You are on page 1of 28

PHOTOGUIDE

HANDLEIDING
CONCERTFOTOGRAFIE
ANOUK TIMMERMAN / REN DAMKOT

Over dit e-book Dit e-book is geschreven voor Photoguide, ht startpunt voor betere fotografie. Photoguide biedt workshops, cursussen, e-books en meer op ieder niveau, zowel voor hobbyfotografen als professionals. Meer informatie over ons aanbod kun je vinden op de website: www.photoguide.nl. Titel Auteur Publicatie Kosten Ontwerp Afbeeldingen Handleiding concertfotografie Anouk Timmerman en Ren Damkot Oktober 2011 9,50 Photoguide / Anouk Timmerman Anouk Timmerman en Ren Damkot

Auteursrecht 2011 Photoguide. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

handleiding concertfotografie

Inhoudsopgave Voorwoord Definitie van een goede concertfoto Concertfotografie: technisch ISO, diafragma, sluitertijd RAW of JPEG? Witbalans Flitsen: wel, niet, hoe? Lichtmeten Histogram Concertfotografie: praktisch Ongeschreven regels Een mooi beeld maken Compositie Lenskeuze Kijken naar licht Focus Bescherm je oren Na het fotograferen Het vinden van een workflow Het maken van een selectie Het bewerken van je fotos: functioneel Het bewerken van je fotos: creatief Het delen van je fotos Tot slot p4 p5 p6 p6 p8 p9 p9 p 12 p 13 p 14 p 14 p 15 p 16 p 17 p 17 p 18 p 19 p 21 p 21 p 23 p 23 p 24 p 25 p 27

handleiding concertfotografie

Voorwoord Het fotograferen van een concert is een hele uitdaging. Om die reden gaven Ren Damkot en ikzelf op 25 september 2011 een workshop concertfotografie aan een enthousiaste groep deelnemers. Speciaal voor die workshop hebben we een boekje geschreven. Dit boekje willen we nu ook graag aanbieden als e-book. Middels dit e-book willen we uitleggen wat er allemaal komt kijken bij het fotograferen van een concert. We belichten zowel de technische als praktische kant van het vak en hebben natuurlijk geprobeerd dit zo volledig mogelijk te doen. Dat wil zeggen dat we natuurlijk aandacht besteden aan ISO, diafragma (en lichtsterke objectieven) en sluitertijd (en daarmee ook het fotograferen van beweging), maar ook aan zaken als brandpunt, compositie en focus. Maar bij het fotograferen van een concert hoort natuurlijk ook de omgang met andere fotografen en het beschermen van je oren. We zijn ervan overtuigd dat iedereen een technisch en gevoelsmatig goede concertfoto moet kunnen maken, als je maar weet hoe je dat doet. We leggen je in dit e-book dan ook de basics uit die je nodig hebt voor het maken van publiceerbaar fotomateriaal. Maar heb je al wat ervaring in het fotograferen van concerten en gaan de techniek, composities en momenten je al goed af, probeer jezelf dan uit te dagen en te gaan onderscheiden van de massa. Heel veel leesplezier, Ren Damkot en Anouk Timmerman

handleiding concertfotografie

Definitie van een goede concertfoto Tijdens deze workshop werken we toe naar een goede concertfoto. De definitie daarvan is volgens ons als volgt: Een technisch goede foto: een goede kleur, helderheid en scherpte Een compositioneel goede foto: een geschikt standpunt, een bewuste kadering Een gevoelsmatig goede foto: het juiste moment, die ene uitdrukking Nt dat beetje extra: een bijzondere invalshoek, onderscheidend vermogen

Bovenstaande punten gezamenlijk maken een foto tot een goede concertfoto. De punten staan gerangschikt op volgorde van moeilijkheid: de techniek en compositie zijn te leren, door iedereen. Iedereen kan vandaag met een technisch en compositioneel goede foto naar huis gaan. Een gevoelsmatig goede foto is al ietsje lastiger: sommige mensen hebben daarvoor een ontzettend goed gevoel, maar voor anderen is het best een uitdaging het gevoel dat je wil overdragen te vangen in een moment. Tot slot, het onderscheidend vermogen, dat is wat jou anders maakt dan duizenden andere concertfotografen.

handleiding concertfotografie

Concertfotografie: technisch Fotografie is een creatief vak. Het maken van een goede foto is natuurlijk grotendeels een gevoelsmatige kwestie. Maar probeer wel samen te werken met de techniek, in plaats van je te laten dwarsbomen door een gebrek aan technische kennis. Voor ieder concert gebruik je ongeveer dezelfde camerainstellingen. In dit hoofdstuk bespreken we dit technische uitgangspunt, en de variabelen. ISO, diafragma, sluitertijd In eerste instantie zal het doel dat je voor jezelf stelt zijn: een mooi scherpe, goed belichte foto. Een foto zonder al te veel bewegingsonscherpte (je wil de actie wel kunnen vastleggen) en bovendien liefst niet al te donker. Hoe je dat voor elkaar krijgt? Door de juiste combinatie te kiezen van ISO, diafragma en sluitertijd. Je diafragma is de lensopening: is deze groot, dan past er veel licht doorheen. Is deze klein, dan past er minder licht doorheen. Je kunt je voorstellen dat in een donkere omgeving met veel actie een grote lensopening gewenst is. Je sluitertijd is hoe lang de sensor belicht wordt. Met een lange sluitertijd kun je veel licht vangen, met een korte sluitertijd beweging bevriezen. Tijdens concerten zul je meestal vrij veel actie tegenkomen; een relatief korte sluitertijd is dus gewenst. Je ISO is eigenlijk een compensator: worden met de gewenste diafragma en sluitertijd je fotos te donker, dan mag je ISO omhoog. Worden ze te licht, dan mag je ISO omlaag. Een relatief hoge ISO brengt (enigszins afhankelijk van de camera) relatief veel ruis met zich mee, maar deze ruis valt in prints of op webformaat vaak reuze mee. Bovendien laat ruis zich reduceren, in tegenstelling tot beweging door te lange sluitertijden... Om tijdens concerten je sluitertijd kort genoeg te houden om beweging te kunnen bevriezen, moet je diafragma dus groot zijn. Maar dat is meestal niet genoeg. In de meeste poppodia en concertzalen zul je bovendien een relatief hoge ISO moeten gebruiken. In de meeste poppodia (en met de meeste moderne spiegelreflexcameras) is ISO 1600 tot 6 handleiding concertfotografie

ISO 3200 de norm. Op de genoemde ISO-waardes en bij een diafragma van ca. F2.8 zijn je sluitertijden meestal kort genoeg om de meeste bewegingen te kunnen bevriezen. Daarop zijn uitzonderingen: soms is het zo donker dat ISO 6400 en/of objectieven met F2.0 of nog groter noodzakelijk zijn, terwijl je bij andere concerten met ISO 800 en F4.0 prima wegkomt. Over het algemeen zal ISO 1600 tot ISO 3200 een prima uitgangspunt zijn. Naar boven of beneden bijstellen indien noodzakelijk danwel gewenst kan altijd nog. Je diafragma zet je in principe zo groot mogelijk (een zo laag mogelijk F-getal). Heb je objectieven met F2.0 of groter, dan kun je ervoor kiezen deze iets af te stoppen tot ca. F2.8. Dat zal je iets winst geven op je scherptediepte. Raadpleeg voor sluitertijden het onderstaande lijstje: Groothoek 1/60 1/30 1/15* Tele 1/320 1/160 1/80*

Veel beweging Normale beweging Nauwelijks beweging

De genoemde sluitertijden zijn maximale sluitertijden, dat wil zeggen: langere sluitertijden zullen vermoedelijk beweging geven. De reden waarom je met een groothoekobjectief langere sluitertijden kunt gebruiken is eigenlijk heel eenvoudig: met en teleobjectief vergroot je beweging letterlijk uit. Het sterretje geeft aan dat je op dergelijke sluitertijden eerder problemen zult ondervinden door je eigen beweging (camera shake) dan door beweging van je onderwerp. Beschik je over een objectief met een stabilisator, dan zul je hier geen last van hebben. Stabilisators zijn erg handig omdat ze je eigen beweging tegen gaan, soms met wel drie stops (wat betekent dat je een 3x langere sluitertijd kunt gebruiken alvorens last te krijgen van beweging). Houd goed in de gaten dat dit alleen geldt voor je eigen beweging, en zeker niet voor beweging van je onderwerp! Al met al kun je je camera meestal het beste als volgt instellen: Camera op A (Av) of M ISO op 1600 (verhogen indien noodzakelijk) Diafragma op F2.8 of anders zo groot mogelijk handleiding concertfotografie 7

Op Av je sluitertijd in de gaten houden en hierop anticiperen (vooral indien te lang) Op M je lichtmeter in de gaten houden en regelmatig je sluitertijd aanpassen

RAW of JPEG? RAW-bestanden zijn groot. Ze nemen meer ruimte in op je geheugenkaart en vergen ook meer van je computer. JPEG-bestanden zijn een stuk kleiner, maar ook veel minder flexibel. Hoewel het bewerken en verwerken van RAW-bestanden doorgaans meer tijd kost, zal de kritische fotograaf dat er meestal vanuit perfectionistische overwegingen wel voor over hebben. De voordelen van RAW-fotografie zijn zeker binnen de concertfotografie erg groot: In RAW-bestanden kun je achteraf de witbalans van je fotos nog aanpassen RAW-bestanden bieden meer flexibiliteit in het corrigeren van belichting en contrast In moeilijke omstandigheden, bijvoorbeeld bij veel veranderingen in het licht zoals bij concerten meestal het geval is, is het corrigeren van een RAW-bestand vaak minder tijdrovend dan het redden van een mislukte JPEG. Ook zou het t veel tijd en aandacht vergen om 8 handleiding concertfotografie

je camerainstellingen continu te corrigeren op de meest actuele lichtomstandigheden. Daarom is fotograferen in RAW voor concerten vaak erg prettig. Witbalans Elke lichtbron heeft zijn eigen kleurtemperatuur. Deze wordt uitgedrukt in Kelvin (K). Daglicht is ca. 5500K, gloeilampen zitten rond 3200K. Je oog compenseert dit verschil automatisch, maar je camera niet. Bij concerten kom je voornamelijk kuntslicht tegen dat voorzien is van een kleurfilter. Wat er tijdens het concert voor het menselijk oog mooi uit ziet, kan voor een automatisch ingestelde camera wat te veel van het goede zijn. Een automatisch ingestelde witbalans zal zich niet altijd raad weten met de vele variaties in kleuren en kleurtemperaturen tijdens een concert. Het is daarom aan te raden je witbalans voor de duur van het concert in te stellen op een vaste kleurtemperatuur. Dat zal zorgen voor minder nabewerking danwel mislukte fotos. De kleurtemperatuur is enigszins afhankelijk van het type lampen en de gebruikte kleuren. Hangen er veel parren, dan zit je met ca. 3200K tot 3500K netjes in de buurt. Worden er veel blauwgefilterde lampen gebruikt, dan kun je de kleurtemperatuur opschroeven tot ca. 4000K. Bij veel roodgefilterde lampen kun je omlaag richting ca. 2800K. Moving heads (bewegende lampen) maken dit hele verhaal iets ingewikkelder: de verschillen in kleurtemperatuur tussen kleuren onderling uit n lamp kunnen behoorlijk verschillen. In een show met veel moving heads loopt de gewenste witbalans dan ook sterk uiteen. Fotograferen in RAW is dan sterk aan te raden. Flitsen: wel, niet, hoe? Flitsen tijdens concerten wordt niet altijd toegestaan. Dat is niet zonder reden: het wordt door zowel medebezoekers als door artiesten vaak als storend ervaren. Soms is het de band die dergelijke restricties oplegt, soms neemt het podium daarin al het voortouw. Worden er restricties opgelegd, dan houd je je hier natuurlijk aan. Zijn er geen restricties, dan is het nog de vraag of je wel wil flitsen: het is meestal niet wenselijk en eigenlijk ook helemaal niet noodzakelijk. handleiding concertfotografie 9

Zie je wel noodzaak om te flitsen, doe het dan goed: zie flitsen niet als een manier om meer licht te creren, maar als een methode om de kwaliteit ervan te verbeteren. Dat houdt in dat je je flitslicht toepast in combinatie met het aanwezige podiumlicht. Gebruik een voldoende hoge ISO voor een subtiele flits en houd je sluitertijd voldoende lang om het omgevingslicht ook een kans te geven. Flitsen vervangt het podiumlicht als het goed is niet, maar het kan wel een aanvulling vormen. Hieronder een aantal veelgestelde vragen over flitsen: Op welke stand stel ik mijn camera in? Je kunt kijken in hoeverre je tevreden bent met het resultaat op A of Av. Blijkt het resultaat op deze stand wat onvoorspelbaar, dan is de M-stand meestal de betere keuze. Ik maak met mijn flitser extra licht. Dan kan mijn sluitertijd toch korter worden? Nee. Zie flitsen echt als een verbetering van het licht, niet als een vermeerdering. Wanneer je flitst, creer je eigenlijk een foto met twee belichtingen: flitslicht en podiumlicht. De flits is van zeer korte duur, maar je sluitertijd duurt aanzienlijk langer dan je flits. Dat geeft je de gelegenheid te spelen met de hoeveelheid bestaand licht: een kortere sluitertijd geeft bestaand licht minder de kans, een langere sluitertijd zorgt voor meer bestaand licht. Het aanpassen van de sluitertijd is niet van invloed op de intensiteit van de flits. Wat voor ISO-instelling moet ik gebruiken? De ISO verander je niet. Met het verlagen van de ISO zou je flitser harder moeten werken. Niet alleen is de laadtijd van je flitser dan langer, ook is een fellere flits storender voor omstanders en moet je sluitertijd dan langer worden voor een goede balans tussen flits- en podiumlicht. Het flitslicht is zo kil vergeleken met het podiumlicht. Wat kan ik daaraan doen? Je witbalans staat ingesteld op ca. 3500K, terwijl het flitslicht een kleurtemperatuur heeft van 5600K. Je zou natuurlijk de witbalans kunnen afstemmen op je flitser, maar dat zal zorgen voor een veel te warme weergave van het podiumlicht. Een betere oplossing is waarschijnlijk een kleurfilter als bijvoorbeeld CTO (correction to orange). Deze filters zijn te koop als strobistaccessoires, maar ben je vriendjes met de lichtman, dan zou je ook hem eens vriendelijk kunnen aankijken. Ik heb geen externe flitser. Kan ik nu de flitser op mijn camera gebruiken? Natuurlijk kan dat. De ingebouwde flitser biedt minder mogelijkheden voor mooi flitslicht, 10 handleiding concertfotografie

maar is in geval van nood prima bruikbaar. Zorg er natuurlijk wel voor dat je ISO hoog genoeg blijft en je sluitertijd lang genoeg. Houd bovendien in de gaten of je niet tegen je eigen lens (of zonnekap) aan flitst.

handleiding concertfotografie

11

Lichtmeten De meeste cameras beschikken over twee soorten lichtmeetmethodes: n waarbij de camera nadenkt, en n waarbij je dat zelf moet doen. De eerste soort heet (afhankelijk van het merk van je camera) Evaluatief, Matrix of Meerveldsmeting. Voorbeelden van de tweede soort zijn Deelmeting, Spotmeting of Gemiddelde meting. Engelse termen zijn Partial, Spot en Center weighted. Bij de intelligente meetmethodes is het idee dat de camera de scne evalueert (daarbij vaak rekening houdend met het autofocuspunt) en op basis daarvan de juiste belichting instelt. Aan de hoeveelheid aanhalingstekens kun je al aflezen dat dit niet altijd goed gaat. Zorg dus dat je bij deze methodes je camera goed kent en blijft meedenken. Weet in welke situaties je lichtmeter de mist in gaat, zodat je daarop kunt anticiperen. Fotografeer je bijvoorbeeld een groot, zwart podium met een muzikant in donkere (zwarte?) kleding, dan zal de camera graag willen overbelichten. Wordt de achtergrond gevuld met rook die van achter wordt aangelicht met spots, dan zal de camera willen onderbelichten. De domme lichtmethodes, oftewel die waarbij je zelf moet nadenken, gaan er vanuit dat je onderwerp midden grijs is. Of je nu een zwarte kat of een witte sneewpop fotografeert, je camera zal proberen altijd ergens halverwege tussen beiden uit te komen. Vertrouw je blind op je camera, dan zul je dus veelvuldig de mist in gaan. Een vereiste van de domme methodes is het toepassen van belichtingscompensatie. Dat wil zeggen dat jij de camera vertelt: Ik weet dat dit een sneeuwpop is en dat sneeuw wit is, dus vertel ik jou dat je de foto lichter moet maken dan je zelf wil. Je neemt dus het denkwerk over van je camera. De domme methodes verschillen vooral van elkaar in de oppervlakte van de foto die ze meenemen in de lichtmeting. Bij spotmeting zal maar een paar procent van het gehele beeld worden gemeten, terwijl dit bij gemiddelde meting veel meer is. Bij een klein meetgebied weet je precies wat je meet, bij een groter meetgebied komt daar ook nog enig gokwerk bij kijken. In alle gevallen is het zelf nadenken en het bewust toepassen van belichtingscompensatie een vereiste. Welke lichtmeetmethode je uiteindelijk kiest is van ondergeschikt belang. Het belangrijkst is 12 handleiding concertfotografie

dat jij weet welke methode je gebruikt en wat daarvan de gevolgen zijn. Zorg er altijd voor dat je bewust fotografeert en dat je anticipeert op situaties waarin je camera in het verleden de mist in ging. Histogram Tijdens het fotograferen zal je waarschijnlijk regelmatig de belichting van je foto willen controleren. Het schermpje van je camera is hiervoor niet erg betrouwbaar, omdat de helderheid van de foto op je scherm nogal samenhangt met de helderheid van je scherm. Een betrouwbaardere methode om je belichting te controleren is het histogram. Grote pieken tegen de linkerrand van je histogram betekenen dat er grote zwarte partijen zonder enig detail voorkomen in je foto. Grote pieken volledig tegen de rechterrand willen zeggen dat er grote witte vlakken zonder detail voorkomen in je foto. Een kleine piek uiterst rechts hoeft niet direct een bezwaar te zijn: het is niet altijd erg als bijvoorbeeld een lichtbron direct bij de lamp wat uitgebeten is. Probeer bovendien de highlight warnings van je camera aan te zetten en bewust te gebruiken. De knipperende highlight warnings vertellen je precies welke gebieden in je foto overbelicht zijn. Je kunt vervolgens zelf beslissen of je overbelichting op die plekken een probleem vindt of niet.

handleiding concertfotografie

13

Concertfotografie: praktisch Je camera staat ingesteld! Tijd om aan de slag te gaan. Het doel van deze workshop is natuurlijk niet om een groep uniforme fotografen op te leiden. Echter zijn er wel wat richtlijnen en willen we je wat stof tot nadenken aanbieden. Wat je met deze informatie doet, is vervolgens geheel aan jou! Ongeschreven regels Tijdens het fotograferen van concerten bestaan er een aantal ongeschreven regels. Zo probeer je de band en het betalende publiek als fotograaf zo min mogelijk tot last te zijn. Je gebruikt je flitser zo min mogelijk en betreedt het podium niet zonder toestemming van de band. Ook probeer je (als het goed is) te voorkomen dat je gedurende het hele concert consequent voor bepaalde mensen het zicht blokkeert. Door rekening te houden met de mensen achter je, werk je mee aan een goede reputatie voor jezelf en je collegafotografen en zullen bezoekers sneller geneigd zijn (tijdelijk) hun plek voor je af te staan. Wil je verplaatsen door de zaal, dan geldt over het algemeen: hoe subtieler en vriendelijker je bezoekers vraagt of je ze kunt passeren, hoe meewerkender zij zullen zijn. Tik iemand dus altijd even rustig op zijn of haar schouder of arm om aan te kondigen dat je wil passeren. Dit alles geldt natuurlijk voornamelijk wanneer je fotografeert vanuit de zaal, wanneer je als fotograaf plaats kunt nemen tussen de barriers en het podium hoef je doorgaans minder rekening te houden met het publiek. Ook tussen fotografen onderling gelden er bepaalde ongeschreven regels. Een heel belangrijke is dat je elkaar het zicht niet blokkeert. Voor een lens langs lopen die net op de band gericht is, wordt je doorgaans niet in dank afgenomen. Probeer tijdens het fotograferen de posities van andere fotografen een beetje in de gaten te houden en wacht even, buk of loop om als je iemand wil passeren. Gelden er restricties vanuit het podium of (het management van) de band, zoals bijvoorbeeld een 3 song rule of niet flitsen, houd je daar dan als fotograaf altijd aan. Door het overtreden van de geldende restricties zet je je eigen goede naam en die van je eventuele opdrachtgever bij het podium of de band op het spel. 14 handleiding concertfotografie

Een mooi beeld maken Fotografie draait natuurlijk uiteindelijk om het maken van sterke beelden. Soms kan een beeld zo sterk zijn, dat het van ondergeschikt belang kan zijn dat de technische kant van de foto nog wat haken en ogen heeft. Veel vaker echter zie je fotos die er qua beeld niet echt uitspringen en die bovendien technisch niet je-van-het zijn. Zorg je ervoor dat je de techniek in de vingers hebt, hoeft deze je beeld niet in de weg te staan en kun je beeld en techniek elkaar laten versterken. Voor het beeld is je timing van groot belang. Je gaat op zoek naar een moment waarop je onderwerp en het licht elkaar versterken. Maar een sterk beeld is uiteindelijk meer dan enkel een foto gemaakt op het juiste moment. Uiteindelijk zoek je naar een foto waarbij het moment, de sfeer, het licht, de techniek en bovendien ook de compositie elkaar versterken.

Ideaal gezien observeer je je onderwerp en ga je op zoek naar het beeld dat voor jou de sfeer van het concert in n beeld zou weergeven. In de praktijk komt bij concertfotografie ook veel toeval kijken. Je kunt namelijk niet afwachten op dat ene moment, want de kans dat je het mist (of dat het berhaupt niet komt) is groot. Concertfotografie is wat dat betreft wat handleiding concertfotografie 15

tegenstrijdig: enerzijds moet je het geluk hebben op het juiste moment op de juiste plaats te staan en k nog eens je camera goed ingesteld hebben om direct te kunnen handelen, maar aan de andere kant ontwikkel je ook een bepaald inzicht in de situatie. Zie je een mooi moment langs komen, dan kun je er op gokken dat het moment nog eens langs komt... maar die garantie krijg je niet. Compositie Nu iets praktischer: de compositie wordt bepaald door twee zaken, namelijk je uitsnede en je perspectief oftewel je standpunt. De uitsnede kan een foto maken of breken. Een goed moment kan totaal oninteressant worden door de verkeerde uitsnede te kiezen, die ervoor kan zorgen dat je fotos naar bands totaal onverkoopbaar blijken. Haal je onderwerp uit het midden Zoals bij iedere vorm van fotografie geldt: een gecentreerde compositie is zelden interessant. Gebruik de regel van derden of een andere compositieregel indien dit je helpt om je onderwerp uit het midden van het beeld te halen. Zorg voor variatie Niets is zo saai als een serie halftotaaltjes van ieder afzonderlijk bandlid. Zorg voor variatie in je serie door te spelen met close-ups en wijdere shots, standpunten links en rechts, hoog en laag, n bandlid of meerdere, enzovoort. Snijd niet door vingers en gewrichten Probeer mensen niet af te snijden door hun vingers of door bijvoorbeeld knien, enkels en polsen. Deze manier van kaderen wordt door de meeste mensen als storend ervaren. Snijd niet door gitaarhalzen Wil je je foto kunnen verkopen aan de gitarist, probeer zijn (meestal geen haar) gitaarhals dan intact te laten. Gitaristen zijn allergisch voor onthoofde gitaren. Heb je niets met de band te maken, dan mag je dit natuurlijk helemaal zelf weten ;-) Dit geldt overigens ook voor andere muzikanten: door een drummer wordt het meestal gewaardeerd als je op de foto ook het drumstel kunt zien. Idem voor een toetsenist. 16 handleiding concertfotografie

Kijk ook achteraf goed naar je composities Ben je je fotos aan het selecteren en bewerken, vergeet dan niet je compositie aan een kritische keuring te onderwerpen. Is je compositie spannend? Staan er storende elementen in beeld die je er misschien af wil croppen? Als dat de compositie goed doet, kun je met de huidige aantallen megapixels de compositie achteraf prima nog iets wijzigen. Lenskeuze Het perspectief wordt bepaald door je standpunt. Vlakbij het podium heb je een heel ander zicht op de band dan halverwege de zaal. En als je Bandlid X fotografeert op 16mm voor aan het podium, met een 50mm halverwege de zaal of op 200mm van achteruit de zaal, zul je eindigen met drie heel verschillende fotos. Probeer te variren in perspectief en lenskeuze en hierin ook een manier van fotograferen te vinden die past bij zowel jou als fotograaf als bij de band. Uiteindelijk blijft de compositie (uitsnede en standpunt) vooral ook een kwestie van smaak. De composities die je kiest dragen bij (naast bijvoorbeeld ook de wijze waarop je de fotos nabewerkt) aan een eigen stijl. Mocht je nu op zoek zijn naar een nieuw objectief speciaal voor het fotograferen van concerten, bedenk je dan eerst waar je met je huidige verzameling tegenaan loopt. Mis je bijvoorbeeld een bepaald bereik, of schieten je huidige objectieven tekort in lichtsterkte of snelheid van de autofocus? Bedenk goed welke lens jouw fotografie vooruit zou helpen. Koop je een objectief in het bijzonder voor het fotograferen van concerten, let dan zeker op de lichtsterkte. Lichtsterke zoomobjectieven zijn erg prijzig. Heb je niet veel budget, overweeg dan eens een vast brandpunt. Die zijn relatief goedkoop en vaak scherper dan zoomobjectieven. De meeste merken beschikken over een aantal betaalbare vaste brandpunten. Kijken naar licht Fotografie is schrijven met licht. Dat geldt zeker ook voor concertfotografie, waar het podiumlicht de foto maakt of breekt. In tegenstelling tot andere vormen van fotografie waar je het licht zelf maakt of relatief eenvoudig manipuleert, ben je bij een concert volledig handleiding concertfotografie 17

overgeleverd aan de grillen van de lichtman. Dat kan soms heel vervelend zijn, bijvoorbeeld wanneer zelfs een leek kan zien dat er geen mooi licht op de band staat, maar je kunt het ook zien als een uitdaging. Waar je zelf geen invloed hebt op de lichtshow zelf, heb je wel invloed op wat daarvan te zien is in je fotos, bijvoorbeeld door je standpunt te veranderen. Als je goed naar het licht kijkt, zul je zien dat een lichtshow is opgebouwd in duidelijke patronen. Lampen knipperen volgens een vaste volgorde aan en uit en bewegende lampen (moving heads) leggen steeds een vaste route af. De meeste lichtmannen zullen in hun show bovendien inspelen op de ingetogener en uitbundiger momenten in het optreden. Doorzie je eenmaal de patronen in een lichtshow, dan kun je hierop inspelen met je fotografie. Zie je iets moois gebeuren of hoor je een bepaald moment aankomen in de muziek? Bereid je dan gauw voor. Kies het juiste brandpunt, standpunt en de juiste sluitertijd en zorg ervoor dat je een maat of vier later klaar staat om het moment alsnog te kunnen fotograferen! Als fotograaf kun je toeval best afdwingen.

Focus Bij fotos van concerten gaat in verreweg de meeste gevallen de aandacht uit naar de personen die je fotografeert. Benader daarom concertfotografie min of mee hetzelfde 18 handleiding concertfotografie

als gewone portretfotografie en ga bewust om met je focus. Mede vanwege de grote diafragmas waarmee je fotografeert, en daarmee de kleine scherptediepte, is het belangrijk om zeer bewust te bepalen waar jij wil dat je foto scherp is. Stel bij portretten van n persoon bewust scherp op de ogen en niet op bijvoorbeeld de neus of het oor (of sterker nog: de microfoonstandaard, gitaarhals of schouder). Maak daarvoor bewust gebruik van de verschillende autofocuspunten die je camera je biedt. Gebruik steeds het autofocuspunt dat bij de gewenste compositie het dichtst in de buurt van het gezicht van je onderwerp ligt. Daarmee voorkom je dat je veel moet hercomposeren nadat je hebt scherpgesteld. Tijdens het hercomposeren kan namelijk de afstand tussen jouw camera en je onderwerp dusdanig veranderen dat de focus al niet geheel betrouwbaar meer is. Fotografeer je een groep mensen, bijvoorbeeld een overzicht van het podium, stel dan bewust scherp op een persoon (en het liefst op diens gezicht) en niet op bijvoorbeeld de backline, drumkit of het publiek. Probeer ook met het scherptepunt te variren: ga op zoek naar doorkijkjes of leg eens de nadruk op een persoon in de achtergrond in plaats van op de persoon die zich het dichtstbij de camera bevindt. Merk je dat je camera moeite heeft met scherpstellen, bijvoorbeeld door de hoeveelheid rook of het vele tegenlicht, dan kan het nuttig zijn gebruik te maken van het middelste autofocuspunt. Dit punt is bij de meeste cameras gevoeliger dan de omliggende punten. Maak tijdens het fotograferen tot slot een bewuste afweging tussen het vergrendelen van de autofocus (single focus/one shot) of het constant bijstellen van de autofocus (continuous focus/ai servo). Bij het vergrendelen stelt de camera eenmalig scherp en kun je hercomposeren, bij het continu scherpstellen blijft je camera constant de focus bijstellen. De laatste methode is bij bewegende onderwerpen vaak handig, maar het is wel belangrijk dat je nauwkeurig in de gaten houdt waar op je onderwerp het autofocuspunt zich bevindt. Bescherm je oren Last but not least: wees zuinig op je oren! Tijdens het fotograferen van concerten sta je zeer handleiding concertfotografie 19

regelmatig vlakbij de geluidsinstallatie. Wil je over 20 jaar nog steeds genieten van muziek, draag dan altijd herriestoppers of oordoppen. Wil je bovendien een optimaal draagcomfort en een goede geluidskwaliteit, investeer dan in een paar op maat gemaakte oordoppen. Een redelijk comfortabele en goedkopere optie zijn bijvoorbeeld Alpine MusicSafe Pro oordoppen.

20

handleiding concertfotografie

Na het fotograferen Wanneer na het concert alle bezoekers huiswaarts keren, moet jouw werk eigenlijk nog beginnen. Het selecteren, nabewerken en verwerken van de gemaakte fotos neemt vaak meer tijd in beslag dan het fotograferen zelf. In dit hoofdstuk geven we je enkele tips die je zullen helpen dit proces zo leuk en efficint mogelijk te maken. Het vinden van een workflow Het is belangrijk zelf een bepaalde werkwijze te vinden waarin het proces na het fotograferen voor jou soepel verloopt. Hoewel deze werkwijze of workflow voor iedere fotograaf verschilt, zijn er een aantal taken die eigenlijk iedere fotograaf in zijn of haar werkwijze opneemt. Fotos downloaden naar de computer Het gebruik van een kaartlezer is hierbij het meest praktisch en het snelst. Deze wordt door de computer herkend als externe schijf en kan op iedere computer worden gebruikt zonder software te moeten installeren. Een losse kaartlezer koop je al voor n of twee tientjes. Sommige computers en laptops hebben een ingebouwde kaartlezer. Fotos in mappen plaatsen Voor je eigen overzicht is het handig om altijd dezelfde mappenstructuur aan te houden. Noem de hoofdmap bijvoorbeeld YYYY-MM-DD Omschrijving en plaats daarbinnen een aantal submappen, bijvoorbeeld RAW, JPEG, bewerkt en onbewerkt, selectie, web, et cetera. Door de datum op te maken in het format YYYY-MM-DD, staan je mappen altijd chronologisch. Je zou je mappen vervolgens kunnen rangschikken op jaar en eventueel nog een extra submap kunnen aanmaken voor de fotos die je klaar hebt. RAW-bestanden hernoemen De standaard bestandsnaam van je fotos zegt nogal weinig over de inhoud. Door deze aan te passen kun je ervoor zorgen dat de bestandsnaam altijd uniek is en je bovendien iets vertelt over de inhoud. Hele mappen of selecties hernoemen kun je in veel software in batches doen. Hernoem altijd je bronbestanden, zodat uiteindelijk bijvoorbeeld je originele RAWbestand, de bewerkte hi-res TIFF of JPEG en het verkleinde en gewatermerkte webbestand dezelfde naam hebben. handleiding concertfotografie 21

Bestandsinformatie toevoegen Het is een aanrader aan je fotos bestandsinformatie (IPTC) toe te voegen. Niet alleen zorgt dit voor een goed doorzoekbaar archief, ook kun je hierin je contactinformatie kwijt en bijvoorbeeld informatie verschaffen over het gebruik van de foto en jouw auteursrecht. Een selectie maken Meestal zullen niet alle fotos die je maakt daadwerkelijk gepubliceerd worden. Je zult alleen de beste fotos uitkiezen. In veel software kun je fotos eenvoudig labelen met een kleurtje, vinkje of simpelweg een ja of een nee. Fotos bewerken Nu is het tijd je fotos te gaan bewerken. Dat doe je met de software die jouw voorkeur heeft. Bij het bewerken kun je bijvoorbeeld denken aan het uitvoeren van correcties aan kleur en belichting, het omzetten naar zwart-wit, het toevoegen van vignettering of het toepassen van ruisreductie en/of verscherpen. Verkleinen en watermerken Indien je je fotos graag deelt op internet of gemakkelijk naar iemand wil kunnen mailen, zul je ze meestal willen verkleinen en eventueel watermerken. In een programma als Lightroom gaat dat heel eenvoudig. In een programma als Photoshop heb je zeer veel mogelijkheden, maar zul je waarschijnlijk eerst zelf een action moeten bouwen. Zorg er altijd voor dat bestanden die je op internet deelt het kleurprofiel sRGB met zich meedragen. Eventueel een laatste selectie maken Mocht het aantal bewerkte fotos nog wat aan de hoge kant zijn, zou je ze met een frisse blik nog eens langs kunnen lopen en eventueel nog een laatste selectie kunnen maken. Deze laatste selectie bevat uiteindelijk de fotos die je toestuurt naar de website of de band waarvoor je fotografeerde, publiceert op je eigen website of deelt op sociale media als Flickr of Twitter. En slechte foto kan tenslotte je hele serie omlaag halen. Archivering en backups Nu is het tijd om de map met fotos te archiveren. Verplaats de map naar de map klaar of markeer hem op een andere wijze als gedaan. Kopieer de map bovendien naar n of meerdere backup-schijven zodat je zeker weet dat je bestanden zijn veiliggesteld. 22 handleiding concertfotografie

Het maken van een selectie In de meeste software voor fotoverwerking, zoals bijvoorbeeld in Adobe Bridge, Adobe Lightroom, Expression Media en vele andere programmas, is het mogelijk je fotos snel en eenvoudig te doorlopen en een selectie te maken. Je maakt daarbij gebruik van bijvoorbeeld kleurlabels of vinkjes die je ieder een eigen betekenis kunt geven. Door bijvoorbeeld alle fotos die je niets vindt een rood label te geven en alle fotos met potentie een groen label, worden de gemaakte fotos al snel overzichtelijk. Gooi de rode fotos weg en/of verplaats de groene fotos naar een apart mapje. Loop vervolgens de serie nog eens door, kies bij veel min of meer gelijke beelden steeds de beste foto uit en je hebt een prachtige selectie waarmee je uiteindelijk aan de slag kunt.

Het bewerken van je fotos: functioneel Het bewerken van fotos kun je op twee manieren benaderen: creatief en functioneel. Een functionele bewerking van je foto houdt bijvoorbeeld in: het corrigeren van een verkeerde witbalans, het corrigeren van over- en onderbelichting en het maken van een uitsnede waarbij net die paar storende elementen buiten beeld worden geplaatst. Ook kun je ervoor handleiding concertfotografie 23

kiezen ruis te reduceren en op de vierkante pixel te bepalen hoe veel verscherping je foto nodig heeft. Sommige fotografen zijn van mening dat functionele beeldbewerking niet nodig zou moeten zijn. Volgens hen zou het uitgangspunt moeten zijn dat je in de camera al de juiste instellingen kiest en achteraf nauwelijks nog wat te corrigeren hebt. Zij zien het bewerken van je fotos als een alternatief voor bewust fotograferen. Daar is zeker iets voor te zeggen, echter heb je dat bij het fotograferen van concerten niet helemaal in de hand. De omstandigheden zijn dusdanig veranderlijk dat het je nooit zal lukken iedere foto helemaal correct uit je camera te toveren. Leg je er dus maar bij neer dat de meeste fotoseries erop vooruit zullen gaan door ze even door een programma als Photoshop of Lightroom te halen. Het bewerken van je fotos: creatief Je kunt er ook voor kiezen je fotos te bewerken vanuit een creatief oogpunt. Je kunt kleurcorrecties of wijzigingen in het contrast toepassen omdat deze correcties kunnen bijdragen aan de sfeer die een bepaalde foto zou moeten uitstralen. Ook kun je door bijvoorbeeld het toepassen van vignettering meer de nadruk op een bepaald deel van je foto leggen, of kunnen bijvoorbeeld zwart-witfotografie of split-toning bijdragen aan jouw eigen stijl. In deze gevallen gebruik je het bewerken van je foto dus niet om deze technisch te verbeteren, maar vanuit een creatief oogpunt. Software Enkele voorbeelden van software voor het bewerken van fotos (ook RAW-bestanden): 24 Adobe Photoshop met de plugin Adobe Camera Raw Adobe Photoshop Elements (versie 8 en hoger) met de plugin Adobe Camera Raw Adobe Lightroom Aperture (Apple) Capture NX (Nikon) Digital Photo Professional (Canon) Capture One The Gimp (gratis; voor RAW-bestanden heb je een plugin nodig) handleiding concertfotografie

Sommige fotografen kiezen ook voor een combinatie van meerdere programmas, bijvoorbeeld n programma voor de selectie, n voor de bewerking en n voor de archivering van de gemaakte fotos. Met bijvoorbeeld een programma als Adobe Lightroom is dat nauwelijks nog nodig, maar natuurlijk is het aan jou om te bekijken welke software je het prettigst vindt. Het delen van je fotos Als je trots bent op de fotos die je hebt gemaakt, dan wil je deze natuurlijk graag laten zien. Als je fotografeert voor een band, website of magazine, zullen zij je gemaakte werk vanzelfsprekend publiceren. Maar het is een goed idee zelf ook te werken aan een (online) portfolio. Een eigen website Het meest voordehandliggend is natuurlijk het (laten) maken en onderhouden van een eigen website. Het staat erg verzorgd om je eigen .nl of .com domeinnaam te registreren en daar je eigen website te publiceren. Met gratis content management systemen als Wordpress en Joomla en n van de vele gratis themes of templates die voor beide systemen beschikbaar zijn, kun je relatief snel en eenvoudig je eigen website opzetten. Wil je meer, dan kun je ook zelf een theme (laten) ontwikkelen en/of kiezen voor een premium theme of template. Vooral WordPress is onder fotografen een veelgebruikt systeem. Natuurlijk zijn er uiteindelijk veel meer mogelijkheden, maar voor de onervaren webbouwer is WordPress meestal best te doen. 500px De website www.500px.com is in Nederland nog erg in opkomst. De website biedt een community waarin fotos gedeeld worden en veel op elkaar gereageerd wordt. Daarnaast biedt 500px de gelegenheid je eigen portfolio op te bouwen. De site heeft een nette en professionele uitstraling. Een aanrader! Flickr Groot en erg bekend is natuurlijk Flickr. Vooral de Flickr Groups maken de website interessant. Door fotos te plaatsen in de group van een band of podium bereik je veel liefhebbers van de band of bezoekers van het podium. handleiding concertfotografie 25

Twitter, Facebook en andere sociale netwerken De verschillende sociale netwerken hebben ieder hun eigen doel. Op Twitter kom je gemakkelijk en laagdrempelig in contact met gelijkgestemden, terwijl Facebook vooral draait om je bestaande netwerk. Het is goed om mensen te laten zien waar je mee bezig bent, maar bekijk wel goed de terms of use alvorens fotos te publiceren. In de meeste gevallen geef je namelijk een licentie af aan het netwerk om je foto te mogen gebruiken. Dat hoeft niet altijd een bezwaar te zijn, zeker niet met low-res fotos die je hebt voorzien van een watermerk, maar het kan wel een reden zijn om geen hi-res beelden te uploaden of je beste fotos daar toch niet te publiceren.

26

handleiding concertfotografie

Tot slot Heb je zelf concerten gefotografeerd en ben je benieuwd wat anderen van je fotos vinden? We willen je uitnodigen ze te delen op het Photoguide forum. Het forum kun je vinden op: http://www.photoguide.nl/forum Heb je nog vragen naar aanleiding van dit e-book of kom je in de praktijk een situatie tegen die je graag met ons wil delen of waarover je graag onze mening hoort, dan kun je ons altijd mailen. Onze mailadressen zijn: Ren Damkot: Anouk Timmerman: rene@damkot.com anouk@nouks.nl

Op onze websites (www.damkot.com en www.nouks.nl) kun je ons portfolio vinden. We zijn beiden actief op verschillende sociale netwerken. We twitteren onder de gebruikersnaam @anouktimmerman en @renedamkot. Ren kun je bovendien vinden op Flickr via http://flickr.com/renedamkot, Anouk gebruikt 500px en haar profiel kun je vinden op http://500px.com/nouks. Bezoek tot slot ook zeker http://www.photoguide.nl of meld je aan voor de Photoguide nieuwsbrief om op de hoogte te worden gehouden van alle cursussen en workshops die we organiseren. Ren Damkot en Anouk Timmerman

handleiding concertfotografie

27

PHOTOGUIDE
28 handleiding concertfotografie