You are on page 1of 44

ÜRETİM YÖNETİMİ

1.ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ KAVRAMI 1.1. ÜRETİM TANIMI
İktisat dilinde, üretim; her türlü fayda yaratma (şekil
değişikliği, zaman değişikliği, mekan değişikliği... vb ile) veya iktisadi mal veya hizmetler meydana getirme olarak tanımlanmıştır.

Mühendisler de üretimi; teknik ve dar anlamda fiziksel
yönü ile ele almış bir fiziki varlık üzerinde onun değerini arttıracak bir değişiklik yapma yada hammadde veya yarı mamulleri (input)kullanılabilir bir mamule (output) dönüştürme olarak tanımlamışlardır.

İşletmeciler
ise hammaddeleri fiziki veya kimyasal yollardan geçirerek değişimini sağlamak ve böylece tüketicilere faydalı mal veya hizmet elde etmek işlemine üretim adını verirler.

1.2. ÜRETİM YÖNETİMİ İşletmenin elinde bulunan malzeme makine ve insan gücü kaynaklarının, belirli miktarda ki mamulün istenilen niteliklerde(kalitede), istenilen zamanda ve mümkünse en düşük maliyetle üretimini sağlayacak biçimde bir araya getirilmesidir.

.ZAMAN KALİTE MİKTAR FİYAT Üretim yönetimi için önemli olan noktalar. ..

. üretim yönetimi ise ürün yada hizmetleri yaratılmasında kullanılan kaynakların ve yerine getirilmesi gereken faaliyetlerin yönetimi şeklinde tanımlana bilir.Özetle üretim faaliyeti ürün yada hizmetlerin yaratıldığı süreç.

ÜRETİMİN TARİHSEL GELİŞİMİ .3.1.

4. ÜRETİM YÖNETİMİNİN AMAÇLARI Bir takım çevre koşulları üretim yöneticilerinin görevlerini giderek güçleştirmektedir.1.(gaither s.4) Müşteri ihtiyaç ve beklentilerinin hızla değişmesi İç ve dış pazarlarda yaşanan yoğun rekabet Üretim teknolojisinde meydana gelen hızlı gelişme Rakiplerin sunduğu kalite ve maliyet düzeyinde ki iyileşme .Bu koşulları şu şekilde sıralamak mümkündür.

Uluslararası finanssal koşullarda meydana gelen dalgalanmalar İşlemlerin uluslararası boyut kazanması Hizmetler sektörünün giderek büyümesi Uluslararası ticaretin yoğunlaşması Üretim kaynaklarının sınırlı olması .

İşletmenin insan gücü ve makine kaynaklarından yararlanma derecesinin yükseltilmesi amaçlarını gerçekleştirmeye çalışır. Tüketici isteklerinin fiyat.kalite . .zaman ve miktar açısından en iyi şekilde karşılanması Stok düzeyini mümkün olduğu kadar düşük tutulması veya stok devrinin arttırılması.Bu çevre koşulları altında işletmenin amaçlarını şu şekilde sıralayabiliriz.

Bu amaçlar göz önüne alındığında düşünülmesi gereken ekonomik koşullar vardır.. Üretim yönetiminin kendi faaliyetlerinin mamul maliyetine yansıyan payı .stok.. insan gücü ve makine gücü. .vb konularla ilgili faaliyetlerin koordinasyonunda mamulün maliyeti. Malzeme .

Üretim Sistemleri’nin Sınıflandırılması Sürekli Üretim Sistemi Kesikli Üretim Sistemi Proje Tipi Üretim Sistemi 1. 3. .2. 2.

1. Üretilen mamule olan talep düzeyi. Sürekli Üretim Sistemi Makine ve tesislerin yalnızca belirli bir mamul için tahsis edildiği sistemler sürekli üretim sistemi olarak nitelenirler. dolayısıyla üretim miktarları çok yüksektir. Ürün standardize olması nedeni ile aynı işlemlerin aynı sırayla yerine getirilmesi söz konusudur. .2.

bütün hattı etkileyecektir. Oldukça maliyetli ve teknolojik bir üretim sitemidir. . Üretim hattı üzerinde ortaya çıkabilecek herhangi bir sorun .Sürekli Üretim Sisteminin dezavantajları şöyle sıralanabilir. Üretim sisteminde esneklik bulunmaması sektörün çok çabuk yön değiştirmelerine etkin bir şekilde tepki verememesine neden olabilir.

