Drugs natuur

uit

de

levende

Karlien Boon Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs 2007 – 2008

Katholieke Hogeschool Leuven Departement Lerarenopleiding Naamsesteenweg 335 3001 LEUVEN–HEVERLEE Tel. (016)39 92 00 Fax. (016)40 70 87 e-mail: dlo.heverlee@khleuven.be

Samenvatting
Student: Onderwijsvakken: Promotor: Academiejaar: Karlien Boon aardrijkskunde – biologie - geschiedenis L. Clijmans, lector biologie KHleuven - DLO 2007 - 2008

Drugs uit de levende natuur Dit eindwerk geeft informatie over drugs die gemaakt zijn op basis van natuurlijke stoffen in planten en paddenstoelen. We hebben ons toegespitst op de effecten van deze drugs in onze hersenen. Dit eindwerk is dan ook zeer geschikt voor leerkrachten die hier meer informatie over wensen. In het eerste deel worden in het begin een aantal belangrijke termen in verband met drugs toegelicht, daarna worden de delen en stoffen besproken die belangrijk zijn voor de informatieoverdracht in het zenuwstelsel en vervolgens worden de verschillende drugs behandeld. Van elke drug worden de kenmerken, de effecten, het gebruik, de kenmerken van de plant en de werking besproken. De drugs zijn onderverdeeld op basis van het effect dat ze hebben (stimulerend, verdovend of hallucinerend). Het tweede deel omvat werkbladen en uitgewerkte lessen rond drugs. In deze lessen wordt onder meer de invloed van cocaïne en cannabis op onze hersenen diepgaand besproken. We menen dat door deze informatie de leerlingen zich meer bewust worden van de gevaren. Ook herkennen van druggebruik en hulpverlening komt aan bod.

Voorwoord
Ik wil graag een aantal mensen bedanken die een belangrijke rol hebben gespeeld bij het tot stand komen van dit eindwerk. Eerst en vooral wil ik mevr. Clijmans bedanken voor haar begeleiding en hulp, voor de tips en voor het nalezen van mijn eindwerk. Ik vond het een aangename en vlotte samenwerking, zelfs al moest ze grotendeels via mail gebeuren aangezien ik drie maanden in het buitenland ben geweest. Verder wil ik mijn familie bedanken, die mij gedurende deze hele opleiding gesteund heeft. Ze stond altijd klaar om mij te helpen en moed in te spreken op moeilijke momenten. En tenslotte wil ik zeker niet vergeten om mijn vriend, vrienden en medestudenten te bedanken. Zij waren ook een ongelofelijke steun tijdens deze opleiding.

.... 29 ..........................................2.............................................3 3.......2........... 33 Hoe werkt cocaïne? .......2....................2 4...................................................................................2 5...................2 5......4 4...1........................................................................................................................................4 De verschillende indelingen van drugs ..........................1 3.................................................. 9 2 3 3.............................................. 39 Geschiedenis............. 15 4 4............... 17 Geschiedenis.... 9 Potensialisering ............4 1......................... 27 Bewustzijnsveranderende of hallucinogene drugs ....................................... 23 Alternatieve drugs of ecodrugs ........ 12 Receptoren ..................................................................................................................................................1................. 17 5 5.................................................................................................................................2 Cannabis .. 30 De kenmerken van de plant .........1 Cocaïne ............1..........1 5..............................................................3 1.................................................... 39 Wat is cafeïne? ......................................6 5................................................. neuronen...........4 5................................................1.................... 15 Neurotransmitters......3 4....... 7 Craving ...........................................1................................................................................................ 21 Hoe werkt cannabis? ...3 5................ 29 Geschiedenis... 32 De effecten en gevolgen ......................................................................2.................... 38 Cafeïne ................................1...........Inhoudsopgave Samenvatting ... 44 Geschiedenis......... 12 Neuronen ............................................. 11 De normale werking: receptoren...............1 4.................................................... 9 Overdosis ..... 29 Wat is cocaïne? ......... 17 De kenmerken van de plant .....................6 4.......................2..............................................................5 5..............................1 5.......................................... 9 Kruisafhankelijkheid .............................2................................................................................ 13 Synapsen ......................................................1................2........................1............5 4..................................................... 42 Nicotine................................................5 Inleidende begrippen ....................... 17 Wat zijn marihuana en hasj? .................................... 7 1 1.......................................................... 31 Hoe wordt het gebruikt? .................................................... 7 Een aantal belangrijke termen in verband met drugs ................ 42 De effecten en de gevolgen ............3 5............................................................................................................................................ 2 Voorwoord..1 4.........2 5................................... 4 Inleiding................ 7 Afhankelijkheid en onthoudingsverschijnselen .........................................................................................................2 1..........................................................................................................3............. 19 Hoe wordt het gebruikt? ...........1 5...............................2 3....2....................................... 3 Inhoudsopgave..2.....................................1..................................2......... 35 Crack ............................................................ 7 Definitie ‘drugs’ ........................ 44 Oppeppende of stimulerende drugs .....................1 1..........1..... 40 De kenmerken van de plant .............................................. 6 Deel 1: Literatuurstudie.........................3 5..........................................................................................1..........................................1....................2 1.................... synapsen en neurotransmitters ...........4 5....5 5.......1...........................................................7 5........................................ 21 De effecten en de gevolgen ............................................................1 1.... 41 Hoe wordt het gebruikt? .......

....... 53 De kenmerken van de plant .... 109 Literatuurlijst .................................. 80 Ingevulde werkbladen .........2 6....................................2................................4 5.......................2 4......................... 55 Heroïne ......3......................................... 70 Hoe wordt het gebruikt? .........3 5...........2................................................................................... 52 6 6............................................................1 6..................... 112 ..........................3...........................................................................................................................................2 6..........1..............................................3................................. 70 Wat is morfine? ................................................3.. 75 Lesthema biosociaal probleem .................................................... 71 Verdovende of dempende drugs ...................................................................1................5 5..................................... 45 Hoe wordt het gebruikt? ...............3................................................. 55 Wat is heroïne? ........................................................2 5..... 106 5 Referentiewerken ..............................................................3 6............ 58 Hoe werkt heroïne? ....3..................................2 6......3 6.....1 6..................1 4................................................................................................................................................................................. 80 Lege werkbladen .............5 6..........................3...................1 6........ 55 Geschiedenis.....................3 Leerinhoud en didactische aanpak.......................................... 108 Referentielijst figuren .....................................................................................................................................................3...............................................................4 Opium........................... 70 Geschiedenis...............2............ 56 Hoe wordt het gebruikt? .............................3......................... 55 De effecten en de gevolgen .................................. 54 Hoe wordt het gebruikt? ........................................ 53 Geschiedenis................................. 57 De effecten en gevolgen .............................................. 53 Wat is opium? ...........................1.... 47 De effecten en de gevolgen .................................................................................................. 73 Beginsituatie en lesdoelen...................................................................................5........................1 6............................ 71 De effecten en de gevolgen ..................4 6..............................6 5.........................................................................................................2......................................................................... 73 2 3 4 4.............................1 Situering in de eindtermen ..........................4 Wat is nicotine? .......... 76 Werkbladen en fiches ..........................5 6.. 49 Khat ...................................1.....2.........................................1......2 6......4 6.............3 6............ 62 Morfine .......... 107 Besluit .... 47 Hoe werkt nicotine? .......................................................................... 44 De kenmerken van de plant ................ 93 Fiches .......................3 6....................... 53 Deel 2: Didactische verwerking ................ 73 1 1......................................

Ze sluiten bij het leerplan aan in de lessenreeks over een biosociaal probleem. omdat het onderwerp mij heel erg interesseert. Als leerlingen zich bewust zijn van de gevaren van drugs. Mijn doel hierbij was om op basis van een verkennende en kritische bronnenstudie mij te verdiepen in een onderwijs. kunnen gebruikt worden in de lessen biologie. gaan ze er (hopelijk) voorzichtiger mee omgaan. Ik hoop dan ook dat dit eindwerk kan bijdragen aan een goede drugspreventie in het secundair onderwijs. De werkbladen die in het tweede deel van dit eindwerk zijn opgenomen.en maatschappelijk relevant thema. Het is belangrijk om zelf voldoende achtergrondkennis te hebben om de leerlingen bewust te maken van de gevaren van drugs. en lopen daarbij de kans om verslaafd te worden. Daarom is dit eindwerk voornamelijk bedoeld voor leerkrachten die in de tweede graad lesgeven.Inleiding Ik heb voor dit eindwerk gekozen. Zij gaan dan ook het meest experimenteren met drugs. 6 . Ik wou graag meer weten over drugs en over de effecten van drugs op onze hersenen en de rest van ons lichaam. in functie van mijn persoonlijke en professionele groei. Het is belangrijk dat men in het secundair onderwijs voldoende aandacht besteedt aan drugspreventie. Vooral jongeren uit de tweede graad zijn gevoelig voor de invloed van vrienden en het milieu waarin ze zich bevinden.

Icarus . Corona . .1 Afhankelijkheid en onthoudingsverschijnselen Hoewel de termen verslaving en verslaafd vaak gebruikt worden in verband met drugs. waarvan het gebruik. ‘Drugs’ als begrip heeft een negatieve ondertoon. . praktijk en toekomst . zijn het middelen die ons bewustzijn rechtstreeks beïnvloeden en onze stemming veranderen.2 Een aantal belangrijke termen in verband met drugs 3 1. Drugspreventie: achtergronden. derde druk.a. bijvoorbeeld.Deel 1: Literatuurstudie 1 1. Bohn Stafleu van Loghum. en VAN DER STEL J. Icarus . bezit en/of verhandelen illegaal is en waaraan de gebruiker uiteindelijk verslaafd raakt. Algemeen staat het begrip ‘drug’ voor een middel: 2 • • • • dat invloed heeft op het bewustzijn (dit is de manier waarop je de wereld rondom je beleeft). e. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen.R. CONOLLY S. praktijk en toekomst . 7 . e. De reden hiervoor is deels een maatschappelijke kwestie: het woord 1 2 WOLF H.2. 1 Als men tegenwoordig aan iemand vraagt wat drugs zijn.R. Later werd het woord enkel nog gebruikt om medicijnen aan de duiden die uit kruiden bereid werden. BUISMAN W. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen .1 Inleidende begrippen Definitie ‘drugs’ Oorspronkelijk verwees het Engelse woord ‘drug’ naar alle gedroogde kruiden. 2000. derde druk. en VAN DER STEL J. enerzijds ingegeven door het beeld dat de gebruiker voor ogen heeft en anderzijds vanwege de aard van de middelen. dat wordt gebruikt voor recreatieve doeleinden. dan is het antwoord afhankelijk van de persoon of instantie aan wie men de vraag stelt. Voor de medische wereld.C.a. WOLF H. . 3 BUISMAN W. Drugspreventie: achtergronden. . verkiezen de meeste medici om de termen ‘afhankelijkheid’ en ‘afhankelijke gebruiker’ te hanteren. zoals bijvoorbeeld peper of lavendel.C. Wat je moet weten over cocaïne . . 1. Daarom spreekt men ook nog steeds van ‘drogist’ of ‘drugstore’. Bohn Stafleu van Loghum.

en de invloed van de omgeving. Medici en drugsvoorlichters maken een onderscheid tussen fysieke en psychische afhankelijkheid. Het zijn vooral de stoffen die het centraal zenuwstelsel remmen die duidelijke lichamelijke onthoudingsverschijnselen geven. 2 Psychische afhankelijkheid Psychische afhankelijkheid (nieuwe titel) ontstaat door een samenspel van verschillende factoren. maar duren ze wel langer. bij alcohol). Bij de andere manier is de gewenning het gevolg van processen die zich afspelen ter hoogte van de receptor. van groot belang in het al dan niet ontstaan van psychische afhankelijkheid. De receptor is de plaats waar een middel zijn directe werking op uitoefent. Bij stoffen die langzaam uit het lichaam verwijderd worden. De tolerantie of gewenning voor een middel is een fysiologisch mechanisme dat op twee verschillende manieren kan ontstaan. 8 . De lichamelijke abstinentieverschijnselen kunnen mild en nauwelijks herkenbaar zijn (vb. Meestal is dit eveneens de plaats waar een lichaamseigen stof (een hormoon of een neurotransmitter) zich bindt met de cel. Dit leidt dan tot een effect.‘verslaving’ roept een gevoel van oncontroleerbaarheid en zelfs onvergeeflijkheid op. of zeer uitgesproken (vb. kan het aantal receptorplaatsen afnemen of toenemen Het is ook mogelijk dat de productie van de lichaamseigen stoffen na verloop van tijd afneemt door het aanbod van stoffen van buitenaf. Ten eerste hangt het van de drug zelf af: bij sommige drugs (zoals cocaïne en nicotine) treedt er sneller psychische afhankelijkheid op dan bij andere. bij cocaïne en cannabis). Verder zijn de persoonlijkheid en de voorgeschiedenis van de gebruiker. Bij de ene manier ontstaat de gewenning doordat de uitscheiding van de stof toeneemt. 1 Fysieke afhankelijkheid Een drug veroorzaakt fysieke afhankelijkheid als de gebruiker voortdurend de dosis moet verhogen om dezelfde effecten te bekomen (= tolerantie) en ontwenningsverschijnselen veroorzaakt als de gebruiker probeert te stoppen. Door een overaanbod van de drug die zich steeds met dezelfde receptor wil binden. Afhankelijkheid daarentegen suggereert een wijze van gedrag die te veranderen is. De abstinentieverschijnselen zijn ook heviger bij stoffen die snel door het lichaam worden uitgescheiden. In beide gevallen gaat de gebruiker meer gebruiken om het gewenste effect te bekomen. bij opiaten) en zelfs levensbedreigend (vb. zijn de onthoudingsverschijnselen meestal minder erg.

2. Men blijft verlangen naar de drug en naar het gevoel dat men krijgt bij gebruik. allergische reacties. Voor een deel kunnen bepaalde middelen elkaar vervangen. Dit betekent dat wanneer iemand verslaafd is aan het ene middel.2. de afhankelijkheid ook automatisch bestaat voor middelen die nog nooit gebruikt zijn. Sommige drugs zijn zo schadelijk dat eigenlijk elke inname een overdosis is.Psychische onthoudingsverschijnselen kunnen optreden zowel bij de onthouding van stoffen die het centrale zenuwstelsel stimuleren als van stoffen die het centrale zenuwstelsel remmen. Hierdoor is men vaak onrustig en prikkelbaar. Dit noemt men kruisafhankelijkheid. 1. 9 . 1. de aanwezigheid van giftige versnijdingsproducten. In het algemeen wordt het woord gebruikt voor elke druginname die op korte termijn tot ernstige problemen leidt. Bekende voorbeelden hiervan zijn: het combineren van slaappillen met alcohol of slaappillen met heroïne. 1.5 Kruisafhankelijkheid Gebruikers kunnen van meer dan één middel afhankelijk zijn. Dit verschijnsel noemt men ‘craving’. lang nadat een gebruiker lichamelijk is afgekickt. zoals een coma. of in het Nederlands ‘zuchtigheid’.2.… Een ‘overdosis’ kan ook een zelfmoordpoging zijn. Veel zogenaamde overdosissen zijn eigenlijk het gevolg van het gelijktijdig innemen van verschillende soorten drugs in op zich niet dodelijke hoeveelheden. een hartaanval of de dood.2 Craving Een duidelijke afbakening tussen lichamelijke en psychische afhankelijkheid is moeilijk aan te brengen. is hun gezamenlijk effect soms groter dan de som van de twee aparte effecten. maar wel het gelijktijdig innemen van verschillende soorten drugs. Dit is de voornaamste doodsoorzaak bij druggebruikers. de psychische afhankelijkheid blijft bestaan. Deze wederzijdse versterkende invloed noemt men potentialisering.3 Potensialisering Wanneer twee of meer verschillende drugs samen worden gebruikt. 1. In veel gevallen is de oorzaak van deze problemen niet zozeer een te hoge dosis. Opvallend is wel dat.4 Overdosis Letterlijk betekent dit ‘een te hoge dosis’.2.

zonder dat de typische abstinentieverschijnselen optreden. Deze is zo dat ze een binding aangaan met hetzelfde type receptor in de hersenen en deze receptor vervolgens activeren. Deze kruisafhankelijkheid is bekend voor alle opiaten onderling. 10 .De verklaring hiervoor moet gezocht worden in de ruimtelijke structuur van de stoffen. Een voorbeeld van kruisafhankelijkheid is dat heroïne kan vervangen worden door methadon.

Op basis van de sterkte van de psychische afhankelijkheid. Harddrugs veroorzaken zowel lichamelijke als psychische afhankelijkheid en men ondervindt lichamelijke gevolgen door het gebruik ervan.2 De verschillende indelingen van drugs Men kan drugs op basis van verschillende criteria indelen in categorieën. Een aantal mogelijke criteria zijn: • Op basis van de effecten op het lichaam. oppeppende of stimulerende drugs en verdovende of dempende drugs. Hierbij maakt men een onderscheid tussen softdrugs en harddrugs. Op basis van het risico en de wetgeving. Verder zijn er een aantal drugs die twee van deze effecten combineren. Er kan wel psychische afhankelijkheid ontstaan. Deze effecten lopen uiteen van een ander gevoel • van welbevinden tot ernstige vervormingen van de zintuiglijke waarnemingen. Dit houdt in dat er een verdere onderverdeling wordt gemaakt in bewustzijnsveranderende of hallucinogene drugs. namelijk verdovende middelen en opwekkende middelen die hallucinaties veroorzaken. • • Op basis van de sterkte van de lichamelijke afhankelijkheid. Softdrugs zijn drugs die geen lichamelijke afhankelijkheid veroorzaken. Ik heb voor dit eindwerk gekozen voor de indeling op basis van de effecten op het lichaam. 11 .

neurotransmitters en hormonen) en voor exogene. waar stoffen zich aan kunnen binden. die zou optreden na binding met de bijbehorende endogene stof. Receptoren werken dus volgens een sleutel-slotmodel.3 De normale werking: receptoren. Deze zorgt uiteindelijk voor het beoogde fysiologische effect. of lichaamseigen. 12 . noemt men liganden. 1: Sleutel-slotmodel van receptoren Ook bepaalde drugs kunnen zich binden aan een receptor. Zij zijn een voorbeeld van exogene liganden. stoffen (vb. Daarnaast kunnen er verschillende exogene liganden bestaan. Wanneer de receptor geactiveerd wordt. KHLeuven (regentaat) . schooljaar 2005-2006. Een ligand bindt zich enkel aan een receptor die precies past. neuronen. synapsen en neurotransmitters 4 In dit hoofdstuk herhaal ik kort de werking van receptoren. Na de binding wordt de receptor geactiveerd en ontstaat er in de cel een respons. Fig. synapsen en neurotransmitters omdat dit van belang is om de werking van drugs te begrijpen. De stoffen die zich kunnen binden. of lichaamsvreemde. DE RUYTER L. drugs). stoffen (vb. Een hartspiercel gaat bijvoorbeeld sneller en krachtiger samentrekken nadat adrenaline zich heeft gebonden aan de adrenalinereceptor en deze heeft geactiveerd. Meestal is er slechts één lichaamseigen of endogene ligand per receptor. Bij de binding 4 Gebaseerd op: Eindwerk: De invloed van drugs en alcohol op het menselijk lichaam . 3. . Een receptor is dus een eiwit in de celmembraan van een cel. Na de binding kan de receptor geactiveerd of niet geactiveerd worden.1 Receptoren Receptoren zijn specifieke proteïnen. Ze dienen als aangrijpingspunt voor endogene. neuronen. komt dit doordat dezelfde fysiologische respons ontstaat.

2 Neuronen 5 Het menselijke zenuwstelsel is opgebouwd uit 2 soorten cellen: neuroglia en neuronen (=zenuwcellen). (http://www. De functie van deze uitlopers is het doorgeven van informatie. axonen en dentrieten genaamd. Fig. zoals de intensiteit en de duur. worden antagonisten genoemd. Wanneer de receptor niet wordt geactiveerd.neuroinf. wordt hij alleen maar bezet door de drug.org/youngscientists/hersenen/neuron.met een drug kan de aard van de respons. Stoffen die de werking van een endogene stof verminderen of tegengaan. internet.. Hersenweetjes. Dit onderscheidt neuronen van andere cellen. Hierdoor kan de endogene stof er slechter of niet meer op binden. worden agonisten genoemd. 11/04/2006. 5 WIJNANTS M. Stoffen die het effect van de endogene stof nabootsen of versterken. Neuronen zijn opgebouwd uit een cellichaam en de uitlopers. 2: Agonistische en antagonistische werking van een drug 3.shtml) 13 . wel afwijkend zijn.

naar andere neuronen. (Dit zijn de fysiologische omschrijvingen van axonen en neuronen. zoals spieren en klieren.3. 4: Neuron De dendrieten zijn korte uitlopers en de meeste neuronen hebben meerdere dendrieten. andere omschrijvingen zijn ook mogelijk. Ze ontvangen informatie en leiden deze tot in het cellichaam.Fig. Elk van deze functies wordt uitgevoerd door een bepaald type van neuroglia. 3: Neuron Fig. Axonen kunnen ook andere cellen. Verder voeren ze afvalstoffen af die ontstaan wanneer neuronen afsterven en zorgen ze voor het versnellen van de neurale besturing doordat ze bepaalde axonen omgeven door een isolerende laag. Het is zelfs zo dat de neuronen hun functie niet goed zouden kunnen uitoefenen zonder de neuroglia. stimuleren. 14 . voor fysieke steun en voor bescherming. Dit betekent natuurlijk niet dat ze nergens voor dienen.3). Het axon voert informatie weg uit het cellichaam. De neuroglia zorgen namelijk voor de aanvoer van voedingsstoffen.) Het zenuwstelsel bestaat uit 10 tot 50 keer meer neuroglia dan neuronen. toch wordt er veel meer gesproken over neuronen. De axonen zijn meestal heel lang en de meeste neuronen hebben er slechts één. Dit gebeurt door het maken van een synaps (zie verder: 1. De voornaamste reden hiervoor is dat neuroglia geen informatie kunnen overdragen.

De neurotransmitters kunnen de activiteit van de zenuwcel die ze bereiken stimuleren of remmen. worden de neurotransmitters vrijgelaten in de synaptische spleet om zich vervolgens te binden aan de receptor van het dendriet. Andere belangrijke neurotransmitters zijn: adrenaline. Een signaal wordt door middel van neurotransmissie (zie verder: 1. De synapsspleet is de ruimte tussen een axon (=presynaptisch neurondeel) en een dendriet (=postsynaptisch neurondeel).4 Neurotransmitters Een neurotransmitter is een molecule dat wordt gebruikt voor de signaaloverdracht in de synaps.3 Synapsen Een synaps is de ruimte tussen de zenuwcellen.3. De aanmaak van adrenaline verhoogt bij angst. Adrenaline verhoogt de alertheid en zorgt ervoor dat de persoon meer energie heeft. hitte en pijn. 15 . woede. 5: Synaps 3. Fig.3. In deze ruimte vindt het 'doorgeven van de boodschap' plaats. dopamine en noradrenaline. kou. stress. De belangrijkste stimulerende neurotransmitter is glutamaat. Adrenaline is een neurotransmitter en een hormoon en wordt geproduceerd in de bijnieren. Er bevinden zich ook synapsen tussen zenuwcellen en spieren èn zenuwcellen en klieren. Wanneer er een zenuwimpuls aankomt in het axon.4) via deze spleet overgedragen naar de volgende cel. De belangrijkste remmende neurotransmitter is GABA (gamma-aminoboterzuur).

Dit is afhankelijk van de stemming en van de werking van de andere neurotransmitters. genot. In de hersenen zijn er zenuwen aanwezig die gevoelig zijn voor dopamine. meer bepaald in de voorhoofdskwab en de basale ganglia. blijdschap en welzijn. voelt men zich euforisch. Wanneer men te weinig noradrenaline heeft. Fig. gespannen. Het kan eveneens werken als een hormoon. 8: Chemische structuur van dopamine Noradrenaline heeft een sterk opwekkende werking en het werkt in op het sympatisch zenuwstelsel. angstig of opgewonden. voelt men zich depressief en wanneer men teveel noradrenaline heeft. 9: Chemische structuur van noradrenaline Fig.Fig 6: Chemische structuur van adrenaline Fig 7: Chemische structuur van adrenaline Dopamine is een neurotransmitter die een belangrijke rol speelt bij het maken van bewegingen en bij het ontstaan van emoties. Fig. 10: Chemische structuur van noradrenaline 16 .

derde druk. Drugspreventie: achtergronden. indica.. Icarus . worden ze soms ook bewustzijnsverruimende drugs genoemd.1. Pas in de jaren vijftig van de 20ste eeuw is cannabis in de Westerse landen een belangrijke plaats beginnen innemen als genotsmiddel. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . internet. geen maatschappelijke overlast. De functie van het gebruik verschoof langzamerhand naar de bevrediging van recreatieve behoeften. Plantenbiologie deel F. niet gepubliceerde cursus KHLeuven. geen handel. e. afstanden worden foutief ingeschat. 2008.2 Wat zijn marihuana en hasj? 8 9 Marihuana en hasj zijn beide producten van één en dezelfde plant. Het kwam voor in Chinese medische verhandelingen en de informatie verspreidde zich uiteindelijk over de hele wereld.1 Cannabis 4.1. praktijk en toekomst . 2008 Het bezitten van zelfgekweekte cannabis blijft strafbaar in ons land. BELGISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENSTEN.a.… Omdat deze soort drugs de gebruiker vaak de illusie van een dieper inzicht in zichzelf of in de natuur geven. 7 4. De verspreiding gebeurde in het kielzog van de Beat Generation en later ook de hippiebeweging in de jaren zestig. 6 7 WOLF H. 6 4. nl Cannabis sativa var. . Bohn Stafleu CLIJMANS L.).. men krijgt achtervolgingswanen en paniekaanvallen.… Ook op gevoelsmatig vlak schat men dingen foutief in: men lacht om (voor buitenstaanders) onbegrijpelijke redenen. Cannabis: risico’s.R. geen problematisch gebruik. BUISMAN W. .1 Geschiedenis Cannabis werd voor het eerst bekend als verdovend middel.4 Bewustzijnsveranderende drugs of hallucinogene Deze middelen verstoren grondig onze waarneming van de buitenwereld: kleuren worden helderder. In de toekomst zal er niet langer worden van Loghum 8 9 vervolgd indien het gaat om de productie van een hoeveelheid cannabis die bestemd is voor eigen gebruik onder de gekende voorwaarden (meerderjarig. kleinigheden kunnen aanleiding geven tot diepe droefheid. (http://www. .belgium. muziek wordt intenser beleefd.be/eportal/application?languageParameter=nl&pageid=contentPage&docId=4471) 17 . en VAN DER STEL J..C.

Fig. 13: Marihuana en shit Fig. 14: Hash Hasj is de hars van de bloemen en de bovenste bladeren. hiermee werd verwezen naar de lustopwekkende eigenschappen die aan marihuana werden toegekend. verkruimelde plant en het heeft een sterke geur. De onbevruchte vrouwelijke bloemen bevatten de hoogste concentraties. Het is een stuk krachtiger dan marihuana. Het heeft dan ook het uitzicht van een gedroogde. die vrijwel geen roesverwekkende stoffen bevat. 18 . Hasj wordt ook vaak 'shit' genoemd. die kan variëren van bijna vloeibaar en olieachtig tot zeer hard. Hennep is de benaming voor Cannabis sativa. waarschijnlijk vanwege de (donkere) kleur. garens en touw. Fig. 11: Cannabis sativa Fig. De naam marihuana is waarschijnlijk afgeleid van de veel in het Spaans voorkomende vrouwennamen Maria en Juana. (vgl: (Eng) 'grass' of 'weed'). en bijvoorbeeld gebruikt wordt voor de fabricage van vezels. Marihuana wordt ook aangeduid met het woord 'gras' of 'wiet'. 12: Cannabis sativa Marihuana wordt bereid door de vrouwelijke bloemen te drogen en te verkruimelen.

04/05/2008. Fossiele brandstoffen kunnen deels vervangen worden door hennep. Uit de cannabisplant worden nog andere producten vervaardigd. Verder wordt er uit hennepzaad olie geperst die wordt gebruikt in verf en vernis.3 De kenmerken van de plant 10 Het werkzame bestanddeel (THC) bevindt zich in de harsachtige laag waarmee de knoppen van de vrouwelijke plant bedekt zijn. De plant geldt in veel streken als windkering in de land. 04/05/2008. 10 CLIJMANS L. Fig.1. 16: Hennepzaad Cannabis behoort tot de hennepfamilie en is een éénjarige. De mannelijke plant sterft na het afgeven van het stuifmeel snel af. Plantenbiologie deel F. Deze worden gemaakt uit de vezels van de mannelijke plant. Hennep. 2008 ELTEREN G. HennepCannabis sativa.. De mannelijke bloemen staan in pluimen en de vrouwelijke bloemen staan in de bladoksels in aren. . zoals touw en papier.4.en tuinbouw. tweehuizige plant. internet.com/hennep. (http://www. en het dient eveneens als vogelzaad.natuurlijkerwijs.htm#Botanie) 19 .htm) VAN (http://plantaardigheden.. Tweehuizig betekent dat er mannelijke en vrouwelijk planten voorkomen. VAN HERPEN T. De plant bloeit van juni tot en met augustus en heeft groenachtige bloemen. 15: Hennep Fig. niet gepubliceerde cursus KHLeuven. terwijl de vrouwelijke plant sterker is en meer bladeren draagt.nl/plant/beschr/gonnve/hennep. internet.

20 . Andere voorbeelden van korte-dag-planten zijn de chrysant. Cannabis houdt van zonnige plaatsen en goed gedraineerde. 17: Cannabisplant Fig. hard en bruinachtig van kleur.en een donkerperiode is absoluut noodzakelijk en een lichtflits (zogenaamd stoorlicht) gedurende de donkerperiode is reeds voldoende om de bloei te verhinderen. De plant heeft een zeer kenmerkende geur en wordt 1 tot 2 meter hoog. maïs en dahlia. dus elk 12 uur. grof gezaagd en handvormig met tussen de 3 en 15 vingers. Dit kan door de licht. langgerekt en diep ingesneden. Het is daarbij van belang om de donkerperiode absoluut niet te onderbreken. Dit zijn planten die slechts kunnen bloeien als ze dagelijks niet meer dan 8 tot 12 uur belicht worden. Als men de planten buiten wil kweken. Twee tot drie weken nadat de belichtingstijd is teruggebracht tot 12 uur. kan men zaaien van begin maart tot eind mei. met een volledige kelk. Wanneer de planten licht krijgen tijdens de donkerperiode van 12 uur. De afwisseling van een licht. 18: Blad van de cannabisplant De bladeren zijn lang gesteeld. stikstofrijke grond. Ze zijn variabel van grootte. Men spreekt daarom in feite beter van lange-nacht-planten. beginnen de planten te bloeien. Voor de vegetatieve fase van cannabis is een lichtperiode van 18 uur (en dus een donkerperiode van 6 uur) ideaal. Bij een goede verzorging kan een gezonde cannabisplant tot 5 cm per dag groeien. dan wordt de bloeifase uitgesteld. Ze is stevig aan de stengel bevestigd. Het is erg gemakkelijk om de plant tot bloei te brengen. Cannabis is een korte-dag-plant (KDP). De vrucht is eivormig en iets afgeplat.Fig. De planten moeten het idee krijgen dat de dagen korter worden ('herfst'). zonder duidelijke scheiding.en de donkerperiode even lang te maken.

Ze zijn afhankelijk van de hoeveelheid en de kwaliteit van de cannabis.4. Cannabis . kan dit aanleiding geven tot een ‘bad trip’ (= een angstige roes). 11 Jongeren en drugs nuchter bekeken . frietzakvormige sigaret gerold en zo gerookt.. Bij deze manier van inname is het effect trager en minder sterk dan wanneer men de cannabis rookt.a.1. bijvoorbeeld in spacecake. Het belangrijkste effect is het versterken van de emotionele toestand waarin de gebruiker op het moment van inname verkeerd. de ‘ervaring’ van de gebruiker met cannabis en de persoonlijke gesteldheid. De effecten die iemand ervaart kunnen heel uiteenlopend zijn. derde druk CUIJPERS P. Dit noemt men een joint of een stick. . de wijze waarop het wordt gebruikt (eten of roken). Bij het eten van cannabis treden de effecten na ongeveer één tot twee uur op en blijven ze nog drie tot tien uur duren. Deze wordt in gezelschap vaak doorgegeven. Fig.5 De effecten en de gevolgen 11 De psychologische effecten van cannabis treden snel na het roken op (na ongeveer twee tot tien minuten). Ondanks de grote individuele verschillen zijn er ook psychologische effecten die typisch zijn voor cannabis. Icarus .4 Hoe wordt het gebruikt? Het doel van het gebruik is high of stoned worden. ouders en drugs . Wanneer de gebruiker zich dan onrustig of onwennig voelt. Bohn Stafleu van Loghum 21 . Garant . Jongeren. driemaandelijks tijdschrift van de Gezinsbond . Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . Meestal worden hasj en marihuana vermengd met tabak en in een lange. e. De piek van de effecten bevindt zich tussen de dertig en zestig minuten na het roken. Verder verwerkt men het in eten. 34ste jaargang . zoals de stemming op het moment van gebruik en de waarin de betrokkene open staat voor de effecten. 4.1. 2001 WOLF H. nr3 DE RIDDER H. . . Na twee tot vier uur zijn de effecten grotendeels verdwenen. 19: Joints Soms wordt het ook puur of in een waterpijp gerookt.

Het bevat veel meer teer dan een gewone sigaret en is dus schadelijker voor de longen en het hart. Hoewel er vaak wordt gezegd dat cannabis geen kwaad kan. Verslapping van de spieren. Verkleuring van het oogwit van wit naar (licht) roze door vaatverwijding in het oogbindvlies. Kleuren. De voornaamste zijn: Versnelling van de hartslag. Daling van de druk in de oogbol. maar ook niet bevestigd. Er wordt wel vermoed dat cannabisgebruik. 22 . Het is wel duidelijk dat mensen met schizofrenie vaker cannabis gebruiken dan anderen. Wel kunnen er door het gebruik plotse angstgevoelens en/of misselijkheid optreden. Deze effecten treden gelijktijdig op en zijn enkele na het gebruik terug verdwenen. Deze is te vergelijken met die van een nicotineroker. zodat minuten wel uren lijken. vormen en geluiden worden intenser en anders waargenomen. Deze vermindert meestal terug na ongeveer 20 minuten. Een droge mond.Verder wordt men na het gebruik high of stoned: men krijgt een gevoel van euforie dat langzaam verandert in een gevoel van kalmte en rust. Typisch zijn ook de behoefte aan eten (vooral zoete dingen) en de onbeheersbare lachbuien. Verandering van de bloeddruk. Het is bewezen dat het percentage schizofrenen hoger ligt bij cannabisgebruikers. komen niet of nauwelijks voor na gebruik. Vaak wordt cannabis ook genoemd als uitlokker van psychosen: cannabisgebruik zou leiden tot een hogere prevalentie van schizofrenie. Het is niet uitgesloten. Het lijkt hierbij echter weinig waarschijnlijk dat cannabis de ziekte heeft veroorzaakt. Veel gebruikers ervaren het eigenaardige fenomeen van zichzelf te kunnen observeren. Psychische afhankelijkheid van marihuana en hasj is mogelijk. Echte hallucinaties. Gevoelens van warmte of koude in handen en voeten. Men wordt suf en het gevoel van tijd vertraagt. Dit kan echter ook worden toegeschreven aan het feit dat mensen met aanleg voor schizofrenie gemakkelijker cannabis gebruiken. Het gebruik van cannabis heeft ook lichamelijke gevolgen. Mogelijk is er hier sprake van een vorm van zelfmedicatie. de eerste episode van deze ziekte kan uitlokken. dat cannabis tot schizofrenie leidt. bij mensen die aanleg hebben voor schizofrenie. is dit niet waar. maar tegelijkertijd beseft de gebruiker dat deze paranoia het gevolg is van de drug. dit wil zeggen het zien of horen van dingen die in werkelijkheid niet bestaan. Langs de ene kant kan een bepaalde gebeurtenis of toestand bijvoorbeeld lichte paranoia opwekken.

tijd en ruimte dan anders worden ingeschat. omdat afstand. Hierdoor kan het een rem zetten op het realiseren van hun toekomstdromen. of Tetra-Hydro-Cannabinol. moet men deze verhitten. KHLeuven (regentaat) en op JELLINEK. .nl/brain/index. maar niet in water. De concentratie van THC in de verschillende cannabisproducten verschilt sterk. De coördinatie van de spierbewegingen en de reactietijd zijn bovendien sterk verminderd. 23 .html. 4.Het heeft bovendien een negatieve invloed op de concentratie en het korte termijngeheugen. en 12 Gebaseerd op: Eindwerk: De invloed van drugs en alcohol op het menselijk lichaam . Fig.6 Hoe werkt cannabis? 12 In de hennepplant komen meer dan vierhonderd chemische stoffen voor. Aangezien cannabis vaak wordt gebruikt door pubers. is het ten sterkste afgeraden om zich in het verkeer te begeven (dit geldt eigenlijk voor alle soorten drugs). Verder worden de THC en de andere stoffen beïnvloed door de verhitting bij het roken. Marihuana bevat in principe minder THC dan hasj. 20: Chemische structuur van Tetra-Hydro-Cannabinol Het hallucinerende effect van cannabis wordt dus voornamelijk veroorzaakt door THC. http://www. Als men onder invloed is van marihuana en hasj. Om de THC in cannabis te kunnen vrijmaken. kan dit een slechte invloed hebben op de schoolresultaten. DE RUYTER L. Drugs and the brain. internet. 10/03/2008. vooral bij intensief gebruik. Ongeveer zestig daarvan zijn uniek en komen in geen enkele andere plant voor.1. maar door de toename van THC in marihuana is het verschil tussen beide verkleind. THC lost goed op in vet. De stof in de hennepplant die het meest verantwoordelijk is voor de lichamelijke en psychische werking van cannabis is THC. Dit gebeurt meestal door de cannabis te roken. maar is ook afhankelijk van de concentratie waarin andere stoffen in de cannabis aanwezig zijn.jellinek. Deze stoffen worden ook wel cannabinoïden genoemd.

soms door het te verwerken in voedsel. maar de THC uit cannabis houdt op zijn beurt GABA tegen. zoals coördinatieproblemen. Het eindresultaat is dat er meer dopamine kan worden afgegeven. Deze stof geeft aanleiding tot gevoelens van genot en voldoening. De CB1-receptoren komen voor op zenuwcellen in de hersenen. De (roes)effecten van cannabis worden veroorzaakt doordat de cannabis op een indirecte manier het beloningscentrum prikkelt. worden veroorzaakt doordat THC de werking van anandamide verstoort. Er zijn ondertussen twee soorten receptoren ontdekt. Deze zorgen voor de informatieoverdracht van chemische signalen buiten de cel. voldaan voelt. Hiervan bereikt slechts een klein deel werkelijk het bloed en uiteindelijk de hersenen. De CB2-receptoren komen voornamelijk voor op cellen van het immuunsysteem (zoals macrofagen. namelijk de neurotransmitter GABA. in het ruggenmerg en in enkele andere lichaamsdelen. Door roken komt 10 tot 25% van de THC in het lichaam terecht. namelijk de CB1-receptoren en de CB2-receptoren. Eind jaren tachtig hebben onderzoekers aangetoond dat er in de hersenen. B-cellen) en ze komen niet voor in de hersenen. Anandamide is een neurotransmitter die op verschillende plaatsen in de hersenen voorkomt. dus dat de gebruiker zich gelukkiger. honger en verstoring van de geheugenfunctie. T-cellen. speciale cannabinoïd-receptoren bestaan. De dosis die nodig is om high of stoned te worden is ongeveer 10 mg. Zij regelen het vrijkomen van de neurotransmitters. Een aantal van de neveneffecten. THC bindt zich onmiddellijk op deze receptoren. naar de processen binnenin de cel. 24 . bij het eten ervan slechts 6%. en in andere delen van ons lichaam. Bij dit proces komt er nog een derde stof bij kijken. Dit komt doordat cannabis indirect de afgifte van dopamine verhoogt. De afgifte van dopamine wordt tegengehouden door GABA.

De anandamide drijft via de synaps naar het aangrenzende neuron. Na binding van anandamide aan deze receptoren wordt de boodschap doorgegeven. Op de dendrieten van dit neuron zitten receptoren waaraan de anandamide zich bindt.A De normale situatie 13 Anandamide ligt opgeslagen in de blaasjes aan het uiteinde van een axon. Als een elektrisch signaal hier aankomt. wordt de anandamide in de ruimte (de synaps) tussen het axon en de dendriet losgelaten. Na het doorgeven van de boodschap laat anandamide zijn receptor los en stroomt het terug naar het neuron waar het vandaan komt. (http://www.nl/informatie/) 25 .jellinek. De anandamide wordt dus eigenlijk gerecycled. Ik wil informatie. 10/03/2008. 13 Figuren: JELLINEK. internet.

jellinek. Ik wil informatie.B De cannabis-situatie 14 THC bindt zich aan de receptoren die eigenlijk voor anandamide bedoeld zijn. Een groot deel van de THC wordt opgeslagen in het lichaamsvet en komt daaruit slechts langzaam vrij. internet. De verwerking van THC in het lichaam gebeurt zeer complex.nl/informatie/) 26 . 14 Figuren: JELLINEK. (http://www. Op deze manier geeft het nieuwe signalen door en neemt het eigenlijk de taak van anandamide over. 10/03/2008. Na het doorgeven van de informatie laat THC de receptor los en wordt het afgebroken.

Het duurt in totaal vier tot zes weken voordat de THC niet meer aantoonbaar is in het bloed. Deze hebben een hallucinerende werking en ze worden ook wel magic mushrooms of shrooms genoemd. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . 15 Artikel: Nieuwe drugshype: trippen op paddenstoelen . ginseng. worden aangetoond in de urine. Hierdoor staan ze kritischer ten opzichte van kunstmatige producten. e. en dus ook ten opzichte van drugs die in labo’s ontwikkeld zijn. Uiteindelijk wordt THC in het lichaam omgezet tot een dertigtal metabolieten (afbraakproducten). Dit is echter niet altijd zo. Icarus . Fig. Een andere reden waarom sommige jongeren voor ecodrugs kiezen. CHRIS DE STOOP WOLF H. Een bekende ecodrug zijn de paddo’s. doornappel.a.Een week na het gebruiken van cannabis is er nog steeds 30 tot 40% van de THC in het lichaam aanwezig.2 Alternatieve drugs of ecodrugs 15 Ecodrugs zijn schimmels en planten (en mengsels van beide) die een hallucinogene. 22: Valeriaan Fig 23: Guarana Het gebruik van ecodrugs bij jongeren neemt toe. ephedra en guarana. is omdat ze denken dat deze minder gevaarlijk zijn dan de klassieke drugs. Deze werking is vaak al jaren bekend. THC kan nog enkele dagen nadat iemand cannabis heeft gebruikt. Bij chronische gebruikers is dit tot enkele weken na het laatste gebruik. of paddenstoelen. . verdovende of stimulerende werking hebben. 21: Valeriaan Fig. Voorbeelden van ecodrugs zijn valeriaan. Dit komt doordat jongeren steeds meer begaan zijn met het milieu en met hun gezondheid. 4. Knack. vliegezwam. derde druk 27 . 29/08/2007.

Fig. een stof die op cafeïne lijkt. misselijkheid. verwarring. ecodrug is ‘Herbal XTC’.. maar er zijn minder gebruikers die overgaan op frequent gebruik dan bij andere drugs. Paddo's versterken ook de gevoelens die men heeft op het moment van gebruik en veranderen de manier waarop men de omgeving en de eigen persoonlijkheid ervaart. Een andere. braken.Het aantal mensen dat paddo's gebruikt ligt in de buurt van het aantal mensen dat XTC gebruikt. Guarana is afkomstig uit een Zuid-Amerikaanse boon en bevat guaranine. desoriëntatie. maagpijn. rillingen. diarree. redelijk bekende. het lichaamsgewicht en de maaginhoud. de ingenomen hoeveelheid. Behalve deze lichamelijke gevolgen is er echter de psychologische invloed van paddo's die wel hevig kan zijn: angstige gevoelens. De effecten zijn afhankelijk van de soort paddestoel. Dit bevat guarana en ephedra en heeft een stimulerende werking.. 24: Paddo’s Fig. 28 . 25: Gedroogde paddo’s De fysieke effecten zijn over het algemeen van korte duur: duizeligheid. agitatie.

zich leeg (tot zelfs depressief) voelt en prikkelbaarder en achterdochtiger is. De kosten kunnen behoorlijk uit de hand lopen. omdat de gebruiker de drug opnieuw gaat willen nemen om zijn roes te verlengen/hernieuwen. Hierdoor gaat een frequente gebruiker uit zijn reserves putten en op die manier roofbouw plegen op zijn lichaam. 2000 29 .1 Geschiedenis Net als veel andere drugs heeft cocaïne een geschiedenis waarin de reputatie van de drug nu eens goed en dan weer slecht was. evenals de drug zelf. omdat veel mensen normaal kunnen functioneren (bv gaan werken. maar onderdrukken de grenzen van het lichaam. .5 Oppeppende of stimulerende drugs Deze producten hebben een algemeen stimulerende werking: de hartslag wordt sneller en de bloeddruk en de lichaamstemperatuur stijgen.1 Cocaïne 16 Cocaïne is een drug die altijd veel in de publiciteit is geweest. In het begin beschouwde men 16 Voornamelijk gebaseerd op: CONOLLY S. Eerder in de jaren ’60 was amfetamine het belangrijkste stimulerende middel. Ze geven het lichaam geen extra energie.… (omdat ze het gevoel van vermoeidheid onderdrukken) Verder geven ze de gebruiker het gevoel dat hij veel meer energie heeft en dat hij alles aankan. Hij overschat zichzelf gemakkelijker en stelt zich vaak agressief op. Wat je moet weten over cocaïne . Corona .1. maakt dat vooral werkende mensen voor cocaïne gaan kiezen en een relatief klein aantal jongeren. maar men zei dat cocaïne een veel gelijkmatigere roes veroorzaakte. gekoppeld aan de snobistische waarde op het gebied van drugs. Ze worden onder andere gebruikt om te vermageren (omdat ze het hongergevoel onderdrukken) en om te kunnen blijven doorgaan met feesten. Dit feit. Een groot deel van de reputatie ervan berust op het feit dat het een dure drug is en dat ze bijgevolg populair is bij rijke en beroemde mensen. 5. toen popsterren (bv Richard Prior) de drug begonnen te gebruiken. studeren. 5. werken. Stimulerende drugs zijn heel belastend voor het lichaam (onder andere voor hart en bloedvaten) en hebben gemakkelijk tot gevolg dat de gebruiker oververmoeid raakt. studeren) tijdens een cocaïneroes. Het huidige patroon van cocaïnegebruik is begonnen eind jaren ’60. Door de jaren heen is het beeld gewijzigd. Het is begonnen als een mild stimulerend middel (door te kauwen op de cocabladeren) en evolueerde tot de drug cocaïne. Cocaïne is ook veel minder stigmatiserend dan andere illegale drugs.

Fig. In de jaren ‘80 tenslotte is men hierop teruggekomen en kreeg de drug de reputatie zeer gevaarlijk te zijn (vooral crack. In de jaren ’60 van de 20ste eeuw veranderde het beeld dat men van cocaïne had opnieuw en beschouwde men het als een tamelijk onschuldig alternatief voor heroïne. De oorspronkelijke bewoners van het Andesgebergte kauwden op cocabladeren als middel tegen hoogteziekte en arbeiders kauwden op coca als stimulans voor het werk in de mijnen. De scheikundige benaming is cocaïnehydrochloride en de chemische formule is C17H21NO4. 27: Cocaïne Cocaïne is een witte. Het gebruik van coca is al meer dan 4000 jaar oud. met toepassingen op medisch vlak (o.het als een wondermiddel. Deze plant vindt zijn oorsprong in Zuid-Amerika en groeit op grote hoogte. De populaire benamingen zijn ‘coke’ of ‘snow’.a. de ‘nieuwe’ vorm) 5. Door het kauwen van coca neemt onder andere het uithoudingsvermogen toe (het werkt stimulerend). 30 . verbetert de ademhaling en wordt het hongergevoel onderdrukt.1. Daarna werd het gezien als een bedreiging.2 Wat is cocaïne? Cocaïne wordt gehaald uit de bladeren van de cocaplant. als pijnstiller). 26: Cocaïne Fig. geurloze en kristalachtige substantie die gewoonlijk voorkomt in poedervorm.

zodat het bestaat uit 85-95% pure cocaïne-kristallen. De eerste soort groeit in de tropische bossen op de oostelijke hellingen van de Andes in Zuid-Amerika. Om hun winst te vergroten. 28: Chemische structuur van cocaïnehydrochloride Een groot deel van de cocaïne die op straat wordt verkocht bevat slechts 45-50% cocaïne. Dit proces gaat door in elke schakel in de keten van dealers. 5. gaan ze de cocaïne ‘versnijden’ met een aantal minder dure stoffen. namelijk in Colombia.Fig. tot het product de gebruiker bereikt. Sommige van de toegevoegde stoffen kunnen psychoactief zijn. maar enkel de Erythroxylum coca en de Erythroxylum novogranatense bevatten een hoeveelheid cocaïne van betekenis. en er staan strenge straffen op zowel de handel als het bezit ervan. maar hebben gewoon de juiste kleur. Zowel cocaïne in poedervorm als crack zijn illegale drugs. Bij ‘crack’ of ‘basecoke’ (zie ook later) is de cocaïne zodanig bewerkt dat het zuiverder is. en dus veel meer geconcentreerd. suiker. langs de Caribische kust en in sommige droge delen van Peru. Dit komt doordat cocaïne voor de dealers duur is om aan te kopen. hebben geen effect.3 De kenmerken van de plant Er bestaan ongeveer driehonderd soorten cocaplanten. De tweede soort groeit in de drogere bergachtige gebieden van ZuidAmerika. zoals amfetamines of speed. zoals talkpoeder. Andere stoffen. 31 . 95% van alle cocaïne wordt geproduceerd uit de Erythroxylum coca en het werkzame bestanddeel wordt gewonnen uit de bladeren. bloem en maïzena.1.

Deze risico’s gelden voor elke drug die geïnjecteerd wordt. met behulp van een buisje. zoals het ontstaan van abcessen en bloedstolsels. Normaal gezien kan men drie keer per jaar oogsten: de eerste keer in de lente. De bladeren van Erythroxylum novogranatense zijn veel kleiner en hebben een lichtgroene kleur. 5. Fig.4 Hoe wordt het gebruikt? Cocaïne wordt meestal via de neus geïnhaleerd of gesnoven. verhoogt ook de kans op besmetting met hepatitis en HIV. De Erythroxylum coca heeft veel vocht en een constante temperatuur nodig om te kunnen groeien. De bladeren zijn bruin-groen van kleur en hebben een bittere smaak. 30: De cocastruik De struik wordt tot enkele meters hoog en heeft ovale bladeren.1. Dit brengt veel risico’s met zich mee. Men kan beginnen oogsten als de plant achttien maanden oud is en vaak blijft hij productief tot hij vijftig jaar is. 31: Snuiven van cocaïne 32 . dan in juni en de derde keer in oktober. 29: Bladeren van de cocaplant Fig. Wanneer men gezamenlijk gebruik maakt van naalden.Fig. Dit kan oncomfortabel zijn en veel gebruikers hebben last van irritatie van de neusgaten. Cocaïne kan ook geïnjecteerd worden.

Deze zijn onder andere: last van een zoemend geluid in de oren.en achtervolgingswanen en gevoelshallucinaties. Toch kan regelmatig snuiven wel voor problemen zorgen. De fysieke effecten van cocaïne zijn: verhogen van de bloeddruk. Dit betekent dat het gebruiken van deze methode niet zo’n schok geeft als sommige andere methoden van cocaïnegebruik. zelfverzekerd en rustig. Als de effecten van de drug en de bloedtoevoer afnemen. maar van kortere duur dan die van amfetamine. en geeft de gebruiker in eerste instantie extra energie en meer zelfvertrouwen. Verder blokkeert cocaïne de geleiding van de prikkels door de gevoelszenuwen. Bij het snuiven ervan veroorzaakt het ook het samentrekken van de bloedvaten in de neus. Deze psychische effecten worden veroorzaakt doordat cocaïne het centrale zenuwstelsel (de hersenen en het ruggenmerg) prikkelt. Het snuiven van cocaïne kan ook leiden tot een perforatie van het neustussenschot. Dit is echter zeer zeldzaam. maar worden meestal op sociaal vlak arrogant. een droge mond.1. benauwdheid op de borst. vaker urineren door de prikkeling van de blaas en een afname van de behoefte aan eten en slapen. met betrekkings. Er zijn ook lichamelijke gevolgen die alleen bij regelmatig en langdurig gebruik optreden.5 De effecten en gevolgen Cocaïnepoeder is een stimulerend middel als amfetamine. Deze effecten zijn intenser. diarree (omdat de darmbewegingen toenemen).Het snuiven van de cocaïne betekent dat de drug in de bloedstroom terechtkomt via het zachte weefsel aan de binnenkant van de neusgaten. De verhoogde hartslag kan chronisch of onregelmatig worden. versnellen van de hartslag. Bij het gebruik van cocaïne voelt men zich euforisch. Het geeft bovendien een groter gevoel van alertheid en verzacht pijn. Hierdoor kan het gebruikt worden als middel voor plaatselijke gevoelloosheid. Gebruikers vergeten hun zorgen. Zo kan bijvoorbeeld het zachte weefsel aan de binnenkant van de neusvleugels en hoger in de neusgaten afsterven. uitputting en moeilijk kunnen ontspannen. stijgen van de lichaamstemperatuur. hebben energie. slapeloosheid. hebben veel gebruikers de symptomen van een zware verkoudheid. transpireren. 33 . De gebruiker beeldt zich dan bijvoorbeeld in dat er beestjes onder de huid zitten. Bij veelvuldig gebruik treden er paranoïde psychosen op. 5. Het duurt even voordat de drug opgelost is en in het bloed wordt opgenomen. Hierdoor worden de kleine bloedvaten die juist onder het oppervlak liggen beschadigd en hebben zware gebruikers vaak last van ernstige neusbloedingen.

keert de normale geestesgesteldheid meestal terug. Als iemand gestopt is met het gebruiken van cocaïne en het helemaal uit het lichaam verdwenen is. Dit is een allergische reactie op cocaïne. Over de oorzaak van deze reactie is niet veel gekend in de wetenschap. vermoeidheid en paranoia. Dit gevoel van buitengesloten zijn kan een grote schok veroorzaken binnen een gezin. De effecten treden snel nadat de drug genomen is op. die volgens statistieken vaker uitmondt in gewelddadigheid dan bij niet-gebruikers. depressiviteit. Ten eerste legt het een zware druk op het inkomsten. maar wel psychische afhankelijkheid (deze is minder sterk dan bij heroïne). Regelmatig of frequent gebruik van cocaïne brengt veel problemen met zich mee. Soms wordt er ook gesproken over een cocaïneshock of cocaïneovergevoeligheid. Het domineert de manier van denken van de gebruiker en neemt bezit van zijn tijd en aandacht. 34 . Dit herstel kan wel enkele weken tot maanden vragen. Vanwege het zelfvertrouwen dat ontstaan tijdens een roes. Het eerste effect is meestal een gevoel van opgewektheid of opwinding. Bovendien zorgt de afhankelijkheid van de drug ervoor dat de gebruiker de mensen rondom hem/haar sneller gaat kwetsen. Ze hebben het gevoel dat de hele wereld tegen hen is en reageren prikkelbaar op kritiek of zelfs een eenvoudig verzoek.Als de drug herhaaldelijk gebruikt wordt binnen enkele uren of in een grote dosis. kunnen bloeddruk en hartslag omhoogschieten en kunnen er hartritmestoornissen optreden. Cocaïne veroorzaakt geen lichamelijke. Een cocaïneroes duurt meestal maar 30 tot 40 minuten. Zowel vrienden als gezinsleden kunnen zich gekwetst en buitengesloten voelen als iemand zoveel tijd alleen of met andere gebruikers doorbrengt.en uitgavenpatroon en kampen gebruikers dus vaak met geldproblemen. Sommige gebruikers zijn zich niet bewust van de veranderingen die zich voltrekken in hun eigen zienswijze. Verder leidt cocaïne er bij veel gebruikers toe dat ze agressief en/of paranoia worden. zo erg zelfs dat de gebruiker niet meer in staat is een normale dagelijkse routine te volgen. zoals ergernis. zijn gebruikers er vaak van overtuigd dat er niets aan de hand is. Dit leidt tot boosheid en onbegrip over en weer. Nadat de roes afneemt. zoals meer zelfvertrouwen en een hogere alertheid. hiervoor in de plaats. Hierbij hunkert de geest naar ‘het goede gevoel’ en de plezierige effecten die de drug geven. ervaart de gebruiker vaak tegenovergestelde effecten. Door de tijd kunnen deze hunkeringen intenser worden. In dit stadium riskeert de gebruiker een hartstilstand of ernstige ademhalingsproblemen. Na een paar minuten neemt dit gevoel af en komen de meer algemene effecten.

Onder invloed van alcohol (ethanol) wordt de cocaïneroes verlengt.1. Dit verdwijnt trager uit het bloed dan cocaïne. internet. Deze houden onder andere lang aanhoudende slaap. (regentaat) en op JELLINEK. zullen ze tot 300 keer op de hefboom blijven drukken voor een enkele dosis. zijn er toch uitgesproken na-effecten. Dit komt doordat er coca-ethyleen wordt gevormd. De kracht van cocaïne wordt aangetoond door testen die wetenschappers gedaan hebben op dieren om de behoefte aan cocaïne te meten. 10/03/2008. algemene vermoeidheid en ernstige depressie in. zoals bijvoorbeeld eten. Cocaïne kan het beloningscentrum ook prikkelen en geeft daarom gevoelens van genot. hadden ze dit bij cocaïne wel gedaan indien de wetenschappers hen niet hadden tegengehouden. DE RUYTER L. Dit is een neurotransmitter die betrokken is bij de informatieoverdracht tussen neuronen. KHLeuven (http://www. Op basis van neurofarmacologische gronden veronderstelt men dat de depressie die optreedt bij de onthouding van cocaïne tot de lichamelijke abstinentieverschijnselen hoort. 17 Gebaseerd op: Eindwerk: De invloed van drugs en alcohol op het menselijk lichaam . zullen zij doorgaan met gebruiken tot ze toevallen krijgen. Wanneer zij een grotere dosis cocaïne kunnen krijgen. wat het verlengende effect verklaardt. 5.6 Hoe werkt cocaïne? 17 Aan de basis van de effecten die cocaïne veroorzaakt.Hoewel de lichamelijke abstinentieverschijnselen bij cocaïne niet te vergelijken zijn met die bij de opiaten. drinken en seks. De experimenten zijn beëindigd voor het welzijn van de dieren. ligt de verhoogde afgifte van dopamine. . Terwijl in gelijkaardige testen met heroïne of alcohol de dieren nooit genoeg namen om zichzelf te doden. Ik wil informatie. Dit systeem koppelt gevoelens van plezier aan bepaalde gedragingen. Als apen of ratten erin getraind worden op een hefboom te drukken om een intraveneuze dosis cocaïne toegediend te krijgen. Hierdoor heb je de neiging om deze gedragingen te herhalen.nl/informatie/) 35 . Dopamine wordt afgegeven door het beloningscentrum.jellinek.

18 Figuren: JELLINEK. ziet er als volgt uit: De dopamine ligt opgeslagen in blaasjes aan het uiteinde van een axon. Vervolgens wordt de dopamine in de ruimte tussen de twee neuronen (de synaps) losgelaten. verplaatsen de blaasjes zich naar de wand van het axon. Op de dendrieten van dit neuron zitten receptoren waaraan de dopamine zich bindt. internet. zonder tussenkomst van cocaïne.nl/informatie/) 36 . Na binding van dopamine aan deze receptoren wordt de boodschap doorgegeven.A De normale situatie 18 De normale situatie in de hersenen. Wanneer een elektrisch signaal het uiteinde bereikt. Ik wil informatie. De dopamine drijft via de synaps naar het aangrenzende neuron. 22/10/2005. (http://www.jellinek.

De dopamine blijft in de synaps rondzweven en komt steeds opnieuw in aanraking met de receptoren. (http://www. internet. 19 Figuren: JELLINEK. 22/10/2005.jellinek. Hierdoor kan de dopamine niet terug worden opgenomen. Ik wil informatie.nl/informatie/) 37 . Via speciale heropname-eiwitten wordt de dopamine terug naar binnen gehaald.Na het doorgeven van de boodschap laat dopamine zijn receptor los en stroomt het terug naar het neuron waar het vandaan komt. B De cocaïne-situatie 19 Cocaïne verandert twee dingen aan de normale situatie: 1) De cocaïnemoleculen binden zich aan de heropname-eiwitten. Hierdoor is er hier meer dopamine aanwezig. 2) Onder invloed van cocaïne komt er meer dopamine vrij in de synaps.

omdat men het gelukzalige gevoel telkens opnieuw wilt beleven. versnelde ademhaling en soms zelfs gedeeltelijk stemverlies. Crack wordt ook wel ‘basecoke’ genoemd omdat het actieve bestanddeel van de drug ontdaan is van zouten en andere chemische stoffen. Dit komt doordat de dopaminereceptoren langzaam verdwijnen bij cocaïnegebruik. De gevolgen van afhankelijkheid van crack zijn vergelijkbaar met die van afhankelijkheid van cocaïne. Na ongeveer 12 minuten is ze over. De cocaïnebase kan men bekomen door het toevoegen van maagzout (NaHCO3) of door het toevoegen van ammoniak: Coc-H+ + Cl– + NaHCO3 Coc-H + Cl + NH3 + - Coc + H2O + CO2 + NaCl Coc + NH4Cl Het is veel krachtiger dan cocaïnepoeder. het gevoel van afhankelijkheid dat het veroorzaakt en de psychische bijverschijnselen. hebben vaak last van een hardnekkige hoest. Mensen die gedurende een lange periode op regelmatige basis crack roken. Het is een afgeleid product van cocaïnepoeder dat een veel heftigere roes veroorzaakt dan cocaïne.1. 32: Crack Eigenlijk geeft het in elk opzicht een veel intensere ervaring: de roes. Het gevolg hiervan is dat je steeds meer moet gebruiken om hetzelfde effect te bereiken. In tegenstelling tot cocaïne kan men aan crack zowel lichamelijk als psychisch verslaafd worden. Na herhaaldelijk gebruik van cocaïne. Fig.Door de stimulering van het beloningscentrum kan afhankelijkheid ontstaan. 5.7 Crack Crack is de rookbare variant van cocaïne. De roes begint onmiddellijk en na een paar minuten begint ze al af te nemen. maar zonder de zouten kan het niet opgelost worden in water of opgenomen worden in de bloedstroom op de manier waarop dat bij cocaïnepoeder gebeurt. 38 . vermindert de gevoeligheid voor dopamine.

De Kolanoot komt uit Afrika en vormt de basis van de frisdrank Cola. Zo maakte koffie haar intrede in onze samenleving. 15/04/2008. M. 20 VAN ES. Khaldi genaamd..1 Geschiedenis 20 Volgens de overlevering is koffie "ontdekt" door een Egyptische herder. maar gerookt. dansend rond een struik met rode bessen. 33: Roken van crack 5.000 zakken. Nadat Khaldi enkele van die bessen had geproefd. vandaar de naam crack. Niet alleen in de koffieboon zit cafeïne.Daarom wordt crack niet gesnoven of geïnjecteerd.2. Thee werd al ver voor Christus (2700 BC) door de Chinezen gedronken. 5. Fig. begon hij ook te dansen en zich vrolijk te voelen. Werkgevers zagen ook al snel het positieve effect van koffie: het hielp om hun werknemers helder en hardwerkend te krijgen. in het jaar 2000 lag de consumptie op zo'n 103. (http://www. Op een avond waren zijn geiten niet thuisgekomen en ging hij ze zoeken.. Uiteindelijk vond hij ze. Voor het roken wordt folie. Bij het roken geeft de CO2 uit het bolletje een krakend geluid. internet. ook in cacao.2 Cafeïne Cafeïne is één van de meest gebruikte opwekkende middelen. wat later koffiebonen bleken te zijn. De koffieconsumptie is dan ook flink gestegen sinds de tijd van Khaldi en z'n geiten: Werden er wereldwijd in 1750 zo'n 600. is het na olie het belangrijkste handelsproduct geworden.php?page=drugsdb&sub=caffeine) 39 .000 zakken koffie verhandeld en opgedronken. een speciaal pijpje of een waterpijp gebruikt. thee en kolanoot wordt de stof aangetroffen. De heerlijke smaak en het verkwikkende effect zorgden voor het succes: al snel kon overal in Europa koffie gedronken worden. Cacao komt bij de Azteken en Maya's in Zuid-Amerika vandaan en wordt sinds 1528 in Europa geconsumeerd.nl/index. Het gebruik ervan is ook algemeen aanvaard. Door deze grote vraag naar koffie. Later vertelde Khaldi over zijn ervaring met de bessen. Caffeine. waarna anderen ze ook uit gingen proberen en er een drankje van maakten: koffie! In 1615 brachten Venetiaanse kooplui de eerste zakken koffie mee terug naar WestEuropa. en is sinds 1600 ook in Europa een geliefde drank.000.unitydrugs.

2 Wat is cafeïne? Cafeïne is een opwekkende middel dat zich bevindt in koffie. 36: Bladeren en noten van colaboom Fig.5. De chemische formule van cafeïne is C8H10N4O2. Deze dranken worden respectievelijk gemaakt van koffiebonen. 37: Cacaoboom In zuivere vorm is cafeïne een wit kristalpoeder. 34: Koffiebonen Fig.2. theebladeren en colanoten. Fig. thee en cola-dranken. Verder bevindt het zich in chocolade dat wordt vervaardigd uit de zaden van de cacaoboom. 35: Theebladeren Fig. 40 .

04/05/2008.3 De kenmerken van de plant 21 De koffiestruik behoort tot de familie van de Coffeaplanten. 40: Bloemen van de koffiestruik 21 FAIR TRADE.nl/kast/data/732/koffie. De koffiestruik groeit in de natte periodes en rust in de droge periodes. omdat de plant 6 tot 18 meter hoog kan worden. Dan duurt het meestal nog 1 à 2 jaar voor men een goede oogst heeft van de koffiestruik. Koffie. en kunnen wel 5 meter lang worden. Koffieplanten worden op de plantages gesnoeid tot struiken.htm) en ONBEKEND. De wortels van de koffiestruik houden van een humusrijke bodem. Dit maakt het oogsten erg moeilijk. Studie koffie. Er zijn meer dan 60 Coffeasoorten. De koffiestruik heeft langwerpige. (http://users. Jonge planten hebben 3 jaar nodig om helemaal uit te komen en voor het eerst te bloeien. 04/05/2008.dwk. internet. internet. 39: Een koffiestruik Fig.htm) 41 . Hij groeit in streken met een tropisch en subtropisch klimaat. ovale bladeren en lijkt een beetje op een laurierboom. 38: De chemische structuur van cafeïne 5. http://www.skynet. Fig. waarin veel organische voedingstoffen zitten.2. Dit klimaat kent natte en droge periodes en een gelijkmatige temperatuur.Fig.be/zoekheteensop/koffie.

maar het kan ook in voedsel verwerkt zijn. een schimmel waardoor de bladeren van de koffiestruik zwart worden en afvallen. storm. droogte en nachtvorst kunnen eveneens fataal zijn. een versnelde en onregelmatige hartslag. Na de bevruchting van de bloem. een versnelde en verslechterde spijsvertering en een verhoogde bloeddruk. verdwijnt het hongergevoel en krijgt men een gevoel van welbehagen. meestal twee per bes. rusteloosheid. HENDERIECKX S.2. is de ergste vijand. Deze is eerst groen en later. Hagel. kan men er van gaan beven. Fig.Vroeger plantte men vaak schaduwgewassen naast de koffieplanten. 5. Het duurt ongeveer 8 maanden tot de bes rijp is. 5. vormt zich langzaam de koffiebes. kleurt ze rood en zwart. zware regenval. Tegenwoordig doet men dit niet meer omdat men gemerkt heeft dat koffiestruiken die goed gesnoeid worden. voelt men zich minder moe. het ook prima doen zonder schaduwgewassen. In grote hoeveelheden veroorzaakt het prikkelbaarheid. Anderen drinken het bewust voor de opwekkende werking. 41: De koffiebes Bladroest. kan men zich beter concentreren. Aan de struik komen witte bloemen die ongeveer 18mm lang zijn en zoet ruiken. heeft koffie de meest opwekkende werking. De zintuigen en de urineafscheiding worden erdoor gestimuleerd. KHLeuven (regentaat) 42 . rupsen en wortelaaltjes. Sommige mensen drinken het gewoon omdat ze het lekker vinden.4 Hoe wordt het gebruikt? Meestal wordt cafeïne gedronken. maagirritatie. De cafeïne bevindt zich in deze koffiebonen. dit verschilt echter van soort tot soort. omdat de hoge struiken niet in de felle zon mochten staan.5 De effecten en de gevolgen 22 Van alle middelen die cafeïne bevatten.2. . als ze rijp is. Bij hoge dosissen worden de zintuigen overgevoelig en is men gevoeliger voor pijn en aanraking. In de bes bevinden zich de koffiebonen. zoals bananenbomen en maïsplanten. Na het drinken van één of meerdere tassen koffie. 22 Gebaseerd op: Eindwerk: Een trip doorheen de drugsproblematiek . Wanneer men echter op lange termijn grote hoeveelheden koffie drinkt. Daarnaast houdt de koffiestruik helemaal niet van luizen. Cafeïne wordt het meeste gebruikt in de vorm van koffie. Cafeïne in het algemeen veroorzaakt slaapproblemen en vermindert de kwaliteit van de slaap.

Hoe meer cafeïne er in het bloed wordt opgenomen. vandaar dat de piekeffecten van cafeïne na 15-45 minuten optreden. die op geestelijke afhankelijkheid is veel kleiner. De kans op lichamelijke afhankelijkheid is groot. Men kan wel degelijk afhankelijk worden van cafeïne. Het effect duurt zolang als de cafeïne in het lichaam aanwezig is. De tijd die nodig is om de helft van de cafeïne in het lichaam af te breken (halfwaardetijd) is ongeveer 3-4 uur.Cafeïne wordt via de maag opgenomen in het bloed. Ze duren ongeveer één tot twee weken. Na ongeveer een dag is bijna alle cafeïne dus weer uit het lichaam. De sterkte van de ontwenningsverschijnselen is afhankelijk van de hoeveelheid cafeïne die men gewend was in te nemen. Via het bloed bereikt cafeïne de hersenen. Het wordt afgebroken in de lever en wordt uitgescheiden via de urine. des te sterker het effect. 43 . Ook treed bij regelmatig gebruik tolerantie op: men heeft meer en meer cafeïne nodig om zich fit en energiek te voelen. Plotseling stoppen met de inname kan hoofdpijn. maar wisselt sterk van persoon tot persoon. een sterke afname van de bloeddruk en andere ontwenningsverschijnselen veroorzaken. Dit duurt even.

HENDERIECKX S. De naam nicotine is afgeleid van de Latijnse naam van de tabaksplant. waarvan er zeker 40 kankerverwekkend zijn. Nicotine werd voor het eerst geïsoleerd in 1828 door twee Duitse chemici. In 1895 werd de structuurformule van nicotine. 23 gebaseerd op: Eindwerk: Een trip doorheen de drugsproblematiek . C10H14N2.3 Nicotine 23 5. In de Westerse landen daalde het aantal rokers sinds de jaren ’70. stimulerende werking en geeft de roker het gevoel dat hij meer energie heeft en zich beter kan concentreren.2 Wat is nicotine? Nicotine is een stof die aanwezig is in de bladeren van de tabaksplant. In 1994 kwam deze daling tot stilstand en werd er voor het eerst weer een stijging waargenomen.5. omdat men zich steeds meer bewust werd van de schadelijke gevolgen van roken (en van de nicotine). Posselt en Reiman genaamd.1 Geschiedenis Nicotine is afkomstig uit de tabaksplant. Deze is afkomstig uit Noord-Amerika en werd door Colombus in Europa geïntroduceerd op het einde van de 15de eeuw. 42: Chemische structuur van nicotine van nicotine Tabak heeft een oppeppende. 5. Fig. nitrosaminen. formaldehyde en waterstofcyanide. . bepaald door Adolf Pinner. Vier extreem giftige stoffen zijn: benzeen. Het gebruik als genotsmiddel kwam pas later. Pure nicotine ziet eruit als een olieachtige vloeistof. Nicotiana tabacum. Oorspronkelijk werden de tabaksbladeren gebruikt als geneesmiddel.3. KHLeuven (regentaat) 44 .3. In tabaksrook zitten meer dan 4000 chemische stoffen. Bovendien zijn de meeste van deze stoffen zeer giftig.

(http://home. 24 ONBEKEND. internet. botten en huid ontstaan. Canada en Frankrijk wordt tabak verbouwd. in de metaalverwerkende en foto industrie.planet. het land van herkomst en de wijze waarop de bladeren geoogst en gedroogd zijn.3. en niet in de bloemen. 04/05/2008. Tabaksplanten worden doorgaans gekopt. bijvoorbeeld van de longen. Men doet dit omdat hierdoor alle voedingsstoffen in het blad terecht komen.htm) 45 . De plant heeft een voorkeur voor warme en gematigde klimaten. duizeligheid en misselijkheid. Een juist geteelde plant kan 160-190 cm hoog worden en zal 18 tot 22 oogstbare bladeren bevatten. De kwaliteit. Nitrosaminen zijn kankerverwekkende stoffen. maar in een rokerige kamer liggen de concentraties al gauw zo’n 1000 keer hoger. Bij langdurig gebruik kan kanker. neus en longen. De tabaksplant is een éénjarige plant. die alleen in tabaksproducten voorkomen. dus tabak moet elk jaar geoogst worden. keel.nl/~bakk4502/wwheden/tabak/tabak.Benzeen is kankerverwekkend. Het koppen vindt plaats tussen de twee en de drie maanden na het planten van de tabaksplant en moet gebeuren voordat één van de bloemen is uitgekomen. het klimaat. textielverven. Deze behoort tot de familie van de nachtschaden en is oorspronkelijk afkomstig van het Amerikaanse continent. maar ook in Polen. De geschiedenis van tabak. Formaldehyde komt op natuurlijke wijze voor in het milieu. keelholte. In grotere hoeveelheden kunnen gewichtsverlies en maag-darmproblemen optreden. Waterstofcyanide veroorzaakt in kleine hoeveelheden irritaties van het neusslijmvlies. Hij groeit het beste op een rijke en vochtige voedingsbodem. desinfecterende middelen en bacteriewerende middelen. 5. hoofdpijn. Van nitrosaminen is bekend dat zij verschillende vormen van longkanker kunnen veroorzaken. Formaldehyde wordt gebruikt in kunstmest. Formaldehyde wekt irritaties op van ogen. Het speelt een rol bij het ontstaan van leukemie en veroorzaakt veranderingen aan de chromosomen. Waterstofcyanide wordt gebruikt voor zuiveringsmiddelen en insecticiden. de grondsoort. smaak en rookeigenschappen van tabak worden bepaald door het type zaad. Dit wil zeggen dat de bloemen van de plant verwijderd worden.3 De kenmerken van de plant 24 Tabak komt van de plant Nicotiana tabacum.

De zandbladeren zitten aan de voet van de tabaksplant. 44: Tabaksplant Fig. Dit zijn de bladeren die het eerst rijp zijn en dus het eerst geoogst zullen worden.5%.5%.5% uit deze bladeren.5%. De verschillende bladeren zijn niet gelijktijdig rijp. Karakteristiek voor deze bladeren is de geel-oranje kleur. De "rookbladeren" groeien net boven het midden van de stam. Het nicotinegehalte van deze bladeren varieert tussen de 3 en 3. De plant bestaat voor 12% uit deze bladeren en ze bevatten ongeveer 1. Ze krijgen een licht oranje kleur als ze rijp zijn en bevatten 3% nicotine. 43: Tabaksplant Fig. Deze zijn klein. De plant bestaat voor 7. De middenbladeren groeien dadelijk op de top van de plant. De topbladeren zijn verantwoordelijk voor 18 % van het totale gewicht van de plant en hebben een nicotinegehalte van ongeveer 3.5 tot 2% nicotine. dus ze worden op verschillende tijdstippen (één voor één) geoogst. Ze worden gekarakteriseerd door hun relatieve lengte en ze zijn stevig en zwaar van structuur. Deze bladeren zijn vrij smal en puntig. De voetbladeren zijn de grootste bladeren van de plant. De bladeren rond de voet van de plant noemt men de ombladeren. 45: Bladeren van tabaksplant De topbladeren zijn de bladeren die bovenin de plant groeien. 46 . dun en licht van kleur.Fig. Ongeveer 13% van de plant bestaat uit deze bladeren en het nicotinegehalte ervan is 2. maar toch bestaat hij slechts voor 8% uit deze bladeren. Het nicotinegehalte is ongeveer 2.5%. maar zijn zwaarder van structuur dan de bladeren lager in de plant.

De drie belangrijkste zijn: koolstofmonoxide (CO). Als gevolg hiervan vermindert de prestatie en gaat de conditie achteruit. Dit leidt tot aderverkalking. Omdat de affiniteit van hemoglobine voor CO 250 keer groter is dan voor O2. Fig. longemfyseem. 47 . de vingers. Het hart moet steeds harder werken om voldoende bloed door de aderen te pompen. sigaren of een pijp.5.5 De effecten en de gevolgen In tabak zitten meer dan 1000 verschillende stoffen die vrijkomen bij verbranding. longkanker en keel-. maar dan 250 keer sneller. Als gevolg hiervan worden ze minder beweeglijk en raken ze beschadigd. (Hemoglobine is verantwoordelijk voor het transport van zuurstofgas.en reukloos gas dat ontstaat bij de verbranding van tabak. Teer is de bruine kleverige brij waardoor de filter van de sigaret. Eén sigaret bevat 5 tot 30 mg teer. Verder kan teer leiden tot bronchitis. vooral 's morgens) en longblaasjes gaan kapot.3. Het vuil moet worden opgehoest (rokershoestje. Het bindt op dezelfde plaats aan hemoglobine als zuurstofgas.en strottenhoofdkanker. teer en nicotine. Verder kan het ook gekauwd en gesnoven worden. Verder beschadigt koolmonoxide de wanden van bloedvaten. de tanden en de slijmvliezen van de luchtwegen verkleuren. slokdarm. kan een kleine hoeveelheid CO een grote hoeveelheid hemoglobine bezetten. herseninfarct en hersenbloeding. niet goed meer uitvoeren. Koolmonoxide is een kleur. 46: Sigaretten 5. Dit alles leidt tot hartklachten.3. Hierdoor kunnen ze hun taak. Teer zet zich vast op de trilharen van het slijmvlies. het afvoeren van stof en vuil.) Hierdoor verdringt CO zuurstofgas van zijn bindingsplaats op hemoglobine.4 Hoe wordt het gebruikt? Meestal wordt nicotine gerookt in de vorm van sigaretten. waardoor vet en kalk zich makkelijker kunnen afzetten.

duizeligheid. (Ter informatie: een injectie met 70 mg nicotine is dodelijk. raakt het lichaam gewend aan een zekere dosis nicotine en verdwijnen deze bijwerkingen. reageert het lichaam met ontwenningsverschijnselen. Bij de meeste mensen veroorzaakt de eerste sigaret misselijkheid. Hierdoor stijgt de bloeddruk. chronische 48 . verlaging van de huidtemperatuur. Nicotine ontregelt de werking van een aantal lichaamsfuncties. Eén sigaret bevat 0. De roker wordt onrustig en gaat weer roken. Deze onrust kan tijdelijk bestreden worden door het nicotinepeil weer te verhogen. De hartslag gaat omhoog en de (kleine)bloedvaten trekken samen. dus door opnieuw te gaan roken. dus men krijgt geen honger. versnelde ademhaling. Door nicotine wordt ook glucose uit de glucosevoorraad afgegeven in het bloed. Een negatief gevolg hiervan is dat het hart sneller moet kloppen en dus gemakkelijker overbelast raakt. Nicotine stimuleert de afgifte van adrenaline. Dit geeft een opwekkend en fit gevoel. verlies van smaak. onder andere die van de spijsvertering. Één van die ontwenningsverschijnselen is een gevoel van onrust. Als dit peil omlaag gaat.) Na inhalatie komt de nicotine via de longblaasjes in het bloed terecht en wordt zo verspreid in het hele lichaam.Nicotine is het bestanddeel waaraan de roker verslaafd raakt. De verhoogde hartslag en bloeddruk ontstaan doordat nicotine de bloedvaten vernauwt. Nicotine heeft via de hersenen ook invloed op de stofwisseling. De onrustgevoelens verdwijnen en je voelt je terug rustig. Anderhalf uur na het roken van een sigaret. waardoor het lichaam wordt opgejaagd. Dit zou de oorzaak kunnen zijn van het afnemen van hongergevoel na het roken. Door het vele roken. verminderde eetlust en verhoogde maagzuurproductie en darmwerking.en reukzin. namelijk: verminderde fysieke conditie. is de helft van de nicotine verdwenen. is het lichaam gewend geraakt aan een bepaald nicotinepeil. Nicotine wordt vrij snel uit het lichaam verwijderd via de urine. Als men blijft roken. de bloeddruk en de hartwerking. Het rustgevende effect ontstaat doordat mensen lichamelijk afhankelijk zijn geworden van tabak. Voor even voelt de roker zich weer ontspannen. De stoffen die zorgen voor het hongergevoel worden niet afgegeven.5 tot 3 mg nicotine. De voornaamste gevolgen hiervan zijn: verhoogde hartslag en bloeddruk. De hersenen nemen veel glucose waar in het bloed en denken dat men net gegeten heeft. Het bereikt de hersenen al na 7 seconden. Op lange termijn is roken verantwoordelijk voor heel veel lichamelijke aandoeningen. hoofdpijn en braken. Iemand die rookt heeft een licht verhoogde stofwisseling en weegt gemiddeld vier kilo minder dan een nietroker.

3.bronchitis. 25 JELLINEK.jellinek. Acetylcholine is de neurotransmitter die werkzaam is tussen neuronen en spieren.nl/brain/index. de drang naar tabak kan lang blijven aanhouden. heroïne. longkanker. Minstens even belangrijk als de effecten van nicotine zelf. Nicotine is sterk verslavend en doet op dit vlak niet onder voor. Nicotine heeft hier invloed op. 10/03/2008. zoals het dopamine neuron. Naarmate men langer rookt. Het wordt gemaakt in het ruggenmerg en de hersenstam en het laat je spieren bewegen. Verder is het betrokken bij onze hartslag. concentratiestoornissen. maagzweer. prettig en ontspannen voelen) worden veroorzaakt doordat het de werking van acetylcholine in de hersenen nadoet. Daarom gaat men steeds meer roken om hetzelfde effect te verkrijgen. Acetylcholine zorgt er ook voor dat andere neuronen in de hersenen. ademhaling. Hierdoor wordt het normale functioneren van de hersenen verstoord. hoofdpijn.6 Hoe werkt nicotine? 25 De effecten van nicotine (zich rustig. zijn de neveneffecten van het roken. Wanneer men stop met roken.en vaatziekten.html) 49 . Drugs and the brain. prikkelbaarheid. hun neurotransmitters afgeven. maar het verlangen. Hierdoor voelt men zich prettig. lipkanker.… Deze symptomen zijn van korte duur. Roken heeft ook een negatieve invloed op de vruchtbaarheid van zowel mannen als vrouwen. hart. internet. 5. Hierdoor kan men snel verslaafd worden aan nicotine. darmbeweging en het samentrekken van je pupil. Het geeft aan de acetylcholine receptoren op dopamine neuronen de opdracht om dopamine af te geven in het beloningscentrum. Door de handeling van het roken voelt men zich stoerder of weet men zich beter een houding te geven in stressvolle situaties. vermindert het effect van nicotine. verhoogde eetlust. Deze zijn onder andere: een verlaagde bloeddruk. krijgen ze gemiddeld vroeger rimpels dan niet-rokers. kanker van de mond. Men wilt deze prettige gevoelens telkens opnieuw ervaren. (http://www. heeft men last van onthoudingsverschijnselen. bijvoorbeeld.… Doordat rokers sneller weefselschade aan de huid oplopen.

Op de dendrieten van dit neuron zitten receptoren waaraan het zich bindt. 27/05/2008. (http://www. internet. door omringende cellen. via de synaps. naar het aangrenzende neuron. Wanneer een elektrisch signaal het uiteinde bereikt.html) 50 .jellinek. laat acetylcholine de receptor los.A De normale situatie 26 Acetylcholine ligt opgeslagen in blaasjes aan het uiteinde van een axon. Vervolgens wordt de acetylcholine in de ruimte tussen de twee neuronen (de synaptische spleet) losgelaten. De acetylcholine drijft. Na het doorgeven van de boodschap. Vervolgens wordt. verplaatsen de blaasjes zich naar het membraan van het axon. Na binding van acetylcholine aan deze receptoren wordt de boodschap doorgegeven.nl/brain/index. Drugs and the brain. het enzym acetylcholinesterase afgegeven in de 26 Figuren: JELLINEK.

27 Figuren: JELLINEK. 27/05/2008. Aangezien het niet wordt afgebroken door acetylcholinesterase. Het bindt zich aan de receptoren die voor acetylcholine bedoeld zijn en geeft zo nieuwe signalen door. Hierna wordt choline terug opgenomen in het axon. (http://www. Drugs and the brain. Het wordt dus eigenlijk gerecycleerd. internet.nl/brain/index.synapsspleet. Dit enzym splitst acetylcholine in choline en azijnzuur en maakt het zo inactief. het neemt eigenlijk zijn werk over.html) 51 . via een heropname eiwit. blijft nicotine veel langer aanwezig in de synaps (dan acetylcholine). Nicotine geeft dus vaker een signaal af aan het neuron dan acetylcholine.jellinek. B De nicotine-situatie 27 Nicotine imiteert acetylcholine.

48: Bladeren van Catha edulis opwekkende werking en verdrijft het vermoeidheidsgevoel. derde druk 52 . 28 WOLF H. Bij ons is deze drug niet bekend en dus ook niet verkrijgbaar. een Fig. 47: Catha edulis Khat heeft. e. . In hoge dosis kan het ongecontroleerd gedrag uitlokken en is het giftig voor de nieren en voor sommige spieren. Het actieve bestanddeel is cathinonine.5. Fig. net als cocaïne.4 Khat 28 Khat is een traditionele drug in het Midden-Oosten (meer bepaald in Jemen) en in OostAfrika.a. Bij het gebruik van khat kauwt men op de bladeren van de Catha edulis. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . Icarus .

Drugspreventie: achtergronden. Het gestolde wondsap wordt verzameld en vervolgens gebrand en gemalen. Vooral in Groot-Brittannië werd op grote schaal opium gebruikt. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . 29 In dit hoofdstuk komen voornamelijk de opiaten aan bod. 6.a.R. Het bevat twee zeer effectieve pijnstillers. De kennis over de productie en de toepassing van het middel werden van de ene op de andere oude cultuur overgeleverd.2 Wat is opium? Opium is het ingedroogde melksap van de onrijpe vrucht van de slaapbol (Papaver somniferum). Ze dempen het bewustzijn en de gevoelens. derde druk BUISMAN W. Door zuivering wordt hieruit onder andere morfine en codeïne gewonnen en door chemische bewerkingen heroïne. Bohn Stafleu van Loghum 53 .1 Geschiedenis 30 Opium is al meer dan 8000 jaar bekend voor zijn pijnstillende eigenschappen. 6.6 Verdovende of dempende drugs Deze producten hebben een algemeen verdovende werking. Als roesmiddel is opium vooral bekend geworden door het massale gebruik in China. Het was niet ongebruikelijk dat moeders een elixer toedienden aan hun kinderen om zo zelf gemakkelijker te kunnen werken. warmte. . e.C.1. Verder worden ze vaak gebruikt om hun pijnstillende werking. In Europa werd opium als drugs bekend door de experimenten van kunstenaars en intellectuelen vanaf het einde van de 18de eeuw. heroïne en morfine. praktijk en toekomst . . Dit is een groep drugs die opium bevatten en ontwikkeld worden uit de Papaver somniferum (slaapbol). Ze worden gebruikt om een gevoel van geborgenheid. 29 30 WOLF H. Opium wordt gewonnen door de doosvrucht van de slaapbol in te kerven. De gebruiker wordt minder alert tot slaperig en reageert trager. Hierbij komt wit melksap naar buiten druppelen dat op de vrucht bruin opdroogt. behaaglijkheid en rust op te wekken. namelijk codeïne en morfine. De bekendste opiaten zijn opium.1.1 Opium 6. en VAN DER STEL J. Icarus .

De bladeren zijn langwerpig. matig voedselrijke tot voedselrijke zandgronden. Dit verwijst naar de verdovende werking van de plant. bleekpaars of rood en hebben aan de voet een paarse tot zwarte vlek. 52: Papaver somniferum Fig. 49: Doosvrucht van de slaapbol Fig. Hij behoort tot de papaverfamilie. hij bloeit van juni tot en met augustus (in onze streken) en de stengel heeft een blauwgroene kleur.Fig. K. 51: Opium 6. open plaatsen en op vrij droge.. 04/05/2008. (http://wilde- planten. Azië en het Midden Oosten. gelobd of gegolfd en eveneens blauwgroen van kleur. 31 DIJKSTRA. De vruchten zijn bolvormig en zijn doosvruchten.htm) 54 . Hij groeit goed op zonnige. De verklaring van de Latijnse naam is: somnus=slaap en ferre=brengen.3 De kenmerken van de plant 31 Papaver somniferum is een éénjarige plant. Fig. in slaap brengen dus.1. Wilde planten in Nederland en België.nl/slaapbol. De plant is oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-Europa. 50: Gestold wondsap Fig. internet. De bloemen zijn wit. 53: Papaver somniferum De plant wordt 30 tot 120cm hoog. Zij bevatten de werkzame bestanddelen.

Voor veel mensen is het de meest beangstigende drug. naarmate iemand gewend raakt aan de drug. De basis van de drug is hetzelfde gebleven. Heroïne heeft niet de belofte in zich om de geest te verlichten of een andere kijk op het leven te geven. De opiumroker ziet bijvoorbeeld tuinen en paleizen. 32 Voornamelijk gebaseerd op: CONOLLY S. 6. terwijl de drug zijn werk doet. maar de manier van innemen. 6. geïnjecteerd en gedronken (als thee). het gevoel van comfort te vervagen. Het is de drug die onmiddellijk in gedachten komt wanneer er gesproken wordt over afhankelijkheid en aan drug verwante misdaad. in een eigen wereldje. De papaver waaruit opiaten worden gewonnen groeit in heel Centraal-Azië en er zijn verslagen van Assyrische en Babylonische beschavingen die al ongeveer 4000 jaar geleden opium gebruikten. Bij gebruik van grote hoeveelheden treden visioenen en hallucinaties op.6. Ook de oude Grieken en Romeinen prezen opium vanwege de ontspannende en kalmerende werking. en de gevaren die daaraan verbonden zijn. Wat je moet weten over heroïne . Hoe langer men heroïne gebruikt. alsof men op een warme stroom drijft. Ze worden enkel gedreven door de drang naar meer. Men krijgt een loom.1. terwijl voor anderen de krachtige roes ervan de meest dramatische manier is om te ontsnappen aan de zorgen en de verveling van het dagelijks leven. Corona . prachtige steden en landschappen. In plaats daarvan geeft het een kans om zich terug te trekken uit het leven. zijn heel gevarieerd geworden. 2000 55 . 6.1 Geschiedenis De mens kent de effecten van de ruwe grondstoffen voor heroïne (de opiaten uit papaver) al meer dan 4000 jaar.2.5 De effecten en de gevolgen Na het gebruik van opium valt de ervaring van pijn. eenvoudigweg om zich ’normaal’ te kunnen voelen. angst en andere onrustgevoelens weg. .1. Er zijn maar heel weinig mensen die sterk betrokken zijn bij de drug die er enig plezier aan beleven. behaaglijk gevoel. Geleidelijk aan begint. Dit gevoel wordt vervangen door een gevoel van opluchting als men de hand heeft weten te leggen op een nieuwe dosis.4 Hoe wordt het gebruikt? Opium wordt gerookt. hoe moeilijker het wordt om terug te keren naar het normale leven.2 Heroïne 32 Heroïne is een drug van uitersten.

ononderbroken pijn een vorm van heroïne toegediend. Jaarlijks krijgen nu nog steeds duizenden kankerpatiënten en mensen met een aandoening die leidt tot langdurige. Dit zijn onder andere het zuiveren van morfine en het uitvinden van de injectiespuit. maar vanaf dat het ontwikkeld werd heeft de grote kracht ervan veel niet-medische gebruikers aangetrokken. Eveneens in de negentiende eeuw ontstonden de veranderingen die hebben geleid tot de moderne drug heroïne.2 Wat is heroïne? Heroïne is een sterk verslavende harddrug. De chemische formule van heroïne is C21H23NO5. een middel om de levensvreugde te verhogen. Sinds die tijd bestaat de grootste groep gebruikers uit mensen van de minder bevoorrechte klasse. Het huidige patroon van heroïnegebruik dateert van het begin van de jaren ’70. wat betekent dat ze opium bevatten en ontwikkeld zijn uit de Papaver somniferum (of slaapbol). In de eeuwen daarop nam het recreatieve gebruik van de opiaten daar toe. Net als nu waren de gebruikers ofwel nieuwsgierig ofwel afhankelijk. 6. In het midden van de negentiende eeuw werden laudanum en opium zelf steeds meer gebruikt. Een citaat van de Amerikaanse schrijver William Burroughs omschrijft dit goed: “Heroïne is niet hetzelfde als alcohol of cannabis. zowel voor medische doeleinden als voor ontspanning.2. werd heroïne bestempeld als een opmerkelijke pijnstiller. het is een manier van leven. In de zestiende eeuw bereikte een nieuwe opiumgolf Groot-Brittannië. Vermengd met alcohol en specerijen werd de drug bekend als ‘laudanum’. In de middeleeuwen begon men ook in Europa opiaten te gebruiken. Het behoort tot de groep drugs die opiaten worden genoemd. Heroïne zelf wordt tegenwoordig niet meer voor geneeskundige doeleinden gebruikt. Door het bezit van acetylgroepen dringt heroïne sneller door de bloed-hersen-barrière dan de andere opiaten. een Latijns woord dat ‘prijzenswaardig’ betekent.” Van zodra het uitgevonden was.Arabische handelaren introduceerden tussen 600 en 900 na Christus opiaten in China. 56 . beter bekend als diamorfine. Heroïne is geen kick. Heroïne is voor hen een manier geworden om om te kunnen gaan met een leven dat bestaat uit verveling en geen belofte op verbetering inhoudt.

Fig. Daarom wordt het ook wel ‘bruin’ of ‘brown sugar’ genoemd. 57 . De minst effectieve manier om heroïne te gebruiken is het opnemen via de maag. Letterlijk ‘een klap in het gezicht’ dus. suiker. azijnzuuranhydride genaamd. Deze naam is ontstaan doordat de effecten ervan heel hard aankomen als het gerookt of geïnjecteerd wordt. Zodra de heroïne de hersenen bereikt. Meestal wordt heroïne gesnoven. Tussen de productie en de koper is de zuiverheid afgenomen van 100% tot ergens tussen de 20 en de 80%. zetmeel of andere tranquillizers. 55: Heroïne Fig. Hierdoor lost de heroïne beter op in vet en kan het sneller de hersenen bereiken. maar tegen de tijd dat het op straat verkocht wordt heeft het een lichtbruine kleur. wordt het terug omgezet in morfine. Een andere naam voor heroïne is smack. Het wordt vaak vermengd of ‘versneden’ met paracetamol. gerookt of geïnjecteerd. Fig. 56: Heroïne Pure heroïne is een wit poeder. 54: De chemische structuur van heroïne Heroïne wordt bereid uit morfine waaraan een extra chemische stof. Het lost onder andere op in vettige substanties en dringt zo de lichaamscellen binnen.3 Hoe wordt het gebruikt? Heroïne kan op verschillende manieren worden gebruikt en kan ook op verschillende manieren door het lichaam worden opgenomen.2. 6. Het slikken van heroïne wordt dan ook niet veel gedaan. wordt toegevoegd.

Sommige mensen voelen bijna geen effect van hun eerste ‘shot’. Daarna. 58: Injecteren Fig. namelijk injecteren. Mensen die afhankelijk zijn van de drug. maar omdat het afhankelijkheid veroorzaakt gaat men na verloop van tijd vaak over op de meest effectieve methode. is een manier van heroïne roken waarbij het poeder wordt verhit op aluminiumfolie. De meeste beginnende gebruikers snuiven of roken de heroïne. komt het in de bloedbaan terecht via de longen. Dit warme.4 De effecten en gevolgen Nadat het is toegediend wordt heroïne snel opgenomen in het bloed en bereikt het snel de hersenen. zakken na het gebruik ervan eerst weg in een gevoel van vergetelheid dat een beetje op sterven lijkt. waarna de oplossing door een filtreerpapiertje (dat als filter voor vaste deeltjes dient) in een injectiespuit wordt opgezogen.Fig. Als het wordt gerookt. Net als bij het roken van de heroïne treden de effecten bijna onmiddellijk op. 57: Snuiven Fig. De laatste methode is het rechtstreeks inspuiten in de bloedbaan met een injectienaald. maar ze zijn sterker omdat er niets van de drug ‘verloren’ gaat voordat het in het bloed terecht komt. 59: Chinezen Als het wordt gesnoven. Het ‘chinezen’ of ‘chasing the dragon’. 6. Vervolgens wordt deze oplossing in een lepel boven een vlammetje verwarmd. dromerige gevoel is heel troostend en de gebruiker heeft het gevoel dat hij terugkeert naar de baarmoeder of ingepakt wordt in een cocon. anderen vinden het een onplezierige ervaring en voelen zich misselijk.2. wordt het via de bloedvaten in de neus in het bloed opgenomen. De meeste mensen echter ervaren een warm gevoel dat begint in hun buik en zich vervolgens naar hun hele lichaam verspreidt. als de drug echt begint 58 . Voordat het kan worden geïnjecteerd. Er worden verschillende effecten van de drug beschreven als men het voor de eerste keer gebruikt. wordt het meestal opgelost in een licht zure vloeistof (bijvoorbeeld citroensap). Hierdoor gaat het over in dampvorm en deze damp of rook wordt ingeademd via een kokertje/rietje.

krampen en slapeloosheid. De onthoudingsverschijnselen worden ook wel ‘cold turkey’ genoemd. Heroïne is sterk verslavend. ervaart de gebruiker een gevoel van vreugdevolle opluchting van weer in leven te zijn. Wetenschappers weten sinds kort welke chemische processen zich hierbij in de hersenen afspelen. Heroïne veroorzaakt eveneens lichamelijke afhankelijkheid. In dit stadium van afhankelijkheid beleeft de gebruiker nog maar weinig plezier aan de drug. Dit wilt zeggen dat het lichaam er steeds meer van nodig heeft om hetzelfde effect te bekomen. als voor het dodelijk effect van de ademremming. vandaar de benaming ‘cold turkey’). Binnen enkele weken is de dosis opgevoerd tot het tienvoudige van de begindosis. Men is echt afhankelijk als het genot van de ene heroïneroes vervangen wordt door opluchting als er een nieuwe hoeveelheid verkregen is. voelt zich ongelooflijk ziek. Deze dosis zou voor een beginnende gebruiker dodelijk zijn omwille van de ademremming die dan optreedt. De symptomen zijn vergelijkbaar met die van een zware griep: koorts.te werken. zowel op lichamelijk als op psychisch vlak. Heroïne veroorzaakt psychische afhankelijkheid omdat de hersenen tijdens een heroïneroes genot ervaren en dit genot gaan associëren met de drug. Heroïne (en andere drugs) maken een ‘boodschapper’ vrij die dopamine genoemd wordt en die de genotsboodschap naar dat deel van de hersenen stuurt. Heroïne heeft effect op de pupillen. omdat de gebieden in de hersenen die de pupilopening regelen veel receptoren voor endorfinen en opiaten bevatten (zie ook ‘Hoe werkt heroïne?’). pijnlijke ledematen. Doordat er tolerantie ontstaat zowel voor het psychotrope effect. Het is heel moeilijk om uit een sociaal patroon te stappen als men alle dagen wordt geconfronteerd met personen die ook de drug nemen. dit wil zeggen dat men de dosis moet opvoeren om het oorspronkelijke effect terug te krijgen. Verder gaat de huid verschrikkelijk jeuken en verschijnen er bobbeltjes op de huid (lijkt dan op de huid van een kalkoen. 59 . De gewenning treedt echter niet op voor het effect op de pupillen (de zogenaamde ‘pinpoint’-pupillen) en voor de remming van de darmperistaltiek. rusteloosheid. Bij regelmatig gebruik treedt er tolerantie op voor heroïne. De psychische afhankelijkheid wordt nog versterkt doordat de regelmatige gebruiker bijna altijd omgaat met mensen die ook afhankelijk zijn van de drug. Deze toestand bereikt zijn hoogtepunt ongeveer drie dagen nadat men de laatste keer heroïne gebruikt heeft. transpireren. Bovendien voelt de gebruiker zich angstig en alleen en heeft hij last van nachtmerries. kan een chronische gebruiker zeer hoge doses innemen. Iemand die na meerdere keren heroïnegebruik ermee stopt.

Het herstel van de oorspronkelijke situatie neemt dus geruime tijd in beslag.Deze symptomen worden veroorzaakt doordat het autonome systeem. uit balans raken. waardoor men een ledemaat kan verliezen. berooft de drug deze cellen van de zuurstof die ze nodig hebben om te overleven. Tot enkele weken na het stoppen van het gebruik zijn fysiologische veranderingen waarneembaar. Bij middelen met een langere werkingstijd treden de onthoudingsverschijnselen trager en minder hevig/ernstig op. Als gevolg hiervan kan een ledemaat afsterven. In bijvoorbeeld de hersenen en de darmwand komen receptoren voor waarop deze stoffen zich binden. Door vol te houden kan de gebruiker de meeste effecten van lichamelijke afhankelijkheid te boven komen. Het injecteren ervan vergroot. De lichaamseigen stoffen die normaal gezien voor deze processen verantwoordelijk zijn. De meeste symptomen nemen na ongeveer een week tot tien dagen af. Iemand die injecteert wil dat de drug via een ader naar het hart gaat. waarna het wordt opgenomen in de bloedbaan. Deze lichaamseigen stoffen zijn onder andere stoffen uit de groep van de endorfinen en de enkafelinen. maar een gevoel van zwakte en zich niet goed voelen kan maanden aanhouden. Een bijkomend voordeel van het gebruik van methadon bij het afkicken van heroïne is dat de gebruikers hierdoor niet meer afhankelijk zijn van het drugsmilieu. het risico op. Dit komt doordat de productie van endorfinen en enkefalinen slechts langzaam terug op gang komt. worden uit hun opslagplaats verdrongen en hun functie is door de lichaamsvreemde middelen (in dit geval heroïne) overgenomen. Wanneer men echter injecteert in een slagader. De reden hiervoor is dat methadon een veel langere werkingstijd heeft. HIV en hepatitis. Het gebruik van heroïne kan leiden tot allerlei problemen op verschillende vlakken en houdt veel gevaren in. Een voortdurend aanbod van heroïne leidt tot een vermindering van deze lichaamseigen stoffen. is er een periode waarin het lichaam het ontstane tekort niet dadelijk kan aanvullen. net zoals bij andere drugs. Wanneer de gebruiker stopt met het nemen van heroïne. nog veel sterker is dan de 60 . Daarom denken wetenschappers dat de psychische afhankelijkheid lichamelijke. Na verloop van tijd wordt de methadon geleidelijk aan afgebouwd. Verder is er het gevaar dat men een slagader raakt in plaats van een ader. die het zuurstofrijke bloed naar de cellen in het hele lichaam voert. Heroïne bindt zich echter op dezelfde receptoren. Toch grijpen veel gebruikers hierna toch nog terug naar de heroïne. Binnen de verslavingsopvang wordt vaak methadon gebruikt als vervanging voor heroïne. dit wil zeggen de activiteiten die onder controle van de hypothalamus en de hersenstam staan. maar ze houden wel langer aan.

Omdat de levenswijze van een heroïnegebruiker weinig ruimte en tijd laat voor normaal eten en slapen. Een overdosis kan onmiddellijke 61 . maar ze schamen zich dikwijls te veel om raad te vragen aan drugsvoorlichters en dergelijke. kan leiden tot ernstige medische klachten. Bij heroïne leidt dit tot een hartstilstand. Het komt veel voor dat de kinderen van heroïneverslaafde ouders zelf ook verslaafd raken aan de drug. waarin niemand nog in staat is de problemen in het juiste perspectief te zien. Deze houding van ontkenning leidt eveneens tot een pijnlijke spiraal.Het mengen van heroïne met andere drugs. Er is sprake van een overdosis als er meer gebruikt wordt dan het lichaam tolereert. waardoor ze niet meer menstrueren. Baby’s van heroïnegebruiksters hebben vaak een te laag geboortegewicht en hebben meer kans dan andere baby’s om binnen de week na de geboorte te sterven. Verder beïnvloedt heroïne het spijsverteringsstelsel. hebben zij hier sneller last van. In gezinnen die geen voorgeschiedenis hebben met heroïne ligt het anders. zoals alcohol. Hetzelfde gebrek aan vooruitzichten waardoor de ouders aan de heroïne gingen. De kosten die heroïnegebruik met zich meebrengen kunnen ernstige financiële problemen veroorzaken. geldt twintig of dertig jaar later nog steeds. Het tast ook het ademhalingstelsel aan. waardoor gebruikers vaak last hebben van longontstekingen en bronchitis. In het geval van heroïne kan zo’n onverwacht grote hoeveelheid genomen worden als de drug zuiverder is dan degene die men normaal gebruikt. De enige manier om er positief uit te komen is het probleem onderkennen en hulp zoeken. Bij vrouwelijke gebruikers stopt ook vaak de ovulatie. Aangezien de lever van vrouwen kleiner is dan die van mannen. zijn ze vaak uitgeput en ondervoed waardoor ze ook weer vatbaarder zijn voor ziektes. gewoon omdat ze het niet kunnen geloven. Dit kan leiden tot constipatie en bepaalde maagaandoeningen. Ze hebben raad nodig. De mogelijkheid bestaat dat de gebruiker sterft aan een overdosis. Dergelijke combinaties kunnen braken veroorzaken en tot verstikking leiden als iemand bewusteloos raakt tijdens het braken. Bovendien hebben de meeste van hen te kampen met afkickverschijnselen. Het leven wordt een deprimerende spiraal in deze omstandigheden. Dit geldt vooral voor gezinnen die te kampen hebben met werkloosheid of armoede. Veel gebruikers nemen dan ook hun toevlucht tot de misdaad om aan het benodigde geld te komen. Het herhaalde gebruik van heroïne kan leiden tot een extra belasting van de lever. Hier ontwijken ouders de problemen vaak.

gevolgen hebben. Aangezien heroïne op veel processen in de hersenen invloed heeft. 6. is de uitleg opgedeeld in drie onderdelen: 1) Genot 2) Verdoving 3) Ademhaling Deze onderdelen worden achtereenvolgens besproken. Als je heroïne neemt. wordt deze in het lichaam omgezet in morfine. Drugs and the brain. (http://www.2. Als een overdosis de dood tot gevolg heeft. De ademhaling wordt dan langzamer en onregelmatig en de huid wordt blauw omdat de bloeddruk daalt. Vervolgens raakt de gebruiker in coma. Heroïne zorgt er ook voor dat de afgifte van substantie P geremd wordt. maar meestal doen de verschijnselen zich één tot twaalf uur na de inname voor. bevatten opiaatreceptoren. een natuurlijke neurotransmitter. De neuronen die de ademhaling regelen.html) 62 . Dit komt doordat endorfine door het lichaam zelf wordt aangemaakt en het na afgifte heel snel terug afgebroken wordt. 33 Tekst gebaseerd op en afbeeldingen afkomstig van: JELLINEK. Heroïne wordt in het lichaam omgezet in morfine. komt dit meestal doordat de ademhaling stopt of door problemen met het hart. De belangrijkste neurotransmitter in dit systeem is dopamine. dat de kans op verslaving zeer klein is.5 Hoe werkt heroïne? 33 Zoals reeds gezegd is heroïne een opiaat. imiteert. endorfine genaamd. die zich aan dezelfde receptoren bindt. waardoor je je vrolijk voelt.nl/brain/index. Maar het lichaam heeft ook een eigen stof. Het lichaam bezit receptoren waaraan opiaten zich kunnen binden. Endorfine heeft onder andere een functie in het bestrijden van pijn en het prikkelt het beloningscentrum (op een indirecte manier). Morfine imiteert de werking van endorfine. Substantie P speelt een rol bij het doorgeven van pijnsignalen. Ook hier kan morfine zich aan binden. internet.jellinek. endorfine. De effecten van heroïne ontstaan doordat morfine de natuurlijke neurotransmitter. 1 Genot De plezierige gevoelens komen tot stand doordat het beloningscentrum wordt geprikkeld. 10/03/2008. Het grote verschil met de opiaten is.

63 .In het hele proces zijn drie typen neuronen betrokken: 1) Endorfine neuronen 2) GABA neuronen 3) Dopamine neuronen A De normale situatie bij het ontstaan van genotsgevoelens Dopamine wordt constant afgegeven door dopamine neuronen. De neurotransmitter GABA remt de afgifte van dopamine. De afgifte kan zowel gestimuleerd als geremd worden.

versmelten de blaasjes. verlaten de endorfinen de receptor en worden ze onmiddellijk afgebroken. Endorfinen kunnen dus zowel remmen als stimuleren. Ze zorgen ervoor dat het systeem in evenwicht blijft. 64 . die de endorfine bevatten. Hierdoor voel je je prettig. De endorfinen komen vrij in de synaps en binden zich aan het GABA neuron. kan het dopamine neuron meer dopamine afgeven. Na deze binding wordt de boodschap doorgegeven. De endorfinen bindt zich niet alleen aan het GABA neuron. Doordat de afgifte van GABA geremd wordt. Na het doorgeven van de boodschap. aangezien dopamine het beloningscentrum prikkelt. Het gevolg van deze boodschap is dat de afgifte van GABA wordt geremd.Als er een elektrisch signaal bij het endorfine neuron aankomt. met het membraan van het neuron. Door deze binding wordt de afgifte van dopamine geremd. maar ook aan het dopamine neuron.

2) Morfine imiteert de endorfine en bindt zich aan de receptoren van het GABA neuron.B De heroïne-situatie bij het ontstaan van genotsgevoelens Heroïne verandert de normale situatie als volgt: 1) Heroïne wordt in het lichaam omgezet in morfine. 65 . kan het dopamine neuron meer dopamine afgeven. Doordat GABA geremd wordt. Hierdoor wordt het beloningscentrum geprikkeld en voel je je prettig. Hierdoor wordt de afgifte van GABA geremd.

Stel je voor dat je vingers tussen de deur komen. in vergelijking met endorfine. 66 . 2 Pijn Heroïne heeft ook een pijnstillende werking. Onderweg wordt de prikkel verschillende keren doorgegeven aan andere neuronen.Morfine wordt. Speciale neuronen in je vingers merken dit op en reageren door een pijnprikkel naar het ruggenmerg te sturen. De natuurlijk voorkomende endorfinen zijn niet verslavend. De afgifte van dopamine blijft dus geruime tijd hoger dan normaal. Ze komen niet lang genoeg met de receptoren in aanraking om gewenning te veroorzaken. waardoor de plezierige gevoelens lang aanhouden. slechts zeer langzaam afgebroken (zie groengekleurd morfinemolecule in de rechter bovenhoek). Hier zorgt de neurotransmitter ‘substantie P’ voor. omdat ze na binding onmiddellijk worden afgebroken.

Hierdoor verzwakt het pijnsignaal. Substantie P wordt zo in de ruimte tussen de twee neuronen losgelaten en bindt zich aan de receptoren op het aangrenzende neuron. Het pijnsignaal wordt doorgegeven. De endorfinen worden onmiddellijk afgebroken. De endorfinen binden zich aan de opiaatreceptoren van het substantie P neuron. probeert het lichaam zichzelf te beschermen door natuurlijke endorfinen af te geven. Substantie P ligt opgeslagen in blaasjes aan het uiteinde van het axon. 67 . versmelten de blaasjes met het membraan van het neuron. Het axon van het substantie P neuron bevat substantie P.A De normale situatie bij het tegengaan van pijn Het substantie P neuron geeft door middel van substantie P pijnsignalen door. maar ook opiaatreceptoren. Als de pijn te hevig wordt. Als een zenuwimpuls het uiteinde bereikt.

Morfine doet precies hetzelfde als de endorfine. Ze bindt zich aan de receptoren van het substantie P neuron en blokkeert de afgifte van substantie P. De substantie P die toch nog vrijkomt. 68 . zodat substantie P zich hier niet meer aan kan binden.B De heroïne situatie bij het tegengaan van pijn Heroïne verandert de normale situatie als volgt: Heroïne wordt in het lichaam omgezet in morfine. Hierdoor wordt het pijnsignaal verzwakt. kan hierdoor zijn werk niet meer doen. Het blokkeert ook de receptoren van het aangrenzende neuron. De morfine gaat nog een stap verder dan endorfine.

