Drugs natuur

uit

de

levende

Karlien Boon Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs 2007 – 2008

Katholieke Hogeschool Leuven Departement Lerarenopleiding Naamsesteenweg 335 3001 LEUVEN–HEVERLEE Tel. (016)39 92 00 Fax. (016)40 70 87 e-mail: dlo.heverlee@khleuven.be

Samenvatting
Student: Onderwijsvakken: Promotor: Academiejaar: Karlien Boon aardrijkskunde – biologie - geschiedenis L. Clijmans, lector biologie KHleuven - DLO 2007 - 2008

Drugs uit de levende natuur Dit eindwerk geeft informatie over drugs die gemaakt zijn op basis van natuurlijke stoffen in planten en paddenstoelen. We hebben ons toegespitst op de effecten van deze drugs in onze hersenen. Dit eindwerk is dan ook zeer geschikt voor leerkrachten die hier meer informatie over wensen. In het eerste deel worden in het begin een aantal belangrijke termen in verband met drugs toegelicht, daarna worden de delen en stoffen besproken die belangrijk zijn voor de informatieoverdracht in het zenuwstelsel en vervolgens worden de verschillende drugs behandeld. Van elke drug worden de kenmerken, de effecten, het gebruik, de kenmerken van de plant en de werking besproken. De drugs zijn onderverdeeld op basis van het effect dat ze hebben (stimulerend, verdovend of hallucinerend). Het tweede deel omvat werkbladen en uitgewerkte lessen rond drugs. In deze lessen wordt onder meer de invloed van cocaïne en cannabis op onze hersenen diepgaand besproken. We menen dat door deze informatie de leerlingen zich meer bewust worden van de gevaren. Ook herkennen van druggebruik en hulpverlening komt aan bod.

Voorwoord
Ik wil graag een aantal mensen bedanken die een belangrijke rol hebben gespeeld bij het tot stand komen van dit eindwerk. Eerst en vooral wil ik mevr. Clijmans bedanken voor haar begeleiding en hulp, voor de tips en voor het nalezen van mijn eindwerk. Ik vond het een aangename en vlotte samenwerking, zelfs al moest ze grotendeels via mail gebeuren aangezien ik drie maanden in het buitenland ben geweest. Verder wil ik mijn familie bedanken, die mij gedurende deze hele opleiding gesteund heeft. Ze stond altijd klaar om mij te helpen en moed in te spreken op moeilijke momenten. En tenslotte wil ik zeker niet vergeten om mijn vriend, vrienden en medestudenten te bedanken. Zij waren ook een ongelofelijke steun tijdens deze opleiding.

.......... 7 1 1...........................5 5........................................................2 5.........................4 5.............................................................2....1 5..................3 5.... 4 Inleiding. 2 Voorwoord..... 42 Nicotine.........................................................................................2..............5 4...........................................................................1..............................................1.............................2 3................................................................................................................................................. 31 Hoe wordt het gebruikt? ..........................2 5.......................................................................6 5............. synapsen en neurotransmitters ........................................................................3 3............................................................................................................................................. 29 Geschiedenis............................ 39 Geschiedenis.................................................2...................................1 Cocaïne . 12 Receptoren ......Inhoudsopgave Samenvatting .............................................................. 30 De kenmerken van de plant ....... 11 De normale werking: receptoren............................................................................ 38 Cafeïne ...3 1....................1 1...............2 1..........4 4......... 21 Hoe werkt cannabis? ....................2.......5 5.........................................3....1........ 15 4 4. 44 Oppeppende of stimulerende drugs ...........................................................4 De verschillende indelingen van drugs ......2................................1.....................................7 5..1 5....... 35 Crack ....................1 1............................................. 32 De effecten en gevolgen .........................................2 Cannabis .........................................................................1 4.....1........................................1 3.......4 1.............................................. 33 Hoe werkt cocaïne? .........................................1............... 40 De kenmerken van de plant .......3 5...................................1..............................1.......... 12 Neuronen ................... 15 Neurotransmitters..............................6 4.........................2 5...................................................... 39 Wat is cafeïne? ................................................ 7 Craving ..............................................................2 1.... 17 Geschiedenis...... 19 Hoe wordt het gebruikt? ......................... 23 Alternatieve drugs of ecodrugs ................................1........................ 7 Afhankelijkheid en onthoudingsverschijnselen ..............................................2..................... 21 De effecten en de gevolgen ................................................................... 17 5 5...................... 27 Bewustzijnsveranderende of hallucinogene drugs ....1. 9 2 3 3........................... neuronen................................................................................................ 17 Wat zijn marihuana en hasj? ......................................................3 4....................... 9 Potensialisering .. 3 Inhoudsopgave.............1..........1 4........................................................................................................2........................................... 41 Hoe wordt het gebruikt? .. 42 De effecten en de gevolgen .............................................................................................1...................................3 5................................2........................................................ 9 Kruisafhankelijkheid ....................................2.................................................. 7 Een aantal belangrijke termen in verband met drugs .... 6 Deel 1: Literatuurstudie........................................... 17 De kenmerken van de plant . 29 Wat is cocaïne? .........................................................2 4.................................................. 13 Synapsen ..................................................... 7 Definitie ‘drugs’ .................. 44 Geschiedenis..........2........ 9 Overdosis .........................1..........................................1 5...................4 5...... 29 ..................................................................................................5 Inleidende begrippen ..................

............ 112 ........................................... 107 Besluit ................1...............................5 5............... 73 2 3 4 4........... 44 De kenmerken van de plant ...2 5.............................3.............2 6........................................................4 Opium................ 53 De kenmerken van de plant ........................................3 6...... 53 Deel 2: Didactische verwerking .... 55 Heroïne ........................ 70 Wat is morfine? .....4 5....................................... 53 Geschiedenis......5 6.5..................... 57 De effecten en gevolgen ...................................1 Situering in de eindtermen ............................................................ 58 Hoe werkt heroïne? ........................................................ 80 Lege werkbladen .................................................................................................................................. 73 Beginsituatie en lesdoelen..........................................................................3..........3.............................................. 62 Morfine ....................................................................3...........2......................... 108 Referentielijst figuren ....................... 49 Khat ................................................................................................................3 5......2............................................1 6...............................2....................................................2.... 55 Wat is heroïne? .................................... 80 Ingevulde werkbladen ..............3 6................................1.......................3.................1...........................................3 Leerinhoud en didactische aanpak........................................ 71 Verdovende of dempende drugs ..1 6.....1 4.................3 6..................... 47 De effecten en de gevolgen ..........................1..............................................................................................3...............4 6................................. 109 Literatuurlijst .....2 4................................. 70 Geschiedenis..............3............................................................5 6........................... 73 1 1................................4 Wat is nicotine? ............................ 47 Hoe werkt nicotine? .................3..............................................................................................................2.............................6 5..............................................1 6.................................1 6........................ 71 De effecten en de gevolgen ...................................... 70 Hoe wordt het gebruikt? .............................................................2 6............................. 76 Werkbladen en fiches ...... 53 Wat is opium? ....................................................4 6..........................................................2 6............................... 93 Fiches .....2 6...................................................................... 75 Lesthema biosociaal probleem ...... 54 Hoe wordt het gebruikt? ................................................................ 52 6 6..................................................................................... 55 Geschiedenis..................................... 106 5 Referentiewerken ...................................................... 56 Hoe wordt het gebruikt? .............................................1............................... 45 Hoe wordt het gebruikt? .................................3........................................................... 55 De effecten en de gevolgen .......3 6..

Daarom is dit eindwerk voornamelijk bedoeld voor leerkrachten die in de tweede graad lesgeven. De werkbladen die in het tweede deel van dit eindwerk zijn opgenomen. Ik hoop dan ook dat dit eindwerk kan bijdragen aan een goede drugspreventie in het secundair onderwijs.en maatschappelijk relevant thema. 6 . Zij gaan dan ook het meest experimenteren met drugs. Als leerlingen zich bewust zijn van de gevaren van drugs. Het is belangrijk om zelf voldoende achtergrondkennis te hebben om de leerlingen bewust te maken van de gevaren van drugs. omdat het onderwerp mij heel erg interesseert. Vooral jongeren uit de tweede graad zijn gevoelig voor de invloed van vrienden en het milieu waarin ze zich bevinden. Ze sluiten bij het leerplan aan in de lessenreeks over een biosociaal probleem. Ik wou graag meer weten over drugs en over de effecten van drugs op onze hersenen en de rest van ons lichaam.Inleiding Ik heb voor dit eindwerk gekozen. Het is belangrijk dat men in het secundair onderwijs voldoende aandacht besteedt aan drugspreventie. en lopen daarbij de kans om verslaafd te worden. in functie van mijn persoonlijke en professionele groei. Mijn doel hierbij was om op basis van een verkennende en kritische bronnenstudie mij te verdiepen in een onderwijs. kunnen gebruikt worden in de lessen biologie. gaan ze er (hopelijk) voorzichtiger mee omgaan.

waarvan het gebruik. Wat je moet weten over cocaïne . praktijk en toekomst . BUISMAN W. Corona . dan is het antwoord afhankelijk van de persoon of instantie aan wie men de vraag stelt.1 Afhankelijkheid en onthoudingsverschijnselen Hoewel de termen verslaving en verslaafd vaak gebruikt worden in verband met drugs. WOLF H. . 2000.1 Inleidende begrippen Definitie ‘drugs’ Oorspronkelijk verwees het Engelse woord ‘drug’ naar alle gedroogde kruiden.a. Icarus . . 7 . Bohn Stafleu van Loghum. Later werd het woord enkel nog gebruikt om medicijnen aan de duiden die uit kruiden bereid werden. ‘Drugs’ als begrip heeft een negatieve ondertoon. bezit en/of verhandelen illegaal is en waaraan de gebruiker uiteindelijk verslaafd raakt.C. enerzijds ingegeven door het beeld dat de gebruiker voor ogen heeft en anderzijds vanwege de aard van de middelen.R. e.R. Daarom spreekt men ook nog steeds van ‘drogist’ of ‘drugstore’. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . en VAN DER STEL J. . bijvoorbeeld. e. dat wordt gebruikt voor recreatieve doeleinden. 1 Als men tegenwoordig aan iemand vraagt wat drugs zijn.Deel 1: Literatuurstudie 1 1. 1. zijn het middelen die ons bewustzijn rechtstreeks beïnvloeden en onze stemming veranderen. Drugspreventie: achtergronden. Drugspreventie: achtergronden. Algemeen staat het begrip ‘drug’ voor een middel: 2 • • • • dat invloed heeft op het bewustzijn (dit is de manier waarop je de wereld rondom je beleeft).C. zoals bijvoorbeeld peper of lavendel. .2 Een aantal belangrijke termen in verband met drugs 3 1. Icarus . Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen. derde druk.2. CONOLLY S. . Bohn Stafleu van Loghum. praktijk en toekomst . 3 BUISMAN W. Voor de medische wereld.a. De reden hiervoor is deels een maatschappelijke kwestie: het woord 1 2 WOLF H. derde druk. verkiezen de meeste medici om de termen ‘afhankelijkheid’ en ‘afhankelijke gebruiker’ te hanteren. en VAN DER STEL J.

Bij de andere manier is de gewenning het gevolg van processen die zich afspelen ter hoogte van de receptor. Dit leidt dan tot een effect. Verder zijn de persoonlijkheid en de voorgeschiedenis van de gebruiker. 8 . kan het aantal receptorplaatsen afnemen of toenemen Het is ook mogelijk dat de productie van de lichaamseigen stoffen na verloop van tijd afneemt door het aanbod van stoffen van buitenaf. bij opiaten) en zelfs levensbedreigend (vb. De tolerantie of gewenning voor een middel is een fysiologisch mechanisme dat op twee verschillende manieren kan ontstaan. Afhankelijkheid daarentegen suggereert een wijze van gedrag die te veranderen is.‘verslaving’ roept een gevoel van oncontroleerbaarheid en zelfs onvergeeflijkheid op. zijn de onthoudingsverschijnselen meestal minder erg. Ten eerste hangt het van de drug zelf af: bij sommige drugs (zoals cocaïne en nicotine) treedt er sneller psychische afhankelijkheid op dan bij andere. De abstinentieverschijnselen zijn ook heviger bij stoffen die snel door het lichaam worden uitgescheiden. De receptor is de plaats waar een middel zijn directe werking op uitoefent. Meestal is dit eveneens de plaats waar een lichaamseigen stof (een hormoon of een neurotransmitter) zich bindt met de cel. In beide gevallen gaat de gebruiker meer gebruiken om het gewenste effect te bekomen. van groot belang in het al dan niet ontstaan van psychische afhankelijkheid. De lichamelijke abstinentieverschijnselen kunnen mild en nauwelijks herkenbaar zijn (vb. 2 Psychische afhankelijkheid Psychische afhankelijkheid (nieuwe titel) ontstaat door een samenspel van verschillende factoren. bij cocaïne en cannabis). maar duren ze wel langer. Bij stoffen die langzaam uit het lichaam verwijderd worden. Door een overaanbod van de drug die zich steeds met dezelfde receptor wil binden. Bij de ene manier ontstaat de gewenning doordat de uitscheiding van de stof toeneemt. 1 Fysieke afhankelijkheid Een drug veroorzaakt fysieke afhankelijkheid als de gebruiker voortdurend de dosis moet verhogen om dezelfde effecten te bekomen (= tolerantie) en ontwenningsverschijnselen veroorzaakt als de gebruiker probeert te stoppen. Medici en drugsvoorlichters maken een onderscheid tussen fysieke en psychische afhankelijkheid. en de invloed van de omgeving. bij alcohol). of zeer uitgesproken (vb. Het zijn vooral de stoffen die het centraal zenuwstelsel remmen die duidelijke lichamelijke onthoudingsverschijnselen geven.

2. een hartaanval of de dood. Voor een deel kunnen bepaalde middelen elkaar vervangen. Men blijft verlangen naar de drug en naar het gevoel dat men krijgt bij gebruik. 1. Dit is de voornaamste doodsoorzaak bij druggebruikers. lang nadat een gebruiker lichamelijk is afgekickt. de psychische afhankelijkheid blijft bestaan. Deze wederzijdse versterkende invloed noemt men potentialisering. In veel gevallen is de oorzaak van deze problemen niet zozeer een te hoge dosis. Sommige drugs zijn zo schadelijk dat eigenlijk elke inname een overdosis is. de aanwezigheid van giftige versnijdingsproducten.2. Bekende voorbeelden hiervan zijn: het combineren van slaappillen met alcohol of slaappillen met heroïne. of in het Nederlands ‘zuchtigheid’. Dit betekent dat wanneer iemand verslaafd is aan het ene middel. Hierdoor is men vaak onrustig en prikkelbaar.… Een ‘overdosis’ kan ook een zelfmoordpoging zijn.Psychische onthoudingsverschijnselen kunnen optreden zowel bij de onthouding van stoffen die het centrale zenuwstelsel stimuleren als van stoffen die het centrale zenuwstelsel remmen.4 Overdosis Letterlijk betekent dit ‘een te hoge dosis’. 1. In het algemeen wordt het woord gebruikt voor elke druginname die op korte termijn tot ernstige problemen leidt. 9 .2. 1. Opvallend is wel dat.5 Kruisafhankelijkheid Gebruikers kunnen van meer dan één middel afhankelijk zijn. allergische reacties.2 Craving Een duidelijke afbakening tussen lichamelijke en psychische afhankelijkheid is moeilijk aan te brengen. Dit verschijnsel noemt men ‘craving’. is hun gezamenlijk effect soms groter dan de som van de twee aparte effecten.2. 1.3 Potensialisering Wanneer twee of meer verschillende drugs samen worden gebruikt. maar wel het gelijktijdig innemen van verschillende soorten drugs. Veel zogenaamde overdosissen zijn eigenlijk het gevolg van het gelijktijdig innemen van verschillende soorten drugs in op zich niet dodelijke hoeveelheden. zoals een coma. de afhankelijkheid ook automatisch bestaat voor middelen die nog nooit gebruikt zijn. Dit noemt men kruisafhankelijkheid.

Deze is zo dat ze een binding aangaan met hetzelfde type receptor in de hersenen en deze receptor vervolgens activeren. zonder dat de typische abstinentieverschijnselen optreden. 10 . Deze kruisafhankelijkheid is bekend voor alle opiaten onderling.De verklaring hiervoor moet gezocht worden in de ruimtelijke structuur van de stoffen. Een voorbeeld van kruisafhankelijkheid is dat heroïne kan vervangen worden door methadon.

11 . Er kan wel psychische afhankelijkheid ontstaan. Op basis van de sterkte van de psychische afhankelijkheid.2 De verschillende indelingen van drugs Men kan drugs op basis van verschillende criteria indelen in categorieën. Verder zijn er een aantal drugs die twee van deze effecten combineren. Ik heb voor dit eindwerk gekozen voor de indeling op basis van de effecten op het lichaam. oppeppende of stimulerende drugs en verdovende of dempende drugs. Harddrugs veroorzaken zowel lichamelijke als psychische afhankelijkheid en men ondervindt lichamelijke gevolgen door het gebruik ervan. • • Op basis van de sterkte van de lichamelijke afhankelijkheid. Hierbij maakt men een onderscheid tussen softdrugs en harddrugs. Op basis van het risico en de wetgeving. namelijk verdovende middelen en opwekkende middelen die hallucinaties veroorzaken. Deze effecten lopen uiteen van een ander gevoel • van welbevinden tot ernstige vervormingen van de zintuiglijke waarnemingen. Dit houdt in dat er een verdere onderverdeling wordt gemaakt in bewustzijnsveranderende of hallucinogene drugs. Softdrugs zijn drugs die geen lichamelijke afhankelijkheid veroorzaken. Een aantal mogelijke criteria zijn: • Op basis van de effecten op het lichaam.

Na de binding wordt de receptor geactiveerd en ontstaat er in de cel een respons. Bij de binding 4 Gebaseerd op: Eindwerk: De invloed van drugs en alcohol op het menselijk lichaam . noemt men liganden. stoffen (vb. Deze zorgt uiteindelijk voor het beoogde fysiologische effect. Een ligand bindt zich enkel aan een receptor die precies past. Een receptor is dus een eiwit in de celmembraan van een cel. Receptoren werken dus volgens een sleutel-slotmodel. Wanneer de receptor geactiveerd wordt. neuronen. synapsen en neurotransmitters omdat dit van belang is om de werking van drugs te begrijpen. Meestal is er slechts één lichaamseigen of endogene ligand per receptor. DE RUYTER L. 12 . of lichaamseigen. 1: Sleutel-slotmodel van receptoren Ook bepaalde drugs kunnen zich binden aan een receptor.1 Receptoren Receptoren zijn specifieke proteïnen. Daarnaast kunnen er verschillende exogene liganden bestaan. komt dit doordat dezelfde fysiologische respons ontstaat. waar stoffen zich aan kunnen binden. 3. stoffen (vb. synapsen en neurotransmitters 4 In dit hoofdstuk herhaal ik kort de werking van receptoren. of lichaamsvreemde.3 De normale werking: receptoren. Na de binding kan de receptor geactiveerd of niet geactiveerd worden. . Een hartspiercel gaat bijvoorbeeld sneller en krachtiger samentrekken nadat adrenaline zich heeft gebonden aan de adrenalinereceptor en deze heeft geactiveerd. neuronen. KHLeuven (regentaat) . Fig. Ze dienen als aangrijpingspunt voor endogene. De stoffen die zich kunnen binden. Zij zijn een voorbeeld van exogene liganden. die zou optreden na binding met de bijbehorende endogene stof. neurotransmitters en hormonen) en voor exogene. drugs). schooljaar 2005-2006.

2 Neuronen 5 Het menselijke zenuwstelsel is opgebouwd uit 2 soorten cellen: neuroglia en neuronen (=zenuwcellen). Fig. Wanneer de receptor niet wordt geactiveerd. internet. wel afwijkend zijn. (http://www. axonen en dentrieten genaamd.. Hierdoor kan de endogene stof er slechter of niet meer op binden. De functie van deze uitlopers is het doorgeven van informatie.org/youngscientists/hersenen/neuron. worden antagonisten genoemd. 2: Agonistische en antagonistische werking van een drug 3. zoals de intensiteit en de duur. Hersenweetjes. 11/04/2006. Dit onderscheidt neuronen van andere cellen.neuroinf. 5 WIJNANTS M.met een drug kan de aard van de respons. Stoffen die het effect van de endogene stof nabootsen of versterken. Neuronen zijn opgebouwd uit een cellichaam en de uitlopers.shtml) 13 . wordt hij alleen maar bezet door de drug. Stoffen die de werking van een endogene stof verminderen of tegengaan. worden agonisten genoemd.

toch wordt er veel meer gesproken over neuronen. 14 .3. De neuroglia zorgen namelijk voor de aanvoer van voedingsstoffen. Het is zelfs zo dat de neuronen hun functie niet goed zouden kunnen uitoefenen zonder de neuroglia. Het axon voert informatie weg uit het cellichaam. Dit gebeurt door het maken van een synaps (zie verder: 1. (Dit zijn de fysiologische omschrijvingen van axonen en neuronen. 3: Neuron Fig. De voornaamste reden hiervoor is dat neuroglia geen informatie kunnen overdragen.Fig. stimuleren. voor fysieke steun en voor bescherming.3). 4: Neuron De dendrieten zijn korte uitlopers en de meeste neuronen hebben meerdere dendrieten. Dit betekent natuurlijk niet dat ze nergens voor dienen. naar andere neuronen. Ze ontvangen informatie en leiden deze tot in het cellichaam. andere omschrijvingen zijn ook mogelijk. zoals spieren en klieren. Verder voeren ze afvalstoffen af die ontstaan wanneer neuronen afsterven en zorgen ze voor het versnellen van de neurale besturing doordat ze bepaalde axonen omgeven door een isolerende laag. Axonen kunnen ook andere cellen. Elk van deze functies wordt uitgevoerd door een bepaald type van neuroglia. De axonen zijn meestal heel lang en de meeste neuronen hebben er slechts één.) Het zenuwstelsel bestaat uit 10 tot 50 keer meer neuroglia dan neuronen.

3 Synapsen Een synaps is de ruimte tussen de zenuwcellen. 5: Synaps 3. In deze ruimte vindt het 'doorgeven van de boodschap' plaats.3. De belangrijkste remmende neurotransmitter is GABA (gamma-aminoboterzuur). Er bevinden zich ook synapsen tussen zenuwcellen en spieren èn zenuwcellen en klieren. dopamine en noradrenaline.4) via deze spleet overgedragen naar de volgende cel. Een signaal wordt door middel van neurotransmissie (zie verder: 1. De neurotransmitters kunnen de activiteit van de zenuwcel die ze bereiken stimuleren of remmen. Andere belangrijke neurotransmitters zijn: adrenaline. De synapsspleet is de ruimte tussen een axon (=presynaptisch neurondeel) en een dendriet (=postsynaptisch neurondeel). Adrenaline verhoogt de alertheid en zorgt ervoor dat de persoon meer energie heeft. 15 . Wanneer er een zenuwimpuls aankomt in het axon. Adrenaline is een neurotransmitter en een hormoon en wordt geproduceerd in de bijnieren. woede. worden de neurotransmitters vrijgelaten in de synaptische spleet om zich vervolgens te binden aan de receptor van het dendriet. De aanmaak van adrenaline verhoogt bij angst.3.4 Neurotransmitters Een neurotransmitter is een molecule dat wordt gebruikt voor de signaaloverdracht in de synaps. Fig. De belangrijkste stimulerende neurotransmitter is glutamaat. hitte en pijn. kou. stress.

genot. 9: Chemische structuur van noradrenaline Fig. 10: Chemische structuur van noradrenaline 16 . angstig of opgewonden. In de hersenen zijn er zenuwen aanwezig die gevoelig zijn voor dopamine. Het kan eveneens werken als een hormoon. Wanneer men te weinig noradrenaline heeft. gespannen. 8: Chemische structuur van dopamine Noradrenaline heeft een sterk opwekkende werking en het werkt in op het sympatisch zenuwstelsel. Dit is afhankelijk van de stemming en van de werking van de andere neurotransmitters. voelt men zich euforisch. Fig. meer bepaald in de voorhoofdskwab en de basale ganglia. blijdschap en welzijn. voelt men zich depressief en wanneer men teveel noradrenaline heeft. Fig.Fig 6: Chemische structuur van adrenaline Fig 7: Chemische structuur van adrenaline Dopamine is een neurotransmitter die een belangrijke rol speelt bij het maken van bewegingen en bij het ontstaan van emoties.

be/eportal/application?languageParameter=nl&pageid=contentPage&docId=4471) 17 . Bohn Stafleu CLIJMANS L. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen .a. en VAN DER STEL J.2 Wat zijn marihuana en hasj? 8 9 Marihuana en hasj zijn beide producten van één en dezelfde plant.1. BELGISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENSTEN. In de toekomst zal er niet langer worden van Loghum 8 9 vervolgd indien het gaat om de productie van een hoeveelheid cannabis die bestemd is voor eigen gebruik onder de gekende voorwaarden (meerderjarig. 6 4. . worden ze soms ook bewustzijnsverruimende drugs genoemd. De functie van het gebruik verschoof langzamerhand naar de bevrediging van recreatieve behoeften.. 7 4.1 Cannabis 4. Drugspreventie: achtergronden.C. men krijgt achtervolgingswanen en paniekaanvallen. .… Omdat deze soort drugs de gebruiker vaak de illusie van een dieper inzicht in zichzelf of in de natuur geven.1. nl Cannabis sativa var. BUISMAN W. geen handel. derde druk. Plantenbiologie deel F. indica. afstanden worden foutief ingeschat. De verspreiding gebeurde in het kielzog van de Beat Generation en later ook de hippiebeweging in de jaren zestig.). geen problematisch gebruik. 2008.… Ook op gevoelsmatig vlak schat men dingen foutief in: men lacht om (voor buitenstaanders) onbegrijpelijke redenen. praktijk en toekomst . muziek wordt intenser beleefd. Het kwam voor in Chinese medische verhandelingen en de informatie verspreidde zich uiteindelijk over de hele wereld... (http://www. . e. 2008 Het bezitten van zelfgekweekte cannabis blijft strafbaar in ons land. kleinigheden kunnen aanleiding geven tot diepe droefheid. niet gepubliceerde cursus KHLeuven. Icarus . geen maatschappelijke overlast. Cannabis: risico’s. 6 7 WOLF H. internet.1 Geschiedenis Cannabis werd voor het eerst bekend als verdovend middel.belgium. Pas in de jaren vijftig van de 20ste eeuw is cannabis in de Westerse landen een belangrijke plaats beginnen innemen als genotsmiddel.4 Bewustzijnsveranderende drugs of hallucinogene Deze middelen verstoren grondig onze waarneming van de buitenwereld: kleuren worden helderder.R.

12: Cannabis sativa Marihuana wordt bereid door de vrouwelijke bloemen te drogen en te verkruimelen. De naam marihuana is waarschijnlijk afgeleid van de veel in het Spaans voorkomende vrouwennamen Maria en Juana.Fig. die kan variëren van bijna vloeibaar en olieachtig tot zeer hard. Hasj wordt ook vaak 'shit' genoemd. 18 . (vgl: (Eng) 'grass' of 'weed'). verkruimelde plant en het heeft een sterke geur. die vrijwel geen roesverwekkende stoffen bevat. Fig. Marihuana wordt ook aangeduid met het woord 'gras' of 'wiet'. Het heeft dan ook het uitzicht van een gedroogde. 13: Marihuana en shit Fig. Het is een stuk krachtiger dan marihuana. hiermee werd verwezen naar de lustopwekkende eigenschappen die aan marihuana werden toegekend. garens en touw. De onbevruchte vrouwelijke bloemen bevatten de hoogste concentraties. 14: Hash Hasj is de hars van de bloemen en de bovenste bladeren. 11: Cannabis sativa Fig. en bijvoorbeeld gebruikt wordt voor de fabricage van vezels. waarschijnlijk vanwege de (donkere) kleur. Hennep is de benaming voor Cannabis sativa.

De plant geldt in veel streken als windkering in de land. Plantenbiologie deel F. 15: Hennep Fig. Uit de cannabisplant worden nog andere producten vervaardigd.en tuinbouw. De mannelijke plant sterft na het afgeven van het stuifmeel snel af.nl/plant/beschr/gonnve/hennep. VAN HERPEN T.4. Verder wordt er uit hennepzaad olie geperst die wordt gebruikt in verf en vernis. 04/05/2008. niet gepubliceerde cursus KHLeuven. terwijl de vrouwelijke plant sterker is en meer bladeren draagt. (http://www.com/hennep. Deze worden gemaakt uit de vezels van de mannelijke plant. Hennep. 10 CLIJMANS L. Tweehuizig betekent dat er mannelijke en vrouwelijk planten voorkomen. 04/05/2008. De mannelijke bloemen staan in pluimen en de vrouwelijke bloemen staan in de bladoksels in aren. 2008 ELTEREN G. Fossiele brandstoffen kunnen deels vervangen worden door hennep.. tweehuizige plant. en het dient eveneens als vogelzaad. HennepCannabis sativa.3 De kenmerken van de plant 10 Het werkzame bestanddeel (THC) bevindt zich in de harsachtige laag waarmee de knoppen van de vrouwelijke plant bedekt zijn.. internet. 16: Hennepzaad Cannabis behoort tot de hennepfamilie en is een éénjarige. internet.htm#Botanie) 19 . Fig. zoals touw en papier.htm) VAN (http://plantaardigheden.1. .natuurlijkerwijs. De plant bloeit van juni tot en met augustus en heeft groenachtige bloemen.

Het is erg gemakkelijk om de plant tot bloei te brengen. Andere voorbeelden van korte-dag-planten zijn de chrysant. zonder duidelijke scheiding. stikstofrijke grond. hard en bruinachtig van kleur. Ze zijn variabel van grootte. beginnen de planten te bloeien. Als men de planten buiten wil kweken. 20 .en de donkerperiode even lang te maken. 17: Cannabisplant Fig. Wanneer de planten licht krijgen tijdens de donkerperiode van 12 uur. met een volledige kelk. Voor de vegetatieve fase van cannabis is een lichtperiode van 18 uur (en dus een donkerperiode van 6 uur) ideaal. kan men zaaien van begin maart tot eind mei.en een donkerperiode is absoluut noodzakelijk en een lichtflits (zogenaamd stoorlicht) gedurende de donkerperiode is reeds voldoende om de bloei te verhinderen. maïs en dahlia. De planten moeten het idee krijgen dat de dagen korter worden ('herfst'). Bij een goede verzorging kan een gezonde cannabisplant tot 5 cm per dag groeien. De vrucht is eivormig en iets afgeplat. Het is daarbij van belang om de donkerperiode absoluut niet te onderbreken. grof gezaagd en handvormig met tussen de 3 en 15 vingers. De afwisseling van een licht. Dit zijn planten die slechts kunnen bloeien als ze dagelijks niet meer dan 8 tot 12 uur belicht worden.Fig. 18: Blad van de cannabisplant De bladeren zijn lang gesteeld. Twee tot drie weken nadat de belichtingstijd is teruggebracht tot 12 uur. langgerekt en diep ingesneden. dan wordt de bloeifase uitgesteld. Dit kan door de licht. Cannabis houdt van zonnige plaatsen en goed gedraineerde. Cannabis is een korte-dag-plant (KDP). Ze is stevig aan de stengel bevestigd. De plant heeft een zeer kenmerkende geur en wordt 1 tot 2 meter hoog. Men spreekt daarom in feite beter van lange-nacht-planten. dus elk 12 uur.

bijvoorbeeld in spacecake. 2001 WOLF H. Ze zijn afhankelijk van de hoeveelheid en de kwaliteit van de cannabis. ouders en drugs . Jongeren. frietzakvormige sigaret gerold en zo gerookt. Fig. Cannabis . 11 Jongeren en drugs nuchter bekeken .1. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . Bij deze manier van inname is het effect trager en minder sterk dan wanneer men de cannabis rookt. Bij het eten van cannabis treden de effecten na ongeveer één tot twee uur op en blijven ze nog drie tot tien uur duren. kan dit aanleiding geven tot een ‘bad trip’ (= een angstige roes). zoals de stemming op het moment van gebruik en de waarin de betrokkene open staat voor de effecten.1.a. De piek van de effecten bevindt zich tussen de dertig en zestig minuten na het roken. Dit noemt men een joint of een stick. . Het belangrijkste effect is het versterken van de emotionele toestand waarin de gebruiker op het moment van inname verkeerd. . de ‘ervaring’ van de gebruiker met cannabis en de persoonlijke gesteldheid. Icarus . nr3 DE RIDDER H. Bohn Stafleu van Loghum 21 . Meestal worden hasj en marihuana vermengd met tabak en in een lange.. 4.4. 19: Joints Soms wordt het ook puur of in een waterpijp gerookt. Ondanks de grote individuele verschillen zijn er ook psychologische effecten die typisch zijn voor cannabis. Verder verwerkt men het in eten. e. driemaandelijks tijdschrift van de Gezinsbond . De effecten die iemand ervaart kunnen heel uiteenlopend zijn. Deze wordt in gezelschap vaak doorgegeven.5 De effecten en de gevolgen 11 De psychologische effecten van cannabis treden snel na het roken op (na ongeveer twee tot tien minuten). de wijze waarop het wordt gebruikt (eten of roken).4 Hoe wordt het gebruikt? Het doel van het gebruik is high of stoned worden. Wanneer de gebruiker zich dan onrustig of onwennig voelt. . Garant . derde druk CUIJPERS P. Na twee tot vier uur zijn de effecten grotendeels verdwenen. 34ste jaargang .

komen niet of nauwelijks voor na gebruik. maar ook niet bevestigd. Deze is te vergelijken met die van een nicotineroker. bij mensen die aanleg hebben voor schizofrenie. Wel kunnen er door het gebruik plotse angstgevoelens en/of misselijkheid optreden. Vaak wordt cannabis ook genoemd als uitlokker van psychosen: cannabisgebruik zou leiden tot een hogere prevalentie van schizofrenie. Langs de ene kant kan een bepaalde gebeurtenis of toestand bijvoorbeeld lichte paranoia opwekken. Een droge mond. Gevoelens van warmte of koude in handen en voeten. Het bevat veel meer teer dan een gewone sigaret en is dus schadelijker voor de longen en het hart. Echte hallucinaties.Verder wordt men na het gebruik high of stoned: men krijgt een gevoel van euforie dat langzaam verandert in een gevoel van kalmte en rust. vormen en geluiden worden intenser en anders waargenomen. Verslapping van de spieren. de eerste episode van deze ziekte kan uitlokken. Het is niet uitgesloten. Men wordt suf en het gevoel van tijd vertraagt. Verkleuring van het oogwit van wit naar (licht) roze door vaatverwijding in het oogbindvlies. dat cannabis tot schizofrenie leidt. Het lijkt hierbij echter weinig waarschijnlijk dat cannabis de ziekte heeft veroorzaakt. Hoewel er vaak wordt gezegd dat cannabis geen kwaad kan. Dit kan echter ook worden toegeschreven aan het feit dat mensen met aanleg voor schizofrenie gemakkelijker cannabis gebruiken. maar tegelijkertijd beseft de gebruiker dat deze paranoia het gevolg is van de drug. Het is wel duidelijk dat mensen met schizofrenie vaker cannabis gebruiken dan anderen. De voornaamste zijn: Versnelling van de hartslag. Verandering van de bloeddruk. 22 . Deze effecten treden gelijktijdig op en zijn enkele na het gebruik terug verdwenen. Het is bewezen dat het percentage schizofrenen hoger ligt bij cannabisgebruikers. Typisch zijn ook de behoefte aan eten (vooral zoete dingen) en de onbeheersbare lachbuien. zodat minuten wel uren lijken. Deze vermindert meestal terug na ongeveer 20 minuten. is dit niet waar. Kleuren. dit wil zeggen het zien of horen van dingen die in werkelijkheid niet bestaan. Veel gebruikers ervaren het eigenaardige fenomeen van zichzelf te kunnen observeren. Mogelijk is er hier sprake van een vorm van zelfmedicatie. Het gebruik van cannabis heeft ook lichamelijke gevolgen. Psychische afhankelijkheid van marihuana en hasj is mogelijk. Er wordt wel vermoed dat cannabisgebruik. Daling van de druk in de oogbol.

vooral bij intensief gebruik. KHLeuven (regentaat) en op JELLINEK. De coördinatie van de spierbewegingen en de reactietijd zijn bovendien sterk verminderd. maar niet in water. Drugs and the brain. Verder worden de THC en de andere stoffen beïnvloed door de verhitting bij het roken. 20: Chemische structuur van Tetra-Hydro-Cannabinol Het hallucinerende effect van cannabis wordt dus voornamelijk veroorzaakt door THC.jellinek. 10/03/2008. . maar door de toename van THC in marihuana is het verschil tussen beide verkleind. Ongeveer zestig daarvan zijn uniek en komen in geen enkele andere plant voor. Marihuana bevat in principe minder THC dan hasj. Als men onder invloed is van marihuana en hasj. 4. De stof in de hennepplant die het meest verantwoordelijk is voor de lichamelijke en psychische werking van cannabis is THC. moet men deze verhitten. Om de THC in cannabis te kunnen vrijmaken.Het heeft bovendien een negatieve invloed op de concentratie en het korte termijngeheugen. maar is ook afhankelijk van de concentratie waarin andere stoffen in de cannabis aanwezig zijn.6 Hoe werkt cannabis? 12 In de hennepplant komen meer dan vierhonderd chemische stoffen voor.nl/brain/index. is het ten sterkste afgeraden om zich in het verkeer te begeven (dit geldt eigenlijk voor alle soorten drugs). Deze stoffen worden ook wel cannabinoïden genoemd. kan dit een slechte invloed hebben op de schoolresultaten. internet. THC lost goed op in vet. en 12 Gebaseerd op: Eindwerk: De invloed van drugs en alcohol op het menselijk lichaam . De concentratie van THC in de verschillende cannabisproducten verschilt sterk. of Tetra-Hydro-Cannabinol. Dit gebeurt meestal door de cannabis te roken.1. http://www. tijd en ruimte dan anders worden ingeschat. Hierdoor kan het een rem zetten op het realiseren van hun toekomstdromen. Fig. omdat afstand. 23 .html. Aangezien cannabis vaak wordt gebruikt door pubers. DE RUYTER L.

De (roes)effecten van cannabis worden veroorzaakt doordat de cannabis op een indirecte manier het beloningscentrum prikkelt. Zij regelen het vrijkomen van de neurotransmitters. Eind jaren tachtig hebben onderzoekers aangetoond dat er in de hersenen. honger en verstoring van de geheugenfunctie. Anandamide is een neurotransmitter die op verschillende plaatsen in de hersenen voorkomt. Hiervan bereikt slechts een klein deel werkelijk het bloed en uiteindelijk de hersenen. De CB1-receptoren komen voor op zenuwcellen in de hersenen. Bij dit proces komt er nog een derde stof bij kijken. en in andere delen van ons lichaam. bij het eten ervan slechts 6%. namelijk de CB1-receptoren en de CB2-receptoren. De CB2-receptoren komen voornamelijk voor op cellen van het immuunsysteem (zoals macrofagen. Een aantal van de neveneffecten. 24 . namelijk de neurotransmitter GABA. Dit komt doordat cannabis indirect de afgifte van dopamine verhoogt. De afgifte van dopamine wordt tegengehouden door GABA. Het eindresultaat is dat er meer dopamine kan worden afgegeven. Deze zorgen voor de informatieoverdracht van chemische signalen buiten de cel. T-cellen. De dosis die nodig is om high of stoned te worden is ongeveer 10 mg. Door roken komt 10 tot 25% van de THC in het lichaam terecht. B-cellen) en ze komen niet voor in de hersenen.soms door het te verwerken in voedsel. speciale cannabinoïd-receptoren bestaan. in het ruggenmerg en in enkele andere lichaamsdelen. maar de THC uit cannabis houdt op zijn beurt GABA tegen. worden veroorzaakt doordat THC de werking van anandamide verstoort. zoals coördinatieproblemen. dus dat de gebruiker zich gelukkiger. Er zijn ondertussen twee soorten receptoren ontdekt. Deze stof geeft aanleiding tot gevoelens van genot en voldoening. voldaan voelt. THC bindt zich onmiddellijk op deze receptoren. naar de processen binnenin de cel.

jellinek. Na binding van anandamide aan deze receptoren wordt de boodschap doorgegeven. 13 Figuren: JELLINEK. Na het doorgeven van de boodschap laat anandamide zijn receptor los en stroomt het terug naar het neuron waar het vandaan komt. wordt de anandamide in de ruimte (de synaps) tussen het axon en de dendriet losgelaten. 10/03/2008. (http://www.nl/informatie/) 25 . Ik wil informatie. internet. De anandamide wordt dus eigenlijk gerecycled. Als een elektrisch signaal hier aankomt. De anandamide drijft via de synaps naar het aangrenzende neuron. Op de dendrieten van dit neuron zitten receptoren waaraan de anandamide zich bindt.A De normale situatie 13 Anandamide ligt opgeslagen in de blaasjes aan het uiteinde van een axon.

De verwerking van THC in het lichaam gebeurt zeer complex. Op deze manier geeft het nieuwe signalen door en neemt het eigenlijk de taak van anandamide over. 14 Figuren: JELLINEK. Na het doorgeven van de informatie laat THC de receptor los en wordt het afgebroken. (http://www. Een groot deel van de THC wordt opgeslagen in het lichaamsvet en komt daaruit slechts langzaam vrij. 10/03/2008.jellinek. Ik wil informatie. internet.nl/informatie/) 26 .B De cannabis-situatie 14 THC bindt zich aan de receptoren die eigenlijk voor anandamide bedoeld zijn.

e. Het duurt in totaal vier tot zes weken voordat de THC niet meer aantoonbaar is in het bloed. Hierdoor staan ze kritischer ten opzichte van kunstmatige producten. Uiteindelijk wordt THC in het lichaam omgezet tot een dertigtal metabolieten (afbraakproducten). en dus ook ten opzichte van drugs die in labo’s ontwikkeld zijn. of paddenstoelen.2 Alternatieve drugs of ecodrugs 15 Ecodrugs zijn schimmels en planten (en mengsels van beide) die een hallucinogene. vliegezwam. verdovende of stimulerende werking hebben. 4. Dit is echter niet altijd zo. Bij chronische gebruikers is dit tot enkele weken na het laatste gebruik. Knack. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . ginseng. CHRIS DE STOOP WOLF H. 21: Valeriaan Fig. Voorbeelden van ecodrugs zijn valeriaan. Deze werking is vaak al jaren bekend.Een week na het gebruiken van cannabis is er nog steeds 30 tot 40% van de THC in het lichaam aanwezig. worden aangetoond in de urine. doornappel. Een bekende ecodrug zijn de paddo’s. THC kan nog enkele dagen nadat iemand cannabis heeft gebruikt. ephedra en guarana. Dit komt doordat jongeren steeds meer begaan zijn met het milieu en met hun gezondheid.a. 15 Artikel: Nieuwe drugshype: trippen op paddenstoelen . derde druk 27 . Fig. 29/08/2007. . is omdat ze denken dat deze minder gevaarlijk zijn dan de klassieke drugs. Deze hebben een hallucinerende werking en ze worden ook wel magic mushrooms of shrooms genoemd. 22: Valeriaan Fig 23: Guarana Het gebruik van ecodrugs bij jongeren neemt toe. Een andere reden waarom sommige jongeren voor ecodrugs kiezen. Icarus .

Paddo's versterken ook de gevoelens die men heeft op het moment van gebruik en veranderen de manier waarop men de omgeving en de eigen persoonlijkheid ervaart. verwarring. 24: Paddo’s Fig. een stof die op cafeïne lijkt.. ecodrug is ‘Herbal XTC’. Dit bevat guarana en ephedra en heeft een stimulerende werking.. rillingen. De effecten zijn afhankelijk van de soort paddestoel. 28 . maagpijn. 25: Gedroogde paddo’s De fysieke effecten zijn over het algemeen van korte duur: duizeligheid. maar er zijn minder gebruikers die overgaan op frequent gebruik dan bij andere drugs. redelijk bekende. Een andere. de ingenomen hoeveelheid. Behalve deze lichamelijke gevolgen is er echter de psychologische invloed van paddo's die wel hevig kan zijn: angstige gevoelens. agitatie. desoriëntatie. Guarana is afkomstig uit een Zuid-Amerikaanse boon en bevat guaranine.Het aantal mensen dat paddo's gebruikt ligt in de buurt van het aantal mensen dat XTC gebruikt. diarree. braken. misselijkheid. het lichaamsgewicht en de maaginhoud. Fig.

1 Cocaïne 16 Cocaïne is een drug die altijd veel in de publiciteit is geweest. . gekoppeld aan de snobistische waarde op het gebied van drugs. studeren) tijdens een cocaïneroes. 5. Hierdoor gaat een frequente gebruiker uit zijn reserves putten en op die manier roofbouw plegen op zijn lichaam. Wat je moet weten over cocaïne . Ze geven het lichaam geen extra energie.1 Geschiedenis Net als veel andere drugs heeft cocaïne een geschiedenis waarin de reputatie van de drug nu eens goed en dan weer slecht was. Dit feit. werken. omdat veel mensen normaal kunnen functioneren (bv gaan werken. Stimulerende drugs zijn heel belastend voor het lichaam (onder andere voor hart en bloedvaten) en hebben gemakkelijk tot gevolg dat de gebruiker oververmoeid raakt. Door de jaren heen is het beeld gewijzigd. Cocaïne is ook veel minder stigmatiserend dan andere illegale drugs.5 Oppeppende of stimulerende drugs Deze producten hebben een algemeen stimulerende werking: de hartslag wordt sneller en de bloeddruk en de lichaamstemperatuur stijgen. studeren. Ze worden onder andere gebruikt om te vermageren (omdat ze het hongergevoel onderdrukken) en om te kunnen blijven doorgaan met feesten. omdat de gebruiker de drug opnieuw gaat willen nemen om zijn roes te verlengen/hernieuwen. Het huidige patroon van cocaïnegebruik is begonnen eind jaren ’60. Corona . In het begin beschouwde men 16 Voornamelijk gebaseerd op: CONOLLY S. Het is begonnen als een mild stimulerend middel (door te kauwen op de cocabladeren) en evolueerde tot de drug cocaïne. De kosten kunnen behoorlijk uit de hand lopen. 5. maar onderdrukken de grenzen van het lichaam. zich leeg (tot zelfs depressief) voelt en prikkelbaarder en achterdochtiger is. Hij overschat zichzelf gemakkelijker en stelt zich vaak agressief op.1. maar men zei dat cocaïne een veel gelijkmatigere roes veroorzaakte.… (omdat ze het gevoel van vermoeidheid onderdrukken) Verder geven ze de gebruiker het gevoel dat hij veel meer energie heeft en dat hij alles aankan. maakt dat vooral werkende mensen voor cocaïne gaan kiezen en een relatief klein aantal jongeren. evenals de drug zelf. 2000 29 . Een groot deel van de reputatie ervan berust op het feit dat het een dure drug is en dat ze bijgevolg populair is bij rijke en beroemde mensen. toen popsterren (bv Richard Prior) de drug begonnen te gebruiken. Eerder in de jaren ’60 was amfetamine het belangrijkste stimulerende middel.

26: Cocaïne Fig. Het gebruik van coca is al meer dan 4000 jaar oud. De populaire benamingen zijn ‘coke’ of ‘snow’. Daarna werd het gezien als een bedreiging. Fig. De scheikundige benaming is cocaïnehydrochloride en de chemische formule is C17H21NO4. de ‘nieuwe’ vorm) 5. Door het kauwen van coca neemt onder andere het uithoudingsvermogen toe (het werkt stimulerend). verbetert de ademhaling en wordt het hongergevoel onderdrukt.1. met toepassingen op medisch vlak (o. Deze plant vindt zijn oorsprong in Zuid-Amerika en groeit op grote hoogte. geurloze en kristalachtige substantie die gewoonlijk voorkomt in poedervorm.2 Wat is cocaïne? Cocaïne wordt gehaald uit de bladeren van de cocaplant.het als een wondermiddel. In de jaren ‘80 tenslotte is men hierop teruggekomen en kreeg de drug de reputatie zeer gevaarlijk te zijn (vooral crack. De oorspronkelijke bewoners van het Andesgebergte kauwden op cocabladeren als middel tegen hoogteziekte en arbeiders kauwden op coca als stimulans voor het werk in de mijnen. als pijnstiller). 27: Cocaïne Cocaïne is een witte. In de jaren ’60 van de 20ste eeuw veranderde het beeld dat men van cocaïne had opnieuw en beschouwde men het als een tamelijk onschuldig alternatief voor heroïne.a. 30 .

en er staan strenge straffen op zowel de handel als het bezit ervan. Bij ‘crack’ of ‘basecoke’ (zie ook later) is de cocaïne zodanig bewerkt dat het zuiverder is. gaan ze de cocaïne ‘versnijden’ met een aantal minder dure stoffen. 28: Chemische structuur van cocaïnehydrochloride Een groot deel van de cocaïne die op straat wordt verkocht bevat slechts 45-50% cocaïne. Om hun winst te vergroten. De tweede soort groeit in de drogere bergachtige gebieden van ZuidAmerika. De eerste soort groeit in de tropische bossen op de oostelijke hellingen van de Andes in Zuid-Amerika.1. namelijk in Colombia. Andere stoffen. zoals talkpoeder. 95% van alle cocaïne wordt geproduceerd uit de Erythroxylum coca en het werkzame bestanddeel wordt gewonnen uit de bladeren. hebben geen effect. Zowel cocaïne in poedervorm als crack zijn illegale drugs. 5.3 De kenmerken van de plant Er bestaan ongeveer driehonderd soorten cocaplanten. tot het product de gebruiker bereikt.Fig. maar hebben gewoon de juiste kleur. langs de Caribische kust en in sommige droge delen van Peru. 31 . Sommige van de toegevoegde stoffen kunnen psychoactief zijn. maar enkel de Erythroxylum coca en de Erythroxylum novogranatense bevatten een hoeveelheid cocaïne van betekenis. Dit komt doordat cocaïne voor de dealers duur is om aan te kopen. bloem en maïzena. en dus veel meer geconcentreerd. suiker. zoals amfetamines of speed. Dit proces gaat door in elke schakel in de keten van dealers. zodat het bestaat uit 85-95% pure cocaïne-kristallen.

Deze risico’s gelden voor elke drug die geïnjecteerd wordt. Dit kan oncomfortabel zijn en veel gebruikers hebben last van irritatie van de neusgaten. Normaal gezien kan men drie keer per jaar oogsten: de eerste keer in de lente. Cocaïne kan ook geïnjecteerd worden. 29: Bladeren van de cocaplant Fig. Men kan beginnen oogsten als de plant achttien maanden oud is en vaak blijft hij productief tot hij vijftig jaar is. 30: De cocastruik De struik wordt tot enkele meters hoog en heeft ovale bladeren. 5. 31: Snuiven van cocaïne 32 .Fig. met behulp van een buisje. zoals het ontstaan van abcessen en bloedstolsels.1. dan in juni en de derde keer in oktober. Fig. verhoogt ook de kans op besmetting met hepatitis en HIV.4 Hoe wordt het gebruikt? Cocaïne wordt meestal via de neus geïnhaleerd of gesnoven. De bladeren zijn bruin-groen van kleur en hebben een bittere smaak. Dit brengt veel risico’s met zich mee. De Erythroxylum coca heeft veel vocht en een constante temperatuur nodig om te kunnen groeien. Wanneer men gezamenlijk gebruik maakt van naalden. De bladeren van Erythroxylum novogranatense zijn veel kleiner en hebben een lichtgroene kleur.

Bij veelvuldig gebruik treden er paranoïde psychosen op. Er zijn ook lichamelijke gevolgen die alleen bij regelmatig en langdurig gebruik optreden.5 De effecten en gevolgen Cocaïnepoeder is een stimulerend middel als amfetamine. Zo kan bijvoorbeeld het zachte weefsel aan de binnenkant van de neusvleugels en hoger in de neusgaten afsterven. Dit is echter zeer zeldzaam. en geeft de gebruiker in eerste instantie extra energie en meer zelfvertrouwen.Het snuiven van de cocaïne betekent dat de drug in de bloedstroom terechtkomt via het zachte weefsel aan de binnenkant van de neusgaten.en achtervolgingswanen en gevoelshallucinaties. Het duurt even voordat de drug opgelost is en in het bloed wordt opgenomen. Het geeft bovendien een groter gevoel van alertheid en verzacht pijn. een droge mond. Gebruikers vergeten hun zorgen. slapeloosheid. Toch kan regelmatig snuiven wel voor problemen zorgen. Bij het snuiven ervan veroorzaakt het ook het samentrekken van de bloedvaten in de neus. Hierdoor worden de kleine bloedvaten die juist onder het oppervlak liggen beschadigd en hebben zware gebruikers vaak last van ernstige neusbloedingen. maar van kortere duur dan die van amfetamine. De fysieke effecten van cocaïne zijn: verhogen van de bloeddruk. maar worden meestal op sociaal vlak arrogant. Deze zijn onder andere: last van een zoemend geluid in de oren. met betrekkings. vaker urineren door de prikkeling van de blaas en een afname van de behoefte aan eten en slapen. De gebruiker beeldt zich dan bijvoorbeeld in dat er beestjes onder de huid zitten. transpireren. stijgen van de lichaamstemperatuur. Deze effecten zijn intenser. diarree (omdat de darmbewegingen toenemen). uitputting en moeilijk kunnen ontspannen. De verhoogde hartslag kan chronisch of onregelmatig worden. versnellen van de hartslag. Bij het gebruik van cocaïne voelt men zich euforisch. Dit betekent dat het gebruiken van deze methode niet zo’n schok geeft als sommige andere methoden van cocaïnegebruik. 33 . benauwdheid op de borst. 5. Hierdoor kan het gebruikt worden als middel voor plaatselijke gevoelloosheid. Verder blokkeert cocaïne de geleiding van de prikkels door de gevoelszenuwen. zelfverzekerd en rustig. Deze psychische effecten worden veroorzaakt doordat cocaïne het centrale zenuwstelsel (de hersenen en het ruggenmerg) prikkelt. Als de effecten van de drug en de bloedtoevoer afnemen. Het snuiven van cocaïne kan ook leiden tot een perforatie van het neustussenschot. hebben energie. hebben veel gebruikers de symptomen van een zware verkoudheid.1.

Dit leidt tot boosheid en onbegrip over en weer.Als de drug herhaaldelijk gebruikt wordt binnen enkele uren of in een grote dosis. Zowel vrienden als gezinsleden kunnen zich gekwetst en buitengesloten voelen als iemand zoveel tijd alleen of met andere gebruikers doorbrengt.en uitgavenpatroon en kampen gebruikers dus vaak met geldproblemen. zo erg zelfs dat de gebruiker niet meer in staat is een normale dagelijkse routine te volgen. Verder leidt cocaïne er bij veel gebruikers toe dat ze agressief en/of paranoia worden. Een cocaïneroes duurt meestal maar 30 tot 40 minuten. keert de normale geestesgesteldheid meestal terug. In dit stadium riskeert de gebruiker een hartstilstand of ernstige ademhalingsproblemen. Bovendien zorgt de afhankelijkheid van de drug ervoor dat de gebruiker de mensen rondom hem/haar sneller gaat kwetsen. hiervoor in de plaats. Door de tijd kunnen deze hunkeringen intenser worden. Ze hebben het gevoel dat de hele wereld tegen hen is en reageren prikkelbaar op kritiek of zelfs een eenvoudig verzoek. maar wel psychische afhankelijkheid (deze is minder sterk dan bij heroïne). zoals meer zelfvertrouwen en een hogere alertheid. kunnen bloeddruk en hartslag omhoogschieten en kunnen er hartritmestoornissen optreden. Hierbij hunkert de geest naar ‘het goede gevoel’ en de plezierige effecten die de drug geven. Cocaïne veroorzaakt geen lichamelijke. zijn gebruikers er vaak van overtuigd dat er niets aan de hand is. Na een paar minuten neemt dit gevoel af en komen de meer algemene effecten. Sommige gebruikers zijn zich niet bewust van de veranderingen die zich voltrekken in hun eigen zienswijze. Het domineert de manier van denken van de gebruiker en neemt bezit van zijn tijd en aandacht. Ten eerste legt het een zware druk op het inkomsten. Het eerste effect is meestal een gevoel van opgewektheid of opwinding. Dit gevoel van buitengesloten zijn kan een grote schok veroorzaken binnen een gezin. 34 . depressiviteit. zoals ergernis. Nadat de roes afneemt. Als iemand gestopt is met het gebruiken van cocaïne en het helemaal uit het lichaam verdwenen is. Over de oorzaak van deze reactie is niet veel gekend in de wetenschap. ervaart de gebruiker vaak tegenovergestelde effecten. Vanwege het zelfvertrouwen dat ontstaan tijdens een roes. De effecten treden snel nadat de drug genomen is op. Dit herstel kan wel enkele weken tot maanden vragen. Soms wordt er ook gesproken over een cocaïneshock of cocaïneovergevoeligheid. Regelmatig of frequent gebruik van cocaïne brengt veel problemen met zich mee. die volgens statistieken vaker uitmondt in gewelddadigheid dan bij niet-gebruikers. vermoeidheid en paranoia. Dit is een allergische reactie op cocaïne.

Dit systeem koppelt gevoelens van plezier aan bepaalde gedragingen. zoals bijvoorbeeld eten.Hoewel de lichamelijke abstinentieverschijnselen bij cocaïne niet te vergelijken zijn met die bij de opiaten. Op basis van neurofarmacologische gronden veronderstelt men dat de depressie die optreedt bij de onthouding van cocaïne tot de lichamelijke abstinentieverschijnselen hoort. .nl/informatie/) 35 . 5. internet. algemene vermoeidheid en ernstige depressie in. Ik wil informatie. drinken en seks. KHLeuven (http://www.jellinek. ligt de verhoogde afgifte van dopamine. Dopamine wordt afgegeven door het beloningscentrum. zullen zij doorgaan met gebruiken tot ze toevallen krijgen. Dit komt doordat er coca-ethyleen wordt gevormd.6 Hoe werkt cocaïne? 17 Aan de basis van de effecten die cocaïne veroorzaakt. 17 Gebaseerd op: Eindwerk: De invloed van drugs en alcohol op het menselijk lichaam . Deze houden onder andere lang aanhoudende slaap. 10/03/2008. Hierdoor heb je de neiging om deze gedragingen te herhalen. Onder invloed van alcohol (ethanol) wordt de cocaïneroes verlengt. Dit verdwijnt trager uit het bloed dan cocaïne. DE RUYTER L. De experimenten zijn beëindigd voor het welzijn van de dieren. hadden ze dit bij cocaïne wel gedaan indien de wetenschappers hen niet hadden tegengehouden. Cocaïne kan het beloningscentrum ook prikkelen en geeft daarom gevoelens van genot.1. Dit is een neurotransmitter die betrokken is bij de informatieoverdracht tussen neuronen. Als apen of ratten erin getraind worden op een hefboom te drukken om een intraveneuze dosis cocaïne toegediend te krijgen. Wanneer zij een grotere dosis cocaïne kunnen krijgen. (regentaat) en op JELLINEK. zullen ze tot 300 keer op de hefboom blijven drukken voor een enkele dosis. zijn er toch uitgesproken na-effecten. wat het verlengende effect verklaardt. Terwijl in gelijkaardige testen met heroïne of alcohol de dieren nooit genoeg namen om zichzelf te doden. De kracht van cocaïne wordt aangetoond door testen die wetenschappers gedaan hebben op dieren om de behoefte aan cocaïne te meten.

A De normale situatie 18 De normale situatie in de hersenen. Ik wil informatie. 22/10/2005. (http://www. 18 Figuren: JELLINEK. internet. Op de dendrieten van dit neuron zitten receptoren waaraan de dopamine zich bindt. De dopamine drijft via de synaps naar het aangrenzende neuron.jellinek. Wanneer een elektrisch signaal het uiteinde bereikt. ziet er als volgt uit: De dopamine ligt opgeslagen in blaasjes aan het uiteinde van een axon. Vervolgens wordt de dopamine in de ruimte tussen de twee neuronen (de synaps) losgelaten.nl/informatie/) 36 . Na binding van dopamine aan deze receptoren wordt de boodschap doorgegeven. zonder tussenkomst van cocaïne. verplaatsen de blaasjes zich naar de wand van het axon.

(http://www. 2) Onder invloed van cocaïne komt er meer dopamine vrij in de synaps. B De cocaïne-situatie 19 Cocaïne verandert twee dingen aan de normale situatie: 1) De cocaïnemoleculen binden zich aan de heropname-eiwitten.jellinek. Hierdoor kan de dopamine niet terug worden opgenomen. Via speciale heropname-eiwitten wordt de dopamine terug naar binnen gehaald. internet. 19 Figuren: JELLINEK. Ik wil informatie. Hierdoor is er hier meer dopamine aanwezig. 22/10/2005.nl/informatie/) 37 .Na het doorgeven van de boodschap laat dopamine zijn receptor los en stroomt het terug naar het neuron waar het vandaan komt. De dopamine blijft in de synaps rondzweven en komt steeds opnieuw in aanraking met de receptoren.

Het gevolg hiervan is dat je steeds meer moet gebruiken om hetzelfde effect te bereiken. het gevoel van afhankelijkheid dat het veroorzaakt en de psychische bijverschijnselen.Door de stimulering van het beloningscentrum kan afhankelijkheid ontstaan. Het is een afgeleid product van cocaïnepoeder dat een veel heftigere roes veroorzaakt dan cocaïne. maar zonder de zouten kan het niet opgelost worden in water of opgenomen worden in de bloedstroom op de manier waarop dat bij cocaïnepoeder gebeurt. Crack wordt ook wel ‘basecoke’ genoemd omdat het actieve bestanddeel van de drug ontdaan is van zouten en andere chemische stoffen. Na ongeveer 12 minuten is ze over. De cocaïnebase kan men bekomen door het toevoegen van maagzout (NaHCO3) of door het toevoegen van ammoniak: Coc-H+ + Cl– + NaHCO3 Coc-H + Cl + NH3 + - Coc + H2O + CO2 + NaCl Coc + NH4Cl Het is veel krachtiger dan cocaïnepoeder. In tegenstelling tot cocaïne kan men aan crack zowel lichamelijk als psychisch verslaafd worden. 38 . 32: Crack Eigenlijk geeft het in elk opzicht een veel intensere ervaring: de roes. Mensen die gedurende een lange periode op regelmatige basis crack roken. Dit komt doordat de dopaminereceptoren langzaam verdwijnen bij cocaïnegebruik. 5. De roes begint onmiddellijk en na een paar minuten begint ze al af te nemen.1. vermindert de gevoeligheid voor dopamine. hebben vaak last van een hardnekkige hoest. Na herhaaldelijk gebruik van cocaïne. De gevolgen van afhankelijkheid van crack zijn vergelijkbaar met die van afhankelijkheid van cocaïne. versnelde ademhaling en soms zelfs gedeeltelijk stemverlies. Fig. omdat men het gelukzalige gevoel telkens opnieuw wilt beleven.7 Crack Crack is de rookbare variant van cocaïne.

. begon hij ook te dansen en zich vrolijk te voelen.2 Cafeïne Cafeïne is één van de meest gebruikte opwekkende middelen. 20 VAN ES. in het jaar 2000 lag de consumptie op zo'n 103.. De Kolanoot komt uit Afrika en vormt de basis van de frisdrank Cola. internet.000. Thee werd al ver voor Christus (2700 BC) door de Chinezen gedronken.unitydrugs. (http://www. Het gebruik ervan is ook algemeen aanvaard. De koffieconsumptie is dan ook flink gestegen sinds de tijd van Khaldi en z'n geiten: Werden er wereldwijd in 1750 zo'n 600. dansend rond een struik met rode bessen.000 zakken. maar gerookt. Khaldi genaamd.000 zakken koffie verhandeld en opgedronken. ook in cacao. Zo maakte koffie haar intrede in onze samenleving. Fig. Bij het roken geeft de CO2 uit het bolletje een krakend geluid. vandaar de naam crack. Uiteindelijk vond hij ze. waarna anderen ze ook uit gingen proberen en er een drankje van maakten: koffie! In 1615 brachten Venetiaanse kooplui de eerste zakken koffie mee terug naar WestEuropa. 33: Roken van crack 5. Later vertelde Khaldi over zijn ervaring met de bessen.Daarom wordt crack niet gesnoven of geïnjecteerd. M. thee en kolanoot wordt de stof aangetroffen. is het na olie het belangrijkste handelsproduct geworden. wat later koffiebonen bleken te zijn. een speciaal pijpje of een waterpijp gebruikt. Door deze grote vraag naar koffie. Caffeine.php?page=drugsdb&sub=caffeine) 39 . Voor het roken wordt folie.1 Geschiedenis 20 Volgens de overlevering is koffie "ontdekt" door een Egyptische herder. en is sinds 1600 ook in Europa een geliefde drank. De heerlijke smaak en het verkwikkende effect zorgden voor het succes: al snel kon overal in Europa koffie gedronken worden. Nadat Khaldi enkele van die bessen had geproefd. Op een avond waren zijn geiten niet thuisgekomen en ging hij ze zoeken.nl/index. Cacao komt bij de Azteken en Maya's in Zuid-Amerika vandaan en wordt sinds 1528 in Europa geconsumeerd. 5.2. Niet alleen in de koffieboon zit cafeïne. Werkgevers zagen ook al snel het positieve effect van koffie: het hielp om hun werknemers helder en hardwerkend te krijgen. 15/04/2008.

Fig.2. 35: Theebladeren Fig. Verder bevindt het zich in chocolade dat wordt vervaardigd uit de zaden van de cacaoboom. theebladeren en colanoten. De chemische formule van cafeïne is C8H10N4O2. thee en cola-dranken. 40 .2 Wat is cafeïne? Cafeïne is een opwekkende middel dat zich bevindt in koffie. 34: Koffiebonen Fig.5. Deze dranken worden respectievelijk gemaakt van koffiebonen. 37: Cacaoboom In zuivere vorm is cafeïne een wit kristalpoeder. 36: Bladeren en noten van colaboom Fig.

skynet. Er zijn meer dan 60 Coffeasoorten. ovale bladeren en lijkt een beetje op een laurierboom. internet. Dan duurt het meestal nog 1 à 2 jaar voor men een goede oogst heeft van de koffiestruik. Jonge planten hebben 3 jaar nodig om helemaal uit te komen en voor het eerst te bloeien. Koffieplanten worden op de plantages gesnoeid tot struiken. (http://users. 04/05/2008.Fig.htm) 41 . en kunnen wel 5 meter lang worden. http://www.dwk. Koffie. 38: De chemische structuur van cafeïne 5. 04/05/2008. omdat de plant 6 tot 18 meter hoog kan worden. Hij groeit in streken met een tropisch en subtropisch klimaat. Fig. Studie koffie. Dit maakt het oogsten erg moeilijk.htm) en ONBEKEND. De koffiestruik groeit in de natte periodes en rust in de droge periodes.2. 39: Een koffiestruik Fig. De koffiestruik heeft langwerpige. Dit klimaat kent natte en droge periodes en een gelijkmatige temperatuur. internet.nl/kast/data/732/koffie. 40: Bloemen van de koffiestruik 21 FAIR TRADE. waarin veel organische voedingstoffen zitten. De wortels van de koffiestruik houden van een humusrijke bodem.3 De kenmerken van de plant 21 De koffiestruik behoort tot de familie van de Coffeaplanten.be/zoekheteensop/koffie.

Cafeïne in het algemeen veroorzaakt slaapproblemen en vermindert de kwaliteit van de slaap. maagirritatie. Bij hoge dosissen worden de zintuigen overgevoelig en is men gevoeliger voor pijn en aanraking. KHLeuven (regentaat) 42 . dit verschilt echter van soort tot soort. Sommige mensen drinken het gewoon omdat ze het lekker vinden. Daarnaast houdt de koffiestruik helemaal niet van luizen. zware regenval. De cafeïne bevindt zich in deze koffiebonen. In grote hoeveelheden veroorzaakt het prikkelbaarheid. kan men er van gaan beven. kleurt ze rood en zwart. rusteloosheid. 41: De koffiebes Bladroest. Hagel.2. De zintuigen en de urineafscheiding worden erdoor gestimuleerd. voelt men zich minder moe. In de bes bevinden zich de koffiebonen. storm. rupsen en wortelaaltjes. Wanneer men echter op lange termijn grote hoeveelheden koffie drinkt. vormt zich langzaam de koffiebes. 5. 22 Gebaseerd op: Eindwerk: Een trip doorheen de drugsproblematiek . Fig. Deze is eerst groen en later. droogte en nachtvorst kunnen eveneens fataal zijn. als ze rijp is. verdwijnt het hongergevoel en krijgt men een gevoel van welbehagen. . Na de bevruchting van de bloem. Cafeïne wordt het meeste gebruikt in de vorm van koffie. een versnelde en onregelmatige hartslag. omdat de hoge struiken niet in de felle zon mochten staan.2. is de ergste vijand. Tegenwoordig doet men dit niet meer omdat men gemerkt heeft dat koffiestruiken die goed gesnoeid worden.4 Hoe wordt het gebruikt? Meestal wordt cafeïne gedronken. Het duurt ongeveer 8 maanden tot de bes rijp is. het ook prima doen zonder schaduwgewassen. Aan de struik komen witte bloemen die ongeveer 18mm lang zijn en zoet ruiken. Anderen drinken het bewust voor de opwekkende werking. Na het drinken van één of meerdere tassen koffie. een schimmel waardoor de bladeren van de koffiestruik zwart worden en afvallen. heeft koffie de meest opwekkende werking. een versnelde en verslechterde spijsvertering en een verhoogde bloeddruk. 5. meestal twee per bes.Vroeger plantte men vaak schaduwgewassen naast de koffieplanten. HENDERIECKX S. kan men zich beter concentreren. zoals bananenbomen en maïsplanten. maar het kan ook in voedsel verwerkt zijn.5 De effecten en de gevolgen 22 Van alle middelen die cafeïne bevatten.

Cafeïne wordt via de maag opgenomen in het bloed. des te sterker het effect. Ze duren ongeveer één tot twee weken. Men kan wel degelijk afhankelijk worden van cafeïne. een sterke afname van de bloeddruk en andere ontwenningsverschijnselen veroorzaken. Hoe meer cafeïne er in het bloed wordt opgenomen. De tijd die nodig is om de helft van de cafeïne in het lichaam af te breken (halfwaardetijd) is ongeveer 3-4 uur. Plotseling stoppen met de inname kan hoofdpijn. De kans op lichamelijke afhankelijkheid is groot. Ook treed bij regelmatig gebruik tolerantie op: men heeft meer en meer cafeïne nodig om zich fit en energiek te voelen. Het wordt afgebroken in de lever en wordt uitgescheiden via de urine. Via het bloed bereikt cafeïne de hersenen. De sterkte van de ontwenningsverschijnselen is afhankelijk van de hoeveelheid cafeïne die men gewend was in te nemen. maar wisselt sterk van persoon tot persoon. Na ongeveer een dag is bijna alle cafeïne dus weer uit het lichaam. 43 . Het effect duurt zolang als de cafeïne in het lichaam aanwezig is. die op geestelijke afhankelijkheid is veel kleiner. vandaar dat de piekeffecten van cafeïne na 15-45 minuten optreden. Dit duurt even.

In 1994 kwam deze daling tot stilstand en werd er voor het eerst weer een stijging waargenomen. Posselt en Reiman genaamd. In tabaksrook zitten meer dan 4000 chemische stoffen. bepaald door Adolf Pinner. In 1895 werd de structuurformule van nicotine. C10H14N2. Nicotiana tabacum. Het gebruik als genotsmiddel kwam pas later. 5. Pure nicotine ziet eruit als een olieachtige vloeistof. omdat men zich steeds meer bewust werd van de schadelijke gevolgen van roken (en van de nicotine). Fig. Deze is afkomstig uit Noord-Amerika en werd door Colombus in Europa geïntroduceerd op het einde van de 15de eeuw.1 Geschiedenis Nicotine is afkomstig uit de tabaksplant. stimulerende werking en geeft de roker het gevoel dat hij meer energie heeft en zich beter kan concentreren. waarvan er zeker 40 kankerverwekkend zijn.3. HENDERIECKX S. formaldehyde en waterstofcyanide. Vier extreem giftige stoffen zijn: benzeen.2 Wat is nicotine? Nicotine is een stof die aanwezig is in de bladeren van de tabaksplant. Nicotine werd voor het eerst geïsoleerd in 1828 door twee Duitse chemici.3 Nicotine 23 5. In de Westerse landen daalde het aantal rokers sinds de jaren ’70.3. Bovendien zijn de meeste van deze stoffen zeer giftig. nitrosaminen. . Oorspronkelijk werden de tabaksbladeren gebruikt als geneesmiddel. 42: Chemische structuur van nicotine van nicotine Tabak heeft een oppeppende.5. KHLeuven (regentaat) 44 . De naam nicotine is afgeleid van de Latijnse naam van de tabaksplant. 23 gebaseerd op: Eindwerk: Een trip doorheen de drugsproblematiek .

Benzeen is kankerverwekkend. Bij langdurig gebruik kan kanker. maar ook in Polen. Het speelt een rol bij het ontstaan van leukemie en veroorzaakt veranderingen aan de chromosomen.nl/~bakk4502/wwheden/tabak/tabak.3. en niet in de bloemen. Dit wil zeggen dat de bloemen van de plant verwijderd worden. hoofdpijn. (http://home. desinfecterende middelen en bacteriewerende middelen. Waterstofcyanide veroorzaakt in kleine hoeveelheden irritaties van het neusslijmvlies. Van nitrosaminen is bekend dat zij verschillende vormen van longkanker kunnen veroorzaken. neus en longen. 04/05/2008. smaak en rookeigenschappen van tabak worden bepaald door het type zaad. keel. maar in een rokerige kamer liggen de concentraties al gauw zo’n 1000 keer hoger. In grotere hoeveelheden kunnen gewichtsverlies en maag-darmproblemen optreden. bijvoorbeeld van de longen.planet. Hij groeit het beste op een rijke en vochtige voedingsbodem. het klimaat. in de metaalverwerkende en foto industrie. Deze behoort tot de familie van de nachtschaden en is oorspronkelijk afkomstig van het Amerikaanse continent. Een juist geteelde plant kan 160-190 cm hoog worden en zal 18 tot 22 oogstbare bladeren bevatten. Men doet dit omdat hierdoor alle voedingsstoffen in het blad terecht komen. de grondsoort. De plant heeft een voorkeur voor warme en gematigde klimaten. Tabaksplanten worden doorgaans gekopt. Nitrosaminen zijn kankerverwekkende stoffen. 5. Formaldehyde wordt gebruikt in kunstmest. het land van herkomst en de wijze waarop de bladeren geoogst en gedroogd zijn. internet.3 De kenmerken van de plant 24 Tabak komt van de plant Nicotiana tabacum. De geschiedenis van tabak. Formaldehyde wekt irritaties op van ogen. De tabaksplant is een éénjarige plant. dus tabak moet elk jaar geoogst worden. 24 ONBEKEND. botten en huid ontstaan. duizeligheid en misselijkheid. De kwaliteit. textielverven. die alleen in tabaksproducten voorkomen. Het koppen vindt plaats tussen de twee en de drie maanden na het planten van de tabaksplant en moet gebeuren voordat één van de bloemen is uitgekomen.htm) 45 . Canada en Frankrijk wordt tabak verbouwd. keelholte. Formaldehyde komt op natuurlijke wijze voor in het milieu. Waterstofcyanide wordt gebruikt voor zuiveringsmiddelen en insecticiden.

De verschillende bladeren zijn niet gelijktijdig rijp. maar toch bestaat hij slechts voor 8% uit deze bladeren.5 tot 2% nicotine. 45: Bladeren van tabaksplant De topbladeren zijn de bladeren die bovenin de plant groeien. De bladeren rond de voet van de plant noemt men de ombladeren.5%. De plant bestaat voor 7. dun en licht van kleur. Ongeveer 13% van de plant bestaat uit deze bladeren en het nicotinegehalte ervan is 2. Deze bladeren zijn vrij smal en puntig. maar zijn zwaarder van structuur dan de bladeren lager in de plant. De voetbladeren zijn de grootste bladeren van de plant. Dit zijn de bladeren die het eerst rijp zijn en dus het eerst geoogst zullen worden. Ze worden gekarakteriseerd door hun relatieve lengte en ze zijn stevig en zwaar van structuur. 43: Tabaksplant Fig. De topbladeren zijn verantwoordelijk voor 18 % van het totale gewicht van de plant en hebben een nicotinegehalte van ongeveer 3. 44: Tabaksplant Fig. De middenbladeren groeien dadelijk op de top van de plant.Fig. 46 . Het nicotinegehalte van deze bladeren varieert tussen de 3 en 3. De plant bestaat voor 12% uit deze bladeren en ze bevatten ongeveer 1. dus ze worden op verschillende tijdstippen (één voor één) geoogst.5%. Deze zijn klein. De zandbladeren zitten aan de voet van de tabaksplant. Karakteristiek voor deze bladeren is de geel-oranje kleur.5%. Ze krijgen een licht oranje kleur als ze rijp zijn en bevatten 3% nicotine. De "rookbladeren" groeien net boven het midden van de stam.5% uit deze bladeren. Het nicotinegehalte is ongeveer 2.5%.

herseninfarct en hersenbloeding. vooral 's morgens) en longblaasjes gaan kapot. 47 . de vingers. Het vuil moet worden opgehoest (rokershoestje. niet goed meer uitvoeren. waardoor vet en kalk zich makkelijker kunnen afzetten. Omdat de affiniteit van hemoglobine voor CO 250 keer groter is dan voor O2. longemfyseem. de tanden en de slijmvliezen van de luchtwegen verkleuren.en reukloos gas dat ontstaat bij de verbranding van tabak. 46: Sigaretten 5.) Hierdoor verdringt CO zuurstofgas van zijn bindingsplaats op hemoglobine. Als gevolg hiervan worden ze minder beweeglijk en raken ze beschadigd.5 De effecten en de gevolgen In tabak zitten meer dan 1000 verschillende stoffen die vrijkomen bij verbranding. Het bindt op dezelfde plaats aan hemoglobine als zuurstofgas. Als gevolg hiervan vermindert de prestatie en gaat de conditie achteruit. Fig. De drie belangrijkste zijn: koolstofmonoxide (CO).3. Verder beschadigt koolmonoxide de wanden van bloedvaten. het afvoeren van stof en vuil. kan een kleine hoeveelheid CO een grote hoeveelheid hemoglobine bezetten. longkanker en keel-. teer en nicotine.5. Verder kan teer leiden tot bronchitis. Koolmonoxide is een kleur.en strottenhoofdkanker. Het hart moet steeds harder werken om voldoende bloed door de aderen te pompen. Teer zet zich vast op de trilharen van het slijmvlies. Hierdoor kunnen ze hun taak. Eén sigaret bevat 5 tot 30 mg teer. Teer is de bruine kleverige brij waardoor de filter van de sigaret. sigaren of een pijp. Dit leidt tot aderverkalking. maar dan 250 keer sneller. (Hemoglobine is verantwoordelijk voor het transport van zuurstofgas. slokdarm. Dit alles leidt tot hartklachten.3. Verder kan het ook gekauwd en gesnoven worden.4 Hoe wordt het gebruikt? Meestal wordt nicotine gerookt in de vorm van sigaretten.

Nicotine heeft via de hersenen ook invloed op de stofwisseling.) Na inhalatie komt de nicotine via de longblaasjes in het bloed terecht en wordt zo verspreid in het hele lichaam. Dit geeft een opwekkend en fit gevoel. waardoor het lichaam wordt opgejaagd. namelijk: verminderde fysieke conditie. Anderhalf uur na het roken van een sigaret. De onrustgevoelens verdwijnen en je voelt je terug rustig. Bij de meeste mensen veroorzaakt de eerste sigaret misselijkheid. chronische 48 . De hartslag gaat omhoog en de (kleine)bloedvaten trekken samen. De roker wordt onrustig en gaat weer roken. Een negatief gevolg hiervan is dat het hart sneller moet kloppen en dus gemakkelijker overbelast raakt. De verhoogde hartslag en bloeddruk ontstaan doordat nicotine de bloedvaten vernauwt. onder andere die van de spijsvertering. reageert het lichaam met ontwenningsverschijnselen. De stoffen die zorgen voor het hongergevoel worden niet afgegeven. Nicotine wordt vrij snel uit het lichaam verwijderd via de urine. versnelde ademhaling. Hierdoor stijgt de bloeddruk. is de helft van de nicotine verdwenen.5 tot 3 mg nicotine. Dit zou de oorzaak kunnen zijn van het afnemen van hongergevoel na het roken.en reukzin. dus door opnieuw te gaan roken. Op lange termijn is roken verantwoordelijk voor heel veel lichamelijke aandoeningen. Nicotine ontregelt de werking van een aantal lichaamsfuncties. Nicotine stimuleert de afgifte van adrenaline. Iemand die rookt heeft een licht verhoogde stofwisseling en weegt gemiddeld vier kilo minder dan een nietroker. De voornaamste gevolgen hiervan zijn: verhoogde hartslag en bloeddruk. Deze onrust kan tijdelijk bestreden worden door het nicotinepeil weer te verhogen. Één van die ontwenningsverschijnselen is een gevoel van onrust. duizeligheid. Eén sigaret bevat 0. dus men krijgt geen honger. Als men blijft roken. verminderde eetlust en verhoogde maagzuurproductie en darmwerking. Door het vele roken. verlies van smaak. verlaging van de huidtemperatuur. hoofdpijn en braken. Het rustgevende effect ontstaat doordat mensen lichamelijk afhankelijk zijn geworden van tabak. Voor even voelt de roker zich weer ontspannen. Door nicotine wordt ook glucose uit de glucosevoorraad afgegeven in het bloed. de bloeddruk en de hartwerking. De hersenen nemen veel glucose waar in het bloed en denken dat men net gegeten heeft. raakt het lichaam gewend aan een zekere dosis nicotine en verdwijnen deze bijwerkingen. (Ter informatie: een injectie met 70 mg nicotine is dodelijk.Nicotine is het bestanddeel waaraan de roker verslaafd raakt. Het bereikt de hersenen al na 7 seconden. is het lichaam gewend geraakt aan een bepaald nicotinepeil. Als dit peil omlaag gaat.

hun neurotransmitters afgeven. Deze zijn onder andere: een verlaagde bloeddruk. longkanker. prettig en ontspannen voelen) worden veroorzaakt doordat het de werking van acetylcholine in de hersenen nadoet. concentratiestoornissen. maagzweer. Naarmate men langer rookt. darmbeweging en het samentrekken van je pupil. Verder is het betrokken bij onze hartslag. hart. ademhaling. krijgen ze gemiddeld vroeger rimpels dan niet-rokers. hoofdpijn. Men wilt deze prettige gevoelens telkens opnieuw ervaren. (http://www.html) 49 . Hierdoor voelt men zich prettig.en vaatziekten. Het geeft aan de acetylcholine receptoren op dopamine neuronen de opdracht om dopamine af te geven in het beloningscentrum.3.… Deze symptomen zijn van korte duur. lipkanker. Drugs and the brain. zoals het dopamine neuron. heeft men last van onthoudingsverschijnselen.nl/brain/index. Minstens even belangrijk als de effecten van nicotine zelf. internet. 10/03/2008. Acetylcholine is de neurotransmitter die werkzaam is tussen neuronen en spieren. de drang naar tabak kan lang blijven aanhouden. heroïne. Roken heeft ook een negatieve invloed op de vruchtbaarheid van zowel mannen als vrouwen.jellinek. verhoogde eetlust. maar het verlangen. Door de handeling van het roken voelt men zich stoerder of weet men zich beter een houding te geven in stressvolle situaties. zijn de neveneffecten van het roken. Het wordt gemaakt in het ruggenmerg en de hersenstam en het laat je spieren bewegen. Wanneer men stop met roken. kanker van de mond. Hierdoor wordt het normale functioneren van de hersenen verstoord.6 Hoe werkt nicotine? 25 De effecten van nicotine (zich rustig.bronchitis. 5. Daarom gaat men steeds meer roken om hetzelfde effect te verkrijgen. vermindert het effect van nicotine. bijvoorbeeld. Nicotine is sterk verslavend en doet op dit vlak niet onder voor. Nicotine heeft hier invloed op.… Doordat rokers sneller weefselschade aan de huid oplopen. Hierdoor kan men snel verslaafd worden aan nicotine. Acetylcholine zorgt er ook voor dat andere neuronen in de hersenen. 25 JELLINEK. prikkelbaarheid.

internet. (http://www. verplaatsen de blaasjes zich naar het membraan van het axon.html) 50 . Op de dendrieten van dit neuron zitten receptoren waaraan het zich bindt. De acetylcholine drijft. laat acetylcholine de receptor los. 27/05/2008. Drugs and the brain. Vervolgens wordt de acetylcholine in de ruimte tussen de twee neuronen (de synaptische spleet) losgelaten. Na binding van acetylcholine aan deze receptoren wordt de boodschap doorgegeven. Wanneer een elektrisch signaal het uiteinde bereikt. via de synaps. door omringende cellen. Vervolgens wordt.A De normale situatie 26 Acetylcholine ligt opgeslagen in blaasjes aan het uiteinde van een axon. het enzym acetylcholinesterase afgegeven in de 26 Figuren: JELLINEK. Na het doorgeven van de boodschap.jellinek. naar het aangrenzende neuron.nl/brain/index.

27 Figuren: JELLINEK. Het wordt dus eigenlijk gerecycleerd. Drugs and the brain. internet. blijft nicotine veel langer aanwezig in de synaps (dan acetylcholine). Het bindt zich aan de receptoren die voor acetylcholine bedoeld zijn en geeft zo nieuwe signalen door.nl/brain/index.synapsspleet.jellinek. (http://www. het neemt eigenlijk zijn werk over. Nicotine geeft dus vaker een signaal af aan het neuron dan acetylcholine. Dit enzym splitst acetylcholine in choline en azijnzuur en maakt het zo inactief. 27/05/2008. via een heropname eiwit.html) 51 . Hierna wordt choline terug opgenomen in het axon. Aangezien het niet wordt afgebroken door acetylcholinesterase. B De nicotine-situatie 27 Nicotine imiteert acetylcholine.

28 WOLF H. . Bij het gebruik van khat kauwt men op de bladeren van de Catha edulis. een Fig. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen .5. derde druk 52 . 47: Catha edulis Khat heeft. Bij ons is deze drug niet bekend en dus ook niet verkrijgbaar.a.4 Khat 28 Khat is een traditionele drug in het Midden-Oosten (meer bepaald in Jemen) en in OostAfrika. net als cocaïne. Het actieve bestanddeel is cathinonine. e. Icarus . In hoge dosis kan het ongecontroleerd gedrag uitlokken en is het giftig voor de nieren en voor sommige spieren. Fig. 48: Bladeren van Catha edulis opwekkende werking en verdrijft het vermoeidheidsgevoel.

Het gestolde wondsap wordt verzameld en vervolgens gebrand en gemalen. Vooral in Groot-Brittannië werd op grote schaal opium gebruikt.1. 6. Opium wordt gewonnen door de doosvrucht van de slaapbol in te kerven.1 Geschiedenis 30 Opium is al meer dan 8000 jaar bekend voor zijn pijnstillende eigenschappen. derde druk BUISMAN W. 29 In dit hoofdstuk komen voornamelijk de opiaten aan bod.R. Ze worden gebruikt om een gevoel van geborgenheid. Als roesmiddel is opium vooral bekend geworden door het massale gebruik in China. warmte.2 Wat is opium? Opium is het ingedroogde melksap van de onrijpe vrucht van de slaapbol (Papaver somniferum). namelijk codeïne en morfine. praktijk en toekomst . heroïne en morfine.1 Opium 6. De bekendste opiaten zijn opium. Verder worden ze vaak gebruikt om hun pijnstillende werking. . Icarus . Ze dempen het bewustzijn en de gevoelens. Het was niet ongebruikelijk dat moeders een elixer toedienden aan hun kinderen om zo zelf gemakkelijker te kunnen werken. Het bevat twee zeer effectieve pijnstillers. 6.C. behaaglijkheid en rust op te wekken.a. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . Bohn Stafleu van Loghum 53 .1. . De gebruiker wordt minder alert tot slaperig en reageert trager. Door zuivering wordt hieruit onder andere morfine en codeïne gewonnen en door chemische bewerkingen heroïne. De kennis over de productie en de toepassing van het middel werden van de ene op de andere oude cultuur overgeleverd.6 Verdovende of dempende drugs Deze producten hebben een algemeen verdovende werking. 29 30 WOLF H. Dit is een groep drugs die opium bevatten en ontwikkeld worden uit de Papaver somniferum (slaapbol). Hierbij komt wit melksap naar buiten druppelen dat op de vrucht bruin opdroogt. Drugspreventie: achtergronden. en VAN DER STEL J. In Europa werd opium als drugs bekend door de experimenten van kunstenaars en intellectuelen vanaf het einde van de 18de eeuw. e.

50: Gestold wondsap Fig.3 De kenmerken van de plant 31 Papaver somniferum is een éénjarige plant. 31 DIJKSTRA. Wilde planten in Nederland en België. 52: Papaver somniferum Fig. hij bloeit van juni tot en met augustus (in onze streken) en de stengel heeft een blauwgroene kleur. gelobd of gegolfd en eveneens blauwgroen van kleur. De bladeren zijn langwerpig. Zij bevatten de werkzame bestanddelen. in slaap brengen dus.Fig. matig voedselrijke tot voedselrijke zandgronden. K. De bloemen zijn wit. bleekpaars of rood en hebben aan de voet een paarse tot zwarte vlek. open plaatsen en op vrij droge. Fig. internet. Hij groeit goed op zonnige. 49: Doosvrucht van de slaapbol Fig. Dit verwijst naar de verdovende werking van de plant. De plant is oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-Europa.nl/slaapbol. Azië en het Midden Oosten. 51: Opium 6. Hij behoort tot de papaverfamilie. (http://wilde- planten.1.htm) 54 .. De verklaring van de Latijnse naam is: somnus=slaap en ferre=brengen. 53: Papaver somniferum De plant wordt 30 tot 120cm hoog. 04/05/2008. De vruchten zijn bolvormig en zijn doosvruchten.

6.6. Dit gevoel wordt vervangen door een gevoel van opluchting als men de hand heeft weten te leggen op een nieuwe dosis. Wat je moet weten over heroïne . 2000 55 . 6. 6. Heroïne heeft niet de belofte in zich om de geest te verlichten of een andere kijk op het leven te geven. Corona .2. terwijl voor anderen de krachtige roes ervan de meest dramatische manier is om te ontsnappen aan de zorgen en de verveling van het dagelijks leven. zijn heel gevarieerd geworden.4 Hoe wordt het gebruikt? Opium wordt gerookt. Hoe langer men heroïne gebruikt. Ze worden enkel gedreven door de drang naar meer. De opiumroker ziet bijvoorbeeld tuinen en paleizen. Ook de oude Grieken en Romeinen prezen opium vanwege de ontspannende en kalmerende werking. eenvoudigweg om zich ’normaal’ te kunnen voelen. Geleidelijk aan begint.1 Geschiedenis De mens kent de effecten van de ruwe grondstoffen voor heroïne (de opiaten uit papaver) al meer dan 4000 jaar.2 Heroïne 32 Heroïne is een drug van uitersten. maar de manier van innemen. alsof men op een warme stroom drijft. terwijl de drug zijn werk doet. Er zijn maar heel weinig mensen die sterk betrokken zijn bij de drug die er enig plezier aan beleven. Het is de drug die onmiddellijk in gedachten komt wanneer er gesproken wordt over afhankelijkheid en aan drug verwante misdaad. prachtige steden en landschappen. naarmate iemand gewend raakt aan de drug. Voor veel mensen is het de meest beangstigende drug. hoe moeilijker het wordt om terug te keren naar het normale leven. Men krijgt een loom. en de gevaren die daaraan verbonden zijn. Bij gebruik van grote hoeveelheden treden visioenen en hallucinaties op. behaaglijk gevoel. De papaver waaruit opiaten worden gewonnen groeit in heel Centraal-Azië en er zijn verslagen van Assyrische en Babylonische beschavingen die al ongeveer 4000 jaar geleden opium gebruikten.1. angst en andere onrustgevoelens weg. In plaats daarvan geeft het een kans om zich terug te trekken uit het leven. De basis van de drug is hetzelfde gebleven. .5 De effecten en de gevolgen Na het gebruik van opium valt de ervaring van pijn. geïnjecteerd en gedronken (als thee). in een eigen wereldje.1. het gevoel van comfort te vervagen. 32 Voornamelijk gebaseerd op: CONOLLY S.

Eveneens in de negentiende eeuw ontstonden de veranderingen die hebben geleid tot de moderne drug heroïne. In de eeuwen daarop nam het recreatieve gebruik van de opiaten daar toe. het is een manier van leven.2 Wat is heroïne? Heroïne is een sterk verslavende harddrug. De chemische formule van heroïne is C21H23NO5. Heroïne is voor hen een manier geworden om om te kunnen gaan met een leven dat bestaat uit verveling en geen belofte op verbetering inhoudt. maar vanaf dat het ontwikkeld werd heeft de grote kracht ervan veel niet-medische gebruikers aangetrokken. Jaarlijks krijgen nu nog steeds duizenden kankerpatiënten en mensen met een aandoening die leidt tot langdurige. Sinds die tijd bestaat de grootste groep gebruikers uit mensen van de minder bevoorrechte klasse.2. Heroïne zelf wordt tegenwoordig niet meer voor geneeskundige doeleinden gebruikt. wat betekent dat ze opium bevatten en ontwikkeld zijn uit de Papaver somniferum (of slaapbol). een middel om de levensvreugde te verhogen. Het huidige patroon van heroïnegebruik dateert van het begin van de jaren ’70. Door het bezit van acetylgroepen dringt heroïne sneller door de bloed-hersen-barrière dan de andere opiaten. ononderbroken pijn een vorm van heroïne toegediend. zowel voor medische doeleinden als voor ontspanning. In het midden van de negentiende eeuw werden laudanum en opium zelf steeds meer gebruikt. Net als nu waren de gebruikers ofwel nieuwsgierig ofwel afhankelijk. Vermengd met alcohol en specerijen werd de drug bekend als ‘laudanum’. In de zestiende eeuw bereikte een nieuwe opiumgolf Groot-Brittannië.” Van zodra het uitgevonden was. Heroïne is geen kick. Dit zijn onder andere het zuiveren van morfine en het uitvinden van de injectiespuit. Het behoort tot de groep drugs die opiaten worden genoemd. Een citaat van de Amerikaanse schrijver William Burroughs omschrijft dit goed: “Heroïne is niet hetzelfde als alcohol of cannabis. een Latijns woord dat ‘prijzenswaardig’ betekent. In de middeleeuwen begon men ook in Europa opiaten te gebruiken. werd heroïne bestempeld als een opmerkelijke pijnstiller. 56 . beter bekend als diamorfine. 6.Arabische handelaren introduceerden tussen 600 en 900 na Christus opiaten in China.

Letterlijk ‘een klap in het gezicht’ dus. Deze naam is ontstaan doordat de effecten ervan heel hard aankomen als het gerookt of geïnjecteerd wordt. 55: Heroïne Fig.3 Hoe wordt het gebruikt? Heroïne kan op verschillende manieren worden gebruikt en kan ook op verschillende manieren door het lichaam worden opgenomen. Zodra de heroïne de hersenen bereikt. gerookt of geïnjecteerd. Het lost onder andere op in vettige substanties en dringt zo de lichaamscellen binnen. Daarom wordt het ook wel ‘bruin’ of ‘brown sugar’ genoemd. Tussen de productie en de koper is de zuiverheid afgenomen van 100% tot ergens tussen de 20 en de 80%. wordt het terug omgezet in morfine. Het wordt vaak vermengd of ‘versneden’ met paracetamol. 6. wordt toegevoegd.2.Fig. zetmeel of andere tranquillizers. Meestal wordt heroïne gesnoven. maar tegen de tijd dat het op straat verkocht wordt heeft het een lichtbruine kleur. 56: Heroïne Pure heroïne is een wit poeder. 54: De chemische structuur van heroïne Heroïne wordt bereid uit morfine waaraan een extra chemische stof. Fig. suiker. Het slikken van heroïne wordt dan ook niet veel gedaan. De minst effectieve manier om heroïne te gebruiken is het opnemen via de maag. azijnzuuranhydride genaamd. 57 . Een andere naam voor heroïne is smack. Hierdoor lost de heroïne beter op in vet en kan het sneller de hersenen bereiken.

Sommige mensen voelen bijna geen effect van hun eerste ‘shot’. dromerige gevoel is heel troostend en de gebruiker heeft het gevoel dat hij terugkeert naar de baarmoeder of ingepakt wordt in een cocon. Mensen die afhankelijk zijn van de drug. is een manier van heroïne roken waarbij het poeder wordt verhit op aluminiumfolie. komt het in de bloedbaan terecht via de longen. Voordat het kan worden geïnjecteerd. wordt het via de bloedvaten in de neus in het bloed opgenomen. Net als bij het roken van de heroïne treden de effecten bijna onmiddellijk op. waarna de oplossing door een filtreerpapiertje (dat als filter voor vaste deeltjes dient) in een injectiespuit wordt opgezogen. wordt het meestal opgelost in een licht zure vloeistof (bijvoorbeeld citroensap).Fig. Hierdoor gaat het over in dampvorm en deze damp of rook wordt ingeademd via een kokertje/rietje. namelijk injecteren. Dit warme. Vervolgens wordt deze oplossing in een lepel boven een vlammetje verwarmd. maar ze zijn sterker omdat er niets van de drug ‘verloren’ gaat voordat het in het bloed terecht komt. 6. Er worden verschillende effecten van de drug beschreven als men het voor de eerste keer gebruikt. zakken na het gebruik ervan eerst weg in een gevoel van vergetelheid dat een beetje op sterven lijkt. anderen vinden het een onplezierige ervaring en voelen zich misselijk.2. De laatste methode is het rechtstreeks inspuiten in de bloedbaan met een injectienaald. Als het wordt gerookt. Het ‘chinezen’ of ‘chasing the dragon’. De meeste beginnende gebruikers snuiven of roken de heroïne. Daarna. 59: Chinezen Als het wordt gesnoven. 57: Snuiven Fig. als de drug echt begint 58 . maar omdat het afhankelijkheid veroorzaakt gaat men na verloop van tijd vaak over op de meest effectieve methode.4 De effecten en gevolgen Nadat het is toegediend wordt heroïne snel opgenomen in het bloed en bereikt het snel de hersenen. 58: Injecteren Fig. De meeste mensen echter ervaren een warm gevoel dat begint in hun buik en zich vervolgens naar hun hele lichaam verspreidt.

Deze toestand bereikt zijn hoogtepunt ongeveer drie dagen nadat men de laatste keer heroïne gebruikt heeft. Bovendien voelt de gebruiker zich angstig en alleen en heeft hij last van nachtmerries. Bij regelmatig gebruik treedt er tolerantie op voor heroïne. vandaar de benaming ‘cold turkey’). kan een chronische gebruiker zeer hoge doses innemen. transpireren. 59 . Heroïne veroorzaakt psychische afhankelijkheid omdat de hersenen tijdens een heroïneroes genot ervaren en dit genot gaan associëren met de drug. Dit wilt zeggen dat het lichaam er steeds meer van nodig heeft om hetzelfde effect te bekomen. De psychische afhankelijkheid wordt nog versterkt doordat de regelmatige gebruiker bijna altijd omgaat met mensen die ook afhankelijk zijn van de drug. Doordat er tolerantie ontstaat zowel voor het psychotrope effect. omdat de gebieden in de hersenen die de pupilopening regelen veel receptoren voor endorfinen en opiaten bevatten (zie ook ‘Hoe werkt heroïne?’). Heroïne is sterk verslavend. ervaart de gebruiker een gevoel van vreugdevolle opluchting van weer in leven te zijn. Men is echt afhankelijk als het genot van de ene heroïneroes vervangen wordt door opluchting als er een nieuwe hoeveelheid verkregen is.te werken. De onthoudingsverschijnselen worden ook wel ‘cold turkey’ genoemd. zowel op lichamelijk als op psychisch vlak. Iemand die na meerdere keren heroïnegebruik ermee stopt. voelt zich ongelooflijk ziek. De symptomen zijn vergelijkbaar met die van een zware griep: koorts. Deze dosis zou voor een beginnende gebruiker dodelijk zijn omwille van de ademremming die dan optreedt. Heroïne heeft effect op de pupillen. pijnlijke ledematen. rusteloosheid. dit wil zeggen dat men de dosis moet opvoeren om het oorspronkelijke effect terug te krijgen. De gewenning treedt echter niet op voor het effect op de pupillen (de zogenaamde ‘pinpoint’-pupillen) en voor de remming van de darmperistaltiek. Het is heel moeilijk om uit een sociaal patroon te stappen als men alle dagen wordt geconfronteerd met personen die ook de drug nemen. Binnen enkele weken is de dosis opgevoerd tot het tienvoudige van de begindosis. als voor het dodelijk effect van de ademremming. Heroïne veroorzaakt eveneens lichamelijke afhankelijkheid. In dit stadium van afhankelijkheid beleeft de gebruiker nog maar weinig plezier aan de drug. krampen en slapeloosheid. Wetenschappers weten sinds kort welke chemische processen zich hierbij in de hersenen afspelen. Verder gaat de huid verschrikkelijk jeuken en verschijnen er bobbeltjes op de huid (lijkt dan op de huid van een kalkoen. Heroïne (en andere drugs) maken een ‘boodschapper’ vrij die dopamine genoemd wordt en die de genotsboodschap naar dat deel van de hersenen stuurt.

Het injecteren ervan vergroot. Een bijkomend voordeel van het gebruik van methadon bij het afkicken van heroïne is dat de gebruikers hierdoor niet meer afhankelijk zijn van het drugsmilieu. Heroïne bindt zich echter op dezelfde receptoren. Een voortdurend aanbod van heroïne leidt tot een vermindering van deze lichaamseigen stoffen. Na verloop van tijd wordt de methadon geleidelijk aan afgebouwd. Door vol te houden kan de gebruiker de meeste effecten van lichamelijke afhankelijkheid te boven komen. waardoor men een ledemaat kan verliezen. Binnen de verslavingsopvang wordt vaak methadon gebruikt als vervanging voor heroïne. Tot enkele weken na het stoppen van het gebruik zijn fysiologische veranderingen waarneembaar. maar een gevoel van zwakte en zich niet goed voelen kan maanden aanhouden. In bijvoorbeeld de hersenen en de darmwand komen receptoren voor waarop deze stoffen zich binden. Wanneer de gebruiker stopt met het nemen van heroïne. nog veel sterker is dan de 60 . Iemand die injecteert wil dat de drug via een ader naar het hart gaat. De reden hiervoor is dat methadon een veel langere werkingstijd heeft. Het gebruik van heroïne kan leiden tot allerlei problemen op verschillende vlakken en houdt veel gevaren in. die het zuurstofrijke bloed naar de cellen in het hele lichaam voert. uit balans raken. is er een periode waarin het lichaam het ontstane tekort niet dadelijk kan aanvullen. De lichaamseigen stoffen die normaal gezien voor deze processen verantwoordelijk zijn. dit wil zeggen de activiteiten die onder controle van de hypothalamus en de hersenstam staan. maar ze houden wel langer aan. Als gevolg hiervan kan een ledemaat afsterven. Bij middelen met een langere werkingstijd treden de onthoudingsverschijnselen trager en minder hevig/ernstig op.Deze symptomen worden veroorzaakt doordat het autonome systeem. Toch grijpen veel gebruikers hierna toch nog terug naar de heroïne. Het herstel van de oorspronkelijke situatie neemt dus geruime tijd in beslag. Dit komt doordat de productie van endorfinen en enkefalinen slechts langzaam terug op gang komt. waarna het wordt opgenomen in de bloedbaan. HIV en hepatitis. berooft de drug deze cellen van de zuurstof die ze nodig hebben om te overleven. Verder is er het gevaar dat men een slagader raakt in plaats van een ader. Deze lichaamseigen stoffen zijn onder andere stoffen uit de groep van de endorfinen en de enkafelinen. Wanneer men echter injecteert in een slagader. het risico op. De meeste symptomen nemen na ongeveer een week tot tien dagen af. net zoals bij andere drugs. worden uit hun opslagplaats verdrongen en hun functie is door de lichaamsvreemde middelen (in dit geval heroïne) overgenomen. Daarom denken wetenschappers dat de psychische afhankelijkheid lichamelijke.

De kosten die heroïnegebruik met zich meebrengen kunnen ernstige financiële problemen veroorzaken. waardoor gebruikers vaak last hebben van longontstekingen en bronchitis. Omdat de levenswijze van een heroïnegebruiker weinig ruimte en tijd laat voor normaal eten en slapen. Dit kan leiden tot constipatie en bepaalde maagaandoeningen. Het herhaalde gebruik van heroïne kan leiden tot een extra belasting van de lever. Het leven wordt een deprimerende spiraal in deze omstandigheden. Bovendien hebben de meeste van hen te kampen met afkickverschijnselen. Dit geldt vooral voor gezinnen die te kampen hebben met werkloosheid of armoede. Ze hebben raad nodig. Baby’s van heroïnegebruiksters hebben vaak een te laag geboortegewicht en hebben meer kans dan andere baby’s om binnen de week na de geboorte te sterven. maar ze schamen zich dikwijls te veel om raad te vragen aan drugsvoorlichters en dergelijke. Hier ontwijken ouders de problemen vaak. Bij heroïne leidt dit tot een hartstilstand. Hetzelfde gebrek aan vooruitzichten waardoor de ouders aan de heroïne gingen. Dergelijke combinaties kunnen braken veroorzaken en tot verstikking leiden als iemand bewusteloos raakt tijdens het braken. Deze houding van ontkenning leidt eveneens tot een pijnlijke spiraal. Het tast ook het ademhalingstelsel aan. In het geval van heroïne kan zo’n onverwacht grote hoeveelheid genomen worden als de drug zuiverder is dan degene die men normaal gebruikt. De enige manier om er positief uit te komen is het probleem onderkennen en hulp zoeken. geldt twintig of dertig jaar later nog steeds. Verder beïnvloedt heroïne het spijsverteringsstelsel. In gezinnen die geen voorgeschiedenis hebben met heroïne ligt het anders. Er is sprake van een overdosis als er meer gebruikt wordt dan het lichaam tolereert. Veel gebruikers nemen dan ook hun toevlucht tot de misdaad om aan het benodigde geld te komen.Het mengen van heroïne met andere drugs. waarin niemand nog in staat is de problemen in het juiste perspectief te zien. Bij vrouwelijke gebruikers stopt ook vaak de ovulatie. De mogelijkheid bestaat dat de gebruiker sterft aan een overdosis. zijn ze vaak uitgeput en ondervoed waardoor ze ook weer vatbaarder zijn voor ziektes. zoals alcohol. kan leiden tot ernstige medische klachten. hebben zij hier sneller last van. Een overdosis kan onmiddellijke 61 . waardoor ze niet meer menstrueren. Aangezien de lever van vrouwen kleiner is dan die van mannen. gewoon omdat ze het niet kunnen geloven. Het komt veel voor dat de kinderen van heroïneverslaafde ouders zelf ook verslaafd raken aan de drug.

De neuronen die de ademhaling regelen. dat de kans op verslaving zeer klein is. Maar het lichaam heeft ook een eigen stof. De effecten van heroïne ontstaan doordat morfine de natuurlijke neurotransmitter. Morfine imiteert de werking van endorfine. 33 Tekst gebaseerd op en afbeeldingen afkomstig van: JELLINEK. Het lichaam bezit receptoren waaraan opiaten zich kunnen binden.jellinek.html) 62 . imiteert. Het grote verschil met de opiaten is. De belangrijkste neurotransmitter in dit systeem is dopamine. een natuurlijke neurotransmitter. wordt deze in het lichaam omgezet in morfine. waardoor je je vrolijk voelt. 1 Genot De plezierige gevoelens komen tot stand doordat het beloningscentrum wordt geprikkeld. Aangezien heroïne op veel processen in de hersenen invloed heeft. bevatten opiaatreceptoren.2. internet. endorfine. Substantie P speelt een rol bij het doorgeven van pijnsignalen. endorfine genaamd. Ook hier kan morfine zich aan binden. 6. 10/03/2008. Drugs and the brain. is de uitleg opgedeeld in drie onderdelen: 1) Genot 2) Verdoving 3) Ademhaling Deze onderdelen worden achtereenvolgens besproken. Vervolgens raakt de gebruiker in coma. Heroïne zorgt er ook voor dat de afgifte van substantie P geremd wordt. Als een overdosis de dood tot gevolg heeft. De ademhaling wordt dan langzamer en onregelmatig en de huid wordt blauw omdat de bloeddruk daalt. die zich aan dezelfde receptoren bindt. Dit komt doordat endorfine door het lichaam zelf wordt aangemaakt en het na afgifte heel snel terug afgebroken wordt. (http://www. maar meestal doen de verschijnselen zich één tot twaalf uur na de inname voor.gevolgen hebben. komt dit meestal doordat de ademhaling stopt of door problemen met het hart. Heroïne wordt in het lichaam omgezet in morfine. Als je heroïne neemt. Endorfine heeft onder andere een functie in het bestrijden van pijn en het prikkelt het beloningscentrum (op een indirecte manier).nl/brain/index.5 Hoe werkt heroïne? 33 Zoals reeds gezegd is heroïne een opiaat.

In het hele proces zijn drie typen neuronen betrokken: 1) Endorfine neuronen 2) GABA neuronen 3) Dopamine neuronen A De normale situatie bij het ontstaan van genotsgevoelens Dopamine wordt constant afgegeven door dopamine neuronen. De afgifte kan zowel gestimuleerd als geremd worden. 63 . De neurotransmitter GABA remt de afgifte van dopamine.

Doordat de afgifte van GABA geremd wordt. Het gevolg van deze boodschap is dat de afgifte van GABA wordt geremd. aangezien dopamine het beloningscentrum prikkelt. verlaten de endorfinen de receptor en worden ze onmiddellijk afgebroken. maar ook aan het dopamine neuron. Hierdoor voel je je prettig. Na het doorgeven van de boodschap. 64 . versmelten de blaasjes. De endorfinen komen vrij in de synaps en binden zich aan het GABA neuron. kan het dopamine neuron meer dopamine afgeven. Door deze binding wordt de afgifte van dopamine geremd. Na deze binding wordt de boodschap doorgegeven. De endorfinen bindt zich niet alleen aan het GABA neuron.Als er een elektrisch signaal bij het endorfine neuron aankomt. Ze zorgen ervoor dat het systeem in evenwicht blijft. met het membraan van het neuron. die de endorfine bevatten. Endorfinen kunnen dus zowel remmen als stimuleren.

Hierdoor wordt het beloningscentrum geprikkeld en voel je je prettig. 2) Morfine imiteert de endorfine en bindt zich aan de receptoren van het GABA neuron. Doordat GABA geremd wordt. kan het dopamine neuron meer dopamine afgeven. Hierdoor wordt de afgifte van GABA geremd.B De heroïne-situatie bij het ontstaan van genotsgevoelens Heroïne verandert de normale situatie als volgt: 1) Heroïne wordt in het lichaam omgezet in morfine. 65 .

2 Pijn Heroïne heeft ook een pijnstillende werking. Speciale neuronen in je vingers merken dit op en reageren door een pijnprikkel naar het ruggenmerg te sturen. 66 . omdat ze na binding onmiddellijk worden afgebroken. slechts zeer langzaam afgebroken (zie groengekleurd morfinemolecule in de rechter bovenhoek). Stel je voor dat je vingers tussen de deur komen. waardoor de plezierige gevoelens lang aanhouden. Onderweg wordt de prikkel verschillende keren doorgegeven aan andere neuronen. in vergelijking met endorfine. De afgifte van dopamine blijft dus geruime tijd hoger dan normaal.Morfine wordt. Hier zorgt de neurotransmitter ‘substantie P’ voor. De natuurlijk voorkomende endorfinen zijn niet verslavend. Ze komen niet lang genoeg met de receptoren in aanraking om gewenning te veroorzaken.

De endorfinen binden zich aan de opiaatreceptoren van het substantie P neuron. Hierdoor verzwakt het pijnsignaal. De endorfinen worden onmiddellijk afgebroken. probeert het lichaam zichzelf te beschermen door natuurlijke endorfinen af te geven. Het pijnsignaal wordt doorgegeven. maar ook opiaatreceptoren. Het axon van het substantie P neuron bevat substantie P.A De normale situatie bij het tegengaan van pijn Het substantie P neuron geeft door middel van substantie P pijnsignalen door. Als de pijn te hevig wordt. Substantie P ligt opgeslagen in blaasjes aan het uiteinde van het axon. Substantie P wordt zo in de ruimte tussen de twee neuronen losgelaten en bindt zich aan de receptoren op het aangrenzende neuron. versmelten de blaasjes met het membraan van het neuron. Als een zenuwimpuls het uiteinde bereikt. 67 .

Hierdoor wordt het pijnsignaal verzwakt. zodat substantie P zich hier niet meer aan kan binden.B De heroïne situatie bij het tegengaan van pijn Heroïne verandert de normale situatie als volgt: Heroïne wordt in het lichaam omgezet in morfine. Ze bindt zich aan de receptoren van het substantie P neuron en blokkeert de afgifte van substantie P. Morfine doet precies hetzelfde als de endorfine. 68 . De morfine gaat nog een stap verder dan endorfine. Het blokkeert ook de receptoren van het aangrenzende neuron. De substantie P die toch nog vrijkomt. kan hierdoor zijn werk niet meer doen.

Deze neuronen krijgen dag en nacht informatie over de hoeveelheid zuurstof en koolstofdioxide in het bloed. Het grote verschil tussen heroïne en endorfine. Het omgekeerde is eveneens mogelijk.De morfine verlaat de receptoren en wordt langzaam afgebroken. waardoor er meer lucht naar binnen kan. is dat heroïne veel beter en langer werkt dan de endorfinen. B De heroïne situatie bij het ademhalen Heroïne verandert de normale situatie als volgt: De neuronen die de ademhaling regelen. 69 . bevatten opiaatreceptoren. 3 A Ademhaling Normale situatie van ademhalen Het ademhalingsritme wordt gereguleerd door neuronen in de hersenstam. sturen zij signalen naar de ademhalingspieren zodat deze zich samentrekken. Bij een tekort aan zuurstof (en teveel aan koolstofdioxide). Tegelijkertijd blazen de longen zich op.

dus je stikt. de Griekse god van de slaap. Deze binding leidt tot een onderdrukking van de signaaloverdracht naar de ademhalingsspieren. Er is geen ademhaling meer mogelijk.3. kan de morfine zich hieraan binden. Het wordt ook dikwijls aangetroffen als geelbruine tot roodbruine blokken met het getal "999" op.3 Morfine 6. Gaandeweg kreeg men een beter inzicht in de werking van morfine. De naam morfine is ontleend aan de god Morpheus. 6. en het wordt nog steeds verfijnd. De chemische formule van morfine is C17H19NO3.Nadat de heroïne in het lichaam is omgezet in morfine. Hierdoor wordt de ademhaling minder diep. in de 19de eeuw konden artsen het bestanddeel morfine eruit isoleren. kleurloze vloeistof in ampullen of in tabletvorm (dit is dan meestal de medicinale vorm).3. Bij een heroïne overdosis is deze onderdrukking zo hevig dat de longen als het ware stil blijven staan.1 Geschiedenis In de 18de eeuw kwam opium in Europa terecht. Fig. Verder komt het voor als een heldere. 60: De chemische structuur van morfine Pure morfine komt voor als een witgeel tot bruin poeder. 6. Er is 10kg opium nodig om 1kg morfine te maken. 70 .2 Wat is morfine? De apotheker Friedrich Sertürner isoleerde in 1806 morfine als het werkzame bestanddeel van opium.

6. of bij personen die gemakkelijk toegang hebben tot het middel (zoals artsen of verplegend personeel).3 Hoe wordt het gebruikt? Morfine wordt vooral in de medische sector gebruikt als krachtige pijnstiller en als roesmiddel om voor terminale patiënten het sterven te verzachten. 61: Morfine voor injectie 6. slapeloosheid. Soms wordt ze vastgesteld bij personen die langdurig met morfine behandeld werden. De versie met een snelle afgifte in ons lichaam werkt drie tot vier uur.3. coördinatiestoornissen. (chinezen).4 De effecten en de gevolgen Morfine is een krachtig verdovend middel. Het wordt meestal geïnjecteerd. treden er onthoudingsverschijnselen op wanneer men stopt met het gebruik. krijgt men een euforische gevoel en kunnen er droombeelden ontstaan. verdwijnen deze verschijnselen. waarbij de dampen geïnhaleerd worden Fig. gevoelens van angst en onrust. dat zowel lichamelijke als geestelijke afhankelijkheid veroorzaakt. Deze zijn onder andere diarree. Er ontwikkelt zich eveneens een tolerantie. Een morfineverslaving komt echter niet vaak voor. grijze verkleuring van de lippen. Bij een vertraagde afgifte kan de werking oplopen tot twaalf uur. Morfine bestaat in verschillende vormen. huiduitslag en vermagering. een verhoogde ademhaling en hartslag. Verder kan men het verhitten.3. buikkrampen. De lichamelijke effecten zijn: een verlaagd ademhalingsritme en hartslag. Aangezien morfine lichamelijke afhankelijkheid veroorzaakt. verbrokkelde nagels. Bij langdurig gebruik treden de volgende verschijnselen op: een geelgrauwe verkleuring van de huid. maar kan ook oraal of rectaal (zetpil) ingenomen worden.… Bij het opnieuw innemen van de drug. een pijnstillende werking en sterk vernauwde pupillen. of bij toediening van een vervangingsmiddel. vallen alle zorgen weg. zweten en rillen. 71 . hoofdpijn. Wanneer men morfine gebruikt.

In België beperkt het geneeskundige gebruik ervan zich doorgaans tot duidelijk afgelijnde domeinen. die vaak zo ondraaglijk is dat men aan niets anders meer kan denken.Zoals reeds gezegd wordt morfine vooral in de medische sector gebruikt. In het begin kan men heel veel last hebben van de bijwerkingen. 72 . Kortom. omwille van zijn pijnstillende werking. Het verlicht de pijn. beleeft weer een beetje plezier aan zijn dag: men kan weer slapen. maar de meeste verdwijnen na een paar dagen vanzelf. gaat men er in de medische wereld niet lichtzinnig mee om. Aangezien morfine verslavend is. de levenskwaliteit verbetert aanzienlijk. Ook voor patiënten met ondraaglijke chronische pijn is de toediening van morfine vaak heilzaam. Wie met morfine wordt behandeld. Tegenwoordig heeft men echter steeds meer pijnbestrijdende middelen. of terug wat eten. Het is al decennialang de eerste keuze om zware pijnen te behandelen. maar morfine is internationaal nog altijd de norm waarmee alle andere pijnbestrijders worden vergeleken. Het wordt voornamelijk gebruikt voor kankerpatiënten en voor patiënten in de terminale fase van een ziekte.

richting wetenschappen.1 Situering in de eindtermen Lesthema biosociaal probleem 34 Dit lesthema wordt gegeven in het derde jaar secundair onderwijs om ondermeer volgende vakgebonden eindtermen biologie van de tweede graad te realiseren: De leerlingen kunnen voorwaarden aangeven voor een gezonde levenswijze.Deel 2: Didactische verwerking In dit deel vindt u een lesvoorbereiding en werkbladen voor twee lessen over drugs.3. neurale en hormonale stoornissen toelichten en illustreren hoe ze eventueel worden vermeden. (B1) De leerlingen kunnen informatie op gedrukte en elektronische dragers raadplegen en verwerken. (62) - Dit lesthema kan bijdragen aan het bereiken van de volgende gemeenschappelijke eindtermen wetenschappen: Dit De leerlingen zijn gemotiveerd om een eigen mening te verwoorden (attitude nr 22). (B8) De leerlingen kunnen voorbeelden van zintuiglijke. (B16) Het VSKO (Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs) de vertaalde deze vakgebonden eindtermen in leerplandoelstellingen voor het 3 biologie per week: - jaar ASO met 2 uur Voorbeelden van zintuiglijke. Voor de tweede lesfase van de eerste les en voor de tweede les heeft u per twee leerlingen een computer nodig. neurale en hormonale stoornissen toelichten en illustreren hoe ze eventueel worden vermeden. De lessen zijn gemaakt voor leerlingen van het 3de jaar ASO. De fiches die u nodig heeft voor de tweede les. lesthema kan eveneens bijdragen aan het bereiken van de volgende vakoverschrijdende eindtermen: 34 Leerplan VVKSO tweede graad AV Biologie : Licap . (B6) De leerlingen hebben aandacht voor hun eigen gezondheid en die van anderen. De leerlingen houden rekening met de mening van anderen (attitude nr 23). De leerlingen onderscheiden feiten van meningen en vermoedens (attitude nr 26). (61) Informatie over een biosociaal probleem via elektronische dragers of internet raadplegen en verwerken. 1 1.Brussel D/2002/0279/030 73 . vindt u bij 4.

nr. de gezondheid van anderen.en leerprestaties en de sociale prestaties (Gezondheidseducatie.en druggebruik verantwoorden (Gezondheidseducatie. nr.en geneesmiddelen gevolgen heeft op de eigen gezondheid. 4) De leerlingen kunnen eigen standpunten over roken. nr. alcohol. 6) - - 74 .- De leerlingen weten dat het gebruik en misbruik van genots. de sport. 5) De leerlingen kunnen geneesmiddelen op de juiste wijze gebruiken en hoeden zich voor zelfmedicatie (Gezondheidseducatie.

5) Aan de hand van gegeven afbeeldingen omschrijven welke invloed cocaïne en cannabis op de hersenen hebben. Lesdoelen: Cognitieve De leerlingen kunnen: 1) Aan de hand van gegeven afbeeldingen (zonder benamingen) uitleggen hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen gebeurt. 10) Drie waarneembare effecten van het gebruiken van heroïne opsommen.2 Beginsituatie en lesdoelen Relevante beginsituatie: De leerlingen kunnen: De delen van de hersenen opnoemen en hun functie omschrijven. 2) De lln kunnen een eigen standpunt innemen ten opzichte van drugs en dit verantwoorden. 2) Omschrijven wat drugs zijn. Affectieve 1) De lln staan open voor nieuwe informatie in verband met drugs en zijn bereid de mening die ze over drugs hadden eventueel te herzien. De leerlingen hebben een algemeen beeld van wat drugs is. 9) Vijf lichamelijke gevolgen van het gebruik van nicotine opsommen. marihuana en nicotine opsommen. 6) De belangrijkste productkenmerken van cocaïne. De bouw en de werking van de zintuigen van de mens omschrijven. 8) Vijf waarneembare effecten van het gebruik van cocaïne en marihuana opsommen. 75 . 4) Aan de hand van gegeven afbeeldingen de normale werking van de neurotransmitter dopamine in de hersenen omschrijven. 7) De plant waarvan cocaïne/heroïne/marihuana/nicotine van wordt gemaakt kunnen aanduiden als een 10-tal foto’s van planten getoond worden. De delen van een neuron beschrijven en aanduiden op een gegeven tekening. heroïne. 3) Drugs indelen op basis van het effect.

Beschrijven hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen gebeurt.afbeelding: Werkbladen 1) Neurotransmitters • • Definitie van een synaps en een neurotransmitter.3 Leerinhoud en didactische aanpak Leerinhoud Didactische aanpak media Lesfasen en tijd Motivatiefase 3 min Korte herhaling van de werking van het zenuwstelsel en de bouw van een neuron. Lesfase 2 30 min 2) Drugs A) Wat zijn drugs? • • Definitie en algemene werking van drugs. De verschillende soorten drugs. OLG: • • • Wat zijn drugs volgens jullie? Hoe zouden jullie drugs omschrijven? Welke verschillende soorten drugs zijn er (op basis van hun effect)? Werkbladen 76 . Afbeelding WB p. OLG: • • Wat is de functie van ons zenuwstelsel en uit welke delen bestaat het? Uit welke delen bestaat een neuron? De werking van drugs Lesfase 1 12 min Demonstratie .2 OLG: • Probeer nu in eigen woorden te omschrijven wat een neurotransmitter is. • Omschrijf aan de hand van de afbeeldingen hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen gebeurt.

Besluit • Zoek de antwoorden op de website van Jellinek.Zelfstandig werk: B) De werking van cocaïne • • De invloed van cocaïne op de hersenen. Groepswerk voor de omschrijving van de producten: • De lln krijgen per groep fiches met 77 Fiches Werkblad: Kennismaking met plant en product 2) Heroïne • • • Omschrijving van het product.jellinek. Beschrijving van de plant. • Zoek de antwoorden op de website van Jellinek. Zelfstandig werk: http://www. Waarneembare gevolgen.nl/brain/ index. • • Welke drugs kennen jullie? Welke effecten hebben deze drugs? Zelfstandig werk voor het herkennen van het product (de drug). Los het werkblad op met behulp van het Internet . de plant en het plantendeel waarvan de drug afkomstig is: • internet. Herkennen van druggebruik Lesfase 3 20 min OLG: 1) Cocaïne • • • Omschrijving van het product.html C) De werking van cannabis • De invloed van cannabis op de hersenen. Indien men het de leerlingen niet zelf kan laten opzoeken: de filmpjes projecteren en bespreken met de leerlingen. Waarneembare gevolgen. Beschrijving van de plant.

Klassikale verbetering. Werkbladen Uitdelen van de werkbladen Lesfase 4 17 min 3) Marihuana (een cannabisproduct) • • • Omschrijving van het product. Werkbladen 4) Nicotine • • • Omschrijving van het product. Beschrijving van de plant. Doceren voor waarneembare gevolgen van cocaïne en heroïne. Waarneembare gevolgen. 78 . OLG voor waarneembare/lichamelijke gevolgen van marihuana en nicotine: • Geef een aantal lichamelijke gevolgen van het gebruiken van marihuana/het roken van nicotine. • • Ze moeten bij elke drug de juiste fiches plaatsen. OLG: • Welke plaatsen kennen jullie waar je terecht kan voor hulp? Lesbesluit 3 min Lkr overloopt de hoofdzaken van de leerstof en stelt herhalingsvragen. Beschrijving van de plant. Help! Lesfase 5 5 min Bespreken van een aantal plaatsen waar men terecht kan voor hulp en informatie in verband met druggebruik.telkens één puntje op. Lichamelijke gevolgen.

Drugs • Wat zijn drugs? • Invloed op gedrag Invloed op zenuwstelsel Werking Stimulerend Werking Cocaïne - • Cannabis - Linkerzijbord Middenbord Rechterzijbord Agenda: Herkennen van druggebruik • • • • Herkennen van druggebruik Cocaïne Heroïne Marihuana Nicotine stimulerend verdovend bewustzijnsveranderend stimulerend Help! 79 . Inleiding: neurotransmitters (werking) 2.Linkerzijbord Middenbord Rechterzijbord Agenda: Werking van drugs De werking van drugs 1.

de neurotransmitter. Omschrijf bij elke afbeelding wat er juist gebeurt. De neurotransmitter en bindt zich aan de een receptoren veroorzaakt hierdoor elektrische verandering (elektrische impuls) die verder geleid wordt. Inleiding: neurotransmitters De synaps is de verbindingsplaats tussen twee neuronen. Het eindknopje van een axon bevat kleine blaasjes gevuld met een chemische stof.1 Werkbladen en fiches Ingevulde werkbladen De werking van drugs 1.4 4. Op dit neuron bevinden zich receptoren voor de neurotransmitter. De neurotransmitter begeeft zich naar de celmembraan van het volgend neuron (chemische impuls). De smalle spleet tussen de twee neuronen noemt men de synaptische spleet. De volgende afbeeldingen illustreren hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen plaatsvindt. De neurotransmitter komt terug vrij en wordt afgebroken door enzymen of door de verzendende cel terug opgevangen en later opnieuw gebruikt. 80 . Door een elektrisch signaal (elektrische impuls) in het eindknopje wordt uit de blaasjes neurotransmitter vrijgemaakt die in de synaptische spleet terechtkomt.

.. woede.Een vergelijking verduidelijkt wat er juist gebeurt. genot en blijdschap.. Ze versnellen of vertragen de impulsgeleiding of lokken impulsen uit.. stress... 2.. zijn er drie soorten te onderscheiden: Stimulerende drugs Verdovende drugs Bewustzijnsveranderende drugs Welk stelsel wordt het sterkst beïnvloed door drugs? het zenuwstelsels ... In de hersenen zijn er zenuwen aanwezig die gevoelig zijn voor dopamine... Als men drugs onderverdeelt op basis van de effecten die ze hebben op ons lichaam... De auto kan je vergelijken met een elektrische impuls en het vliegtuig met een chemische impuls. 81 .. We vergelijken het signaal met een brief.... In het aangrenzende neuron wordt deze terug omgezet in een elektrische impuls.... Besluit: - Een neurotransmitter is: Een chemische stof die verantwoordelijk is voor de signaaloverdracht in de synaps..... Deze brief wordt eerst door een auto vervoerd.. Drugs A) Wat zijn drugs? Drugs zijn stoffen die invloed hebben op onze gevoelens....... hitte en pijn.......... De meeste drugs beïnvloeden de hoeveelheid neurotransmitters of hechten zich aan de membranen van neuronen. dan even door een vliegtuig en vervolgens terug door een auto................ onze waarnemingen.......... Twee voorbeelden van neurotransmitters zijn adrenaline en dopamine..... kou................. ons bewustzijn en ons gedrag...... Adrenaline verhoogt de alertheid en zorgt ervoor dat men meer energie heeft.. Ze worden gebruikt als genotsmiddel en kunnen leiden tot verslaving..... Dopamine speelt een belangrijke rol bij het maken van bewegingen en bij het ervaren van emoties. De elektrische impuls die het axon bereikt wordt dus ter hoogte van de synaps omgezet in een chemische impuls.. De aanmaak van adrenaline verhoogt bij angst....

Op de dendrieten van dit neuron zitten receptoren waaraan de dopamine zich bindt. 82 . verplaatsen de blaasjes zich naar de wand van het axon. Vervolgens wordt de dopamine in de synaps losgelaten. ziet er als volgt uit: De dopamine ligt opgeslagen in blaasjes aan het uiteinde van een axon. De normale situatie in de hersenen. Omschrijf bij elke afbeelding wat er juist gebeurt. De dopamine drijft via de synaptische spleet naar het aangrenzende neuron.B) De werking van cocaïne 1) Studie van figuren Op de volgende afbeeldingen wordt eerst de normale situatie in de hersenen voorgesteld en daarna wat er gebeurt onder invloed van cocaïne. Na binding van dopamine aan deze receptoren wordt de boodschap doorgegeven. zonder tussenkomst van cocaïne. Wanneer een elektrisch signaal het uiteinde bereikt.

Cocaïne verandert twee dingen aan de normale situatie: 1) De cocaïnemoleculen binden zich aan de heropnameeiwitten. Hierdoor is er hier meer dopamine aanwezig. 83 . Hierdoor kan de dopamine niet terug worden opgenomen. 2) Onder invloed van cocaïne komt er meer dopamine vrij in de synaps. De dopamine blijft in de synaptische spleet rondzweven en komt steeds opnieuw in aanraking met de receptoren.Na het doorgeven van de boodschap laat dopamine zijn receptor los en stroomt het terug naar het neuron waar het vandaan komt. Via speciale heropname-eiwitten wordt de dopamine terug naar binnen gehaald.

2) Besluit
Cocaïne is een stimulerend middel. Het verhoogt de concentratie van activerende neurotransmitters, zoals dopamine. Daardoor wordt het genotcentrum in de hersenen geprikkeld en dat heeft als gevolg dat de gebruiker zich euforisch, alert, energiek en zelfverzekerd voelt. Zijn reactiesnelheid verhoogt maar het aantal beoordelingsfouten neemt wel toe. Na herhaaldelijk gebruik van cocaïne, vermindert de gevoeligheid voor dopamine. Dit komt doordat de dopamine-receptoren langzaam verdwijnen bij cocaïnegebruik. Het gevolg hiervan is dat je steeds meer moet gebruiken om hetzelfde effect te bereiken. Op de volgende figuur worden alle mogelijke invloeden van drugs weergegeven. Duid aan welke invloed cocaïne heeft.

C) De werking van cannabis
1) Studie van figuren
Cannabis heeft verschillende effecten op de hersenen. We bespreken enkel de invloed ervan op de afgifte van dopamine. Deze invloed wordt voorgesteld op de volgende afbeeldingen. De normale situatie in de hersenen, zonder tussenkomst van cannabis, ziet er als volgt uit:

De afgifte van dopamine wordt tegengehouden door de neurotransmitter GABA.

84

Cannabis heeft als volgt invloed op deze situatie:

Hoe noemt de werkzame stof in cannabis? THC Hoe zorgt deze stof ervoor dat de afgifte van dopamine toeneemt? THC houdt de afgifte van GABA tegen. Daardoor kan er meer dopamine afgegeven worden, dus de afgifte van dopamine neemt toe.

2) Besluit
Cannabis verhoogt dus indirect de afgifte van dopamine. Hierdoor voelt de gebruiker zich goed.

85

Werkblad: Kennismaking met product en plant
Het is de bedoeling dat je dit werkblad invult met behulp van het internet. Onderstaande foto’s zijn afbeeldingen van drugs. Noteer onder elke foto de naam van de drug.

(1) cocaïne

(2) heroïne

(3) marihuana

(4) nicotine

Op de volgende bladzijde staan foto’s van de volledige planten en van de plantendelen waarvan de bovenstaande drugs afkomstig zijn. Plaats in de tabel de juiste letters bij het juiste cijfer.
drugs 1 2 3 4 plant F H C B plantendeel A G E D

86

A B C D E F G H 87 .

Deze plant vindt zijn oorsprong in Zuid-Amerika en groeit op grote hoogte. soms ook gespoten. Bezit en verkoop ervan zijn strafbaar. 88 . Sterke psychische afhankelijkheid. Stimulerende drug. Geef vijf zichtbare (waarneembare) gevolgen van het gebruiken van cocaïne: Verminderde eetlust Stijging van de lichaamstemperatuur en transpireren Extra energie en meer zelfvertrouwen Vaker urineren Achteraf: symptomen van een zware verkoudheid Cocaïne staat op de lijst van illegale ‘hard drugs’. Cocaïne Wit tot geelwit kristallijn poeder.Herkennen van druggebruik 1. Cocaïne wordt gehaald uit de bladeren van de cocaplant. Het gebruik van coca is al meer dan 4000 jaar oud. Wordt meestal gesnoven. Ontwenningsverschijnselen: oververmoeidheid en depressie. Geeft energie en een gevoel van euforie.

Wordt gesnoven. wat betekent dat ze opium bevatten en ontwikkeld zijn uit de Papaver somniferum (of slaapbol). onverschillig en stil. Bezit en verkoop ervan zijn strafbaar.2. Lichamelijke en psychische afhankelijkheid. Opium wordt gewonnen door de doosvrucht van de slaapbol in te kerven. 89 . daarna een gevoel van verdoving negatieve gevoelens verdwijnen Verwijden van de bloedvaten Longontstekingen en bronchitis men wordt rood Heroïne staat eveneens op de lijst van illegale ‘hard drugs’. Heroïne behoort tot de groep drugs die opiaten worden genoemd. Verdovende drug. Heroïne Pure heroïne: wit poeder. gerookt of geïnjecteerd. Hierbij komt wit melksap naar buiten druppelen dat op de vrucht bruin opdroogt. Gebruiker wordt versuft. Bij verkoop: meestal lichtbruine kleur. Ontwenningsverschijnselen: zware griep en gevoel van angst. Geef drie zichtbare gevolgen van het gebruiken van heroïne: Vernauwde pupillen ‘pinpoint’-pupillen zowel positieve als Eerst een gevoel van genot.

geen maatschappelijke overlast. Marihuana (een cannabisproduct) Ziet eruit als een gedroogde. nl Cannabis sativa var. Het bezitten van zelfgekweekte cannabis blijft strafbaar in ons land. indica. verkruimelde plant. geen problematisch gebruik. soms ook verwerkt in eten. Gevoel van ontspanning en realiteitszin verminderd. geen handel. In de toekomst zal er niet langer worden vervolgd indien het gaat om de productie van een hoeveelheid cannabis die bestemd is voor eigen gebruik onder de gekende voorwaarden (meerderjarig. Bewustzijnsveranderende drug..). 90 . Marihuana is afkomstig van een tweehuizige plant. De onbevruchte vrouwelijke bloemen bevatten de hoogste concentraties. Marihuana wordt bereid door de vrouwelijke bloemen te drogen en te verkruimelen. Geef vijf zichtbare gevolgen van het gebruiken van cannabis: Behoefte aan eten Verkleuring van het oogwit van wit naar roze (door vaatverwijding in het oogbindvlies) Onbeheersbare lachbuien Tranende ogen Eerst een gevoel van euforie en daarna een gevoel van kalmte en rust... Meestal gerookt.3.

Nicotiana tabacum. Nicotine Olieachtige vloeistof.4. Deze behoort tot de nachtschadefamilie en is oorspronkelijk afkomstig van het Amerikaanse continent. Psychische en lichamelijke afhankelijkheid. Geef vijf lichamelijke gevolgen van het gebruiken van nicotine: Verhoging van de bloeddruk Vernauwing van de bloedvaten Versnelling van de ademhaling Versnelling van het hartritme Verminderen van de eetlust Verdikken van het bloed Verhoogde maagzuurproductie en darmwerking 91 . De naam nicotine is afgeleid van de Latijnse naam van de tabaksplant. Nicotine is een stof die aanwezig is in de bladeren van de tabaksplant. slaap. Wordt gerookt. Stimulerende drug. Ontwenningsverschijnselen: prikkelbaarheid.en concentratiestoornissen. Gevoel van alertheid en fitheid ontstaat.

10. zoek je best hulp. Voor meer informatie over deze organisaties kun je altijd op hun website terecht: http://www.jac.13 Tele-onthaal: 106 Er is ook meer gespecialiseerde hulp. De Druglijn heeft een uitgebreid adressenbestand van hulpverleningscentra.en Jongerentelefoon: 078/15.Help! Als je vermoedt of zeker weet dat iemand uit je omgeving drugs gebruikt.ond.desleutel.html http://www.cadlimburg. Hieronder vind je een aantal plaatsen waar je terecht kan voor informatie en hulp.be/CLB/ http://www.be/ Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) Centra Algemeen Welzijnswerk (CAW) Jongereninformatiepunt (JIP) http://www.jips.en andere Drugproblemen (VAD) B) Hulplijnen De Druglijn: 078/15. 92 .be/ http://www.vad.be/.20 Kinder.caw.vlaanderen.be/ Centra voor Alcohol.druglijn.be/ http://www.en andere Drugproblemen (CAD) De Sleutel Huisartsen http://www.be/ Vereniging voor Alcohol.14. A) Organisaties Jongeren Advies Centra (JAC) http://www.be/Jac.

.. ........ De smalle spleet tussen de twee neuronen noemt men de synaptische spleet............................................................................................................. ............................................ 93 .............................. .......................................... ........................................................... De volgende afbeeldingen illustreren hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen plaatsvindt.............. ...........2 Lege werkbladen De werking van drugs 1............................... ........................ ................................ ..... .............. ........... Inleiding: neurotransmitters De synaps is de verbindingsplaats tussen twee neuronen.......................... .................................................................. ..... ....................... ............................................................................................................................ .............................................................. Omschrijf bij elke afbeelding wat er juist gebeurt....................................................................................... ..... ................................................................................................................................................................................................................................................................................ ......................................... ....4...............

........................ ons bewustzijn en ons gedrag.Een vergelijking verduidelijkt wat er juist gebeurt.............. 94 ............................. Besluit: - Een neurotransmitter is: ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… De …………………………………………..................... Adrenaline verhoogt de alertheid en zorgt ervoor dat men meer energie heeft....................... stress.................................................................. Deze brief wordt eerst door een auto vervoerd.. Ze versnellen of vertragen de impulsgeleiding of lokken impulsen uit...................... woede................................. genot en blijdschap..... Dopamine speelt een belangrijke rol bij het maken van bewegingen en bij het ervaren van emoties. De auto kan je vergelijken met een elektrische impuls en het vliegtuig met een chemische impuls................................. impuls....... Welk stelsel wordt het sterkst beïnvloed door drugs? ..... impuls die het axon bereikt wordt dus ter hoogte van de synaps omgezet in een ………………………………….. Ze worden gebruikt als ………………………………… en kunnen leiden tot ……………………………………….......... De aanmaak van adrenaline verhoogt bij angst...................... onze waarnemingen................. Drugs A) Wat zijn drugs? Drugs zijn stoffen die invloed hebben op onze gevoelens..... ............. zijn er drie soorten te onderscheiden: ..... kou........... dan even door een vliegtuig en vervolgens terug door een auto................ De meeste drugs beïnvloeden de hoeveelheid neurotransmitters of hechten zich aan de membranen van neuronen...... Als men drugs onderverdeelt op basis van de effecten die ze hebben op ons lichaam..................................... Twee voorbeelden van neurotransmitters zijn adrenaline en dopamine.......................... hitte en pijn.......................... ............... In de hersenen zijn er zenuwen aanwezig die gevoelig zijn voor dopamine....... 2.. We vergelijken het signaal met een brief... In het aangrenzende neuron wordt deze terug omgezet in een ………………………………… impuls........

................................................................................................. ...................................................................................... .................................... ...... . 95 .............................................. ........................................................................................................................................................................................................................... ....................................................................... ...................................................................................................................... .......................... zonder tussenkomst van cocaïne..................................................................................... .................................................................................................. ............ ziet er als volgt uit: ................................................................................................................................................... ................................................................. ...........................................................B) De werking van cocaïne 1) Studie van figuren Op de volgende afbeeldingen wordt eerst de normale situatie in de hersenen voorgesteld en daarna wat er gebeurt onder invloed van cocaïne........................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................................................................................................................... De normale situatie in de hersenen.......................................................................................... ... .. ........ Omschrijf bij elke afbeelding wat er juist gebeurt............................

............................................................................................................................................................................................ ..................................................................................................................................................................... 96 ......................................................................................................... .................................................................................. ................................ ...................................... ......................................................................................................................... ............................................................................................................ ..................................... ............. ............................................................................................................................................................ ................. .................................................. ........................................................................................ ..................................................................................................................................................................................................... ...... Cocaïne verandert twee dingen aan de normale situatie: ................................................................................................................................................................................................................................ ..................... ...

De normale situatie in de hersenen. Duid aan welke invloed cocaïne heeft. 97 . Op de volgende figuur worden alle mogelijke invloeden van drugs weergegeven. Het verhoogt de concentratie van activerende neurotransmitters.2) Besluit Cocaïne is een ………………………………… middel. vermindert de gevoeligheid voor dopamine. Daardoor wordt het genotcentrum in de hersenen geprikkeld en dat heeft als gevolg dat de gebruiker zich euforisch. zoals dopamine. Het gevolg hiervan is dat je steeds meer moet gebruiken om hetzelfde effect te bereiken. energiek en zelfverzekerd voelt. Dit komt doordat de dopamine-receptoren langzaam verdwijnen bij cocaïnegebruik. verhoogt maar het aantal C) De werking van cannabis 1) Studie van figuren Cannabis heeft verschillende effecten op de hersenen. ziet er als volgt uit: De afgifte van dopamine wordt tegengehouden door de neurotransmitter GABA. Zijn reactiesnelheid beoordelingsfouten neemt wel toe. alert. Na herhaaldelijk gebruik van cocaïne. Deze invloed wordt voorgesteld op de volgende afbeeldingen. zonder tussenkomst van cannabis. We bespreken enkel de invloed ervan op de afgifte van dopamine.

.... ............................................... ....................................................Cannabis heeft als volgt invloed op deze situatie: Hoe noemt de werkzame stof in cannabis? ........................ Hoe zorgt deze stof ervoor dat de afgifte van dopamine toeneemt? ...................... 98 .............................................................................................................. ....................................................................... 2) Besluit Cannabis verhoogt dus indirect de afgifte van …………………………….............................................................................. Hierdoor voelt de gebruiker zich goed...............................

Plaats in de tabel de juiste letters bij het juiste cijfer. (4)……………………………… Op de volgende bladzijde staan foto’s van de volledige planten en van de plantendelen waarvan de bovenstaande drugs afkomstig zijn. Onderstaande foto’s zijn afbeeldingen van drugs.Werkblad: Kennismaking met product en plant Het is de bedoeling dat je dit werkblad invult met behulp van het internet. (3)………………………………. (2)…………………………………. Noteer onder elke foto de naam van de drug. drugs 1 2 3 4 plant plantendeel 99 . . (1)………………………………….

A B C D E F G H 100 .

..................................... Ontwenningsverschijnselen: oververmoeidheid en depressie......................... Geef vijf zichtbare (waarneembare) gevolgen van het gebruiken van cocaïne: ........................................................ 101 ...................... Bezit en verkoop ervan zijn strafbaar........................................ soms ook gespoten............... Deze plant vindt zijn oorsprong in Zuid-Amerika en groeit op grote hoogte..... Cocaïne staat op de lijst van illegale ‘hard drugs’.......................................................................... Sterke psychische afhankelijkheid... Wordt meestal gesnoven....... Cocaïne Wit tot geelwit kristallijn poeder................................................ Stimulerende drug. Het gebruik van coca is al meer dan 4000 jaar oud............................ Cocaïne wordt gehaald uit de bladeren van de cocaplant.......................................................................... ... .................................................................. ...................................................................... ...........Herkennen van druggebruik 1................... Geeft energie en een gevoel van euforie...............

....... onverschillig en stil.................................. Gebruiker wordt versuft..................... Heroïne behoort tot de groep drugs die opiaten worden genoemd............. gerookt of geïnjecteerd.............. wat betekent dat ze opium bevatten en ontwikkeld zijn uit de Papaver somniferum (of slaapbol)... 102 ............... .......... Heroïne staat eveneens op de lijst van illegale ‘hard drugs’.................................... ................... Heroïne Pure heroïne: wit poeder. Opium wordt gewonnen door de doosvrucht van de slaapbol in te kerven......................2.... Wordt gesnoven................... Lichamelijke en psychische afhankelijkheid.................... Hierbij komt wit melksap naar buiten druppelen dat op de vrucht bruin opdroogt...................... Geef drie zichtbare gevolgen van het gebruiken van heroïne: ....... Verdovende drug...................................................... Ontwenningsverschijnselen: zware griep en gevoel van angst................................................ Bezit en verkoop ervan zijn strafbaar. Bij verkoop: meestal lichtbruine kleur..........

.. Marihuana is afkomstig van een tweehuizige plant........ . In de toekomst zal er niet langer worden vervolgd indien het gaat om de productie van een hoeveelheid cannabis die bestemd is voor eigen gebruik onder de gekende voorwaarden (meerderjarig... Meestal gerookt.......... Marihuana (een cannabisproduct) Ziet eruit als een gedroogde............... soms ook verwerkt in eten......... indica............................................ verkruimelde plant........................................ Het bezitten van zelfgekweekte cannabis blijft strafbaar in ons land............................................................................................. ..... geen handel....... Gevoel van ontspanning en realiteitszin verminderd......................................... ............................................................. Marihuana wordt bereid door de vrouwelijke bloemen te drogen en te verkruimelen...............................................................3............. 103 .................. De onbevruchte vrouwelijke bloemen bevatten de hoogste concentraties............... Geef vijf zichtbare gevolgen van het gebruiken van cannabis: ................................................ .................................................. geen problematisch gebruik........................................ geen maatschappelijke overlast...............)......... Bewustzijnsveranderende drug............. nl Cannabis sativa var....

.............. 104 ......................... .................................4....... Deze behoort tot de nachtschadefamilie en is oorspronkelijk afkomstig van het Amerikaanse continent.................................................................................... Psychische en lichamelijke afhankelijkheid...................... ............................................................ Geef vijf lichamelijke gevolgen van het gebruiken van nicotine: .............. .... Ontwenningsverschijnselen: prikkelbaarheid......................en concentratiestoornissen......... Stimulerende drug............ Nicotine is een stof die aanwezig is in de bladeren van de tabaksplant...................................................................... Gevoel van alertheid en fitheid ontstaat.............................. De naam nicotine is afgeleid van de Latijnse naam van de tabaksplant............. .................... slaap............................................................. Nicotine Olieachtige vloeistof............ Wordt gerookt.................................................. Nicotiana tabacum.........................................................

jips.Help! Als je vermoedt of zeker weet dat iemand uit je omgeving drugs gebruikt. Hieronder vind je een aantal plaatsen waar je terecht kan voor informatie en hulp.20 Kinder.en Jongerentelefoon: 078/15.14.be/ http://www.vlaanderen.html http://www. zoek je best hulp.jac.be/ http://www.be/.vad.13 Tele-onthaal: 106 Er is ook meer gespecialiseerde hulp.be/Jac.be/ Centra voor Alcohol.caw. 105 .desleutel. Voor meer informatie over deze organisaties kun je altijd op hun website terecht: http://www.be/ Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) Centra Algemeen Welzijnswerk (CAW) Jongereninformatiepunt (JIP) http://www.en andere Drugproblemen (CAD) De Sleutel Huisartsen http://www.be/CLB/ http://www.ond.cadlimburg.be/ Vereniging voor Alcohol.druglijn.en andere Drugproblemen (VAD) B) Hulplijnen De Druglijn: 078/15. A) Organisaties Jongeren Advies Centra (JAC) http://www.10. De Druglijn heeft een uitgebreid adressenbestand van hulpverleningscentra.

Stimulerende drug.4. 106 . Wordt gerookt. Gevoel van alertheid en fitheid ontstaat. Bewustzijnsveranderende drug. soms ook verwerkt in eten. Sterke psychische afhankelijkheid. Bij verkoop: meestal lichtbruine kleur. onverschillig en stil. gerookt of geïnjecteerd. Puur: wit poeder. Ziet eruit als een gedroogde. Wordt gesnoven. Ontwenningsverschijnselen: zware griep en gevoel van angst. Gevoel van ontspanning en realiteitszin verminderd.en concentratiestoornissen. Stimulerende drug. verkruimelde plant. Ontwenningsverschijnselen: oververmoeidheid en depressie. Wordt meestal gesnoven. slaap. Gebruiker wordt versuft. Psychische en lichamelijke afhankelijkheid. Verdovende drug.3 Fiches Meestal gerookt. Wit tot geelwit kristallijn poeder. Lichamelijke en psychische afhankelijkheid. Olieachtige vloeistof. Ontwenningsverschijnselen: prikkelbaarheid. Geeft energie en een gevoel van euforie. soms ook gespoten.

Uitgeverij Pelckmans . internet.saanichpolice.JPG) THE AMERICAN PHYTOPATHOLOGICAL SOCIETY .a. 23/05/2008 . Web Super Menterwolde . (http://upload. . DE SCHUTTER.org/online/Archive/1999/IW00004. 2000. Reacties op prikkels: biologie 3 .wikimedia. Wolters Plantyn .jpg) CART. 10/06/2008 .JPG) WIKIPEDIA. dieren en ook mensen: leerboek voor jet derde jaar . e.5 . J.trefpuntgroningen.dkimages. Wolters Plantyn . http://www.sehondrugs. . e. internet . Bioskoop 3: Werkbladen .stormhat.a. . 10/06/2008 . internet . internet . (http://upload. 2006. Van In DELTOUR A. 1981.jpg) ONBEKEND .apsnet. Foto’s van drugs: cannabis.a. Z. J. Macro-micro in de biologie 3 . (http://www.jpg) ONBEKEND . e. (http://www. EVENS. (http://www. GEUNS.com/discover/previews/817/50062850. internet . 1999.robsplants. Saanich Police .com/images/portrait/PapaverSomn060611. L.wikipedia. 10/06/2008 . (http://www. Uitgeverij Pelckmans . APSnet Image of the Week . Standaard educatieve uitgeverij . 10/06/2008 . C. Bio Natuurlijk 3 .jpg) JELLINEK. 1999. . BLOG AT WORDPRESS.a. Image encyclopedia . 20/05/2008. Van In .nl/websupermw/images/sigaretten. e. Hennep .JPG/250p x-Tabak_9290019. http://www. internet . 10/06/2008 . 10/06/2008. Planten. DISCART. 29/05/2008. soundscapes. . (http://www.jpg) WIKIPEDIA .files. 10/06/2008 .a. Bioskoop 3 .org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Tabak_9290019.COM .wikimedia. Referentiewerken DE CRAEN. . Music. Bio voor jou 3: Leerboek .ca/crimewatch/media/images/closeupmarihuana. Gewone tabaksplant . Rob’s plants.nl/image/heroine.php?foto_id=22&rubriek_id=2 DK IMAGES . P. Coca.jpg) STORMHAT . 2000. internet .wordpress. P.jellinek.org/wiki/Coca) WIKIPEDIA . fieldrecordings and noise .org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Cannabis_sativa. DE SCHUTTER. internet .jpg) ROB. (http://legaldruginfo. internet .jpg 107 .a. (http://nl. Heroïne . e. Legal drug alternatives .com/2007/06/image-of-cocaine. 1992. 10/06/2008 . internet.dk/pix/papaver-somniferum-seed-pod. .jpg/270p x-Cannabis_sativa. 04/02/2008 . internet. . e. (http://www. internet .nl/fotodatabank/index.

heb ik ervoor gekozen om eerst de literatuurstudie te maken en daarna het didactische deel uit te werken. Dit is zowel voor mij persoonlijk als voor mijn toekomst als leerkracht een verrijking. aangezien ik er veel uit heb geleerd. artikels en websites. eindwerken. wat de sociale en lichamelijke gevolgen zijn en de werking ervan. Hier is veel tijd in gekropen. Het thema drugs heeft mij altijd geïnteresseerd. Dit eindwerk heeft bijgedragen aan mijn persoonlijke en professionele groei. heb ik eerst heel veel gelezen. Het doel dat ik wou bereiken met het eerste deel van mijn eindwerk was om op basis van een verkennende en kritische bronnenstudie mij te verdiepen in een onderwijs. Ze kunnen hierdoor een meer kritische houding aannemen ten opzichte van drugs. Ik heb hieruit geleerd dat men op verschillende manieren aan preventie kan doen. 108 . Ik ben blij dat ik het zo gedaan heb. want hierdoor had ik een beter beeld van wat er wel en niet in de werkbladen verwerkt moest worden. maar het was nodig om mij een beeld te kunnen vormen van hoe ik mijn eindwerk wou structuren en welke informatie ik erin wou verwerken. Vaak is dit ook zo. maar eigenlijk wist ik er niet veel van. voor ik de werkbladen begon te maken. de werkbladen en de lesvoorbereiding. Door het tweede deel. We menen dat door deze informatie de leerlingen zich meer bewust worden van de gevaren. Om dit doel te bereiken ben ik begonnen met het verzamelen van informatie rond drugs. maar in dit eindwerk bestaat de preventie ook uit het verschaffen van informatie aan de leerlingen. De werkbladen die ik heb opgesteld beschrijven op een nauwkeurige wijze de invloed van drugs.Besluit Toen ik aan dit eindwerk begon.en maatschappelijk relevant thema. Voor ik echt ben beginnen te schrijven. op onze hersenen. Ik meende vroeger dat preventie enkel kon gebeuren door leerlingen te wijzen op de gevaren van drugs. Nu heb ik een veel beter beeld van welke soorten drugs er zijn. zoals cocaïne en cannabis. Ik wou graag eerst zelf meer weten over het onderwerp. uit te werken heb ik een beter beeld van hoe men dit thema in een richting wetenschappen van het secundair onderwijs kan uitwerken. Deze informatie heb ik voornamelijk gehaald uit boeken. in functie van mijn persoonlijke en professionele groei.

internet.org/wiki/Afbeelding:Epinephrine.wikipedia.com/xref media/aencmed/targets/illus/ilt/T059323A. 06/05/2008. internet.com/Physiological/Neurons/NImages/multipolar. Axon.org/wiki/Receptor) MSN ENCARTA. (http://psyweb.org/wiki/Synaps) WIKIPEDIA.jellinek. internet. (http://www.PNG) WIKIPEDIA.org/wiki/Afbeelding:Dopamine. internet.nl/fotodatabank/index.be/imgres?imgurl=http://images. Foto’s van drugs: cannabis. Foto’s van drugs: cannabis. 05/04/2008. K.html&h=64&w=64&sz=3&tbnid=6Zlnibu5 6mXczM:&tbnh=64&tbnw=64&hl=nl&start=40&prev=/images%3Fq%3Ddrug: %2Bantagonist%26start%3D20%26svnum%3D10%26hl%3Dnl%26lr%3D%2 6sa%3DN) Figuur 3 Figuur 4 Figuur 5 Figuur 6 Figuur 7 Figuur 8 Figuur 9 ONBEKEND.google. internet.org/wiki/Afbeelding:Adrenalin3d.gif) Figuur 13 JELLINEK.encarta. internet.htm) . 02/04/2008. http://www.com/uk/booksites/content/0199275009/student/2d/ch19/ch 19_fig4noradrenaline. 06/05/2008.org/wiki/Axon) WIKIPEDIA. internet. (http://nl. (http://nl.wikipedia.. 20/04/2008 .gtn&imgrefurl=http://encarta. Cannabis sativa Linnaeus. com/H2%2Breceptor%2Bantagonist. (http://www. (http://nl.catbull. 22/01/2008. (http://nl.Referentielijst figuren Figuur 1 Figuur 2 WIKIPEDIA.natuurlijkerwijs.htm) Figuur 12 ROSENTHAL E.com/cannabis_plant_gender_table. Drug mode of action. 06/05/2008.wikipedia. (http://nl. Adrenaline. http://www.msn. internet.wikipedia.php?foto_id=22&rubriek_id=2 Figuur 16 VAN HERPEN T.biopsychiatry. internet.nl/fotodatabank/index. Foto’s van drugs: cannabis. internet. internet.nl/fotodatabank/index. Epinephrine. Synaps.wikipedia. (http://www. internet. Noradrenaline. internet.wikipedia. internet.com/hennep. internet. (http://images.oup.msn.. 04/05/2008.jellinek.php?foto_id=22&rubriek_id=2 Figuur 15 JELLINEK. 08/05/2008. 13/10/2005. Receptor. Dopamine. 14/10/2005. 05/01/2006.. (http://www.jpg) Figuur 10 ONBEKEND. (http://nl.php?foto_id=22&rubriek_id=2) Figuur 14 JELLINEK. internet.cannabispictures.gif) WIKIPEDIA. Onbekend. 06/05/2008. (http://www.jpg) Figuur 11 ANDREAS. Noradrenaline. (http://www. Multipolar. Hennep. 05/04/2008.com/noradrenaline/noradrenaline.jellinek.png) WIKIPEDIA.com/alamut/Lexikon/Pflanzen/Cannabis%20sativa. 10/03/2008.png) ONBEKEND. 04/06/2008.

Foto’s van drugs: crack. 04/05/2008. internet.jellinek. internet. Onbekend. internet. 06/05/2008. 04/05/2008. Onbekend.en communicatiebureau Zinenzo?. internet.corneliodigital.go.google. Mawê. (http://www.jellinek. (http://www. (www.nl/fotodatabank/index. (http://promper.com. Foto’s van drugs: paddo’s. 06/05/2008. 06/05/2008.php?foto_id=22&rubriek_id=2 Figuur 20 ONBEKEND.jpg) Figuur 31 VIKLUND. internet. Foto’s van drugs: cannabis. Onbekend.gastronom.gif) Figuur 21 ONBEKEND.nl/beeldaromaethol/valeriaan.flickr. (http://pt. internet.. internet. Onbekend. internet. internet. 06/05/2008. (http://www.purdue. (http://www.sateremawe.files. (http://www.jpg) . (http://static.jellinek. Foto’s van drugs: cocaïne..jp/matnavi/monomer/35/M3520264.net. 06/05/2008.JPG) Figuur 18 VAN HERPEN.zinenzo. 06/05/2008. 06/05/2008.nl/fotodatabank/index.be) Figuur 28 ONBEKEND.htm) Figuur 19 JELLINEK.php?foto_id=11&rubriek_id=3) Figuur 27 ONBEKEND. Index of/ beeldaromaethol. Foto’s van drugs: paddo’s. internet..dkimages.edu/. 08/10/2005. A. internet. 06/05/2008. Zin? Om meer te weten over tekst.anthemis..hort.nl/fotodatabank/index. 06/05/2008.php?foto_id=43&rubriek_id=12) Figuur 26 JELLINEK.natuurlijkerwijs. http://images. (http://www.wikipedia. 06/05/2008. internet. 06/05/2008. Index of /imagens/cidade. (IMAGES. (http://www. 20/05/2008. Valeriaan.gastronomen./ ncnu02/images/hemp09.nl/Images/koffiebonen%20-%20contact.wordpress.png) Figuur 29 WIKIPEDIA..com/hennep. 06/05/2008.jpg) Figuur 35 KNACK.jpg) Figuur 32 ONBEKEND.nims. internet.php?foto_id=15&rubriek_id=4 Figuur 34 ZINENZO. internet.net/articles/2621/images/trui/dranken/Theebladeren .azarius.jellinek.nl/fotodatabank/index. 06/05/2008. A.nl/fotodatabank/index.com/39/113049226_b12e1a8da0.Figuur 17 ONBEKEND.com/imagens/cidade/crack. het. 30/05/2008.jpg) Figuur 24 JELLINEK.jellinek. (http://www.net/images/resize/detail/valeriaan.org/wiki/Coca) Figuur 30 ONBEKEND. internet. internet.jpg) Figuur 22 AZARIUS.jpg) Figuur 23 DAVALOS. (http://mits. http://www. http://www. T. (http://nl. internet.com/2007/06/large-photos_cocaine. Cocaïne.jpg) Figuur 33 JELLINEK. internet.php?foto_id=43&rubriek_id=12) Figuur 25 JELLINEK. 06/05/2008.com/discover/previews/943/15013606. (http://www. Index of /matnavi/monomer. Coca. Hennep.br/Protugues/guarana-large%5B1%5D. (http://het.

jellinek.com/images/portrait/PapaverSomn060611..jpg) Figuur 46 JELLINEK.png&imgrefurl) . (http://www.de/~stueber/koehler/TABAK.biopsychiatry. (http://www.. 06/05/2008. (http://www. 06/05/2008. internet.jpg) Figuur 49 MARIN.nl/plantimages/Cola%20nitida. The good drug guide. 06/05/2008. internet. 15/05/2008. Zaaddozen van slaapbol. The New York botanical garden. http://nl.nl/fotodatabank/index. internet. 06/05/2008. (http://www.nl/kast/data/732/koffie.wikipedia.jpg) Figuur 54 ONBEKEND. internet.com/custom/instanties/inst_131/foto_803. (http://www. Afbeelding: Caffeine molecule.tradewindsfruit. 04/09/2007.peeze.vildaphoto. (http://eldib. internet.ac.php?foto_id=27&rubriek_id=9) Figuur 51 JELLINEK. Foto’s van drugs: heroïne.jpg) Figuur 40 CAFE DE ORIGEN. Foto’s van drugs: tabak. 06/05/2008.jpg) Figuur 41 ONBEKEND. 06/05/2008.php?foto_id=58&rubriek_id=16) Figuur 47 TRADE WINDS FRUIT. 06/05/2008. 22/08/2005.uk/garden/2007-07/Nicotiana-tabacum.png/220px-Heroin4. The college garden. (http://www. Rob’s plants.nybg. (http://www. 06/05/2008.nl/peeze/images/stories/Foto-1-land-van-oorsprong.files. 04/05/2008.jpg) Figuur 50 JELLINEK.jellinek. internet. internet. L.jellinek. 06/05/2008.htm) Figuur 42 WIKIPEDIA. Köhlers Medizinal. 06/05/2008.com/2007/10/opium. (http://images. internet.jpg) Figuur 37 ONBEKEND. Foto’s van drugs: heroïne. internet.dwk. 06/05/2008.wordpress. internet.net/photo/4837) Figuur 53 ROB. 29/05/2008.provmak. Guinea Ecuatorial. Homeopatische planten. 06/05/2008.google.rcplondon. internet.mpg. (http://www.wikimedia. (http://www. Studie koffie.org/wiki/Nicotine) Figuur 43 STUBERS. internet. (http://nl.com/DATOS/cacao. Coffee.png. internet. internet.png Figuur 39 PEEZE. (http://www. http://www. Nicotine. (http://caliban.com/methcathinone/khat. internet.com/khat.jpg) Figuur 45 RCP. 04/05/2008.cafedeorigen.jpg) Figuur 44 ONBEKEND.nl/fotodatabank/index. K.jpg) Figuur 48 BLTC. (http://www.jpg) Figuur 38 WIKIPEDIA. internet. 06/05/2008. internet.robsplants.org/wiki/Afbeelding:Caffeine_molecule. Onbekend.Figuur 36 PROVMAK. Wordpress.be/imgres?imgurl=http://upload.org/bsci/belize/Nicotiana_tabacum. (http://www.nl/fotodatabank/index. (http://www.wikipedia. internet. internet.org/wikipedi a/commons/thumb/2/21/Heroin4. Geniet bewust.mpizkoeln. Onbekend.php?foto_id=27&rubriek_id=9) Figuur 52 VILDA.bisila.

06jn.a.gif) Figuur 57 YO JAX INTERNATIONAL. Foto’s van drugs: heroïne. Van In . Planten. internet. (http://images. e. Wat je moet weten over cocaïne .. ouders en drugs .org/wikipedi a/commons/c/ce/Morphine. .gif) Figuur 60 ONBEKEND.jpg) Figuur 58 JELLINEK. . .. 06/05/2008. C .jellinek. (http://www. 2001.nl/images/Heroine.nl/fotodatabank/index. 1992. • CUIJPERS P. S. internet. 2000. Jongeren en drugs nuchter bekeken: driemaandelijks tijdschrift van de Gezinsbond . W. Welkom bij Centrafarm.ik ben verslaafd. 2005 . 06/05/2008. 29/08/2007. Garant . 06/05/2008. • DECORTE. dieren en ook mensen: leerboek voor jet derde jaar .a. Afgiftekantoor Brussel X . • GEZINSBOND . internet. S. • CONOLLY.C. Onbekend. Bohn Stafleu van Loghum. . (http://www.geocities.nl/fotodatabank/index.be/imgres?imgurl=http://upload.com/site/img/coke_snuiven. • DE RIDDER H.thinkquest. 06/05/2008. Onbekend.php?foto_id=27&rubriek_id=9) Figuur 59 ONBEKEND. MUYS M. Corona .R. Acco (in samenwerking met ISD. Reacties op prikkels: biologie 3 . Cannabis in Vlaanderen: patronen van cannabisgebruik bij ervaren gebruikers . en VAN DER STEL. en SLOCK S.centrafarm. Standaard educatieve uitgeverij . internet. internet. Wat je moet weten over heroïne . ‘Nieuwe drugshype: trippen op paddenstoelen’ . 34ste jaargang . Jongeren. 2000.php?foto_id=27&rubriek_id=9) Figuur 56 ONBEKEND. (http://www.google.wikimedia. (http://www. praktijk en toekomst . Foto’s van drugs: heroïne. 27/06/2007.yojax. Verslavingsonderzoek. Corona . . • CONOLLY. nr3 (septemberoktober-november) . J. . 48 pagina’s. J. T. 2 Boeken • BUISMAN.nl/uploads/img/Morfine%20ampul%20CF. • DELTOUR A. Bohn Stafleu van Loghum. 06/05/2008. Help…. • DE CRAEN. internet. 2000. (http://www.Figuur 55 JELLINEK. Knack . Cannabis . e. 06/05/2008. .png&imgrefurl) Figuur 61 CENTRAFARM. (http://07153.jpg) Literatuurlijst 1 Tijdschriften en artikels • DE STOOP. Drugspreventie: achtergronden.com/verslavingsstudies/images/chinezen1. internet. .jellinek. .

jpg) • CLAES. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . (http://www. niet gepubliceerde cursus KULeuven (psychologie) . e.jpg) • CAFE DE ORIGEN. De invloed van drugs en alcohol op het menselijk lichaam .centrafarm. . • DISCART. e. 1999. e. • DE SCHUTTER. J. • WOLF.cafedeorigen. 4 Websites • ANDREAS. derde druk. • DE RUYTER L. 30/05/2008. De slaapbol (Papaver somniferum).• DE RUYVER.jpg) • CENTRAFARM. internet. . 85 pagina’s. . aan jou de keuze . Cannabis sativa Linnaeus.biopsychiatry. (http://www.. .be/tuinartikels/papaver. The good drug guide. Bioskoop 3: Werkbladen .jpg) • BELGISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENSTEN. Van In . Bio voor jou 3: Leerboek . Acco . • SONCK G. • GODDERIS J. niet gepubliceerd eindwerk KHLeuven . internet. niet gepubliceerde cursus KHLeuven . P. Plantenbiologie deel F . (http://pt.. L. e. • GEUNS. . . . 2006.belgium. P. 2006. Valeriaan. Lessenpakket: Drugs. internet. 1981. Bio Natuurlijk 3 . internet.com/alamut/Lexikon/Pflanzen/Cannabis%20sativa.catbull. schooljaar 2005-2006 . . internet.. (http://www. Macro-micro in de biologie 3 . Uitgeverij Pelckmans . 04/05/2008. 1999.tuinclub. Wolters Plantyn .htm) • AZARIUS.a.net/images/resize/detail/valeriaan. Een trip doorheen de drugsproblematiek .com/custom/instanties/inst_131/foto_803. B.be/eportal/application?languageParameter=nl&pageid=conten tPage&docId=4471) • BLTC.azarius. 2008. 3 Cursussen en eindwerken • CLIJMANS L. internet. Van In. • HENDERIECKX S. Vraagstukken uit de psychiatrie: afhankelijkheid van psycho-actieve stoffen . 2000. niet gepubliceerd eindwerk KHLeuven .a.a. (http://www. Cannabis: risico’s. Coffee. Wolters Plantyn . 149 pagina’s. 06/05/2008. 2008.a.. Uitgeverij Pelckmans . 04/06/2008. C. (http://www. • EVENS. • DE SCHUTTER. VAN BOUCHAUTE J.a.nl/uploads/img/Morfine%20ampul%20CF. 06/05/2008. en BALTHAZAR T. Garant. • JAC WERKING CADENS e. PAV-bundel: ge-ROKEN . K. Trotter (Update) . Methadon: Hulpmiddel of wondermiddel . internet. Icarus . Bioskoop 3 . 06/05/2008. e. . . .a. 46 pagina’s. Welkom bij Centrafarm. schooljaar 2005-2006 . . H.htm) .com/methcathinone/khat. M. (http://www. Leuven .

• DAVALOS., A., Mawê, internet, 06/05/2008, (http://www.sateremawe.com.br/Protugues/guarana-large%5B1%5D.jpg) • DE SLEUTEL, Morfine, internet, 16/04/2008, (http://www.medinet.be/shownews.asp?ID=1318) • DIJKSTRA, K., Wilde planten in Nederland en België, internet, 04/05/2008, (http://wilde-planten.nl/slaapbol.htm) • EELDA, Uiterlijke kenmerken, internet, 24/08/2006, (http://nl.eelda.org/index.aspx?o=5647) • E-GEZONDHEID, Het tijdschrift, internet, 16/04/2008, (http://www.egezondheid.be/nl/tijdschrift_gezondheid/sante_gezondheid_ziekten/Nieuwigheden_i n_pijnbestrijding_bij_volwassenen-2937-404-art.htm) • FAIR TRADE, Koffie, internet, 04/05/2008, (http://users.skynet.be/zoekheteensop/koffie.htm) • GRIEVE, M., Coca, Bolivian, internet, 29/05/2008, (http://www.botanical.com/botanical/mgmh/c/cocobo78.html) • HELLINGA, G. en PLOMP, H., Uit je bol, internet, 15/04/2008, (http://www.drugsinfo.net/uitjebol/opium.htm) • HOWSTUFFWORKS, Basic neuron types, internet, 02/04/2008, (http://static.howstuffworks.com/gif/brain-neuron-types.gif) • JELLINEK, Drugs and the brain, internet, 10/03/2008, (http://www.jellinek.nl/brain/index.html) • JELLINEK, Foto’s van drugs: cannabis, internet, 06/05/2008, http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=22&rubriek_id=2 • JELLINEK, Foto’s van drugs: cocaïne, internet, 06/05/2008, (http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=11&rubriek_id=3) • JELLINEK, Foto’s van drugs: crack, internet, 06/05/2008, http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=15&rubriek_id=4 • JELLINEK, Foto’s van drugs: heroïne, internet, 06/05/2008, (http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=27&rubriek_id=9) • JELLINEK, Foto’s van drugs: paddo’s, internet, 06/05/2008, (http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=43&rubriek_id=12) • JELLINEK, Foto’s van drugs: tabak, internet, 06/05/2008, (http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=58&rubriek_id=16) • JELLINEK, Ik wil informatie, internet, 10/03/2008, (http://www.jellinek.nl/informatie/) • KNACK, het.gastronom.net, internet, 06/05/2008, (http://het.gastronomen.net/articles/2621/images/trui/dranken/Theebladeren.jpg) • LE EXQUISE, Koffie, internet, 04/05/2008, (http://www.leexquise.nl/pagina.php?id=6)

• MARIN, L., Wordpress, internet, 06/05/2008, (http://eldib.files.wordpress.com/2007/10/opium.jpg) • MEDINEWS, Sleutelen aan de ideale pijnbestrijder, internet, 16/04/2008, (http://www.medinews.be/full_article/detail.asp?aid=2488) • MSN ENCARTA, Drug mode of action, internet, 10/03/2008 (http://images.google.be/imgres?imgurl=http://images.encarta.msn.com/xrefmedi a/aencmed/targets/illus/ilt/T059323A.gtn&imgrefurl=http://encarta.msn.com/H2% 2Breceptor%2Bantagonist.html&h=64&w=64&sz=3&tbnid=6Zlnibu56mXczM:&tbnh =64&tbnw=64&hl=nl&start=40&prev=/images%3Fq%3Ddrug:%2Bantagonist%26s tart%3D20%26svnum%3D10%26hl%3Dnl%26lr%3D%26sa%3DN) • RCP, The college garden, internet, 04/09/2007, (http://www.rcplondon.ac.uk/garden/2007-07/Nicotiana-tabacum.jpg) • ROB, Rob’s plants, internet, 29/05/2008, (http://www.robsplants.com/images/portrait/PapaverSomn060611.jpg) • ROSENTHAL, E., Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://www.cannabispictures.com/cannabis_plant_gender_table.gif) • STUBERS, K., Köhlers Medizinal, internet, 06/05/2008, (http://caliban.mpizkoeln.mpg.de/~stueber/koehler/TABAK.jpg) • SWAN, J., Online Anatomy & Physiology Resources, internet, 02/04/2008, (http://webanatomy.net/anatomy/neuron_types.jpg) • ONBEKEND, De geschiedenis van tabak, internet, 04/05/2008, (http://home.planet.nl/~bakk4502/wwheden/tabak/tabak.htm) • ONBEKEND, Guinea Ecuatorial, internet, 06/05/2008, (http://www.bisila.com/DATOS/cacao.jpg) • ONBEKEND, Help….ik ben verslaafd, internet, 06/05/2008, (http://07153.06jn.thinkquest.nl/images/Heroine.gif) • ONBEKEND, Index of/ beeldaromaethol, internet, 06/05/2008, (http://www.anthemis.nl/beeldaromaethol/valeriaan.jpg) • ONBEKEND, Index of /imagens/cidade, internet, 06/05/2008, (http://www.corneliodigital.com/imagens/cidade/crack.jpg) • ONBEKEND, Index of /matnavi/monomer, internet, 06/05/2008, (http://mits.nims.go.jp/matnavi/monomer/35/M3520264.png) • ONBEKEND, Multipolar, internet, 02/04/2008, (http://psyweb.com/Physiological/Neurons/NImages/multipolar.gif) • ONBEKEND, Noradrenaline, internet, 05/04/2008, (http://www.biopsychiatry.com/noradrenaline/noradrenaline.jpg) • ONBEKEND,Noradrenaline,internet,05/04/2008,(http://www.oup.com/uk/booksites/ content/0199275009/student/2d/ch19/ch19_fig4noradrenaline.jpg) • ONBEKEND, Onbekend, 08/10/2005, (www.hort.purdue.edu/.../ncnu02/images/hemp09.gif)

• ONBEKEND, Onbekend, internet, 04/05/2008, (http://static.flickr.com/39/113049226_b12e1a8da0.jpg) • ONBEKEND, Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://www.dkimages.com/discover/previews/943/15013606.JPG) • ONBEKEND, Onbekend, internet, 06/05/2008, (IMAGES, http://images.google.be) • ONBEKEND, Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://images.google.be/imgres?imgurl=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/co mmons/thumb/2/21/Heroin4.png/220px-Heroin4.png&imgrefurl) • ONBEKEND, Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://images.google.be/imgres?imgurl=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/co mmons/c/ce/Morphine.png&imgrefurl) • ONBEKEND, Studie koffie, internet, 04/05/2008, http://www.dwk.nl/kast/data/732/koffie.htm) • ONBEKEND, The New York botanical garden, internet, 06/05/2008, (http://www.nybg.org/bsci/belize/Nicotiana_tabacum.jpg) • ONBEKEND, Verslavingsonderzoek, internet, 06/05/2008, (http://www.geocities.com/verslavingsstudies/images/chinezen1.gif) • PEEZE, Geniet bewust, internet, 06/05/2008, (http://www.peeze.nl/peeze/images/stories/Foto-1-land-van-oorsprong.jpg) • PROVMAK, Homeopatische planten, internet, 06/05/2008, (http://www.provmak.nl/plantimages/Cola%20nitida.jpg) • TEAM LLV208, Weet waar je aan begint!, internet, 15/04/2008, (http://proto2.thinkquest.nl/~llc208/main.php?id=eco) • TRADE WINDS FRUIT, Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://www.tradewindsfruit.com/khat.jpg) • TRIMBOS INSTITUUT, Drugs-ABC, internet, 10/10/2008, (www.drugsinfo.nl/default14959.html) • VAD, Ecodrugs, internet, 15/04/2008, (http://www.druglijn.be/info_drugs/drugsABC/ecodrugs/wat.html) • VAN ELTEREN, G., Hennep- Cannabis sativa, internet, 04/05/2008, (http://plantaardigheden.nl/plant/beschr/gonnve/hennep.htm#Botanie) • VAN ES., M., Caffeine, internet, 15/04/2008, (http://www.unitydrugs.nl/index.php?page=drugsdb&sub=caffeine) • VAN HERPEN, T., Hennep, internet, 04/05/2008, (http://www.natuurlijkerwijs.com/hennep.htm) • VIKLUND, A, Cocaïne, internet, 06/05/2008, (http://promper.files.wordpress.com/2007/06/large-photos_cocaine.jpg) • VILDA, Zaaddozen van slaapbol, internet, 04/05/2008, (http://www.vildaphoto.net/photo/4837)

14/05/2008. (http://nl. (http://nl. 27/06/2007. 20/04/2008. internet. (http://nl. 14/10/2005.• WIJNANTS.. internet. Slaapbol. (http://nl. 03/04/2008.PNG) • WIKIPEDIA. (http://www. 08/05/2008. Receptor.org/wiki/Nicotine) • WIKIPEDIA.wikipedia.org/wiki/Slaapbol) • WIKIPEDIA.org/wiki/Zenuwstelsel) • YO JAX INTERNATIONAL.wikipedia. 08/04/2008. 11/04/2006.jpg) • ZINENZO. 22/01/2008.png • WIKIPEDIA. Nicotine. internet.wikipedia. 20/05/2008.org/wiki/Afbeelding:Adrenalin3d. Axon. (http://nl. internet.wikipedia.wikipedia. 22/08/2005. internet. Afbeelding: Caffeine molecule. (http://nl.yojax.org/wiki/Synaps) • WIKIPEDIA.neuroinf.wikipedia. Hennep. internet.org/wiki/Afbeelding:Caffeine_molecule.wikipedia.wikipedia. internet. (http://nl.org/wiki/Hennep) • WIKIPEDIA. (http://nl. internet.org/wiki/Tabaksteelt) • WIKIPEDIA.org/youngscientists/hersenen/neuron. 13/10/2005. (http://nl. 17/05/2008. internet.png) • WIKIPEDIA.en communicatiebureau Zinenzo?. 15/05/2008. Onbekend. Neurotransmitter. 05/01/2006. (http://nl.org/wiki/Coca) • WIKIPEDIA.org/wiki/Axon) • WIKIPEDIA.zinenzo. internet.wikipedia.shtml) • WIKIPEDIA. Synaps. (http://nl.png) • WIKIPEDIA.nl/Images/koffiebonen%20%20contact.wikipedia. Dopamine. Epinephrine.org/wiki/Neurotransmitter) • WIKIPEDIA. Zin? Om meer te weten over tekst. internet. (http://www. internet. internet.png. internet. internet. Coca.wikipedia.wikipedia. http://nl. Zenuwstelsel. 27/04/2008.com/site/img/coke_snuiven. internet. 06/05/2008. (http://nl. (http://nl.org/wiki/Afbeelding:Dopamine.wikipedia.org/wiki/Afbeelding:Epinephrine. Morfine. (http://www. Adrenaline.org/wiki/Receptor) • WIKIPEDIA. M. internet. Hersenweetjes. 06/05/2008.wikipedia.wikipedia. (http://nl. Tabaksteelt. internet.org/wiki/Morfine) • WIKIPEDIA.jpg) .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful