You are on page 1of 4

Rozdział drugi – produkcja witamin II.1.

Metody produkcji witamin Punktem odniesienia w produkcji związków zarówno tych nisko- jak i wysokocząsteczkowych jest przebieg hodowli komórek. Komórki, które zostały dokładnie wyselekcjonowane i uzyskane przy zastosowaniu typowych technik inżynierii, są wykorzystywane do otrzymania danego produktu przy minimalnych kosztach ale z jak największą wydajnością [8]. Można wyróżnić trzy główne kierunki w ewolucji technik wytwarzania witamin. Głównie jest to synteza przemysłowa, której koszty próbuje się zmniejszyć po przez zastąpienie poszczególnych szlaków mikrobiologicznymi fermentacjami, które są prowadzone przez zmodyfikowane szczepy drobnoustrojów. Ważna jest także inżynieria genetyczna, której procesy umożliwiają zwiększenie koncentracji związków, głównie w tkankach roślinnych. Powszechnie wykorzystywane są także rośliny i mikroorganizmy w postaci bioreaktorów do produkcji określonej substancji na skalę przemysłową [1]. Opracowanie procedury hodowli komórek, niezależnie od zastosowanej metody produkcji, najczęściej można przedstawić w postaci 4 faz, kolejno następujących po sobie [8].

Etap1

Etap2

Etap3

Etap4

skrining komórek

doskonalenie komórek

optymalizacja procesu

zwiększenie skali

Ryc. Zmodyfikowano na podst. [8]. Kropkowane linie zakończone strzałkami odnoszą się do powtarzalnych cykli, wynikających z wzajemnych uwarunkowań między kolejnymi etapami rozwoju procesu. II.1.1. Synteza chemiczna II.1.2. Roślinne bioreaktory Rośliny, tak samo jak mikroorganizmy posiadają predyspozycje do produkcji witamin we własnych tkankach (tzw. fitofarming). Wzmożenie koncentracji witamin w roślinach powoduje polepszenie jakości żywności lub pasz, co umożliwia dostarczenie odpowiedniej ilości suplementów diety do organizmu. Ponadto produkcja witamin w naturalnym środowisku jest lepiej postrzegana przez społeczeństwo, produkowane są tylko określone stereoizomery a także może być tańsza w porównaniu do chemicznej syntezy. [3]

Najczęściej proces biosyntezy regulowany jest już na poziomie pierwszej reakcji. W nasionach Arabidopsis thaliana oraz nasionach soi regulacja ta powoduje 1. Ilość witaminy E zwiększa się podczas przekształcenia chloroplastów w chromoplasty w wyniku starzenia się roślin [4]. które są produkowana na skalę przemysłową z wykorzystaniem roślinnych bioreaktorów jest α-tokoferol. W liściach rzodkiewnika dodatkowe działanie czynników środowiskowych takich jak promieniowanie słoneczne czy składniki odżywcze spowodowały 18-krotne podwyższenie zawartości witaminy E [7]. czyli witamina E oraz. W dużej ilości przypadków biochemiczna rola związków i szlaków metabolicznych występujących w roślinach a także biorących udział w syntezie witamin jest znana. Natomiast w liściach Arabitobsis wzrost ten jest aż 4-krotnie większy. która katalizowana jest przez enzym VTE2. artykuł 2 Biosynteza tokoferolu w roślinach ma miejsce w plastydach. obejmujących tokoferole oraz tokotrienole. Witamina E jest cząsteczką zbudowaną z hydrofobowego ogona zatopionego w lipidach błonowych. że niektóre funkcje jedynie teoretycznie można przypisać danym cząsteczkom. co w przyszłości może skutkować ograniczeniem metody chemicznej produkcji.3] Przykładem witaminy. Zawiera ona zespół 8 hydrofobowych pochodnych.3] Rys. oraz polarnej główki wystającej poza powierzchnię membrany.Wykorzystanie roślin jako bioreaktorów do syntezy witamin posiada wiele korzyści. Prekursorami do syntezy tokoferolu są kwas homogentyzynowy (HGA) powstający podczas metabolizmu aminokwasów aromatycznych oraz difosforan potasu (PDP). [1. różniących się podstawnikami w pozycji R1 i R2. Problem jaki się tu pojawia jest związany z drogą i regulacją biosyntezy w roślinach. [2.4-krotny wzrost poziomu tokoferolu.8 1. pochodzący z nowo odkrytego szlaku plastidic methylerythritol phosphate. która na dzień dzisiejszy nie jest do końca określona. jednak doświadczenia jakie zostały przeprowadzone w celu pozyskania większej ilości informacji wykazały. które w swojej otoczce zawierają odpowiednie enzymy. .

kwasów tłuszczowych i organicznych. W pierwszym etapie należy przeprowadzić izolacje odpowiedniej kolonii a następnie jej namnożenie jej na płytce Petriego [8. zawierające wiadomości na temat szlaków metabolicznych. II. nie wykorzystuje maksymalnie swoich zdolności. Biotechnolodzy mogą tę przeszkodę pokonać. Wadą selekcji drobnoustrojów ze środowiska. Aby zwiększyć ilość badanych komórek w następnym etapie hodowla prowadzona jest w mikropłytkach lub kolbach Erlenmeyera. dlatego stosuje się różnego rodzaju modyfikacje kolb aby polepszyć efektywność mieszanie a przez to łatwiejsze wnikanie tlenu do podłoża.10]. Kolby są powszechnie wykorzystywane do zapoczątkowania procesu produkcyjnego. screening przeprowadza się w celu pozyskania najbardziej wydajnego mikroorganizmu. a także zwiększenia ich metabolicznych możliwości [11]. w których przeżywają tylko nieliczne mikroorganizmy. w których następuję produkcja na skale przemysłową [8]. że w naturalnym środowisku czyste kultury drobnoustrojów występują bardzo rzadko i najczęściej są to warunki ekstremalne. a także do produkcji witamin [13]. wprowadzenia do ich organizmów nowych komórek. Bardzo ważny jest wybór odpowiedniej metody analitycznej. które umożliwiają wybór odpowiednich linii komórkowych. biokatalizatorów. Dlatego proces ten jest bardzo czasochłonny oraz wymaga ogromnej wiedzy z działu mikrobiologii [10].1.2.2. który umożliwia zwiększenie efektywności procesu [8. Powszechnie dostępne są także bazy danych. po ich izolacji oraz hodowli w warunkach laboratoryjnych. mogących przeprowadzić syntezę określonego związku. jest zbyt duża ilość linii komórkowych. Około 99% mikroorganizmów występujących naturalnie. z gleby lub z powietrza. Następnie hodowla przenoszona jest do bioreaktorów.II. produkującego dany związek. którą należy poddać wstępnemu skriningowi [8]. po przez łączenie różnych technologii umożliwiających zużytkowanie całego metabolicznego potencjały mikroorganizmów [13]. Produkty mikrobiologiczne są powszechnie wykorzystywane w przemyśle chemicznym do produkcji aminokwasów. . Mikroorganizmy w produkcji witamin Środowisko naturalne jest niezwykle zróżnicowane pod względem występujących w nim drobnoustrojów. która w jak najkrótszym czasie umożliwi uzyskanie nie budzącego wątpliwości wyniku. Istnieją jednak pewne problemy związane z napowietrzaniem i mieszaniem. Komórki mogą pochodzić z własnych bibliotek bądź z banków komórek. Należy wybrać taką procedurę. detergentów.9]. Pozyskiwanie odpowiednich drobnoustrojów Badanie przesiewowe czyli tzw. Związane jest to z tym. Także inżynieria genetyczna stała się drogą do modyfikacji drobnoustrojów. Komórki mogą być także pobierane z naturalnego środowiska np. Mikropłytki zapewniają jałowe warunki hodowli oraz minimalizują szybkość wysychania pożywki – hodowle często prowadzone są w wysokiej temperaturze przez stosunkowo długotrwały okres czasu.

2. Do przeprowadzenia modyfikacji genetycznych można stosować następujące metody:    Z użyciem plazmidów. podczas rozmnażania lub rekombinacji naturalnej. Te pierwsze posługują się technologią rekombinacji DNA. czyli bezpośrednie wprowadzenie materiału genetycznego do mikroorganizmu.2.2. Hybrydyzacji. . ale powstały na skutek stosowania odpowiednich technik. Zwiększenie wydajności biosyntezy Metody zwiększające wydajność mikroorganizmów można podzielić na metody nowoczesne oraz klasyczne. wprowadzających nowe cząsteczki kwasów nukleinowych do organizmu gospodarza. natomiast klasyczne procedury obejmują mutacje i selekcje. w którym naturalnie nie występują. II. w wyniku której następuje łączenie dwóch lub więcej komórek. fuzje protoplastów a także hybrydyzację naturalną [10].II.2. Mikroiniekcji. np. przez co materiał genetyczny ulega rekombinacji [18]. Genetycznie modyfikowane bakterie i grzyby Pojęcie genetycznej modyfikacji mikroorganizmów. oznacza takie zmiany w materiale genetycznym.1. które nie zaszły w sposób naturalny. makroiniekcji oraz mikrokapsułkowania.