Edin Zećirović1

NADGRADNJA OBJEKATA U KONTEKSTU ODRŽAVANJA, SANACIJE I POUZDANOSTI
Rezime: Nadgradnja postojećih objekata prešla je iz faze nužnosti, sanacija koje se javljaju kao posledica neadekvatnog održavanja objekata, u fazu „epidemije“ pa je neophodno dati određene smernice na osnovu kojih bi se odredila pouzdanost nadgrađenih objekata, kako bi se izbegla ili makar ublažila eventualna oštećenja, naročito kod objekata od značaja. U toku i nakon nadgradnje objekata dolazi do promene stanja napona i deformacija kako u konstrukciji tako i u tlu ispod nje. Cilj ovog rada je da ukaže na moguće oblike deformacija tla i objekta, kao i da predloži mere kojima bi se ublažili štetni efekti, čime bi se povećala pouzdanost i upotrebljivost objekta. Dat je pregled uticaja određenih parametara na veličinu eventualnih oštećenja koja se mogu pojaviti usled sleganja izazvanih nadgradnjom. Orijentacione granične vrednosti sleganja date su kroz tabelu za različite vrste i stanja objekata. Ključne reči: održavanje, pouzdanost, sanacija, nadgradnja, sleganje tla, deformacije, ugaona distorzija

1

dipl.ing.građ, Ambijent D.O.O. Novi Pazar, PhD student

odnosno zamena konstruktivnih elemenata objekta. zbog neadekvatnog održavanja. [1] Osim spomenutog. te su ovo i najčešći razlozi zbog kojih korisnici zgrada i pristaju na rekonstrukcije i dogradnje ovakvih objekata. 70-tih godina prošlog stoljeća... U radu [2].. Imajući u vidu činjenicu da je „nadgradnja“ postojećih objekata prešla iz faze nužnosti u fazu „epidemije“ neophodno je dati određene smernice na osnovu kojih bi se izbegle ili makar ublažile eventualne posledice koje za sobom povlači nadgradnja. a sve to u ambijentu neprecizne pravne regulative [2].1. saobraćaja i životne sredine. Problemi vezani za nadgradnju uglavnom nastaju kao posledica niza zloupotreba. . ukazujući na taj način na ozbiljnost ovog problema. naročito ako su oštećenja hidroizolacionih slojeva u poodmakloj fazi što najčešće za posledicu ima i oštećenja slojeva termičke izolacije. i na tom putu iznalaze investitore koji za uzvrat traže saglasnosti i dozvole za nadgradnju. Neretko će se na ravnim krovovima naći značajna količina lišća i drugog otpadnog materijala. koje nakon truljenja stvara humus pogodan za razvoj raznog rastinja čije korenje najčešće bude uzrokom prvih oštećenja hidroizolacionih slojeva. kako u Srbiji tako i u reginu. Usled neracionalnih zahteva. ravnomernim ili diferencijalnim sleganjem temeljne konstrukcije. nedostatka građevinskih parcela u užem centru grada kao i konfiguracije terena koja onemogućava prirodno širenje ka periferiji. malo se je i vodilo računa o merama održavanja i eksploatacionom veku objekata. Evidentna je činjenica da je eksploatacioni vek ove vrste krovova u mnogome smanjen zbog neadekvatnog održavanja istih. ovakve zgrade „znaju“ da trpe znatna oštećenja. se analizira ovaj problem sa seizmičkog aspekta. Ozbiljan pristup sanaciji oštećenih ravnih krovova iziskuje značajnije investicije. povećava broj funkcionalnih jedinica. postrojenja i opreme. menjaju konstruktivni elementi ili tehnološki proces. posežu za „kompromisnim“ rešenjima problema narušene funkcionalnosti ravnih krovova. Ovi krovovi su.. kojima se ne menja spoljni izgled. utiče na bezbednost susednih objekata. što se manifestuje manjim ili većim oštećenjem konstrukcije objekta. menja spoljni izgled objekta. kao i težnja za novim stambeno-poslovnim prostorom u gradskim zonama dovela je do ekspanzije pojave nadgradnje postojećih objekata. UVOD Neprecizna pravna regulativa. kao što su nadogradnja većeg broja etaža. naročito poslednjih etaža. dotrajalost ravnih krovova. Nadgradnja se najčešće izvodi na starim stambenim zgradama zidanog sistema (sa zidanim nosećim zidovima) spratnosti do Po+P+3. kao i nedostatka stručnih interferencija. Uzrok ovih oštećenja su uglavnom narušena nosivost konstrukcije i/ili fundirajućeg tla. Ovo je jedan od osnovnih razloga zbog kojeg stanari. U periodu kada su se ovi objekti gradili. Član 2. što se neretko ogleda kroz ispunjavanje želja investitora pri čemu se ne obraća pažnja na postojeće stanje konstukcije. saobraćaja . 32)Rekonstrukcija jeste izvođenje građevinskih i drugih radova na postojećem objektu kojima se: utiče na stabilnost i sigurnost objekata. u najvećem broju slučajeva izgubili svoje osnovne funkcije: vodonepropusnost i termoizolaciona svojstva. ne utiče na bezbednost susednih objekata. nadgradnji se pribegava i zbog: velike gustine naseljenosti. 35)Sanacija jeste izvođenje građevinskih i drugih radova na postojećem objektu kojima se vrši popravka uređaja . Najveći broj objekata koji se nadgrađuju poseduju ravne krovove koji su izgrađeni pre 30-50 godina.

prema [1]. kako bi se uz određene intervencije sprečila pojava eventualnih oštećenja postojeće konstrukcije. na posledice neadekvatnog održavanja – prikazati najčešće oblike deformacija koje se mogu javiti kao posledica nadgradnje – dati pregled parametara koji utiču na veličinu eventualnih oštećenja – koristeći model. uslovima koji će se javiti u tlu nakon izvođenja nadgradnje objekta. prema [1]. kao i u tlu ispod njih takođe izazvati jedno novo stanje napona i deformacija. moguća je pojava različitih vidova deformacija tla i objekta. . Ovo iz razloga jer konstrukcija prima jedno novo. u rekonstrukcije objekata. Naročito je važno pribaviti što je moguće više podataka o postojećem stanju konstrukcije u šta spada: projekat konstrukcije. ako se nadgradnja izvodi bez predhodne analize postojećeg i nadgrađenog objekta. Najčešći slučaji su prikazani na slikama 1-4. Usled ovog dejstva. što se na postojeći objekat reflektuje u vidu smičućih. – sve ovo u cilju produženja eksploatacionog veka konstrukcije U radu je razmatran uticaj sopstvene težine nadgrađenog dela objekta. u temeljima će se. građevinski dnevnik vođen prilikom izvođenja objekta. razvijen od strane Finno-a i kolega [6]. predložiti matematičku formulaciju problema – na osnovu matematičke formulacije doći do parametara preko kojih se može izvršiti klasifikacija eventualnih oštećenja – varijacijom određenih parametara doći do zaključaka koliko koji parametri utiču na eventualna oštećenja – staviti akcenat na ono što je važno i na šta bi se trebala obratiti pažnja. tj. dodatno opterećenje koje se prenosi na noseće elemente postojeće konstrukcije. kao i da se ne umanji upotrebna vrednost objekta u celini. za dodatnu težinu nadgradnje. i naravno nakon svega izvršiti pregled i ocenu postojećeg stanja konstrukcije.Ovakav tip intervencija na konstrukciji spada. mogu se javiti oblici deformacija tla i objekata prikazani na slikama od 1 – 4. prilikom izrade projekta nadgradnje. kvalitetu materijala u nosećim delovima postojeće konstrukcije. a da se pri tom ne mora smanjivati planirani broj nadograđenih etaža. NAJČEŠĆI OBLICI DEFORMACIJA KOJE SE MOGU JAVITI USLED NADGRADNJE OBJEKATA Tokom nadgradnje i nakon njenog završetka neminovno je da će doći do određenog procenta oštećenja konstrukcije koja se nadgrađuje. pa je pre početka bilo kakvih radova neophodno uraditi glavni projekat rekonstrukcije objekta koji bi trebao da sadrži sve potrebne elemente. Međutim. a preko njih na temelje. Ako nosivost nije iscrpljena i projekat nadgradnje je dobro urađen imaćemo samo dodatno ravnomerno sleganje objekta. kao i deformacija usled savijanja. zabeleške o eventualnim kasnijim intervencijama na konstrukciji. Shodno odabranoj koncepciji prenošenja opterećenja od nadgrađenog dela objekta. pa neće imati štetnih posledica na konstrukciju. Ovo će se desiti samo u slučaju ako je iscrpljena nosivost konstrukcije ili tla nenadograđenog objekta. 2. Ciljevi ovog rada su: – Ukazati na nužnost i značaj održavanja objekata.

ravnomerna rotacija slika 2. kao i proveru nosivosti postojeće temeljne konstrukcije.1. RAVNOMERNA ROTACIJA Slika 2 – Mogući oblici deformacija objekata i tla – Ravnomerna rotacija (Figure 2 – Possible deformation shape of construction and ground – Uniform tilt) Drugi oblik deformacije.2. treba izvršiti proveru prekoračenja napona nosivosti tla usled dodatnih sleganja. je najpovoljniji oblik deformacije koji se može pojaviti usled nadgradnje. tlo ispod fundamenata objekta bi tebalo da je približno istih karakteristika. kako nebi došlo do većih sleganja tla lošijih karakteristika. Pri pretpostavci pojave ovakvog. izlaganjem nekim drugim štetnim uticajima i sl. Osim spomenutog.). Neophodno je da celokupni objekat bude dovoljno krut da ne dođe do popuštanja samo određenih delova objekta što bi izazvalo neke druge oblike deformacija. Ovo važi samo za slučaj kada je . načina deformacije.2. da bi došlo do ovog načina deformacije. trebalo bi da se pojavi kod objekata koji se nadgrađuju tako da se dodatno opterećenje ne prenosi ravnomerno na sve noseće elemente konstrukcije. Usled ovakvog načina prenošenja opterećenja desila bi se veća sleganja ispod jednog dela objekta u odnosu na drugi. nenadgrađenog dela objekta. Ovo se najjednostavnije postiže na taj način što se osnova poslednjeg sprata postojećeg objekta preslika i ponovi i kod nadgrađenih etaža. Takođe treba voditi računa da noseći elementi (zidovi). diferencijalnog. nisu dodatno ugroženi (bušenjem. 2. slika 1. RAVNOMERNO SLEGANJE Slika 1 – Mogući oblici deformacija objekata i tla – Ravnomerno sleganje (Figure 1 – Possible deformation shape of construction and ground – Uniform settlement) Ravnomerno sleganje. Ovaj oblik nastaje pri nadgradnji objekata kod kojih se prenošenje opterećenja koncipira na takav način da se izvrši preko svih nosivih elemenata (nosećih zidova) postojeće konstrukcije.

Ovo se događa zato jer se u gornjim delovima konstrukcije. kako bi dodatni uticaji bili što manji. . eventualna rotacija objekta bi se mogla i trebala sprečiti raznim intervencijama na temeljima objekta. kada je u pitanju objekat fundiran na tlu različitih karakteristika. Ovakav način deformacija se takođe može javiti kod objekata čiji se fundamenti nalaze na različitim vrstama tla. [4.5]. kao i pri nadgradnji uopšte. Međutim. plafona i zidova što umanjuje upotrebnu vrednost objekta i smanjuje osećaj komfornosti. koji su jednim delom “ušlicani” u postojeću konstrukciju a drugim dijelom strče iz nje. usled ovakvog načina deformacije. Problem je još izraženiji time što se ovakav način nadgradnje primenjuje naročito kada se želi nadgarditi više od jedne etaže. treba težiti ka tome da se koriste što lakši materijali i koncepciska rešenja koja će za rezultat imati što manje stalno opterećenje koje treba da primi stari objekat. javljaju veliki naponi zatezanja koji mogu izazvati značajne pukotine u postojećim zidovima.celokupna konstrukcija dovoljno kruta pa se time sprečava pojava deformacija kao na slici 4. Pri nadogradnji većeg broja etaža. što bi rezultiralo većim sleganjima tla slabije nosivosti. Ovo se može postići prvenstveno time da se ne nadgrađuje veliki broj etaža (neretko 2P +PK) čiji teret ne mogu primiti i na tlo prenijeti fundamenti postojeće konstrukcije. kao najkritičniji oblik mogućih deformacija konstrukcije se može javiti kod manje krutih zidanih konstrukcija koje se nadgrađuju na taj način da se formiraju novi stubovi po obodu postojeće konstrukcije.3. Osim ovoga nove fundamente treba koncipirati tako da se ispod njih ne izazovu velika slijeganja kao ni ispod starih fundamenata koji se nalaze po obodu konstrukcije. pa je dodatno opterećenje jako veliko. Ovi stubovi se oslanjaju ili/i na postojeće ili/i na novoformirane fundamente preko kojih prenose veliki dio opterećenja od nadgrađenog dela objekta [3]. a samim tim i naginjanje objekta na tu stranu. Ovakav način deformacija bi se mogao sprečiti ravnomernijim prenošenjem opterećenja po svim nosećim elementima postojeće konstrukcije. a ni sama postojeća konstrukcija. ali će dovesti do krivljenja podova. SAVIJANJE (ISPUPČENJE TLA NAGORE – HOGGONG) Slika 3 – Mogući oblici deformacija objekata i tla – Savijanje (Figure 3 – Possible deformation shape of construction and ground – Bending) Savijanje slika 3. 2. Ovakav oblik deformacija konstrukcije neće izazvati značajna oštećenja konstrukcije u vidu pukotina ili ugrožavanja stabilnosti konstrukcije. Ovakav način prenošenja opterećenja će neminovno izazvati veća sleganja po obodu konstrukcije i na taj način izazvati deformacije ispupčenja “hogging” središnjih delova konstrukcije u odnosu na bokove što se u literaturi opisuje kao dva puta nepovoljniji slučaj u odnosu na to kada bi se središnji dio konstrukcije udubio “saging”. Sa obzirom da ovakav način deformacije može izazvati ozbiljna oštećenja treba se težiti da se ovakve deformacije spreče i izbegnu.

ispupčenje ili udubljenje . idealizovana laminirana greda . Burland and Wroth [4]).postojanje čisto arhitektonskih nekonstruktivnih elemenata .vrsta i svojstva tla na kojem je konstrukcija fundirana . Da bi se sprečile ili maker ublažile posledice ovakvog oblika deformacija. možemo vidjeti da su parametri koji imaju najveći uticaj na pojavu eventualnih oštećenja zidanih konstrukcija sledeći : . kako bi se pomoću njega razmatrali različiti objekti pod raznim okolnostima.namena objekta Teško je doći do modela koji bi uključio sve spomenute parametre i bio dovoljno uopšten. Ovakav oblik deformacija takođe izaziva krivljenje zidova. Tako su razvijane metode počev od empirijskih (ugaona distorzija. preko polu-empirijskih (analogija dubokih greda [4].vrsta konstruktivnog sistema i razuđenost objekta L/H .4. nastalih samo kao posledica sleganja tla. će se javiti prvenstveno kod objekata manje krutosti koji su “napadnuti” značajnim dodatnim teretom koji se manifestuje velikim transferzalnim silama. a nakon toga i klasifikacija mogućih oštećenja konstrukcija. koliko je to moguće.2. Ovaj problem bi mogao biti još izraženiji kod objekata sa međuspratnim konstrukcijama znatno veće krutosti u odnosu na vertikalne noseće elemente. Iz ovih razloga pri ovakvom obliku deformacija prvenstveno dolazi do oštećenja zidova naročito oko otvora kao i na mestima njihovih ukrštanja. Mala krutost objekata je obično karakteristična za objekate čiji je materijal u nosećim elementima loših karakteristika. kod objekata male krutosti treba svakako pristupiti ojačanju nosećih elemenata [1]. kao i ojačanju temeljne konstrukcije.način deformisanja tla. VARIJACIJA PARAMETARA KOJI UTIČU NA POJAVU EVENTUALNIH OŠTEĆENJA Na osnovu rada [3]. Takođe. u literaturi postoji veliki broj metoda na osnovu kojih se vrši procjena.vrsta materijala od kojeg je objekat izgrađen E/G . 3.ravnomernost sleganja . što smanjuje mogućnost “absorbcije” dijela napona iz vertikalnih nosećih elemenata. plafona i podova i na taj način smanjuje upotrebnu vrednost i komfornost življenja u ovakvim objektima. SMIČUĆA DISTORZIJA Slika 4 – Mogući oblici deformacija objekata i tla – Smičuća distorzija (Figure 4 – Possible deformation shape of construction and ground – Shear distortion) Smičuća distorzija slika 4.

a koji direktno utiču na pojavu eventualnih oštećenja.[6]) pa sve do numeričkih analiza (metod konačnih elemenata. metod konačnih razlika. je metod idealizovane laminirane grede koju su razvili Fino i dr. a koja predstavlja kompromis između prostih empirijskih i kompleksnih numeričkih analiza. Parametri se mogu jednostavno varirati unošenjem jednačina (1) i (2) u odgovarajući softverski program. Metoda koja je pokazala jako dobre rezultate pri rešavanju ovakve vrste problema. ∆  1 EI = + L  12 ( 1 − λ ) GAv ( 1 − λ ) H  ∆  L EI = +  12λ H GA Lλ H L  v   ε b( top )   (1)   ε b( bottom)   (2) gde je: ∆ – ugaona distorzija L E – Young-ov modul elastičnosti I – moment inercije laminirane grede GAv – ekvivalentna smičuća krutost laminirane grede . element razlike). Slika 5 – Model laminirane grede (Figure 5 – Laminate beam model) Pogodnosti korišćenja ovog metoda su prije svega u tome što je u jednačinama koje su razvijene ovom metodom uvršćen veliki broj prethodno spomenutih parametara. [6].

5 b (top) b (bottom) Nakon nadgradnje 3670000 2835.9] u tabeli 2.5 9. Međuspratna konstrukcija je sitnorebrasta tipa „Avramenko“. dobijeni su dijagrami. na osnovu [8.H – visina zgrade λ – rastojanje od dna grede do neutralne ose podeljeno sa visinom H ε ε b (top) – vrednost dilatacije na vrhu grede – vrednost dilatacije na dnu grede b (bottom) Varijacija odabranih parametara u jednačinama je izvršena na konkretnom primeru sleganja nadgrađenog objekta.000012 λ ε ε 0. nosivi sistem čine zidani zidovi ukrućeni horizontalnim serklažima [7].000019 0. slika 7.0 12. za posmatrani objekat.0 računa se prema [4] 0.8 i 9. u jednačine (1) i (2). za stanja pre i nakon nadgradnje. granične vrednosti ugaone distorzije za različite vrste konstrukcija. Tabela 1 – Vrednosti parametara uvrštenih u jednačine (1) i (2) za objekat sa slike 6 (Table 1 – The values of the parameters included in equation (1) and (2) for the object in Figure 6) Parametar E I H GAv Pre nadgradnje 3670000 1417. Slika 6 – Preseci i izgled nadgrađene stambene zgrade spratnosti Po+P+1 (Figure 6 – Cross sections and appereance of upgraded building with Po+P+1 etages ) Unošenjem konkretnih vrednosti. tabela 1. slika 6. na kojima se može videti uticaj varijacije određenih parametara na pojavu eventualnih oštećenja. pod različitim okolnostima.000019 Radi upoređivanja dobijenih vrednosti.0 računa se prema [4] 0.5 0. su date. slika 6. .000012 0.

Tabela 2 – Granične vrednosti ugaone distorzije čvornih tački objekta (Table 2 – Limits for the angular distortion point of the object node) Δ/L 1/5000 1/3000 1/1000 1/750 1/600 1/500 1/300 1/250 1/150 Kritično stanje konstrukcija Mikroprsline snimljene kod nearmiranih zidanih elemenata. .000013. preporučena u [11] dostiže. Osim varijacije vrednosti za dilatacije. rad [3]. Isprekidana kosa linija predstavlja taj odnos pre nadgradnje objekta. Dakle.000024. posmatran je i uticaj procenta otvora u nosećim zidovima za objekat prije i nakon nadgradnje što je ilustrovano na dijagramu slika 8. dok puna kosa linija predstavlja taj odnos nakon nadgradnje objekta. dok je za objekat nakon nadgradnje sračunato εcrit≈0. za nadgrađen objekat pri manjim vrednostima dilatacija u odnosu na objekat pre nadgradnje. može se videti da je za objekat pre nadgradnje sračunato εcrit≈0. Slika 7 – Zavisnost odnosa Δ/L od veličine kritične dilatacije εcrit (Figure 7 – Dependence Δ/L ratio of critical strain εcrit) Na osnovu dijagrama. sa dijagrama se može videti da se kritična vrednost ∆/L. problemi nepodudaranja u kranovima Primetno naginjanje u visokim zgradama Očekivano oštećenje konstrukcije u najvećem broju zgrada Na slikci 7. rad [3]. Gornja granica dilatacija je uzeta prema preporuci iz [9]. noseći zidovi izloženi ispupčenju središnjeg dela tla „hogging“ Vidljive pukotine u nosećim zidovima Vidljive pukotine u zidanim panelima za ispunu Realna granica za sprečavanje neravnoteže osetljivih mašina Nivo prekoračenja napona u dijagonalnim elementima postaje značajan Realna granica za sprečavanje ozbiljnih pukotina u ramovskim i modernim konstrukcijama Ostećenja ramova zgrada i zidnih panela. je prikazan dijagram zavisnosti odnosa Δ/L od veličine kritične dilatacije εcrit. slika 7.

dok isprekidana linija sa kvadratnim simbolima predstavlja taj isti odnos za objekat nakon nadgradnje. Pa je kritični procenat otvora za nenadgrađen objekat ≈40%. dok isprekidana linija sa kvadratnim simbolima predstavlja taj isti odnos za objekat nakon nadgradnje . dok je za isti objekat nakon nadgradnje ta vrednost značajno manja ≈25.4%. Isprekidana linija sa kružnim simbolima označava zavisnost odnosa Δ/L od procenta otvora u nosećim zidovima a[%] za objekat pre nadgradnje. Sa dijagrama. se mogu očitati vrednosti procenata otvora u nosećim zidovima za koje se dostiže granična vrednost ugaone distorzije označene u tabeli 1. ilustrovanog na slici 8. Slika 9 – Zavisnost odnosa Δ/L od promene odnosa E/G (Figure 9 – Dependence Δ/L ratio of change of E/G ratio) Isprekidana linija sa kružnim simbolima označava zavisnost odnosa Δ/L od promene odnosa E/G za objekat pre nadgradnje.Slika 8 – Zavisnost odnosa Δ/L od procenta otvora u nosećim zidovima a[%] (Figure 8 – Dependence ratio Δ/L of the percentage of openings in the supporting walls a[%]) Puna prava linija u dijagramu označava graničnu vrednost za ugaonu distorziju predloženu za ovu vrstu objekata (ovo važi i za dijagram na slici 9). kako je naznačeno u tabeli 1.

i prethodno spomenuto. što približno odgovara stanju grede koju mi posmatramo.91. Shodno ovome eventualna ojačanja nosećih zidova treba koncipirati tako da prime napone usled savijanja. radi sticanja kompletnije pretstave o problemu. Iz prethodnog se vidi da neadekvatno održavanje ravnh krovova dovodi do oštećenja hidroizolacije. kako bi se na taj način potvrdila primenjivost predloženog modela. pri tom koristeći metod modelovanja. ZAKLJUČAK U ovom radu autor se bavio problematikom nadgradnje zidanih konstukcija u kontekstu održavanja sanacije i pouzdanosti. mogu se istaći sledeći zaključci: • nedadekvatan način održavanja samo jednog dela objekata može dovesti do narušavanja osnovnih funkcionalnih zahteva objekta kao celine. Odnos dužine i visine objekta koji je analiziran u ovom radu za nenadgrađen objekat je 2. kao i do narušavanja nosivosti dela objekta ili objekta u celini. dok je za nadgrađen 1.33. nakon dužeg dejstva. vidi se da je odnos modula elastičnosti i modula klizanja direktno proporcionalan veličini Δ/L. .6) i 10 u oba slučaja merodavne deformacije na objektu su one koje će se javiti usled savijanja. Slika 10 – Zavisnost odnosa Δ/L od promene odnosa L/H za različite vrednosti odnosa E/G (Figure 10 – Dependence relations Δ/L of the changes the relationship L/H for diferent values of of the relationship E/G) Posmatrajući dijagram. na kome je prikazana međuzavisnost Δ/L i L/H. i nosećih elemenata konstrukcije. a za položaj neutralne ose na polovini grede. 4. što prouzrokuje oštećenja termičke izolacije.Na slici 10 je ilustrovan dijagram iz [6]. slika 9. a potom. a zatim studiju slučaja na konkretnom primeru. dakle povećanjem ovog odnosa povećava se i osetljivost konstrukcije na diferencijalna sleganja. kao i za različite vrednosti odnosa E/G. koja se najčešće nalazi ispod nje. Analizirajući dobijene rezultate. i analizirajući jednačine (1) i (2). pa na osnovu dijagrama 9 (odnos E/G≈2.

Part III. • • LITERATURA [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] Zakon o planiranju i izgradnji.72/09 R. Inženjerska komora Srbije. uz što veću pouzdanost objekta kao celine u funkcionalnom. Zbornik radova Knjiga1. Mehanika tla. Proceedings. statičkom i svakom drugom smislu. Prilikom izrade projektne dokumentacije neophodno je analizirati moguće „putanje“ prenošenja dodatnog opterećenja kroz konstrukciju. te karakteristike tla na kojem je objekat fundiran. 10p E. Sve ovo u kontekstu postizanja što dužeg eksploatacionog veka nakon nadgradnje i neophodnih sanacija. Program permanentnog usavršavanja. Sadović. J. J. Maslak. Vol. nenadgrađenog dela objekta. kao i međusobni odnos dužine i visine objekta. E. 611-654. Cambridge. Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Journal. Stevanović. Including Damage and Soil-Structure Interaction. B. Finno et al.. Allowable Settlement of Buildings. Beograd. AGM Knjiga. New York. 2003. Imajući u vidu prethodno spomenute navode. 2001. br. P. evidentno je da procenat otvora u nosećim zidovima ima značajnu ulogu kada je u pitanju dostizanje kritične vrednosti ugaone distorzije. 253p Glavni projekat adaptacije potkrovlja stambene zgrade. 517p M. 1956. nakon koje se u konstrukciji javljaju oštećenja koja mogu ugroziti stabilnost konstrukcije. Conference on Settlement of Structures. Muravljov. 727-768. B. 1974. Projektni biro Konin. pp. Internacionalni naučnostručni skup Građevinarstvo-nauka i praksa.J. 2001. fourth edition. Maksimović. 2008. and Mac Donald. Građevinski fakultet univerziteta u Beogradu. Institute of Civil Engineers. kao i opterećivanje postojećih zidova koji sadrže veći procenat otvora. 2010. London.H.. 260p Skempton. Salatić. Assessing construction and settlement-induced building damage: a return to fundamental principles. 2001. Seizmički aspekt nadogradnje objekata. 1995. od kojih bi se odabralo ono rešenje koje će najbolje odgovoriti na sve spomenute uslove. 559-570 R. a nakon toga koncipirati nekoliko konstruktivnih rešenja nadgradnje. procenat otvora u nosećim zidovima. Procjena oštećenja nadgrađenih objekata zidanog sistema usled slijeganja temeljne konstrukcije.• Analizirajući konkretan primer nadgradnje objekta. Zećirović. and Wroth. pp. C. Proceedings. kako bi se stavio akcenat na procenu stanja i eventualnu sanaciju delova konstrukcije koji će biti dodatno opterećeni. Allowable and Differential Settlement of Structures. 918p Burland. . E. kao opšti zaključak. Proceed. Shodno ovome treba izbegavati formiranje otvora u nosećim zidovima nadgrađenog dela objekta. Beograd. 5. Evaluating Damage Potential in Buildings Affected by Excavations. 571p M. A W. Basic Soil Mechanics. Zidane i drvene konstrukcije zgrada. koji se planira nadgradjivati. England. Novi Pazar. „Službeni glasnik RS“. R. Whitlow. Žabljak. Underground Construction. Beograd. 2008. Boone. D. institution of Mining and Metallurgy. daje se preporuka da se svaki objekat.. S. prethodno detaljno snimi i izvrše procene stanja postojeće konstrukcije kao što su: trenutni kvalitet materijala.