STRATEGIJA I AKCIONI PLAN ZA UNAPRIJEĐENJE KVALITETA FINANSIJSKOG IZVJEŠTAVANJA U CRNOJ GORI

Sadržaj
1. UVOD ………………………………………………………………………………….6 1.1. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja......................................7 2. ANALIZA SITUACIJE ………………………………………….………………………9 2.1. Finansijski sektor u Crnoj Gori.......................................................................10 2.2. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju............................11 2.3. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje..................................12 2.3.1 Polazne tačke..........................................................................................14 2.3.2 Acquis communautaire............................................................................14 2.3.3. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća...................................................................................................................15 2.3.3.1. Primjena standarda u Crnoj Gori.................................................16 2.4. Korisnici izvještaja..........................................................................................17 2.5. Dobra međunarodna iskustva.........................................................................18 2.6. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive...........................................18 2.7. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja..........19 2.8. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije........20 2.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća........................................................21 2.10. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora..............................................22 2.10.1. Finansijsko izvještavanje banaka .......................................................22 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija......................................23 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava.............................23 3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA……………………….......25 3.1 Definisanje ciljeva………………………………………………………………….25 3.2 Razvoj strategija…………………………………………………..…………..…...26 3.2.1. Dogradnja odgovarajućeg normativno - institucionalnog okvira............26 3.2.2. Razvoj mehanizama nadzora................................................................31 3.2.3. Tržišna disciplina...................................................................................31 3.3 Stakeholder-i……………………………………………………………………….32 4. DEFINISANJE PLANA……………………………………...…………………….42 4.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju plana……..…..….43 4.2 Kreiranje komunikacionog plana……………………………………………..…45 5. IMPLEMENTACIJA PLANA…………………………………………...………….48 5.1 Pillar 1: Normativno – institucionalni okvir ……………………………………..48

2

5.1.1. Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje (Ni)……………..….48 5.1.2. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije (NI)……………… ………50 5.1.3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA (NI)……………………..…….53 5.1.4. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta (Ni)…………………..55 5.1.5. Institucionalno jačanje i podrška – ISRCG (NI)………….…………..…..57 5.2. Pillar II: Mehanizmi kontrole…………………………………………………...….60 5.2.1. Drugostepena kontrola- inspekcijski nadzor…………………… …..…..60 5.2.2. Razvoj koncepta interne revizije…………………………………………..62 5.2.3. Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora (MK)……...…………..….65 5.2.4. Nadzor kroz finansijski sektor………………..……………………………67 5.3. Pillar 3: Tržišna disciplina…………………………………………………….…70 5.3.1. Javna kampanja………….………………………………………………….70 5.3.2. Centralizovana baza finansijskih uzvještaja……………………………...72 5.3.3. Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor………………………………………………………………..……………………….74

3

CPD CRPS EDCOM EEA EU FDI FSAP ISRCG IAASB IAESB IASB IASC Računovodstvo i revizija Bruto domaći proizvod Continuous Professional Education.OSNOVNE SKRAĆENICE I AKRONIMI A&A BDP CPE. profesionalna edukacija. razvoj Centralni registar Privrednog suda Education Committee of IFAC – Obrazovni Odbor IFAC-a (sada IAESB) European Economic Area – Evropska ekonomska oblast Evropska unija Foreign Direct Investment – Strane direktne investicije Financial Sector Assessment Program – Program procjene finansijskog sektora Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore International Auditing and Assurance Standards Board – Odbor za međunarodne standarde revizije i osiguranja International Accounting Education Standards Board – Odbor za međunarodne standarde računovodstvene edukacije (bivši EDCOM) International Accounting Standards Board – Odbor za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Comittee – Komitet za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Committee Foundation – Fondacija Komiteta za međunarodne računovodstvene standarde International Education Standard – Međunarodni standard edukacije International Federation of Accountants – Međunarodna federacija računovođa International Financial Reporting Interpretations Committee – Komitet za interpretacije međunarodnog finansijskog izvještavanja International Public Sector Accounting Standards – Međunarodni računovodstveni standardi javnog sektora Komisija za hartije od vrijednosti Međunarodni monetarni fond Međunarodni računovodstveni standardi Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja Međunarodni standardi revizije Međunarodni računovodstveni standard National Standards on Auditing – Nacionalni standardi revizije Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Public Interest Entity –subjekti od javnog interesa Publicly-Owned Enterprise – Preduzeće u javnom vlasništvu Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening Reports on the Observance and Standards of Codes – Izvještaj o poštovanju standarda i propisa Standard & Poor’s South East Europe Partnership for Accountancy Development – Partnerstvo Jugoistočne Evrope za razvoj računovodstva Mala i srednja preduzeća Statement of Membership Obligation – Izjava o obavezama članstva Development – Kontinuirana IASCF IES IFAC IFRIC IPSAS KHOV MMF MRS MSFI MSR MRS NSA NSC PIE POE REPARIS ROSC S&P SEEPAD SME SMO 4 .

SOE SAA SSS UN UNCTAD UNSCR Socially-Owned Enterprise – Preduzeće u društvenom vlasništvu Stabilization and Association Agreement – Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Strategija za smanjenje siromaštva (Power reduction Strategy) Ujedinjene nacije United Nations Conference on Trade and Development – Konferencija Ujedinjenih nacija o trgovini i razvoju United Nations Security Council Resolution – Rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija 5 .

BIH. a sve u cilju dostizanja visokog kvaliteta finansijskog izvještavanja. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. Osnovu za pisanje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. 6 .). Prateći A&A ROSC izvještaj. Tokom 2006. propisa revizorskih firmi i elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza. U cilju stvaranja kvalitetnog institucionalnog okvira za nastavak rasta i razvoja crnogorske ekonomije i finansijskog sistema. Ministarstvo finansija Crne Gore osnovalo je Nacionalni Savjet za računovodstvo i reviziju (NSC)1. Ministarstva finansija i ostalih stejkholdera u Crnoj Gori. 1 NSC čine multidisciplinarna grupa javnog sektora sastavljena od predstavnika Ministarstva finansija. ROSC-om su formulisane međusobno povezane i konzistentne preporuke sa ciljem da se poboljša okruženje finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. između ostalog. . posebno u dijelu koji se odnosi na računovodstvo. izrada Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. kao i da poboljša objavljivanje finansijskih iskaza. Centralne banke Crne Gore.1 Uvod Pouzdan finansijski sistem izvještavanja je kamen temeljac dobrog funkcionisanja tržišne ekonomije i osnova snažnog finansijskog sistema. uključujući pripremu konsolidovanih finansijskih iskaza. institucija i računovodstvene profesije. predstavljali su i slični dokumenti zemalja iz regiona (Republike Makedonije. Vlada Crne Gore je prepoznala potrebu izrade Strategije i Akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja.. Istovremeno su konsultovani referentni udžbenici i najnovije studije koje se bave razvojem računovodstvene i revizorske prakse. Takođe. čiji je zadatak 2. pored ROSC izvještaja. stvaranje ambijenta za unaprijeđenje računovodstvene i revizorske regulative i prakse u Crnoj Gori. 2 Zadatak NSC-a su podrška pripremi Strategije i akcionog plana radi harmonizacije zahtjeva acquis communautaire koji se odnose na računovodstvo i reviziju. definiše proporcionalne zahtjeve za finansijskim izvještavanjem malih i srednjih preduzeća. koji manje više polaze od istih naslijeđenih ekonomskih sistema i potrebe za ubrzanim razvojem.. nakon čega je pripremio Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) koji se odnose na računovodstvo i reviziju (A&A) u Crnoj Gori. reviziju i poslovnu kulturu. Implementacija Strategije i Akcionog plana rezultiraće i povećanjem povjerenja svih zainteresovanih subjekata u finansijske izvještaje privrednih društava u Crnoj Gori. koji će se baviti preporukama politike navedenim u A&A ROSC izvještaju. godine tim Svjetske banke je boravio u Crnoj Gori. regulatorima i ostalim stejkholderima. kao što su Svjetska banka i druge institucije. Privrednog suda. Strategija i Akcioni plan za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja predstavlja jasan i sistematičan program mjera za poboljšavanje zakonskog okvira. Ove preporuke su dogovorene i prihvaćene između Svjetske banke. Strategija i Akcioni plan imaju za cilj da prepoznaju i formulišu korake i instrumente koji će voditi usklađivanju regulatornog okvira finansijskog izvještavanja sa acquis-jem. a sve u cilju unaprijeđenja kvaliteta finansijskog izvještavanja. Strategija i Akcioni plan treba da posluže i kao instrument za usaglašavanje buduće tehničke pomoći sa razvojnim partnerima. kao i pružanje savjeta licima koja kreiraju politiku.

Agencija za nadzor osiguranja. ali i da utiču na njih. godine 7 . uključujući dobitke i gubitke. . ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. . 3 3 Krize finansijskog sistema u Jugoistočnoj Aziji proistekle iz prakse slabog finansijskog izvještavanja imale su značajne makro-ekonomske posljedice na zemlje kao što su Tajland (pad od 10% u BDP u 1998). a koje će razuđenoj strukturi različitih korisnika biti od koristi prilikom usaglašavanja ekonomskih odluka. uspješnosti. Južna Koreja (pad od 7% u BDP u 1998) i Indonezija (pad od 13% u BDP u 1998). Osnovni smisao finansijskih izveštaja je da se u njima prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika i korisnika. kao praga kvaliteta zasnovanog na neizostavnosti finansijskih izveštaja sa različitim informacionim sadržajima. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja je opšti trend prepoznat i u najrazvijenijim tržišnim ekonomijama i finansijskim sistemima.U izradi Strategije i Akcionog plana za poboljšavanje kvaliteta finansijskog izvještavanja uključene su sljedeće institucije: Ministarstvo finansija. za potrebe njihovih korisnika.sopstvenom kapitalu. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. . Centralna banka Crne Gore.obavezama.1. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izveštaja svakako proizilaze iz materijalnosti. Međutim.prihodima i rashodima. Ministarstvo za ekonomski razvoj. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore i Institut računovođa i revizora Crne Gore. Potreba za unaprjeđenjem finansijskog izvještavanja Cilj finansijskog izvještavanja je pružanje relevantnih informacija o finansijskom položaju. MONSTAT. ozbiljne zdravstvene implikacije. Enron je pokrenuo stečajni postupak 2001. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. Značajno je da su ove krize imale nesrazmjerno negativne efekte na siromašne stvarajući preokret u upisu u školama. Komisija za hartije od vrijednosti. Da bi se cilj ostvario. posebno tokovima gotovine koje stvara privredno društvo. 1. . Privredni sud Podgorica.tokovima gotovine. i sl. neophodno je da preduzeće u finansijskim izveštajima prikaže informacije o: . Ovo je uslovljeno finansijskim krizama i korporativnim skandalima koji su bili prisutni u kasnim 90-im na tržištima u razvoju i u industrijalizovanim zemljama u proteklih nekoliko godina.imovini. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. ali i da se prikažu posljedice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni.

Unaprijeđeno finansijsko izvještavanje bi moglo pomoći u: • aktiviranju domaće štednje i privlačenju više stranih direktnih i portfolio investicija. Otuda potreba za uspostavljanjem koncepta kvaliteta i kontrole kvaliteta. predmet su detaljnije pažnje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. Pored toga. • olakšavanju dostupnosti kreditima manjim preduzećima. Poboljšanje kvaliteta finansijskog izvještavanja pruža se i izvan specifiče oblasti računovodstva i revizije. kao i upravljanje ukupnim kvalitetom samog izvještavanja podrazumijevaju sagledavanje i ocjenu ukupnosti obrazovanja računovodstvene profesije. • ojačalo korporativno upravljanje omogućivanjem akcionarima i javnosti da nadgledaju rad uprave. rezultirajući gubitkom u iznosu od 67 milijardi američkih dolara. 36 hiljada poslova u 65 zemalja stavljeni su na kocku i 5 hiljada poljoprivrednika još uvijek nijesu dobili 150 miliona američkih dolara (30 hiljada američkih dolara po poljoprivredniku). • omogućavanju investitorima u veća preduzeća da bolje procjenjuju perspektive preduzeća i da donose investicione odluke i glasaju na osnovu dobre informisanosti. hiljade zaposlenih širom svijeta izgubilo je posao i hiljade zaposlenih i penzionisanih izgubili su značajan udio penzione nadoknade. broj korisnika i institucija za kontrolu kvaliteta finansijskih izvještaja. zasnovanih na principima upravljanja ukupnim kvalitetom. Parmalat je prijavio obaveze nižim nego što zaista jesu za oko 14 milijardi američkih dolara. kao i njihov međusobni uticaj. ispravno finansijskog izvještavanje bi: • povećalo sigurnost u funkcionisanje finansijskih tržišta. Kao posljedica. Savremeni koncept kontrole kvaliteta podrazumijeva uvođenje standarda kvaliteta finansijskog izveštavanja. 8 . u tržišnoj kapitalizaciji. Povećava se broj finansijskih izvještaja.Dobro finansijsko izvještavanje pomaže izbjegavanju kriza i korporativnih skandala i ima pozitivan uticaj na ukupna ekonomska kretanja. Kao posljedica. upravljanje kontrolom kvaliteta finansijskog izveštavanja. kao i usvajanje najbolje međunarodne prakse i standarda. Strategija i Akcioni plan odnose se na bolje finansijsko izvještavanje. Takođe. ostvarivanje ekonomskog rasta i evropske integracije kroz usvajanje i ispunjenje relevantnih djelova acquis communautaire. Realizacija kvalitetnog finansijskog izveštavanja. ukupnost koncepta kvaliteta. • potpomoglo transparentan i korektan process privatizacije kompanija u državnom vlasništvu. Neophodnost kvalitetnog finansijskog izveštavanja vremenom sve više dobija na značaju. podizanje obrazovnog nivoa računovodstvene profesije uvažavanjem međunarodne profesionalne računovodstvene regulative iz ove oblasti. U tom smislu.

kao i sveobuhvatne reforme u pravcu harmonizacije politika i zakonskih propisa. proširen na zemlje Jugoistočne Evrope i kojim se garantuje slobodna trgovina za oko 4 Dio poglavlja koji se odnosi na analizu situacije preuzet je iz sljedećih dokumenata: Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru 2007-2010. među najvišim u svijetu. kao učešće u BDP. godine u narednom periodu uticaće na nivo javnog duga iako nedavni amandmani na odgovarajući zakon ograničavaju tu komponentu duga na najviše 5 procentnih poena BDP posmatrane godine. dok je za 2006. privatizacije te brojnih drugih reformi bili su osnov za podsticanje privrednog rasta. te jačanje ograničenih administrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira. a u tom istom mjesecu potpisan je i Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU koji predstavlja značajan formalni korak na putu uključivanja zemlje u EU. Crnogoske javne finansije u posljednje dvije godine bilježe suficit u visini od preko 3% BDP. ali će se istovremeno ino javni dug smanjiti usljed prijevremenih otkupa. godinu BDP po glavi stanovnika iznosio 3443 eura. odnosno nešto veći nego u većini drugih zemalja Zapadnog Balkana. ojačala demokratske institucije uz postepeni razvoj kapaciteta u javnoj upravi koji će se baviti političkom i ekonomskom transformacijom. Nedavno ostvareni rezultati na političkom polju oslanjaju se na dobru reputaciju zemlje u pogledu procesa tranzicije u toku poslednje dekade. uključujući nastavak reforme sudskog sistema i primjenu mjera za prevenciju i suzbijanje korupcije. 9 . Crna Gora je danas mala otvorena ekonomija sa BDP po glavi stanovnika od 4057. Poslije intenzivnog političkog procesa u oktobru 2007. U tom izveštaju su jasno identifikovani i brojni izazovi na koje će biti potrebno odgovoriti u narednom periodu. Pojedini podaci su ažurirani. godinu. Visok privredni rast u jednom značajnom dijelu temelji se na izuzetno velikim prilivima stranih direktih investicija koji su izraženi u relativnim iznosima. Izazovi se odnose na jačanje demokratskih institucija. To znači da je njezin BDP po stanovniku na nivou. Visok privredni rast praćen je jačanjem fiskalnog položaja zemlje. Zahvaljujući tim naporima. krajem 2006. Istovremeno. godine. Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI). u poslednje dve godine one su se povećale na preko 7% godišnje. a javni dug zemlje i dalje ostaje relativno nizak. kao jedinog platežnog sredstva. Zemlja je trenutno u procesu pridruživanja Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO) i postala je članica Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA) koji je. Euroizacija nacionalne privrede praćena stabilno vođenim javnim finansijama te strukturnim promjenama u oblasti cjenovne i trgovinske liberalizacije. godine usvojen je novi Ustav. U tom periodu Crna Gora je sa uspjehom položila temelje za tržišnu ekonomiju. izuzimajući Bugarsku i Rumuniju.51 eura za 2007. zemlja je obnovila makroekonomsku stabilnost čiji je oslonac predstavljalo uvodjenje njemačke marke krajem 1999. Otvaranje procesa restitucije tokom 2004. a kasnije eura. Posle relativno niskih stopa privrednog rasta ostvarenih u prvim godinama ove decenije. ali ipak još uvjek značajno ispod nivoa novih članica EU. godine Crna Gora je ostvarila velike korake naprijed kako na političkom tako i ekonomskom području. redovni izveštaj Evropske komisije o napretku zemalja kandidata s početka novembra ove godine govori o značajnom napretku kojeg je Crna Gora napravila u poslednjoj godini u cilju ispunjavanja kopenhaških kriterijuma.II ANALIZA SITUACIJE 4 Poslije sticanja nezavisnosti u junu 2006. Bilteni Ministarstva finansija.

Crna Gora je i prije sticanja nezavisnosti imala sopstvena zakonodavna. nakon sticanja nezavisnosti. Takođe. stečaju i sigurnim transakcijama u cilju kreiranja povoljnijeg poslovnog ambijenta. u tom smislu treba podstaknuti njihovo djelovanje i na tržištu Crne Gore. koja se zasniva na ideji slobodnog tržišta uz minimalnu državnu intervenciju. godine kreditna rejting agencija Standard & Poor’s iz Londona. tako da je cjelokupno stanje u zemlji potvrđeno kao stabilno. Vlada je usvojila nove zakone: zakon o privrednim društvima. Institucionalni okvir za kontrolu banaka je takođe ojačan u proteklih nekoliko godina uvođenjem novih propisa o licenciranju banaka. Naime. 21.1.90% industrijskih proizvoda. ekonomija je dosta usko bazirana. U isto vrijeme. januara 2008. reforme za poboljšanje fleksibilnosti poslovnog ambijenta i tržišta rada započete su u posljednjih nekoliko godina. Crna Gora je napravila značajan napredak i po pitanju makroekonomskih i strukturalnih reformi. zakon o svojinsko-pravnim poslovima. sudska i regulativna ovlašćenja. klasifikaciji i obezbjeđenju aktive i velikoj izloženosti. potvrđen je AAA rejting koji se odnosi na prenos i ocjenu konvertabilnosti. godine je poboljšan sa BB na BB+. zakon o radu. Državni kreditni rejting Crne Gore je kod jedne od vodećih rejting agencija Standard & Poor’s 2007. Razvoj sektora je baziran na međusobnoj 10 . odnosno integracije u EU. tako da samo sticanje nezavisnosti nije imalo značajnog uticaja na regulatorni okvir i institucionalni kapacitet koji bi se primijenio na finansijsko izvještavanje Takođe. finansijskog sektora i tržišta kapitala. osnova koncepta tranzicije u Crnoj Gori. uz privatnu svojinu i preduzetništvo. godine imali su pozitivan odraz i na međunarodnim finansijskim tržištima. Sveobuhvatni strateški prioritet Crne Gore su evroatlanske integracije. Dugoročno stabilna i konkurentna ekonomija predvidivih pravila igre je garant razvoja istinske tržišne privrede koja se zasniva na slobodnoj razmjeni svojinskih prava u cilju ispunjavanja jednog od kopenhaških kriterijuma pridruživanja EU. Pored jasnog političkog opredjeljenja otvorenost i značajna povezanost crnogorske ekonomije sa ekonomijom EU i zemljama regiona čini takvo opredjeljenje i ekonomski potpuno logičnim. u pogledu regulisanja privrednog. Kao odraz činjenice da je mala. brzim učlanjenjem zemlje u Međunarodni monetarni fond i Svjetsku banku početkom 2007. Sa implementacijom reforme valutne i fiskalne politike Crna Gora je uspješno kotrolisala inflaciju i uspostavila makroekonomsku stabilnost. 2. Finansijski sektor u Crnoj Gori Razvoj svih segmenata finansijskog sektora je. U Crnoj Gori nema institucionalnih ograničenja za djelovanje međunarodnih kreditnih agencija. minimalnim kapitalnim zahtjevima. Uspjesi Crne Gore ostvareni kako u dijelu stabilizacije privrede tako i u različitim segmentima strukturnih reformi uporedo sa. a kako je navedeni kreditni rejting države jedan od preduslova da se međunarodne rejting agencije aktivnije uključe u tržište pravnih lica u zemlji. potvrdila je dugoročni (BB+) i kratkoročni (B) kreditni rejting Crnoj Gori.

dok su dodatni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju subjekata u finansijskom sektoru propisani od strane regulatora. Zakonom o privrednim društvima i Zakonom o računovodstvu i reviziji definisani su osnovni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju pravnih lica (akcionarskih društava. Menadžment izvještaj koji je potreban u skladu sa acquis nije uključen. Takođe. 32 berzanskih posrednika. sektora osiguranja (10 osiguravajucih društava) kao i lizing kompanija (4 lizing kuće i 3 banke koje pružaju usluge lizinga). . izvještaj o novčanim tokovima. od kojih 9 brokersko – dilerskih kuća i preko 300 kompanija na listiranom i slobodnom tržištu). izvještaj o promjenama na kapitalu i menadžment izvještaj) Odgovornost za pripremu finansijskih iskaza 5 Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period od 2008-2012 11 .2. Član 8 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): finansijski iskaz mora biti potpisan od strane Komponente finansijskih iskaza (bilans stanja. društava sa ograničenom odgovornošću i dijelova stranih kompanija). Dalje jačanje regulatornog i nadzornog okvira za finansijske institucije i tržište u skladu sa EU pravom i praksom ključni su prioriteti Crne Gore u oblasti finansijskih usluga. (3) komanditno društvo. Finansijski sektor će detaljnije biti obrađeni u narednom poglavlju. Za društva sa ograničenom odgovornošću i akcionarska društva. uključujući sektor bankarstva. 5 Crnogorski finansijski sektor sastoji se od bankarskog sektora (11 banaka).konkurenciji s namjerom onemogućavanja postojanja centralizacije i monopolizacije u ovoj oblasti. (2) ortačko društvo. ali su oni sadržani u okviru MRS/MSFI (uglavnom MRS 1). (5) akcionarsko društvo i (6) djelovi stranih kompanija. bilans uspjeha. i to: (1) preduzetnici. Zakon definiše pravila i zahtjeve uspostavljanja. obaveze i odgovornosti društva i njegovih organa. formati) Pravna osnova Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): sva pravna lica (uključujući i djelove stranih kompanija) pripremaju finansijske iskaze u skladu sa MSFI Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): priprema finansijskih iskaza u skladu sa MSFI (koje je proglasio IASB za pripremu finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI (standardni obrasci u formi smjernica koje je izdao IAAM) Nema eksplicitno definisanih zahtjeva. 2. rada i prestanak raznih vrsta subjekata. Zakon definiše prava i obaveze akcionara. (4) društvo sa ograničenom odgovornošću. Sljedeća tabela daje prikaz opšte pravne osnove za važne elemente finansijskog izvještavanja i revizije pravnih lica: Osnovni elementi Priprema finansijskih iskaza i primjenjeni okvir finansijskog izvještavanja (priznavanje i mjerenje) Prezentiranje finansijskih iskaza (objelodanjivanje. osiguranja i tržišta kapitala. tržišta kapitala (8 investicionih fondova. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju Zakonom o privrednim društvima definisani su subjekti koje mogu obavljati privredne aktivnosti u Crnoj Gori.

Član 47 Zakona o privrednim društvima (2007): sva akcionarska društva moraju izvršiti reviziju svojih finansijskih izvještaja prije generalne skupštine akcionara. Član 96 Zakona o bankama (2008): nezavisna eksterna revizija obavlja se u skladu sa smjernicama Centralne banke i MSR.3.): akcionarska društva i društva sa ograničenom odgovornošću iznad određene veličine. Član 28 stav 7 Zakona o privrednim društvima (2007): akcionarska društva dostavljaju finansijske izvještaje zajedno sa revizorskim izvještajem Član 71 stav 3 Zakona o privrednim društvima (2007): društva sa ograničenom odgovornošću dostavljaju finansijske izvještaje u roku od 60 dana od završetka kalendarske godine. Standardi finansijskog izvještavanja za konsolidovane finansijske izvještaje Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Zakonska revizija (neophodna po zakonu) Samo 2 od sljedećih kriterijuma su ispunjeni: 1) Ukupna aktiva > 2 miliona € 2) Godišnji prihod > 4 miliona € Objavljivanje finansijskih izvještaja Društva sa ograničenom odgovornošću Da. juna nakon završetka finansijske godine. reviziju i objavljivanje za svaku vrstu društva: Vrsta subjekta Okvir finansijskog izvještavanja za pojedinačne finansijske izvještaje MSFI je neophodan. zajedno sa mišljenjem revizora. godine. Ukoliko je godišnji prihod < € 500. kao i banke i ostale finansijske institucije dužne su da izvrše reviziju svojih finansijskih izvještaja u skladu sa MSR . Član 12 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005. Centralni registar Privrednog suda 12 . koji je usvojen i objavljen u decembru 2007. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje Sljedeća tabela daje pregled zahtjeva za opšte finansijsko izvještavanje.Zakonska revizija finansijskih iskaza Usvajanje finansijskih izvještaja odgovornih lica određenih opštim aktom pravnog lica i od strane menadžera odjeljenja za finansije i računovodstvo. Objavljivanje finansijskih iskaza 2. Član 35 stav 2 Zakona o privrednim društvima (2007): generalna skupština akcionarskog društva usvaja odluku o raspodjeli profita [i usvajanju finansijskih izvještaja] Član 6 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): pravna lica dostavljaju finansijske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda najkasnije do 30. IFAC i Etičkim kodeksom. * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja i ažuriranim promjenama Zakona o privrednim društvenima.000 MSFI se zahtjeva kao obračun po gotovinskoj realizaciji.

Da. već je koristio različite kriterijume veličine za izuzeće od zakonske revizije i nije sadržao zahtjeve o odobrenju i registraciji revizorskih društava. nije usaglašen sa acquis-em sa pitanjima poput priprema menadžement izvještaja (Četvrta. Centralni registar Privrednog suda Ne Da. bez obzira na veličinu. bez obzira na veličinu. godine. Opšti računovodstveni plan. Sedma i Direktiva o transparentnosti). Ne Da. elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza (Prva Direktiva). 6 6 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 13 . Na primjer. Opcije u okviru acquis-a koje bi omogućile proporcionalno finansijsko izvještavanje. Zakon o osiguranju i Zakon o računovodstvu (2004) MSFI je neophodan Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Nije dostupno Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Da. Acquis u vezi sa finansijskim izvještavanjem i revizijom značajno su napredovali u posljednjih nekoliko godina. Dijelovi stranih kompanija Banke MSFI je neophodan. Novi Zakon o računovodstvu i reviziji je donešen u novembru 2005. godine nije bio usklađen sa važnim elementima fundamentalnog acquis-a o finansijskom izvještavanju i reviziji (četvrta. poput ograničenja u objelodanjivanju za mala i srednja preduzeća. MSFI je neophodan u kombinaciji sa posebnim propisima. Da. Centralni registar Privrednog suda Zakon o računovodstvu i reviziji iz 2002.3) Prosječan broj zaposlenih > 50 Akcionarska društva MSFI je neophodan. odobravanje i registracija revizorskih društava (Osma Direktiva) i priprema konsolidovanih računa (Sedma Direktiva). bez obzira na veličinu. Centralni registar Privrednog suda Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja Investicioni fondovi Da. Da. takođe nisu bile upotrijebljene u potpunosti. sedma i osma Direktiva Zakona o kompanijama). uz dostavljanje Centralnoj banci i Centralnom registru Osiguravajuća društva Da. bez obzira na veličinu. polugodišnjeg izvještavanja za kotirane kompanije (Direktiva o transparentnosti). zakon nije obuhvatao zahtjeve za menadžement izvještaje.

Treba imati u vidu da su direktive i politike Evropske unije izrađene za zemlje članice koje već godinama posluju u skladu sa principima tržišne ekonomije i da je računovodstvena i revizorska praksa u tim zemljama vrlo razvijena. 14 . Zakon definiše sankcije u pogledu revizorskih izvještaja koje potpisuju nelicencirani revizori i po pitanju revizija koje nisu sprovedene u skladu sa zakonom. uzimajući u obzir sprovođenje. što. usvajanjem acquis communautaire. ali se potrudio da iskoristi ove standarde kako bi dopunio acquis communautaire u slučajevima gdje nije dovoljno specifičan.1 Polazne tačke U cilju jačanja zakonskog i institucionalnog okvira NSC-a vođen je polaznom tačkom. što je u skladu sa fundamentalnim slobodama acquis-a.3. koji se odnosi na računovodstvo i reviziju. MSR i Etičkim kodeksom. koji se može primijeniti na zemlje različitih karakteristika. 2.3. Takođe.Zakonom o računovodstvu i reviziji propisano je da sva pravna lica (oko 15. očekuje se da će Crna Gora morati da pokaže da ne primjenjuje samo acquis communautaire u zakonu (zakonski okvir) već i da Crna Gora preuzima mjere koje će osigurati da je acquis communautaire stvarno primijenjen (institucionalni okvir). Istovremeno. Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). NSC ne koristi ove standarde kao savršenu polaznu tačku.2 Acquis communautaire Važnost acquis communautaire za Crnu Goru je dvostruk. acquis communautaire. Prvo. U tom pogledu dva faktora uticala su na NSC prilikom stvaranja ove strategije i akcionog plana. predstavlja visoko kvalitetan model za uređenje oblasti računovodstva i revizije. dopunjenim Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI).000) u Crnoj Gori koriste MSFI za pripremu svojih godišnjih finansijskih izvještaja. uloženi su maksimalni napori da se usaglasi sa direktivama i politikama Evropske unije. 2. Zakon će generalno biti usaglašen sa zahtjevima Evropske unije. međutim. omogućivanje jasno definisane i transparentne procedure sertifikacije računovođa i licenciranja revizora u Crnoj Gori. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje je razvijen za opšte finansijske izvještaje kotiranih kompanija i sadrži neke složene računovodstvene tretmane i zahtjeve za detaljno objelodanjivanje. nije bilo u potpunosti moguće. U tom smislu. imajući u vidu trenutnu fazu u kojoj se računovodstvo i revizija u Crnoj Gori nalaze. Prema tome. u cilju unaprijeđivanje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori. podržava cilj Crne Gore da postane članica EU. kao i uskladjivanje sa međunarodnim standardima i praksom. Prvo. Zakon o računovodstvu i reviziji dozvoljava stranim kvalifikovanim revizorima da postanu licencirani revizori u Crnoj Gori. činjenica da NSC koristi IFRS standarde kao polaznu tačku ne znači da MSFI su pogodni za sve kompanije. Drugo. ali i odraz dobro shvaćenog sopstvenog interesa u usklađivanju ponude i potražnje za revizijom. u toku je izrada Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. Međunarodnim standardima o reviziji (MSR) i dobrim međunarodnim iskustvima.

postavljaju minimalne zahtjeve u vezi sa sadržajem finansijskih izvještaja. jer vrsta djelatnosti i veličina subjekta određuju njegovu specifičnost i problematiku poslovanja. Upravo iz toga razloga revizorska profesija je. Pri tome veličina pravnog subjekta nije presudan kriterijum. 2. načelo stalnosti. NSC se slaže sa ROSC preporukama da su Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodni standardi o reviziji (MSR) generalno od značaja za javni interes subjekata. revizijskoj i poslovnoj kulturi. prebijanje. iz razloga što se poslovanje privrednih subjekata odvija se ne samo u složenom okruženju. kao i promjene u računovodstvenoj. osvrće se na iskustvo postojećih zemalja članica EU. uočila kako primjena pojednih standarda nije relevantna s obzirom na specifičnosti u poslovanju različitih preduzeća. Međutim. Posebno se ističe malo preduzetništvo koje obilježava najčešće upravljanje od strane vlasnika pojedinca koji ima potpunu kontrolu nad poslovanjem. osiguravajućih društava i drugih institicija. Ova Strategija i Akcioni plan predviđaju reformske aktivnosti. kako sa njihovim finansijskim izvještajima za predhodne periode. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća Primjenom MRS standarda omogućava se propisivanje osnove za prikazivanje (prezentovanje) finansijskih izvještaja opšte namjene.3. kao i nedovoljan broj zaposlenih. NSC je primijetio da ne postoje nacrti (planovi) kako da se primijeni i sprovede acquis communautaire. načelo nastanka poslovnog događaja. doslednost u prikazivanju. Stvaranje visoko kvalitetnog regulatornog i institucionalnog okvira za računovodstvo i reviziju zahtijeva reforme u crnogorskom zakonodavnom okviru. obavezno prikazivanje uporednih informacija.3. iako su izazovne.Drugo. 15 . banaka. a takođe postavljaju i opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima. u tom pogledu. poštovanje usvojenih računovodstvenih politika. kao i da je njihova primjena je prilično nezgodna za većinu malih i srednjih preduzeća. već kvalitativno obilježje koje utiče na obim i strukturu revizorskog ispitivanja. značajnost i grupisanje. već i u specifičnim uslovima. koje će biti u potpunosti razvijene. institucijama. a samim tim nedovoljno razgraničenje (podjelu) dužnosti. a istovremeno uzimajući u obzir mogućnost Crne Gore da isprati ove aktivnosti (kroz sposobnost i sredstva). pa se. Reformske aktivnosti koje. Opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima su: pošteno (fer) prikazivanje. tako i sa finansijskim izvještajima ostalih preduzeća. kao i korišćenje revizorske metodologije. radi obezbjeđivanja uporedivosti finansijskih izvještaja preduzeća. mogu se sprovesti u kratkoročnom do srednjeročnom periodu. da bi se postigao ovaj cilj Međunarodni računovodstveni standardi daju smjernice u vezi sa njihovom strukturom.

Institut računovođa i revizora Crne Gore 16 . Slabosti su uglavnom vezane za mogućnosti specijalizacije. dakle obilježavaju neke činjenice i postupci koji se mogu svrstati u nekoliko bitnih odrednica. . mala preduzeća imaju svoje specifičnosti. Takođe. preduzetnici i menedžeri. Osim prednosti postoje i određena ograničenja koja rezultiraju slabostima u vođenju malih preduzeća. a zbog relativno malog broja zaposlenih ograničava se mogućnost razgraničenja dužnosti. Odvijanje poslovanja u malim razmjerama ima svoje prednosti. kao i mogućnost da interveniše lično u svako vrijeme što je važna činjenica u upravljanju malim preduzećem. 7 Takođe. Prednosti su te što su mala preduzeća svrstavaju u posebnu kategoriju. njihova vrijednost ne zavisi samo od toga da li su prilikom njihovog sastavljanja poštovani određeni zahtjevi. profit raspoređuju prema potrebama.relativno mali obim poslovanja. jer bi njihova primjena omogućila upoređivanje izvještaja iz naše zemlje sa izvještajima iz inostranstva i lakšu 7 Časopis „Računovodstvo. ali i nedostatke. i .poboljšanjem efikasnosti poslovanja i smanjenjem troškova. tako da je u tom smislu koordinacija i odnos prema zaposlenima veoma blizak. već i da li je ispitivanje. na osnovu koga se sastavljaju. već su važnija kvalitativna obilježja koja mogu uticati na odstupanje od postupaka i metoda predviđenih Međunarodnim standardima revizije (MSR). koje se bez obzira na kvantitivna određenja koja se mogu primijeniti i na neka srednja preduzeća. većom ažurnošću i drugo. Uglavnom su vlasnici preduzeća i kreatori poslovne politike u skladu sa kojom i vode preduzeća. Kvantitivna i kvalitativna obilježja malih preduzeća uglavnom ne zahtijevaju razvijen sistem internih kontrola. ocjene poslovanja i kontrole poslovnih aktivnosti. nedostatak finansijskih sredstava. kao i preduzeća u kojima vrše reviziju . Uglavnom samostalno donose odluke ili postoji jedan nivo menadžmenta.aktivno rukovođenje i upravljanje preduzećem od strane jednog ili manjeg broja pojedinaca. broj 9.Naime. revizorski izvještaji predstavljaju završni čin u radu eksternih revizora. Mala preduzeća. Takav oblik kontrole može nadoknaditi slab interni kontrolni sistem. Međunarodni standardi su posebno značajni. ali se i dominirajuća pozicija vlasnikamenadžera može zloupotrijebiti. Standardi treba da omoguće što bolje poslovanje revizorskih kuća. Najčešće se pominju sljedeća obilježja: . povećavajući rizik od prevara i ne tačnoga prikazivanja u finansijskim iskazima.nezavisnost vlasništva. Dnevne kontrole od strane vlasnika-manadžera mogu biti vrlo korisne i efikasne zbog njegovog ličnog interesa za očuvanje imovine. Vlasnik-menadžer ima glavnu ulogu i direktnu kontrolu nad svim odlukama. obavljaju poslove koje vole i identifikuju se sa poslom i preduzećem čiji su vlasnici. u slučaju objavljivanja Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) za mala i srednja preduzeća. Crna Gora će ih prihvatiti i uključiti u svoj sistem. vrlo privlačnu sa aspekta zarade i ostvarivanje profita. što ima za posledicu relativno mali broj zaposlenih i slabo razgraničenje dužnosti. revizija i finansije“. U računovodstvenom iskazu to se može odraziti na netačnost podataka i informacija koje su predmet revizije. Za primjenu metodoloških postupaka u reviziji nije ni bitno razvrstavanje prema kvantitivnim obilježljima. izvršeno u skladu sa standardima revizije.

2. godine. godine. Korisnici izvještaja U uslovima tržišne privrede raste značaj revizije i ona dobija svoj pun smisao. literatura za sticanje profesionalnih zvanja u računovodstvu je u skladu sa programima i procedurama ACCA. zajedno sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore. dok set ovih izvještaja daje jedinstvenu sliku o poslovanju preduzeća. a revizorski izvještaj je njima adresovan. Standardi su prevedeni i objavljeni od strane Saveza računovođa i revizora Crne Gore. godine od strane Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. dok su Međunarodni računovodstveni standardi za javni sektor objavljeni su u oktobru 2007. kupci. godine. nosilac ugovora i Ekonomskim fakultetom. godine. godine i dostupni svim zainteresovanim. kao i Crnogorskim obrazovnim standardom 2.da iskazana dobit bude što veća i da se što realnije utvrdi rizičnost njihovih ulaganja. za njih su zainteresovani: akcionari (vlasnici). kojem je Vlada Crne Gore. a njihova primjena je potvrđena Zakonom o računovodstvu i reviziji iz 2005. kreditori preduzeća. država i šira javnost. prenijela javna ovlašćenja za obavljanje poslova u vezi sa računovodstvom i revizijom. koji su dostupni i koriste se u Crnoj Gori. Korisnici finansijskih izvještaja jedino na ovaj način mogu dobiti potpune informacije o preduzeću. Odluku o izboru i razrješenju revizora donosi Skupština akcionara (u akcionarskim društvima). kao članice IFAC-a i ugovora o Konzorcijumu. Primjena standarda u Crnoj Gori Međunarodni standardi su godišnje izdanje. Revizori potvrđuju da su računovodstveni iskazi realno i istinito iskazani. Ukoliko se obezbijedi da izvještaji revizije budu javno dostupni. Međunarodni standardi interne revizije objavljeni su u decembru 2006. Njihova primjena omogućava postizanje i održavanje jednoobraznog visokog kvaliteta revizorskog rada kroz njihovu praktičnu i teorijsku obučenost. da reviziju mogu obavljati sa pažnjom i profesionalnim rasuđivanjem.4.1. što omogućuje vlasnicima da donose valjane poslovne odluke u domenu upravljačkih funkcija. Takođe. IFAC-ov etički Kodeks za profesionalne računovođe (revidiran) objavljen je u martu 2007. kroz visinu iskazane dobiti (naročito kroz njeno kretanje iz 17 . jer svaki od izvještaja sa svog aspekta daje sliku o pojedinim transakcijama. Zaposleni bi mogli da koriste podatke iz izvještaja revizije za procjenu sigurnosti svojih radnih mesta.3. Istovremeno. a propisana i ROS-om 31 u Srbiji. zaposleni. godini.3. Međunarodni računovodstveni standardi i Međunarodni standardi revizije (MSR) usvojeni su Zakonom o računovodstvu i reviziji Crne Gore iz 2002. poslovni partneri. Saveza računovođa i revizora Srbije redovno prati izmjene i dopune i vrši godišnja prilagođavanja istih. berze. Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja. Vlasnici da se uvjere da menadžment preduzeća upravlja tako da na najbolji način ostvaruje njihove poslovne interese . koji su prvi put na našem jeziku objavljeni 1998.međunarodnu komunikaciju. a priručnik za primenu procedura interne revizije u 2007.

Predmet ujednačavanja su: a) godišnji zaključak koji čine: bilans. uklone određene poremećaje i primjenom Međunarodnih računovodstvenih standarda uporedivim sa stranim finansijskim izvještajima. što je preduslov slobodnog kretanja kapitala. 18 . Otuda i potreba propisivanja minimalnih zahjeva za sve članice u pogledu obaveznih bilansnih šema. Potvrda revizora o realnosti i istinitosti iskazanih računovodstvenih iskaza bi pomogao poslovnim partnerima da planiraju svoju buduću poslovnu saradnju. Dobra međunarodna iskustva Konačno. koji pristup se smatra kao dobro međunarodno iskustvo. koji su se razlikovali kao posledica različitog pravnog poretka i političke volje države članica. sadržine dopunskih izvještaja. račun dobika i gubitka i aneks i (b) izvještaj o poslovanju. od posebnog je značaja. • kontrola godišnjih računa. • struktura računa dobitlka i gubitka u tri verzije. vršenja kontrole godišnjih računa i njihovog objavljivanja. Godišnji zaključak treba da bude sačinjen tako da pruža vjernu sliku imovine. Revizorski izvještaji bi pružili učesnicima u transakcijama na berzi pouzdanu osnovu za donošenje poslovnih odluka.5. • pravila procijenjivanja • sadržina aneksa. • U oblastima gdje je acquis communautaire previše opšt (npr. iskoristio to znanje da bi shvatio: • Kako su zemlje EU usvojile i primijenile acquis communautaire. • objavljivanje godišnjih računa. NSC je iskoristio primjere dobrog međunarodnog iskustva kao korisne preporuke za razvoj Strategije i Akcionog plana. • kriterijumi za deklarisanje veličine preduzeća i uslovi za pravo preduzentiranja skraćenog bilansa. • sadržina izvještaja o korporativnom upravljanju. i . veza između izvještavanja o porezu na prihod i godišnjih računa).6. ujednačavanja principa procijenjivanja. • sadržina izvještaja o poslovanju.godine u godinu). onemogućavali su uporedivost finansijskog informacija. finansijske situacije i finansijskog rezultata. 2. U Direktivi se detaljno izlažu: • struktura bilansa (stanja) u dvije verzije. Računovodstveni iskazi treba da obezbjede nezavisne i stručne potvrde da su podaci u računovodstvenim iskazima objektivni i istiniti i na taj način snadbiju korisnike potrebnim informacijama. kao i kvalitet iskazanih poslovnih sredstava koje preduzeće iskazuje u bilansu stanja. 2. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive Četvrta Direktiva koja ima za cilj ujednačavanje nacionalnih propisa članica EEZ o polaganju računa i finansijskom izvještavanju. obaveza. Nacionalni propisi članica EEZ.

Zakonom o računovodstvu i reviziji uređeno je objavljivanje finansijskih izvještaja od strane akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. tokom avgusta mjeseca 2007. a u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji.7. uključujući nezavisnost. ali na nekonzistentan način. Dostavljanje finansijskih iskaza CRPS-u vrši se u cilju njihove transparentnosti. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja Transparentnost i objavljivanje podataka je od izuzetne važnosti za efikasno korporativno upravljanje. juna tekuće godine za prethodnu godinu. Matična kompanija i sve filijale u vlasništvu trebaju biti konsolidovane gdje matična kompanija ili jedna ili više filijala su formirane kao kompanija sa ograničenom odgovornošću. Pravna lica su obavezna da podnose godišnje finansijske i revizorske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda (CRPS) najkasnije do 30. uz konsultantsku pomoć Bearing – Pointa. 2. Shodno tome. transparentnost i objavljivanje podataka je i osnova za tržišno orjentisan nadzor nad radom preduzeća. 8 Stoga.Sedma direktiva o Konsolidovanim računima (83/349/EEC): Ova direktiva koordiniše nacionalne zakone o konsolidovanim računima i definiše okolnosti pod kojim se konsolidovani računi izrađuju. što ima uticaja na njihovo investiciono ponašanje. Takođe. Preporuka 2001/256/EC o kvalitetnoj sigurnosti za statutarnu reviziju: Preporuka određuje minimalne standarde za sisteme spoljašne kvalitetne sigurnosti za statutarnu reviziju u EU. jer omogućava akcionarima i javnosti da procjenjuju rad menadžmenta preduzeća. da bi investitori bili u mogućnosti da procijene perspektivu preduzeća i donesu investicione odluke neophodno je da imaju regularan i pravovremen pristup pouzdanim i uporedivim informacijama. Takođe. zakonska regulativa iz oblasti računovodstva i revizije podrazumijeva da kontrolu urednog i blagovremenog dostavljanja iskaza. kao i za samo funkcionisanje tržišta kapitala. Statutarna direktiva revizije: Ova direktiva (poznata kao “nova osma EU Kompanije zakonska direktiva”) koja je zamijenila postojeću Osmu direktivu (84/253/EEC). Naime. objašnjava odgovornosti statutornih revizora i postavlja određene etičke principe kako bi osigurala objektivnost i nezavisnost. osigurava snažan javni nadzor nad revizorskom profesijom i poboljšava kooperaciju između nadzornih organa u EU. vrši nadzorni organ . godine izvršilo kontrolu ispravnosti i kvaliteta dostavljenih finansijskih iskaza 8 Priručnik korporativnog upravljanja za Crnu Goru 19 . i 2008. Cilj kvalitetne sigurnosti je da obezbijedi da se statutarna revizija obavlja u skladu sa ustanovljenim revizorskim standardima i da revizori poštuju etička pravila. obavještavanjem zainteresovanih pravnih i fizičkih lica preko web sajta i omogućavanjem uvida u iste. Ministarstvo finansija je. Direktiva uvodi zahtjev više nego preporuku za spoljnu garanciju kvaliteta. kao i izvještaja revizora Centralnom registru Privrednog suda.Ministarstvo finansija. Uzimajući u obzir ovu direktivu NSC je mišljenja da treba predložiti dalje reformske aktivnosti u nekoliko oblasti gdje skoro usvojeni crnogorski zakon o reviziji se razlikuje od direktive.

5) da li su svi finansijski iskazi dostavljeni potpisani i pečatirani od strane odgovornog lica.akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. Centralnom registru Privrednog suda. Kako bi se unaprijedila regulativa u ovoj oblasti. dok je za ovu godinu predviđeno izvršavanje konkretnih sankcionih postupaka.8. Kvalitet i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja nisu statičke kategorije i vrijednosti. odnosno računovodstveni informacioni sistem 20 . 2. kao i boljoj kontroli finansijskog izvještavanja. 2) da li su finansijski iskazi u skladu sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). U ovim okolnostima računovodstvo. dostavili potpisane revizorske izvještaje. 6) koje su revizorske kuće. kao i pokretanja prekršajnog postupka. dostavili finansijske iskaze. ocjenjivani su sledeći kriterijumi: 1) da li su finansijski iskazi dostavljeni. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije Nema sumnje da na kvalitet finansijskih izveštaja gotovo presudnu ulogu imaju institucije za stvaranje i transfer računovodstvenih znanja. Pored navedenog. i međunarodnim računovodstvenim standardima. u zakonom propisanom roku (30. odnosno 2007. radili izvještaje. One podrazumevaju permanentno unapređenje oslonjeno na harmonizaciju računovodstvenog obrazovanja. standarde kvaliteta i upravljanje totalnim kvalitetom sa odgovarajućom međunarodnom profesionalnom računovodstvenom regulativom u ovoj oblasti. čiji će zadatak biti kontrola primjena navedenog zakona. Aktuelne uslove poslovanja preduzeća karakterišu dinamične promjene izazvane brojnim činiocima makro i mikro okruženja. godinu. odnosno njihovi revizori ili nezavisni licencirani revizori. Navedene izmjene uz druga sistemska rješenja i opšte poboljšanje privrednog ambijenta doprinijeće stvaranju efikasnijeg poslovnog okruženja. zahtijevalo ispravku uočenih nepravilnosti i uputilo upozorenje privrednim društvima kod kojih su utvrđene nepravilnosti uz obavezu poštovanja zakonskih i drugih pravila finansijskog izvještavanja. odnosno sistematizaciju mjesta inspektora za oblast računovodstva i revizije. kao i profesionalne asocijacije računovođa u ulozi realizatora kontinuirane edukacije i usavršavanja računovođa. jun tekuće godine za predhodnu godinu). kao i izvještaje revizora u skladu Zakonom. 4) da li je izvještaj revizora sa rezervom ili bez rezerve. nakon sprovedene kontrole. Ministarstvo finansija je predhodne godine. kao i krug obaveza za čije će prekršaje biti predviđene kaznene mjere. u proceduri je donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. kao i društva sa ograničenom odgovornošću koja ispunjavaju uslove propisane stavom 2 člana 12 Zakona o računovodstvu i reviziji. sa različitim intenzitetom delovanja. Prilikom kontrole. koja su obaveznici revizije. 3) da li su akcionarska društva. Shodno tome. Ministarstvo finansija planira skoro uvođenje. provjeravano je da li su privredna društva. u zakonom propisanom roku za 2006.

Broj studenata koji biraju da studiraju računovodstvo i reviziju. ali i na neophodnost odgovorne i usaglašene aktivnosti svih nacionalnih činilaca i institucija u ovom procesu kako bi taktičko i strategijsko poboljšanje kvaliteta finansijskog izveštavanja bilo u skladu sa korisničkim zahtevima i očekivanjima. kao i potrebe za daljim sticanjem znanja iz ove oblasti neophodno je redizajniranje postojećih nastavnih planova u oblasti računovodstva i revizije na univerzitetskim jedinicama koje pokrivaju ovaj segmen obrazovanja. što ukazuje na snažnu potražnju za obrazovanjem iz oblasti računovodstva. naglašava potrebu za mlađim profesionalnim računovođama koji će dobiti modernije obrazovanje iz računovodstva koje se zasniva na tržišnoj ekonomiji kada je u pitanju sadržaj programa. Okvir za finansijsko izvještavanje koji se primjenjuje u Crnog Gori omogućava. a u cilju daljeg razvoja računovodstve i revizorke profesije. naročito u oblasti kvaliteta računovodstvenog obrazovanja i usavršavanja i kvaliteta finansijskog izveštavanja. Shodno tome. kao i kod specijalizovanih profesionalnih udruženja i ustanova koje se bave obrazovanjem računovođa i revizora.000 eura i korišćenje MSFI zasnovanih standardnih formi izvještavanja. Ukupni uslovi kvalifikovanja revizora koji su definisani u Zakonu o računovodstvu i reviziji su slični uslovima acquis-a i međunarodnim obrazovnim standardima IFAC-a. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje razvijen je za opšte finansijske iskaze kotiranih kompanija i sadrži izvjesno složenije računovodstveno tretiranje i detaljne zahtjeve za objelodanjivanje. način prezentiranja i sistem ispitivanja.9. 21 . Analiza ove uslovljenosti pokazuje neophodnost oslanjanja na ukupnu međunarodnu profesionalnu računovodstvenu regulativu. Uslovi za kvalifikovanje uključuju univerzitetsku diplomu. Visoko-kvalitetno finansijsko izvještavanje i revizija se oslanjaju na obezbjeđenju efektivnog profesionalnog obrazovanja i obuke iz računovodstva i revizije. Standardni obrasci koji su korišćeni bili su opisani kao ‘obrasci propisani na osnovu člana 3 Zakona o računovodstvu i reviziji i člana 22 IV EU Direktive br. tri godine radnog iskustva (kao računovođa) i dvije godine iskustva revizora. Studija koju je finansirao USAID 2005. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća Postojeći zahtjevi za korišćenje MSR/MSFI od strane pravnih lica bez obzira na njihovu veličinu nije pogodno za mala i srednja preduzeća (MSP) i stvara nepotreban pritisak na nedovoljne institucionalne i profesionalne računovodstvene resurse. Kvalitet finansijskih izveštaja prvenstveno je uslovljen kvalitetom stvaranja i transfera računovodstvenih znanja i profesionalnom edukacijom računovođa. 2. Sva mala i srednja preduzeća koriste standardizovani ‘set obrazaca za godišnje izvještaje koji nije u potpunosti u skladu sa MSFI. u principu.svojim outputom treba da obezbjedi računovodstvene izveštaje sa relevantnim informacionim sadržajima za različite eksterne i interne korisnike. izvjesno ograničenje obaveze pripreme i objelodanjivanja za mala i srednja preduzeća zahtjevanjem gotovinske realizacije (cash-based accounting) za kompanije koje imaju prihode u iznosu manjem od 500. kao i za nove postdiplomske studije se povećava.

što se u velikoj mjeri može pripisati intenzivnoj neposrednoj (onsite) i posrednoj (off-site) kontroli koju sprovodi Centralna banka Crne Gore i eventualnom uticaju inostranih banaka koje posjeduju lokalne banke. S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva. Ovi obrazsci uključuju standardizovane strukture bilansa uspjeha. Kvalitet finansijskih izvještaja nekoliko crnogorskih banaka uporediv je sa finansijskim izvještajima banaka ekvivalentne veličine u Evropskoj uniji. Takođe. 9 2. međutim ona nije u skladu sa MRS 39.78/660/EEC’. napomene uz finansijske iskaze su predstavljene sa objelodanjivanjem kako to zahtijevaju MSFI. Zvanični revizor banke je dužan da prijavi Centralnoj banci svaku nezakonsku aktivnost ili neregularnost što je u skladu sa BCCI Direktivom. Zakonom se predviđaju i još neki konkretni zahtjevi kao što su vođenje poslovnih knjiga u skladu sa kontnim planom koji propisuje Centralna banka i posebnim propisima.10. kao i da podnose prudencijalne izvještaje Centralnoj banci. Osim toga.1. U ROSC izvještaju se navodi da je kvalitet finansijskih iskaza banaka.10. Zakonom o bankama se predviđa da banke podnose svoje finansijske izvještaje po MSFI. uključujući informativno izvještavanje o riziku. koji zahtijeva da se rezerve za kreditne gubitke izračunavaju kao razlika između knjigovodstvenog iznosa aktive i sadašnje vrijednosti procijenjenih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji se nijesu desili) diskontovane po prvobitnoj efektivnoj kamatnoj 9 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 22 . Imenovanje revizora banaka mora biti odobreno od strane Centralne banke. bilansa stanja. od banaka se traži da izračunaju rezerve za potencijalne kreditne gubitke u skladu sa matricom koju propisuje Centralna banka. finansijski izvještaji i revizorski izvještaj takođe moraju biti javni. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora 2. generalno dobrog kvaliteta. reviziju i publikovanje finansijskih izvještaja po MSFI za akcionarska društva. Takođe se pozivaju na napomene uz finansijske iskaze koje opisuju primijenjene računovodstvene politike i analitičko pojašnjenje materijalno važnih stavki bilansa stanja. Ova metodologija može biti adekvatna u prudencijalne svrhe. Finansijsko izvještavanje banaka Zakonom o bankama se predviđa da se banke moraju osnivati kao akcionarska društva i tako moraju ispunjavati uslove za pripremu. kao i da nijedna od pregledanih banaka nije imala bezrezervno mišljenje revizije. u zakonom propisanom roku. Izračunavanje se zasniva na matrici za rezervisanja koja uključuje opseg fiksnih minimalnih stopa za rezervacije za svaku kategoriju koja je zavisna od perioda kašnjenja i predstavljena je kao obaveza u bilansu stanja. Pored toga. što je stoga bilo komparativno za tu grupu u Evropskoj Uniji. iskaza o gotovinskim tokovima i iskaz o promjenama u vlasništvu. kao i publikovanje kraće verzije revizorskog izvještaja u nacionalnim dnevnim novinama. Propis zahtijeva da banke izračunaju pogoršanje neobezbijeđenog dijela kredita i potraživanja. što može dovesti do potcjenjivanja ili precjenjivanja kreditnog portfolija ako se uporedi sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja.

stopu finasijske aktive. Banke koriste ove propise ne samo u svrhe prudencijalnog izvještavanja, već i kod pripreme finansijskih iskaza po Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija Za donošenje kvalitetne investicione odluke, najznačajniji osnov su, svakako, kvalitetni i pravovremeni finansijski izvještaji, usklađeni sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS), odnosno sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Pravovremena informacija o poslovanju kompanija, osnova je za donošenje kvalitetnih odluka o kupovini akcija, jer doprinosi smanjenu rizika i nesigurnosti prilikom investiranja. Neobjavljivanje izvještaja o poslovanju kompanija, utiče na cijenu akcija i dovodi do “insajderskog trgovanja”. U cilju unapređenja ove oblasti, između ostalog, Komisija za hartije od vrijednosti će posebnu pažnju posvetiti regulatornom okviru, koji se odnosi na sačinjavanje i objavljivanje periodičnih finansijskih i drugih izvještaja. Naime, Izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti propisano je da su registrovani emitenti obavezni da Komisiji dostavljaju kopiju godišnjeg računa, nakon njegovog usvajanja na skupštini akcionara, i kopiju izvještaja revizora u skladu sa zakonom. Usvojene su izmjene Pravila o kontroli poslovanja („Službeni list RCG, br. 28/07“) kojim je propisano obavezno periodično podnošenje izvještaja od strane ovlašćenih učesnika i to u rokovima: januar – mart, januar – jun, januar – septembar, januar – decembar tekuće godine, a podnose se Komisiji najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka perioda na koji se izvještaj odnosi. U toku je izrada Pravila kojim će se propisati kvartalno i polugodišnje izvještavanje u skladu sa acquiem, međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja i međunarodnim standardima revizije. U toku je izrada Javne informacijske knjižice koja će obuhvatati podatke iz finansijskih izvještaja u skladu sa acquiem. Javna informacijska knjižica će biti dostupna na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih, tromjesečnih, polugodišnjih i godišnjih izvještaja. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova, koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava Zakonom o osiguranju (»Službeni list RCG«, broj 78/06) propisan je cjelovit i aktivan nadzor nad subjektima osiguranja: društvima za osiguranje, društvima za posredovanje u osiguranju, društvima za zastupanje u osiguranju, odnosno zastupnika kao fizičkih lica, agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. U skladu sa prethodno navedenim, Zakon o osiguranju propisao je obavezu godišnjeg izvještavanja, tromjesečnog izvještavanja, kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa, društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg

23

izvještaja o poslovanju, sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Prethodno navedeni izvještaji razmatraju se i usvajaju na Skupštini društva nakon čega se dostavljaju regulatornom organu. U toku je izrada Pravilnika o sadržini izvještaja, obavještenja i drugih podataka koje društvo za osiguranje dostavlja Agenciji za nadzor osiguranja i o načinu i rokovima njihovog dostavljanja, kao i Pravilnika o statističkim izvještajima društva za osiguranje. Takođe, planirana je izrada Pravilnika o kontnom okviru, kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. U tom dijelu neophodno je ostvariti saradnju sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore, kao i sa resornim Ministarstvom, a sve u cilju kvalitetnije izrade akata u djelu primjene međunarodnih računovodstavenih standarda. Istovremeno, u cilju efikasnije kontrole, Agencija za nadzor osiguranja će inicirati izradu akta kojim bi se propisala sadržina mišljenja revizora na finansijske izvještaje.

24

3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA 3.1. Definisanje ciljeva Ciljevi koje strategija namjerava postići postavljaju se kao sistem koji je izveden iz osnovnog cilja: Podizanje kvaliteta primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije do nivoa koji će povećati korisnost računovodstveno – revizorske struke i obezbjediti usklađenost sa acquis communautaire. Sistem ciljeva razvijen je kao razrada predhodno iskazanog osnovnog cilja i kao iskaz međusobne uslovljenosti različitih ciljeva. Tako postavljeni sistem ciljeva ima namjeru izraziti kompleksnost ostvarivanja postavljenog osnovnog cilja, te u isto vrijeme precizirati uopšteno definisani osnovni cilj. Sistem ciljeva na kojima se bazira Strategija i akcioni plan je sledeći: 1. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za međunarodno priznato finansijsko izvještavanje koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crne Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 2. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za reviziju finansijskih izvještaja koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crene Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 3. Razviti kapacitet institucija (stakeholder-a da implementiraju i razvijaju okvir za primjenu međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 4. Razviti samoregulatorne i upravne mehanizme nadzora nad kvalitetom obavljanja računovodstvenih i revizorskih poslova. 5. Razvijati računovodstveno-revizorsku profesiju do nivoa zadovoljavajućeg kvaliteta i visoke primjene etičkih standarda i kodeksa ponašanja. 6. Uspostaviti mehanizme djelovanja tržišne discipline na kvalitet finansijskog izvještavanja. 7. Razviti poznate i uvesti nove oblike međunarodne saradnje u ostvarivanju tehničke pomoći i uključenja u rad relevantnih tijela koja se bave računovodstveno – revizorskim standardima. Vremenski okvir za realizaciju postavljenih ciljeva je kraj 2011. Polazeći od sistema ciljeva razvijene su strategije koje bi na najefektivniji način trebale obezbjediti njihovu realizaciju. Svaka od konkretnih akcija povezana je sa jednim ili više naznačenih ciljeva.

25

2. Finansijski iskazi koje pripremaju sve institucije u javnom sektoru sastoje se od: .Bilansa uspjeha (Bilans finansijskog uspeha) . 3. kao i pravila djelovanja računovodstvene i revizorske profesije.Izvještaj o novčanim tokovima . Kao takav.3. 2. i treba da obezbjedi balans između dvije fundamentalne kategorije koje čine temelj izvještavanja. Dogradnja odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira. MSFI prvenstveno je usmjeren da javnosti objelodani svoj okvir za sastavljanje i prezentovanje finansijskih izveštaja. sadržaj informacija koje su predmet prezentovanja. U našem privrednom sistemu Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja su već djelimično u primjeni pa normativno – institucionalni okvir treba dograditi kako bi kvalitet njihove primjene bio podignut do nivoa predviđenog usvojenim ciljevima. Cilj finansijskog izveštavanja je da pruži informacije o finansijskom položaju (bilans stanja). a to su njeni korisnici sa jedne strane. 3. Odabrane su tri ključne strategije na kojima se bazira postavljenje i realizacija Akcionog Plana: 1. Finansijski izvještaji trebaju istinito i objektivno prikazati promjene stanja koja su refleksija ostvarenih transakcija i drugih događaja. komentare uprave. i sa druge. Dogradnja odgovarajućeg normativno . objektivno i fer iskazano stanje osnova je za vrijednovanje jednog privrednog sistema i od presudne je važnosti i interesa za sve one koji zavise od ostvarenih ekonomskih ishoda preduzeća o kojem se izvještava. ali i posledice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. One su postavljene kao ključni pravci djelovanja odnosno stubovi na kojima se cijeli Akcioni plan oslanja. namijenjen je cjelokupnoj javnosti koja je zainteresovana za pouzdane tržišne informacije. odnosi na statutarno zaokruživanje primjene Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja. Ove informacije su korisne širokom krugu korisnika u procesu donošenja odluka. Njima se prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. Razvoj strategija Strategije su postavljene kao pravci razrješenja situacija i slabosti predhodno determinisanih analizom. . Razvoj mehanizama nadzora.2. Istinito.1. uspiješnosti (bilans uspjeha) i promjenama finansijskog položaja (izvještaj o novčanom toku preduzeća).Izvještaj o promjenama na kapitalu 26 . mišljenja i izvještaje revizora i druge isprave. Djelovanje tržišne discipline. Finansijski izvještaji predstavljaju skup finansijskih iskaza i ostalih pratećih izvještaja koji mogu podrazumijevati i izvještaje menadžmenta. Svojom koncepcijom. Međunarodnih standarda revizije i odgovarajućih etičkih standarda.Bilansa stanja (izvještaj o finansijskom poziciji).institucionalnog okvira Normativni okvir Dogradnja normativnog okvira se. prije svega.

neizostavnosti finansijskih izvještaja za poslovno-finansijsko odlučivanje zbog njihovih atributa. ali su potrebne radi poštenog prikazivanja.. 11 a) S aspekta sadržaja. (c) obezbjedjuju dodatne informacije koje nisu prikazane u samim finansijskim izvještajima. Razumljivost podrazumjeva dve dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja – adekvatna agregiranja i klasifikacije primjerene korisničkim komunikacionim sposobnostima. Relevantnost kao dimenzija kvaliteta ogleda se u uticaju. Finansijske izvještaje koji se ne koriste u konkretnom poslovnofinansijskom odlučivanju karakteriše irelevantnost. kvalitet finansijskih izvještaja može se odrediti prema njihovoj: • relevantnosti i • pouzdanosti. (b) objelodanjuju informacije koje zahtevaju Međunarodni računovodstveni standardi. sposobnostima korisnika da ih razumije i koristi u poslovno finansijskom odlučivanju. 11 dr Slobodan D. Svaka stavka prikazana u samom bilansu stanja. Uporedivost kao obeležje kvaliteta određuje se konzistentnošću pri objelodanjivanju finansijskih izvještaja. kao praga kvaliteta čije prekoračenje izostavljanjem. bilansu uspeha i izveštaju o tokovima gotovine unakrsno se povezuje sa odgovarajućim informacijama u napomenama. To praktično dalje znači da finansijski izvještaji treba da budu sastavljeni postupno. Dimenzija pouzdanosti zahtjeva da finansijski izvještaji sa odgovarajućim informacionim sadržajima budu oslobođeni grešaka i pristrasnosti.Napomene uz finansijske izvještaje. bez obzira na različitost korisnika. oprezno i neutralno. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja svakako proizilaze iz materijalnosti. 10 Napomene uz finansijske izvještaje preduzeća: (a) prikazuju informacije osnovama za pripremu finansijskih izvještaja i specifične računovodstvene politike koje su odabrane i primjenjene na značajne poslovne promene i događaje. neobjektivnim prezentiraju ili neodgovarajućim vrednovanjem informacija. koje uključuju računovodstvene politike i druga obrazloženja 10 Okvir za izradu i prezentaciju finansijskih izvještaja polazi od značajnih predpostavki: obračunske osnove (metod računovodstva na osnovu tekućih troškova koji podrazumjeva da se transakcije priznaju i evidentiraju računovodstveno onda kada su nastale. Malinić. a ne kada je došlo do novčanog toka) i koncepta trajne brige za poslovanje (kontinuiranosti poslovanja). b) S aspekta prezentacije i objelodanjivanja. kvalitet finansijskih izvještaja se može utvrđivati i pratiti prema njihovoj: • uporedivosti i • razumljivosti. finansijske izvještaje čini manje upotrebljivim za potrebe korisnika. predvidljivosti i potvrdivosti. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika koje informacije koje pružaju čine korisnim.“ 27 . rad na temu „Karakteristike i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja. Pouzdanost je veoma bitna opšta karakteristika kvaliteta. Napomene uz finansijske izvještaje prikazuju se na sistematski način. koje nisu prikazane na nekom drugom mestu u finansijskim izvještajima.

Reakcija investitora prema nekom ekonomskom prostoru će biti još pozitivnija ako pored finansijskih izvještaja sastavljenih po međunarodno priznatim standardima imaju uvjerenje da će oni biti verifikovani kroz postupak revizije utemeljen na visokim standardima struke i etike. Međutim. visokokvalitetno finansijsko izvještavanje. ali i da utiču na njih. Takođe. Blagovremenost kao obilježje kvaliteta ogleda se u aktuelnom. Cilj revizije je dat u samim međunarodno prihvaćenim standardima revizije (ISA 200): "Cilj revizije finansijskih izvještaja je da omogući revizoru da izrazi mišljenje da li su finansijski izvještaji pripremljeni. U tom smislu. 28 . u svim bitnim aspektima. odnosno posmatranje kvaliteta. Međutim. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. kako sa stanovišta različitosti karakteristika. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja.c) S aspekta prepreka. Savremeno shvatanje suštinskog određenja kvaliteta podrazumeva višedimenzionalnost. i međunarodni IASB standard 8402 definiše kvalitet proizvoda uopšte "kao skup karakteristika nekog entiteta koje se odnose na njegovu mogućnost da zadovolji iskazane potrebe i potrebe koje se podrazumijevaju". učinci (proizvodi ili usluge) mogu imati značajan broj relevantnih karakteristika kvaliteta koje nije jednostavno definisati i kvantifikovati. Kroz revizorski postupak se vjerodotojnost i time korisnost finansijskoh izvješataja poboljšava. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. odnosno ograničenja u određivanju kvaliteta finansijskih izvještaja. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. u skladu sa utvrđenim pravilima i propisima". moguće je govoriti o: • blagovremenosti i • racionalnosti. tako i sa stanovišta različitosti zahtjeva korisnika. odnosno njima se obezbjeđuje kredibilitet. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. pravovremenom sastavljanju i prezentaciji finansijskih izvještaja namijenjenih prvenstveno menadžmentu preduzeća. Ako za kvalitet finansijske izvještaja odgovara menadžment nekog entiteta za njihovu vjerodostojnost odgovara revizija. Racionalnost se odnosi na zahtjev da kvalitet finansijskih izvještaja može biti određen odnosom njihovih koristi i troškova. eventualno buduće proširenje obima MSFI zahtjeva da finansijsko izvještavanje bude praćeno simultanom izgradnjom institucionalnog i profesionalnog kapaciteta kako bi se osiguralo i održalo pouzdano. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije.

učesnici tržišta kapita. integritet. dokumentovanu planom. u današnje vrijeme. Institut sertifikovanih računovođa Crna Gore. profesionalno ponašanje i zadovoljenje tehničkih standarda. Zato je od velikog značaja da regulatori i supervizori finansijskog tržišta utiču na kvalitete finansijskog izvještavanja 12 Koncept vezan za sakupljanje revizorskih dokaza potrebnih da bi revizor mogao zaključiti da ne postoje značajne pogreške i pogrešni navodi u finansijskim izvještajima u cjelini. šeme zaštite investitora i sl. Finalni cilj je prenos rezultata zainteresovanim korisnicima. prioritizaciju i mehanizme nadzora u odnosu na postojeću regulativu.) upravljanje rizicima poslovanja sa klijentima i ukupnim rizicima u svom poslovanja baziraju na raspoloživim finansijskim informacijama. kompleksnošću poslovanja i globalizaciji ekonomskih tokova revizor mora posjedovati i stalno dograđivati visoka stručna znanja koja treba da mu omoguće da pribavi. povjerljivost. osiguravajuće kompanije. Pored finansijske revizije.Takođe. Centralnu banku Crne Gore Komisiju za hartije od vrijednosti. sve veći značaj dobijaju revizije poslovanja ("operational auditing") i revizije usklađenosti sa propisima ("compliance auditing"). Finansijske institucije (banke. Institucionalni okvir Razvoj institucionalnog okvira zahtijeva jačanje kapaciteta u svim institucijama koje značajno doprinose ostvarivanju sistema postavljenih ciljeva. Revizija finansijskih izvještaja podrazumjeva sistematičan pristup što znači pripremu. To je uvjerenje da bi bilo koje značajne greške trebale biti detektovane kroz revizorki postupak. stručnost. MONSTAT Pouzdanost i uporedivost finansijskog izvještavanja su preduslovi za efikasnost finasijskog tržišta i mogućnosti minimiziranja rizika na njemu. sitematičnost postupka revizije i praćenja preporuka. 29 . To se prije svega odnosi na: Ministarstvo finansija. Revizija se treba obaviti objektivno kroz pribavljanje i procjenu dokaza kako bi se utvrdio nivo usklađenosti izjava menadžmenta i ustanovljenih kriterijuma. važno je razumjeti da se implementacija visokog nivoa kvaliteta Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i Međunarodnih standarda računovodstva ne može obezbjediti bez visokog stepena implementacije Međunarodnih standarda revizije. obradi i protumači sve dokaze neophodne da stekne razumno uvjerenje 12 da su finansijski izvještaji realno i fer prezentovani. Revizija u svom radu treba da se rukovodi visokim etičkim prinicipima kao što su: nezavisnost. Agenciju za nadzor osiguranja Poresku upravu i Centralni registar Privrednog suda. razvojem tržišta. Sa sve većim tehnološkim napretkom. Sva ova i mnoga druga pitanja standardizacije računovodstveno – revizorskih poslova obuhvaćena međunarodnim standardima zahtjevaju drugačiju sistematizaciju. obazrivost. objektivnost.

sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Dodatno. Agencija za nadzor osiguranja je planirala izradu Pravilnika o kontnom okviru. U tom smislu. poslovanja u osiguranju i sl. investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih. Razvijanje glavnih specijalizovanih finansijskih sektora u oblastima koje uključuju osiguranje i penzije. tromjesečnog izvještavanja. Ovaj razvoj može biti presen na širi finansijski sektor i dalje u dugoročnijem periodu. Jaka.institucija koje regulišu i prema kojima supervizorski djeluju i da utiču da ove institucije zahtijevaju u procesu upravljanja rizicima (prilikom odobravanja kredita. kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. povjerilaca i drugih da razumiju sposobnost entiteta da generišu zaradu i tokove gotovine. imaju obavezu godišnjeg izvještavanja. tromjesečnih. strategija bi podržala i razvila zakonodavni i regulatorni okvir za subjekte regulacije. kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). polugodišnjih i godišnjih izvještaja. Takođe. Navedene oblasti zahtijevaju specijalizovano finansijsko izvještavanje i nadzor. kao i njihove finansijske okolnosti i likvidnost. odnosno zastupnika kao fizičkih lica. koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa. strategija bi podržala postojanje konzistentnog zakonodavnog i regulatornog okvira koji podržava modernizovan ambijent izvještavanja u oblasti osiguranja u skladu sa acquis communautaire. Tako da periodično finansijsko izvještavanje povećava sposobnost investitora. Za Komisiju za hartije od vrijednosti. Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja nastoje da uspostave kontrolu finansijskog izvještavanja osiguravajućih društava. Razvoj jakog. društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg izvještaja o poslovanju. agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. društva za zastupanje u osiguranju. kvalitet i blagovremenost dostavljanja finansijskih izvještaja svojih klijenata ili makar onih prema kojima su visoko izložene. društva za posredovanje u osiguranju. emisija akcija i drugih finansijskih instrumenata. strategija bi podržala implementaciju i sprovođenje statutarnih moći za razvoj usaglašavanja i u krajnjoj liniji poboljšala finansijsko izvještavanje za subjekte regulacije u Crnoj Gori. strateški je cilj bilo koje zemlje koja teži razvoju jake i rastuće ekonomije. društva za osiguranje. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova. Za Agenciju za nadzor osiguranja. efektivnog i sofisticiranog tržišta kapitala je kamen temeljac uspješne ekonomije bilo kojeg regiona u svijetu. efektivna i sofisticirana tržišta kapitala zahtijevaju odgovarajuće propise (uključujući zahtjeve finansijskog izvještavanja) i institucionalizovane mehanizme koji se odnose na sprovođenje zakona. investicionih i penzionih fondova.) provjerljivost. Pored toga. strategija bi podržala razvoj mogućnosti za kontrolom i omogućila saglasnost sa zakonodavnim finansijskim izvještavanjem i propisima koji se odnose na obaveze osiguranja u Crnoj Gori. 30 .

2. zajmodavaoci i drugi kreditori. kao i kontinuit edukacije računovođa i revizora. samoregulatornog karaktera i upravnog karaktera. uključujući principe prinudnog otkrivanja. Zato ova strategija predpostavlja nadzor koji će biti korporativnog. na srednja i velika preduzeća. uvođenje revizorskog odbora. aktivno djelovanje u analitičkom i korektivnom smislu informacijama iz finansijskih izvještaja privrednih subjekata.3. organizovanja i profesionalnog djelovanja sa direktnim implikacijama na kvalitet finansijskog izvještavanja. obezbjede tijela i mehanizme koji bi se bavili nadzorom nad radom. pri čemu su i jedan i drugi sektor fundamentalni za ekonomski rast. na razvijanje oblika interne revizije. Razvoj mehanizama nadzora Imlementacija normativno – institucionalnog okvira podrazumjeva da u pomenutom okviru i van njega postoje razvijeni mehanizmi koji obezbjeđuju nadgledanje kvaliteta i obuhvata implementacije.2. obavezivanje na ugradnju principa "dvoje očiju" u postupke i procedure izrade finansijskih izvještaja i tome slično. 3. U okviru tržišne discipline ubrajaju se svi mehanizmi koji obezbjeđuju pristup. Stoga je veoma važno iskoristiti ove mehanizme u funkciji ostvarivanja ciljeva postavljenih ovom Strategijom i Akcionim planom. Visoko kvalitetno finansijsko izvještavanje je preduslov za povećanjem rezervi na tržištima kapitala i u bankarskom sektoru. odnosno privredne subjekte koji posluju u formi akcionarskog društva i društva sa ograničenom odgovornošću. ovi visoko kvalitetni godišnji i konsolidovani računi jedino su korisni ukoliko su javno ostvarljivi brzo i lako. kroz institucionalne forme udruživanja i djelovanja. Za realizaciju ove strategije razmišljanje je da mehanizmi nadzora budu višeslojni i u većem broju formi odnosno tehnika. uvođenje većeg stepena odgovornosti borda direktora za finansijsko izvještavanje. Na nivou samoregulacije strategija treba biti podržana aktivnostima usmjerenim na jačanje motiva i kapaciteta računovodstvene i revizorske struke da. uporedivost.2. 3.Institucionalno i statutorno jačanje programa pomoći će u pripremi visoko kvalitetnog finansijskog izvještavanja koje će uspješno odgovoriti potrebama raznih korisnika kao što su investitori. Tako se strategija usmjerava. Na nivou korporativnog upravljanja strategija predviđa čitav niz mehanizama poboljšanja kvaliteta računovodstvenog planiranja. 31 . minimalne zahtjeve za postojanjem transparentnosti i koji su u skladu sa drugim relevantnim unutrašnjim zakonima. Kako god. Sve što obezbjeđuje mogućnost aktivnog odnosa tržišta prema finansijskom izvještavanju određenog privrednog subjekta može se tretirati kao uticaj tržišne discipline. Tržišna disciplina Razvoj tržišne discipline je koncept kojem se sve više pridaje značaja u postavljanju i razvijanju efikasnih regulatornih i supervizorskih principa funkcionisanja pojedinih dijelova finansijskog i ukupnog privrednog sistema. Za Centralni registar Privrednog suda Strategija bi osigurala usaglašenost zakonodavstva i propisa sa relevantnim djelovima acquis communautaire koji se odnose na publikacije i popunjavanje finansijskih informacija.

Preporuka Strategije i Akcionog plana je propisivanje minulnog seta informacija i podataka iz finansijskih izvještaja koje bi privredni subjekti objelodanjivali uz slobodu da objelodanjuju i više od toga. Različiti značaj privrednih subjekata za ostvarivanje finansijske stabilnosti. Svaki od navedenih stakeholder-a ima specifičnu poziciju i ostvaruje specifičnu ulogu u realizacijie Strategije i Akcionog plana. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Bez odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira i mehanizama nadzora u primjeni standarda računovodstva i revizije nije moguće razvijati mehanizme tržišne discipline. Agencija za nadzor osiguranja. 3. interesovanje investitora i ukupni privredni razvoj svakako da zahtijeva različit nivo objelodanjenih informacija. Centralna banka Crne Gore. podizanju efikasnosti djelovanja. Privredni sud Ministarstvo za ekonomski razvoj. koje se ogledaju u: širini učesnika procesa. Za finansijske institucije i kotirana preduzeća na A listama berzi taj set informacija i podataka bi trebao da bude najobuhvatniji. podizanju sistema odgovornosti i razvijanju tržišne dicipline i na drugim poljima privrednog djelovanja. Stakeholder-i imaju izražen interes za razvoj kvaliteta računovodstvene i revizorske profesije te primjene najsavremenijih standarda u ovim oblasti. U primjeni strategije razvoja tržišne discipline neophodna je interakcija sa druga dva stuba Strategije i Akcionog plana. U isto vrijeme oni imaju mogućnost da značajno utiču na poboljšanje kvaliteta primjene standarda u sferi računovodstva i revizije. Ključni posticaj ostvarivanju strategije razvoja tržišne discipline.Oslanjanje na tržišnu disciplinu kao na stub ostvarivanja sistema postavljenih ciljeva pruža brojne prednosti.3. minimalno u skladu sa zahtijevima iz Bazela II. tržišna disciplina će ostvariti pozitivan povratni uticaj na predhodna dva stuba. Interaktivno. Pritom bi minimum informacija koje treba objelodanjivati bio obuhvatniji od zahtijeva po IFRS i IAS. zavisi od riješenja u kojem stepenu će se od pojedinih ili predhodno utvrđenih grupa obveznika primjene standarda finansijskog izvještavanja i revizije finansijskih izvješatja zahtijevati objelodanjivanje informacija i podataka iz finansijskih izvještaja i izvještaja revizora. Stakeholder-i Strategija i Akcioni plan prepoznaju kao najznačajnije sledeće stakholder-e: Vlada Crne Gora. lakšem povezivanju sa globalnim investicionim interesovanjima. 32 . razvijanju sistema očekivanja koji podstiče učesnike na djelovanje u određenom pravcu. Komisija za hartije od vrijednosti. u velikom stepenu.

Ostvareni rezultati u reformi bankarskog sistema mogu se ocijeniti izuzetno zadovoljavajućim. Poreska uprava će kroz svoje aktivnosti i kontrolne mehanizme permanentno stimulisati ispravnu primjenu međunarodnih standarda finasijskog izvještavanja i pojačano nadgledati i izvještavati o kvalitetu primjene standarda računovodstva i revizije. Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeće su kroz svoje aktivnosti stimulisati mala i srednja preduzeća da poboljšavaju kvalitet finansijskog izvještavanja. kod velikih pravnih lica. Kvalitetan bankarski sektor pored toga obezbjeđuje početni kapital za obavljanje poslovnih aktivnosti. i tijela za upravljanje rizicima. Podržavanje programa edukacije računovođa i revizora je jedan od aspekata posvećenosti Vlade da podrži realizaciju Strategije i Akcionog plana. posebno za mala i srednja preduzeća. Razlog tome je što razvijen bankarski sistem sa razvijenom supervizijom banaka čini preduslov za razvoj cijelokupne ekonomije i može predstavljati pokretač za mnoge druge oblasti restrukturiranja. koji je pokretač privrednog razvoja čitave Crne Gore. Centralna banka Crne Gore Reforma bankarskog sektora predstavlja značajan element tranzicionog procesa jedne zemlje. koji bi se bavio pitanjima praćenja postupka finansijskog izvještavanja. jer je kreiran moderan bankarski sistem. organima uprave pod kontrolom Vlade kao što su Poreska uprava i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Kroz aktivnosti promovisanja stranih investicija planski i koordinirano sa ostalim aktivnostima Vlade. kao i mnogim drugim pitanjima. planirano je uspostavljanje tijela za nadgledanje rada revizora. Zdrav i stabilan bankarski sektor obezbjeđuje povjerenje neophodno za ulaganje domaćeg i stranog kapitala. Takođe. u cilju unapređenja sistema interne kontrole i u okviru njega računovodstvenog sistema i sistema izvještavanja menadžmenta. koja su generator ekonomskog rasta. kao i revizorskog odbora. uvođenje internog revizora. gdje postoji. Bankarski sistem karakteriše diverzifikacija i kontinuiran rast obima aktivnosti. Sve benefite navedeni u ovoj Strategiji Vlada prihvata kao značajne za ostvarivanje svojih aktivnosti na podizanju ukupnog nivoa ekonomske razvijenosti i održavanju investicionog ciklusa u pozitivnom toku. kao i prema stekeholderima.Vlada Crne Gore Ostvarujući svoja ustavna i zakonska ovlašćenja Vlada Crne Gore je izuzetno zainteresovana i posvećena podizanju kvaliteta primjene međunarodno priznatih standarda u oblastima računovodstva i revizije. vršiće se promovisanje unapređenja kvaliteta primjene standarda računovodstva i revizije. djelotvornosti interne kontrole društva. Obzirom da je Ministarstvo finansija ključni nosilac realizacije ove Strategije njen odnos je usmjeren prema drugim resornim ministarstvima. U bankarskom sistemu u Crnoj Gori danas dominira 33 . interne revizije. a prije svega prema Ministarstvu za ekonomski razvoj.

Ne samo da je podsticano poboljšavanje prakse računovodstva i revizije u bankama neko se kroz ocjenu rizika u poslovanju banaka. povećanje depozitnog potencijala i novčane mase zavisi od sklonosti štednji i investiranju na koje utiče kvalitet finasijskog izvještavanja. tržišna i finansijska disciplina su opredjeljene kvalitetom finansijskog izvještavanja.privatna svojina (98% kapitala bankarskog sistema) i to dominantno strano vlasništvo (76% kapitala bankarskog sistema). 34 . krajem 2007. Evidentan je stalni rast depozita.1 puta. ostvarivanje finansijske discipline otpočinje njenim mjerenjem za čiji kavalitet je neophodno podići opšti nivo kvaliteta finansijskog izvještavanja. revizija i odgovarajućih informacionih sistema. godine povećana devedest i jedan puta. utvrđivanje rezervacija i rezevi te utvrđivanje adekvatnosti kapitala neophodnog za pokriće potencijalnih gubitaka po svim rizicima u bankarskom poslovanju. kvalitetna eksterna revizija banaka je od esencijalne važnosti za razvoj supervizije banaka. Ostvarujući funkciju regulacije i supervizije bankarskog sektora Centralna banka je imala interesa i ulagala velike napore na razvijanju primjene međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda u privredi kao cjelini. posebno principa efikasne supervizije te standarda utvrđivanja adekvatnosti kapitala oslanja se na kvalitetnom finansijskom izvještavanju. zajmoprimaca prije svega. ima obaveze uspostavljanja sistema internih kontrola. odnosno primjenom supervizorskih standarda za klasifikaciju aktive. kontrola i praćenje kreditnog rizika kao faze u procesu njegovog upravljanja zahtjevaju pravovremenost. godine u odnosu na kraj 2001. Neophodno je razumjeti da je u pored primjene međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i međunarodnih revizorskih standarda u bankarskom sektoru nivo očekivanih i neočekivanih gubitaka i adekvatnost kapitala koja iz toga proizilazi utvrđivana kroz prudencionu regulativu. Zainteresovanost Centralne banke i mogućnosti njenog dodatnog anagažovanja na realizaciji ove Strategije i Akcionog plana se može prezentirati u nekoliko osnovnih crta: zaštita deponenata i povjerilaca zahtijeva kvalitetno upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju koje se oslanja na opštem kvalitetu primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije. a posebno kreditnog. tačnost. dostupnosti i blagovremenosti finansijskih informacija. Kroz preglede kreditnih fajlova zajmoprimaca kontrola Centralne banke je vršila pozitivan uticaj na banke da zahtijevaju od svojih klijenata poboljšanje kvaliteta. mjerenje. supervizija na konsolidovanoj osnovi je neophodna dopuna superviziji na pojedinačnoj osnovi. a aktiva banaka je povećana za 8. Štednja je. određeni nivo i uporedivost finansijskih informacija koje banke dobijaju od klijenata. od banaka traži da pozitivno utiču na finansijsko izvještavanje svojih klijenata. kao posebno osjetljiv segment finansijskog sistema. implementacija međunarodnih supervizorskih standarda. Bankarski sektor. Identifikacija. štednje i bilansne sume banaka.

godine izvršeno je 448. godine do septembra 2007. izgradnja institucija i infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori sprovodi se sa ciljem kreiranja takve zakonske regulative i institucionalne sredine koja doprinosi efikasnom i brzom sprovođenju procesa privatizacije. Crnogorsko tržište kapitala odlikuje veoma visoko učešće građana na 13 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. godine.100 u prvih devet meseci 2007 godine. 2007-2010 35 . godine iznosi 1. Fundamentalni dio infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori je i Centralna Depozitarna Agencija. Od 2001.7 miliona €.13 Ukupan obim berzanskog trgovanja hartijama od vrijednosti u periodu od decembra 2001. Usvojenim izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti ostvarena je harmonizacija sa svjetskim standardima u vezi sa poslovanjem hartijama od vrijednosti. na to ukazuje niz pokazatelja. ukupna tržišna kapitalizacija bila je 10. godine do kraja septembra 2007. Zakon o hartijama od vrijednosti. da bi u septembru 2007. kada je većina ljudi željela da proda akcije pri prvoj dobroj prilici za prodaju. Taj su porast pratili značajan i stalan rast: a/ Cijena hartija na tržištu. Zakon o investicionom fondovima. poslove kliringa i saldiranja sklopljenih transakcija s tim hartijama i druge poslove u vezi sa dematerijalizovanim hartijama od vrijednosti. da su sistemi i komponente funkcionišu na zadovoljavajućem nivou i da predstavljaju dobru osnovu za dalji razvoj tržišta hartija od vrijednosti. Dosadašnje funkcionisanje institucija tržišta kapitala pokazalo je da su propisi i institucije uspostavljeni u skladu sa potrebama tržišta. Razvijanje ove aktivnosti može značajno doprinjeti detekciji slabosti u finansijskom izvještavanju. Ovakav rast je donekle očekivana posljedica formiranja cijena na veoma niskom nivou nakon MVP.197 transakcija na tržištu kapitala. a time i unaprijeđena efikasnost sprovođenja Zakona o hartijama od vrijednosti i obezbijeđema međunarodna saradnja sa regulatorima tržišta kapitala. godine. Komisija za hartije od vrijednosti Regulatorni i nadzorni organ tržišta kapitala je Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore. Nakon masovne vaučerske privatizacije. porastao je od svega 10. godine iznosila 5. Postojeći pravni sistem tržišta kapitala čine Zakon o privrednim društvima. b/ Broj učesnika u kupoprodaji. koja obavlja poslove registrovanja dematerijalizovanih hartija od vrijednosti.331 miliona €. Naime. u martu 2002.U razvijanju makroekonomskog i supervizorskog modeliranja Centralna banka je otpočela aktivnosti na prikupljanju i obradi podataka dostavljenih registru Privrednog suda od strane privrednih subjekata. ali i povećanog interesa za investiranje u Crnu Goru. pri čemu se njihov broj povećao od 909 u 2001.5 milijardi €. godini na 182. Reforma u ovoj oblasti je jedno od najvećih reformskih dostignuća u Crnoj Gori. godini na 653 miliona € u prvih deset mjeseci 2007. Zakon o preuzimanju akcionarskih društava i Zakon o dobrovoljnim penzionim fondovima. kao i kanalisanju privatnog kapitala ka profitabilnim projektima.8 miliona € u 2001.

To pokazuje odnos broja transakcija sa brojem stanovništva u dobi od 15 – 64 godine. Tabela 2: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 10. za Srbiju 2.71 % 5.17%. dok je prosječno mjesečno sklopljeno 18.14 Sve u svemu.88%. dok je odnos prometa na crnogorskim berzama i GDP-a do sredine oktobra dostigao 28.7 hiljada transakcija.711.52€ (-5. godine tržišna kapitalizacija je iznosila 4.01. od 134.2007. za prvih pet mjeseci 2008. godine do 19.173. koji iznosi 27. godine tržišna kapitalizacija iznosila je preko 5. 3.31 % ukupnog kapitala koje ulazi u tržišnu kapitalizaciju promijenilo vlasnika od početka godine pa do 19.87 % Zemlja Crna Gora Hrvatska Makedonija Bosna Slovenija Srbija Promet/GDP 28. Međutim.59 % 75. 3. ostvaren je 14 Odgovarajući postotak za BiH je 9. odnosno oko 240 % u odnosu na procijenjeni GDP.371. respektivno po mjesecima.632. na primarni se odnosilo svega 2.01%).927. Kao mjera likvidnosti crnogorskog tržišta kapitala uzima se odnos prometa na berzama i tržišne kapitalizacije i on iznosi 11. bio je tri i po puta veći.10.104 € Promet ostvaren na crnogorskim berzama u 2007. naime 16.336.30€ (-7.173. 4. oktobra 2007.675 € 653.66€.89%).892. godini Zemlja Crna Gora Hrvatska Bosna Makedonija Slovenija Srbija Kapitalizacija/GDP 241.5 miliona eura.804.202. Od ukupno ostvarenog prometa. što je mnogo više nego u bilo kojoj drugoj zemlji regiona.72 % 18.31 %.185.53%). za Makedoniju 3.700.27 % 126.268. Tabela 1: Razvoj tržišta kapitala u Crnoj Gori.84%.618 137.603.6 miliona eura. godine Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Broj transakcija 66. za Hrvtasku 8.598 Promet 235. pokazatelji kapitalizacija/BDP i promet/BDP jasno pokazuju da je tržište kapitala u Crnoj Gori razvijenije nego u ostalim zemljama regiona i u Sloveniji.53 % 89. zemljama regiona i Sloveniji u 2007.85 % 137.35€ (-4. I u Sloveniji je taj postotak znatno niži. To znači da je 11. godini bio je gotovo duplo veći u odnosu na 2006.55 % 8.2007.5 milijardi €. U odnosu na 2005.72 %.429 € 418. godinu. Prosječan mjesečni promet iznosio je 60.60 % 8.185.240.50 % 104.08 % 7. 36 .25 € (-8.89 % IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Tokom 2007.1%.065.808. i iznosio je 727 miliona eura.26%. To svakako dovodi do zaključka da je likvidnost na tržištu kapitala u Crnoj Gori na zadovoljavajućem nivou. 4.980 204.81%.tržištu kapitala.24 %).64%. Najveći promet.

U tim mjesecima ostvaren je najveći i najmanji iznos sklopljenih poslova.300.4 miliona eura).2008.7%) i NEXPIF (22. Maksimalne vrijednosti u 2007.10.15 Tabela 3: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 01. U periodu 10.053 € 86. a index NEX 20 porastao je za 114.2007.2008. godine indeks MOSTE porastao je za 108.2007. a najmanji u decembru (20. U odnosu na maksimalne vrijednosti. 2500 2250 2000 1750 1500 1250 1000 750 Indeks MOSTE u 2007.622. a NEXPIF u avgustu.2007 godina 16 Izvještaj Komisije za hartiije od vrijednosti 37 . godine do 31. . indeksi su na kraju 2007.2007. -19. godini 10. Najmanji broj poslova realizovan je u decembru (7.70%. godine 16 Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno Broj transakcija 17.300).19.532.473 € IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Kretanje berzanskih indeksa Berzanski indeksi predstavljaju kretanje cijena na tržištu kapitala. – 19. Tokom 2007. što predstavlja najveći broj ostvarenih transakcija ikad postignut na crnogorskim berzama.u aprilu. 15 Godišnji izvještaj glavnog ekonomiste. godini dva indeksa su dostigla u majuMoste i NEX20.564 9. NEX PIF porastao je tokom prethodne godine za 146.756 27.01. U aprilu broj ostvarenih transakcija iznosio je 42.420 € 49.320 Promet 36.73%.10.01.154. godini 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX 20 u 2007.05.7%) Grafik 1: Kretanje berzanskih indeksa tokom 2007. Indeks investicionih fondova. godine Indeks MOSTE u 2007. godini Indeks NEX 20 u 2007. godini 10.7%). NEX20 (29. godine zabilježili pad: Moste (33.01. godine berzanski indeksi su značajno porasli.2007.2007.01.13%.10.

50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX PIF u 2007.04 30.34.730. kao i na regulativu kojom se poboljšava efikasnost i integritet tržišta hartija od vrijednosti: 17 Izvještaj Komisije za hartije od vrijednosti 18 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru.10.2008 1.05.19. Ti pokazatelji su: -Ustanovljavanje otvorenih investicionih fondova i razmatranje mogućnosti za transformaciju postojećih zatvorenih investicionih fondova u otvorene investicione fondove. godini 10.-30.01.051.01.Grafik 2: Kretanje indeksa fondova u 2007.05.613.35.2008 1. 2007-2010 38 .83 01. godine17 NEX 20 Vrijednost Promjena NEX PIF Vrijednost Promjena MOSTE Vrijednost Promjena 01. Konkretna pitanja regulative za dalji razvoj tržišta kapitala će se usmjeriti na regulativu kojom će se urediti izdavanje i promet i drugih hartija od vrijednosti.415.01.82 .22 01.01.92 % 30. . godini Tabela 4: Vrijednost berzanskih indeksa za period od 01.39 % 30. -Razvoj kastodi poslova kako bi naše tržište postalo vidljivo stranim investitorima.85 .2008.01.060.2007.2008 37. -Razvoj penzionih fondova i kanalisanje privatne štednje na tržište kapitala.41. godini Indeks NEX PIF u 2007.84 % 18 Budući trendovi razvoja tržišta kapitala i regulatornog i nadzornog okvira Nekoliko pokazatelja ukazuje da će interesovanje za crnogorsko tržište kapitala rasti i u narednom periodu. 33.2008 21.359.05.2008.2007.2008 21.05.01 .

Agencija za nadzor osiguranja Regulatorni i nadzorni organ tržišta osiguranja je Agencija za nadzor osiguranja Crne Gore. c/Smanjenje troškova poslovanja na tržištu hartija od vrijednosti. koji je stupio na snagu krajem 2006. Sljedeći strateški interes Crne Gore za ulazak u Evropsku Uniju. to jest da li regulativni okvir omogućava djelatnost preuzimanja i spajanja koja za posljedicu ima "fer rezultat" u smislu podjele premije za sticanje kontrole (pitanje obaveznog ili neobaveznog nivoa cijene koji mora biti ponuđen za otkup akcija). Osnovni cilj reforme tržišta osiguranja je kreiranje finansijski pouzdanog i stabilnog tržišta osiguranja koji će obezbijediti zaštitu osiguranika i stvoriti ambijent za visokokvalitetne usluge i produkte osiguranja. b/Omogućavanje izdavanja hartija na osnovu nekretnina. Agencija za nadzor osiguranja. Novi Zakon o osiguranju.a/ Zakonsko uređivanje preuzimanja akcionarskih društava u smislu: (i) razvoja tržišta. kako bi se ’umrtvljeni’ kapital stavio u funkciju investicija. propisao osnivanje Agencije za nadzor osiguranja kao nezavisnog regulatornog organa sa svojstvom pravnog lica čija je osnovna djelatnost zaštita interesa osiguranika i drugih korisnika osiguranja. Potrebna je izrada nove regulative koja se odnosi na hipoteku kao i na izdavanje i promet dugoročnih hartija od vrijednosti koje se izdaju na osnovu hipoteke. Statut. odnosno kada su kupci iz inostranstva. kao i evropskim direktivama koje se odnose na ovu oblast. mogućnost davanja konkurentske ponude za preuzimanje). Problem troškova je naročito izražen u slučaju kada su kupci hartija domaća fizička lica. to jest da li regulativni okvir preuzimanja i spajanja kompanija onemogućava djelatnost preuzimanja i spajanja u obimu koji je neophodan za razvoj ekonomije i prilagođavanje strukturalnim promjenama (iznad kojeg procenta vlasništva je obavezna javna ponuda. broj 42/07). Ta mora obezbjediti da hipoteka postane savremeni instrument pogodan za cirkulaciju na tržištu kapitala. godine. međunarodnim standardima supervizije osiguranja (IAIS). u saradnji sa 39 . Finansijski plan i Program rada i dostavio ih Skupštini Crne Gore na saglasnost i usvajanje. u cilju nezavisnosti i višeg kvaliteta obavljanja nadzorne funkcije. Agencija za nadzor osiguranja. obezbjeđenje stabilnosti i razvoja djelatnosti osiguranja zasnovanog na zdravoj konkurenciji i jednakim uslovima poslovanja. Zakon o obaveznim osiguranjima u saobraćaju i Zakon o stečaju i likvidaciji društava za osiguranje. U okviru svojih nadležnosti Savjet Agencije je usvojio dokumenta neophodna za početak rada tj. U julu mjesecu 2007. Novi Zakon o osiguranju je. godine izabran je Savjet Agencije (Odluka o imenovanju predsjednika i članova savjeta „Službeni list RCG“. godine uspostavio je takav zakonski okvir koji će omogućiti povećanje kvaliteta poslova osiguranja u skladu sa principima otvorene tržišne ekonomije. je li obavezno preuzimanje u postupku privatizacije. naročito troškova vezanih za obavljanje same transakcije. funkcionalno je počela obavljati zakonom propisanu djelatnost u januaru mjesecu 2008. kao i pristupanje članstvu Svjetskoj trgovinskoj organizaciji. (ii) integritete tržišta. koji plaćaju gotovinom. Postojeći pravni sistem tržišta osiguranja čine Zakon o osiguranju. odnosno kako izgrađene nekretnine kapitalizovati.

Budući pravci razvoja i reforme tržišta osiguranja u Crnoj Gori će ići u pravcu dalje liberalizacije tržišta. U skladu sa zakonskom regulativom osiguravajuće kompanije su u obavezi da najduže do kraja 2010. Davanje dozvola za sticanje kvalifikacionog učešća je takođe u djelokrugu rada regulatornog organa. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih 40 . je ostvarila saradnju sa raznim donatorima i to u dijelu pružanja pomoći i podrške koja se odnosi na organizacionu podršku. Takođe. ovo je znak da je stvoren jasan i predvidiv zakonodavan okvir. Ministarstvo finansija je Uredbom o povjeravanju poslova organa državne uprave nadležnog za poslove računovodstva i revizije prenijelo određena ovlašćenja na Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Capacity Development Programme for the Government of Montenegro. koje su vezane za ovaj sektor. Postojeće interesovanje novih investitora i renomiranih kompanija za pružanje usluga osiguranja u Crnoj Gori jasan je znak da će budući period obilježiti dinamičan razvoj ovog sektora. Uvedena je obaveza organizovanja odjeljenja interne revizije u okviru društava za osiguranje. Ovakvo rješenje je posledica usklađivanja sa međunarodnim standardima poslovanja u osiguranju. Postojeći trendovi. Institutu sertifkovnih računovođa Crne Gore su povjereni slijedeći poslovi: . utvrdiće se na bliži i detaljniji način prava i obaveze aktera na tržištu osiguranja. pružanje tehničke pomoći kroz konkurisanje projektima za IPA fondove. a u cilju njihovog efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja. naprave statusne promjene u smislu razdvajanja vođenja poslova životnog i neživotnog osiguranja.usvajanje. obavljanje poslova posredovanja. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore U skladu sa Zakonom o državnoj upravi. Rast obima posla i usluga i povećana konkurencija vodiće boljim i konkurentnijim proizvodima za građane i privredu i eliminisanju jednog dijela biznis barijera. kao i angažovanje eksperta iz oblasti osiguranja prilikom izrade Nacionalne strategije za integracije. Uveden je sistem licenciranja aktuara od strane regulatornog tijela. Takođe. a sve u skladu sa preporukama evropskog zakonodavstva i zahtjevima Svjetske trgovinske organizacije.Ministarstvom finansija. što će doprinijeti stvaranju efikasnog sistema kontrole i nadzora poslova osiguranja od strane nadzornog organa. iskustvo iz regiona i nagovještaji otvaranja novih kompanija sugerišu da će se rast ovog sektora i dalje intenzivirati. godine. Šta više. zajedno sa Ekonomskim fakultetom i Savezom računovođa i revizora Srbije. kao i planirana buduća saradnja sa raznim drugim donatorima ima za cilj organizaciono i stručno osposobljavanje Agencije. donošenjem svih podzakonskih akata koji proizilaze iz Zakona o osiguranju. zastupanja i pružanja drugih usluga u osiguranju je razdvojeno u smislu da jedno privredno društvo može da obavlja samo jednu vrstu ovih poslova. kao i usklađivanje domaćeg zakonodavstva za zakonodavstvom Evropske Unije. kao nosiocu ugovora o Konzorcijumu. Do sada ostvarena saradnja u prethodno navedenom dijelu sa USAID-om. kao potpisnice istog. Evropskom agencijom za rekonstrukciju. prevod i objavljivanje Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS).

standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB.vođenje evidencija društava za reviziju. .organizovanja polaganja stručnih ispita za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe i izdavanja sertifikata za sertifikovanog računovođu. u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji (u dalje tekstu: Zakon). . .edukacija računovođa i revizora u skladu sa važećim IFAC-ovim Međunarodnim standardima obuke (IES). u skladu sa Zakonom.utvrđivanje programa certifikacije u skladu sa standardom obuke IFAC-a i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore".utvrđivanje ispunjenosti uslova za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe iz člana 27 Zakona i izdavanje sertifikata za sertifikovanog računovođu. . sertifikovanih računovođa i utvrđivanje ispunjenosti uslova za poslovanje društava za reviziju iz člana 15 Zakona o računovodstvu i reviziji.prati primjenu programa kvaliteta radi procjene rezultata u računovodstvu i reviziji u skladu sa obevezama IFAC-a. davanje instrukcija i objašnjenja pravnim licima registrovanim za obavljanje privredne i društvene djelatnosti i djelova stranih društava (u daljem tekstu: pravna lica). Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. prevod i objavljivanje novih ili dopuna Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). .kontrola obavljanja djelatnosti revizije.pripremanje modela obrazaca finansijskih iskaza za pravna lica i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". .pripremanje. .usvajanje. na godišnjem nivou. . . 41 . .

U zavisnosti od toga kojem od stubova ostvarivanja strategije pojedinačna akcija pripada dodata joj je i odgovarajuća slovna oznaka (NI – normativno-institucionalna. 19 Pogledati Dodatak A: Faktori rizika i međuzavisnost aktivnosti uključenih u strategijski i akcioni plan. kao i datum do koga bi aktivnost trebalo sprovesti da proizvede optimalne efekte odnosno da ne kreira dodatne rizike za realizaciju Strategije. prevoz i smještaj i sl. Prilikom izrade „gap“ analize izvori informacija su determinisani ROSC izvještajem te ispitana sa stanovišta profesije. Potrebe finasiranja operativne podrške relevantnim stakeholder-ima kao i finasiranja operativnih potreba i podrške (hardver. Dodatak A19 daje detaljan prikaz ocjene rizičnosti i uzajamne povezanosti aktivnosti koje su ovdje definisane kao ključne za ostvarivanje strategije.org/reparis za dodatne detalje o Programu. Regionalnu tehničku saradnju koja će omogućiti razmjenu relevantnih iskustava pri čemu Crna Gora kao posebno značajnog partnera prepoznaje Program puta za Evropu Svjetske banke – Program računovodstvene reforme i institucionalnog jačanja 20 kao mehanizam za ostvarenje regionalne saradnje21.. Posebna pažnja je usmjerena na testiranje stavova i nalaza regulatora i supervizora sa finansijskog tržišta imajući u vidu veliki broj relevantnih informacija o kvalitetu finansijskog izvještavanja kojima raspolažu kroz superviziju finansijskih institucija. Identifikujući aktivnosti koje je neophodno sprovesti u realizaciji strategije za svaku je navedena institucija koja je ključno odgovorna za njenu realizaciju.worldbank. 42 . N – nadzorna i TD – tržišna disciplina).) 20 (World Bank Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening REPARIS) 21 Pogledati www. korisnika finansijskih izvještaja i glavnih stakholder-a. ali i postavljena kao zasebna cjelina. Svaka od definisanih akcija je usmjerena ka ostvarivanju jednog ili više predhodno postavljenih ciljeva i interaktivno povezana sa ostalim akcijama. DEFINISANJE PLANA U procesu koncepcijskog definisanja i finalnog uobličavanja akcionog plana Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju se oslonio na »gap« analizu neusklađenosti računovodstveno – revizorske prakse sa okvirom koji daje acquis communautaire. (Appendix A: Risk Factors and Dependencies in relation to actions to be included in strategy and action plan.) za projekti tim će se formirati za realizacija jedne ili više planiranih aktivnosti. softver.4. Ovo je posebno važno imajući u vidu tehničku stranu planiranih aktivnosti i potrebu da se zadovolji najbolja međunarodna praksa prilikom njihove realizacije. Odgovarajući kvalifikovanu konsultantsku podršku koja se može obezbjediti u zemlji uvažavajući potrebu poznavanja lokalnih prilika i efikasnijeg djelovanja u kombinaciji sa relevantnim međunarodnim iskustvom. Razrađujući aktivnosti (poglavlje 5) za svaku je procjenjen odgovarajući budžet i resursi koji obuhvataju: Odgovarajuću kvalifikovanu spoljnu konsultantsku podršku. druga oprema.

Stimulacija mehanizama kontrole od strane finansijskog sektora kontinuirano 43 . godine Počev od 2009. ROK ZA REALIZACIJU OPIS AKTIVNOSTI NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje ODGOVORNOST 2. Br. kontinuirano 13. 11. 7. godine. 6. 8. 12. STUB 2: 10. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta Institucionalno jačanje i podrška – Institut sertifikovanih računovođa Institucionalno jačanje i podrška – Komisija za hartije od vrijednosti Institucionalno jačanje i podrška – Agencija za nadzor osiguranja Institucionalno jačanje i podrška – Poreska uprava Institucionalno jačanje i podrška – Privredni sud MEHANIZMI NADZORA Uspostavljanje inspekcijskog kapaciteta Razvoj i širenje koncepta interne revizije Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Poreska uprava Privredni sud kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija i pravna lica Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore. 9. Agencija za nadzor osiguranja Prva polovina 2009.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju Red. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije 3. STUB 1: 1. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA 4. 5.4. Komisija za hartije od vrijednosti. godine. kontinuirano Počev od 2009.

17. 18. Povezivanje finansijskog izvješavanja i poresko bilansiranja Izvještavanje prema resornim ministarstvima TRŽIŠNA DISCIPLINA Kampanja podizanja javne svijesti Popunjavanje. 44 . kontinuirano kontinuirano kontinuirano 19. 15.14. prezentacija i obrada baze finansijskih izvještaja Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor Uspostavljanje centara za obuku računovođa i revizora Javni registri i liste Ministarstvo finansija. godine. 20. STUB 3: 16. Poreska uprava Pravna lica kontinuirano kontinuirano stakeholderi Zainteresovani stakeholderi Privredni sud i Komisija za hartije od vrijednosti Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija kontinuirano kontinuirano Počev od 2009.

Pored ovog kao komunikaciona sredstva će se koristititi časopisi koje izdaju udruženja profesionalnih računovođa. . Služba za odnose sa javnošću u okviru Ministarstva finansija će pomagati u ostvarivanju komunikacionog plana. Na ovom web sajtu se publikuju sve vrste registara koje razmatra NSC ili koje vodi Ministarstvo finansija. Sve infromacije za komunikaciju sa javnošću odobrava predsjednik Savjeta ili Savjet. Komunikaciona forma: Za potrebe realizacije ovog projekta će se dizajnirati poseban Izvještaj o progresu koji će. Unija poslodavaca i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Partneri: Ključni partneri za razvoj komunikacije sa javnošću su stakeholder-i čije PR službe takođe doprinose prenosu informacija do krajnih korisnika na što prihvatljiviji i efikasniji način. razmjena informacija sa stakeholderim-a i obavljivanje izvještaja o progresu je predviđeno kao obavezno. Svaka značajnija promjena stanja u realizaciji Akcionog plana ili promjeni u računovodstveno – revizorskoj profesiji. Frekventnost komunikacije: Ažuriranje informacija na web sajtu. Komunikacija se fokusira na zajedničke interese i profilisane strategije. Promoviše se i direktna komunikacija računovođa i revizora sa Savjetom. NSC će se sastajati najmanje jedanput u četiri mjeseca da bi razmotrio realizaciju Akcionog plana i donio odluke iz domena svojih nadležnosti.2 Kreiranje komunikacionog plana Komunikacioni plan se kreira u svrhe razvoja komunikacije za realizaciju ove Strategije i nije dizajniran kao trajni međuinstitucionalni plan razvoja komunikacije.4. Komunikacioni centar: Centar komunikacije je Nacionalni savjet. a takođe se i razvijaju komunikacione forme. značajnija udruženja preduzetnika. ukoliko se većina članova složi. Komunikaciono sredstvo: je posebno dizajnirani meni na sajtu Ministarstva finansija. analize i druga sredstva komunikacije sa kojima raspolažu stakeholder-i. Pored stakeholder-a kao partneri u razvoju komunikacije sa javnošću se prepoznaju: Udruženje banaka. sadržaji i kanali komunikacije sa stakeholedrim-a 45 . stakehold-eri koji se obavezuju da će primljene informacije na najefikasniji način sa što manje modifikacije dostavljati subjektima koji su njihovi stakeholderi i zainteresovani za pitanja razvoja računovodstvene i revizorske profesije. Komunikaciona mreža: Komunikaciona mreža od NSC ka korisnicima informacija i obrnuto zasnovana je po principu koncentričnih krugova. obrađivati sva pitanja od značaja za realizaciju ove Strategije i Akcionog plana. Ključne komunikacione tačke su. Strategijom navedeni. Privredna komora. Agencija za promociju stranih investicija. jednom mjesečno. Komunikacija sa stakeholder-ima: Komunikacioni plan je usmjeren na prije svega za odnos sa stručnom javnošću uključujući profilisane stakeholdere-e. publikacije. Članovi Savjeta obezbjeđuju protok informacija u oba pravca između komunikacionog komiteta i subjekata prema kojima je usmjerena saradnja. Seminari se profilišu kao posebno interesantno sredstvo komunikacije sa računovodstveno – revizorskom profesijom. u standardizovanoj formi.

STRATEGIJA NASTUPA PREMA STAKEHOLDER-ima 46 .1.

Veće cijene usluga za poslove R&R. Veći kvalitet R&R usluga. Manje nadzora od spoljnih činilaca. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja. Centar edukacije. Veći značaj profesije. Lična afirmacija članova. Realizacija 47 . Ostvarivanje monopola odnosa sa R&R profesijom. Širenje konkurencije u okviru R&R profesije. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Samoodrživost projekta. Ostvarivanje veće kohezije članova. Primjena etičkih standarda. Centar nadzora nad kvalitetom primjene standarda i rada R&R profesije. Veći značaj profesije. Međunarodna priznanje i afirmacija.Potrebe stakeholder – a: Potrebe Projekta iNSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA Širenje broja članova. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Ostvarivanje većih prihoda. Više nadzora. Veći značaj profesije. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja . Zajednički interesi: STRATEGIJA I AKCIONI PLAN Širenje R&R profesije.

o Donijeti podzakonsku regulativu kojom bi se adresirala pitanja od posebnog značaja: jedinstveni kontni okvir. o Uspostaviti listu entiteta od javnog interesa za koje se zahtijeva posebno finansijsko informisanje i izvještavanje.1. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA FINANSIJSKO IZVJEŠTAVANJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 1. o Preispitati prag primjene uprošćenih standarda finansijskog izvještavanja i razviti ove standarde za primjenu na nivou malih i srednjih preduzeća (SME).5. malim i srednjim preduzećima (SME) usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora.7.1. • Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda finansijskog izvještavanja sa posebnim osvrtom na: 48 .5. o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutarnog okvira za revizorsku aktivnost eksternog i internog karaktera kako bi se obezbijedilo: • • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima sa međunarodno priznatim standardima finansijskog izvještavanja i računovodstva te obezbjediti njihovo prevazilaženje i eliminisanje konfuzije. Pillar I: NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR 5. o Uskladiti zahtijeve za finansijskim izvještavanjem od strane korporativnog sektora sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. o Zakonom adresirati uočene slabosti postojećeg zakonodavstva i regulisati pitanja koja nijesu bila dovoljno regulisana uz konsultaciju skorašnjih komparativnih iskustava. Praktičnost o Zakonom definisati što se smatra velikim. minimalna pravila za usaglašavanje stvarnog sa računovodstvenim stanjem. pravila za procjenjivanje imovine i sl.1. IMPLEMENTACIJA PLANA 5.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 1: € 133. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Podrška projektnom timu: €10. Uspostavljanje jake osnove za odgovarajući nivo finansijskog izvještavanja i infrastrukture koja treba da ga podržava. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. investitori. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 za podršku projektnom timu. partneri i poreski autoritet. Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.• • • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori.750 49 .750 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.

o Zakonom o računovodstvu i reviziji proširiti konkurentnost u obavljanju revizije i mehanizme kontrole kvaliteta obavljanja eksterne revizije. o Obezbjediti širenje instituta interne revizije kroz promjenu zakonske regulative kao nezavisne konsultantske aktivnosti u okviru privrednih i drugih subjekata koja treba da podpomogne podizanje kvaliteta eksterne revizije i finansijskog izvještavanja.1. o Revizija. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. Sistem eksterne provjere kvaliteta je razvijen kao provjerljivost usklađenosti kvaliteta revizije sa proklamovanim standardima i da revizori poštuju 50 . Praktičnost o Zakonom o računovodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja eksterne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. o Revizija.5. • • 22 Evropska Komisija je usvojila Preporuke uspostavljajući minimalne standarade za sitem eksterne provjere kvaliteta za statutarne revizije.2. i kontrolni organi Ministarstva finansija.7. u drugoj instanci. koja uvodi zahtijeve za sve statutarne revizije da budu dio sistema provjere kvaliteta. u prvoj instanci. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti.5. o Uskladiti zahtijeve za obavljanjem revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. eksterna kontrola kvaliteta treba da provjeri usklađenost revizorskih poslova sa prihvaćenim standardima posebno imajući u vidu: Član 29 nove osme EU kompanijske direktive. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutatrnog okvira za finansijsko izvještavanje kako bi se obezbjedilo: • Kompletnost o Priprema i usvajanje novog Zakona o računovodstvu i reviziji. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva o reviziji posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima ispoljenim sa međunarodno priznatim standardima obavljanja revizije te obezbjediti njihovu primjenu u praksi. o Izmjene zakonodavnog okvira treba da obezbjedi unapređenje eksternog programa provjere kvaliteta sa ovlašćenjima da ga sprovode semoregulatorna tijela sa posebnim ovlašćenjem i posebno formiranim organima (sa učešćem predstavnika stručnih tijela iz inostranstva). Preporuke Evropske Komisije 22. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA OBAVLJANJE REVIZIJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 2.

750 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 stička pravila ponašanja (uključujući nezavisnost kao jedan od ključnih). Osiguranje o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira.000 za podršku projektnom timu. regulatornih ili drugih agencija ili ako se programi sprovode od strane drugih tijela. ili u ime vlada.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. Iskaz se primjenjuje u svim situacijama kad članice sprovode programe za svoj račun. Očekivani rezultati Primjena standarda revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. o Ojačati odgovornost organa upravljanja i rukovođenja privrednim društvima za kvalitet angažovanja eksterne revizije. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. • Uspostavljanje jake osnove za širenje obavljaja revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja.000 Podrška projektnom timu: €10. o obavezama članova No. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. partneri i poreski autoritet. o Kroz izmjene zakonskog okvira obezbjediti obaveznost visokog kvaliteta revizorskih izvještaja za kompanije kotirane na berzama. Ključni stakeholder-i • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. u ime profesije. 23 Iskaz o obavezama članica 1 je primjenjiv za članove tijela IFAC-a koji se bave programima osiguranjem pregleda kvaliteta u obavljanju revizije finansijskih izvještaja. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. investitori.IFAC Iskazi kvaliteta23.1. 51 . Preporuke postavljaju obuhvatan set minimalnih zahtjeva za uspostavljanje sistema provjere kvaliteta u zemljama članicama EU sa ciljem da se obezbjedi ujednačenost kavliteta revizije i uspostavi sistem njegovag nadgledanja i objavljivanja rezultata ovog praćenja. o Uspostaviti obaveznost organizovanja i razvoja instituta interne revizije za velike privredne subjekte.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 2: € 133.750 52 .

Razvijanje mehanizama saradnje sa sličnim tijelima u zemljama u kojima se standardi prevode na jezike koji su u službenoj upotrebi u Crnoj Gori.5.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €100.1. Obezbjeđivanje softvera za asistenciju u procesu prevođenja. Obezbjeđivanje dostupnosti prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi.000 za podršku projektnom timu. PODRŠKA PROCESU PREVOĐENJA IFRS i ISA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Obezbjediti pokriće operativnih troškova za prevođenje standarda24.5 i 7. Funkcionalnost treba biti potvrđivana obezbjeđenjem vrlo ažurnog prevođenja svih promjena i stalnim periodičnim razvojem kvaliteta ukupnih tekstova prevoda standarda. Ključni stakeholder-i • • Institut sertifikovanih računođa Crne Gore. Ministarstvo finansija Resursi i budžet 10 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 24 Što ne obuhvata troškove štampanja koji trebaju biti pokriveni na komercijalnoj osnovi.000 Podrška projektnom timu: €50.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. Očekivani rezultati Ostvariti raspoloživost resursa za implementaciju okvira koji će osigurati kontinuirano prevođenje međunarodnih standarda kao osnove za njihovu kvalitetnu primjenu. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.3. Razviti motivacione mehanizme za kontinuirano poboljšanje prevoda na bazi sugestija korisnika. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi podršku uspostavljanju kontinuiranog procesa prevođenja standarda kroz: U saradnji sa institucijama iz okruženja obezbijediti korišćenje prevoda teksta novih IFRS usvojenih od međunarodnog Odbora za računovodstvene standarde (International Accounting Standards Board) i interpletacija ovih standarda usvojenih Komiteta za tumačenje međunarodnih finansijskih standarda (Interanational Financial Reporting Interpretation Committee).4. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 12. Osposobljavanje grupe (prevodilački komitet) koja bi bila dominantno sastavljena od računovođa i revizora sa uključenjem profesionalnih prevodilaca. 53 .

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 3: € 187.500 54 .

a posebno investitore. razvoj eksternih odnosa i sl. Podrška programima obuke i razvoja resursa na osnovama dugoročne održivosti i razvoja ovih funkcija.4. Nagledanje ostvarivanja planiranog djelovanja licenciranih računovodstveno – revizorkih profesionalnih udruženja i tijela. Očekivani rezultati Osposobljenje NSC da predstavlja pokretačku i kontrolnu snagu za realizaciju projekata razvoja računovodstvene i revizorske profesije. te da osigura veći stepen relevantnosti finansijskih informacija za zainteresovane strane. nadgledanje profesionalnih udruženja i tijela računovođa i revizora. oslonjenosti na komparativana iskustva ili direktno povezana sa očekivanim djelovanjem međunarodnih tijela za uspostavljanje i tumačenje standarda. Razvoj mehanizama izvještavanja Vlade Crne Gore i drugih zainteresovanih strana. PODRŠKA RAZVOJU KAPACITETA NACIONALNOG SAVJETA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Osposobljavanje prateće..1. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti 55 . Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.5. Potpisivanje i implementacija memoranduma o saradniji sa ključnim stakeholderim-a koji su nezavisna regulatorna ili druga tijela. Nadgledanja kvaliteta primjene zakonske i podzakonske regulative i potreba njihog dotjerivanja. Adresiranje urgentnih pitanja implementacije standarda i realizacije ove Strategije i akcionog plana prema svim zainteresovanim stranama. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti NSC da upravlja projektom realizacije ove Strategije sa posebnim fokusom na sledeće elemente: Širenje NSC sa uključivanjem predstavnika računovodstveno revizorske profesije i predstavnika institucija koje promovišu investiciona ulaganja i razvoj biznisa. malo dimenzionirane. Širenje mreže stručnih saradnika koje je moguće konsultovati i angažovati prilikom odlučivanja o pojedinim pitanjima sa visokim stepenom stručnih specifičnosti. 5 i 7. Osposobljavanje grupa unutar NSC da se specijalizovano bave sa pojedinim pitanjima kao što su: razvoj programa edukacije. službe koja bi djelovanje NSC učinila efikasnim na dnevnoj osnovi i obezbijedila realizaciju komunikacionog plana.

100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Podrška projektnom timu: €10.• • Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 60 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 75.000 za podršku projektnom timu.000 56 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 4: € 110.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.

metodoloških i kalkulativnih kontrola.5. etičkih kodeksa te priručnika i tumačenja za njihovu primjenu. koje je moguće konsultovati i angažovati na različitim poljima ostvarivanja delegiranog javnog interesa i asistiranja u područjima razvoja prakse primjene međunarodnih standarda. visoke stručne reputacije. o IFAC IES No. a posebno odnose sa javnošću koji bi trebali pomoći u jačanju zainteresovanosti javnosti za aktivnosti Instituta. 3 – Profesionalne vještine. 5 i 7. Širenje mreže stručnih saradnika. tenderskom procedurom. o IFAC IES No. unapređenju njegovih poslovnih aktivnosti u promijenjenom ambijentu i obezbjediti unaprijeđenje marketinških i drugih programa okrenutih javnosti. Sadržaj aktivnosti je fokusiran na: Priprema Akcionog plana za djelovanje Instituta u periodu na koji se odnosi ova Strategija i Akcioni plan u pravcu koji će adresirati minimum uspostavljanja procesa rearanžiranja Instituta u organizaciju koja na efektivniji način može odgovoriti obavezama. Razvoj organizacione strukture koja bi mogla da odgovori obimu preuzetih obaveza posebno se fokusirajući na razvoj: o Nezavisnosti i etičnosti profesije. 2 – Sadržaj programa za profesionalno usavršavanje računovođa. o Kontinuiranu kontrolu i disciplinu. o Edukaciju i sertifikaciju. 1 – Ulazni zahtijevi za program profesionalnog usavršavanja računovođa. Razviti intezivni plan komunikacije među članovima i ključnim stakeholderima. 7 i 8 EU osme direktive o kompanijskom zakonodavstvu.5. prenesen dio javnih ovlašćenja u implementaciji međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda i regulacije računovodstvene i revizorske struke. Jačanje radnih tijela i kadrovskog potencijala Instituta. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti Instituta sertifikovanih računovođa kao profesionalnog udruženja na kojem je. u punoj mjeri ISA usklađenu metodologiju obavljanja revizije koja bi bila dostupna i za reviziju malih preduzeća i koja bi bila pripremljena u elektronizovanoj formi sa sistemom logički.1. o Publikovanje i vođenje registara Pripremiti standardizovanu. o IFAC International Education Standard (IES) No. Uspostavljanje centra za profesionalno obučavanje i usavršavanje sa razvijenim i unapređivanim programima imajući u vidu posebno: o Član 6. 57 . Organizovanje procesa kontinuiranog prevođenja ili distribucije prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i standarda revizije. INSTITUCIONALNO JAČANJE I PODRŠKA – INSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3.

6 – Ocjena profesionalne osposobljenosti i kompetentnosti. o IFAC IES No. Očekivani rezultati Osposobljena. Kao dodatni reper za ocjenu efikasnosti treba da posluži prijedlog samog Instituta iskazan u Akcionom planu za svoje djelovanje u dužem periodu. od profesije i javnosti prepoznata asocijacija računovođa i revizora koja posjeduje kapacitet i resurse da bude lider u stalnom podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. o IFAC IES No. 58 . Obezbjediti podršku i implementirati efektivni i efikasni program i režim eksterne kontrole kvaliteta koja posebno mora zadovoljiti sledeće: o Kontrolori moraju posjedovati odgovarajuće profesionalne kvaliteta i iskustvo. o Preporuke Evropske Komisije koje se odnose na ovu oblast. o Obuhvat pregleda kontrole kvaliteta treba da uključi i sisteme interne kontrole revizorske firme sa odgovarajućim nivom testiranja usklađenosti procedura i fajlova kako bi se verifikovala adekvatnost funkcionisanja. o Odgovarajući resursi moraju biti dodjeljeni sistemu kontrole kvaliteta kako ne bi zavisio od drugih aktivnosti. na realnoj osnovi. 5 – Zahtijevi praktičnog iskustva. o IFAC IES No. Obezbjediti pomoć i uspostaviti procedure za poštovanje usklađenosti i disciplinske postupke prema članovima koji nepoštuju nivo uspostavljenog kvaliteta posebno imajući u vidu: o Član 30 osme kompanijske direktive EU. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana. Usklađenost sa IFAC-ovim izkazom o obavezama članica (SMO) je reperna vrijednost u pružanju podrške Institutu da obezbjedi učinkovitost svog djelovanja na visokom nivou i time djelovanja profesionalnih računovođa i revizora koji su njegovi članovi. o Da bi se prosuđivala uspješnost ovog režima moraju biti uspostavljeni posebi ciljevi i sitem indikatora učinkovitosti bazirano na međunarodnoj praksi u ovoj oblasti. o IFAC Izjavu o obavezama članica No. o IFAC IES No. obraditi pitanje budžetiranja i usklađenosti novčanih tokova. 6. Resursi koji se zahtijevaju kao neophodni za unapređenje aktivnosti i arhitekture Instituta će biti više nego produktivno iskorišćeni ukoliko podrže strukturu predloženih aktivnosti i obezbjede visok stepen vjerovatnoće da budu uspješne u budućnosti. Redizajnirati u pravcu modernizacije i širenja javnog interesa za publicističku aktivnost Instituta.o IFAC IES No. 7 – kontinuirani profesionalni razvoj: Program učenja cijelog života i kontinuiranog razvoja profesionalne kompetentnosti . Njihova nezavisnost (u smislu bilo kakve povezanosti sa revizijom koju kontrolišu) i objektivnost moraju biti garantovane. o Pravila između pristupa projere kvaliteta moraju biti diferencirana u zavisnosti da li statutarna revizija obuhvata i klijente iz oblasti javnog interesa. 8 – zahjevi komepetentnosti za revizorku profesiju i o Komparativnog iskustva novopriključenih zemalja EU u uspostavljanju kontinuiranih programa obuke i usavršavanja Razviti strateški poslovni plan koji će posebno. 4 – Vrijednosti profesionalne etike i stava.

750 Tehnička pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.250 po danu): € 218.Ključni stakeholder-i • • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75. Strano tim liderstvo (175 dana tokom tri godine sa € 1.250 po danu): € 212.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 5: € 551. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi razvoja Strateškog plana djelovanja: € 10.250 59 .000 Podrška projektnom timu: €10.000.

o Uspostaviti mehanizme koje će omogućiti da se obavi kontrola rada tamo gdje je on znatno ispod očekivanog nivoa. Centralne banke i Poreske uprave. o Preispitivanje i izmjena podzakonske regulative koja se odnosi na funkcionisanje upravnih organa (uredbe. Konzistentnost o U postojeću organizacionu šemu Ministarstva finansija uklopiti organizacioni dio koji bi se bavio pitanjima kontrole kvaliteta finansijskog izvještavanja. do kraja 2012. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. Praktičnost o Zakonom definisati obavezu uspostavljanja inspekcijskog nadzora nad radom računovođa i revizora sa mogućnoćnošću izricanja novčanih kazni i seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. 60 • • . kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. DRUGOSTEPENA KONTROLA – INSPEKCIJSKI KAPACITET (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4 i 5. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi osposobljavanje unutrašnjih resursa Ministarstva finansija da obavlja vrstu nadzora rada računovođa i revizora koja omogućava i novčano kažnjavanje kao i izricanje seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. Pillar II: MEHANIZMI KONTROLE 5.2. primjene računovodstvenih i revizorskih standarda. o Razmotriti mogućnosti eksternalizacije ove funkcije u inicijalnom periodu koje bi ujedno ostvarivalo i podizanje unutrašnjih kapaciteta.). sistematizacije radnih mjesta i sl. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. godine.2. o Razvoj kapaciteta novog organizacionog dijela u okviru Ministarstva finansija obezbjediti regrutovanjem iskusnih revizora i upošljavanjem mladih stručnjaka motivisanih za usavršavanje svojih znanja u ovom oblastima. o Zakonom adresirati riješenje pitanja ko će obavljati drugostepeni nadzor ( instanca iznad nadzora koji obavlja samoregulatorno tijelo) nad radom računovođa i revizora.5. o Razviti sistem obavještavanja o slabostima preko djelovanja Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. o Preispitati prekršajno zakonodavstvo i utvrditi moguća ograničenja koja treba eliminisati.1.

000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. • • • • • Konsultantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.000 Podrška projektnom timu: €20.750 61 . na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 10: € 143. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovom oblastima.o Djelovanjem nadzora ojačavati nezavisnost u radu revizora.000 za podršku projektnom timu. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivo finansijskog izvještavanja.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. izvan polja samoregulatornog djelovanja.

dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. 62 • . Pomoć i saradnja sa eksternom revizijom u podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja.2. Cilj 4 i 5. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. o Revizija. adekvatno izvještavanje o djelovanju funkcije interne revizije i blagovremeno izvještavanje o nalazima interne revizije. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodvstva o reviziji ugraditi obaveznost organizovanja ili eksternalizacije interne revizije u svim velikim preduzećima. Samo tako se može ostvariti obaveznost menadžmenta da blagovremeno reaguje na preporuke interne revizije i dokumentuje aktivnosti preduzete na otklanjanju uočenih nedostataka. RAZVOJ KONCEPTA INTERNE REVIZIJE (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj i širenje koncepta interne revizije kod velikih pravnih lica.5. o Revizija. Djelovanje interne revizije je međunarodno standardizovano uz postojanje i razvijenih kodeksa profesionalne etike te pravilima rada interne revizije. Ključni ciljevi koje interne revizije ostvaruje su: Podizanje adekvatnosti i efikasnosti nekog od odabranih sistema interne kontrole u datoj organizaciji. Da bi koncept interne revizije postao raširen neophodno je obezbjediti: • Kompletnost o Usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji.2. Preispitivanje tačnosti. o Izmjenama zakona o privrednim društvima dodatno ojačati obaveznost organizovanja i nezavisnost interne revizije u svim društvima koja se definišu kao velika. godine. do kraja 2012. objektivnost i nepristrasnost u radu internih revizora. Organizovanje kvalitetnog funkcionisanja interne revizije podrazumjeva zainteresovanost vlasnika ili drugih stakeholder-a za obezbjeđenje: trajnost obavljanja funkcije interne revizije. supervizije ili nekih drugih oblika nadzora nad poslovanjem uključujući i resorna ministarstva. pravovremenosti i pouzdanosti računovodstvenih i finansijskih izvještaja i evidencija. Saradnja sa eksternim faktorima poreske kontrole. objektivna i konsultantska aktivnosti unutar preduzeća dizajnirane da doda vrijednost i unaprijedi funkcionisanje organizacije kroz sistematičan i disciplinovan pristup evaluciji i unapređivanju efktivnosti sitema interne kontrole. dostupnost reviziji svim poslovima. Interna revizija je nezavisna. nezavisnost.

Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda interne revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. • Uspostavljanje jake osnove za šire uspostavljanje i dodatno razvijanje obavljanja interne revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja.000 za podršku projektnom timu. o Zakonom o računovodstvu i reviziji utvrditi zahtijeve stručnosti i nezavisnosti u obavljanju interne revizije te propisati načela na kojima se zasniva obavljanje interne revizije (kontinuiteta.o Zakonom o hartijama od vrijednosti predvidjeti kontrolu obavljanja interne revizije od strane KHOV u akcionarskim društvima (osim banaka i osiguravajućih društava) koja se kotiraju na organizovanim berzanskim tržištima. profesionalne osposobljenosti itd. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora.) o Konkurentnost u obavljanju interne revizije i saradnje sa eksternom revizijom osigurati kroz izmjene zakona. o Uskladiti zahtjeve za obavljanjem interne revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. • Praktičnost o Zakonom o računodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja interne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. 63 . o Donijeti podzakonsku regulativu koja će na široj osnovi obezbjediti kontrolu obavljanja i organizovanja interne revizije od strane KHOV kod akcionarskih društava koje oni kontrolišu ili koji su emitenti nekontrolisani od strane Centralne banke Crne Gore i Agencije za nadzor osiguranja. investitori. nezavisnosti. nepristrasnosti. partneri i poreski autoritet. Ključni stakeholder-i • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.

• • • Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 11: € 25.000 Podrška projektnom timu: €10.000 64 .

o Odgovornost za jačanje transparetnosti kroz publikovanje programa rada i izvještaja o aktivnostima. o Obezbijediti odgovarajuće resurse i identifikovati sve interne procedure i pravila koja se moraju uspostaviti i razviti Akcioni plan kojim be se detaljno razradi okvir za ostvarenje ključnih ciljeva i planirala sredstva za samoodrživost. osiguranje kvaliteta. Pregled procedura dobijanja sertifikata sprovedenih od strane Instituta.2. o Odgovornost nadgledanja (istražna i disciplinska moć): Promocija uspostavljanja i održavanja visokih profesionalnih standarda obavljanja revizije. o Uspostaviti odnose sa tijelima za nadgledanje u okviru EU za dobijanje tehničeke pomoći transfer ekspertize. Finansiranje i eksterni odnosi o Finansiranje sistema nadzora treba biti obezbjeđeno na način koji će biti osiguran i oslobođen bilo kakvog uticaja revizorske profesije. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje operativne strukture u formi samoregulirajućeg tijela za nadzor rada revizora. Nadgledanje implementacije zakonske i podzakonske regulative. Pružanje stavova i mišljenja o prijedlozima akata. o Posebno dizajniranim upustvom opisati set aranžmana za osiguranje kvaliteta i sistem disciplinovanja posebno uvažavajući mogućnosti saradanje sa kompetentnim autoritetima iz članica EU. o Preko Sporazuma o razumjevanju razviti odnose i razmjene informacija sa svim ključnim regulatorima i supervizorskim tijelima i drugim stakeholderim-a. uspostavljanje standarda. Nadgledanje odnosa Instituta sa članovima na pitanjima usavršavanja. USPOSTAVLJANJE TIJELA ZA NADGLEDANJE REVIZORA (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. Po svom sadržaju posebno aktivnost treba obuhvatiti: • Obuhvat i odgovornost o Obuhvat nadgledanja treba da uključuje: usavršavanje.3. sistema obezbjeđenja kvaliteta i profesionalne etike. disciplinski sistem i sl. o Aktivnosti usklađivati sa dokumentima i iskazima Evropske grupe tijela za nadgledanje. licenciranje. o Obezbijediti raspoloživost odgovarajuće ekspertize iz inostranstva za početni period rada. • 65 . 5 i 7.5.

Kroz ostvarivanja ovih aktivnosti revizorska profesija dobija na značaju i interesovanje za regrutovanje novih revizora raste.250 po danu): €187.Očekivani rezultati Dobija se još jedan instrument uvjerenja u pouzdanost finansijskih izvještaja i time u njihovu pouzdanost.000 Troškovi tehničkog osoblja (1 menadžer): €75.000 Tim lider iz inostranstva ( 150 dana tokom tri godine po € 1.500 66 . Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.000 Opremanje prostora (uključujući IT): €15.000 Operativni troškovi za tri godine: €60. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi podrške projektnom timu: € 5.500 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 12: € 397. Finalno ova aktivnost doprinosi razvoju revizorskih vještina i iskustava te njihovom trensferu van kontensta transfera znanja unutar samih revizorskih kuća.000 Troškovi administrativnog osoblja (1 administrator za tri godine): €30.

Svoje uporište dizajniranje ove aktivnosti nalazi u činjenici da finansijske institucije. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl.) o Usaglašavati djelovanje kontrole banaka i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarda u cilju detektovanja. Interes finansijskih institucija je posjedovanje pravovremenih i pouzdanih finansijskih podataka o poslovanju privrednih subjekata koje kreditiraju ili koji emituju finansijske instrumente sa kojima trguju. 5 i 7. operativnim i drugim rizicima u poslovanju. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. • 67 . o Koristiti nalaze kontrole banaka i iskustva banaka u razvijanju koncepta interne revizije. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene CBCG o radu eksternih revizora u bankama za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta.5. koriste finansijske izvještaje svojih klijenata ili emitenata različitih tržišnih materijala. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje mehanizama detaljnijeg nadzora kroz poslovanje finansijskih institucija. upravljajući rizicima. Na drugoj strani interes klijenata finansijskih institucija je obezbjeđivanje deficita finansiranja preko finansijskog sektora. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. razmatranja značaja. Ovi interesi mogu biti kanalisani u poseban mehanizam nadzora nad kvalitetom finansijskih izvještaja kroz: • Djelovanje bankarskog sektora o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju banaka od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. NADZOR KROZ FINANSIJSKI SEKTOR (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. utvrđivanje očekivanih i neočekivanih gubitaka u poslovanju iz kreditnih i drugih poslova banaka CBCG koja će dodatno zahtijevati i motivisati banke da insistiraju na kompletnom. pravovremenom i pouzdanom finansijskom izvještavanju u svim fazama upravljanja kreditnim. Djelovanja učesnika na tržištu kapitala o Kroz regulatorne mehanizme izgrađivati veći uticaj učesnika na tržišta kapitala i organizatora tržišta na kvalitet finansijskih izvještaja emitenata.4.2.

pravovremenosti i pouzdananosti finansijskih izvještaja. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene Agencije za nadzor osiguranja o radu eksternih revizora za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta.o Preko Sporazuma o saradnji regulatora finansijskog tržišta razviti odnose i razmjene informacija sa Komisijom za hartije od vrijednosti posebno u pravcu sagledavanja informacija o kvalitetu finansijskih izvještaja koje dobijaju od emitenata i učesnika na tržištu. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja 68 . a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. Očekivani rezultati Ostvarenjem aktivnosti se dobija dodatni mehanizam snažnog uticaja na poboljšanje kvalitete finansijskog izvještavanja na trajnoj osnovi. U privredi u kojoj se intezivno razvijaju privredni sektori su prirodno deficitarni sa dugoročnim finansijskim sredstvima koja moraju obezbjeđivati preko finansijskog posredovanja. razmatranja značaja. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. • Djelovanje sektora osiguranja o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje utvrđivanje rizika u poslovanju osiguravajućih kompanija motivisati iste da kod svojih klijenata aktivnije insistiraju i stimulišu cjenovnim mehanizmima na kompletosti.) o Usaglašavati djelovanje kontrole osiguranja i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarad u cilju detektovanja. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. Na ovaj način dolazi do širenja broja subjekata koji su zainteresovani za pojačavanje nadzora nad kvalitetom finasijskog izvještavanja. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju osiguravajućih kompanija od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka.

Resursi i budžet • • Podrška projektnom timu: €5.000 69 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 13: € 5.

usmjeravanja interne revizije u rizična područja poslovanja i dizajniranja i ohrabrivanja kanale direktne komunikacije sa zaposlenima u cilju adresiranja njihovih zabrinutosti. o Za menadžere. o Povećati javnu svijest o značaju korporativnog upravljanja i izvještavanja za ukupne ekonomske prilike. • • 70 .1. o Upostaviti niz seminara dizajniranih za menadžere i direktore sa tematskim sadržajem od posebnog značaja za finansijsko izvještavanje. o Razviti sistem pomoći malom i srednjem biznisu u jačanju sopstvenih kapaciteta za komunikaciju o pitanjima primjene međunarodnih standarda finansijskog računovodstva i revizije preko Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća . Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Izrada plana javne kampanje kod svih stakeholdera. o Dizajniranje centra za koordinaciju javne kampanje. 6 i 7. Pillar III: TRŽIŠNA DISCIPLINA 5. obrazovne vodiče i tehničku pomoć za javnost.5. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi intezivnu kampanju promovisanja benefita. promovisati benefite kulture poštenja i otvorene komunikacije.3. Konzistentnost o Osvijetliti značaj računovodstvene i revizorske profesije kroz različite forme komunikacije sa javnošću birajući najupečatljivije i najefektivnije. JAVNA KAMPANJA (TD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. postavljene zahtijeve objelodanjivanja povećati set informacija koje treba objelodanjivati kroz uticaja na materijalnu značajnost informacije.3. regulativom. aktivnosti stakeholder-a i svih drugih aspekata od značaja za podizanje svijesti i uključenja šire stručne i laičke javnosti u ostvarivanje ove Strategije i Akcionog plana. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. Praktičnost o Obezbjeđivati informacije. dizajniran u ove svrhe. o Širiti značaj informacija koje se mogu dobiti iz finansijskih izvještaja. o Kroz.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 16: € 77. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovim oblastima. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 37.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivoa finansijskog izvještavanja.000 Podrška projektnom timu: €20. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća Resursi i budžet 30 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 za podršku projektnom timu. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20.500 71 . na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. izvan polja samoregulatornog djelovanja.

Dizajnirati i implementirati IT strategiju razvoja baze podataka o finansijskim izvještajima. Redizajnirati bazu podataka u pravcu modernizacije i širenja mogućnosti javnog korišćenja pretraživanja baze po različitim osnovama. Obezbijediti podhranjivanje podataka o finansijskim izvještajima na period koji je usklađen sa EU zahtijevima. a posebno stakeholdera. Obezbjediti odgovarajuću pravne i tehničke mogućnosti korišćenja podataka iz centralizovane baze za potrebe analize od strane različitih subjekata. Očekivani rezultati Konzistentantan zakonodavni i regulatorni okvir za popunjavanje i objavljivanje finansijskih izvještaja. sistematizovanja po različitim kriterijumima i prezentaciju seta uporedivih finansijskih pokazatelja iz finansijskih izvještaja koji se predaju Centralnom registru Privrednog suda. Izgraditi izvještajne forme koje pokazuju broj finansijskih izvještaja ovjerenih od strane pojedinih agencija za pružanje računovodstvenih usluga sa mogućnosti analize koncentracije i kvaliteta rada pružaoca računovodstvenih usluga. Podržati uspostavljanje seta procedura i kapaciteta za nadgledanje blagovremenosti popunjavanja i predaje finansijskih izvještaja od strane kompanija. CENTRALIZOVANA BAZA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Obezbijediti web pristupe (na komercijalnoj osnovi) elektronskim podacima iz finansijskih izvještaja. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana na agregiranoj osnovi.3. u smislu pružene mogućnosti da reaguju na javno objavljene podatke. koja je u skladu sa zahtjevima EU o popunjavanju godišnjih izvještaja i konsolidovanih godišnjih izvještaja. sa razmatranjem mogućnosti skraćenja roka obaveznosti njihove predaje. na solo i konsolidovanoj osnovi. koji je usklađen sa zahtijevima Evropskog zakonodavstva uz uvažavanje prelaznog perioda i lokalnih specifičnosti. Obezbijediti mogućnost sumiranja i izvještavanja o stepenu neusklađenosti izvještaja sa zakonskim zahtijevima. Aktivnost bi trebala biti usmjerena na sljedeće: Kroz zakonodavni okvir ojačati (odgovarajuća kaznena politika) obaveznost blagovremene i tačne predaje finansijskih izvještaja Centralnom registru Privrednog suda u papirnoj i elektronskoj formi. Opis aktivnosti: Aktivnost treba obezbjediti kroz razvoj unosa. 5 i 7.5.2. Ova aktivnost će značajno doprinijeti javnoj raspoloživosti podataka iz finansijskih izvještaja i uticaja javnosti. Ključni stakeholder-i • Privredni sud 72 .

500 73 .000 Lokalna konsultantska podrška: €25. Strano tim liderstvo (100 dana tokom tri godine sa € 1.• • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • IT podrška: € 300.250 po danu): € 212.250 po danu): € 125.000 Podrška projektnom timu: €10.000 Tehničaka pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.000.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 17: € 747.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.

Informacije mogu biti objelodanjene na bazi zahtijeva ili na dobrovoljnoj osnovi. Zakonskim okvirima definisati rokove i frekventnost objavljivanja dopunskih informacija uz finansijske izvještaje.5. 74 . finansijske institucije trebaju da objavljuju. Dopunske informacije podjeliti na kvantitativne i kvalitativne sa minimumom koji su dati u Bazelu II Pillar 3 (Tržišna disciplina). Obezbjediti kroz supervizorske aktivnosti na finansijskom tržištu objavljivanje dodatnih informacija. . te da je obim i kompleksnost aktivnosti na ukupnom finansijskom tržištu povećana.3. Finansijski izvještaji25 obezbjeđuju uvid u agregatne numeričke podatke. na sajtovima regulatora. kao minimum. Centralizovati objavljivanje dopunskih informacija uz finansijske izvještaje na web sajtu regulatornih organa – Centralne banke Crne Gore. Objelodanjivanje. kada se ocijeni da je rizični profil kontrolisanih institucija povećan. Tip informacija koje se objelodanjuju su u osnovi: Obavezna objelodanjivanja Računovodstveni režimi: finansijski izvještaji i informacije o vrednovanju pozicija. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. sticanjima učešća u kapitalu. Relevantna objelodanjivanja mogu biti definisana upotrebom koncepta materijalnosti po kome bi neka informacija trebala biti tretirana kao materijalna ako njeno izostavljanje ili pogrešno navođenje može promjeniti ili uticati na procjenu ili odluku korisnika te informacije. veličini regulatornog kapitala i koeficijentu solventnosti i sl. poslovnoj situaciji i perspektivama. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi minimalne zahtijeve za objelodanjivanjem informacija uz finansijske izvještaje. rizicima i okruženju. 5 i 7. kao ključne komponente kvantitativnosti u prezentaciji finansijskih izvještaja. Kvalitativne informacije se uglavnom odnose na kompanijske postupke i procedure validacije bilansnih pozicija.3. 25 Prezenatacija finansijskih izvještaja je data IAS 1. OBJELODANJIVANJE INFORMACIJA UZ FINANSIJSKE IZVJEŠTAJE ZA FINANSIJSKI SEKTOR (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Dobrovoljna objelodanjivanja: sve dodatne informacije. poslovne modele i strategije. rezultatima. Ostvarivanje aktivnosti minimalno podrazumjeva: Kroz zakonski i podzakonski okvir propisati koje dopunske informacije. se odnosi na javnu raspoloživost informacija o aktivnostima kompanije. limitima izloženosti. Informacije za berze i supervizorska regulatorna tijela: informacije o povezanim interesima.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 18: € 65. Ključni stakeholder-i • • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • IT podrška: € 30.000 Podrška projektnom timu: €10. Očekivani rezultati Kroz realizaciju ove aktivnosti se obezbjeđuje realizacija intencija BIS (Bank for International Settlements) i njegovih grupa i tijela razvoja tržišne discipline kao jedne od značajnih tržišnih podrški uspostavljanja regulatornih i supervizorskih standarda.000.500 75 . Lokalna konsultantska podrška: €25.Objavljivati rezultate stresnih testiranja i modeliranja u svrhe ocjene finansijske stabilnosti.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful