączeń na sworznie
jakiś czas po oddaniu konstrukcji do użytkowania.
Dźwigary ze ściągami
Przy dachach o nachyleniu większym niż 15° dźwi-
gary mogą być wykonane z dwóch belek z drewna
klejonego, trzymanych razem przez ściąg z drewna
klejonego lub ze stali. Możliwe do osiągnięcia roz-
piętości przekraczają 60 m.
Belki kratownicowe
Duże belki kratownicowe są często wykonywane
w całości z drewna klejonego. W belkach średniej
wielkości drewno klejone stosuje się w pasach
górnym i dolnym kratownicy oraz w najdłuż-
szych i krzyżulcach i słupkach, natomiast krótsze
elementy wykonuje się z drewna litego. W przy-
padku dużych sił rozciągających krzyżulce roz-
ciągane są często wykonywane ze stali.
Przy wykonaniu belki górnej ukształtowanej jako
parabola można uzyskać konstrukcje szczególnie
ekonomiczne. Siły w krzyżulcach kratownicy
będą małe, zaś połączenia można wykonać
w prosty sposób. Rozpiętości do około 100 m.
Belki wzmocnione spodem cięgnami
W konstrukcjach belkowych wzmocnionych cię-
gnami stalowymi obciążenie przyjmowane są
przez konstrukcję głównie poprzez siły normalne,
podobnie jak w belkach kratownicowych. Kon-
strukcje ze ściągiem dolnym posiadają zazwyczaj
mniej połączeń i są prostsze od kratownic. Nato-
miast są bardziej wrażliwe na nierówne obciążenie
niż belki kratownicowe. Części rozciągane są naj-
częściej wykonane ze stali, co należy zawsze roz-
ważyć z punktu widzenia ochrony pożarowej,
gdyż stal jest mniej odporna na ogień od drewna
(stal ulega uplastycznieniu w podwyższonej tem-
peraturze). Rozpiętości do około 60 m.
KONSTRUKCJ E TYPOWE
Ramy
Ramy z drewna klejonego są często wykorzysty-
wane na konstrukcje hal przemysłowych, budyn-
ków rolniczych oraz sal sportowych. Zazwyczaj są
one wykonywane jako ramy dwuczęściowe, złą-
czone w kalenicy. Rozpiętość hal wynosi zazwy-
czaj od 10 do 50 m, jednak większe rozpiętości są
również możliwe. Odległość w szeregu pomiędzy
poszczególnymi ramami wynosi zazwyczaj od
3 do 6 m, przy czym ze względów ekonomicznych
najlepiej, żeby była tak duża jak jest to możliwe.
Ramy z zakrzywionymi narożami. Ten typ ramy jest
przy znacznych rozpiętościach stosowany najczęściej
i jest on bardzo ekonomiczny. Połać dachu może
mieć kształt zgodny z kształtem ramy albo tworzyć
płaską połać i pionową fasadę, opierając się na ele-
mentach stycznych do głównej konstrukcji, przedłu-
żających prostoliniowy odcinek rygla i stopy ramy.
Ramy z zakrzywionymi narożami, ze świetlikami.
W przypadku kiedy jest pożądane światło dzien-
ne wchodzące do wewnątrz przez szczyt dachu,
stosuje się duże ramy nierównej wielkości, gdzie
dźwigar na jednej połowie ramy zachodzi nad
dźwigar drugiej połowy ramy. W ten sposób po-
wstaje przestrzeń na pionowy otwór okienny, bę-
dący jednocześnie prostym odpowietrzeniem
oraz otworem wentylacyjnym.
Ramy z ukośnymi słupami. Ten typ ramy jest szero-
ko stosowany w silosach płaskich i magazynach
materiałów sypkich. Poprzez ułożenie nachylenia
nóg oraz powierzchni dachu nad kątem zbliżonym
do kąta nasypu zmagazynowanej substancji, redu-
kuje się nacisk na ściany, a konstrukcja staje się
funkcjonalna i ekonomiczna. Ponadto kształt ten
stosowany jest w budynkach, w których z różnych
powodów pragnie się uniknąć stosowania piono-
wych fasad.
Ramy narożne. Ten typ ram wykonuje się zazwy-
czaj łącząc rygiel ze słupem w narożu na złącze
klejone palczaste, czasem za pomocą dodatkowe-
go elementu pośredniego. Inne rozwiązanie, to
łączenie ram przy pomocy płyt ze stali lub sklejki,
łączonych na łączniki stalowe, lub też dodatko-
wo przyklejane. Często też wykonuje się ramy o
podwójnym ryglu ramy albo podwójnym słupie.
Wtedy połączenie można wykonać stosując śruby
i pierścienie zębate, które najbardziej ekonomicz-
nie jest rozmieścić w kole.
Ramy z dwóch trójkątnych części. Konstrukcja może
posiadać pionowe ściany oraz duży okap dacho-
wy, jeżeli potrzebna jest zadaszona powierzchnia
na zewnątrz. Ukośny rozciągany element pod
okapem może być wykonany ze stali.
24
Łuki
Łuki z drewna klejonego wykonywane są zazwyczaj
z dwóch części jako łuki trójprzegubowe połączone
w kalenicy stalowym okuciem, a przy małych siłach
w złączu można też wykonywać jako łuki oparte
przegubowo tylko na podporach, przy czym 2 ele-
menty łuku połączone są sztywnym złączem.
Większe łuki należy łączyć z 3 lub więcej części, jed-
nak w taki sposób, by zachować 2- lub 3-przegubo-
wy statyczny schemat pracy. Łuki dwuczęściowe
z połączeniem u góry są bardzo ekonomicznymi
formami konstrukcyjnymi, które m.in. stosuje się
w rolnictwie. Łuki takie można wykonywać w do-
wolnym kształcie, najczęściej stosuje się kształt
wycinka koła lub paraboli. Poszycie dachu wyko-
nuje się najczęściej z desek lub sklejki, oraz papy
lub blach trapezowych. Łuki mogą posiadać wi-
doczne lub niewidoczne (ukryte w fundamencie)
ściągi. Ściągi można wykonywać ze stali albo, ze
względów przeciwpożarowych, z drewna klejone-
go. Ze względu na występujące ugięcie ściągu pod
ciężarem własnym, powinien on być podwieszony
na łuku i skonstruowany w sposób umożliwiający
jego sprężenie („naciągnięcie”).
Łuki z widocznymi ściągami ustawia się często na
słupach dla uzyskania takiej samej wolnej wysoko-
ści w całym pomieszczeniu. Łuki stosuje się najczęś-
ciej przy rozpiętościach od ok. 20 m do 60 m.
Łuki bez widocznych ściągów mają często ściągi
zalane w posadzce. Łuki takie opiera się zazwy-
czaj na skośnych żelbetowych podporach wynie-
sionych nad ziemię na kilka metrów. Są one sto-
sowane przy bardzo dużych rozpiętościach, osią-
gających do ok. 100 m.
Powierzchnia niewykorzystana przy ścianach ze-
wnętrznych może być zmniejszona poprzez obni-
żenie posadzki w części przykrytej.
Kopuły i inne przekrycia
Łuki z drewna klejonego mogą być również łą-
czone w kopuły poprzez zastosowanie połówek
łuków lub innych bardziej złożonych form kon-
strukcyjnych.
Proste belki z drewna klejonego również wchodzą
w skład konstrukcji przykrywających, kiedy np.
trzeba pokryć duże prostokątne powierzchnie bez
podpór pośrednich. W takich wypadkach często
stosuje się ruszty i kratownice przestrzenne.
KONSTRUKCJ E TYPOWE
Inne
Kładki dla pieszych
Kładki z drewna klejonego mają kształty łukowe
lub proste. Tam gdzie jest wymagana duża swo-
bodna wysokość, można rozważać most łukowy,
pamiętając o zapewnieniu wystarczającej prze-
strzeni na rampy wejściowe. Można też zastoso-
wać prosty most belkowy, który końcami spoczy-
wa na konstrukcji schodów.
Mosty narażone są na silne oddziaływania pogo-
dowe. Przy formowaniu konstrukcji głównej oraz
szczegółów należy brać pod uwagę przykrycie
górnych płaszczyzn drewna klejonego, dobre po-
krycie powierzchni oraz właściwą konserwację
drewna.
Maszty (pylony)
Maszty do linii sieci elektrycznej można również
wykonywać z drewna klejonego. Takie rozwiąza-
nia powinny być wybierane szczególnie ze wzglę-
dów ekologicznych, ponieważ drewno klejone
wpasowuje się dobrze w krajobraz. Drewno kle-
jone jest konkurencyjne w stosunku do stali od
strony wytrzymałościowej, ale od stali lżejsze.
Może być prefabrykowane w dużych partiach.
Istnieją opracowane szczególne typy masztów,
metody ich impregnowania i osadzania. Dlatego
zaleca się kontakt z producentem drewna klejo-
nego na początku projektowania tego typu kon-
strukcji.
Listwy odbojnicowe
Drewno klejone dobrze nadaje się na odbojnice
oraz elementy ochronne, poręcze, listwy ochron-
ne przy rampach oraz chroniące przed uderzenia-
mi samochodów. Podatność drewna klejonego na
kształtowanie stwarza możliwości wytwarzania
odbojnic łukowatych, które pod względem
kształtu są dostosowane do innych konstrukcji
albo stwarzają ochronne zaokrąglenie. Odbojnice
z drewna klejonego są elastyczne i zmniejszają
uszkodzenia spowodowane uderzeniami. Uszko-
dzenia drewna klejonego można łatwo naprawić
na miejscu.
26
DETALE POŁĄCZEŃ
Połączenia między elementami konstrukcyjnymi
z drewna klejonego jak również pomiędzy drew-
nem klejonym a innymi częściami budynku czę-
sto wykonuje się ze stali albo sklejki mocowanych
gwoździami, śrubami, sworzniami oraz gładkimi
lub zębatymi pierścieniami z warstwami pośred-
nimi. Poniżej przedstawiono przykłady rozwią-
zań typowych szczegółów.
Połączenia belka - słup (1)
Sworzeń Larsena. Centralna płyta wykonana np. ze sklejki paździerzowej zapewnia centralne obciąża-
nie słupa. Sworzeń należy naciągnąć, zwłaszcza wtedy gdy wysokość belki jest duża.
Sworzeń wklejony. Zakotwiczenie belki do szczy-
tu słupa przy pomocy sworznia wklejonego. Zo-
bacz też połączenie sworzniem Larsena.
Sklejka paździerzowa (płyta stalowa). Zakotwi-
czenie belki do słupa przy pomocy sklejki albo
płytki stalowej przymocowanej gwoździami. Połą-
czenie przedstawiono na pełnej szerokości słupa,
dlatego będzie miało ono odpowiednią wytrzy-
małość na ciągnięcie. Połączenie można wykonać
jako przenoszące moment a tym samym zapew-
nić poprzeczne usztywnienie od wiatru.
KONSTRUKCJ E TYPOWE
Śruby stalowe. Zakotwiczenie belki do szczytu
słupa przy pomocy płaskownika stalowego na ze-
wnątrz lub wpuszczonego w środek przekroju
drewnianego oraz śrub i sworzni.
Belki na słupach stalowych. Płyta stalowa pod belką
drewnianą może przez docisk przenosić reakcję pio-
nową, ewentualnie współpracując ze sworzniami
i jednostronnymi pierścieniami zębatymi.
Połączenia belka - mur
Zakotwienie taśmą stalową. Mocowanie belki
z drewna klejonego do ściany murowanej taśmą
stalową oraz gwoździami. Pomiędzy drewnem kle-
jonym a cegłami należy położyć papę asfaltową.
Zakotwienie sworzniami. Zakotwienie belki
z drewna klejonego do ściany betonowej. Wylana
poniżej belki poduszka z zaprawy wyrównuje
nierówności betonu.
Połączenie belka-belka (3) Mocowanie wymianów do belek(4)
Połączenia stykowe, stosowane np. w złączach
gerberowskich. Podwieszenie belki dolnej zabez-
piecza belkę górną (nachodzącą) przed niedo-
puszczalnym ugięciem.
Okucie belkowe. Okucie belkowe może zmniej-
szyć działanie momentu skręcającego belki po-
przecznej na belkę nośną.
28
Połączenie słup-belka (5)
Zewnętrzne nakładki ze sklejki lub blachy perfo-
rowanej przymocowane gwoździami. Połączenie
jest skuteczne, proste do wykonania jako opóź-
niające pożar.
Wpuszczone wkładki ze sklejki mocowane gwoź-
dziami. Połączenie to można wykonać jako silnie
opóźniające pożar, ponieważ element łączący jest
całkowicie zabezpieczony przed działaniem ognia.
Podwójne słupy. Belka oparta na dwugałęziowym
słupie z drewna klejonego. Połączenie wykonuje
się przy pomocy sworzni, śrub oraz pierścieni zę-
batych. Ponadto belkę może podpierać od spodu
dodatkowy klocek.
Okucie belkowe. Przy takim połączeniu słup bę-
dzie obciążony mimośrodowo siłą z belki.
Zamocowanie słupa w fundamencie (6)
Płaskownik stalowy. Zakotwiczenie słupa śruba-
mi do zalanego w fundamencie płaskownika sta-
lowego.
Sworznie wklejone. Zakotwienie słupów przy po-
mocy kotew wklejonych w drewno. Pod słupy
można wykonać poduszkę cementową, słupy mogą
też być utrzymywane wyłącznie przez kotwy. Po-
duszka cementowa podwyższa nośność połączenia
zarówno na siłę pionową jak i moment zginający.
KONSTRUKCJ E TYPOWE
Oparcie słupa (7)
Okucia podtrzymujące słupy ze sworzniami Lar-
sena.
Słup mocowany za pomocą ceowników. Moco-
wanie słupa poprzez śruby i pierścienie zębate do
ceowników zatopionych w fundamencie pozwala
na przeniesienie momentów i sił pionowych.
Łuki i ramy dwuspadowe
Połączenia w łukach i ramach można często roz-
wiązywać w taki sposób, by siły były przenoszone
poprzez nacisk w styku. Dla większych rozpięto-
ści zaleca się rozwiązywanie połączeń przy po-
mocy elementów stalowych o wymiarach ustalo-
nych na podstawie szczegółowych obliczeń.
Tam, gdzie siły przenoszone są poprzez nacisk
w styku, należy zapewnić możliwość uginania się
konstrukcji z drewna klejonego pod obciążeniem
w sposób uniemożliwiający zniszczenie elemen-
tów. Przedstawione konstrukcje i połączenia są
przykładami rozwiązań zapewniających przeno-
szenie sił do fundamentu.
Połączenia przy podstawach(1)
Łączenie na poduszce betonowej. Przykładowe
rozwiązanie przenoszące siły poprzez nacisk
w styku.
Uchwyt stalowy mocowany do części zalanej w be-
tonie. Duża siła nacisku jest przenoszona przez
styk pomiędzy okuciem stalowym a drewnem kle-
jonym, natomiast sworznie przejmują siły rozcią-
gające wywołane wiatrem.
30
Okucie stopy dla ramy. Siły pionowe pomiędzy drewnem klejonym a fundamentem przenoszone są
przez nacisk w styku, ceownik usztywniony ukośną nóżką przenosi siły poziome.
Elementy drugorzędne ram przy podstawach (2)
Przedłużenia na łuku ramy oraz ich łączenia przy
pomocy nakładek przybitych na gwoździe lub
przykręconych do ramy wkrętami i połączonych
nakładką z taśmy lub płaskownika.
Przedłużenia na łuku ramy oraz ich łączenia przy
pomocy sworzni Larsena oraz śrub do drewna
z gniazdami, ewentualnie dodatkowo z użyciem
pierścieni zębatych.
KONSTRUKCJ E TYPOWE
Złącza ram w kalenicy z użyciem sworzni (3)
Okucie na sworzeń, elementy ramy połączone
przybite odcinkiem taśmy stalowej.
Okucie przegubowe z płyt stalowych mocowa-
nych sworzniami oraz pierścieniami zębatymi na
zewnątrz ramy. Siła przenoszona tylko przez te
łączniki, bezpośrednio na drewno klejone.
Okucia zachodzące „na widelec” - siła nacisku jest
przenoszona na styku pomiędzy drewnem klejo-
nym a środkową częścią okucia, sworzeń w środ-
ku tworzy przegub.
Połączenie przy pomocy dwuteownika, który za-
pewnia przeniesienie siły poprzecznej.
32
klejone należy podnieść conajmniej 10 cm ponad
beton, płytki, pokrycie asfaltem itp., oraz 20-30
cm ponad powierzchnię gleby.
Ukształtowanie drewna klejonego dla zapewnie-
nia ochrony wodą opadową i odbijającą się od
gruntu.
W konstrukcjach z drewna klejonego oświetlo-
nych słońcem będzie występować szybkie wysu-
szanie niechronionych powierzchni, natomiast
środek przekroju pozostanie nadal wilgotny. Po-
woduje to powstawanie dużych naprężeń spowo-
dowanych nierównomierną wilgotnością prze-
kroju, wnętrze uniemożliwi kurczenie się wysu-
szonej strefy powierzchniowej, na skutek czego
mogą powstać pęknięcia przez które do wewnątrz
będzie mogła dostawać się woda. Zwłaszcza przy
końcach elementów z drewna klejonego tworze-
nie się pęknięć może być intensywne, ponieważ
przemieszczanie fug odbywa się stosunkowo
szybko zgodnie z kierunkiem włókien. Dlatego
też wystawione na działanie słońca końce ele-
mentów z drewna klejonego powinny być przy-
krywane, na przykład deską lub płytą metalową.
W miejscach mniej wystawionych na słońce może
wystarczyć uszczelnienie.
OCHRONA DREWNA
Drewno klejone, tak samo jak zwyczajne drew-
no, rozkłada się pod wpływem oddziaływań bio-
logicznych i klimatycznych. Atak zgnilizny lub
grzybów jest najbardziej poważnym i najczęściej
występującym zagrożeniem.
Drewno suche nie gnije. Przy konstrukcyjnej
ochronie drewna najlepszym sposobem ochrony
jest zapewnienie, że drewno przez cały czas bę-
dzie utrzymywane w stanie powietrzno-suchym.
Zabezpieczenie powierzchniowe środkiem chro-
niącym drewno uzupełnia konstrukcyjną ochro-
nę drewna. Zatrzymuje ono wodę i chroni przed
gniciem powierzchni, zagrzybieniem oraz pro-
mieniowaniem ultrafioletowym.
Impregnacja pod ciśnieniem daje dobry efekt za-
pobiegawczy, ale należy zwrócić uwagę na to, że
nie zawsze drewno zostaje przy tej metodzie za-
impregnowane wewnątrz środkami grzybobój-
czymi, dlatego też w niektórych okolicznościach,
mino przeprowadzenia impregnacji, może wystą-
pić atak grzybów.
Konstrukcyjna ochrona drewna
Konstrukcyjna ochrona drewna klejonego polega
na dobraniu odpowiedniego ukształtowania kon-
strukcji. Należy zapewnić to, aby wilgotność
drewna była mniejsza niż 20%. Ten przypadek
ma miejsce w konstrukcjach z drewna klejonego,
które są chronione przed bezpośrednim oddzia-
ływaniem wody, opadami oraz kondensacją pary
wodnej. Drewno klejone powinno być zawsze
przykryte, chronione przed opadami. Nie mogą
występować poziome powierzchnie drewna kle-
jonego narażone na bezpośrednie oddziaływanie
wody. Pionowe i dolne płaszczyzny drewna klejo-
nego również należy chronić przed oddziaływa-
niem wody, np. wody spływającej lub pryskającej,
odbijającej się od innej powierzchni. Zabezpie-
czenie wykonuje się albo poprzez przykrycie, np.
przy okapach dachowych, albo poprzez zabez-
pieczenie powierzchniowe. Przy zastosowaniu
obydwu metod naraz uzyskuje się bardzo pewną
ochronę. Bezpośrednie oddziaływanie wody wy-
stępuje tam, gdzie krople wody odbijają się od
powierzchni. Ponadto krople wody mogą zainfe-
kować drewno grzybami. Dlatego też drewno
OCHRONA DREWNA
Przy kształtowaniu konstrukcji należy zapewnić
odpływ wody z drewna klejonego. Na przykład
powierzchnie podtrzymujące elementy powinny
mieć spadek, zaś okapniki powinny być wysunięte
tak daleko, aby krople wody z nich spadające nie
uderzały w drewno klejone. Obok przedstawiono
przykłady przykrycia drewna klejonego przy po-
mocy profilowanych desek. Jeżeli pomimo przy-
krycia drewno klejone pozostanie wilgotne, to
ważne jest, aby wokół drewna była wentylacja, tak
by mogło ono wyschnąć ponownie. Należy zapo-
biec temu, aby drewno klejone przyjmowało wodę
ze stykających się z nim wilgotnych konstrukcji.
Powinno ono albo w ogóle nie stykać się kon-
strukcjami narażonymi na zawilgocenie, albo też
by od nich przegrodzone warstwą (membraną)
chroniącą od wilgoci, np. z papy asfaltowej blachy
stalowej. Tam, gdzie drewno klejone przechodzi
przez przegrodę paroszczelną, przestrzeń pomię-
dzy drewnem a przegrodą powinna zostać uszczel-
niona. W przeciwnym wypadku będzie występo-
wać kondensacja, kiedy ciepło oraz wilgotne po-
wietrze wewnątrz będzie się przemieszczać koło
elementu drewnianego. Nawet stosunkowo nie-
wielkie szczeliny mogą spowodować w ciągu zimy
kondensację dużej ilości wody. Należy dążyć do
tego, aby cały przekrój z drewna klejonego znaj-
dował się po tej samej stronie paroszczelnej prze-
grody budowlanej. W przeciwnym wypadku po-
wstanie sytuacja, gdy jedna część przekroju będzie
miała większą wilgotność, zaś druga będzie sucha.
Spowoduje to wygięcia elementu od wilgoci lub
wymuszone przesunięcia. Drewno klejone w mo-
mencie dostawy ma wilgotność wynoszącą 12-
14% i dlatego dobrze nadaje się do wbudowywa-
nia w większości budynków. Z tego też względu
nie należy wystawiać go na działanie wilgoci na
placu budowy. Przy składowaniu należy je przy-
kryć, zaś po zabudowaniu należy je niezwłocznie
osłonić. Jeżeli drewno klejone będzie wilgotne to
nie powinno schnąć zbyt szybko (zobacz s. 15).
Zabezpieczanie powierzchniowe
Ten sposób zabezpieczenia nie powinien służyć
tylko ochronie przed oddziaływaniem wody. Na-
leży również zapewnić stabilne warunki wilgot-
nościowe konstrukcji, czyli doprowadzić do tego,
by zmiany wilgotności odbywały się powoli i aby
wilgotność była bardziej jednolita w całym prze-
kroju drewna klejonego. Przez to redukuje się
powstawanie pęknięć w drewnie klejonym; moż-
na go też uniknąć jeżeli jest ono zabezpieczone
przed wysuszaniem przez słońce.
Dlatego jest szczególnie ważne, aby zakończenia
elementów z drewna klejonego były uszczelnione.
Uszczelnienie można wykonać poprzez powtórze-
nie zabezpieczenia powierzchni, ale można je też
wykonać klejem PCV-C z utwardzaczem. Tam,
gdzie drewno klejone jest bezpośrednio wystawio-
ne na oddziaływanie warunków atmosferycznych,
należy jego powierzchnię ponownie zabezpieczać
co pewien czas. Im lepiej drewno klejone zostanie
zabezpieczone, tym więcej czasu może upłynąć
pomiędzy kolejnymi konserwacjami. Niewłaści-
wie i nierówno wykonana konserwacja pofałdo-
wanej i spękanej powierzchni może spowodować
zwiększoną wilgotność, ponieważ woda może
przesiąkać przez pęknięcia powstałe na skutek nie-
równomiernego zawilgocenia, podczas gdy kon-
serwacja powierzchni redukuje wysychanie.
34
Środki konserwujące powierzchnię powinny za-
wierać pigment, zaś same farby powinny mieć
umiarkowane kolory albo też barwy ziemne. Nie
należy stosować czarnej farby. Pigmenty chronią
drewno przed słonecznym promieniowaniem ul-
trafioletowym. Dlatego konserwacja powierzch-
ni chroni tym lepiej drewno klejone im bardziej
je zakrywa. Dla zapobiegnięcia przebarwieniom
od pleśni konserwację powierzchni wykonuje się
środkami grzybobójczymi. Ponieważ ich penetra-
cja jest bardzo ograniczona, w ten sposób chro-
niona jest tylko sama powierzchnia. Powierzch-
nie w pęknięciach pozostaną niezabezpieczone
i dlatego regularna konserwacja jest tak ważna.
Impregnacja pod ciśnieniem
Impregnacji drewna pod ciśnieniem ma na celu
zabezpieczenie od wewnątrz środkami grzybo-
bójczymi. Jako drewno impregnowane, zazwy-
czaj stosuje się sosnę zaimpregnowaną mieszani-
ną soli miedzi, chromu i arsenu, co nadaje drew-
nu zielonkawe zabarwienie.
Niekiedy deformacje sosny na skutek wilgoci są
większe niż świerku, zaś wilgotność zmienia się
szybciej, zwłaszcza w sośnie impregnowanej pod
ciśnieniem, co zwiększa ryzyko powstawania
pęknięć na skutek schnięcia. Jeżeli konstrukcja
jest wystawiona na działanie słońca i deszczu, ko-
nieczne staje się dobre i odporne na warunki at-
mosferyczne zabezpieczenie powierzchni. Kon-
strukcje z drewna klejonego powinny być przede
wszystkim zabezpieczane przed gniciem oraz
grzybami przy pomocy ukształtowania czysto
konstrukcyjnego. W połączeniu z ewentualną
konserwacją powierzchni albo impregnacją pod
ciśnieniem można w ten sposób wykonać wyjąt-
kowo trwałe konstrukcje z drewna klejonego.
STĘŻENI A WI ATROWE
STĘŻENIA WIATROWE
Konstrukcje powinny posiadać sztywność prze-
strzenną, tzn. powinny być w stanie przyjąć
wszystkie oddziaływania na które będą narażone,
zarówno pionowe jak i poziome. Obciążenie wia-
trem jest najczęściej spotykanym obciążeniem
poziomym działającym na konstrukcję poza ob-
ciążeniami pionowymi.
Niektóre konstrukcje posiadają własną sztywność
przestrzenną. Dotyczy to np. konstrukcji ze sprę-
żonymi słupami albo konstrukcji mieszanych, zbu-
dowanych z elementów belkowych i płyt, pod
warunkiem, że są one dostatecznie mocne. Inne
konstrukcje są stabilne tylko dla pewnych kierun-
ków obciążeń, zazwyczaj pionowych, natomiast
konieczne jest wprowadzenie specjalnych usztyw-
nień dla przyjęcia pozostałych obciążeń, najczęściej
poziomych. Łuki oraz ramy są stabilne w swojej
płaszczyźnie. Stężenia wiatrowe służą do przyjmo-
wania obciążeń na ściany szczytowe w kierunku
prostopadłym do płaszczyzny łuków oraz innych
obciążeń o tym samym kierunku. Ściany szczyto-
we są obciążone parciem wiatru z jednej strony
budynku, ssaniem z drugiej. Powstające siły roz-
dziela się poprzez konstrukcję szczytu budynku
pomiędzy fundament i dach. Siły na dachu prze-
noszone są przez konstrukcję dachową tworzącą
sztywną tarczę z płyt poszycia, więźby i elemen-
tów nośnych, następnie na usztywnienia na ścia-
nach, a poprzez nie do fundamentu. W podobny
sposób działa usztywnienie stężeniami w przypad-
ku parcia wiatru na ściany boczne budynku, jeżeli
słupy utwierdzone w fundamencie same nie prze-
noszą do gruntu momentów spowodowanych
wiatrem. Najprostszą postać usztywnienia przed
wiatrem uzyskuje się w budynkach, które posiada-
ją sztywne poszycie dachu oraz ścian, jako że od-
działywanie tych powierzchni może zapewnić ko-
nieczną równowagę. Za powierzchnie sztywne
można uznać pokrycia dachowe zbudowane ze
sklejki albo podobnych płyt, które są przybijane
do znajdującej się pod spodem konstrukcji. Ponad-
to większość form elementów dachu może two-
rzyć sztywną powierzchnię dachową.
W pozostałych przypadkach stabilność przestrzen-
na jest zapewniana poprzez dźwigary kratowe lub
ściągi poprzeczne w płaszczyźnie dachu i ścian.

Kształtowanie stężeń
Usztywnienie od wiatru można wykonać jako
dźwigar kratowy albo jako ściągi, przechodzące
przez wiele przęseł. W obydwu przypadkach siły
są przejmowane przez belki, słupy albo ramy,
oraz płatwie. Wykorzystanie płatwi wymaga ta-
kiego rozwiązania ich połączenia z ramami, by
mogły przejąć powstające siły. Przy większych
konstrukcjach zamiast płatwi, wykorzystuje się
niezależne elementy z drewna klejonego lub rur
kwadratowych stalowych.
Ukształtowanie usztywnienia od wiatru
36
Stężenia połaciowe po skosie można wykonać
z płaskowników, które prowadzi się nad płatwia-
mi lub pod nimi, a mocuje śrubami albo gwoździa-
mi. Rozwiązanie takie umożliwia tylko przenosze-
nie małych sił bez użycia okuć, oraz nie umożliwia
napinania stężeń (wprowadzenia do nich dodat-
kowej siły). Z tych powodów takie rozwiązanie
stosuje się tylko do niewielkich konstrukcji. Przy
małych konstrukcjach można też zastosować stę-
żenia wykonane jako skratowania z drewna. Taka
forma stężania połaci dachowej była wcześniej
bardzo rozpowszechniona, ale wymaga ona bar-
dzo dokładnego wykonania elementów drewnia-
nych, jest wrażliwa na wysuszenie, zaś późniejsza
regulacja stężeń jest niemożliwa.

Najczęściej spotykane są stężenia połaciowe wy-
konywane z prętów stalowych, które mocuje się
do stalowych okuć przymocowanych na ramach.
Możliwość późniejszego naciągnięcia, która jest
bardzo istotna, może być zapewniona albo po-
przez okucia albo napinacze do ściągów. Na ry-
sunkach przedstawiono typowe rozwiązania in-
dywidualnie wykonanych napinaczy. Przy mniej-
szych konstrukcjach pręty przeprowadza się
przez otwory przewiercone po prostu w ramach
z drewna klejonego. Tak wykonane stężenia są
napinane za pomocą nakrętek na końcach.
W wypadku zastosowania okuć do napinania stę-
żeń używa się nakrętek napinających (tzw. śrub
rzymskich). Pręty umieszcza się z reguły tak bli-
sko górnej krawędzi ram jak jest to możliwe.
Obok zamieszczono przykłady rozwiązania napi-
nania ściągów przewiercanych w drewnie. Więk-
szość fabryk drewna klejonego opracowała stan-
dardowe rysunki dla usztywnień od wiatru i mo-
że dostarczyć konieczne okucia wraz z prętami
stalowymi oraz napinaczami.
Kiedy stężenia wiatrowe są umieszczone w płasz-
czyźnie połaci dachowej o zmieniającym się na-
chyleniu, wystąpią w konstrukcji dodatkowe siły
skierowane pod kątem prostym do płaszczyzny
dachu. Tak dzieje się np. przy pochyleniu w kon-
strukcjach ram. Siły przy pochyleniu mogą być
tak duże, że staną się one istotne dla wymiarowa-
nia. Problem ten redukuje się, jeżeli konstrukcja
kratowa stężeń wiatrowych zostaje rozciągnięta
na więcej przęseł budynku. Na diagramie poniżej
przedstawiono zalecaną ilość przęseł, jakie po-
winno obejmować stężenie dla zmniejszenia tych
sił, w przypadku typowych budynków, w zależ-
ności od rozmiarów. Diagram dotyczy dachu
o nachyleniu do 30°.
STĘŻENI A WI ATROWE
Szczegóły
Na rysunkach przedstawiono przykłady detali,
które umożliwiają zapewnienie równowagi prze-
strzennej zarówno konstrukcji belkowo-słupo-
wych jak i ram.
Na przedstawionych przykładach siły ukośne
będą przenoszone na belkę z drewna klejonego
osiowo ze ściągu oraz poprzecznie ze śrub.
38
ZAŁĄCZNI KI
Tabela charakterystyk wybranych przekrojów:
60 140 8,40 0,04 0,20 13,7
60 180 10,80 0,05 0,32 29,2
60 220 13,20 0,07 0,48 53,2
60 260 15,60 0,08 0,68 87,9
80 120 9,60 0,05 0,19 11,5
80 160 12,80 0,06 0,34 27,3
80 200 16,00 0,08 0,53 53,3
80 240 19,20 0,10 0,77 92,2
80 280 22,40 0,11 1,05 146,3
80 320 25,60 0,13 1,37 218,5
100 200 20,00 0,10 0,67 66,7
100 240 24,00 0,12 0,96 115,2
100 280 28,00 0,14 1,31 182,9
100 320 32,00 0,16 1,71 273,1
100 360 36,00 0,18 2,16 388,8
100 400 40,00 0,20 2,67 533,3
100 440 44,00 0,22 3,23 709,9
120 200 24,00 0,12 0,80 80,0
120 240 28,80 0,14 1,15 138,2
120 280 33,60 0,17 1,57 219,5
120 320 38,40 0,19 2,05 327,7
120 360 43,20 0,22 2,59 466,6
120 400 48,00 0,24 3,20 640,0
120 440 52,80 0,26 3,87 851,8
120 480 57,60 0,29 4,61 1 105,9
120 520 62,40 0,31 5,41 1 406,1
140 240 33,60 0,17 1,34 161,3
140 280 39,20 0,20 1,83 256,1
140 320 44,80 0,22 2,39 382,3
140 360 50,40 0,25 3,02 544,3
140 400 56,00 0,28 3,73 746,7
140 440 61,60 0,31 4,52 993,8
140 480 67,20 0,34 5,38 1 290,2
140 520 72,80 0,36 6,31 1 640,4
140 560 78,40 0,39 7,32 2 048,9
140 600 84,00 0,42 8,40 2 520,0
140 640 89,60 0,45 9,56 3 058,3
160 280 44,80 0,22 2,09 292,7
160 320 51,20 0,26 2,73 436,9
160 360 57,60 0,29 3,46 622,1
160 400 64,00 0,32 4,27 853,3
160 440 70,40 0,35 5,16 1 135,8
160 480 76,80 0,38 6,14 1 474,6
160 520 83,20 0,42 7,21 1 874,8
160 560 89,60 0,45 8,36 2 341,5
160 600 96,00 0,48 9,60 2 880,0
160 640 102,40 0,51 10,92 3 495,3
180 280 50,40 0,25 2,35 329,3
180 320 57,60 0,29 3,07 491,5
180 360 64,80 0,32 3,89 699,8
180 400 72,00 0,36 4,80 960,0
180 440 79,20 0,40 5,81 1 277,8
180 480 86,40 0,43 6,91 1 658,9
180 520 93,60 0,47 8,11 2 109,1
180 560 100,80 0,50 9,41 2 634,2
180 600 108,00 0,54 10,80 3 240,0
180 640 115,20 0,58 12,29 3 932,2
180 680 122,40 0,61 13,87 4 716,5
180 720 129,60 0,65 15,55 5 598,7
180 760 136,80 0,68 17,33 6 584,6
Tabele nośności typowych belek:
Belki stropowe 1-przęsłowe
Pomieszczenia mieszkalne [gk=1.5 kN/m
2
]
W tablicach podano maksymalne odległości pomiędzy podporami elementów, w zależności od ich
przekroju.
maksymalny rozstaw elementów
– bez uwag

Założenia do tablic
Obciążenia ciężar własny char. stropu 50 kg/m
2
bez ciężaru własnego belek
obc. char. zmienne użytkowe 150 kg/m
2
Ugięcia od sumy obc. 1 /300 rozpiętości
od obc. stałych 1 /450 rozpiętości
Materiał GL 32 c
Uwagi Tablica nie uwzględnia warunków pożarowych
ZAŁ ĄCZNI KI
x 120 200
40
Belki stropowe 1-przęsłowe
Pomieszczenia biurowe [gk=2.0 kN/m
2
]
W tablicach podano maksymalne odległości pomiędzy podporami elementów, w zależności od ich
przekroju.
maksymalny rozstaw elementów
– bez uwag

Założenia do tablic
Obciążenia ciężar własny char. stropu 50 kg/m
2
bez ciężaru własnego belek
obc. char. zmienne użytkowe 200 kg/m
2
Ugięcia od sumy obc. 1 /300 rozpiętości
od obc. stałych 1 /450 rozpiętości
Materiał GL 32 c
Uwagi Tablica nie uwzględnia warunków pożarowych
Płatwie/krokwie dachowe 1-przęsłowe
Zadaszenie ciężkie [qk=0.9 kN/m
2
], str. śnieg. II [sk=0.9 kN/m
2
]
W tablicach podano maksymalne odległości pomiędzy podporami elementów, w zależności od ich
przekroju.
maksymalny rozstaw elementów
- przy spadku do 15° – dotyczy rozstawu płatwi
- przy spadku powyżej 15° – dotyczy rozstawu
krokwi
Założenia do tablic
Obciążenia ciężar własny char. stropu 90 kg/m
2
bez ciężaru własnego belek
obc. char. zmienne użytkowe 72 kg/m
2
Ugięcia od sumy obc. 1 /200 rozpiętości
od obc. stałych 1 /300 rozpiętości
Materiał GL 32 c
Uwagi Tablica nie uwzględnia warunków pożarowych
ZAŁ ĄCZNI KI
42
Płatwie/krokwie dachowe 1-przęsłowe
Zadaszenie lekkie [qk= 0.5 kN/m
2
], str. śnieg. II [sk=0.9 kN/m
2
]
W tablicach podano maksymalne odległości pomiędzy podporami elementów, w zależności od ich
przekroju.
maksymalny rozstaw elementów
- przy spadku do 15° – dotyczy rozstawu płatwi
- przy spadku powyżej 15° – dotyczy rozstawu
krokwi

Założenia do tablic
Obciążenia ciężar własny char. stropu 50 kg/m
2
bez ciężaru własnego belek
obc. char. zmienne użytkowe 72 kg/m
2
Ugięcia od sumy obc. 1 /200 rozpiętości
od obc. stałych 1 /300 rozpiętości
Materiał GL 32 c
Uwagi Tablica nie uwzględnia warunków pożarowych
Przykład obliczeniowy: dźwigar 2 spadowy
Założenia projektowe
Sprawdzić nośność dźwigara 2-trapezowego z drewna klejonego. Wymiary dźwigara: wysokość nad
podporą h
p
=810 mm, wysokość w środku rozpiętości h
max
=1360 mm, szerokość b=160 mm. Dłu-
gość między podporami L=20.0 m, osiowy rozstaw dźwigarów a=6.0 m, klasa drewna klejonego
GL28h , klasa użytkowania konstrukcji 1-sza. Obciążenia wg zestawienia tabelarycznego poniżej. Cię-
żar własny dźwigara, przyjąć zgodnie z wymiarami rzeczywistym. Dźwigar jest stężony poprzecznie
płatwiami w obciążonym pasie górnym, odstęp płatwi l=2,5m.
Średnia wysokość dźwigara h = ½ * (h
p
+h
max
) = 1085 mm.
Dla uproszczenia nie uwzględniamy zwiększenia obciążenia ciężarem stałym spowodowane spadkiem
dachu, ponieważ przy spadku 5,5% = 3,15°, wynosi ono jedynie 0,15% (1/cos(3,15°) = 1,0015 ),
a obciążenia stałe zostały przyjęte z większym zapasem.
W klasie drewna GL 28h otrzymamy następujące wielkości obliczeniowe:
Stan graniczny nośności
Naprężenia normalne
Obciążenie
wartość char.
[kN/m
2
]
γ
f

[-]
wartość obl. [kN/
m
2
]
Papa termozgrzewalna x2
0,150 1,20 0,180
Wełna mineralna twarda 20 cm x 1,3 kN/m
3

0,260 1,30 0,338
Blacha trapezowa TR 50x0,75mm
0,075 1,10 0,082
Płatwie 120/280 co 2,5 m = 0,12*0,28*5/2,5
0,067 1,10 0,074
Ciężar własny dźwigara h * b * 5[kN/m
3
] / a = 1,085*0,16*5,0/6,0
0,145 1,10 0,160
Dodatkowe obciążenie podwieszonymi instalacjami – przyjęto
0,150 1,20 0,180
RAZEM
0,847 1,197 1,014
Śnieg I strefa, C
1
=0,8 wg PN-80/B-02010 / Az1:2006
0,560 1,50 0,840
Wiatr – pomijamy
– – –
RAZEM obciążenia stałe + zmienne [kN/m
2
]
1,407 − 1,854
RAZEM na metr bieżący dźwigara obciążenia stałe + zmienne [kN/m]
q
k
= 8,442 − q
d
= 11,124
Obliczenia będziemy przeprowadzać dla klasy trwania obciążeń średniotrwałych, ponieważ obciążenie
śniegiem należy traktować jak obciążenie średniotrwałe (od 1 tygodnia do 6 miesięcy), zgodnie z PN-
B-03150, tab. 3.2.4.
Wartości obliczeniowe właściwości mechanicznych drewna
W klasie obciążeń krótkotrwałych, na podstawie PN-B-03150, 3.2.2 mamy jak następuje:
Wytrzymałość
na zginanie
Wytrzymałość na rozciąganie
w poprzek włókien
Wytrzymałość na ściskanie
w poprzek włókien
Wytrzymałość
na ścinanie
Moduł
sprężystości
Moduł
sprężystości
f
m,g,d
[MPa] f
t,90,g,d
[MPa] f
c,90,g,d
[MPa] f
v,g,d
[MPa] E
0,g,mean
[MPa] E
0,g,05
[MPa]
17,23 0,28 1,85 1,97 12 600 10 200
Miejsce występowania największych naprężeń: x
a
= 0,5 * L *
h
max
h
p
= 5,956 m
Wysokość dźwigara w przekroju obliczeniowym h
a
= h
p
+ x
a
* tan(3,15°) = 1,137 m
PRZYKŁ AD OBL I CZENI OWY: DŹWI GAR 2 SPADOWY
k
mod
= 0,80 [-] (klasa 1 użytkowania konstrukcji) , γ
M
= 1,30 [-]
γ
M
k
mod
X
k
X
d
=
44
Wartość reakcji na podporze skrajnej R
B
= 0,5*L*g = 10,786*10 = 111 kN
Moment zginający w przekroju obliczeniowym M
a
= R
B
*x
a
– 0,5*q
d
* x
a
2
= 466 kNm
Wskaźnik wytrzymałości w przekr. obliczeniowym Wy
a
= (b * h
a
2
) / 6 = 34,51*10
6
mm
3
Długość wyboczeniowa dźwigara l
d
= l + 2 h = 2,5 + 2*1,085 = 4,67 m
Smukłość sprowadzona i wsp. stateczności giętnej λ
rel,m
= 0,743 → k
crit
= 1,000 [-]
(wzór 4.2.2.c)
Naprężenia normalne σ
m,d
=
a
a
Wy
M
= 13,49 MPa
Naprężenie dopuszczalne normalne k
crit
* f
m,d
= 22,15 * 1,00 = 17,23 MPa → 78%
Naprężenia maks. na dolnej krawędzi dźwigara σ
m,0,d
=
ya
a 2
W
M
)) 15 , 3 ( tan * 4 1 ( ° +
= 13,65 MPa
Naprężenie dopuszczalne normalne f
m,d
= 22,15 * 1,00 = 17,23 MPa → 79%
Naprężenia na górnej nachylonej kraw. dźwigara σ
m,α,d
=
ya
a 2
W
M
)) 15 , 3 ( tan * 4 1 ( ° +
= 13,33 MPa
Naprężenie dopuszczalne normalne f
m,α,d
=








α + α
2 2
d , 90 , c
d , m
d m,
cos sin *
f
f
f


= 16,81 MPa → 79%
Naprężenia w strefie kalenicowej
Moment zginający w środku dźwigara M
ap
= 0,125*q
d
* L
2
= 557 kNm
Wskaźnik wytrzymałości w kalenicy (h
ap
=1,36m) W
y,ap
= (b * h
ap
2
) / 6 = 49,32*10
6
mm
3
Współczynniki k
r
= 1 [-] , k
l
= 1+1.4*tan(3,15°) + 5.4*tan
2
(3,15°) = 1,093 [-]
Naprężenia krawędziowe w strefie kalenicowej σ
m,α,d
=
ap
ap
l
Wy
M
* k
= 12,34 MPa
Naprężenie dopuszczalne normalne f
m,α,d
= 16,81 MPa → 73%
Naprężenia rozciągające prostopadłe do włókien w strefie kalenicowej
Współczynnik redukcyjne k
dis
= 1,4 [-], k
p
= 0,2 * tan(3,15°) = 0,011 [-]
Objętość porównawcza V
0
= 0,010 m
3

Objętość strefy kalenicowej dźwigara V
ap
= 0,292 m
3

Współczynnik redukcji nośności k
dis
(V
0
/V
ap
)
0.2
= 0,713 [-]
Naprężenia rozciągające prostopadłe do włókien σ
t,90,d
=
ap
ap
p
Wy
M
* k = 0,124 MPa
Naprężenia dopuszczalne d , 90 , t
2 , 0
ap
0
dis
f *
V
V
k









= 0,20 MPa → 62%
Naprężenia ścinające na podporze
Współczynnik k
v
= 1 [-]
Naprężenia ścinające τ
1,d
=
p
B
h * b
R
* 5 , 1 = 1,29 MPa
Naprężenie dopuszczalne ścinające k
v
* f
v,d
= 1,97 MPa → 65%
Moment bezwładności przekroju podporowego J
p
= (b * h
p
3
) / 12 = 7,086*10
9
mm
4

Moment statyczny przekroju podporowego S
p
= (b * h
p
2
) / 8 = 13,12*10
6
mm
3

Naprężenia ścinające τ
2,d
=
b * J
S * R
p
p B

= 1,29 MPa
Naprężenie dopuszczalne ścinające k
v
* f
v,d
= 1,97 MPa → 65%
Oparcie dźwigara na podporze
Przyjęto oparcie długości a
p
= 450mm
Współczynnik k
c,90
= 1,00 [-]
Docisk na podporze σ
c,90,d
=
b * a
R
p
B
= 1,55 MPa
Wytrzymałość na docisk f
c,90,d
= 1,85 MPa → 84%
Stan graniczny użytkowania
Obciążenia charakterystyczne od obciążeń stałych g
k
= 5,09 kN/mb
Obciążenia charakterystyczne od obciążeń zmiennych q
k
= 3,36 kN/mb
Współczynnik pełzania i wpł. wilgotności k
def
= 0,00 [-] (obciążenia krótkotrwałe)
Współczynnik wpływu sił tnących L / h
p
= 14,71
Moment bezwładności przekr. średniego J
śr
= 29,3*10
9
mm
4
Ugięcia od części stałej obciążeń
Ugięcie od momentów (klasa 1 obc.) u
M
= 25 mm
Współczynnik wpływu siły tnącej














+
2
L
h
2 , 19 1
= 1,66 [-]
Ugięcie od obciążenia stałego doraźne u
inst1
= 42 mm
Ugięcie od obciążenia stałego końcowe u
fin1
= 67 mm
Ugięcia od części zmiennej obciążeń
Ugięcie od momentów (klasa 4 obc.) u
M
= 17 mm
Ugięcie od obciążenia zmiennego doraźne u
inst2
= 28 mm
Ugięcie od obciążenia zmiennego końcowe u
fin2
= 35 mm
Ugięcia od obciążenia całkowitego
Ugięcie od obciążenia całkowitego doraźne u
inst
= u
inst1
+ u
inst2
= 70 mm
Ugięcie od obciążenia całkowitego końcowe u
fin
= u
fin1
+ u
fin2
= 102 mm
Ugięcie dopuszczalne bez wstępnej strzałki: u
fin
< L / 300 = 67 mm → 152%
Ze względu na przekroczenie dopuszczalnych odkształceń, zastosowano wstępną ujemną strzałkę ugięcia elementu:
Przyjęto u
0
= 50 mm u
net
= u
fin
– u
0
= 102 –50 = 52 mm
Ugięcie dopuszczalne przy wstępnej strzałce: u
net
< L / 200 = 100 mm → 52%
PRZYKŁ AD OBL I CZENI OWY: DŹWI GAR 2 SPADOWY
BI BLIOGRAFIA
• PN-B-03150:2000 Konstrukcje drewniane. Ob-
liczenia statyczne i projektowanie. (Norma oparta
na EUROCODE 5 ENV 1995-1-1:1993)
• PN-EN 1194:2000 Konstrukcje drewniane.
Drewno klejone warstwowo. Klasy wytrzymało-
ści i określanie wartości charakterystycznych.
• PN-EN 338:2004 Drewno konstrukcyjne --
Klasy wytrzymałości
• PN-EN 384:2004 Drewno konstrukcyjne --
Oznaczanie wartości charakterystycznych właś-
ciwości mechanicznych i gęstości
• PN-EN 386:2002 Drewno klejone warstwowo
-- Wymagania eksploatacyjne i minimalne wy-
magania produkcyjne
• PN-EN 390:1999 Drewno klejone warstwowo
-- Wymiary -- Dopuszczalne odchyłki
• PN-EN 14081-1:2007 Konstrukcje drewniane -
- Drewno konstrukcyjne o przekroju prostokąt-
nym sortowane wytrzymałościowo -- Część 1:
Wymagania ogólne
• PN-EN 14081-2:2006 Konstrukcje drewniane -
- Drewno konstrukcyjne o przekroju prostokąt-
nym sortowane wytrzymałościowo -- Część 2:
Sortowanie maszynowe; wymagania dodatkowe
dotyczące wstępnych badań typu
• PN-EN 14081-3:2007 Konstrukcje drewniane -
- Drewno konstrukcyjne o przekroju prostokąt-
nym sortowane wytrzymałościowo -- Część 3:
Sortowanie maszynowe: wymagania dodatkowe
dotyczące zakładowej kontroli produkcji
• PN-EN 14080:2006 Konstrukcje drewniane --
Drewno klejone warstwowo -- Wymagania
• „Przykłady obliczeń konstrukcji budowlanych
z drewna. Konstrukcje budowlane.” Władysław
Nożyński, WSiP Wa-wa 1994, wyd. drugie
zmienione 2002.
• „Budownictwo Drewniane” Zbigniew Mielcza-
rek, Arkady Wa-wa 1994
• „Budownictwo drewniane” Helmut Neuhaus,
Polskie Wydawnictwo Techniczne, Rzeszów
2004
• NP-939/A/99 Instytut Techniki Budowlanej,
Zasady ustalania klasyfikacji ogniowej dla
elementów z drewna klejonego warstwowo
prod. firmy Lilleheden
BI BL I OGRAF I A
Drewno Klejone
Tytut oryginału TRAE 30
Autor CIVILINGENIOR HILMER RIBERHOLT
Redakcja wyd. duńskiego TRAEBRANCHES OPLYSNINGSRAD
Grafika TRINE PREISLER
Copyright © 2002 TRAEBRANCHES OPLYSNINGSRAD
wydanie 4 zmienione, grudzień 2008
Tłumaczenie ADAM FLEKS
Redakcja wydania polskiego ŁUKASZ KOZICKI

S PIS

TREŚCI
4 9 12 18 18 18 19 21 26 26 29 Ochrona drewna Konstrukcyjna ochrona drewna Zabezpieczanie powierzchniowe Impregnacja pod ciśnieniem Stężenia wiatrowe Kształtowanie stężeń Szczegóły Załączniki Tabela charakterystyk wybranych przekrojów Tabele nośności typowych belek Przykład obliczeniowy: dźwigar 2 spadowy Bibliografia 32 32 33 34 35 35 37 38 38 39 43 46

Materiał budowlany: drewno klejone Produkcja i kontrola Założenia do projektowania Zamawianie i dostawy drewna klejonego Zamawianie Dostawa Drewno klejone na placu budowy Konstrukcje typowe Detale połączeń Układy ramowe Łuki i ramy dwuspadowe

Nasze produkty są certyfikowane znakiem

© 1996 FSC. O DPOWIEDZIALNE SW-COC-002066

ZARZĄDZANIE LASAMI .

S ZANOWNI P AŃSTWO ,
Firma LILLEHEDEN Polska Sp. z o.o., pragnąc wyjść naprzeciw zapotrzebowaniu na publikacje dotyczące konstrukcji z drewna klejonego, oddaje do rąk polskich projektantów i inwestorów niniejszą broszurę. Mamy nadzieję, że jej zawartość przybliży zagadnienia konstrukcji drewnianych inwestorom zainteresowanym nowoczesnymi, ekonomicznymi i ekologicznymi budowlami, pomoże w pracy architektom i konstruktorom, a także stanowić będzie materiał pomocniczy dla studentów. Z oczywistych względów, nacisk w niniejszej publikacji położono na produkty LILLEHEDEN, jednak informacje w niej zawarte powinny dostarczyć również wiedzy ogólnej na temat drewna klejonego jako materiału budowlanego. Materiał niniejszej broszury oparty został na publikacjach duńskiej Rady Informacyjnej Branży Drzewnej, której aktywnym członkiem jest LILLEHEDEN. W niniejszym, drugim już polskojęzycznym wydaniu, szczególny nacisk położono na dostosowanie publikacji do polskich warunków inwestycyjnych oraz aktualnie obowiązujących norm krajowych i europejskich (stan na rok 2008). Zapraszając do zapoznania się z niniejszą broszurą, zachęcamy jednocześnie do przesyłania wszelkich uwag, które z radością wykorzystamy w przyszłych wydaniach broszury. Za zespól redakcyjny wydania polskiego mgr inż. Marek Ciesielski

LILLEHEDEN Sp. z o.o. ul. Chylońska 191, 81-007 Gdynia tel. (058) 660 00 88 www.lilleheden.pl

M ATERIAŁ

BUDOWLANY : DREWNO KLEJONE
Drewno klejone - czyli materiał powstały poprzez sklejenie kilku warstw cienkich desek z drewna wysokiej jakości - wykorzystywane jest w tak różnych konstrukcjach jak: słupy i dźwigary w budynkach, do mostów, masztów, ram okiennych oraz blatów stołowych. Niniejsza broszura omawia wyłącznie drewno stosowane w konstrukcjach nośnych. Drewno klejone warstwowo posiada wiele cech, które czynią je idealnym materiałem do budowy najróżniejszych typów konstrukcji.

4

by możliwe było ich wykonanie z określonej całkowitej liczby lameli. Wygięcie to odpowiada ugięciu się dźwigara pod wpływem działających na niego obciążeń . dźwigary łukowe. czyli lameli. czyli niewielkie wygięcie elementu w łuk skierowany do góry. Dzięki temu w trakcie produkcji może być łatwo ukształtowane w łuki.Drewno klejone jest plastyczne Drewno klejone powstaje z łączenia cienkich. Dzięki różnicowaniu wysokości dźwigarów. Najkorzystniejsze jednak jest takie dobranie wymiarów elementów. często nadaje się im wznios. Daje to duże możliwości kształtowania spadków połaci dachowej. by obciążenia były przenoszone do fundamentów głównie poprzez siły ściskające.tak. osiągając prostotę konstrukcji i niewielkie zużycie materiału. Oznacza to gradację preferowanych wymiarów przekroju. kształt dolnej części konstrukcji może być niezależny od spadków poszycia dachu. by w czasie pracy zachował on płaski spód. faliste czy krzywoliniowe. duży moment w środku długości belki). a poprawia estetykę i podnosi bezpieczeństwo konstrukcji. Można z drewna skleić dźwigary trapezowe jednospadowe lub dwuspadowe. Przekrój poprzeczny może być łatwo zmieniany wzdłuż elementu. Drewno klejone jest podatne Elementy konstrukcji z drewna klejonego warstwowo mogą być łatwo kształtowane dokładnie w takich wymiarach. zwiększony tam. jakich wymaga dana konstrukcja. Dzięki temu możliwe jest nadanie konstrukcji kształtu optymalnego pod względem kosztów. zachowując przy tym poziomy sufit. M AT E R I A £ B U D O W L A N Y: D R E W N O K L E J O N E . Nawet w przypadku pozornie prostoliniowych elementów o stałym przekroju. których wykonanie z innych materiałów byłoby kosztowne i kłopotliwe. giętkich desek. gdzie występują większe wytężenia (np. Taki sposób wykonania dźwigara jedynie nieznacznie podnosi jego koszt. Można zatem z drewna uformować konstrukcje nośne w taki sposób.

do montażu potrzebne są jedynie dźwigi samojezdne. że drewno (w tym drewno klejone) jest odporne na wiele agresywnych gazów i soli. magazyny. a ich wadliwe części odcinane.Drewno klejone jest wytrzymałe Deski używane do klejenia drewna są sortowane i badane wytrzymałościowo i wilgotnościowo. Niewielka waga umożliwia znaczny załadunek do celów transportowych. dla którego drewno jest najczęściej stosowanym materiałem na pokrycia basenów pływackich. Wiele już lat doświadczeń i użytkowania konstrukcji z drewna klejonego potwierdza tę zaletę. Brak podpór pośrednich sprawia. Dzięki temu drewno klejone ma wytrzymałość. Tak wybudowane obiekty funkcjonują już od dziesięcioleci. a czasem ze stali nierdzewnej lub kwasoodpornej. magazynów soli i nawozów sztucznych. jednoprzestrzennych obiektów. ze względu na zachowanie jednolitej wilgotności drewna. niż podobne elementy wykonane z cięższych materiałów budowlanych. Drewno klejone jest lekkie Drewno klejone połączone z innymi drewnopochodnymi materiałami jest znakomitym tworzywem do budowy rozległych. Duże. Jest to istotny powód. że takie wnętrza stają się elastyczne i zyskują wysoką wartość użytkową. Możliwe do osiągnięcia duże rozpiętości umożliwiają wykorzystanie drewna klejonego na budynki przemysłowe.bez uwzględnienia zalet drewna klejonego. Dodatkowo. W takich konstrukcjach łączniki wykonuje się ze stali ocynkowanej. Pojawienie się choćby pojedynczej wady drewna w gotowej konstrukcji należy do rzadkości. w połączeniu ze środkiem zabezpieczającym powierzchnię przed bezpośrednim działaniem wody. bazując na surowcu słabej jakości. Tymczasem konstrukcje z drewna klejonego w wielu krajach europejskich nie podlegają wymogom impregnacji bez względu na miejsce zastosowania – zarówno w obiektach widowiskowych jak i basenach. narzuciło normy mogące zapewniać zabezpieczenie przyszłych konstrukcji drewnianych . Drewno klejone jest trwałe Sama natura sprawiła. obiekty użyteczności publicznej. jakiej naturalne drewno mieć nie może. a więc niższe koszty transportu. Z tego względu prefabrykowane wielkowymiarowe konstrukcje drewniane mogą mieć gabaryty większe. ponieważ polskie prawodawstwo. W Polsce drewno klejone jest dodatkowo powierzchniowo zabezpieczone preparatami przeciwko korozji biologicznej. Do produkcji drewna klejonego stosuje się kleje odporne na wodę i na warunki atmosferyczne – o ile nie ma dla danej konstrukcji specyficznych wymagań. drewno klejone jest stosowane nawet na konstrukcje narażone na wpływ czynników atmosferycznych. Ograniczone jest też pojawianie się na konstrukcji naturalnych spękań. Nawet w przypadku dużych konstrukcji. 6 . umożliwiając oszczędności na wynajmie ciężkich maszyn. lecz lekkie elementy mogą być montowane przy użyciu zwykłego dźwigu samochodowego. Drewno klejone może funkcjonować na obiektach sportowych i basenach bez dodatkowej impregnacji czy lakierów.

Wymagana odporność ogniowa zależy od klas obciążenia pożarowego. ponieważ belka z drewna klejonego może być wbudowana w mur lub dach nie powodując nadmiernej ucieczki ciepła lub problemów z kondensacją pary wodnej czy przebarwieniami.Drewno klejone jest ognioodporne Drewno klejone o pełnym. jak i podczas chłodów. Drewno klejone izoluje Drewno ma bardzo niski współczynnik przewodze- nia ciepła. ułatwia proste wykonawstwo konstrukcji. W najczęściej spotykanych budynkach klasy B – 30 min. np. Dzięki temu konstrukcje z drewna klejonego są niezwykle stabilne pod obciążeniem ogniowym i z łatwością spełniają normowe standardy ognioodporności i opóźniania spalania. .tracimy jednak wówczas cały urok konstrukcji drewnianej. jak np. a tym samym zapewnia długotrwałą odporność na działanie ognia. Uzyskanie wyższej odporności wymaga ochrony za pomocą okładzin. Konstrukcje drewniane projektuje się na odporność ogniową do R 90 (90 min). litym przekroju wbrew pozorom nie pali się dobrze. sfazowane krawędzie i dokładnie oszlifowana powierzchnia. Zwęglona zewnętrzna powłoka chroni przed zniszczeniem wewnętrzne warstwy elementu konstrukcyjnego. o ile elementy te nie są wystawione na bezpośrednie działanie płomieni. a wręcz czasami jest stosowane jako izolator. klasy C – 15 min. Również dzięki temu. drewno zapewnia komfort cieplny i jest przyjemne w dotyku zarówno w cieple. 16 i 17). Może być wbudowane w konstrukcję nie powodując powstawania mostka termicznego. Z tego względu wewnętrzna część przekroju drewnianego może długo zachować nośność w budynku objętym pożarem.. płyt gipsowych . Dzięki temu dobrze się sprawdza zarówno przy wysokich jak przy niskich temperaturach. musi jednak spełnić pewne wymagania. Płomień na belkach z klejonki gaśnie samoczynnie. konstrukcje projektuje się również pod kątem stopnia rozprzestrzeniania ognia (patrz też str.

a tym samym przyczynić się do stworzenia dobrych warunków przebywania oraz pracy. nastrojowy klimat wnętrza architektonicznego. Montaż przebiega szybko i sprawnie w każdych warunkach pogodowych . Użytkownicy budynków z drewna klejonego mogą łatwo przymocować do konstrukcji wszelkie elementy użytkowe.również zimą. Prefabrykacja może obejmować takie operacje jak: wiercenie otworów na śruby i sworznie. meble itp. bezpieczne i trwałe połączenia. czy warstw obcego materiału. W konstrukcjach nośnych drewno klejone spełnia rolę głównego elementu konstrukcyjnego . tak by na budowę mogły przyjechać jako elementy prefabrykowane.dużych czy małych. sworznie. jak instalacje czy wyposażenie wnętrz. Biorąc pod uwagę wytrzymałość drewna. gwoździe. jest ono tak samo przyjazne. Kolor i wygląd drewna dodaje budynkom wizualnego ciepła i światła. Umożliwia wykonanie indywidualnych kształtów . W razie potrzeby drewno może być również obrabiane na miejscu budowy przy użyciu zwykłych ręcznych narzędzi. okucia i łączniki specjalistyczne. frezowanie wcięć. jest ono dla ludzi najbardziej naturalnym budulcem. gotowe do wbudowania. łącząc elementy na śruby.ale również nadaje całej budowli unikalny charakter. można zapewnić silne. Drewno klejone jest łatwe do wytwarzania i łączenia Często może być opłacalne obrobienie i przygotowanie konstrukcji do montażu w trakcie produkcji. Takie same odczucia budzi drewno klejone: stwarza komfort psychiczny. ciepłe i oryginalne jak surowe drewno. Wraz z innymi naturalnymi materiałami drewno klejone może wytworzyć unikalną atmosferę i miły. prostych i wygiętych. wklejanie łączników i wkładek stalowych. 8 . Konstrukcje drewniane o wysokim stopniu przygotowania łatwo można dostosować do dużych budynków zapewniając szybki montaż przy pomocy lekkich dźwigów i ręcznych narzędzi. i dlatego jest postrzegane tak samo jak materiał naturalny.Drewno klejone jest piękne Człowiek od wieków przywykł do obcowania z drewnem.

przechowywane przez jakiś czas w magazynie drewna suchego. tj. frezować otwory i wcięcia. szlifować. tak zwanych lameli. Dla uzyskania odpowiedniej jakości złącza. Następnie muszą one być wykończone. schnięcie kleju odbywa się w temperaturze co najmniej 40°C. na końcach frezowane są wycięcia do złącza palczastego. Deski są następnie czyszczone. Tarcica sortowana jest zgodnie z wymogami normowymi. Podczas schnięcia kleju podtrzymuje się wyższą wilgotność powietrza dla uniknięcia wysuszenia powierzchni drewna. do suszenia i utwardzania kleju stosuje się piec elektryczny na prąd wysokiej częstotliwości. jednocześnie naginając je w odpowiednio dużych ściskach do żądanego kształtu. wynoszącą około 12%. gdzie jest to możliwe (głównie w wypadku elementów prostoliniowych). powierzchnie boczne pod odpowiednim kątem.Produkcja i kontrola Produkcja Drewno klejone wytwarza się poprzez sklejanie cienkich desek. odpady kasuje się (odpady z zakładów grupy LILLEHEDEN są sprzedawane na opał do miejskiej ciepłowni). Fabryki drewna klejonego zawsze mają magazyny drewna suchego. zakonserwować powierzchnię. Po wyschnięciu kleju otrzymuje się elementy o żądanym kształcie. Na frezy nakłada się klej. o długość najczęściej 20-24 m. nałożyć okucia itd. Następnie lamele są strugane do odpowiedniej grubości (zazwyczaj 33 lub 40 mm). po czym ściska ze sobą dwie kolejne deski. należy ściąć końce i ewentualnie. Przez cały czas schnięcia. tzw. tak złożone drewno jest ściskane. M AT E R I A £ B U D O W L A N Y: D R E W N O K L E J O N E . Jednak przy większych zamówieniach lub przy specjalnych wymiarach desek należy liczyć się z wydłużonym czasem realizacji ze względu na konieczność wysuszenia większej niż zwykle partii tarcicy o określonych wymiarach. Kolejne warstwy lameli składa się ze sobą. Dlatego drewno przed użyciem jest suszone w suszarniach wyposażonych w system pomiaru wilgotności. a następnie Tak przygotowany materiał jest odstawiany do wysuszenia kleju w złączach. po czym na ich powierzchnie nakładany jest klej. lamele. W ten sposób deski łączy się w długie listwy. Podczas sklejania powinny mieć one jednorodną wilgotność. Tam.

Znakowanie na produktach Stosowanie normy EN 14080 upoważnia Lilleheden. Ewentualnie testy te uzupełnia się poprzez sprawdzanie wytrzymałości na ścięcie warstwy kleju. z określeniem klasy wytrzymałości drewna oraz oznaczeniami norm związanych. EN 386 i normach związanych. test delaminacyjny. Zachowanie rygorów produkcyjnych zgodności z normą jest weryfikowane w sposób ciągły. do stoso. wania europejskiego oznakowania towarów Każdy wyprodukowany element jest oznakowany tym symbolem. Kontrola zewnętrzna dokonywana jest przez inspektorów niezależnej instytucji ceryfikacyjnej. tj. Wyniki wszystkich testów jak również informacje oraz dane dotyczące produkcji są archiwizowane przez producentów drewna klejonego przez okres min.Kontrola Proces produkcji drewna klejonego jest oparty na normach Europejskich EN 14080. innymi: • Wilgotność tarcicy • Wytrzymałość złącz palczastych • Jakość szlifowania • Mieszanie i nakładanie kleju • Czasy klejenia • Nacisk pod prasą • Warunki schnięcia kleju. Kontrola produkcji obejmuje m. 10 . 5 lat. jako jedną z niewielu firm na rynku. a gotowy produkt spełnia wymogi klas wytrzymałości zgodnie z normą EN 1194. Testy takie przeprowadza się dla każdej wyprodukowanej partii materiału. Na bieżąco wykonuje się testowanie wytrzymałości złącz palczastych poprzez gięcie próbek oraz jakości klejenia belek drewna klejonego poprzez tzw. temperaturę oraz wilgotność powietrza.

mi atmosferycznymi. Świerk wydziela i przyjmuje wilgoć stosunkowo wolno i umiarkowanie pracuje przy zmianach wilgotności powietrza. pobierając próbki złącz palczastych oraz drewna klejonego do przetestowania. . np. Wizyty kontrolne zapewniają. Poza świerkiem i sosną można mówić o stosowaniu innych gatunków drewna. a rezorcynowego jest czerwonobrązowa. korzystne jest zastosowanie drewna modrzewiowego.Firma LILLEHEDEN posiada certyfikaty na zgodność produkcji z normami produkcyjnymi. Na przykład tam. ma ona jednak zastosowanie tylko przy bardzo dużych konstrukcjach. stosuje się klej melaminowy. gdzie elementy drewniane narażone są na kontakt z opada- Należy odróżniać klasy drewna wg norm EN od klas wg norm DIN. są częściowo wykonywane z tarcicy niższych klas i mają nieco niższą wytrzymałość. że produkcja drewna klejonego odbywa się zgodnie z obowiązującymi normami oraz przepisami. Utwardzony klej nie wydziela żadnych szkodliwych substancji. Ma on dobre właściwości wytrzymałościowe i posiada jasny i atrakcyjny wygląd. również podczas pożaru. Utwardzona fuga kleju jest tak samo jak drewno odporna na pogodę. aby deski po wysuszeniu w piecu stały w magazynie drewna suszonego przez dłuższy czas w celu zapewnienia jednorodnej wilgotności. Przykłady zastosowania tarcicy do uzyskania określonych klas gotowych elementów: Klasa drewna klejonego Klasa tarcicy GL28h C30 GL32c C40 + C30 GL32h C40 Gatunki drewna W konstrukcjach z drewna klejonego najczęściej stosuje się świerk. Klej Jeżeli nie ustalono inaczej. Jest ono wytwarzane z tarcicy klas C30 i C40 sortowanej maszynowo zgodnie z normą EN 14081. jednak wyłącznie same zakłady odpowiadają za produkcję. Klasy drewna Duńskie fabryki wykonują standardowo drewno klejone klas GL28 i GL32 wg Normy Europejskiej EN 1194. gnicie i ogień. Klasa GL36 może być dostępna na specjalne zamówienie. Dla zabezpieczenia konsumentów przedsiębiorstwa są zobowiązane posiadać ubezpieczenie od odpowiedzialności producenta. wilgoć. Przy klejeniu sosny impregnowanej pod ciśnieniem wymaga się. dowy Szwedzki Techniczny Instytut Badawczy. które przy identycznym oznaczeniu drewna klejonego. przyznawane niezależnie dla każdej z fabryk przez SP Naro. Fuga z kleju melaminowego ma barwę szarą. Przedstawiciel SP na bieżąco nadzoruje produkcję drewna klejonego: odwiedza zakłady bez zapowiedzi co najmniej dwa razy do roku. z sosny. Skuteczna ochrona świerku przed gniciem poprzez impregnowanie pod ciśnieniem nie jest możliwa. a drewno klejone impregnowane pod ciśnieniem powinno być wytwarzane z drewna podatnego na impregnację. a dla niektórych specyficznych konstrukcji klej rezorcynowy.

Założenia do projektowania Przekrój Belki z drewna klejonego najczęściej mają pełen przekrój prostokątny. dobrze wykonanym i skutecznym usztywnieniu można zazwyczaj uzyskać wartość h/b równą około 7. Małe promienie są jednak niezalecane ze względu na wysokie koszty i wydłużenie cyklu produkcji. 180. 160. co odpowiada 3 warstwom na 100 mm (10 cm). 90. 220. aby ze względu na wytrzymałość oraz sztywność dobrać przekrój. 160. tym ważniejsze staje się efektywne usztywnienie belki tak. Wymiar standardowy powstaje ze złożenia kilku warstw lameli. które po ostruganiu przed klejeniem mają wysokość 33⅓ mm lub 40 mm. ale utrudnia to produkcję a tym samym powoduje powstanie droższego produktu. 20. Firma LILLEHEDEN oferuje ponadto szeroką gamę standardowych przekrojów belek. W większości wypadków korzystne jest. 38 lub 45mm. czyli o stratę na szlifowaniu. 200 mm • wysokości: n x 33⅓ mm. 100. przy czym n ≥ 3 Na specjalne życzenie mogą być również produkowane elementy z lameli grubości 18. 240 mm • wysokości: n x 40 mm. 80. a jego szerokość jest mniejsza od szerokości lameli o 10-15mm. w którym stosunek pomiędzy wysokością h a szerokością b jest tak duży jak to możliwe. Wysokości standardowe Dla belek elementów krzywoliniowych o wewnętrznym promieniu krzywizny mniejszym niż 7. zazwyczaj pozwalający na osiągnięcie ekonomiczne rozwiązanie konstrukcyjne przy zastosowaniu wymiarów standardowych. Belki standardowe Najczęściej stosuje się 2 typoszeregi wymiarowe. dla drewna klejonego wykonanego z lameli. 140. by nie nastąpiło jej wyboczenie pod obciążeniem. Szerokość belki większą niż 240 mm można również uzyskać poprzez ułożenie obok siebie i sklejenie 2 węższych elementów. 100. Belki wyższe w stosunku do swej szerokości wymagają zazwyczaj podjęcia szczególnych środków. Dla konstrukcji giętych o promieniu wewnętrznym poniżej 6 m stosuje się jeszcze cieńsze lamele. 35. 185. 12 . które szybko mogą być dostarczone w długości 13 m.5 m wysokość standardowa stanowi wielokrotność 33⅓ mm. 140. Użycie belek o smukłości powyżej 12 jest najczęściej nieekonomiczne. Jednak im większa jest proporcja h/b. 200. 115. Typoszereg dla lameli wysokości 33⅓ mm obejmuje następujące wymiary belek: • szerokości: 65. przy czym n ≥ 3 Typoszereg dla lameli wysokości 40 mm obejmuje następujące wymiary belek: • szerokości: 60. 120. Przy zwyczajnym.

Wyżej wymienione wymiary belek znajdują szerokie zastosowanie w elementach fasadowych. Charakterystyki wybranych wymiarów przekrojów przedstawiono na str.można je często dostarczyć szybciej niż drewno klejone produkowane na zamówienie. belkach podłogowych Typoszereg 40 mm Szerokości elementów [mm] 80 120 140 * * * * * * 100 * * * * * * * * * 120 * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 140 160 180 200 220 240 Wysokość elementów [mm] 160 180 200 240 280 3001) 320 360 400 440 300mm przecięte z 600mm rach oznaczonych gwiazdką *. po przecięciu obniżana jest oraz słupach.Drewno klejone standardowe Fabryki drewna klejonego produkują standardowo elementy z drewna klasy GL24. zatem cena będzie nieco wyższa). z drewna klasy GL28h lub GL32c. Belki o niewielkiej wysokości przekroju (100. 50 i 65 mm o surowej powierzchni piłowanej. ale można też zamówić inne wykonane (nie będą wtedy jednak traktowane jak belki standardowe. M AT E R I A £ B U D O W L A N Y: D R E W N O K L E J O N E . Można je też z korzyścią stosować jako belki drugorzędne w większych konstrukcjach oraz w konstrukcjach ściągających i przegrodach. Poza wymiarami standardowymi na składzie są czasem belki z drewna klejonego o wąskim przekroju. Belki lub słupy o wymiaTyposzereg 331/3 mm Szerokości elementów [mm] 65 133 166 Wysokość elementów [mm] 200 225 233 266 270 300 315 333 366 400 * * * * * * * 90 * * * * * * * * * * * * 115 * * * * * * * * * * * * 140 * * * * * * * * * * * * 160 * * * * * * * * * * * * 1) klasa wytrzymałości (np. Belki oraz słupy standardowe są dostarczane z końcami ściętymi pod kątem prostym. lub szerokości 40. z GL28h na GL24h. o długości do 13m. Tabelka poniżej przedstawia standardowe wymiary belek drewnianych . Wysokość przekroju takich elementów wynosi od 133 mm do ok. W takich belkach. GL28 lub GL32. 38. szerokości 37. z GL32c na GL28c). 120mm) które składają się tylko z 3 lameli nie można pod względem obliczeniowym traktować jako drewno klejone (ponieważ norma wymaga co najmniej 4-ech warstw drewna). 300 mm. Wymiary standardowe [mm] 100 120 240 280 320 360 480 140 Wygięte belki z drewna klejonego Belki łukowe z drewna klejonego zazwyczaj wykonuje się z jednakową krzywizną na całej długości. Belki standardowe produkowane są bez wzniosu. Produkowane są one z przecieranych (piłowanych wzdłużnie) belek z drewna klejonego. tj. są dostępne w firmie LILLEHEDEN w terminie do 2 tygodni od złożenia zamówienia. płatwiach dachowych. 46 i 54 mm po zeszlifowaniu powierzchni.

które są proste lub prawie proste. w tym – wygięte w różnych kierunkach. Kąt przekroju: Odchylenie od kąta prostego wynosi co najwyżej 1:50. że konstrukcje. właściwościami pokrycia oraz widocznością belek. czyli najmniejszy prostokąt. Jeżeli jedna belka jest np. jaki musi minąć od nałożenia kleju na pierwszą warstwę do ściśnięcia pod prasą. ale w jednej płaszczyźnie. Jeśli element jest transportowany w pozycji „leżącej”. by w stanie normalnego obciążenia belka przebiegała równolegle do fug murarskich. najmniejszy promień R krzywizny gięcia drewna (zwykle jest to promień łuku spodu dźwigara) nie powinien być zbyt mały w stosunku do grubości warstw drewna t. R [mm] Przekłada się to na następujące najmniejsze dopuszczalne promienie gięcia dla wybranych grubości i klas drewna: Klasa drewna: t=331/3mm t=40mm GL28 6170mm 7410mm GL32 5950mm 7140mm Tolerancje wymiarów Jeżeli nie ustalono inaczej.4m. Wstępna strzałka ugięcia Wznios (wstępną strzałkę ugięcia) można wykorzystać dla skompensowania uginania się belki z drewna klejonego pod przyłożonym obciążeniem. Można również wykonać dźwigary. Jeśli gabaryt transportowy jakiejś części ma wysokość przekraczającą 4. należy liczyć się ze znacznym zwiększeniem kosztów transportu ze względu na konieczność korzystania z pilota. przetransportowanie tego elementu może okazać się niemożliwe.k [N/mm2]. będą bardziej czasochłonne w produkcji niż mniejsze elementy. ale nie powinna przekraczać 1/200 długości całkowitej elementu.k ⎜ 250 ⎝ 80 ⎞ ⎟ ⎟ ⎠ W przypadku transportu drogą lądową. wysokość od jezdni do najwyższego punktu przewożonego elementu konstrukcji nie może wynosić więcej niż 4. mające w różnych punktach różny promień gięcia. wznios powinien być co najmniej równy ugięciu konstrukcji od ciężaru własnego oraz od części stałej obciążenia długotrwałego. to chciałoby się z pewnością zredukować wznios tak.5% dla wysokości powyżej 400 mm ± 2mm ± 0.4 m.lub częściowo łukowe.1% ± 20 mm dla długości poniżej 2 m dla długości od 2 m do 20 m dla długości powyżej20 m Ograniczenia wielkości produkcyjnych Objętość belek z drewna klejonego jest ograniczona ze względu na wyposażenie produkcyjne oraz czas. Wyjątki od tych zasad można uzasadnić np. Należy też liczyć się z tym. częściowo prostoliniowe. t[mm].75 ugięcia końcowego od obciążenia całkowitego. jaki można opisać na pojedynczym elemencie wysyłkowym. umieszczona wzdłuż jasnej murowanej ściany. szerokość standardowo wynosi 3. Jeśli zaś gabaryt ma długość przekraczającą 20 m. Warunki graniczne określają wzory: Rmin ≥ 150t oraz t≤ f R ⎛ ⎜1 + m. lokalizacją belki. Dla belek. Aby ograniczyć naprężenia w drewnie. gdzie: fm. Typowa wartość ujemnej strzałki ugięcia wynosi około 0. a w wypadku gabarytów ponad 23 m – 2 pilotów. zgodne z PN-EN 390:1994: Wymiar Szerokość Wysokość Długość Tolerancja ± 2mm Zakres stosowania dla wszystkich szerokości + 4 mm / – 2 mm dla wysokości poniżej 400 mm + 1% / – 0. Belki z drewna klejonego zaprojektowane przez zakładowych inżynierów dostarczane są zazwyczaj ze wzniosem odpowia dającym obciążeniom długotrwałym. 14 . z tego względu bardzo istotnym parametrem dostawy jest tak zwany gabaryt transportowy. Przy projektowaniu konstrukcji drewnia- Ograniczenia transportowe Wielkość poszczególnych elementów wysyłkowych jest ograniczona możliwościami transportowymi. obowiązują następujące tolerancje wymiarowe. które mają objętość większą od 10 m3 i długość ponad 25 m.0 m.

Należy liczyć się z tym. Zobacz poniżej wykres obrazujący stan równowagi wilgotnościo- wej dla drewna sosnowego i świerkowego. że deski zostały przed sklejeniem wysuszone starannie do poziomu wilgotności typowej dla drewna wbudowanego w konstrukcję. Nie wynika ze zmiany właściwości drewna. W pomieszczeniach nieogrzewanych albo na zewnątrz pod zadaszeniem: od ok. że przy zmianie wilgotności drewna wynoszącej 1% spowoduje to następujące zmiany wymiarowe: Zmiana wymiarów na 1% zmian wilgotności Wymiar zmiana wielkości Szerokość i wysokość 2 promile Długość 0. 12%. aż do osiągnięcia stanu równowagi przy danej wilgotności powietrza. 13. Normalnie wilgotność ta zmienia się w granicach 4-5% w ciągu roku. tym wolniej przebiegają w nim zmiany wilgotności. Jeśli wilgotność drewna różni się od wielkości odpowiadającej stanowi równowagi wilgotnościowej z otaczającym powietrzem. będzie się rozszerzać. Dla konstrukcji w pomieszczeniach ogrzewanych: od 7% zimą do 12% latem. kiedy wilgotność powietrza zwiększy się. tj. bez wzniosu. i kurczyć przy wysuszaniu. Po zmontowaniu konstrukcji i rozpoczęciu użytkowania obiektu drewno w przypadku dużych rozmiarów może dochodzić do stanu równowagi przez okres nawet 2 lat. Im większa jest objętość elementu drewnianego. gdzie drewno klejone nie znajduje się pod bezpośrednim działaniem wody. a zakłady produkcyjne tylko w wyjątkowych wypadkach mają możliwość oceny specyficznych warunków. Odkształcenia na skutek wilgoci Drewno klejone. Belki standardowe są zawsze proste. Z tego powodu wszystkie belki wykonywane na podstawie rysunków otrzymanych od Klienta. o ile z Klientem nie ustalono tego inaczej. zaś przy dużych wymiarach stosowanych w drewnie klejonym. dzienne lub tygodniowe zmiany wilgotności powietrza prawie nie będą mieć wpływu na końcową wilgotność drewna. ale z tego. osiągnięty stan równowagi pomiędzy jego wilgotnością a wilgotnością otoczenia zależy głównie od względnej wilgotności otaczającego powietrza. że z uwagi na ich duże wymiary. Drewno klejone jest uważane za bardziej stabilne podczas zmian wilgotności otoczenia od zwykłego drewna. będzie następowała powolna zmiana wilgotności drewna. Poza tym drewno klejone jest zazwyczaj rzadziej (ze względu na wymiary) przenoszone w miejsce o innych warunkach wilgotnościowych niż drewno lite. tak jak każde inne drewno.nych w grę wchodzi jednak wiele czynników. oraz dlatego. Wilgotność drewna w momencie dostawy wynosi ok. M AT E R I A £ B U D O W L A N Y: D R E W N O K L E J O N E . zobacz str. elementy z drewna klejonego zmieniają swoją wilgotność powoli.1 promila Wilgotność Tam. 17% (zimą) do 13% (latem). dostarczane są z prostym spodem.

Do celów obliczeniowych. Jednak większość spękań będzie miała tendencję do zmniejszania się w miarę tego jak belka wyrówna wilgotność w całej swojej objętości do stanu równowagi i zazwyczaj nie będzie to mieć znaczenia dla jej wytrzymałości. Drewno klejone bez większych trudności można doprowadzić do stanu w którym będzie ono spełniało wymagania dla materiałów konstrukcyjnych nie rozprzestrzeniających ognia (NRO). że podczas pożaru zachowuje się w sposób przewidywalny. Może mieć miejsce tworzenie się silnych spękań. Jeżeli tak się jednak stanie. a także jego nośność w trakcie pożaru zależy od niezwęglonego przekroju pozostałego. dlatego. m. Ciężar Ciężar właściwy drewna klejonego ustalany jest zazwyczaj na 5 kN/m3. ściskanych. Na następnej stronie przedstawiamy wyciąg z klasyfikacji ogniowej ITB na drewno produkowane przez Lilleheden. jeżeli drewno klejone w dłuższych okresach. że elementy o wymiarach 120/120 mm spełniają wymagania NRO bez dodatkowych zabezpieczeń. Elementy o mniejszym przekroju muszą być uodporniane za pomocą impregnacji. Uzyskana klasa odporności zależy od stosunku szerokości do wysokości przekroju b/h.1 kcal/hm°C). a powietrze nie może swobodnie przepływać wokół drewna klejonego.12 W/m°K (0. Jest to praktyczny parametr 16 . to jego wilgotność może wzrosnąć do 18-20%. zwłaszcza jesienią i zimą. tzn. Pożar Pod względem odporności pożarowej drewno klejone jest generalnie oceniane jako korzystny materiał. Gęstość [kg/m3] 380 Izolacja cieplna Współczynnik przewodzenia ciepła dla drewna klejonego wynosi ok. jak to pokazano na diagramie na stronie 15. w zależności od klasy odporności pożarowej.szacunkowy. zobacz s. GL 28h 410 GL 36c GL 32h 430 Jeżeli istnieje możliwość okresowego oddziaływania wody na konstrukcję. jakie konieczne są dla uzyskania tej klasy w wypadku elementów stalowych. składowane jest na placu budowy bez przedsięwzięcia specjalnych środków ochronnych podczas przechowywania. że klasyfikacja ogniowa wykonana w ITB na próbkach drewna LILLEHEDEN. norma PN-EN 1194:2000 definiuje następujące gęstości charakterystyczne (dla wybranych klas drewna): Klasa drewna klejonego GL 28c GL 32c. wykazała. 0. Konstrukcje narażone na wpływy atmosferyczne W wypadku konstrukcji narażonych na oddziaływania atmosferyczne należy położyć nacisk na ochronę konstrukcyjną oraz impregnację powierzchni. Jeżeli wilgotne drewno klejone zostaje wbudowane w konstrukcję. czy element jest narażony na działanie ognia z 3 czy z 4 stron. Konstrukcyjne elementy drewniane wykonuje się zazwyczaj w klasach odporności ogniowej od R15 (15 min) do R90 (90 min) bez dodatkowych zabezpieczeń czy powłok malarskich. Warto przy tym zauważyć. współczynnika wykorzystania nośności a (lub inaczej od zapasu nośności) oraz od tego. ponieważ części zewnętrzne wysuszają się szybciej i mocniej niż pozostałe. Tak duża wilgotność może wystąpić. oraz dla stref ścinanych belek. Klasę odporności ogniowej ustala się oddzielnie dla elementów zginanych. Wymaganą odporność ogniową ustala się zawsze dla określonego obiektu.in. 32. budynku nie należy zbyt intensywnie ogrzewać. wilgotność przekroju drewnianego będzie ulegała zmianie tak. jego masa wynosi około 500 kg/m3.

M AT E R I A £ B U D O W L A N Y: D R E W N O K L E J O N E .Elementy zginane Minimalne szerokości elementów zginanych [mm]: Elementy ściskane (słupy ściskane bez wyboczenia) Minimalne szerokości elementów ściskanych [mm]: Elementy ściskane (słupy ściskane z wyboczeniem) Minimalne szerokości elementów ściskanych [mm]: λ λ Strefy ścinane belek Minimalne szerokości elementów ścinanych [mm]: Wykazanie odporności przeciwpożarowej konstrukcyjnego drewna klejonego może mieć miejsce przy przeprowadzaniu obliczeń konstrukcyjnych lub na podstawie określanych przez ITB zasad klasyfikacji ogniowej NP-939/A/99 dla drewna produkowanego przez Lilleheden.

W zamówieniu należy określić w jakiej klasie warunków wilgotnościowych określonych w normie PN-B-03150:2000 będzie pracował zamówiony element.odpowiada warunkom powodującym wilgotność drewna wyższą niż w klasie 2 i dotyczy tylko wyjątkowych przypadków konstrukcji. można rozważać wykonanie elementów z modrzewia lub drewna sosnowego impregnowanego pod ciśnieniem. • Termin dostawy.in.informacja o montażu okuć w trakcie prefabrykacji.wilgotność drewna < 12% odpowiada temperaturze 20°C i wilgotność względna otoczenia przekracza 60% tylko przez kilka dni w roku. wycięcia. • Okucia . Reklamacje względem usterek i braków należy złożyć przed montażem. jednak tabliczek nie można usuwać. Drewno klejone poddaje się oględzinom w trakcie odbioru dostawy. Zabezpieczenie powierzchni.Z AMAWIANIE KLEJONEGO Zamawianie I DOSTAWY DREWNA Poniższe informacje powinny znajdować się na rysunkach wykonawczych albo w opisie technicznym projektu konstrukcji z drewna klejonego: Klasa wytrzymałości.wilgotność drewna < 20% odpowiada temperaturze 20°C i wilgotność względna otoczenia przekracza 85% tylko przez kilka dni w roku. Długości belek oraz zmienną wysokość przekroju podaje się najlepiej przy pomocy rysunku. Opakowanie. Opis zabezpieczenia powierzchni w fabryce oraz na placu budowy. które podano na stronie 14. wyfrezowania. Przygotowanie specjalne oraz okucia. Na przykład w folię plastykową. Gatunek drewna. Zobacz też na stronie 32 informacje na temat zabezpieczenia powierzchni. Przygotowanie. Jeżeli wymaga się od producenta innych tolerancji niż te. • Klasa 3 . właściwa dla wszelkich obiektów widowiskowych i sportowych. • Informacja o tym czy drewno klejone będzie widoczne w gotowym budynku. 13. Poza powyższymi informacjami. modrzew lub inne gatunki drewna dostarczane są na życzenie. otwory oraz ewentualny montaż okuć w trakcie prefabrykacji określa się najlepiej na rysunkach technicznych. • Klasa 2 . ewentualny rysunek z podaniem drogi dojazdowej. przypisanych do tej klasy. po czym zgłasza się ewentualne szkody powstałe podczas transportu i informuje o nich w terminie do 8 dni po dostawie. całe drewno jest 1 raz gruntowane bezbarwnym środkiem ochronnym do drewna w zakładzie. Wymiary belek. należy o tym poinformować. m. • Adres dostawy. dostawy z okuciami do montażu na budowie lub dostawy bez okuć. w tym dla basenów z właściwie zaprojektowaną wentylacją. 18 . Wielkość ewentualnie przewidzianej wstępnej strzałki wygięcia belek i dźwigarów. Klasa wilgotności. Przy wysokiej wilgotności otoczenia. ze względu na wybór miejsca umieszczenia tabliczki znamionowej. Całe drewno klejone do konstrukcji nośnych powinno posiadać tabliczkę znamionową podającą miejsce oraz datę produkcji. Dostawa Drewno klejone dostarcza się zazwyczaj na samochodach ciężarowych wyposażonych w dźwig. Wygięcie. jak podano na s. Standardowo stosowana jest klasa GL32c. Na życzenie można zmienić miejsce umieszczenia tabliczki znamionowej. Standardowo świerk. Zazwyczaj korzystne jest stosowanie szerokości i wysokości standardowych. która zapobiega zabrudzeniu drewna klejonego. przy składaniu oferty oraz zamawianiu towarów potrzebne są następujące informacje: • Nazwa budowy. O ile nie ustalono inaczej. Zakład produkcyjny wykonuje na życzenie również pełne zabezpieczenie powierzchni. Norma ta wyróżnia następujące klasy wilgotnościowe: • Klasa 1 . Sosna. Tolerancje. Jest to najczęściej stosowana klasa warunków wilgotnościowych. • Osoba kontaktowa.

Z A M AW I A N I E I D O S TAW Y D R E W N A K L E J O N E G O . to należy folię usunąć. 15. np. aby zapobiec kondensacji wilgoci pod folią.Drewno klejone na placu budowy Drewno klejone na placu budowy jest narażone na wilgoć. sinizna. Ochrona krawędzi Przy podnoszeniu dźwigiem należy stosować szerokie uchwyty. zaś krawędzie drewna należy chronić elastycznymi kątownikami. Zwłaszcza szybkie i gwałtowne wysychanie powoduje powstawanie pęknięć od wysychania. Drewno klejone najczęściej jest dostarczane na plac budowy zapakowane w folię plastykową. zmienia wymiary podczas zmian swojej wilgotności. łamać się podczas długotrwałego składowania. ale folia ta nie służy do ochrony przed wilgocią. Ponadto drewno klejone może ulec zabrudzeniu. tak by uniknąć śladów po podnoszeniu. należy stosować się do poniższych wskazówek. Przykrycie Przy składowaniu na zewnątrz drewno klejone należy przykryć plandeką. Po dostawie należy folię usunąć z drewna. by woda mogła wyjść na zewnątrz. Sztaplowanie powinno odbywać się na równym i suchym podłożu. bez względu na to czy zostało w fabryce zapakowane w folię czy nie. zob. wystarczy ją podziurawić tak. Przykrycie powinno umożliwiać wentylację i chronić przed wilgocią oraz wodą parującą z ziemi. Najważniejszym celem zastosowania plastyku jest ochrona drewna klejonego przed zabrudzeniem. Aby mieć pewność. Wentylacja Jeżeli pod folię plastykową dostanie się wilgoć. że drewno klejone będzie wolne od usterek i że będzie pięknie wyglądać w gotowym budynku. które powinny leżeć w pionie jedna nad drugą. ponieważ drewno klejone. W przeciwnym wypadku drewno klejone może np. tak samo jak każde inne drewno. W wilgotnym drewnie klejonym podczas późniejszego schnięcia mogą powstawać pęknięcia. s. tak by powietrze mogło wysuszyć drewno klejone. Dlatego drewno klejone należy traktować ostrożnie na placu budowy. W przeciwnym wypadku mogą powstać przebarwienia drewna klejonego na skutek zagrzybienia. na skutek kondensacji. Składowanie Przy układaniu w sztaple pomiędzy elementami z drewna zawsze należy stosować przekładki. Tam gdzie pod folię dostało się tylko trochę wody. np.

Okucia Unikać plam rdzy lub smug na drewnie klejonym. które pojawiają się kiedy drewno schnie zbyt szybko. gwoździe. Ponadto należy zwrócić uwagę na to. Schnięcie Jeżeli drewno klejone nabrało wilgoci znacznie więcej ponad 12%. Stosować okucia zabezpieczone przed korozją oraz takie środki łączące. zobacz s. 20 . sworznie lub wkładki. śruby.Przykrycie Drewno klejone należy przenieść pod dach tak szybko jak to możliwe i chronić je przed wodą przesączeniową oraz innym oddziaływaniem wody w okresie budowy. to schnięcie powinno odbywać się powoli. kiedy belki drewna klejonego są silnie obciążone podczas schnięcia. Dzięki temu unika się powstawania pęknięć. 15. ale wilgotne drewno klejone może stwarzać problemy w postaci pogorszenia wyglądu. iż ugięcie ulega zwiększeniu. Drewno klejone może wytrzymać działanie wody. dużych pęknięć na skutek wysychania oraz większych ugięć niż przewidywane w projekcie. które miało w chwili dostawy. jak na przykład ocynkowane łączniki.

Dźwigary jednospadowe i dwuspadowe stosowane są głównie jako belki dachowe. L = 10 ÷ 40 m. L = 6 ÷ 30 m 15 8 20 10 • • Kształt takich dźwigarów sprawia. KO N S T R U KC J E T Y P O W E . h = ÷ 18 12 b Dźwigary proste wieloprzęsłowe Dźwigary o zakrzywionej i zmiennej wysokości przekroju (bumerangowe) stosowane są tam. h1 = . h = 20 15 b Dźwigary proste gerberowskie h= l l l l ÷ ÷ . Dźwigary proste 1-przęsłowe Dźwigary 1-spadowe (trapezowe) h= l l l l ÷ ÷ . Belki standardowe omówione są bliżej na stronie 13. że pod obciążeniem będą w nich powstawać stosunkowo duże przesunięcia poziome u podpór – przesunięcia te muszą być uwzględniane przy projekcie niższych części konstrukcji.2. h1 = .4. natomiast górna krawędź belki ma unosić płaszczyznę dachu (nachylenie do ok. gdzie potrzebne jest większe pochylenie połaci dachowej (ok. Są układane jako belki ciągłe jedno.lub wieloprzęsłowe. znajdujących zastosowanie w typowych płaskich konstrukcjach. wobec których stawia się wymogi względem poziomej krawędzi dolnej (pomijając wielkość wygięcia). L = 10 ÷ 30 m < 10 . h1 = . 5-12°). zgodnie z PN-B-03150 rozdział 4. albo ciągłe łączone przegubowo (belki gerberowskie).K O N STR U KC J E TYPOWE Dźwigary 2-spadowe (dwutrapezowe) Dla ułatwienia projektowania przedstawiono poniżej kilka typów dźwigarów oraz szacunkowych wymiarów przekrojów. f = ÷ . h = 20 15 b Dźwigary łukowe Wszystkie zakłady produkują i magazynują belki według programu standardowego. należy dobierać stosunkowo duży promień krzywizny na dolnej krawędzi dźwigara (patrz też informacje na stronie 14). L = 10 ÷ 40 m 15 10 30 20 Belki Belki proste o stałym przekroju stosuje się zwłaszcza w konstrukcjach dachowych i jako konstrukcje belkowe pomiędzy piętrami. < 12° 18 10 30 18 h l l ÷ . L = 10 ÷ 30 m < 10 . Kształt spadku dźwigara belki zapewnia właściwy spadek dachu. Dźwigar w części łukowej musi być bezwzględnie weryfikowany obliczeniowo na naprężenia w strefie kalenicowej. Ze względu na powstające w takich belkach naprężenia w kierunku prostopadłym do włókien drewna. Umożliwia to szybkie dostawy i korzystny poziom cen. Dźwigary bumerangowe h l l ÷ . 5°). h= l l l l ÷ . h= l l l l ÷ ÷ . L = 10 ÷ 30 m 15 10 30 20 h l l . L = 5 ÷ 25 m < 10 .

Natomiast są bardziej wrażliwe na nierówne obciążenie niż belki kratownicowe. Ściągi często są wyprowadzane na zewnątrz elementów drewnianych. trzymanych razem przez ściąg z drewna klejonego lub ze stali. zaś połączenia można wykonać w prosty sposób. Belki kratownicowe Duże belki kratownicowe są często wykonywane w całości z drewna klejonego. Rozpiętości do około 60 m. Możliwe do osiągnięcia rozpiętości przekraczają 60 m. co umożliwia zastosowanie mniejszego promienia krzywizny i mniejszych wymiarów przekroju poprzecznego.Dźwigary mogą być sprężone ściągami stalowymi lub drewnianymi. gdyż stal jest mniej odporna na ogień od drewna (stal ulega uplastycznieniu w podwyższonej temperaturze). dla umożliwienia regulacji oraz usunięcia ewentualnych niedokładności montażu. W przypadku dużych sił rozciągających krzyżulce rozciągane są często wykonywane ze stali. Rozpiętości do około 100 m. Siły w krzyżulcach kratownicy będą małe. Belki wzmocnione spodem cięgnami W konstrukcjach belkowych wzmocnionych cięgnami stalowymi obciążenie przyjmowane są przez konstrukcję głównie poprzez siły normalne. Konstrukcje ze ściągiem dolnym posiadają zazwyczaj mniej połączeń i są prostsze od kratownic. W takim wypadku korzystnie zmienia się rozkład naprężeń. Przy wykonaniu belki górnej ukształtowanej jako parabola można uzyskać konstrukcje szczególnie ekonomiczne. Części rozciągane są najczęściej wykonane ze stali. natomiast krótsze elementy wykonuje się z drewna litego. podobnie jak w belkach kratownicowych. przy dużych konstrukcjach może być konieczne ponowne sprężenie ściągów oraz połączeń na sworznie jakiś czas po oddaniu konstrukcji do użytkowania. 22 . W belkach średniej wielkości drewno klejone stosuje się w pasach górnym i dolnym kratownicy oraz w najdłuższych i krzyżulcach i słupkach. Dźwigary ze ściągami Przy dachach o nachyleniu większym niż 15° dźwigary mogą być wykonane z dwóch belek z drewna klejonego. Ponadto. co należy zawsze rozważyć z punktu widzenia ochrony pożarowej.

jeżeli potrzebna jest zadaszona powierzchnia na zewnątrz. Ten typ ram wykonuje się zazwyczaj łącząc rygiel ze słupem w narożu na złącze klejone palczaste. Połać dachu może mieć kształt zgodny z kształtem ramy albo tworzyć płaską połać i pionową fasadę. budynków rolniczych oraz sal sportowych. Ten typ ramy jest szeroko stosowany w silosach płaskich i magazynach materiałów sypkich. przedłużających prostoliniowy odcinek rygla i stopy ramy. gdzie dźwigar na jednej połowie ramy zachodzi nad dźwigar drugiej połowy ramy.Ramy Ramy z drewna klejonego są często wykorzystywane na konstrukcje hal przemysłowych. żeby była tak duża jak jest to możliwe. Ten typ ramy jest przy znacznych rozpiętościach stosowany najczęściej i jest on bardzo ekonomiczny. Ponadto kształt ten stosowany jest w budynkach. Konstrukcja może posiadać pionowe ściany oraz duży okap dachowy. będący jednocześnie prostym odpowietrzeniem oraz otworem wentylacyjnym. KO N S T R U KC J E T Y P O W E . jednak większe rozpiętości są również możliwe. przy czym ze względów ekonomicznych najlepiej. łączonych na łączniki stalowe. ze świetlikami. Ramy z zakrzywionymi narożami. Ramy narożne. Ramy z dwóch trójkątnych części. opierając się na elementach stycznych do głównej konstrukcji. Zazwyczaj są one wykonywane jako ramy dwuczęściowe. stosuje się duże ramy nierównej wielkości. Ukośny rozciągany element pod okapem może być wykonany ze stali. Odległość w szeregu pomiędzy poszczególnymi ramami wynosi zazwyczaj od 3 do 6 m. w których z różnych powodów pragnie się uniknąć stosowania pionowych fasad. Ramy z ukośnymi słupami. lub też dodatkowo przyklejane. to łączenie ram przy pomocy płyt ze stali lub sklejki. czasem za pomocą dodatkowego elementu pośredniego. Ramy z zakrzywionymi narożami. które najbardziej ekonomicznie jest rozmieścić w kole. Często też wykonuje się ramy o podwójnym ryglu ramy albo podwójnym słupie. Poprzez ułożenie nachylenia nóg oraz powierzchni dachu nad kątem zbliżonym do kąta nasypu zmagazynowanej substancji. a konstrukcja staje się funkcjonalna i ekonomiczna. W ten sposób powstaje przestrzeń na pionowy otwór okienny. Wtedy połączenie można wykonać stosując śruby i pierścienie zębate. redukuje się nacisk na ściany. Inne rozwiązanie. złączone w kalenicy. W przypadku kiedy jest pożądane światło dzienne wchodzące do wewnątrz przez szczyt dachu. Rozpiętość hal wynosi zazwyczaj od 10 do 50 m.

Łuki dwuczęściowe z połączeniem u góry są bardzo ekonomicznymi formami konstrukcyjnymi. Łuki takie można wykonywać w dowolnym kształcie. oraz papy lub blach trapezowych.lub 3-przegubowy statyczny schemat pracy. jednak w taki sposób. kiedy np. 100 m. Są one stosowane przy bardzo dużych rozpiętościach. z drewna klejonego. by zachować 2. Poszycie dachu wykonuje się najczęściej z desek lub sklejki. Łuki stosuje się najczęściej przy rozpiętościach od ok. 20 m do 60 m. które m. stosuje się w rolnictwie. na łuku i skonstruowany w sposób umożliwiający jego sprężenie („naciągnięcie”). Łuki mogą posiadać widoczne lub niewidoczne (ukryte w fundamencie) ściągi. Kopuły i inne przekrycia Łuki z drewna klejonego mogą być również łączone w kopuły poprzez zastosowanie połówek łuków lub innych bardziej złożonych form konstrukcyjnych. W takich wypadkach często stosuje się ruszty i kratownice przestrzenne. Większe łuki należy łączyć z 3 lub więcej części. osiągających do ok. Ściągi można wykonywać ze stali albo. przy czym 2 elementy łuku połączone są sztywnym złączem. Łuki z widocznymi ściągami ustawia się często na słupach dla uzyskania takiej samej wolnej wysokości w całym pomieszczeniu. Łuki bez widocznych ściągów mają często ściągi zalane w posadzce. powinien on być podwieszony 24 . Łuki takie opiera się zazwyczaj na skośnych żelbetowych podporach wyniesionych nad ziemię na kilka metrów. najczęściej stosuje się kształt wycinka koła lub paraboli. Powierzchnia niewykorzystana przy ścianach zewnętrznych może być zmniejszona poprzez obniżenie posadzki w części przykrytej. a przy małych siłach w złączu można też wykonywać jako łuki oparte przegubowo tylko na podporach.in. ze względów przeciwpożarowych. trzeba pokryć duże prostokątne powierzchnie bez podpór pośrednich.Łuki Łuki z drewna klejonego wykonywane są zazwyczaj z dwóch części jako łuki trójprzegubowe połączone w kalenicy stalowym okuciem. Proste belki z drewna klejonego również wchodzą w skład konstrukcji przykrywających. Ze względu na występujące ugięcie ściągu pod ciężarem własnym.

poręcze. KO N S T R U KC J E T Y P O W E . Podatność drewna klejonego na kształtowanie stwarza możliwości wytwarzania odbojnic łukowatych. Drewno klejone jest konkurencyjne w stosunku do stali od strony wytrzymałościowej. ale od stali lżejsze. Takie rozwiązania powinny być wybierane szczególnie ze względów ekologicznych. Uszkodzenia drewna klejonego można łatwo naprawić na miejscu. Odbojnice z drewna klejonego są elastyczne i zmniejszają uszkodzenia spowodowane uderzeniami. Może być prefabrykowane w dużych partiach. pamiętając o zapewnieniu wystarczającej przestrzeni na rampy wejściowe. Dlatego zaleca się kontakt z producentem drewna klejonego na początku projektowania tego typu konstrukcji. które pod względem kształtu są dostosowane do innych konstrukcji albo stwarzają ochronne zaokrąglenie. Listwy odbojnicowe Drewno klejone dobrze nadaje się na odbojnice oraz elementy ochronne. Tam gdzie jest wymagana duża swobodna wysokość. dobre pokrycie powierzchni oraz właściwą konserwację drewna. metody ich impregnowania i osadzania.Inne Kładki dla pieszych Kładki z drewna klejonego mają kształty łukowe lub proste. Można też zastosować prosty most belkowy. listwy ochronne przy rampach oraz chroniące przed uderzeniami samochodów. Przy formowaniu konstrukcji głównej oraz szczegółów należy brać pod uwagę przykrycie górnych płaszczyzn drewna klejonego. Istnieją opracowane szczególne typy masztów. ponieważ drewno klejone wpasowuje się dobrze w krajobraz. Mosty narażone są na silne oddziaływania pogodowe. który końcami spoczywa na konstrukcji schodów. Maszty (pylony) Maszty do linii sieci elektrycznej można również wykonywać z drewna klejonego. można rozważać most łukowy.

ze sklejki paździerzowej zapewnia centralne obciążanie słupa. Zakotwiczenie belki do szczytu słupa przy pomocy sworznia wklejonego. Połączenia belka .słup (1) Sworzeń Larsena. Zakotwiczenie belki do słupa przy pomocy sklejki albo płytki stalowej przymocowanej gwoździami. Sworzeń należy naciągnąć. Połączenie przedstawiono na pełnej szerokości słupa. Sworzeń wklejony. Sklejka paździerzowa (płyta stalowa). Połączenie można wykonać jako przenoszące moment a tym samym zapewnić poprzeczne usztywnienie od wiatru.D ETALE POŁĄCZEŃ Połączenia między elementami konstrukcyjnymi z drewna klejonego jak również pomiędzy drewnem klejonym a innymi częściami budynku często wykonuje się ze stali albo sklejki mocowanych gwoździami. Centralna płyta wykonana np. śrubami. zwłaszcza wtedy gdy wysokość belki jest duża. dlatego będzie miało ono odpowiednią wytrzymałość na ciągnięcie. Zobacz też połączenie sworzniem Larsena. 26 . sworzniami oraz gładkimi lub zębatymi pierścieniami z warstwami pośrednimi. Poniżej przedstawiono przykłady rozwiązań typowych szczegółów.

mur Zakotwienie taśmą stalową. Podwieszenie belki dolnej zabezpiecza belkę górną (nachodzącą) przed niedopuszczalnym ugięciem. Belki na słupach stalowych. Połączenia belka . KO N S T R U KC J E T Y P O W E . Mocowanie belki z drewna klejonego do ściany murowanej taśmą stalową oraz gwoździami. ewentualnie współpracując ze sworzniami i jednostronnymi pierścieniami zębatymi. Zakotwienie belki z drewna klejonego do ściany betonowej. Połączenie belka-belka (3) Mocowanie wymianów do belek(4) Połączenia stykowe. Wylana poniżej belki poduszka z zaprawy wyrównuje nierówności betonu. stosowane np. Zakotwienie sworzniami. Zakotwiczenie belki do szczytu słupa przy pomocy płaskownika stalowego na zewnątrz lub wpuszczonego w środek przekroju drewnianego oraz śrub i sworzni. w złączach gerberowskich. Płyta stalowa pod belką drewnianą może przez docisk przenosić reakcję pionową. Okucie belkowe może zmniejszyć działanie momentu skręcającego belki poprzecznej na belkę nośną. Okucie belkowe. Pomiędzy drewnem klejonym a cegłami należy położyć papę asfaltową.Śruby stalowe.

Połączenie to można wykonać jako silnie opóźniające pożar. Połączenie wykonuje się przy pomocy sworzni. ponieważ element łączący jest całkowicie zabezpieczony przed działaniem ognia. Sworznie wklejone. Wpuszczone wkładki ze sklejki mocowane gwoździami. Okucie belkowe. 28 . proste do wykonania jako opóźniające pożar. śrub oraz pierścieni zębatych. Zakotwiczenie słupa śrubami do zalanego w fundamencie płaskownika stalowego. Ponadto belkę może podpierać od spodu dodatkowy klocek. Połączenie jest skuteczne.Połączenie słup-belka (5) Zewnętrzne nakładki ze sklejki lub blachy perforowanej przymocowane gwoździami. Pod słupy można wykonać poduszkę cementową. słupy mogą też być utrzymywane wyłącznie przez kotwy. Belka oparta na dwugałęziowym słupie z drewna klejonego. Zamocowanie słupa w fundamencie (6) Płaskownik stalowy. Poduszka cementowa podwyższa nośność połączenia zarówno na siłę pionową jak i moment zginający. Podwójne słupy. Zakotwienie słupów przy pomocy kotew wklejonych w drewno. Przy takim połączeniu słup będzie obciążony mimośrodowo siłą z belki.

Połączenia przy podstawach(1) Łączenie na poduszce betonowej. KO N S T R U KC J E T Y P O W E . Duża siła nacisku jest przenoszona przez styk pomiędzy okuciem stalowym a drewnem klejonym. gdzie siły przenoszone są poprzez nacisk w styku. by siły były przenoszone poprzez nacisk w styku. Uchwyt stalowy mocowany do części zalanej w betonie. Przykładowe rozwiązanie przenoszące siły poprzez nacisk w styku. należy zapewnić możliwość uginania się konstrukcji z drewna klejonego pod obciążeniem w sposób uniemożliwiający zniszczenie elementów. Tam. Dla większych rozpiętości zaleca się rozwiązywanie połączeń przy pomocy elementów stalowych o wymiarach ustalonych na podstawie szczegółowych obliczeń. Przedstawione konstrukcje i połączenia są przykładami rozwiązań zapewniających przenoszenie sił do fundamentu. Łuki i ramy dwuspadowe Połączenia w łukach i ramach można często rozwiązywać w taki sposób. natomiast sworznie przejmują siły rozciągające wywołane wiatrem. Mocowanie słupa poprzez śruby i pierścienie zębate do ceowników zatopionych w fundamencie pozwala na przeniesienie momentów i sił pionowych.Oparcie słupa (7) Okucia podtrzymujące słupy ze sworzniami Larsena. Słup mocowany za pomocą ceowników.

30 . Przedłużenia na łuku ramy oraz ich łączenia przy pomocy sworzni Larsena oraz śrub do drewna z gniazdami. Siły pionowe pomiędzy drewnem klejonym a fundamentem przenoszone są przez nacisk w styku. Elementy drugorzędne ram przy podstawach (2) Przedłużenia na łuku ramy oraz ich łączenia przy pomocy nakładek przybitych na gwoździe lub przykręconych do ramy wkrętami i połączonych nakładką z taśmy lub płaskownika.Okucie stopy dla ramy. ewentualnie dodatkowo z użyciem pierścieni zębatych. ceownik usztywniony ukośną nóżką przenosi siły poziome.

Okucia zachodzące „na widelec” . który zapewnia przeniesienie siły poprzecznej. KO N S T R U KC J E T Y P O W E .Złącza ram w kalenicy z użyciem sworzni (3) Okucie na sworzeń. sworzeń w środku tworzy przegub. Okucie przegubowe z płyt stalowych mocowanych sworzniami oraz pierścieniami zębatymi na zewnątrz ramy. elementy ramy połączone przybite odcinkiem taśmy stalowej. bezpośrednio na drewno klejone. Połączenie przy pomocy dwuteownika.siła nacisku jest przenoszona na styku pomiędzy drewnem klejonym a środkową częścią okucia. Siła przenoszona tylko przez te łączniki.

tak samo jak zwyczajne drewno. klejone należy podnieść conajmniej 10 cm ponad beton. Konstrukcyjna ochrona drewna Konstrukcyjna ochrona drewna klejonego polega na dobraniu odpowiedniego ukształtowania konstrukcji. Zabezpieczenie wykonuje się albo poprzez przykrycie. Należy zapewnić to. opadami oraz kondensacją pary wodnej. Przy konstrukcyjnej ochronie drewna najlepszym sposobem ochrony jest zapewnienie. np. chronione przed opadami. wnętrze uniemożliwi kurczenie się wysuszonej strefy powierzchniowej. Pionowe i dolne płaszczyzny drewna klejonego również należy chronić przed oddziaływaniem wody. Przy zastosowaniu obydwu metod naraz uzyskuje się bardzo pewną ochronę. Nie mogą występować poziome powierzchnie drewna klejonego narażone na bezpośrednie oddziaływanie wody. może wystąpić atak grzybów. zagrzybieniem oraz promieniowaniem ultrafioletowym. pokrycie asfaltem itp. Bezpośrednie oddziaływanie wody występuje tam. np. Atak zgnilizny lub grzybów jest najbardziej poważnym i najczęściej występującym zagrożeniem. Ponadto krople wody mogą zainfekować drewno grzybami. że drewno przez cały czas będzie utrzymywane w stanie powietrzno-suchym. 32 . Powoduje to powstawanie dużych naprężeń spowodowanych nierównomierną wilgotnością przekroju. Ten przypadek ma miejsce w konstrukcjach z drewna klejonego. Dlatego też drewno Ukształtowanie drewna klejonego dla zapewnienia ochrony wodą opadową i odbijającą się od gruntu. rozkłada się pod wpływem oddziaływań biologicznych i klimatycznych.. gdzie krople wody odbijają się od powierzchni. Zatrzymuje ono wodę i chroni przed gniciem powierzchni. Drewno suche nie gnije. Impregnacja pod ciśnieniem daje dobry efekt zapobiegawczy. ponieważ przemieszczanie fug odbywa się stosunkowo szybko zgodnie z kierunkiem włókien. odbijającej się od innej powierzchni. albo poprzez zabezpieczenie powierzchniowe. aby wilgotność drewna była mniejsza niż 20%. wody spływającej lub pryskającej. ale należy zwrócić uwagę na to. że nie zawsze drewno zostaje przy tej metodzie zaimpregnowane wewnątrz środkami grzybobójczymi. Zwłaszcza przy końcach elementów z drewna klejonego tworzenie się pęknięć może być intensywne. oraz 20-30 cm ponad powierzchnię gleby. na przykład deską lub płytą metalową. które są chronione przed bezpośrednim oddziaływaniem wody. W konstrukcjach z drewna klejonego oświetlonych słońcem będzie występować szybkie wysuszanie niechronionych powierzchni. przy okapach dachowych. dlatego też w niektórych okolicznościach. Dlatego też wystawione na działanie słońca końce elementów z drewna klejonego powinny być przykrywane. natomiast środek przekroju pozostanie nadal wilgotny. Drewno klejone powinno być zawsze przykryte. mino przeprowadzenia impregnacji.O CHRONA DREWNA Drewno klejone. na skutek czego mogą powstać pęknięcia przez które do wewnątrz będzie mogła dostawać się woda. płytki. W miejscach mniej wystawionych na słońce może wystarczyć uszczelnienie. Zabezpieczenie powierzchniowe środkiem chroniącym drewno uzupełnia konstrukcyjną ochronę drewna.

gdzie drewno klejone jest bezpośrednio wystawione na oddziaływanie warunków atmosferycznych. Należy zapobiec temu. Jeżeli drewno klejone będzie wilgotne to nie powinno schnąć zbyt szybko (zobacz s. to ważne jest. gdzie drewno klejone przechodzi przez przegrodę paroszczelną. Nawet stosunkowo niewielkie szczeliny mogą spowodować w ciągu zimy kondensację dużej ilości wody. Tam. Na przykład powierzchnie podtrzymujące elementy powinny mieć spadek. Należy dążyć do tego. np. tym więcej czasu może upłynąć pomiędzy kolejnymi konserwacjami. Należy również zapewnić stabilne warunki wilgotnościowe konstrukcji. OCHRONA DREWNA . podczas gdy konserwacja powierzchni redukuje wysychanie. Zabezpieczanie powierzchniowe Ten sposób zabezpieczenia nie powinien służyć tylko ochronie przed oddziaływaniem wody. aby cały przekrój z drewna klejonego znajdował się po tej samej stronie paroszczelnej przegrody budowlanej. ponieważ woda może przesiąkać przez pęknięcia powstałe na skutek nierównomiernego zawilgocenia. Obok przedstawiono przykłady przykrycia drewna klejonego przy pomocy profilowanych desek. tak by mogło ono wyschnąć ponownie. gdy jedna część przekroju będzie miała większą wilgotność. przestrzeń pomiędzy drewnem a przegrodą powinna zostać uszczelniona. należy jego powierzchnię ponownie zabezpieczać co pewien czas. Niewłaściwie i nierówno wykonana konserwacja pofałdowanej i spękanej powierzchni może spowodować zwiększoną wilgotność. Jeżeli pomimo przykrycia drewno klejone pozostanie wilgotne. można go też uniknąć jeżeli jest ono zabezpieczone przed wysuszaniem przez słońce. 15). zaś druga będzie sucha. aby drewno klejone przyjmowało wodę ze stykających się z nim wilgotnych konstrukcji. Przy składowaniu należy je przykryć. Im lepiej drewno klejone zostanie zabezpieczone. kiedy ciepło oraz wilgotne powietrze wewnątrz będzie się przemieszczać koło elementu drewnianego. Z tego też względu nie należy wystawiać go na działanie wilgoci na placu budowy. Uszczelnienie można wykonać poprzez powtórzenie zabezpieczenia powierzchni. Dlatego jest szczególnie ważne. ale można je też wykonać klejem PCV-C z utwardzaczem. Powinno ono albo w ogóle nie stykać się konstrukcjami narażonymi na zawilgocenie. aby zakończenia elementów z drewna klejonego były uszczelnione. Przez to redukuje się powstawanie pęknięć w drewnie klejonym.Przy kształtowaniu konstrukcji należy zapewnić odpływ wody z drewna klejonego. albo też by od nich przegrodzone warstwą (membraną) chroniącą od wilgoci. Drewno klejone w momencie dostawy ma wilgotność wynoszącą 1214% i dlatego dobrze nadaje się do wbudowywania w większości budynków. Spowoduje to wygięcia elementu od wilgoci lub wymuszone przesunięcia. Tam. W przeciwnym wypadku będzie występować kondensacja. zaś po zabudowaniu należy je niezwłocznie osłonić. aby krople wody z nich spadające nie uderzały w drewno klejone. z papy asfaltowej blachy stalowej. czyli doprowadzić do tego. by zmiany wilgotności odbywały się powoli i aby wilgotność była bardziej jednolita w całym przekroju drewna klejonego. zaś okapniki powinny być wysunięte tak daleko. aby wokół drewna była wentylacja. W przeciwnym wypadku powstanie sytuacja.

zaś wilgotność zmienia się szybciej. Jako drewno impregnowane. Powierzchnie w pęknięciach pozostaną niezabezpieczone i dlatego regularna konserwacja jest tak ważna. zazwy- czaj stosuje się sosnę zaimpregnowaną mieszaniną soli miedzi.Środki konserwujące powierzchnię powinny zawierać pigment. zwłaszcza w sośnie impregnowanej pod ciśnieniem. Dlatego konserwacja powierzchni chroni tym lepiej drewno klejone im bardziej je zakrywa. Niekiedy deformacje sosny na skutek wilgoci są większe niż świerku. Nie należy stosować czarnej farby. Konstrukcje z drewna klejonego powinny być przede wszystkim zabezpieczane przed gniciem oraz grzybami przy pomocy ukształtowania czysto konstrukcyjnego. Ponieważ ich penetracja jest bardzo ograniczona. W połączeniu z ewentualną konserwacją powierzchni albo impregnacją pod ciśnieniem można w ten sposób wykonać wyjątkowo trwałe konstrukcje z drewna klejonego. zaś same farby powinny mieć umiarkowane kolory albo też barwy ziemne. Jeżeli konstrukcja jest wystawiona na działanie słońca i deszczu. co nadaje drewnu zielonkawe zabarwienie. Dla zapobiegnięcia przebarwieniom od pleśni konserwację powierzchni wykonuje się środkami grzybobójczymi. Pigmenty chronią drewno przed słonecznym promieniowaniem ultrafioletowym. w ten sposób chroniona jest tylko sama powierzchnia. chromu i arsenu. Impregnacja pod ciśnieniem Impregnacji drewna pod ciśnieniem ma na celu zabezpieczenie od wewnątrz środkami grzybobójczymi. 34 . konieczne staje się dobre i odporne na warunki atmosferyczne zabezpieczenie powierzchni. co zwiększa ryzyko powstawania pęknięć na skutek schnięcia.

następnie na usztywnienia na ścianach. W pozostałych przypadkach stabilność przestrzenna jest zapewniana poprzez dźwigary kratowe lub ściągi poprzeczne w płaszczyźnie dachu i ścian. zarówno pionowe jak i poziome. by mogły przejąć powstające siły. W podobny sposób działa usztywnienie stężeniami w przypadku parcia wiatru na ściany boczne budynku. W obydwu przypadkach siły są przejmowane przez belki. słupy albo ramy. Najprostszą postać usztywnienia przed wiatrem uzyskuje się w budynkach. Ponadto większość form elementów dachu może tworzyć sztywną powierzchnię dachową. jeżeli słupy utwierdzone w fundamencie same nie przenoszą do gruntu momentów spowodowanych wiatrem. Inne konstrukcje są stabilne tylko dla pewnych kierunków obciążeń. pod warunkiem. które posiadają sztywne poszycie dachu oraz ścian. tzn. Łuki oraz ramy są stabilne w swojej płaszczyźnie. Ściany szczytowe są obciążone parciem wiatru z jednej strony budynku. Powstające siły rozdziela się poprzez konstrukcję szczytu budynku pomiędzy fundament i dach. oraz płatwie. przechodzące przez wiele przęseł. konstrukcji ze sprężonymi słupami albo konstrukcji mieszanych. ssaniem z drugiej. które są przybijane do znajdującej się pod spodem konstrukcji. Niektóre konstrukcje posiadają własną sztywność przestrzenną. wykorzystuje się niezależne elementy z drewna klejonego lub rur kwadratowych stalowych. najczęściej poziomych. S T Ę Ż E N I A W I AT R O W E . natomiast konieczne jest wprowadzenie specjalnych usztywnień dla przyjęcia pozostałych obciążeń. Siły na dachu przenoszone są przez konstrukcję dachową tworzącą sztywną tarczę z płyt poszycia. że są one dostatecznie mocne. zazwyczaj pionowych. więźby i elementów nośnych. zbudowanych z elementów belkowych i płyt. powinny być w stanie przyjąć wszystkie oddziaływania na które będą narażone. Przy większych konstrukcjach zamiast płatwi.S TĘŻENIA WIATROWE Konstrukcje powinny posiadać sztywność przestrzenną. jako że oddziaływanie tych powierzchni może zapewnić konieczną równowagę. Wykorzystanie płatwi wymaga takiego rozwiązania ich połączenia z ramami. Za powierzchnie sztywne można uznać pokrycia dachowe zbudowane ze sklejki albo podobnych płyt. Obciążenie wiatrem jest najczęściej spotykanym obciążeniem poziomym działającym na konstrukcję poza obciążeniami pionowymi. Dotyczy to np. Ukształtowanie usztywnienia od wiatru Kształtowanie stężeń Usztywnienie od wiatru można wykonać jako dźwigar kratowy albo jako ściągi. a poprzez nie do fundamentu. Stężenia wiatrowe służą do przyjmowania obciążeń na ściany szczytowe w kierunku prostopadłym do płaszczyzny łuków oraz innych obciążeń o tym samym kierunku.

Stężenia połaciowe po skosie można wykonać z płaskowników. Przy małych konstrukcjach można też zastosować stężenia wykonane jako skratowania z drewna. Z tych powodów takie rozwiązanie stosuje się tylko do niewielkich konstrukcji. w przypadku typowych budynków. oraz nie umożliwia napinania stężeń (wprowadzenia do nich dodatkowej siły). Diagram dotyczy dachu o nachyleniu do 30°. jeżeli konstrukcja kratowa stężeń wiatrowych zostaje rozciągnięta na więcej przęseł budynku. Obok zamieszczono przykłady rozwiązania napinania ściągów przewiercanych w drewnie. a mocuje śrubami albo gwoździami. Rozwiązanie takie umożliwia tylko przenoszenie małych sił bez użycia okuć. W wypadku zastosowania okuć do napinania stężeń używa się nakrętek napinających (tzw. Najczęściej spotykane są stężenia połaciowe wykonywane z prętów stalowych. Na rysunkach przedstawiono typowe rozwiązania indywidualnie wykonanych napinaczy. które prowadzi się nad płatwiami lub pod nimi. przy pochyleniu w konstrukcjach ram. zaś późniejsza regulacja stężeń jest niemożliwa. śrub rzymskich). ale wymaga ona bardzo dokładnego wykonania elementów drewnianych. w zależności od rozmiarów. Problem ten redukuje się. Kiedy stężenia wiatrowe są umieszczone w płaszczyźnie połaci dachowej o zmieniającym się nachyleniu. Możliwość późniejszego naciągnięcia. wystąpią w konstrukcji dodatkowe siły skierowane pod kątem prostym do płaszczyzny dachu. które mocuje się do stalowych okuć przymocowanych na ramach. Pręty umieszcza się z reguły tak blisko górnej krawędzi ram jak jest to możliwe. Tak dzieje się np. jest wrażliwa na wysuszenie. Na diagramie poniżej przedstawiono zalecaną ilość przęseł. Przy mniejszych konstrukcjach pręty przeprowadza się przez otwory przewiercone po prostu w ramach z drewna klejonego. Taka forma stężania połaci dachowej była wcześniej bardzo rozpowszechniona. Tak wykonane stężenia są napinane za pomocą nakrętek na końcach. 36 . Większość fabryk drewna klejonego opracowała standardowe rysunki dla usztywnień od wiatru i może dostarczyć konieczne okucia wraz z prętami stalowymi oraz napinaczami. może być zapewniona albo poprzez okucia albo napinacze do ściągów. która jest bardzo istotna. że staną się one istotne dla wymiarowania. jakie powinno obejmować stężenie dla zmniejszenia tych sił. Siły przy pochyleniu mogą być tak duże.

Na przedstawionych przykładach siły ukośne będą przenoszone na belkę z drewna klejonego osiowo ze ściągu oraz poprzecznie ze śrub. które umożliwiają zapewnienie równowagi przestrzennej zarówno konstrukcji belkowo-słupowych jak i ram.Szczegóły Na rysunkach przedstawiono przykłady detali. S T Ę Ż E N I A W I AT R O W E .

Z AŁĄCZNIKI Tabela charakterystyk wybranych przekrojów: 38 .

zmienne użytkowe Ugięcia od sumy obc.5 kN/m2] W tablicach podano maksymalne odległości pomiędzy podporami elementów. w zależności od ich przekroju. stałych Materiał GL 32 c Uwagi 50 150 1 /300 1 /450 kg/m2 bez ciężaru własnego belek kg/m2 rozpiętości rozpiętości Tablica nie uwzględnia warunków pożarowych ZAŁĄCZNIKI . maksymalny rozstaw elementów – bez uwag Założenia do tablic Obciążenia ciężar własny char. od obc. char.Tabele nośności typowych belek: Belki stropowe 1-przęsłowe Pomieszczenia mieszkalne [gk=1. stropu obc.

0 kN/m2] W tablicach podano maksymalne odległości pomiędzy podporami elementów. stałych Materiał GL 32 c Uwagi 50 200 1 /300 1 /450 kg/m2 bez ciężaru własnego belek kg/m2 rozpiętości rozpiętości Tablica nie uwzględnia warunków pożarowych 40 . w zależności od ich przekroju. char. zmienne użytkowe Ugięcia od sumy obc.Belki stropowe 1-przęsłowe Pomieszczenia biurowe [gk=2. stropu obc. od obc. maksymalny rozstaw elementów – bez uwag Założenia do tablic Obciążenia ciężar własny char.

Płatwie/krokwie dachowe 1-przęsłowe Zadaszenie ciężkie [qk=0. stałych Materiał GL 32 c Uwagi 90 72 1 /200 1 /300 kg/m2 bez ciężaru własnego belek kg/m2 rozpiętości rozpiętości Tablica nie uwzględnia warunków pożarowych ZAŁĄCZNIKI . str. II [sk=0. char. stropu obc.9 kN/m2] W tablicach podano maksymalne odległości pomiędzy podporami elementów. od obc.9 kN/m2].przy spadku do 15° – dotyczy rozstawu płatwi .przy spadku powyżej 15° – dotyczy rozstawu krokwi Założenia do tablic Obciążenia ciężar własny char. śnieg. w zależności od ich przekroju. maksymalny rozstaw elementów . zmienne użytkowe Ugięcia od sumy obc.

przy spadku do 15° – dotyczy rozstawu płatwi . str. char. stałych Materiał GL 32 c Uwagi 50 72 1 /200 1 /300 kg/m2 bez ciężaru własnego belek kg/m2 rozpiętości rozpiętości Tablica nie uwzględnia warunków pożarowych 42 . od obc.przy spadku powyżej 15° – dotyczy rozstawu krokwi Założenia do tablic Obciążenia ciężar własny char. zmienne użytkowe Ugięcia od sumy obc.9 kN/m2] W tablicach podano maksymalne odległości pomiędzy podporami elementów.Płatwie/krokwie dachowe 1-przęsłowe Zadaszenie lekkie [qk= 0. maksymalny rozstaw elementów . II [sk=0.5 kN/m2]. stropu obc. śnieg. w zależności od ich przekroju.

Średnia wysokość dźwigara h = ½ * (hp+hmax) = 1085 mm.442 γf [-] 1. C1=0. osiowy rozstaw dźwigarów a=6. Wymiary dźwigara: wysokość nad podporą hp=810 mm. szerokość b=160 mm.80 [-] (klasa 1 użytkowania konstrukcji) .014 0. odstęp płatwi l=2.5% = 3.d [MPa] 0. ponieważ przy spadku 5.g.0 Dodatkowe obciążenie podwieszonymi instalacjami – przyjęto RAZEM Śnieg I strefa.5 * L * h max ha = hp + xa * tan(3.137 m P R Z Y K Ł A D O B L I C Z E N I O W Y: D Ź W I G A R 2 S PA D O W Y . 3.0/6.260 0. Długość między podporami L=20. Wartości obliczeniowe właściwości mechanicznych drewna W klasie obciążeń krótkotrwałych. Dźwigar jest stężony poprzecznie płatwiami w obciążonym pasie górnym.8 wg PN-80/B-02010 / Az1:2006 Wiatr – pomijamy RAZEM obciążenia stałe + zmienne [kN/m2] RAZEM na metr bieżący dźwigara obciążenia stałe + zmienne [kN/m] wartość char.847 0.0 m.90. Dla uproszczenia nie uwzględniamy zwiększenia obciążenia ciężarem stałym spowodowane spadkiem dachu.d [MPa] 1.407 qk = 8.g.75mm Płatwie 120/280 co 2.20 1.g.28*5/2.05 [MPa] 10 200 Stan graniczny nośności Naprężenia normalne Miejsce występowania największych naprężeń: Wysokość dźwigara w przekroju obliczeniowym hp xa = 0.mean [MPa] 12 600 Moduł sprężystości E0.d [MPa] 17.g. [kN/m2] 0.10 1. Obciążenia wg zestawienia tabelarycznego poniżej. ponieważ obciążenie śniegiem należy traktować jak obciążenie średniotrwałe (od 1 tygodnia do 6 miesięcy).5 m = 0.15% (1/cos(3.840 – 1. wynosi ono jedynie 0. 3.15°.067 0.5 Ciężar własny dźwigara h * b * 5[kN/m3] / a = 1. Obciążenie Papa termozgrzewalna x2 Wełna mineralna twarda 20 cm x 1.956 m = 1.854 qd = 11. na podstawie PN-B-03150.075 0.197 1.560 – 1. a obciążenia stałe zostały przyjęte z większym zapasem.2. zgodnie z PNB-03150.4. klasa drewna klejonego GL28h .3 kN/m3 Blacha trapezowa TR 50x0.082 0.23 Wytrzymałość na rozciąganie w poprzek włókien ft.30 1. Ciężar własny dźwigara.160 0. tab.50 – − − wartość obl.97 Moduł sprężystości E0.90. γM = 1.16*5.12*0.g. [kN/ m2] 0.124 Obliczenia będziemy przeprowadzać dla klasy trwania obciążeń średniotrwałych.5m.2.Przykład obliczeniowy: dźwigar 2 spadowy Założenia projektowe Sprawdzić nośność dźwigara 2-trapezowego z drewna klejonego.15°) = 1.180 0.15°) = 5.145 0.0015 ).180 1. klasa użytkowania konstrukcji 1-sza. przyjąć zgodnie z wymiarami rzeczywistym.d [MPa] 1.150 0.2 mamy jak następuje: Xd= kmodXk γM kmod = 0.g.28 Wytrzymałość na ściskanie w poprzek włókien fc.074 0. wysokość w środku rozpiętości hmax=1360 mm.10 1.20 1.338 0.0 m.30 [-] W klasie drewna GL 28h otrzymamy następujące wielkości obliczeniowe: Wytrzymałość na zginanie fm.150 0.085*0.85 Wytrzymałość na ścinanie fv.10 1.

2 σt.23 MPa = 13.786*10 Ma = RB*xa – 0.32*106 mm3 kr = 1 [-] .15°) = 1.5*qd* xa2 ld = l + 2 h = 2.90.086*109 mm4 = 13. d ⎞ ⎜ * sin 2 α + cos 2 α ⎟ ⎜f ⎟ ⎝ c.093 [-] σm.15°)) fm.d = f m.292 m3 kdis (V0/Vap)0.15°) + 5.α. kl = 1+1.00 Ma W ya Ma W ya σm.Wartość reakcji na podporze skrajnej Moment zginający w przekroju obliczeniowym Długość wyboczeniowa dźwigara RB = 0.20 MPa → 62% * f t .d = 1.51*106 mm3 = 4.ap = (b * hap2) / 6 = 557 kNm = 49.d = (1 + 4 * tan 2 (3.5*L*g = 10.81 MPa → 73% Naprężenia rozciągające prostopadłe do włókien w strefie kalenicowej kdis = 1. stateczności giętnej λrel. 2 = 0.m = 0.2.15 * 1.2.5 * kv * fv.125*qd* L2 Wy.d = Ma Wy a = 13.c) Naprężenia normalne Naprężenie dopuszczalne normalne Naprężenia maks.29 MPa = 1.0.15°)) fm.d = k l * fm. dźwigara Naprężenie dopuszczalne normalne σm. d Naprężenia ścinające na podporze Współczynnik Naprężenia ścinające Naprężenie dopuszczalne ścinające Moment bezwładności przekroju podporowego Moment statyczny przekroju podporowego kv = 1 [-] τ1.d = 22.23 MPa = 13.α.011 [-] V0 = 0.90.97 MPa = 7.49 MPa = 17.713 [-] M ap Wy ap = 0.010 m3 Vap = 0. d ⎛ f m.4*tan(3.65 MPa = 17.4 [-].81 MPa → 79% → 79% → 78% kcrit * fm. d ⎠ Naprężenia w strefie kalenicowej Moment zginający w środku dźwigara Wskaźnik wytrzymałości w kalenicy (hap=1. kp = 0.90.15°) = 0.085 = 111 kN = 466 kNm = 34.5 + 2*1.36m) Współczynniki Naprężenia krawędziowe w strefie kalenicowej Naprężenie dopuszczalne normalne Współczynnik redukcyjne Objętość porównawcza Objętość strefy kalenicowej dźwigara Współczynnik redukcji nośności Naprężenia rozciągające prostopadłe do włókien Naprężenia dopuszczalne Map = 0.2 * tan(3.4*tan2(3.67 m Wskaźnik wytrzymałości w przekr.15 * 1.d = k p * ⎛V ⎞ k dis ⎜ 0 ⎟ ⎜ Vap ⎟ ⎝ ⎠ 0.000 [-] (wzór 4.d = 22.d M ap Wy ap = 12.α.34 MPa = 16.00 σm.124 MPa = 0.12*106 mm3 → 65% Jp = (b * hp3) / 12 Sp = (b * hp2) / 8 44 .α. na dolnej krawędzi dźwigara Naprężenie dopuszczalne normalne Naprężenia na górnej nachylonej kraw. obliczeniowym Wya = (b * ha2) / 6 Smukłość sprowadzona i wsp.33 MPa = 16.d = (1 + 4 * tan 2 (3.743 → kcrit = 1.d RB b*hp = 1.

d = fc.55 MPa = 1.00 [-] σc.) uM = 25 mm 2 ⎡ ⎛h⎞ ⎤ ⎢1 + 19.85 MPa → 84% Ugięcia od części stałej obciążeń Ugięcie od momentów (klasa 1 obc.90.) Ugięcie od obciążenia zmiennego doraźne Ugięcie od obciążenia zmiennego końcowe Ugięcia od obciążenia całkowitego Ugięcie od obciążenia całkowitego doraźne Ugięcie od obciążenia całkowitego końcowe Ugięcie dopuszczalne bez wstępnej strzałki: uinst = uinst1 + uinst2 ufin = ufin1 + ufin2 ufin < L / 300 = 67 mm = 70 mm = 102 mm → 152% uM = 17 mm uinst2 = 28 mm ufin2 = 35 mm Ze względu na przekroczenie dopuszczalnych odkształceń. zastosowano wstępną ujemną strzałkę ugięcia elementu: Przyjęto u0 = 50 mm Ugięcie dopuszczalne przy wstępnej strzałce: unet = ufin – u0 = 102 –50 unet < L / 200 = 100 mm = 52 mm → 52% P R Z Y K Ł A D O B L I C Z E N I O W Y: D Ź W I G A R 2 S PA D O W Y . średniego kdef = 0.3*109 mm4 kc.00 [-] (obciążenia krótkotrwałe) L / hp = 14.d RB ap *b = 1. wilgotności Współczynnik wpływu sił tnących Moment bezwładności przekr.2⎜ ⎟ ⎥ = 1.d = kv * fv.36 kN/mb Współczynnik pełzania i wpł.97 MPa → 65% Oparcie dźwigara na podporze Przyjęto oparcie długości ap = 450mm Współczynnik Docisk na podporze Wytrzymałość na docisk Stan graniczny użytkowania Obciążenia charakterystyczne od obciążeń stałych gk = 5.29 MPa = 1.09 kN/mb Obciążenia charakterystyczne od obciążeń zmiennych qk = 3.66 [-] L⎠ ⎥ ⎢ ⎝ ⎦ ⎣ Współczynnik wpływu siły tnącej Ugięcie od obciążenia stałego doraźne Ugięcie od obciążenia stałego końcowe uinst1 = 42 mm ufin1 = 67 mm Ugięcia od części zmiennej obciążeń Ugięcie od momentów (klasa 4 obc.90.Naprężenia ścinające Naprężenie dopuszczalne ścinające τ2.71 Jśr = 29.90 = 1.d R B * Sp Jp * b = 1.

.

Rzeszów 2004 NP-939/A/99 Instytut Techniki Budowlanej.Dopuszczalne odchyłki • • PN-EN 14081-1:2007 Konstrukcje drewniane .Drewno konstrukcyjne o przekroju prostokątnym sortowane wytrzymałościowo -.Część 2: Sortowanie maszynowe. wymagania dodatkowe dotyczące wstępnych badań typu • PN-EN 14081-3:2007 Konstrukcje drewniane . Drewno klejone warstwowo.Drewno konstrukcyjne o przekroju prostokątnym sortowane wytrzymałościowo -. wyd.Część 1: Wymagania ogólne PN-EN 14081-2:2006 Konstrukcje drewniane .Część 3: Sortowanie maszynowe: wymagania dodatkowe dotyczące zakładowej kontroli produkcji PN-EN 14080:2006 Konstrukcje drewniane -Drewno klejone warstwowo -. Konstrukcje budowlane. WSiP Wa-wa 1994. Obliczenia statyczne i projektowanie.” Władysław Nożyński. firmy Lilleheden • • • • • • • • BIBLIOGRAFIA .Wymiary -. PN-EN 338:2004 Drewno konstrukcyjne -Klasy wytrzymałości PN-EN 384:2004 Drewno konstrukcyjne -Oznaczanie wartości charakterystycznych właściwości mechanicznych i gęstości • • PN-EN 386:2002 Drewno klejone warstwowo -.Drewno konstrukcyjne o przekroju prostokątnym sortowane wytrzymałościowo -.B IBLIOGRAFIA • PN-B-03150:2000 Konstrukcje drewniane. Klasy wytrzymałości i określanie wartości charakterystycznych. Arkady Wa-wa 1994 „Budownictwo drewniane” Helmut Neuhaus. Polskie Wydawnictwo Techniczne. „Budownictwo Drewniane” Zbigniew Mielczarek.Wymagania „Przykłady obliczeń konstrukcji budowlanych z drewna. (Norma oparta na EUROCODE 5 ENV 1995-1-1:1993) PN-EN 1194:2000 Konstrukcje drewniane. Zasady ustalania klasyfikacji ogniowej dla elementów z drewna klejonego warstwowo prod. drugie zmienione 2002.Wymagania eksploatacyjne i minimalne wymagania produkcyjne PN-EN 390:1999 Drewno klejone warstwowo -.

grudzień 2008 Tłumaczenie ADAM FLEKS Redakcja wydania polskiego ŁUKASZ KOZICKI .Drewno Klejone Tytut oryginału TRAE 30 Autor CIVILINGENIOR HILMER RIBERHOLT Redakcja wyd. duńskiego TRAEBRANCHES OPLYSNINGSRAD Grafika TRINE PREISLER Copyright © 2002 TRAEBRANCHES OPLYSNINGSRAD wydanie 4 zmienione.