Sürekli Üretim Sisteminin ayırt edici özellikleri şu şekilde sıralanabilir. buna karşılık düşük ara stokları Fabrika içi taşımacılıkta konvektör. Yüksek hammadde ve mamul stokları. Tüm ürünlerin aynı makineler üzerinde aynı işlemleri görmesi Özel amaçlı makineler kullanılması Kalifiye olmayan işgücü kullanımının mümkün olması. Düzenli talep.raylı araba gibi özel araçlar kullanılması. . Az çeşitli yüksek miktarlarda üretim. Yüksek sermayeli yatırım...

Kütle Üretim b.Sürekli üretim sistemini kendi arasında ikiye ayrılmıştır. Akış Tipi Üretim . a.

. Kütle Üretim Sistemi (Üretim ve Montaj Hatları) Kütle üretim sisteminde bir yada çok kısıtlı sayıda mamulden yüksek miktarlarda üretim gerçekleştirilir.Gerektiğinde .a. üretim hattında bağzı değişiklikler yapmak sureti ile benzer bir ürünün üretimine geçilebilir.

Beyaz eşya. televizyon gibi ürünleri üretimi kütle üretim sistemine örnektir .otomobil.

petrol rafinerileri. şeker . . çimento. Ürün. plastik. Akış Tipi Üretim Akış tipi üretimde makine ve tesisler sadece tek bir ürün üretecek şekilde tasarlanmıştır. üretimde kullanılan süreçler. malzeme ve araçlar standardize edilmiştir.B.kağıt üretimi örnek gösterilebilir. Akış tipi üretim sermaye yoğundur bunun nedeni otomasyona dayalı bir üretim sistemi olmasıdır. Bu tip üretim sistemlerine .

2. . Farklı ürünlerin üretimi. freze ve matkapların bir arada bulunduğu bir atölye oluşturulur. Örneğin torna. Aynı fonksiyonel ürünlerin bir arada bulunduğu bir yerleşim düzeni görülür.genel amaçlı makineler üzerinde bağzı ayarlamalar yapılarak gerçekleştirilir.2. Kesikli Üretim Sistemi Kesikli üretimde farklı ürünlerden az miktarda üretim söz konusudur.

düşük hammadde ve mamul stokları Fabrika içi taşımaların. Düzensiz talep Genel amaçlı makinelerin kullanılması Düşük miktarlarda çok çeşitli üretim Aynı fonksiyonel özelliklere sahip üretim araçlarının aynı bölümlerde toplanması Kalifiye iş gücü kullanılması Yüksek ara stokları.Kesikli üretim sisteminin ayırt edici özelliklerini şöyle sıralaya biliriz.genellikle insan gücü ile çalışan veya motorla tahrik edilen istif arabaları ve sabit veya hareketli vinçlerle yapılması Miktar yada çeşit itibari ile değişkenlik gösteren tüketici talebi karşılayacak esnekliğe sahip olması .

.Kesikli üretim sistemi A.Siparişe Göre Üretim B.Parti Üretimi olarak üretimin miktarına göre ikiye ayrılır.

kalite. gelen her yeni siparişin işlem sırası ve miktarı birbirinden farklıdır. Siparişe göre üretim zaman.a. Bir sipariş geldiğinde işlem sırası o siparişe göre belirlenir. Bu sistemlerde çok çeşitli ürünün üretilmesi mümkündür. . Siparişe Göre Üretim: Bu üretim şekline atölye tipi üretimde diye biliriz. tasarım ve miktar olarak tüketici veya müşteri firmanın özel olarak belirlediği bir mamulün üretilmesidir.

a. . Siparişe Göre Üretim: Yerinde alınan ölçüye göre mobilya üreten sistemler veya makine takım atölyeleri bu sisteme örnek gösterilebilir.

b. Siparişe göre üretim ile parti üretim arasında ki en belirgin fark parti üretimin siparişe göre üretime göre ürün standardizasyon yönü daha fazladır.Parti üretimde tekrarlamalı olarak belirli miktarlarda talebi karşılamaktadır fakat ürün çeşitliliği siparişe göre üretime kıyasla daha sınırlıdır.Parti Üretim Sistemi Parti üretim sistemi. . özel bir siparişi yada sürekli bir talebi karşılamak amacı ile belli bir mamul grubunun belirli miktarlarda oluşan partiler halinde üretilmesidir.Parti üretimde talebi yapılan ürün için yeni sistem kurulması gerekmez.

b.çeşitli üretime olanak sağlayacak esnekliğe sahip olması gerekir.Parti Üretim Sistemi Parti üretim sisteminin düşük hacimli. .Çeşitli parçaların belli büyüklükte ki partiler halinde üretildiği metal işleme atölyeleri bu üretim şekline örnek olabilir.

Proje Tipi Üretim Bir tek büyük ölçekli üretimi gerçekleştirmek üzere tasarlana üretim sistemine proje tipi üretim denir.bir tek üretim üzerinde çalışılır yapılan işin hacmi büyüktür. Bunun yanının da birkaç iş birden de yürütülebilir.bir üretim sona erdikten sonra yeni bir üretime geçilir. .1.3. Her bir proje birbirinden bağımsızdır yani farklı özellikler taşır.

İşgücü kullanım düzeyini zaman içinde değişkenlik gösterbilir. Üretim faktörlerinin projenin yapılacağı bölgeye taşınması gerekir Mamul sabit konumdadır Makine ve iş görenler mamul içinde hareket ederler. Büyük ölçekli tek seferlik işlerden oluşan bir üretim şeklidir.Proje tipi üretimin ayırt edici özelliklerini şöyle sıralayabiliriz. . Özel talebe bağlı bir üretim şeklidir.

denetimi amacıyla tamamen farklı teknikler kullanılmaktadır.proje faaliyetlerinin planlaması. .Bu özelliği proje tipi üretimin.Proje Tipi Üretim Faaliyetlerin planlaması yapılan işlere göre karmaşıklık gösterecektir.proje tipi üretim kesikli ve sürekli üretimden proses olarak oldukça farklıdır. yönetimi.3.

Bir firmada stratejik planlama .çeşitli düzeylerde yapılır önemli olan nokta ise bu stratejilerin birbirleri ile ilgili ve uyumlu olmasını sağlamaktır.Üretimde Strateji Bir amaca ulaşmak için belirlenen yol veya yönteme strateji denir.3. .

Genel ANALİZ İÇ ÇEVRE DIŞ ÇEVRE MÜŞTERİ ÇEVRESİ SWOT ANALİZİ GÜÇLÜ (+) FIRSATLAR (+) ZAYIF (-) TEHDİTLER (-) MİSYON AMAÇ HEDEFLER ÜRETİM STRATEJİSİ .

yerleştirme İş tasarımı İşleyişle ilgili taktik kararlar . Ürün tasarımı Üretim süreç tipinin belirlenmesi Mamul stok politikasının belirlenmesi Üretim tesislerinin odağının belirlenmesi Yeni ürün geliştirilmesi ve tasarımı Teknoloji seçimi ve süreç geliştirilmesi Kaynakların stratejik alternatifler arasında dağılımı Tesis planlama :kapasite.Üretim Stratejisinin Unsurları. yer seçimi.

. üretim sırasında kullandığımız insan gücü. gübre gibi kaynaklarla sonunda elde ettiğimiz ürün arasındaki ilişkiyi.4. hammadde. su. Verimlilik “Verimlilik” adını verdiğimiz kavram. alet ve makineler. oranı anlatır. enerji. toprak.

. örneğin bir günde. verimlilik oranını buluruz.Birim zamanda. ürettiğimiz mal yada hizmetin büyüklüğünü ölçüp onu üretmek için kullandığımız kaynağın yada kaynakların miktarına bölersek. bir ayda yada bir yılda.

tek başlarına pek fazla anlam ifade etmez..Verimlilik =ÇIKTI/ GİRDİ oranıdır.. Çeşitli hesaplamalar sonunda bulunacak verimlilik oranları yada katsayıları. . Bu oranları karşılaştırmalı olarak değerlendirmek gerekir.

onlardan daha iyi yararlanmanın yollarını araştırıp öğrenmek zorundayız.Aynı sürede aynı kaynakları kullanarak daha çok ve kaliteli ürün elde edebilirsek verimliliği artırmış oluruz. . Bunun için de kaynaklarımızı akılcı ve tutumlu kullanmayı bilmek.

Yeni Yöntem Ve Araçlar Üretkenlik Artar Verimlilik Artışı AR-GE Maliyet Ve Fiyat Düşer Üretim Artar Mevcut Durum Üretim Artar BÜTÜN BUNLARDA KARLILIĞI ARTTIRIR! Talep Artar Maliyet Ve Fiyat Düşer TALEP ARTAR .

Danışma hizmetlerinden yararlanılması.Disiplin sağlanması. bunların sonuçları üzerinde düşünülmesi.Amaçların belirlenmesi. 9 . 6 . 12 .H. 11 . 10 .İş tanımları yapılması. 8 . 5 .Uzun vadeli görüşler benimseyip.Verimli çalışan işçi ve yöneticilerin ödüllendirilmesi.Standart işlemler ve fiilî işlemler arasında eşitlik. 7 .Yazılı iş emirlerinde yeterli bilgi verilmesi. 2 . 4 . .Düzenli ve yeterli kayıtlar tutulması. 3 . Emerson'nun belirlediği verimliliğin on iki ilkesi ise şunlardır: 1 .İş dağıtımı ve standart koşullar arasında benzerlik olması.Başarı standartları ile ücret hadleri arasında paralellik bulunması.Başarının değerlendirilmesi.

.5. STOK SİSTEMLERİ MALZEME İHTİYAÇ PLANLAMASI (MRP) 1960 lı yılların başında üretim sistemlerinde kullanılan parça ve malzeme stoklarının yönetiminde bilgisayar yeteneklerinden yararlanmak amacıyla tasarlanmıştır.

İMALAT KAYNAKLARI PLANLAMASI (MRP II) 1968 de devreye sokulmuştur. İyi planlanmış İKP bir üretim işletmesindeki tüm fonksiyonel alanların yönetimi için gerekli bilgiyi sağlar. . ancak özellikle 1980’lerin başlarında .imalat işlemlerinde üretime tahsis edilen tüm kaynakların etkin bir şekilde planlanmasını ve izlenmesini sağlayan bir araç olarak kabul görmeye başlamıştır.

TAM ZAMANINDA ÜRETİM SİSTEMLERİ (JIT) Yalın Üretim. . Toyota Üretim Sistemi yada Stoksuz Üretim gibi isimlerle anılan Tam Zamanında Üretim. 1950'nin başlarında Japonya'da Toyota şirketinin öncülüğünde geliştirilip.1980'lerde ABD'de yaygınlık kazanmış olan bir üretim felsefesidir.6.

. Daha geniş bir tanımla Tam Zamanında Üretimi. müşteri taleplerine cevap verecek şekilde en az israfla ve tüm üretim faktörlerini en esnek şekilde kullanıp potansiyellerin tümünden yararlanmak” şeklinde tanımlayabiliriz. en ucuz ve hatasız üretimi. “Üretim için gerekli olan malzemenin gerektiği anda ihtiyaç noktasında bulunmasını temin eden ve sıfır envanteri hedef alan bir malzeme yönetim sistemi” olarak verilebilir.Tam zamanında üretimin en genel tanımı. “En az kaynak kullanımıyla. en kısa zamanda.

Basit stratejiler Hurdalar Fazla üretim Gereksiz malzeme taşımaları Yarı mamul ve bitmiş ürün stokları Gereksiz.JIT ‘in amacı Yönetim ve üretim süreçlerindeki her türlü israfı ve müşteri gözünde ürüne artı değer katmayan her türlü işi ve adımı ortadan kaldırmak. katma değer yaratmayan operasyonlar İşçinin makine zamanı içinde beklemeleri Gereksiz işçi hareketleri . Bu israflar aşağıdaki gibidir.

Bu israfların nedenleri aşağıdaki belirtilmiştir. Yetersiz çalışma metodları Uzun hazırlık zamanları Yetersiz prosesler Eğitim eksikliği Yetersiz bakım Uzun mesafeler Lider eksikliği .