Tegelijkertijd blazen de longen zich op. is dat heroïne veel beter en langer werkt dan de endorfinen. 3 A Ademhaling Normale situatie van ademhalen Het ademhalingsritme wordt gereguleerd door neuronen in de hersenstam.De morfine verlaat de receptoren en wordt langzaam afgebroken. Bij een tekort aan zuurstof (en teveel aan koolstofdioxide). B De heroïne situatie bij het ademhalen Heroïne verandert de normale situatie als volgt: De neuronen die de ademhaling regelen. sturen zij signalen naar de ademhalingspieren zodat deze zich samentrekken. Het grote verschil tussen heroïne en endorfine. bevatten opiaatreceptoren. Het omgekeerde is eveneens mogelijk. Deze neuronen krijgen dag en nacht informatie over de hoeveelheid zuurstof en koolstofdioxide in het bloed. waardoor er meer lucht naar binnen kan. 69 .

Bij een heroïne overdosis is deze onderdrukking zo hevig dat de longen als het ware stil blijven staan. de Griekse god van de slaap. 6. Er is geen ademhaling meer mogelijk.Nadat de heroïne in het lichaam is omgezet in morfine. in de 19de eeuw konden artsen het bestanddeel morfine eruit isoleren. Fig.3. De chemische formule van morfine is C17H19NO3. Gaandeweg kreeg men een beter inzicht in de werking van morfine. Deze binding leidt tot een onderdrukking van de signaaloverdracht naar de ademhalingsspieren. Hierdoor wordt de ademhaling minder diep. kan de morfine zich hieraan binden. Er is 10kg opium nodig om 1kg morfine te maken. De naam morfine is ontleend aan de god Morpheus. 6.3 Morfine 6. 60: De chemische structuur van morfine Pure morfine komt voor als een witgeel tot bruin poeder.2 Wat is morfine? De apotheker Friedrich Sertürner isoleerde in 1806 morfine als het werkzame bestanddeel van opium. Verder komt het voor als een heldere.3. kleurloze vloeistof in ampullen of in tabletvorm (dit is dan meestal de medicinale vorm). 70 . dus je stikt. Het wordt ook dikwijls aangetroffen als geelbruine tot roodbruine blokken met het getal "999" op.1 Geschiedenis In de 18de eeuw kwam opium in Europa terecht. en het wordt nog steeds verfijnd.

De lichamelijke effecten zijn: een verlaagd ademhalingsritme en hartslag. huiduitslag en vermagering. verbrokkelde nagels. Morfine bestaat in verschillende vormen. krijgt men een euforische gevoel en kunnen er droombeelden ontstaan. Aangezien morfine lichamelijke afhankelijkheid veroorzaakt. 61: Morfine voor injectie 6. Een morfineverslaving komt echter niet vaak voor. verdwijnen deze verschijnselen. (chinezen). Er ontwikkelt zich eveneens een tolerantie. gevoelens van angst en onrust. slapeloosheid. coördinatiestoornissen. Bij een vertraagde afgifte kan de werking oplopen tot twaalf uur. een verhoogde ademhaling en hartslag. Het wordt meestal geïnjecteerd.3. Wanneer men morfine gebruikt. of bij toediening van een vervangingsmiddel. De versie met een snelle afgifte in ons lichaam werkt drie tot vier uur. vallen alle zorgen weg. waarbij de dampen geïnhaleerd worden Fig. zweten en rillen. Verder kan men het verhitten. treden er onthoudingsverschijnselen op wanneer men stopt met het gebruik.4 De effecten en de gevolgen Morfine is een krachtig verdovend middel. een pijnstillende werking en sterk vernauwde pupillen. Soms wordt ze vastgesteld bij personen die langdurig met morfine behandeld werden.3 Hoe wordt het gebruikt? Morfine wordt vooral in de medische sector gebruikt als krachtige pijnstiller en als roesmiddel om voor terminale patiënten het sterven te verzachten. maar kan ook oraal of rectaal (zetpil) ingenomen worden. buikkrampen. grijze verkleuring van de lippen. dat zowel lichamelijke als geestelijke afhankelijkheid veroorzaakt. hoofdpijn. Bij langdurig gebruik treden de volgende verschijnselen op: een geelgrauwe verkleuring van de huid.6.… Bij het opnieuw innemen van de drug. 71 . of bij personen die gemakkelijk toegang hebben tot het middel (zoals artsen of verplegend personeel).3. Deze zijn onder andere diarree.

gaat men er in de medische wereld niet lichtzinnig mee om. die vaak zo ondraaglijk is dat men aan niets anders meer kan denken. In België beperkt het geneeskundige gebruik ervan zich doorgaans tot duidelijk afgelijnde domeinen.Zoals reeds gezegd wordt morfine vooral in de medische sector gebruikt. de levenskwaliteit verbetert aanzienlijk. Wie met morfine wordt behandeld. Ook voor patiënten met ondraaglijke chronische pijn is de toediening van morfine vaak heilzaam. of terug wat eten. Het wordt voornamelijk gebruikt voor kankerpatiënten en voor patiënten in de terminale fase van een ziekte. Tegenwoordig heeft men echter steeds meer pijnbestrijdende middelen. beleeft weer een beetje plezier aan zijn dag: men kan weer slapen. omwille van zijn pijnstillende werking. maar morfine is internationaal nog altijd de norm waarmee alle andere pijnbestrijders worden vergeleken. Het verlicht de pijn. 72 . Kortom. Het is al decennialang de eerste keuze om zware pijnen te behandelen. Aangezien morfine verslavend is. In het begin kan men heel veel last hebben van de bijwerkingen. maar de meeste verdwijnen na een paar dagen vanzelf.

De leerlingen houden rekening met de mening van anderen (attitude nr 23). lesthema kan eveneens bijdragen aan het bereiken van de volgende vakoverschrijdende eindtermen: 34 Leerplan VVKSO tweede graad AV Biologie : Licap . richting wetenschappen. (61) Informatie over een biosociaal probleem via elektronische dragers of internet raadplegen en verwerken. (62) - Dit lesthema kan bijdragen aan het bereiken van de volgende gemeenschappelijke eindtermen wetenschappen: Dit De leerlingen zijn gemotiveerd om een eigen mening te verwoorden (attitude nr 22). De leerlingen onderscheiden feiten van meningen en vermoedens (attitude nr 26). 1 1. De fiches die u nodig heeft voor de tweede les. vindt u bij 4. (B16) Het VSKO (Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs) de vertaalde deze vakgebonden eindtermen in leerplandoelstellingen voor het 3 biologie per week: - jaar ASO met 2 uur Voorbeelden van zintuiglijke. neurale en hormonale stoornissen toelichten en illustreren hoe ze eventueel worden vermeden.3.Deel 2: Didactische verwerking In dit deel vindt u een lesvoorbereiding en werkbladen voor twee lessen over drugs. (B6) De leerlingen hebben aandacht voor hun eigen gezondheid en die van anderen.1 Situering in de eindtermen Lesthema biosociaal probleem 34 Dit lesthema wordt gegeven in het derde jaar secundair onderwijs om ondermeer volgende vakgebonden eindtermen biologie van de tweede graad te realiseren: De leerlingen kunnen voorwaarden aangeven voor een gezonde levenswijze. Voor de tweede lesfase van de eerste les en voor de tweede les heeft u per twee leerlingen een computer nodig. De lessen zijn gemaakt voor leerlingen van het 3de jaar ASO.Brussel D/2002/0279/030 73 . neurale en hormonale stoornissen toelichten en illustreren hoe ze eventueel worden vermeden. (B8) De leerlingen kunnen voorbeelden van zintuiglijke. (B1) De leerlingen kunnen informatie op gedrukte en elektronische dragers raadplegen en verwerken.

5) De leerlingen kunnen geneesmiddelen op de juiste wijze gebruiken en hoeden zich voor zelfmedicatie (Gezondheidseducatie. alcohol. nr.en geneesmiddelen gevolgen heeft op de eigen gezondheid. de sport. 4) De leerlingen kunnen eigen standpunten over roken.en druggebruik verantwoorden (Gezondheidseducatie.- De leerlingen weten dat het gebruik en misbruik van genots. 6) - - 74 .en leerprestaties en de sociale prestaties (Gezondheidseducatie. nr. nr. de gezondheid van anderen.

Affectieve 1) De lln staan open voor nieuwe informatie in verband met drugs en zijn bereid de mening die ze over drugs hadden eventueel te herzien. De delen van een neuron beschrijven en aanduiden op een gegeven tekening. 75 . 4) Aan de hand van gegeven afbeeldingen de normale werking van de neurotransmitter dopamine in de hersenen omschrijven. 6) De belangrijkste productkenmerken van cocaïne. 10) Drie waarneembare effecten van het gebruiken van heroïne opsommen. 7) De plant waarvan cocaïne/heroïne/marihuana/nicotine van wordt gemaakt kunnen aanduiden als een 10-tal foto’s van planten getoond worden. marihuana en nicotine opsommen. 2) Omschrijven wat drugs zijn. De bouw en de werking van de zintuigen van de mens omschrijven. 3) Drugs indelen op basis van het effect. De leerlingen hebben een algemeen beeld van wat drugs is. 2) De lln kunnen een eigen standpunt innemen ten opzichte van drugs en dit verantwoorden. Lesdoelen: Cognitieve De leerlingen kunnen: 1) Aan de hand van gegeven afbeeldingen (zonder benamingen) uitleggen hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen gebeurt. 9) Vijf lichamelijke gevolgen van het gebruik van nicotine opsommen. heroïne. 5) Aan de hand van gegeven afbeeldingen omschrijven welke invloed cocaïne en cannabis op de hersenen hebben. 8) Vijf waarneembare effecten van het gebruik van cocaïne en marihuana opsommen.2 Beginsituatie en lesdoelen Relevante beginsituatie: De leerlingen kunnen: De delen van de hersenen opnoemen en hun functie omschrijven.

2 OLG: • Probeer nu in eigen woorden te omschrijven wat een neurotransmitter is.afbeelding: Werkbladen 1) Neurotransmitters • • Definitie van een synaps en een neurotransmitter. OLG: • • • Wat zijn drugs volgens jullie? Hoe zouden jullie drugs omschrijven? Welke verschillende soorten drugs zijn er (op basis van hun effect)? Werkbladen 76 . De verschillende soorten drugs. Beschrijven hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen gebeurt. • Omschrijf aan de hand van de afbeeldingen hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen gebeurt. Afbeelding WB p.3 Leerinhoud en didactische aanpak Leerinhoud Didactische aanpak media Lesfasen en tijd Motivatiefase 3 min Korte herhaling van de werking van het zenuwstelsel en de bouw van een neuron. Lesfase 2 30 min 2) Drugs A) Wat zijn drugs? • • Definitie en algemene werking van drugs. OLG: • • Wat is de functie van ons zenuwstelsel en uit welke delen bestaat het? Uit welke delen bestaat een neuron? De werking van drugs Lesfase 1 12 min Demonstratie .

jellinek. Beschrijving van de plant.html C) De werking van cannabis • De invloed van cannabis op de hersenen. Groepswerk voor de omschrijving van de producten: • De lln krijgen per groep fiches met 77 Fiches Werkblad: Kennismaking met plant en product 2) Heroïne • • • Omschrijving van het product. Besluit • Zoek de antwoorden op de website van Jellinek. Indien men het de leerlingen niet zelf kan laten opzoeken: de filmpjes projecteren en bespreken met de leerlingen. • • Welke drugs kennen jullie? Welke effecten hebben deze drugs? Zelfstandig werk voor het herkennen van het product (de drug).nl/brain/ index. Zelfstandig werk: http://www.Zelfstandig werk: B) De werking van cocaïne • • De invloed van cocaïne op de hersenen. Beschrijving van de plant. de plant en het plantendeel waarvan de drug afkomstig is: • internet. Waarneembare gevolgen. Los het werkblad op met behulp van het Internet . Waarneembare gevolgen. Herkennen van druggebruik Lesfase 3 20 min OLG: 1) Cocaïne • • • Omschrijving van het product. • Zoek de antwoorden op de website van Jellinek.

Help! Lesfase 5 5 min Bespreken van een aantal plaatsen waar men terecht kan voor hulp en informatie in verband met druggebruik.telkens één puntje op. Waarneembare gevolgen. Klassikale verbetering. Beschrijving van de plant. OLG voor waarneembare/lichamelijke gevolgen van marihuana en nicotine: • Geef een aantal lichamelijke gevolgen van het gebruiken van marihuana/het roken van nicotine. 78 . Beschrijving van de plant. Doceren voor waarneembare gevolgen van cocaïne en heroïne. Werkbladen 4) Nicotine • • • Omschrijving van het product. OLG: • Welke plaatsen kennen jullie waar je terecht kan voor hulp? Lesbesluit 3 min Lkr overloopt de hoofdzaken van de leerstof en stelt herhalingsvragen. • • Ze moeten bij elke drug de juiste fiches plaatsen. Lichamelijke gevolgen. Werkbladen Uitdelen van de werkbladen Lesfase 4 17 min 3) Marihuana (een cannabisproduct) • • • Omschrijving van het product.

Drugs • Wat zijn drugs? • Invloed op gedrag Invloed op zenuwstelsel Werking Stimulerend Werking Cocaïne - • Cannabis - Linkerzijbord Middenbord Rechterzijbord Agenda: Herkennen van druggebruik • • • • Herkennen van druggebruik Cocaïne Heroïne Marihuana Nicotine stimulerend verdovend bewustzijnsveranderend stimulerend Help! 79 .Linkerzijbord Middenbord Rechterzijbord Agenda: Werking van drugs De werking van drugs 1. Inleiding: neurotransmitters (werking) 2.

De smalle spleet tussen de twee neuronen noemt men de synaptische spleet. Inleiding: neurotransmitters De synaps is de verbindingsplaats tussen twee neuronen. De neurotransmitter en bindt zich aan de een receptoren veroorzaakt hierdoor elektrische verandering (elektrische impuls) die verder geleid wordt. 80 . De neurotransmitter begeeft zich naar de celmembraan van het volgend neuron (chemische impuls). Op dit neuron bevinden zich receptoren voor de neurotransmitter. de neurotransmitter.4 4. De volgende afbeeldingen illustreren hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen plaatsvindt. Omschrijf bij elke afbeelding wat er juist gebeurt. Door een elektrisch signaal (elektrische impuls) in het eindknopje wordt uit de blaasjes neurotransmitter vrijgemaakt die in de synaptische spleet terechtkomt. Het eindknopje van een axon bevat kleine blaasjes gevuld met een chemische stof.1 Werkbladen en fiches Ingevulde werkbladen De werking van drugs 1. De neurotransmitter komt terug vrij en wordt afgebroken door enzymen of door de verzendende cel terug opgevangen en later opnieuw gebruikt.

............. Deze brief wordt eerst door een auto vervoerd.... Als men drugs onderverdeelt op basis van de effecten die ze hebben op ons lichaam......Een vergelijking verduidelijkt wat er juist gebeurt...... 2. Drugs A) Wat zijn drugs? Drugs zijn stoffen die invloed hebben op onze gevoelens. De elektrische impuls die het axon bereikt wordt dus ter hoogte van de synaps omgezet in een chemische impuls... Ze worden gebruikt als genotsmiddel en kunnen leiden tot verslaving..... kou......... hitte en pijn... dan even door een vliegtuig en vervolgens terug door een auto... De auto kan je vergelijken met een elektrische impuls en het vliegtuig met een chemische impuls..... genot en blijdschap.. We vergelijken het signaal met een brief.... De meeste drugs beïnvloeden de hoeveelheid neurotransmitters of hechten zich aan de membranen van neuronen......... zijn er drie soorten te onderscheiden: Stimulerende drugs Verdovende drugs Bewustzijnsveranderende drugs Welk stelsel wordt het sterkst beïnvloed door drugs? het zenuwstelsels . De aanmaak van adrenaline verhoogt bij angst. Adrenaline verhoogt de alertheid en zorgt ervoor dat men meer energie heeft........ In de hersenen zijn er zenuwen aanwezig die gevoelig zijn voor dopamine. ons bewustzijn en ons gedrag.. In het aangrenzende neuron wordt deze terug omgezet in een elektrische impuls.. Besluit: - Een neurotransmitter is: Een chemische stof die verantwoordelijk is voor de signaaloverdracht in de synaps. stress.. Dopamine speelt een belangrijke rol bij het maken van bewegingen en bij het ervaren van emoties... 81 ............... woede..... Ze versnellen of vertragen de impulsgeleiding of lokken impulsen uit.. onze waarnemingen..... Twee voorbeelden van neurotransmitters zijn adrenaline en dopamine....

verplaatsen de blaasjes zich naar de wand van het axon. zonder tussenkomst van cocaïne. Op de dendrieten van dit neuron zitten receptoren waaraan de dopamine zich bindt. 82 . Vervolgens wordt de dopamine in de synaps losgelaten. De normale situatie in de hersenen. ziet er als volgt uit: De dopamine ligt opgeslagen in blaasjes aan het uiteinde van een axon. Omschrijf bij elke afbeelding wat er juist gebeurt. Na binding van dopamine aan deze receptoren wordt de boodschap doorgegeven. De dopamine drijft via de synaptische spleet naar het aangrenzende neuron. Wanneer een elektrisch signaal het uiteinde bereikt.B) De werking van cocaïne 1) Studie van figuren Op de volgende afbeeldingen wordt eerst de normale situatie in de hersenen voorgesteld en daarna wat er gebeurt onder invloed van cocaïne.

Hierdoor kan de dopamine niet terug worden opgenomen. De dopamine blijft in de synaptische spleet rondzweven en komt steeds opnieuw in aanraking met de receptoren. 83 . Cocaïne verandert twee dingen aan de normale situatie: 1) De cocaïnemoleculen binden zich aan de heropnameeiwitten. 2) Onder invloed van cocaïne komt er meer dopamine vrij in de synaps. Via speciale heropname-eiwitten wordt de dopamine terug naar binnen gehaald. Hierdoor is er hier meer dopamine aanwezig.Na het doorgeven van de boodschap laat dopamine zijn receptor los en stroomt het terug naar het neuron waar het vandaan komt.

2) Besluit
Cocaïne is een stimulerend middel. Het verhoogt de concentratie van activerende neurotransmitters, zoals dopamine. Daardoor wordt het genotcentrum in de hersenen geprikkeld en dat heeft als gevolg dat de gebruiker zich euforisch, alert, energiek en zelfverzekerd voelt. Zijn reactiesnelheid verhoogt maar het aantal beoordelingsfouten neemt wel toe. Na herhaaldelijk gebruik van cocaïne, vermindert de gevoeligheid voor dopamine. Dit komt doordat de dopamine-receptoren langzaam verdwijnen bij cocaïnegebruik. Het gevolg hiervan is dat je steeds meer moet gebruiken om hetzelfde effect te bereiken. Op de volgende figuur worden alle mogelijke invloeden van drugs weergegeven. Duid aan welke invloed cocaïne heeft.

C) De werking van cannabis
1) Studie van figuren
Cannabis heeft verschillende effecten op de hersenen. We bespreken enkel de invloed ervan op de afgifte van dopamine. Deze invloed wordt voorgesteld op de volgende afbeeldingen. De normale situatie in de hersenen, zonder tussenkomst van cannabis, ziet er als volgt uit:

De afgifte van dopamine wordt tegengehouden door de neurotransmitter GABA.

84

Cannabis heeft als volgt invloed op deze situatie:

Hoe noemt de werkzame stof in cannabis? THC Hoe zorgt deze stof ervoor dat de afgifte van dopamine toeneemt? THC houdt de afgifte van GABA tegen. Daardoor kan er meer dopamine afgegeven worden, dus de afgifte van dopamine neemt toe.

2) Besluit
Cannabis verhoogt dus indirect de afgifte van dopamine. Hierdoor voelt de gebruiker zich goed.

85

Werkblad: Kennismaking met product en plant
Het is de bedoeling dat je dit werkblad invult met behulp van het internet. Onderstaande foto’s zijn afbeeldingen van drugs. Noteer onder elke foto de naam van de drug.

(1) cocaïne

(2) heroïne

(3) marihuana

(4) nicotine

Op de volgende bladzijde staan foto’s van de volledige planten en van de plantendelen waarvan de bovenstaande drugs afkomstig zijn. Plaats in de tabel de juiste letters bij het juiste cijfer.
drugs 1 2 3 4 plant F H C B plantendeel A G E D

86

A B C D E F G H 87 .

Cocaïne wordt gehaald uit de bladeren van de cocaplant. soms ook gespoten. Stimulerende drug. Cocaïne Wit tot geelwit kristallijn poeder. 88 . Sterke psychische afhankelijkheid. Geef vijf zichtbare (waarneembare) gevolgen van het gebruiken van cocaïne: Verminderde eetlust Stijging van de lichaamstemperatuur en transpireren Extra energie en meer zelfvertrouwen Vaker urineren Achteraf: symptomen van een zware verkoudheid Cocaïne staat op de lijst van illegale ‘hard drugs’. Wordt meestal gesnoven. Het gebruik van coca is al meer dan 4000 jaar oud. Bezit en verkoop ervan zijn strafbaar. Ontwenningsverschijnselen: oververmoeidheid en depressie. Geeft energie en een gevoel van euforie.Herkennen van druggebruik 1. Deze plant vindt zijn oorsprong in Zuid-Amerika en groeit op grote hoogte.

Opium wordt gewonnen door de doosvrucht van de slaapbol in te kerven. Hierbij komt wit melksap naar buiten druppelen dat op de vrucht bruin opdroogt. Verdovende drug. wat betekent dat ze opium bevatten en ontwikkeld zijn uit de Papaver somniferum (of slaapbol). Geef drie zichtbare gevolgen van het gebruiken van heroïne: Vernauwde pupillen ‘pinpoint’-pupillen zowel positieve als Eerst een gevoel van genot. onverschillig en stil. Heroïne behoort tot de groep drugs die opiaten worden genoemd. Heroïne Pure heroïne: wit poeder. Ontwenningsverschijnselen: zware griep en gevoel van angst. 89 . Lichamelijke en psychische afhankelijkheid. Bezit en verkoop ervan zijn strafbaar. Gebruiker wordt versuft. daarna een gevoel van verdoving negatieve gevoelens verdwijnen Verwijden van de bloedvaten Longontstekingen en bronchitis men wordt rood Heroïne staat eveneens op de lijst van illegale ‘hard drugs’. gerookt of geïnjecteerd. Wordt gesnoven.2. Bij verkoop: meestal lichtbruine kleur.

). Meestal gerookt. nl Cannabis sativa var. geen maatschappelijke overlast. verkruimelde plant. Marihuana wordt bereid door de vrouwelijke bloemen te drogen en te verkruimelen. geen handel. Bewustzijnsveranderende drug. Marihuana (een cannabisproduct) Ziet eruit als een gedroogde.3. 90 .. In de toekomst zal er niet langer worden vervolgd indien het gaat om de productie van een hoeveelheid cannabis die bestemd is voor eigen gebruik onder de gekende voorwaarden (meerderjarig. Marihuana is afkomstig van een tweehuizige plant. indica. Het bezitten van zelfgekweekte cannabis blijft strafbaar in ons land. Geef vijf zichtbare gevolgen van het gebruiken van cannabis: Behoefte aan eten Verkleuring van het oogwit van wit naar roze (door vaatverwijding in het oogbindvlies) Onbeheersbare lachbuien Tranende ogen Eerst een gevoel van euforie en daarna een gevoel van kalmte en rust. Gevoel van ontspanning en realiteitszin verminderd... geen problematisch gebruik. soms ook verwerkt in eten. De onbevruchte vrouwelijke bloemen bevatten de hoogste concentraties.

4.en concentratiestoornissen. Wordt gerookt. Ontwenningsverschijnselen: prikkelbaarheid. Stimulerende drug. Nicotiana tabacum. Geef vijf lichamelijke gevolgen van het gebruiken van nicotine: Verhoging van de bloeddruk Vernauwing van de bloedvaten Versnelling van de ademhaling Versnelling van het hartritme Verminderen van de eetlust Verdikken van het bloed Verhoogde maagzuurproductie en darmwerking 91 . Deze behoort tot de nachtschadefamilie en is oorspronkelijk afkomstig van het Amerikaanse continent. Gevoel van alertheid en fitheid ontstaat. slaap. Psychische en lichamelijke afhankelijkheid. Nicotine is een stof die aanwezig is in de bladeren van de tabaksplant. Nicotine Olieachtige vloeistof. De naam nicotine is afgeleid van de Latijnse naam van de tabaksplant.

Voor meer informatie over deze organisaties kun je altijd op hun website terecht: http://www.10. De Druglijn heeft een uitgebreid adressenbestand van hulpverleningscentra. zoek je best hulp.vad.caw. A) Organisaties Jongeren Advies Centra (JAC) http://www.en andere Drugproblemen (CAD) De Sleutel Huisartsen http://www.14.jips.en andere Drugproblemen (VAD) B) Hulplijnen De Druglijn: 078/15.be/.en Jongerentelefoon: 078/15.druglijn.desleutel. 92 .20 Kinder.vlaanderen.be/ http://www.Help! Als je vermoedt of zeker weet dat iemand uit je omgeving drugs gebruikt.be/CLB/ http://www.be/Jac.jac.be/ Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) Centra Algemeen Welzijnswerk (CAW) Jongereninformatiepunt (JIP) http://www.html http://www.be/ http://www.ond. Hieronder vind je een aantal plaatsen waar je terecht kan voor informatie en hulp.be/ Vereniging voor Alcohol.be/ Centra voor Alcohol.cadlimburg.13 Tele-onthaal: 106 Er is ook meer gespecialiseerde hulp.

.............. .................. ....................................... ........................................................................... ................................................................................................... ..............................4........................................................................................................................ ........................ ................... .................................................. .......................... ...... ............... .... ...................................................................................... De smalle spleet tussen de twee neuronen noemt men de synaptische spleet..................................................................... ................................................. ................................................................ ........................................................................... De volgende afbeeldingen illustreren hoe de informatieoverdracht tussen twee neuronen plaatsvindt...................... ................................2 Lege werkbladen De werking van drugs 1......................................... 93 ..................................................................................................... Inleiding: neurotransmitters De synaps is de verbindingsplaats tussen twee neuronen...................... Omschrijf bij elke afbeelding wat er juist gebeurt................................. ...................... ...........

.... onze waarnemingen.......................... Deze brief wordt eerst door een auto vervoerd........... Dopamine speelt een belangrijke rol bij het maken van bewegingen en bij het ervaren van emoties....... impuls.......... ..Een vergelijking verduidelijkt wat er juist gebeurt........................... De aanmaak van adrenaline verhoogt bij angst.... woede............ hitte en pijn......................................................................... genot en blijdschap......................... kou. 94 ......................... impuls die het axon bereikt wordt dus ter hoogte van de synaps omgezet in een …………………………………........ We vergelijken het signaal met een brief............. Adrenaline verhoogt de alertheid en zorgt ervoor dat men meer energie heeft.................... ......... Als men drugs onderverdeelt op basis van de effecten die ze hebben op ons lichaam................................. Besluit: - Een neurotransmitter is: ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… De …………………………………………................. De meeste drugs beïnvloeden de hoeveelheid neurotransmitters of hechten zich aan de membranen van neuronen............. 2... Twee voorbeelden van neurotransmitters zijn adrenaline en dopamine................ De auto kan je vergelijken met een elektrische impuls en het vliegtuig met een chemische impuls.............................. dan even door een vliegtuig en vervolgens terug door een auto............. ons bewustzijn en ons gedrag........ stress. Ze worden gebruikt als ………………………………… en kunnen leiden tot ……………………………………….. Ze versnellen of vertragen de impulsgeleiding of lokken impulsen uit..... In de hersenen zijn er zenuwen aanwezig die gevoelig zijn voor dopamine............. Welk stelsel wordt het sterkst beïnvloed door drugs? ............................... In het aangrenzende neuron wordt deze terug omgezet in een ………………………………… impuls.................................. zijn er drie soorten te onderscheiden: .................. Drugs A) Wat zijn drugs? Drugs zijn stoffen die invloed hebben op onze gevoelens...

.......................................... ................................................................... ................................................ ...................... ........... zonder tussenkomst van cocaïne.................... ................................. De normale situatie in de hersenen........... Omschrijf bij elke afbeelding wat er juist gebeurt......................................................... .....................B) De werking van cocaïne 1) Studie van figuren Op de volgende afbeeldingen wordt eerst de normale situatie in de hersenen voorgesteld en daarna wat er gebeurt onder invloed van cocaïne.................................................... ... ................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................ ............................................... ziet er als volgt uit: .......... ....................... .......................................................................................................................................................................................................... ............ ................. 95 ..................................................... ............................ .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ...........................................................................

............................................................................................................................. 96 ................ ........................................................................................................................................ .............................................................................. ..................... .............................. ............................................................................................................................................................................. ......................................................................... ....................................................... ............................................. .. Cocaïne verandert twee dingen aan de normale situatie: ................................................................... ......................................................................................................................................... ... ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................... .... ......................................................................................................................................... .......................................................

Duid aan welke invloed cocaïne heeft. Op de volgende figuur worden alle mogelijke invloeden van drugs weergegeven. Dit komt doordat de dopamine-receptoren langzaam verdwijnen bij cocaïnegebruik. 97 .2) Besluit Cocaïne is een ………………………………… middel. Het gevolg hiervan is dat je steeds meer moet gebruiken om hetzelfde effect te bereiken. zonder tussenkomst van cannabis. vermindert de gevoeligheid voor dopamine. energiek en zelfverzekerd voelt. verhoogt maar het aantal C) De werking van cannabis 1) Studie van figuren Cannabis heeft verschillende effecten op de hersenen. We bespreken enkel de invloed ervan op de afgifte van dopamine. zoals dopamine. Na herhaaldelijk gebruik van cocaïne. Deze invloed wordt voorgesteld op de volgende afbeeldingen. Het verhoogt de concentratie van activerende neurotransmitters. ziet er als volgt uit: De afgifte van dopamine wordt tegengehouden door de neurotransmitter GABA. alert. Daardoor wordt het genotcentrum in de hersenen geprikkeld en dat heeft als gevolg dat de gebruiker zich euforisch. Zijn reactiesnelheid beoordelingsfouten neemt wel toe. De normale situatie in de hersenen.

........................................................................................................................... . 2) Besluit Cannabis verhoogt dus indirect de afgifte van ……………………………...... Hierdoor voelt de gebruiker zich goed....................... ......................................................................... Hoe zorgt deze stof ervoor dat de afgifte van dopamine toeneemt? .................................................................................................................. 98 .........................Cannabis heeft als volgt invloed op deze situatie: Hoe noemt de werkzame stof in cannabis? ................................................. .........................

Noteer onder elke foto de naam van de drug.Werkblad: Kennismaking met product en plant Het is de bedoeling dat je dit werkblad invult met behulp van het internet. drugs 1 2 3 4 plant plantendeel 99 . Onderstaande foto’s zijn afbeeldingen van drugs. Plaats in de tabel de juiste letters bij het juiste cijfer. (1)…………………………………. . (4)……………………………… Op de volgende bladzijde staan foto’s van de volledige planten en van de plantendelen waarvan de bovenstaande drugs afkomstig zijn. (3)………………………………. (2)………………………………….

A B C D E F G H 100 .

. .............................................. Geeft energie en een gevoel van euforie.................................... .................................................. Cocaïne Wit tot geelwit kristallijn poeder................................................................................................................ Cocaïne staat op de lijst van illegale ‘hard drugs’.......................................... Deze plant vindt zijn oorsprong in Zuid-Amerika en groeit op grote hoogte.......... Het gebruik van coca is al meer dan 4000 jaar oud.......... Wordt meestal gesnoven............................................. 101 ....... soms ook gespoten...................Herkennen van druggebruik 1....................... Geef vijf zichtbare (waarneembare) gevolgen van het gebruiken van cocaïne: .. ...................... Ontwenningsverschijnselen: oververmoeidheid en depressie............................ ........................................... Sterke psychische afhankelijkheid............................. Bezit en verkoop ervan zijn strafbaar.................. Stimulerende drug........................................................................ Cocaïne wordt gehaald uit de bladeren van de cocaplant....

....................................... ............. gerookt of geïnjecteerd........................................ Geef drie zichtbare gevolgen van het gebruiken van heroïne: ... Bezit en verkoop ervan zijn strafbaar..................................... wat betekent dat ze opium bevatten en ontwikkeld zijn uit de Papaver somniferum (of slaapbol). Heroïne behoort tot de groep drugs die opiaten worden genoemd......... Heroïne staat eveneens op de lijst van illegale ‘hard drugs’...............2........................................... 102 ...... Bij verkoop: meestal lichtbruine kleur......... Hierbij komt wit melksap naar buiten druppelen dat op de vrucht bruin opdroogt......... Wordt gesnoven....................... Lichamelijke en psychische afhankelijkheid................... Gebruiker wordt versuft........ Opium wordt gewonnen door de doosvrucht van de slaapbol in te kerven........................... Heroïne Pure heroïne: wit poeder... ....................... Verdovende drug............................... Ontwenningsverschijnselen: zware griep en gevoel van angst....... onverschillig en stil...............

.......................... ................ Marihuana is afkomstig van een tweehuizige plant.................................. Marihuana (een cannabisproduct) Ziet eruit als een gedroogde........................................................................... soms ook verwerkt in eten....................... 103 .)........ In de toekomst zal er niet langer worden vervolgd indien het gaat om de productie van een hoeveelheid cannabis die bestemd is voor eigen gebruik onder de gekende voorwaarden (meerderjarig............ De onbevruchte vrouwelijke bloemen bevatten de hoogste concentraties................................................................... Bewustzijnsveranderende drug...................................... Gevoel van ontspanning en realiteitszin verminderd..... Geef vijf zichtbare gevolgen van het gebruiken van cannabis: ......... ...................................... geen handel................. Meestal gerookt............... indica................................................... Marihuana wordt bereid door de vrouwelijke bloemen te drogen en te verkruimelen.........3.. geen problematisch gebruik............ ..... nl Cannabis sativa var................... ......................... geen maatschappelijke overlast................................... verkruimelde plant................................... Het bezitten van zelfgekweekte cannabis blijft strafbaar in ons land..................................................

..................... slaap.......4........................................... Gevoel van alertheid en fitheid ontstaat........................................................................ ............................ Ontwenningsverschijnselen: prikkelbaarheid. ............................... Psychische en lichamelijke afhankelijkheid....................................................... Nicotine Olieachtige vloeistof... 104 .............................. Nicotine is een stof die aanwezig is in de bladeren van de tabaksplant.......................................................................................................................... ... Nicotiana tabacum........................................................................ Deze behoort tot de nachtschadefamilie en is oorspronkelijk afkomstig van het Amerikaanse continent........ Wordt gerookt.........................en concentratiestoornissen............................. Stimulerende drug............... De naam nicotine is afgeleid van de Latijnse naam van de tabaksplant........................ .... Geef vijf lichamelijke gevolgen van het gebruiken van nicotine: ..........................

html http://www.caw.be/Jac. De Druglijn heeft een uitgebreid adressenbestand van hulpverleningscentra.vlaanderen.druglijn.desleutel. Hieronder vind je een aantal plaatsen waar je terecht kan voor informatie en hulp.13 Tele-onthaal: 106 Er is ook meer gespecialiseerde hulp.be/ Vereniging voor Alcohol.en andere Drugproblemen (CAD) De Sleutel Huisartsen http://www.10.en Jongerentelefoon: 078/15.Help! Als je vermoedt of zeker weet dat iemand uit je omgeving drugs gebruikt.be/CLB/ http://www.be/.be/ http://www.vad.be/ http://www. 105 . Voor meer informatie over deze organisaties kun je altijd op hun website terecht: http://www. A) Organisaties Jongeren Advies Centra (JAC) http://www.cadlimburg.en andere Drugproblemen (VAD) B) Hulplijnen De Druglijn: 078/15.14.jac. zoek je best hulp.be/ Centra voor Alcohol.ond.20 Kinder.jips.be/ Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) Centra Algemeen Welzijnswerk (CAW) Jongereninformatiepunt (JIP) http://www.

Ontwenningsverschijnselen: prikkelbaarheid. Puur: wit poeder. Bij verkoop: meestal lichtbruine kleur. Bewustzijnsveranderende drug. Gevoel van ontspanning en realiteitszin verminderd. Verdovende drug. Sterke psychische afhankelijkheid. Olieachtige vloeistof. verkruimelde plant. soms ook gespoten. Wordt gesnoven. onverschillig en stil.4.3 Fiches Meestal gerookt. Ontwenningsverschijnselen: zware griep en gevoel van angst. Ontwenningsverschijnselen: oververmoeidheid en depressie. Gevoel van alertheid en fitheid ontstaat. Stimulerende drug. 106 . gerookt of geïnjecteerd. slaap. Wit tot geelwit kristallijn poeder. Stimulerende drug. Psychische en lichamelijke afhankelijkheid. Wordt gerookt. soms ook verwerkt in eten.en concentratiestoornissen. Gebruiker wordt versuft. Ziet eruit als een gedroogde. Geeft energie en een gevoel van euforie. Lichamelijke en psychische afhankelijkheid. Wordt meestal gesnoven.

e.files.saanichpolice. . Hennep . e. Bio Natuurlijk 3 . e.jpg 107 . . 1999. Van In DELTOUR A.apsnet. Bioskoop 3 .com/discover/previews/817/50062850.nl/fotodatabank/index. Uitgeverij Pelckmans . internet .wikimedia. (http://upload. (http://upload. P. Planten. (http://nl. Uitgeverij Pelckmans . Heroïne . internet. internet . P.wordpress. 2006. (http://www. 2000.jpg) ONBEKEND .nl/websupermw/images/sigaretten. C. L. (http://www.com/images/portrait/PapaverSomn060611. internet. 10/06/2008 .jpg) CART. dieren en ook mensen: leerboek voor jet derde jaar . (http://www.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Cannabis_sativa. http://www.5 .nl/image/heroine. APSnet Image of the Week . e. . http://www.a. Foto’s van drugs: cannabis. Saanich Police .a. 10/06/2008 . 1999. Macro-micro in de biologie 3 . 1981. Z. (http://legaldruginfo. . 23/05/2008 . Reacties op prikkels: biologie 3 .org/wiki/Coca) WIKIPEDIA .stormhat. 10/06/2008 . Referentiewerken DE CRAEN. Gewone tabaksplant . BLOG AT WORDPRESS.JPG) THE AMERICAN PHYTOPATHOLOGICAL SOCIETY . internet .com/2007/06/image-of-cocaine.a. . soundscapes. internet . fieldrecordings and noise . 04/02/2008 . internet . internet .jellinek.jpg) ROB. 10/06/2008 .robsplants. 29/05/2008. (http://www.JPG) WIKIPEDIA. Standaard educatieve uitgeverij . internet . J. internet .jpg) WIKIPEDIA . . DISCART. EVENS.dk/pix/papaver-somniferum-seed-pod. Image encyclopedia . Music. 10/06/2008. Van In .jpg) JELLINEK.jpg) STORMHAT . Legal drug alternatives . Rob’s plants.org/online/Archive/1999/IW00004. J.jpg) ONBEKEND . 10/06/2008 . 2000.wikipedia. Web Super Menterwolde . 20/05/2008.JPG/250p x-Tabak_9290019. Bioskoop 3: Werkbladen . (http://www. Wolters Plantyn . (http://www. GEUNS.php?foto_id=22&rubriek_id=2 DK IMAGES . . 10/06/2008 .trefpuntgroningen.a. e. e. internet. Wolters Plantyn . DE SCHUTTER.wikimedia.sehondrugs.dkimages. DE SCHUTTER. 1992. 10/06/2008 .a. internet .jpg/270p x-Cannabis_sativa.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Tabak_9290019. .COM .ca/crimewatch/media/images/closeupmarihuana. Coca.a. Bio voor jou 3: Leerboek .

Door het tweede deel. We menen dat door deze informatie de leerlingen zich meer bewust worden van de gevaren. in functie van mijn persoonlijke en professionele groei. Ze kunnen hierdoor een meer kritische houding aannemen ten opzichte van drugs. maar eigenlijk wist ik er niet veel van. Vaak is dit ook zo. uit te werken heb ik een beter beeld van hoe men dit thema in een richting wetenschappen van het secundair onderwijs kan uitwerken. Deze informatie heb ik voornamelijk gehaald uit boeken. artikels en websites.en maatschappelijk relevant thema. heb ik eerst heel veel gelezen. op onze hersenen. Ik heb hieruit geleerd dat men op verschillende manieren aan preventie kan doen.Besluit Toen ik aan dit eindwerk begon. Nu heb ik een veel beter beeld van welke soorten drugs er zijn. Het thema drugs heeft mij altijd geïnteresseerd. maar het was nodig om mij een beeld te kunnen vormen van hoe ik mijn eindwerk wou structuren en welke informatie ik erin wou verwerken. Ik ben blij dat ik het zo gedaan heb. aangezien ik er veel uit heb geleerd. Dit is zowel voor mij persoonlijk als voor mijn toekomst als leerkracht een verrijking. heb ik ervoor gekozen om eerst de literatuurstudie te maken en daarna het didactische deel uit te werken. Het doel dat ik wou bereiken met het eerste deel van mijn eindwerk was om op basis van een verkennende en kritische bronnenstudie mij te verdiepen in een onderwijs. maar in dit eindwerk bestaat de preventie ook uit het verschaffen van informatie aan de leerlingen. Om dit doel te bereiken ben ik begonnen met het verzamelen van informatie rond drugs. eindwerken. want hierdoor had ik een beter beeld van wat er wel en niet in de werkbladen verwerkt moest worden. Voor ik echt ben beginnen te schrijven. voor ik de werkbladen begon te maken. De werkbladen die ik heb opgesteld beschrijven op een nauwkeurige wijze de invloed van drugs. de werkbladen en de lesvoorbereiding. 108 . Dit eindwerk heeft bijgedragen aan mijn persoonlijke en professionele groei. zoals cocaïne en cannabis. Ik wou graag eerst zelf meer weten over het onderwerp. Hier is veel tijd in gekropen. Ik meende vroeger dat preventie enkel kon gebeuren door leerlingen te wijzen op de gevaren van drugs. wat de sociale en lichamelijke gevolgen zijn en de werking ervan.

wikipedia.com/xref media/aencmed/targets/illus/ilt/T059323A.wikipedia.msn.org/wiki/Afbeelding:Adrenalin3d.jpg) Figuur 11 ANDREAS.htm) Figuur 12 ROSENTHAL E. Noradrenaline. internet. 05/01/2006.jellinek. 05/04/2008. http://www.gif) WIKIPEDIA.nl/fotodatabank/index. internet.. internet. Foto’s van drugs: cannabis. (http://nl.nl/fotodatabank/index. Receptor.wikipedia. http://www. 06/05/2008. internet.catbull. Epinephrine.gif) Figuur 13 JELLINEK. Dopamine.html&h=64&w=64&sz=3&tbnid=6Zlnibu5 6mXczM:&tbnh=64&tbnw=64&hl=nl&start=40&prev=/images%3Fq%3Ddrug: %2Bantagonist%26start%3D20%26svnum%3D10%26hl%3Dnl%26lr%3D%2 6sa%3DN) Figuur 3 Figuur 4 Figuur 5 Figuur 6 Figuur 7 Figuur 8 Figuur 9 ONBEKEND. 14/10/2005.jellinek.php?foto_id=22&rubriek_id=2 Figuur 15 JELLINEK. (http://nl. Foto’s van drugs: cannabis.org/wiki/Afbeelding:Dopamine.. (http://www. internet. internet. internet.org/wiki/Afbeelding:Epinephrine. 04/05/2008.wikipedia. (http://nl.org/wiki/Synaps) WIKIPEDIA.wikipedia. Hennep. internet.. 22/01/2008.biopsychiatry. (http://www.org/wiki/Axon) WIKIPEDIA. internet. (http://psyweb.png) WIKIPEDIA. 02/04/2008. (http://nl.com/alamut/Lexikon/Pflanzen/Cannabis%20sativa.msn.com/Physiological/Neurons/NImages/multipolar. internet. 06/05/2008.google. internet. K. 06/05/2008.com/hennep.natuurlijkerwijs.jpg) Figuur 10 ONBEKEND. internet.cannabispictures. (http://www. Foto’s van drugs: cannabis. 04/06/2008.PNG) WIKIPEDIA. 08/05/2008.jellinek.com/uk/booksites/content/0199275009/student/2d/ch19/ch 19_fig4noradrenaline.com/noradrenaline/noradrenaline. com/H2%2Breceptor%2Bantagonist. 10/03/2008.be/imgres?imgurl=http://images. Adrenaline. (http://images. 13/10/2005. internet. Synaps. internet. (http://nl. 05/04/2008. 20/04/2008 . Multipolar. 06/05/2008.gtn&imgrefurl=http://encarta. (http://www.encarta. internet.com/cannabis_plant_gender_table. Onbekend.php?foto_id=22&rubriek_id=2 Figuur 16 VAN HERPEN T.htm) .nl/fotodatabank/index. (http://www.png) ONBEKEND. Axon.Referentielijst figuren Figuur 1 Figuur 2 WIKIPEDIA.php?foto_id=22&rubriek_id=2) Figuur 14 JELLINEK.org/wiki/Receptor) MSN ENCARTA. (http://www. (http://nl. internet.wikipedia.oup. Noradrenaline. Cannabis sativa Linnaeus. Drug mode of action.

php?foto_id=15&rubriek_id=4 Figuur 34 ZINENZO. internet. (http://www. (http://www. (http://pt.hort.wordpress. 06/05/2008. Valeriaan. internet. Onbekend. http://images.jpg) Figuur 23 DAVALOS.jp/matnavi/monomer/35/M3520264. Foto’s van drugs: cannabis. Foto’s van drugs: cocaïne. (http://www.dkimages. (http://www. (www. (http://mits. 06/05/2008. (http://www. (http://het.br/Protugues/guarana-large%5B1%5D.natuurlijkerwijs.Figuur 17 ONBEKEND. 06/05/2008. 06/05/2008.htm) Figuur 19 JELLINEK. Mawê.. internet. 06/05/2008. internet. 04/05/2008. internet.jellinek. (http://static. internet.jellinek. internet. 06/05/2008.gastronomen. Onbekend. internet.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=43&rubriek_id=12) Figuur 26 JELLINEK.gif) Figuur 21 ONBEKEND. (http://promper.edu/.php?foto_id=11&rubriek_id=3) Figuur 27 ONBEKEND. 06/05/2008. 20/05/2008.en communicatiebureau Zinenzo?./ ncnu02/images/hemp09..jpg) Figuur 33 JELLINEK.azarius. Hennep.net. internet.php?foto_id=43&rubriek_id=12) Figuur 25 JELLINEK. Foto’s van drugs: paddo’s.jpg) Figuur 24 JELLINEK. 06/05/2008.php?foto_id=22&rubriek_id=2 Figuur 20 ONBEKEND..corneliodigital.com/hennep. 06/05/2008.anthemis. (http://www.org/wiki/Coca) Figuur 30 ONBEKEND.files. Index of/ beeldaromaethol.jpg) . het. 06/05/2008.nl/fotodatabank/index.com/39/113049226_b12e1a8da0. (http://nl. 30/05/2008. internet.jpg) Figuur 22 AZARIUS. Cocaïne.google. Onbekend.nl/fotodatabank/index.purdue. internet.net/articles/2621/images/trui/dranken/Theebladeren .nl/fotodatabank/index. Coca. A. internet.zinenzo. (http://www. Onbekend. internet. (http://www.gastronom. Index of /imagens/cidade. 06/05/2008. internet. http://www. 06/05/2008.flickr.com.nl/Images/koffiebonen%20-%20contact..jpg) Figuur 35 KNACK.nims.go. internet. A. 04/05/2008. http://www..com/imagens/cidade/crack.sateremawe.wikipedia. (http://www. internet. (IMAGES. 06/05/2008. Index of /matnavi/monomer. Foto’s van drugs: crack.jellinek.com/2007/06/large-photos_cocaine.png) Figuur 29 WIKIPEDIA.be) Figuur 28 ONBEKEND.nl/fotodatabank/index.jellinek. T. internet. internet.jellinek.JPG) Figuur 18 VAN HERPEN.net/images/resize/detail/valeriaan. 08/10/2005. 06/05/2008.nl/beeldaromaethol/valeriaan. Zin? Om meer te weten over tekst.com/discover/previews/943/15013606.jpg) Figuur 31 VIKLUND.jpg) Figuur 32 ONBEKEND. Foto’s van drugs: paddo’s.

cafedeorigen. internet.wikimedia. Köhlers Medizinal. (http://www. internet.png.vildaphoto. internet. (http://nl.jpg) Figuur 45 RCP. Zaaddozen van slaapbol.php?foto_id=58&rubriek_id=16) Figuur 47 TRADE WINDS FRUIT. The college garden.dwk. (http://www. 06/05/2008. (http://www. internet.jpg) Figuur 54 ONBEKEND.wikipedia. Foto’s van drugs: heroïne.de/~stueber/koehler/TABAK. 06/05/2008.nl/peeze/images/stories/Foto-1-land-van-oorsprong. (http://www. 06/05/2008. K. internet.. (http://www. 22/08/2005.provmak.files.nl/fotodatabank/index.com/khat. internet.org/wiki/Afbeelding:Caffeine_molecule. internet. internet. 06/05/2008. Guinea Ecuatorial.jellinek. Onbekend. internet. The New York botanical garden. 29/05/2008. 06/05/2008.jpg) Figuur 38 WIKIPEDIA. (http://www.jpg) Figuur 46 JELLINEK. Homeopatische planten. Onbekend.png&imgrefurl) .org/wikipedi a/commons/thumb/2/21/Heroin4.peeze.mpizkoeln.com/methcathinone/khat.jellinek.nl/fotodatabank/index.google. internet.biopsychiatry.Figuur 36 PROVMAK. internet. Studie koffie. Geniet bewust. 06/05/2008.com/images/portrait/PapaverSomn060611.png/220px-Heroin4.jpg) Figuur 41 ONBEKEND. 06/05/2008.be/imgres?imgurl=http://upload. Nicotine. 04/05/2008. Foto’s van drugs: heroïne. internet. 04/05/2008. Foto’s van drugs: tabak.bisila. (http://www. 06/05/2008.ac. Coffee.nybg. 06/05/2008. http://nl.htm) Figuur 42 WIKIPEDIA. (http://eldib. (http://www. L.jpg) Figuur 50 JELLINEK. internet.tradewindsfruit.com/custom/instanties/inst_131/foto_803. internet. 06/05/2008.org/wiki/Nicotine) Figuur 43 STUBERS. internet.php?foto_id=27&rubriek_id=9) Figuur 52 VILDA. http://www.php?foto_id=27&rubriek_id=9) Figuur 51 JELLINEK. Afbeelding: Caffeine molecule.wordpress.nl/fotodatabank/index. 06/05/2008. (http://www. (http://images.wikipedia..com/2007/10/opium.nl/plantimages/Cola%20nitida.org/bsci/belize/Nicotiana_tabacum.jellinek.com/DATOS/cacao. internet.net/photo/4837) Figuur 53 ROB. 15/05/2008. internet.robsplants.png Figuur 39 PEEZE.uk/garden/2007-07/Nicotiana-tabacum. (http://www.jpg) Figuur 40 CAFE DE ORIGEN.jpg) Figuur 37 ONBEKEND.mpg. (http://www. The good drug guide. 04/09/2007.jpg) Figuur 48 BLTC.jpg) Figuur 49 MARIN.rcplondon. 06/05/2008. (http://www. Rob’s plants. internet. 06/05/2008. internet.jpg) Figuur 44 ONBEKEND.nl/kast/data/732/koffie. (http://caliban. (http://www. Wordpress.

Bohn Stafleu van Loghum. Standaard educatieve uitgeverij .geocities.com/verslavingsstudies/images/chinezen1. Cannabis . Knack . 06/05/2008. Foto’s van drugs: heroïne.. internet. • CONOLLY.jellinek. Acco (in samenwerking met ISD. praktijk en toekomst .com/site/img/coke_snuiven. Help…. S.jpg) Literatuurlijst 1 Tijdschriften en artikels • DE STOOP. MUYS M. • GEZINSBOND .nl/images/Heroine.thinkquest.nl/fotodatabank/index.nl/fotodatabank/index. Onbekend. Bohn Stafleu van Loghum. 06/05/2008. Garant . 2 Boeken • BUISMAN. (http://www.gif) Figuur 60 ONBEKEND. 2000. W. 29/08/2007. internet.centrafarm. Planten. Foto’s van drugs: heroïne.Figuur 55 JELLINEK. internet. Cannabis in Vlaanderen: patronen van cannabisgebruik bij ervaren gebruikers . Welkom bij Centrafarm. . C . • CUIJPERS P.jellinek. internet. ouders en drugs . Afgiftekantoor Brussel X .org/wikipedi a/commons/c/ce/Morphine. en VAN DER STEL. ‘Nieuwe drugshype: trippen op paddenstoelen’ . 2001. 48 pagina’s.yojax. .ik ben verslaafd. Van In . internet. Drugspreventie: achtergronden..google.php?foto_id=27&rubriek_id=9) Figuur 59 ONBEKEND. 27/06/2007. Corona . . Wat je moet weten over cocaïne . Jongeren en drugs nuchter bekeken: driemaandelijks tijdschrift van de Gezinsbond .a. dieren en ook mensen: leerboek voor jet derde jaar .wikimedia. T. . Reacties op prikkels: biologie 3 . Jongeren.C.a.nl/uploads/img/Morfine%20ampul%20CF. • CONOLLY.php?foto_id=27&rubriek_id=9) Figuur 56 ONBEKEND. Wat je moet weten over heroïne . . Onbekend. • DELTOUR A.jpg) Figuur 58 JELLINEK. (http://www.png&imgrefurl) Figuur 61 CENTRAFARM. 1992. nr3 (septemberoktober-november) . (http://images.R. .be/imgres?imgurl=http://upload. J. (http://07153. 06/05/2008.06jn.gif) Figuur 57 YO JAX INTERNATIONAL. e. • DE CRAEN. 06/05/2008. • DE RIDDER H. internet. 34ste jaargang . J. Verslavingsonderzoek. e. . 06/05/2008. 06/05/2008. . 2000. (http://www. • DECORTE. (http://www. 2005 . Corona . 2000. S. . en SLOCK S. (http://www. internet.

biopsychiatry. 06/05/2008. . niet gepubliceerde cursus KULeuven (psychologie) .com/methcathinone/khat. Valeriaan. Van In. Vraagstukken uit de psychiatrie: afhankelijkheid van psycho-actieve stoffen .jpg) • CLAES. (http://www. H. 2006. 4 Websites • ANDREAS. Drugs en gebruik: duidelijke antwoorden op uw vragen . 06/05/2008. Van In . J. Cannabis sativa Linnaeus. Een trip doorheen de drugsproblematiek . K. Bioskoop 3 . schooljaar 2005-2006 .azarius. niet gepubliceerde cursus KHLeuven . Uitgeverij Pelckmans . .. aan jou de keuze . VAN BOUCHAUTE J. 46 pagina’s.a. Uitgeverij Pelckmans . 2008. C. en BALTHAZAR T. L. (http://www. (http://www. • DE SCHUTTER. niet gepubliceerd eindwerk KHLeuven .. (http://www. 2008.htm) .be/eportal/application?languageParameter=nl&pageid=conten tPage&docId=4471) • BLTC. Plantenbiologie deel F . . internet. 149 pagina’s. (http://www..tuinclub. Bio Natuurlijk 3 . De slaapbol (Papaver somniferum). internet.a. . internet.. • WOLF. Leuven . . B. • DISCART. e. Bioskoop 3: Werkbladen . . . internet. internet.a. .com/custom/instanties/inst_131/foto_803.nl/uploads/img/Morfine%20ampul%20CF. Wolters Plantyn . derde druk.be/tuinartikels/papaver. 2006. Cannabis: risico’s. De invloed van drugs en alcohol op het menselijk lichaam . internet.jpg) • BELGISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENSTEN.com/alamut/Lexikon/Pflanzen/Cannabis%20sativa. P. e. e. (http://pt.net/images/resize/detail/valeriaan.htm) • AZARIUS. Methadon: Hulpmiddel of wondermiddel . Bio voor jou 3: Leerboek . Coffee. 30/05/2008. The good drug guide. P. 04/05/2008. Lessenpakket: Drugs.a. 04/06/2008. • JAC WERKING CADENS e.• DE RUYVER. Icarus .catbull. • GODDERIS J. • HENDERIECKX S. . Garant. 1999. PAV-bundel: ge-ROKEN . .cafedeorigen.a. M. internet. 1981. 85 pagina’s.jpg) • CENTRAFARM. • EVENS. • DE RUYTER L. e. 2000. • SONCK G. e. • GEUNS.centrafarm. Macro-micro in de biologie 3 . niet gepubliceerd eindwerk KHLeuven . Acco .jpg) • CAFE DE ORIGEN. schooljaar 2005-2006 . Welkom bij Centrafarm. Trotter (Update) . . (http://www. 1999.a. 06/05/2008. . Wolters Plantyn .belgium. • DE SCHUTTER. 3 Cursussen en eindwerken • CLIJMANS L.

• DAVALOS., A., Mawê, internet, 06/05/2008, (http://www.sateremawe.com.br/Protugues/guarana-large%5B1%5D.jpg) • DE SLEUTEL, Morfine, internet, 16/04/2008, (http://www.medinet.be/shownews.asp?ID=1318) • DIJKSTRA, K., Wilde planten in Nederland en België, internet, 04/05/2008, (http://wilde-planten.nl/slaapbol.htm) • EELDA, Uiterlijke kenmerken, internet, 24/08/2006, (http://nl.eelda.org/index.aspx?o=5647) • E-GEZONDHEID, Het tijdschrift, internet, 16/04/2008, (http://www.egezondheid.be/nl/tijdschrift_gezondheid/sante_gezondheid_ziekten/Nieuwigheden_i n_pijnbestrijding_bij_volwassenen-2937-404-art.htm) • FAIR TRADE, Koffie, internet, 04/05/2008, (http://users.skynet.be/zoekheteensop/koffie.htm) • GRIEVE, M., Coca, Bolivian, internet, 29/05/2008, (http://www.botanical.com/botanical/mgmh/c/cocobo78.html) • HELLINGA, G. en PLOMP, H., Uit je bol, internet, 15/04/2008, (http://www.drugsinfo.net/uitjebol/opium.htm) • HOWSTUFFWORKS, Basic neuron types, internet, 02/04/2008, (http://static.howstuffworks.com/gif/brain-neuron-types.gif) • JELLINEK, Drugs and the brain, internet, 10/03/2008, (http://www.jellinek.nl/brain/index.html) • JELLINEK, Foto’s van drugs: cannabis, internet, 06/05/2008, http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=22&rubriek_id=2 • JELLINEK, Foto’s van drugs: cocaïne, internet, 06/05/2008, (http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=11&rubriek_id=3) • JELLINEK, Foto’s van drugs: crack, internet, 06/05/2008, http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=15&rubriek_id=4 • JELLINEK, Foto’s van drugs: heroïne, internet, 06/05/2008, (http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=27&rubriek_id=9) • JELLINEK, Foto’s van drugs: paddo’s, internet, 06/05/2008, (http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=43&rubriek_id=12) • JELLINEK, Foto’s van drugs: tabak, internet, 06/05/2008, (http://www.jellinek.nl/fotodatabank/index.php?foto_id=58&rubriek_id=16) • JELLINEK, Ik wil informatie, internet, 10/03/2008, (http://www.jellinek.nl/informatie/) • KNACK, het.gastronom.net, internet, 06/05/2008, (http://het.gastronomen.net/articles/2621/images/trui/dranken/Theebladeren.jpg) • LE EXQUISE, Koffie, internet, 04/05/2008, (http://www.leexquise.nl/pagina.php?id=6)

• MARIN, L., Wordpress, internet, 06/05/2008, (http://eldib.files.wordpress.com/2007/10/opium.jpg) • MEDINEWS, Sleutelen aan de ideale pijnbestrijder, internet, 16/04/2008, (http://www.medinews.be/full_article/detail.asp?aid=2488) • MSN ENCARTA, Drug mode of action, internet, 10/03/2008 (http://images.google.be/imgres?imgurl=http://images.encarta.msn.com/xrefmedi a/aencmed/targets/illus/ilt/T059323A.gtn&imgrefurl=http://encarta.msn.com/H2% 2Breceptor%2Bantagonist.html&h=64&w=64&sz=3&tbnid=6Zlnibu56mXczM:&tbnh =64&tbnw=64&hl=nl&start=40&prev=/images%3Fq%3Ddrug:%2Bantagonist%26s tart%3D20%26svnum%3D10%26hl%3Dnl%26lr%3D%26sa%3DN) • RCP, The college garden, internet, 04/09/2007, (http://www.rcplondon.ac.uk/garden/2007-07/Nicotiana-tabacum.jpg) • ROB, Rob’s plants, internet, 29/05/2008, (http://www.robsplants.com/images/portrait/PapaverSomn060611.jpg) • ROSENTHAL, E., Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://www.cannabispictures.com/cannabis_plant_gender_table.gif) • STUBERS, K., Köhlers Medizinal, internet, 06/05/2008, (http://caliban.mpizkoeln.mpg.de/~stueber/koehler/TABAK.jpg) • SWAN, J., Online Anatomy & Physiology Resources, internet, 02/04/2008, (http://webanatomy.net/anatomy/neuron_types.jpg) • ONBEKEND, De geschiedenis van tabak, internet, 04/05/2008, (http://home.planet.nl/~bakk4502/wwheden/tabak/tabak.htm) • ONBEKEND, Guinea Ecuatorial, internet, 06/05/2008, (http://www.bisila.com/DATOS/cacao.jpg) • ONBEKEND, Help….ik ben verslaafd, internet, 06/05/2008, (http://07153.06jn.thinkquest.nl/images/Heroine.gif) • ONBEKEND, Index of/ beeldaromaethol, internet, 06/05/2008, (http://www.anthemis.nl/beeldaromaethol/valeriaan.jpg) • ONBEKEND, Index of /imagens/cidade, internet, 06/05/2008, (http://www.corneliodigital.com/imagens/cidade/crack.jpg) • ONBEKEND, Index of /matnavi/monomer, internet, 06/05/2008, (http://mits.nims.go.jp/matnavi/monomer/35/M3520264.png) • ONBEKEND, Multipolar, internet, 02/04/2008, (http://psyweb.com/Physiological/Neurons/NImages/multipolar.gif) • ONBEKEND, Noradrenaline, internet, 05/04/2008, (http://www.biopsychiatry.com/noradrenaline/noradrenaline.jpg) • ONBEKEND,Noradrenaline,internet,05/04/2008,(http://www.oup.com/uk/booksites/ content/0199275009/student/2d/ch19/ch19_fig4noradrenaline.jpg) • ONBEKEND, Onbekend, 08/10/2005, (www.hort.purdue.edu/.../ncnu02/images/hemp09.gif)

• ONBEKEND, Onbekend, internet, 04/05/2008, (http://static.flickr.com/39/113049226_b12e1a8da0.jpg) • ONBEKEND, Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://www.dkimages.com/discover/previews/943/15013606.JPG) • ONBEKEND, Onbekend, internet, 06/05/2008, (IMAGES, http://images.google.be) • ONBEKEND, Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://images.google.be/imgres?imgurl=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/co mmons/thumb/2/21/Heroin4.png/220px-Heroin4.png&imgrefurl) • ONBEKEND, Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://images.google.be/imgres?imgurl=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/co mmons/c/ce/Morphine.png&imgrefurl) • ONBEKEND, Studie koffie, internet, 04/05/2008, http://www.dwk.nl/kast/data/732/koffie.htm) • ONBEKEND, The New York botanical garden, internet, 06/05/2008, (http://www.nybg.org/bsci/belize/Nicotiana_tabacum.jpg) • ONBEKEND, Verslavingsonderzoek, internet, 06/05/2008, (http://www.geocities.com/verslavingsstudies/images/chinezen1.gif) • PEEZE, Geniet bewust, internet, 06/05/2008, (http://www.peeze.nl/peeze/images/stories/Foto-1-land-van-oorsprong.jpg) • PROVMAK, Homeopatische planten, internet, 06/05/2008, (http://www.provmak.nl/plantimages/Cola%20nitida.jpg) • TEAM LLV208, Weet waar je aan begint!, internet, 15/04/2008, (http://proto2.thinkquest.nl/~llc208/main.php?id=eco) • TRADE WINDS FRUIT, Onbekend, internet, 06/05/2008, (http://www.tradewindsfruit.com/khat.jpg) • TRIMBOS INSTITUUT, Drugs-ABC, internet, 10/10/2008, (www.drugsinfo.nl/default14959.html) • VAD, Ecodrugs, internet, 15/04/2008, (http://www.druglijn.be/info_drugs/drugsABC/ecodrugs/wat.html) • VAN ELTEREN, G., Hennep- Cannabis sativa, internet, 04/05/2008, (http://plantaardigheden.nl/plant/beschr/gonnve/hennep.htm#Botanie) • VAN ES., M., Caffeine, internet, 15/04/2008, (http://www.unitydrugs.nl/index.php?page=drugsdb&sub=caffeine) • VAN HERPEN, T., Hennep, internet, 04/05/2008, (http://www.natuurlijkerwijs.com/hennep.htm) • VIKLUND, A, Cocaïne, internet, 06/05/2008, (http://promper.files.wordpress.com/2007/06/large-photos_cocaine.jpg) • VILDA, Zaaddozen van slaapbol, internet, 04/05/2008, (http://www.vildaphoto.net/photo/4837)

internet.png) • WIKIPEDIA. 13/10/2005. M. internet.org/wiki/Coca) • WIKIPEDIA. (http://nl.org/wiki/Afbeelding:Caffeine_molecule.png.org/wiki/Morfine) • WIKIPEDIA. 14/05/2008.. 27/06/2007. (http://nl.org/wiki/Nicotine) • WIKIPEDIA. (http://nl.wikipedia.jpg) • ZINENZO. Adrenaline. (http://nl. (http://nl. internet. 20/04/2008. Hennep. Neurotransmitter.wikipedia.neuroinf.org/wiki/Tabaksteelt) • WIKIPEDIA. (http://nl.• WIJNANTS. Zenuwstelsel. http://nl.wikipedia. 17/05/2008.org/youngscientists/hersenen/neuron. (http://nl.org/wiki/Neurotransmitter) • WIKIPEDIA. (http://nl.wikipedia. 06/05/2008.wikipedia.org/wiki/Afbeelding:Adrenalin3d. (http://nl. (http://www. internet. (http://www.zinenzo. (http://nl. internet.org/wiki/Afbeelding:Dopamine.wikipedia. (http://www. 08/04/2008.org/wiki/Receptor) • WIKIPEDIA.shtml) • WIKIPEDIA.org/wiki/Slaapbol) • WIKIPEDIA. 11/04/2006. Onbekend.nl/Images/koffiebonen%20%20contact. 06/05/2008. Slaapbol. Coca. internet. 15/05/2008. internet. Zin? Om meer te weten over tekst.en communicatiebureau Zinenzo?.org/wiki/Synaps) • WIKIPEDIA.org/wiki/Hennep) • WIKIPEDIA. 14/10/2005.wikipedia. Tabaksteelt. 22/08/2005.wikipedia. internet. internet.wikipedia. internet. internet. 08/05/2008. 22/01/2008. Afbeelding: Caffeine molecule. (http://nl.wikipedia. internet. 20/05/2008. 05/01/2006. internet.yojax. (http://nl. internet.wikipedia.org/wiki/Axon) • WIKIPEDIA.wikipedia. Morfine. internet. internet. Hersenweetjes. Receptor. internet. 27/04/2008. (http://nl. (http://nl.org/wiki/Afbeelding:Epinephrine.PNG) • WIKIPEDIA.png) • WIKIPEDIA.png • WIKIPEDIA. 03/04/2008.org/wiki/Zenuwstelsel) • YO JAX INTERNATIONAL. Synaps.wikipedia. Epinephrine. internet.wikipedia.wikipedia. Nicotine. Dopamine.jpg) .com/site/img/coke_snuiven. Axon.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful