STRATEGIJA I AKCIONI PLAN ZA UNAPRIJEĐENJE KVALITETA FINANSIJSKOG IZVJEŠTAVANJA U CRNOJ GORI

Sadržaj
1. UVOD ………………………………………………………………………………….6 1.1. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja......................................7 2. ANALIZA SITUACIJE ………………………………………….………………………9 2.1. Finansijski sektor u Crnoj Gori.......................................................................10 2.2. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju............................11 2.3. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje..................................12 2.3.1 Polazne tačke..........................................................................................14 2.3.2 Acquis communautaire............................................................................14 2.3.3. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća...................................................................................................................15 2.3.3.1. Primjena standarda u Crnoj Gori.................................................16 2.4. Korisnici izvještaja..........................................................................................17 2.5. Dobra međunarodna iskustva.........................................................................18 2.6. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive...........................................18 2.7. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja..........19 2.8. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije........20 2.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća........................................................21 2.10. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora..............................................22 2.10.1. Finansijsko izvještavanje banaka .......................................................22 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija......................................23 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava.............................23 3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA……………………….......25 3.1 Definisanje ciljeva………………………………………………………………….25 3.2 Razvoj strategija…………………………………………………..…………..…...26 3.2.1. Dogradnja odgovarajućeg normativno - institucionalnog okvira............26 3.2.2. Razvoj mehanizama nadzora................................................................31 3.2.3. Tržišna disciplina...................................................................................31 3.3 Stakeholder-i……………………………………………………………………….32 4. DEFINISANJE PLANA……………………………………...…………………….42 4.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju plana……..…..….43 4.2 Kreiranje komunikacionog plana……………………………………………..…45 5. IMPLEMENTACIJA PLANA…………………………………………...………….48 5.1 Pillar 1: Normativno – institucionalni okvir ……………………………………..48

2

5.1.1. Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje (Ni)……………..….48 5.1.2. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije (NI)……………… ………50 5.1.3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA (NI)……………………..…….53 5.1.4. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta (Ni)…………………..55 5.1.5. Institucionalno jačanje i podrška – ISRCG (NI)………….…………..…..57 5.2. Pillar II: Mehanizmi kontrole…………………………………………………...….60 5.2.1. Drugostepena kontrola- inspekcijski nadzor…………………… …..…..60 5.2.2. Razvoj koncepta interne revizije…………………………………………..62 5.2.3. Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora (MK)……...…………..….65 5.2.4. Nadzor kroz finansijski sektor………………..……………………………67 5.3. Pillar 3: Tržišna disciplina…………………………………………………….…70 5.3.1. Javna kampanja………….………………………………………………….70 5.3.2. Centralizovana baza finansijskih uzvještaja……………………………...72 5.3.3. Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor………………………………………………………………..……………………….74

3

CPD CRPS EDCOM EEA EU FDI FSAP ISRCG IAASB IAESB IASB IASC Računovodstvo i revizija Bruto domaći proizvod Continuous Professional Education. profesionalna edukacija.OSNOVNE SKRAĆENICE I AKRONIMI A&A BDP CPE. razvoj Centralni registar Privrednog suda Education Committee of IFAC – Obrazovni Odbor IFAC-a (sada IAESB) European Economic Area – Evropska ekonomska oblast Evropska unija Foreign Direct Investment – Strane direktne investicije Financial Sector Assessment Program – Program procjene finansijskog sektora Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore International Auditing and Assurance Standards Board – Odbor za međunarodne standarde revizije i osiguranja International Accounting Education Standards Board – Odbor za međunarodne standarde računovodstvene edukacije (bivši EDCOM) International Accounting Standards Board – Odbor za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Comittee – Komitet za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Committee Foundation – Fondacija Komiteta za međunarodne računovodstvene standarde International Education Standard – Međunarodni standard edukacije International Federation of Accountants – Međunarodna federacija računovođa International Financial Reporting Interpretations Committee – Komitet za interpretacije međunarodnog finansijskog izvještavanja International Public Sector Accounting Standards – Međunarodni računovodstveni standardi javnog sektora Komisija za hartije od vrijednosti Međunarodni monetarni fond Međunarodni računovodstveni standardi Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja Međunarodni standardi revizije Međunarodni računovodstveni standard National Standards on Auditing – Nacionalni standardi revizije Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Public Interest Entity –subjekti od javnog interesa Publicly-Owned Enterprise – Preduzeće u javnom vlasništvu Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening Reports on the Observance and Standards of Codes – Izvještaj o poštovanju standarda i propisa Standard & Poor’s South East Europe Partnership for Accountancy Development – Partnerstvo Jugoistočne Evrope za razvoj računovodstva Mala i srednja preduzeća Statement of Membership Obligation – Izjava o obavezama članstva Development – Kontinuirana IASCF IES IFAC IFRIC IPSAS KHOV MMF MRS MSFI MSR MRS NSA NSC PIE POE REPARIS ROSC S&P SEEPAD SME SMO 4 .

SOE SAA SSS UN UNCTAD UNSCR Socially-Owned Enterprise – Preduzeće u društvenom vlasništvu Stabilization and Association Agreement – Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Strategija za smanjenje siromaštva (Power reduction Strategy) Ujedinjene nacije United Nations Conference on Trade and Development – Konferencija Ujedinjenih nacija o trgovini i razvoju United Nations Security Council Resolution – Rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija 5 .

čiji je zadatak 2. kao i pružanje savjeta licima koja kreiraju politiku. Centralne banke Crne Gore. definiše proporcionalne zahtjeve za finansijskim izvještavanjem malih i srednjih preduzeća. Privrednog suda. 1 NSC čine multidisciplinarna grupa javnog sektora sastavljena od predstavnika Ministarstva finansija. pored ROSC izvještaja. Prateći A&A ROSC izvještaj. a sve u cilju dostizanja visokog kvaliteta finansijskog izvještavanja. koji manje više polaze od istih naslijeđenih ekonomskih sistema i potrebe za ubrzanim razvojem. posebno u dijelu koji se odnosi na računovodstvo. Strategija i Akcioni plan imaju za cilj da prepoznaju i formulišu korake i instrumente koji će voditi usklađivanju regulatornog okvira finansijskog izvještavanja sa acquis-jem. ROSC-om su formulisane međusobno povezane i konzistentne preporuke sa ciljem da se poboljša okruženje finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. reviziju i poslovnu kulturu. Implementacija Strategije i Akcionog plana rezultiraće i povećanjem povjerenja svih zainteresovanih subjekata u finansijske izvještaje privrednih društava u Crnoj Gori. predstavljali su i slični dokumenti zemalja iz regiona (Republike Makedonije. uključujući pripremu konsolidovanih finansijskih iskaza.. Ministarstvo finansija Crne Gore osnovalo je Nacionalni Savjet za računovodstvo i reviziju (NSC)1. Vlada Crne Gore je prepoznala potrebu izrade Strategije i Akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja. Ministarstva finansija i ostalih stejkholdera u Crnoj Gori. Takođe. 2 Zadatak NSC-a su podrška pripremi Strategije i akcionog plana radi harmonizacije zahtjeva acquis communautaire koji se odnose na računovodstvo i reviziju.1 Uvod Pouzdan finansijski sistem izvještavanja je kamen temeljac dobrog funkcionisanja tržišne ekonomije i osnova snažnog finansijskog sistema. koji će se baviti preporukama politike navedenim u A&A ROSC izvještaju. Strategija i Akcioni plan za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja predstavlja jasan i sistematičan program mjera za poboljšavanje zakonskog okvira. regulatorima i ostalim stejkholderima. Tokom 2006. godine tim Svjetske banke je boravio u Crnoj Gori. nakon čega je pripremio Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) koji se odnose na računovodstvo i reviziju (A&A) u Crnoj Gori. . a sve u cilju unaprijeđenja kvaliteta finansijskog izvještavanja. institucija i računovodstvene profesije. U cilju stvaranja kvalitetnog institucionalnog okvira za nastavak rasta i razvoja crnogorske ekonomije i finansijskog sistema. Osnovu za pisanje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. propisa revizorskih firmi i elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza. stvaranje ambijenta za unaprijeđenje računovodstvene i revizorske regulative i prakse u Crnoj Gori. izrada Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. Ove preporuke su dogovorene i prihvaćene između Svjetske banke. 6 .). Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. kao što su Svjetska banka i druge institucije. BIH.. između ostalog. Strategija i Akcioni plan treba da posluže i kao instrument za usaglašavanje buduće tehničke pomoći sa razvojnim partnerima. Istovremeno su konsultovani referentni udžbenici i najnovije studije koje se bave razvojem računovodstvene i revizorske prakse. kao i da poboljša objavljivanje finansijskih iskaza.

Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja je opšti trend prepoznat i u najrazvijenijim tržišnim ekonomijama i finansijskim sistemima. ali i da utiču na njih.tokovima gotovine. godine 7 . Da bi se cilj ostvario. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. 3 3 Krize finansijskog sistema u Jugoistočnoj Aziji proistekle iz prakse slabog finansijskog izvještavanja imale su značajne makro-ekonomske posljedice na zemlje kao što su Tajland (pad od 10% u BDP u 1998). posebno tokovima gotovine koje stvara privredno društvo. a koje će razuđenoj strukturi različitih korisnika biti od koristi prilikom usaglašavanja ekonomskih odluka. za potrebe njihovih korisnika. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC.prihodima i rashodima. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. uspješnosti. Ministarstvo za ekonomski razvoj. Centralna banka Crne Gore. . kao praga kvaliteta zasnovanog na neizostavnosti finansijskih izveštaja sa različitim informacionim sadržajima. Međutim.imovini. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izveštaja svakako proizilaze iz materijalnosti. uključujući dobitke i gubitke. neophodno je da preduzeće u finansijskim izveštajima prikaže informacije o: . . ozbiljne zdravstvene implikacije. Agencija za nadzor osiguranja. i sl. Privredni sud Podgorica. MONSTAT.obavezama. Ovo je uslovljeno finansijskim krizama i korporativnim skandalima koji su bili prisutni u kasnim 90-im na tržištima u razvoju i u industrijalizovanim zemljama u proteklih nekoliko godina.1. Osnovni smisao finansijskih izveštaja je da se u njima prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. Komisija za hartije od vrijednosti. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore i Institut računovođa i revizora Crne Gore. Južna Koreja (pad od 7% u BDP u 1998) i Indonezija (pad od 13% u BDP u 1998). Enron je pokrenuo stečajni postupak 2001. . Značajno je da su ove krize imale nesrazmjerno negativne efekte na siromašne stvarajući preokret u upisu u školama. Potreba za unaprjeđenjem finansijskog izvještavanja Cilj finansijskog izvještavanja je pružanje relevantnih informacija o finansijskom položaju.U izradi Strategije i Akcionog plana za poboljšavanje kvaliteta finansijskog izvještavanja uključene su sljedeće institucije: Ministarstvo finansija. 1. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika i korisnika. .sopstvenom kapitalu. ali i da se prikažu posljedice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni.

Povećava se broj finansijskih izvještaja. predmet su detaljnije pažnje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. Kao posljedica. Poboljšanje kvaliteta finansijskog izvještavanja pruža se i izvan specifiče oblasti računovodstva i revizije. • olakšavanju dostupnosti kreditima manjim preduzećima. Parmalat je prijavio obaveze nižim nego što zaista jesu za oko 14 milijardi američkih dolara. ispravno finansijskog izvještavanje bi: • povećalo sigurnost u funkcionisanje finansijskih tržišta. Otuda potreba za uspostavljanjem koncepta kvaliteta i kontrole kvaliteta. Strategija i Akcioni plan odnose se na bolje finansijsko izvještavanje. • ojačalo korporativno upravljanje omogućivanjem akcionarima i javnosti da nadgledaju rad uprave. Unaprijeđeno finansijsko izvještavanje bi moglo pomoći u: • aktiviranju domaće štednje i privlačenju više stranih direktnih i portfolio investicija. ukupnost koncepta kvaliteta. kao i usvajanje najbolje međunarodne prakse i standarda. upravljanje kontrolom kvaliteta finansijskog izveštavanja. podizanje obrazovnog nivoa računovodstvene profesije uvažavanjem međunarodne profesionalne računovodstvene regulative iz ove oblasti. ostvarivanje ekonomskog rasta i evropske integracije kroz usvajanje i ispunjenje relevantnih djelova acquis communautaire. kao i upravljanje ukupnim kvalitetom samog izvještavanja podrazumijevaju sagledavanje i ocjenu ukupnosti obrazovanja računovodstvene profesije. Takođe. Savremeni koncept kontrole kvaliteta podrazumijeva uvođenje standarda kvaliteta finansijskog izveštavanja.Dobro finansijsko izvještavanje pomaže izbjegavanju kriza i korporativnih skandala i ima pozitivan uticaj na ukupna ekonomska kretanja. U tom smislu. hiljade zaposlenih širom svijeta izgubilo je posao i hiljade zaposlenih i penzionisanih izgubili su značajan udio penzione nadoknade. 36 hiljada poslova u 65 zemalja stavljeni su na kocku i 5 hiljada poljoprivrednika još uvijek nijesu dobili 150 miliona američkih dolara (30 hiljada američkih dolara po poljoprivredniku). broj korisnika i institucija za kontrolu kvaliteta finansijskih izvještaja. Realizacija kvalitetnog finansijskog izveštavanja. u tržišnoj kapitalizaciji. zasnovanih na principima upravljanja ukupnim kvalitetom. Pored toga. Kao posljedica. kao i njihov međusobni uticaj. Neophodnost kvalitetnog finansijskog izveštavanja vremenom sve više dobija na značaju. rezultirajući gubitkom u iznosu od 67 milijardi američkih dolara. • omogućavanju investitorima u veća preduzeća da bolje procjenjuju perspektive preduzeća i da donose investicione odluke i glasaju na osnovu dobre informisanosti. 8 . • potpomoglo transparentan i korektan process privatizacije kompanija u državnom vlasništvu.

godinu.51 eura za 2007. Izazovi se odnose na jačanje demokratskih institucija. a u tom istom mjesecu potpisan je i Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU koji predstavlja značajan formalni korak na putu uključivanja zemlje u EU. među najvišim u svijetu. Zahvaljujući tim naporima. Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI). godinu BDP po glavi stanovnika iznosio 3443 eura. proširen na zemlje Jugoistočne Evrope i kojim se garantuje slobodna trgovina za oko 4 Dio poglavlja koji se odnosi na analizu situacije preuzet je iz sljedećih dokumenata: Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru 2007-2010. Zemlja je trenutno u procesu pridruživanja Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO) i postala je članica Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA) koji je. izuzimajući Bugarsku i Rumuniju. odnosno nešto veći nego u većini drugih zemalja Zapadnog Balkana. redovni izveštaj Evropske komisije o napretku zemalja kandidata s početka novembra ove godine govori o značajnom napretku kojeg je Crna Gora napravila u poslednjoj godini u cilju ispunjavanja kopenhaških kriterijuma. godine Crna Gora je ostvarila velike korake naprijed kako na političkom tako i ekonomskom području. u poslednje dve godine one su se povećale na preko 7% godišnje. U tom periodu Crna Gora je sa uspjehom položila temelje za tržišnu ekonomiju. a kasnije eura. Posle relativno niskih stopa privrednog rasta ostvarenih u prvim godinama ove decenije. ali ipak još uvjek značajno ispod nivoa novih članica EU. Otvaranje procesa restitucije tokom 2004. ali će se istovremeno ino javni dug smanjiti usljed prijevremenih otkupa. Crna Gora je danas mala otvorena ekonomija sa BDP po glavi stanovnika od 4057. godine. godine u narednom periodu uticaće na nivo javnog duga iako nedavni amandmani na odgovarajući zakon ograničavaju tu komponentu duga na najviše 5 procentnih poena BDP posmatrane godine. U tom izveštaju su jasno identifikovani i brojni izazovi na koje će biti potrebno odgovoriti u narednom periodu. 9 . kao učešće u BDP. zemlja je obnovila makroekonomsku stabilnost čiji je oslonac predstavljalo uvodjenje njemačke marke krajem 1999. dok je za 2006. privatizacije te brojnih drugih reformi bili su osnov za podsticanje privrednog rasta. Visok privredni rast u jednom značajnom dijelu temelji se na izuzetno velikim prilivima stranih direktih investicija koji su izraženi u relativnim iznosima. Istovremeno. kao jedinog platežnog sredstva. To znači da je njezin BDP po stanovniku na nivou. ojačala demokratske institucije uz postepeni razvoj kapaciteta u javnoj upravi koji će se baviti političkom i ekonomskom transformacijom.II ANALIZA SITUACIJE 4 Poslije sticanja nezavisnosti u junu 2006. godine usvojen je novi Ustav. a javni dug zemlje i dalje ostaje relativno nizak. Poslije intenzivnog političkog procesa u oktobru 2007. kao i sveobuhvatne reforme u pravcu harmonizacije politika i zakonskih propisa. Pojedini podaci su ažurirani. Crnogoske javne finansije u posljednje dvije godine bilježe suficit u visini od preko 3% BDP. te jačanje ograničenih administrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira. Visok privredni rast praćen je jačanjem fiskalnog položaja zemlje. Euroizacija nacionalne privrede praćena stabilno vođenim javnim finansijama te strukturnim promjenama u oblasti cjenovne i trgovinske liberalizacije. krajem 2006. Bilteni Ministarstva finansija. uključujući nastavak reforme sudskog sistema i primjenu mjera za prevenciju i suzbijanje korupcije. Nedavno ostvareni rezultati na političkom polju oslanjaju se na dobru reputaciju zemlje u pogledu procesa tranzicije u toku poslednje dekade.

Finansijski sektor u Crnoj Gori Razvoj svih segmenata finansijskog sektora je. 2. brzim učlanjenjem zemlje u Međunarodni monetarni fond i Svjetsku banku početkom 2007. Uspjesi Crne Gore ostvareni kako u dijelu stabilizacije privrede tako i u različitim segmentima strukturnih reformi uporedo sa. Institucionalni okvir za kontrolu banaka je takođe ojačan u proteklih nekoliko godina uvođenjem novih propisa o licenciranju banaka. klasifikaciji i obezbjeđenju aktive i velikoj izloženosti. osnova koncepta tranzicije u Crnoj Gori. Takođe. reforme za poboljšanje fleksibilnosti poslovnog ambijenta i tržišta rada započete su u posljednjih nekoliko godina. tako da samo sticanje nezavisnosti nije imalo značajnog uticaja na regulatorni okvir i institucionalni kapacitet koji bi se primijenio na finansijsko izvještavanje Takođe.90% industrijskih proizvoda. Kao odraz činjenice da je mala. godine kreditna rejting agencija Standard & Poor’s iz Londona. ekonomija je dosta usko bazirana. godine imali su pozitivan odraz i na međunarodnim finansijskim tržištima. Naime. u pogledu regulisanja privrednog. Crna Gora je napravila značajan napredak i po pitanju makroekonomskih i strukturalnih reformi. Dugoročno stabilna i konkurentna ekonomija predvidivih pravila igre je garant razvoja istinske tržišne privrede koja se zasniva na slobodnoj razmjeni svojinskih prava u cilju ispunjavanja jednog od kopenhaških kriterijuma pridruživanja EU. potvrdila je dugoročni (BB+) i kratkoročni (B) kreditni rejting Crnoj Gori. Sveobuhvatni strateški prioritet Crne Gore su evroatlanske integracije. stečaju i sigurnim transakcijama u cilju kreiranja povoljnijeg poslovnog ambijenta.1. Crna Gora je i prije sticanja nezavisnosti imala sopstvena zakonodavna. Sa implementacijom reforme valutne i fiskalne politike Crna Gora je uspješno kotrolisala inflaciju i uspostavila makroekonomsku stabilnost. uz privatnu svojinu i preduzetništvo. minimalnim kapitalnim zahtjevima. finansijskog sektora i tržišta kapitala. sudska i regulativna ovlašćenja. U Crnoj Gori nema institucionalnih ograničenja za djelovanje međunarodnih kreditnih agencija. tako da je cjelokupno stanje u zemlji potvrđeno kao stabilno. a kako je navedeni kreditni rejting države jedan od preduslova da se međunarodne rejting agencije aktivnije uključe u tržište pravnih lica u zemlji. Državni kreditni rejting Crne Gore je kod jedne od vodećih rejting agencija Standard & Poor’s 2007. U isto vrijeme. zakon o radu. koja se zasniva na ideji slobodnog tržišta uz minimalnu državnu intervenciju. u tom smislu treba podstaknuti njihovo djelovanje i na tržištu Crne Gore. potvrđen je AAA rejting koji se odnosi na prenos i ocjenu konvertabilnosti. Vlada je usvojila nove zakone: zakon o privrednim društvima. odnosno integracije u EU. zakon o svojinsko-pravnim poslovima. Pored jasnog političkog opredjeljenja otvorenost i značajna povezanost crnogorske ekonomije sa ekonomijom EU i zemljama regiona čini takvo opredjeljenje i ekonomski potpuno logičnim. januara 2008. godine je poboljšan sa BB na BB+. Razvoj sektora je baziran na međusobnoj 10 . nakon sticanja nezavisnosti. 21.

5 Crnogorski finansijski sektor sastoji se od bankarskog sektora (11 banaka). bilans uspjeha. Zakonom o privrednim društvima i Zakonom o računovodstvu i reviziji definisani su osnovni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju pravnih lica (akcionarskih društava. izvještaj o novčanim tokovima. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju Zakonom o privrednim društvima definisani su subjekti koje mogu obavljati privredne aktivnosti u Crnoj Gori. obaveze i odgovornosti društva i njegovih organa. . sektora osiguranja (10 osiguravajucih društava) kao i lizing kompanija (4 lizing kuće i 3 banke koje pružaju usluge lizinga). 32 berzanskih posrednika. (5) akcionarsko društvo i (6) djelovi stranih kompanija.konkurenciji s namjerom onemogućavanja postojanja centralizacije i monopolizacije u ovoj oblasti. Takođe. (3) komanditno društvo. i to: (1) preduzetnici. dok su dodatni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju subjekata u finansijskom sektoru propisani od strane regulatora. Zakon definiše prava i obaveze akcionara. Menadžment izvještaj koji je potreban u skladu sa acquis nije uključen. uključujući sektor bankarstva. Zakon definiše pravila i zahtjeve uspostavljanja. tržišta kapitala (8 investicionih fondova. Finansijski sektor će detaljnije biti obrađeni u narednom poglavlju. (2) ortačko društvo. rada i prestanak raznih vrsta subjekata. Za društva sa ograničenom odgovornošću i akcionarska društva. 2. ali su oni sadržani u okviru MRS/MSFI (uglavnom MRS 1). Član 8 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): finansijski iskaz mora biti potpisan od strane Komponente finansijskih iskaza (bilans stanja. Dalje jačanje regulatornog i nadzornog okvira za finansijske institucije i tržište u skladu sa EU pravom i praksom ključni su prioriteti Crne Gore u oblasti finansijskih usluga. Sljedeća tabela daje prikaz opšte pravne osnove za važne elemente finansijskog izvještavanja i revizije pravnih lica: Osnovni elementi Priprema finansijskih iskaza i primjenjeni okvir finansijskog izvještavanja (priznavanje i mjerenje) Prezentiranje finansijskih iskaza (objelodanjivanje. od kojih 9 brokersko – dilerskih kuća i preko 300 kompanija na listiranom i slobodnom tržištu). izvještaj o promjenama na kapitalu i menadžment izvještaj) Odgovornost za pripremu finansijskih iskaza 5 Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period od 2008-2012 11 .2. formati) Pravna osnova Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): sva pravna lica (uključujući i djelove stranih kompanija) pripremaju finansijske iskaze u skladu sa MSFI Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): priprema finansijskih iskaza u skladu sa MSFI (koje je proglasio IASB za pripremu finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI (standardni obrasci u formi smjernica koje je izdao IAAM) Nema eksplicitno definisanih zahtjeva. (4) društvo sa ograničenom odgovornošću. društava sa ograničenom odgovornošću i dijelova stranih kompanija). osiguranja i tržišta kapitala.

Član 96 Zakona o bankama (2008): nezavisna eksterna revizija obavlja se u skladu sa smjernicama Centralne banke i MSR. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje Sljedeća tabela daje pregled zahtjeva za opšte finansijsko izvještavanje.3. Ukoliko je godišnji prihod < € 500. * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja i ažuriranim promjenama Zakona o privrednim društvenima. zajedno sa mišljenjem revizora. Član 35 stav 2 Zakona o privrednim društvima (2007): generalna skupština akcionarskog društva usvaja odluku o raspodjeli profita [i usvajanju finansijskih izvještaja] Član 6 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): pravna lica dostavljaju finansijske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda najkasnije do 30. godine.000 MSFI se zahtjeva kao obračun po gotovinskoj realizaciji.Zakonska revizija finansijskih iskaza Usvajanje finansijskih izvještaja odgovornih lica određenih opštim aktom pravnog lica i od strane menadžera odjeljenja za finansije i računovodstvo. IFAC i Etičkim kodeksom. reviziju i objavljivanje za svaku vrstu društva: Vrsta subjekta Okvir finansijskog izvještavanja za pojedinačne finansijske izvještaje MSFI je neophodan. koji je usvojen i objavljen u decembru 2007. Član 12 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005. Član 47 Zakona o privrednim društvima (2007): sva akcionarska društva moraju izvršiti reviziju svojih finansijskih izvještaja prije generalne skupštine akcionara. kao i banke i ostale finansijske institucije dužne su da izvrše reviziju svojih finansijskih izvještaja u skladu sa MSR . Standardi finansijskog izvještavanja za konsolidovane finansijske izvještaje Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Zakonska revizija (neophodna po zakonu) Samo 2 od sljedećih kriterijuma su ispunjeni: 1) Ukupna aktiva > 2 miliona € 2) Godišnji prihod > 4 miliona € Objavljivanje finansijskih izvještaja Društva sa ograničenom odgovornošću Da.): akcionarska društva i društva sa ograničenom odgovornošću iznad određene veličine. juna nakon završetka finansijske godine. Centralni registar Privrednog suda 12 . Objavljivanje finansijskih iskaza 2. Član 28 stav 7 Zakona o privrednim društvima (2007): akcionarska društva dostavljaju finansijske izvještaje zajedno sa revizorskim izvještajem Član 71 stav 3 Zakona o privrednim društvima (2007): društva sa ograničenom odgovornošću dostavljaju finansijske izvještaje u roku od 60 dana od završetka kalendarske godine.

Acquis u vezi sa finansijskim izvještavanjem i revizijom značajno su napredovali u posljednjih nekoliko godina. Zakon o osiguranju i Zakon o računovodstvu (2004) MSFI je neophodan Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Nije dostupno Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Da. Centralni registar Privrednog suda Zakon o računovodstvu i reviziji iz 2002.3) Prosječan broj zaposlenih > 50 Akcionarska društva MSFI je neophodan. bez obzira na veličinu. Dijelovi stranih kompanija Banke MSFI je neophodan. poput ograničenja u objelodanjivanju za mala i srednja preduzeća. bez obzira na veličinu. Opšti računovodstveni plan. MSFI je neophodan u kombinaciji sa posebnim propisima. Da. Centralni registar Privrednog suda Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja Investicioni fondovi Da. Da. Sedma i Direktiva o transparentnosti). 6 6 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 13 . Novi Zakon o računovodstvu i reviziji je donešen u novembru 2005. Ne Da. Opcije u okviru acquis-a koje bi omogućile proporcionalno finansijsko izvještavanje. Na primjer. godine. bez obzira na veličinu. zakon nije obuhvatao zahtjeve za menadžement izvještaje. polugodišnjeg izvještavanja za kotirane kompanije (Direktiva o transparentnosti). odobravanje i registracija revizorskih društava (Osma Direktiva) i priprema konsolidovanih računa (Sedma Direktiva). sedma i osma Direktiva Zakona o kompanijama). uz dostavljanje Centralnoj banci i Centralnom registru Osiguravajuća društva Da. elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza (Prva Direktiva). takođe nisu bile upotrijebljene u potpunosti. bez obzira na veličinu. Centralni registar Privrednog suda Ne Da. već je koristio različite kriterijume veličine za izuzeće od zakonske revizije i nije sadržao zahtjeve o odobrenju i registraciji revizorskih društava. nije usaglašen sa acquis-em sa pitanjima poput priprema menadžement izvještaja (Četvrta. godine nije bio usklađen sa važnim elementima fundamentalnog acquis-a o finansijskom izvještavanju i reviziji (četvrta. Da.

Prema tome. predstavlja visoko kvalitetan model za uređenje oblasti računovodstva i revizije. 2. podržava cilj Crne Gore da postane članica EU.2 Acquis communautaire Važnost acquis communautaire za Crnu Goru je dvostruk. što. kao i uskladjivanje sa međunarodnim standardima i praksom. Međunarodnim standardima o reviziji (MSR) i dobrim međunarodnim iskustvima. acquis communautaire. u toku je izrada Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. omogućivanje jasno definisane i transparentne procedure sertifikacije računovođa i licenciranja revizora u Crnoj Gori. Istovremeno. uloženi su maksimalni napori da se usaglasi sa direktivama i politikama Evropske unije. što je u skladu sa fundamentalnim slobodama acquis-a. očekuje se da će Crna Gora morati da pokaže da ne primjenjuje samo acquis communautaire u zakonu (zakonski okvir) već i da Crna Gora preuzima mjere koje će osigurati da je acquis communautaire stvarno primijenjen (institucionalni okvir). U tom pogledu dva faktora uticala su na NSC prilikom stvaranja ove strategije i akcionog plana. Prvo. MSR i Etičkim kodeksom. 2. ali se potrudio da iskoristi ove standarde kako bi dopunio acquis communautaire u slučajevima gdje nije dovoljno specifičan.3. Drugo. Treba imati u vidu da su direktive i politike Evropske unije izrađene za zemlje članice koje već godinama posluju u skladu sa principima tržišne ekonomije i da je računovodstvena i revizorska praksa u tim zemljama vrlo razvijena. Zakon o računovodstvu i reviziji dozvoljava stranim kvalifikovanim revizorima da postanu licencirani revizori u Crnoj Gori.3. nije bilo u potpunosti moguće. Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS).1 Polazne tačke U cilju jačanja zakonskog i institucionalnog okvira NSC-a vođen je polaznom tačkom. uzimajući u obzir sprovođenje. koji se može primijeniti na zemlje različitih karakteristika. međutim. koji se odnosi na računovodstvo i reviziju. Zakon će generalno biti usaglašen sa zahtjevima Evropske unije. činjenica da NSC koristi IFRS standarde kao polaznu tačku ne znači da MSFI su pogodni za sve kompanije. usvajanjem acquis communautaire. U tom smislu. imajući u vidu trenutnu fazu u kojoj se računovodstvo i revizija u Crnoj Gori nalaze. 14 . ali i odraz dobro shvaćenog sopstvenog interesa u usklađivanju ponude i potražnje za revizijom. u cilju unaprijeđivanje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori.000) u Crnoj Gori koriste MSFI za pripremu svojih godišnjih finansijskih izvještaja. Takođe. dopunjenim Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Prvo. NSC ne koristi ove standarde kao savršenu polaznu tačku.Zakonom o računovodstvu i reviziji propisano je da sva pravna lica (oko 15. Zakon definiše sankcije u pogledu revizorskih izvještaja koje potpisuju nelicencirani revizori i po pitanju revizija koje nisu sprovedene u skladu sa zakonom. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje je razvijen za opšte finansijske izvještaje kotiranih kompanija i sadrži neke složene računovodstvene tretmane i zahtjeve za detaljno objelodanjivanje.

revizijskoj i poslovnoj kulturi. Ova Strategija i Akcioni plan predviđaju reformske aktivnosti. kao i da je njihova primjena je prilično nezgodna za većinu malih i srednjih preduzeća. osvrće se na iskustvo postojećih zemalja članica EU. a takođe postavljaju i opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima. pa se. Pri tome veličina pravnog subjekta nije presudan kriterijum. kao i korišćenje revizorske metodologije. NSC je primijetio da ne postoje nacrti (planovi) kako da se primijeni i sprovede acquis communautaire.Drugo. Upravo iz toga razloga revizorska profesija je. NSC se slaže sa ROSC preporukama da su Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodni standardi o reviziji (MSR) generalno od značaja za javni interes subjekata. 2. prebijanje. obavezno prikazivanje uporednih informacija. radi obezbjeđivanja uporedivosti finansijskih izvještaja preduzeća. kao i nedovoljan broj zaposlenih. Međutim.3. tako i sa finansijskim izvještajima ostalih preduzeća. a samim tim nedovoljno razgraničenje (podjelu) dužnosti. institucijama. poštovanje usvojenih računovodstvenih politika. Stvaranje visoko kvalitetnog regulatornog i institucionalnog okvira za računovodstvo i reviziju zahtijeva reforme u crnogorskom zakonodavnom okviru. jer vrsta djelatnosti i veličina subjekta određuju njegovu specifičnost i problematiku poslovanja. značajnost i grupisanje. osiguravajućih društava i drugih institicija. a istovremeno uzimajući u obzir mogućnost Crne Gore da isprati ove aktivnosti (kroz sposobnost i sredstva). koje će biti u potpunosti razvijene. postavljaju minimalne zahtjeve u vezi sa sadržajem finansijskih izvještaja. iz razloga što se poslovanje privrednih subjekata odvija se ne samo u složenom okruženju. uočila kako primjena pojednih standarda nije relevantna s obzirom na specifičnosti u poslovanju različitih preduzeća. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća Primjenom MRS standarda omogućava se propisivanje osnove za prikazivanje (prezentovanje) finansijskih izvještaja opšte namjene. načelo nastanka poslovnog događaja. kako sa njihovim finansijskim izvještajima za predhodne periode. već kvalitativno obilježje koje utiče na obim i strukturu revizorskog ispitivanja. banaka. da bi se postigao ovaj cilj Međunarodni računovodstveni standardi daju smjernice u vezi sa njihovom strukturom. načelo stalnosti. u tom pogledu. Reformske aktivnosti koje. kao i promjene u računovodstvenoj. 15 . Posebno se ističe malo preduzetništvo koje obilježava najčešće upravljanje od strane vlasnika pojedinca koji ima potpunu kontrolu nad poslovanjem. mogu se sprovesti u kratkoročnom do srednjeročnom periodu.3. već i u specifičnim uslovima. doslednost u prikazivanju. iako su izazovne. Opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima su: pošteno (fer) prikazivanje.

relativno mali obim poslovanja.aktivno rukovođenje i upravljanje preduzećem od strane jednog ili manjeg broja pojedinaca. većom ažurnošću i drugo. U računovodstvenom iskazu to se može odraziti na netačnost podataka i informacija koje su predmet revizije. revizija i finansije“. na osnovu koga se sastavljaju. profit raspoređuju prema potrebama. ali i nedostatke. već i da li je ispitivanje. kao i preduzeća u kojima vrše reviziju . revizorski izvještaji predstavljaju završni čin u radu eksternih revizora.Naime. ali se i dominirajuća pozicija vlasnikamenadžera može zloupotrijebiti. već su važnija kvalitativna obilježja koja mogu uticati na odstupanje od postupaka i metoda predviđenih Međunarodnim standardima revizije (MSR). Najčešće se pominju sljedeća obilježja: . Osim prednosti postoje i određena ograničenja koja rezultiraju slabostima u vođenju malih preduzeća. Kvantitivna i kvalitativna obilježja malih preduzeća uglavnom ne zahtijevaju razvijen sistem internih kontrola. broj 9. a zbog relativno malog broja zaposlenih ograničava se mogućnost razgraničenja dužnosti.Institut računovođa i revizora Crne Gore 16 . Mala preduzeća. povećavajući rizik od prevara i ne tačnoga prikazivanja u finansijskim iskazima.poboljšanjem efikasnosti poslovanja i smanjenjem troškova. Takav oblik kontrole može nadoknaditi slab interni kontrolni sistem. Uglavnom samostalno donose odluke ili postoji jedan nivo menadžmenta. njihova vrijednost ne zavisi samo od toga da li su prilikom njihovog sastavljanja poštovani određeni zahtjevi. Za primjenu metodoloških postupaka u reviziji nije ni bitno razvrstavanje prema kvantitivnim obilježljima. nedostatak finansijskih sredstava. Takođe. koje se bez obzira na kvantitivna određenja koja se mogu primijeniti i na neka srednja preduzeća. Dnevne kontrole od strane vlasnika-manadžera mogu biti vrlo korisne i efikasne zbog njegovog ličnog interesa za očuvanje imovine.nezavisnost vlasništva. i . izvršeno u skladu sa standardima revizije. vrlo privlačnu sa aspekta zarade i ostvarivanje profita. kao i mogućnost da interveniše lično u svako vrijeme što je važna činjenica u upravljanju malim preduzećem. preduzetnici i menedžeri. ocjene poslovanja i kontrole poslovnih aktivnosti. obavljaju poslove koje vole i identifikuju se sa poslom i preduzećem čiji su vlasnici. mala preduzeća imaju svoje specifičnosti. Odvijanje poslovanja u malim razmjerama ima svoje prednosti. tako da je u tom smislu koordinacija i odnos prema zaposlenima veoma blizak. Vlasnik-menadžer ima glavnu ulogu i direktnu kontrolu nad svim odlukama. Uglavnom su vlasnici preduzeća i kreatori poslovne politike u skladu sa kojom i vode preduzeća. Crna Gora će ih prihvatiti i uključiti u svoj sistem. u slučaju objavljivanja Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) za mala i srednja preduzeća. dakle obilježavaju neke činjenice i postupci koji se mogu svrstati u nekoliko bitnih odrednica. Međunarodni standardi su posebno značajni. Slabosti su uglavnom vezane za mogućnosti specijalizacije. jer bi njihova primjena omogućila upoređivanje izvještaja iz naše zemlje sa izvještajima iz inostranstva i lakšu 7 Časopis „Računovodstvo. Prednosti su te što su mala preduzeća svrstavaju u posebnu kategoriju. 7 Takođe. . što ima za posledicu relativno mali broj zaposlenih i slabo razgraničenje dužnosti. Standardi treba da omoguće što bolje poslovanje revizorskih kuća.

Odluku o izboru i razrješenju revizora donosi Skupština akcionara (u akcionarskim društvima).međunarodnu komunikaciju. kreditori preduzeća. a njihova primjena je potvrđena Zakonom o računovodstvu i reviziji iz 2005. berze. da reviziju mogu obavljati sa pažnjom i profesionalnim rasuđivanjem. koji su dostupni i koriste se u Crnoj Gori. Saveza računovođa i revizora Srbije redovno prati izmjene i dopune i vrši godišnja prilagođavanja istih. država i šira javnost. IFAC-ov etički Kodeks za profesionalne računovođe (revidiran) objavljen je u martu 2007. koji su prvi put na našem jeziku objavljeni 1998. godine i dostupni svim zainteresovanim. zajedno sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore. Zaposleni bi mogli da koriste podatke iz izvještaja revizije za procjenu sigurnosti svojih radnih mesta. kao i Crnogorskim obrazovnim standardom 2. dok su Međunarodni računovodstveni standardi za javni sektor objavljeni su u oktobru 2007. godine. Ukoliko se obezbijedi da izvještaji revizije budu javno dostupni. Istovremeno. Međunarodni standardi interne revizije objavljeni su u decembru 2006. Njihova primjena omogućava postizanje i održavanje jednoobraznog visokog kvaliteta revizorskog rada kroz njihovu praktičnu i teorijsku obučenost. dok set ovih izvještaja daje jedinstvenu sliku o poslovanju preduzeća. godini. a priručnik za primenu procedura interne revizije u 2007. Primjena standarda u Crnoj Gori Međunarodni standardi su godišnje izdanje. Međunarodni računovodstveni standardi i Međunarodni standardi revizije (MSR) usvojeni su Zakonom o računovodstvu i reviziji Crne Gore iz 2002. za njih su zainteresovani: akcionari (vlasnici). a propisana i ROS-om 31 u Srbiji. Takođe. godine od strane Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore.3. Revizori potvrđuju da su računovodstveni iskazi realno i istinito iskazani. a revizorski izvještaj je njima adresovan. nosilac ugovora i Ekonomskim fakultetom.4. Standardi su prevedeni i objavljeni od strane Saveza računovođa i revizora Crne Gore.3. prenijela javna ovlašćenja za obavljanje poslova u vezi sa računovodstvom i revizijom. zaposleni. literatura za sticanje profesionalnih zvanja u računovodstvu je u skladu sa programima i procedurama ACCA.1. što omogućuje vlasnicima da donose valjane poslovne odluke u domenu upravljačkih funkcija. godine. kupci. godine. 2. poslovni partneri. godine. Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja. Vlasnici da se uvjere da menadžment preduzeća upravlja tako da na najbolji način ostvaruje njihove poslovne interese . kojem je Vlada Crne Gore.da iskazana dobit bude što veća i da se što realnije utvrdi rizičnost njihovih ulaganja. jer svaki od izvještaja sa svog aspekta daje sliku o pojedinim transakcijama. Korisnici izvještaja U uslovima tržišne privrede raste značaj revizije i ona dobija svoj pun smisao. Korisnici finansijskih izvještaja jedino na ovaj način mogu dobiti potpune informacije o preduzeću. kroz visinu iskazane dobiti (naročito kroz njeno kretanje iz 17 . kao članice IFAC-a i ugovora o Konzorcijumu.

• kriterijumi za deklarisanje veličine preduzeća i uslovi za pravo preduzentiranja skraćenog bilansa. U Direktivi se detaljno izlažu: • struktura bilansa (stanja) u dvije verzije.godine u godinu). veza između izvještavanja o porezu na prihod i godišnjih računa). što je preduslov slobodnog kretanja kapitala. Računovodstveni iskazi treba da obezbjede nezavisne i stručne potvrde da su podaci u računovodstvenim iskazima objektivni i istiniti i na taj način snadbiju korisnike potrebnim informacijama. • pravila procijenjivanja • sadržina aneksa. Otuda i potreba propisivanja minimalnih zahjeva za sve članice u pogledu obaveznih bilansnih šema. • objavljivanje godišnjih računa.6. kao i kvalitet iskazanih poslovnih sredstava koje preduzeće iskazuje u bilansu stanja. • sadržina izvještaja o korporativnom upravljanju. sadržine dopunskih izvještaja. onemogućavali su uporedivost finansijskog informacija. Potvrda revizora o realnosti i istinitosti iskazanih računovodstvenih iskaza bi pomogao poslovnim partnerima da planiraju svoju buduću poslovnu saradnju. iskoristio to znanje da bi shvatio: • Kako su zemlje EU usvojile i primijenile acquis communautaire. 2. NSC je iskoristio primjere dobrog međunarodnog iskustva kao korisne preporuke za razvoj Strategije i Akcionog plana. Godišnji zaključak treba da bude sačinjen tako da pruža vjernu sliku imovine. Nacionalni propisi članica EEZ.5. finansijske situacije i finansijskog rezultata. • U oblastima gdje je acquis communautaire previše opšt (npr. Revizorski izvještaji bi pružili učesnicima u transakcijama na berzi pouzdanu osnovu za donošenje poslovnih odluka. Dobra međunarodna iskustva Konačno. vršenja kontrole godišnjih računa i njihovog objavljivanja. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive Četvrta Direktiva koja ima za cilj ujednačavanje nacionalnih propisa članica EEZ o polaganju računa i finansijskom izvještavanju. 18 . obaveza. 2. koji su se razlikovali kao posledica različitog pravnog poretka i političke volje države članica. • kontrola godišnjih računa. Predmet ujednačavanja su: a) godišnji zaključak koji čine: bilans. od posebnog je značaja. koji pristup se smatra kao dobro međunarodno iskustvo. i . • sadržina izvještaja o poslovanju. ujednačavanja principa procijenjivanja. uklone određene poremećaje i primjenom Međunarodnih računovodstvenih standarda uporedivim sa stranim finansijskim izvještajima. račun dobika i gubitka i aneks i (b) izvještaj o poslovanju. • struktura računa dobitlka i gubitka u tri verzije.

kao i za samo funkcionisanje tržišta kapitala. Naime. objašnjava odgovornosti statutornih revizora i postavlja određene etičke principe kako bi osigurala objektivnost i nezavisnost. Takođe. 2. Shodno tome. Direktiva uvodi zahtjev više nego preporuku za spoljnu garanciju kvaliteta. Zakonom o računovodstvu i reviziji uređeno je objavljivanje finansijskih izvještaja od strane akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. kao i izvještaja revizora Centralnom registru Privrednog suda. Cilj kvalitetne sigurnosti je da obezbijedi da se statutarna revizija obavlja u skladu sa ustanovljenim revizorskim standardima i da revizori poštuju etička pravila. uključujući nezavisnost. Ministarstvo finansija je. Preporuka 2001/256/EC o kvalitetnoj sigurnosti za statutarnu reviziju: Preporuka određuje minimalne standarde za sisteme spoljašne kvalitetne sigurnosti za statutarnu reviziju u EU. transparentnost i objavljivanje podataka je i osnova za tržišno orjentisan nadzor nad radom preduzeća. obavještavanjem zainteresovanih pravnih i fizičkih lica preko web sajta i omogućavanjem uvida u iste. juna tekuće godine za prethodnu godinu. a u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji. što ima uticaja na njihovo investiciono ponašanje. vrši nadzorni organ . Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja Transparentnost i objavljivanje podataka je od izuzetne važnosti za efikasno korporativno upravljanje. i 2008. Uzimajući u obzir ovu direktivu NSC je mišljenja da treba predložiti dalje reformske aktivnosti u nekoliko oblasti gdje skoro usvojeni crnogorski zakon o reviziji se razlikuje od direktive. da bi investitori bili u mogućnosti da procijene perspektivu preduzeća i donesu investicione odluke neophodno je da imaju regularan i pravovremen pristup pouzdanim i uporedivim informacijama. zakonska regulativa iz oblasti računovodstva i revizije podrazumijeva da kontrolu urednog i blagovremenog dostavljanja iskaza. uz konsultantsku pomoć Bearing – Pointa. Pravna lica su obavezna da podnose godišnje finansijske i revizorske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda (CRPS) najkasnije do 30. Statutarna direktiva revizije: Ova direktiva (poznata kao “nova osma EU Kompanije zakonska direktiva”) koja je zamijenila postojeću Osmu direktivu (84/253/EEC). Dostavljanje finansijskih iskaza CRPS-u vrši se u cilju njihove transparentnosti.Ministarstvo finansija.Sedma direktiva o Konsolidovanim računima (83/349/EEC): Ova direktiva koordiniše nacionalne zakone o konsolidovanim računima i definiše okolnosti pod kojim se konsolidovani računi izrađuju. Matična kompanija i sve filijale u vlasništvu trebaju biti konsolidovane gdje matična kompanija ili jedna ili više filijala su formirane kao kompanija sa ograničenom odgovornošću. Takođe.7. jer omogućava akcionarima i javnosti da procjenjuju rad menadžmenta preduzeća. ali na nekonzistentan način. godine izvršilo kontrolu ispravnosti i kvaliteta dostavljenih finansijskih iskaza 8 Priručnik korporativnog upravljanja za Crnu Goru 19 . osigurava snažan javni nadzor nad revizorskom profesijom i poboljšava kooperaciju između nadzornih organa u EU. tokom avgusta mjeseca 2007. 8 Stoga.

Ministarstvo finansija je predhodne godine. u zakonom propisanom roku (30. U ovim okolnostima računovodstvo. 2) da li su finansijski iskazi u skladu sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). u zakonom propisanom roku za 2006. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije Nema sumnje da na kvalitet finansijskih izveštaja gotovo presudnu ulogu imaju institucije za stvaranje i transfer računovodstvenih znanja. 3) da li su akcionarska društva. standarde kvaliteta i upravljanje totalnim kvalitetom sa odgovarajućom međunarodnom profesionalnom računovodstvenom regulativom u ovoj oblasti. Kvalitet i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja nisu statičke kategorije i vrijednosti. jun tekuće godine za predhodnu godinu). radili izvještaje. i međunarodnim računovodstvenim standardima. odnosno 2007. Centralnom registru Privrednog suda. kao i krug obaveza za čije će prekršaje biti predviđene kaznene mjere.akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. u proceduri je donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. zahtijevalo ispravku uočenih nepravilnosti i uputilo upozorenje privrednim društvima kod kojih su utvrđene nepravilnosti uz obavezu poštovanja zakonskih i drugih pravila finansijskog izvještavanja. kao i izvještaje revizora u skladu Zakonom. 2. koja su obaveznici revizije. Aktuelne uslove poslovanja preduzeća karakterišu dinamične promjene izazvane brojnim činiocima makro i mikro okruženja. Pored navedenog. ocjenjivani su sledeći kriterijumi: 1) da li su finansijski iskazi dostavljeni. Shodno tome. odnosno sistematizaciju mjesta inspektora za oblast računovodstva i revizije. provjeravano je da li su privredna društva. odnosno njihovi revizori ili nezavisni licencirani revizori. godinu. kao i boljoj kontroli finansijskog izvještavanja. kao i profesionalne asocijacije računovođa u ulozi realizatora kontinuirane edukacije i usavršavanja računovođa. 6) koje su revizorske kuće. dostavili potpisane revizorske izvještaje. kao i društva sa ograničenom odgovornošću koja ispunjavaju uslove propisane stavom 2 člana 12 Zakona o računovodstvu i reviziji. sa različitim intenzitetom delovanja. Ministarstvo finansija planira skoro uvođenje. nakon sprovedene kontrole. 5) da li su svi finansijski iskazi dostavljeni potpisani i pečatirani od strane odgovornog lica. odnosno računovodstveni informacioni sistem 20 . One podrazumevaju permanentno unapređenje oslonjeno na harmonizaciju računovodstvenog obrazovanja. Kako bi se unaprijedila regulativa u ovoj oblasti. kao i pokretanja prekršajnog postupka.8. dostavili finansijske iskaze. čiji će zadatak biti kontrola primjena navedenog zakona. 4) da li je izvještaj revizora sa rezervom ili bez rezerve. Navedene izmjene uz druga sistemska rješenja i opšte poboljšanje privrednog ambijenta doprinijeće stvaranju efikasnijeg poslovnog okruženja. dok je za ovu godinu predviđeno izvršavanje konkretnih sankcionih postupaka. Prilikom kontrole.

što ukazuje na snažnu potražnju za obrazovanjem iz oblasti računovodstva. Okvir za finansijsko izvještavanje koji se primjenjuje u Crnog Gori omogućava. kao i kod specijalizovanih profesionalnih udruženja i ustanova koje se bave obrazovanjem računovođa i revizora. Kvalitet finansijskih izveštaja prvenstveno je uslovljen kvalitetom stvaranja i transfera računovodstvenih znanja i profesionalnom edukacijom računovođa. 2. Ukupni uslovi kvalifikovanja revizora koji su definisani u Zakonu o računovodstvu i reviziji su slični uslovima acquis-a i međunarodnim obrazovnim standardima IFAC-a.svojim outputom treba da obezbjedi računovodstvene izveštaje sa relevantnim informacionim sadržajima za različite eksterne i interne korisnike. naročito u oblasti kvaliteta računovodstvenog obrazovanja i usavršavanja i kvaliteta finansijskog izveštavanja. Broj studenata koji biraju da studiraju računovodstvo i reviziju. Studija koju je finansirao USAID 2005. Analiza ove uslovljenosti pokazuje neophodnost oslanjanja na ukupnu međunarodnu profesionalnu računovodstvenu regulativu. način prezentiranja i sistem ispitivanja. Sva mala i srednja preduzeća koriste standardizovani ‘set obrazaca za godišnje izvještaje koji nije u potpunosti u skladu sa MSFI. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje razvijen je za opšte finansijske iskaze kotiranih kompanija i sadrži izvjesno složenije računovodstveno tretiranje i detaljne zahtjeve za objelodanjivanje. Shodno tome. kao i za nove postdiplomske studije se povećava. izvjesno ograničenje obaveze pripreme i objelodanjivanja za mala i srednja preduzeća zahtjevanjem gotovinske realizacije (cash-based accounting) za kompanije koje imaju prihode u iznosu manjem od 500.000 eura i korišćenje MSFI zasnovanih standardnih formi izvještavanja. tri godine radnog iskustva (kao računovođa) i dvije godine iskustva revizora. kao i potrebe za daljim sticanjem znanja iz ove oblasti neophodno je redizajniranje postojećih nastavnih planova u oblasti računovodstva i revizije na univerzitetskim jedinicama koje pokrivaju ovaj segmen obrazovanja. naglašava potrebu za mlađim profesionalnim računovođama koji će dobiti modernije obrazovanje iz računovodstva koje se zasniva na tržišnoj ekonomiji kada je u pitanju sadržaj programa. 21 . Standardni obrasci koji su korišćeni bili su opisani kao ‘obrasci propisani na osnovu člana 3 Zakona o računovodstvu i reviziji i člana 22 IV EU Direktive br.9. Visoko-kvalitetno finansijsko izvještavanje i revizija se oslanjaju na obezbjeđenju efektivnog profesionalnog obrazovanja i obuke iz računovodstva i revizije. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća Postojeći zahtjevi za korišćenje MSR/MSFI od strane pravnih lica bez obzira na njihovu veličinu nije pogodno za mala i srednja preduzeća (MSP) i stvara nepotreban pritisak na nedovoljne institucionalne i profesionalne računovodstvene resurse. a u cilju daljeg razvoja računovodstve i revizorke profesije. u principu. ali i na neophodnost odgovorne i usaglašene aktivnosti svih nacionalnih činilaca i institucija u ovom procesu kako bi taktičko i strategijsko poboljšanje kvaliteta finansijskog izveštavanja bilo u skladu sa korisničkim zahtevima i očekivanjima. Uslovi za kvalifikovanje uključuju univerzitetsku diplomu.

kao i da nijedna od pregledanih banaka nije imala bezrezervno mišljenje revizije. što može dovesti do potcjenjivanja ili precjenjivanja kreditnog portfolija ako se uporedi sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. Finansijsko izvještavanje banaka Zakonom o bankama se predviđa da se banke moraju osnivati kao akcionarska društva i tako moraju ispunjavati uslove za pripremu. reviziju i publikovanje finansijskih izvještaja po MSFI za akcionarska društva. Imenovanje revizora banaka mora biti odobreno od strane Centralne banke. što je stoga bilo komparativno za tu grupu u Evropskoj Uniji. u zakonom propisanom roku.1. S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva. Osim toga. Takođe se pozivaju na napomene uz finansijske iskaze koje opisuju primijenjene računovodstvene politike i analitičko pojašnjenje materijalno važnih stavki bilansa stanja. uključujući informativno izvještavanje o riziku. od banaka se traži da izračunaju rezerve za potencijalne kreditne gubitke u skladu sa matricom koju propisuje Centralna banka. generalno dobrog kvaliteta. Zakonom o bankama se predviđa da banke podnose svoje finansijske izvještaje po MSFI. kao i da podnose prudencijalne izvještaje Centralnoj banci. Ova metodologija može biti adekvatna u prudencijalne svrhe.10.78/660/EEC’. što se u velikoj mjeri može pripisati intenzivnoj neposrednoj (onsite) i posrednoj (off-site) kontroli koju sprovodi Centralna banka Crne Gore i eventualnom uticaju inostranih banaka koje posjeduju lokalne banke. Zvanični revizor banke je dužan da prijavi Centralnoj banci svaku nezakonsku aktivnost ili neregularnost što je u skladu sa BCCI Direktivom. Takođe. iskaza o gotovinskim tokovima i iskaz o promjenama u vlasništvu. kao i publikovanje kraće verzije revizorskog izvještaja u nacionalnim dnevnim novinama. međutim ona nije u skladu sa MRS 39. bilansa stanja. Propis zahtijeva da banke izračunaju pogoršanje neobezbijeđenog dijela kredita i potraživanja. U ROSC izvještaju se navodi da je kvalitet finansijskih iskaza banaka. finansijski izvještaji i revizorski izvještaj takođe moraju biti javni. koji zahtijeva da se rezerve za kreditne gubitke izračunavaju kao razlika između knjigovodstvenog iznosa aktive i sadašnje vrijednosti procijenjenih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji se nijesu desili) diskontovane po prvobitnoj efektivnoj kamatnoj 9 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 22 . napomene uz finansijske iskaze su predstavljene sa objelodanjivanjem kako to zahtijevaju MSFI. Kvalitet finansijskih izvještaja nekoliko crnogorskih banaka uporediv je sa finansijskim izvještajima banaka ekvivalentne veličine u Evropskoj uniji. Zakonom se predviđaju i još neki konkretni zahtjevi kao što su vođenje poslovnih knjiga u skladu sa kontnim planom koji propisuje Centralna banka i posebnim propisima. 9 2.10. Izračunavanje se zasniva na matrici za rezervisanja koja uključuje opseg fiksnih minimalnih stopa za rezervacije za svaku kategoriju koja je zavisna od perioda kašnjenja i predstavljena je kao obaveza u bilansu stanja. Pored toga. Ovi obrazsci uključuju standardizovane strukture bilansa uspjeha. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora 2.

stopu finasijske aktive. Banke koriste ove propise ne samo u svrhe prudencijalnog izvještavanja, već i kod pripreme finansijskih iskaza po Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija Za donošenje kvalitetne investicione odluke, najznačajniji osnov su, svakako, kvalitetni i pravovremeni finansijski izvještaji, usklađeni sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS), odnosno sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Pravovremena informacija o poslovanju kompanija, osnova je za donošenje kvalitetnih odluka o kupovini akcija, jer doprinosi smanjenu rizika i nesigurnosti prilikom investiranja. Neobjavljivanje izvještaja o poslovanju kompanija, utiče na cijenu akcija i dovodi do “insajderskog trgovanja”. U cilju unapređenja ove oblasti, između ostalog, Komisija za hartije od vrijednosti će posebnu pažnju posvetiti regulatornom okviru, koji se odnosi na sačinjavanje i objavljivanje periodičnih finansijskih i drugih izvještaja. Naime, Izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti propisano je da su registrovani emitenti obavezni da Komisiji dostavljaju kopiju godišnjeg računa, nakon njegovog usvajanja na skupštini akcionara, i kopiju izvještaja revizora u skladu sa zakonom. Usvojene su izmjene Pravila o kontroli poslovanja („Službeni list RCG, br. 28/07“) kojim je propisano obavezno periodično podnošenje izvještaja od strane ovlašćenih učesnika i to u rokovima: januar – mart, januar – jun, januar – septembar, januar – decembar tekuće godine, a podnose se Komisiji najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka perioda na koji se izvještaj odnosi. U toku je izrada Pravila kojim će se propisati kvartalno i polugodišnje izvještavanje u skladu sa acquiem, međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja i međunarodnim standardima revizije. U toku je izrada Javne informacijske knjižice koja će obuhvatati podatke iz finansijskih izvještaja u skladu sa acquiem. Javna informacijska knjižica će biti dostupna na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih, tromjesečnih, polugodišnjih i godišnjih izvještaja. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova, koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava Zakonom o osiguranju (»Službeni list RCG«, broj 78/06) propisan je cjelovit i aktivan nadzor nad subjektima osiguranja: društvima za osiguranje, društvima za posredovanje u osiguranju, društvima za zastupanje u osiguranju, odnosno zastupnika kao fizičkih lica, agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. U skladu sa prethodno navedenim, Zakon o osiguranju propisao je obavezu godišnjeg izvještavanja, tromjesečnog izvještavanja, kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa, društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg

23

izvještaja o poslovanju, sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Prethodno navedeni izvještaji razmatraju se i usvajaju na Skupštini društva nakon čega se dostavljaju regulatornom organu. U toku je izrada Pravilnika o sadržini izvještaja, obavještenja i drugih podataka koje društvo za osiguranje dostavlja Agenciji za nadzor osiguranja i o načinu i rokovima njihovog dostavljanja, kao i Pravilnika o statističkim izvještajima društva za osiguranje. Takođe, planirana je izrada Pravilnika o kontnom okviru, kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. U tom dijelu neophodno je ostvariti saradnju sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore, kao i sa resornim Ministarstvom, a sve u cilju kvalitetnije izrade akata u djelu primjene međunarodnih računovodstavenih standarda. Istovremeno, u cilju efikasnije kontrole, Agencija za nadzor osiguranja će inicirati izradu akta kojim bi se propisala sadržina mišljenja revizora na finansijske izvještaje.

24

3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA 3.1. Definisanje ciljeva Ciljevi koje strategija namjerava postići postavljaju se kao sistem koji je izveden iz osnovnog cilja: Podizanje kvaliteta primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije do nivoa koji će povećati korisnost računovodstveno – revizorske struke i obezbjediti usklađenost sa acquis communautaire. Sistem ciljeva razvijen je kao razrada predhodno iskazanog osnovnog cilja i kao iskaz međusobne uslovljenosti različitih ciljeva. Tako postavljeni sistem ciljeva ima namjeru izraziti kompleksnost ostvarivanja postavljenog osnovnog cilja, te u isto vrijeme precizirati uopšteno definisani osnovni cilj. Sistem ciljeva na kojima se bazira Strategija i akcioni plan je sledeći: 1. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za međunarodno priznato finansijsko izvještavanje koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crne Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 2. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za reviziju finansijskih izvještaja koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crene Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 3. Razviti kapacitet institucija (stakeholder-a da implementiraju i razvijaju okvir za primjenu međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 4. Razviti samoregulatorne i upravne mehanizme nadzora nad kvalitetom obavljanja računovodstvenih i revizorskih poslova. 5. Razvijati računovodstveno-revizorsku profesiju do nivoa zadovoljavajućeg kvaliteta i visoke primjene etičkih standarda i kodeksa ponašanja. 6. Uspostaviti mehanizme djelovanja tržišne discipline na kvalitet finansijskog izvještavanja. 7. Razviti poznate i uvesti nove oblike međunarodne saradnje u ostvarivanju tehničke pomoći i uključenja u rad relevantnih tijela koja se bave računovodstveno – revizorskim standardima. Vremenski okvir za realizaciju postavljenih ciljeva je kraj 2011. Polazeći od sistema ciljeva razvijene su strategije koje bi na najefektivniji način trebale obezbjediti njihovu realizaciju. Svaka od konkretnih akcija povezana je sa jednim ili više naznačenih ciljeva.

25

mišljenja i izvještaje revizora i druge isprave. . MSFI prvenstveno je usmjeren da javnosti objelodani svoj okvir za sastavljanje i prezentovanje finansijskih izveštaja. One su postavljene kao ključni pravci djelovanja odnosno stubovi na kojima se cijeli Akcioni plan oslanja. Finansijski izvještaji trebaju istinito i objektivno prikazati promjene stanja koja su refleksija ostvarenih transakcija i drugih događaja. Razvoj mehanizama nadzora. U našem privrednom sistemu Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja su već djelimično u primjeni pa normativno – institucionalni okvir treba dograditi kako bi kvalitet njihove primjene bio podignut do nivoa predviđenog usvojenim ciljevima. a to su njeni korisnici sa jedne strane. Svojom koncepcijom. i treba da obezbjedi balans između dvije fundamentalne kategorije koje čine temelj izvještavanja.Izvještaj o novčanim tokovima . objektivno i fer iskazano stanje osnova je za vrijednovanje jednog privrednog sistema i od presudne je važnosti i interesa za sve one koji zavise od ostvarenih ekonomskih ishoda preduzeća o kojem se izvještava. namijenjen je cjelokupnoj javnosti koja je zainteresovana za pouzdane tržišne informacije. 3. Razvoj strategija Strategije su postavljene kao pravci razrješenja situacija i slabosti predhodno determinisanih analizom. ali i posledice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni.Bilansa stanja (izvještaj o finansijskom poziciji).2. Istinito. Kao takav. Njima se prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. Finansijski iskazi koje pripremaju sve institucije u javnom sektoru sastoje se od: . prije svega. Ove informacije su korisne širokom krugu korisnika u procesu donošenja odluka. i sa druge. Cilj finansijskog izveštavanja je da pruži informacije o finansijskom položaju (bilans stanja). kao i pravila djelovanja računovodstvene i revizorske profesije. Odabrane su tri ključne strategije na kojima se bazira postavljenje i realizacija Akcionog Plana: 1. uspiješnosti (bilans uspjeha) i promjenama finansijskog položaja (izvještaj o novčanom toku preduzeća).3. 3. sadržaj informacija koje su predmet prezentovanja.2. Međunarodnih standarda revizije i odgovarajućih etičkih standarda.Bilansa uspjeha (Bilans finansijskog uspeha) .institucionalnog okvira Normativni okvir Dogradnja normativnog okvira se. Finansijski izvještaji predstavljaju skup finansijskih iskaza i ostalih pratećih izvještaja koji mogu podrazumijevati i izvještaje menadžmenta.Izvještaj o promjenama na kapitalu 26 . komentare uprave. Dogradnja odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira. Dogradnja odgovarajućeg normativno .1. odnosi na statutarno zaokruživanje primjene Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja. Djelovanje tržišne discipline. 2.

sposobnostima korisnika da ih razumije i koristi u poslovno finansijskom odlučivanju. Razumljivost podrazumjeva dve dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja – adekvatna agregiranja i klasifikacije primjerene korisničkim komunikacionim sposobnostima. Pouzdanost je veoma bitna opšta karakteristika kvaliteta. Uporedivost kao obeležje kvaliteta određuje se konzistentnošću pri objelodanjivanju finansijskih izvještaja. ali su potrebne radi poštenog prikazivanja.Napomene uz finansijske izvještaje. kvalitet finansijskih izvještaja se može utvrđivati i pratiti prema njihovoj: • uporedivosti i • razumljivosti. 10 Napomene uz finansijske izvještaje preduzeća: (a) prikazuju informacije osnovama za pripremu finansijskih izvještaja i specifične računovodstvene politike koje su odabrane i primjenjene na značajne poslovne promene i događaje. neobjektivnim prezentiraju ili neodgovarajućim vrednovanjem informacija. 11 dr Slobodan D. 11 a) S aspekta sadržaja. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja svakako proizilaze iz materijalnosti. finansijske izvještaje čini manje upotrebljivim za potrebe korisnika. Svaka stavka prikazana u samom bilansu stanja. a ne kada je došlo do novčanog toka) i koncepta trajne brige za poslovanje (kontinuiranosti poslovanja). Dimenzija pouzdanosti zahtjeva da finansijski izvještaji sa odgovarajućim informacionim sadržajima budu oslobođeni grešaka i pristrasnosti. Napomene uz finansijske izvještaje prikazuju se na sistematski način. Malinić. kvalitet finansijskih izvještaja može se odrediti prema njihovoj: • relevantnosti i • pouzdanosti. koje nisu prikazane na nekom drugom mestu u finansijskim izvještajima. Relevantnost kao dimenzija kvaliteta ogleda se u uticaju. bilansu uspeha i izveštaju o tokovima gotovine unakrsno se povezuje sa odgovarajućim informacijama u napomenama.“ 27 . neizostavnosti finansijskih izvještaja za poslovno-finansijsko odlučivanje zbog njihovih atributa. predvidljivosti i potvrdivosti. oprezno i neutralno. To praktično dalje znači da finansijski izvještaji treba da budu sastavljeni postupno.. Finansijske izvještaje koji se ne koriste u konkretnom poslovnofinansijskom odlučivanju karakteriše irelevantnost. rad na temu „Karakteristike i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja. kao praga kvaliteta čije prekoračenje izostavljanjem. bez obzira na različitost korisnika. koje uključuju računovodstvene politike i druga obrazloženja 10 Okvir za izradu i prezentaciju finansijskih izvještaja polazi od značajnih predpostavki: obračunske osnove (metod računovodstva na osnovu tekućih troškova koji podrazumjeva da se transakcije priznaju i evidentiraju računovodstveno onda kada su nastale. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika koje informacije koje pružaju čine korisnim. (b) objelodanjuju informacije koje zahtevaju Međunarodni računovodstveni standardi. (c) obezbjedjuju dodatne informacije koje nisu prikazane u samim finansijskim izvještajima. b) S aspekta prezentacije i objelodanjivanja.

ali i da utiču na njih. eventualno buduće proširenje obima MSFI zahtjeva da finansijsko izvještavanje bude praćeno simultanom izgradnjom institucionalnog i profesionalnog kapaciteta kako bi se osiguralo i održalo pouzdano. Cilj revizije je dat u samim međunarodno prihvaćenim standardima revizije (ISA 200): "Cilj revizije finansijskih izvještaja je da omogući revizoru da izrazi mišljenje da li su finansijski izvještaji pripremljeni. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. odnosno ograničenja u određivanju kvaliteta finansijskih izvještaja. moguće je govoriti o: • blagovremenosti i • racionalnosti. učinci (proizvodi ili usluge) mogu imati značajan broj relevantnih karakteristika kvaliteta koje nije jednostavno definisati i kvantifikovati. pravovremenom sastavljanju i prezentaciji finansijskih izvještaja namijenjenih prvenstveno menadžmentu preduzeća. Međutim. Blagovremenost kao obilježje kvaliteta ogleda se u aktuelnom. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. Racionalnost se odnosi na zahtjev da kvalitet finansijskih izvještaja može biti određen odnosom njihovih koristi i troškova. Međutim. 28 . Ako za kvalitet finansijske izvještaja odgovara menadžment nekog entiteta za njihovu vjerodostojnost odgovara revizija. i međunarodni IASB standard 8402 definiše kvalitet proizvoda uopšte "kao skup karakteristika nekog entiteta koje se odnose na njegovu mogućnost da zadovolji iskazane potrebe i potrebe koje se podrazumijevaju". U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. Savremeno shvatanje suštinskog određenja kvaliteta podrazumeva višedimenzionalnost. tako i sa stanovišta različitosti zahtjeva korisnika. Kroz revizorski postupak se vjerodotojnost i time korisnost finansijskoh izvješataja poboljšava. u svim bitnim aspektima. kako sa stanovišta različitosti karakteristika. Reakcija investitora prema nekom ekonomskom prostoru će biti još pozitivnija ako pored finansijskih izvještaja sastavljenih po međunarodno priznatim standardima imaju uvjerenje da će oni biti verifikovani kroz postupak revizije utemeljen na visokim standardima struke i etike. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. odnosno njima se obezbjeđuje kredibilitet. U tom smislu. u skladu sa utvrđenim pravilima i propisima". Takođe. visokokvalitetno finansijsko izvještavanje. odnosno posmatranje kvaliteta.c) S aspekta prepreka. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte.

sitematičnost postupka revizije i praćenja preporuka. integritet. To je uvjerenje da bi bilo koje značajne greške trebale biti detektovane kroz revizorki postupak. Sa sve većim tehnološkim napretkom. sve veći značaj dobijaju revizije poslovanja ("operational auditing") i revizije usklađenosti sa propisima ("compliance auditing"). Centralnu banku Crne Gore Komisiju za hartije od vrijednosti. profesionalno ponašanje i zadovoljenje tehničkih standarda. razvojem tržišta. Finalni cilj je prenos rezultata zainteresovanim korisnicima. prioritizaciju i mehanizme nadzora u odnosu na postojeću regulativu. 29 . stručnost. učesnici tržišta kapita. objektivnost. Pored finansijske revizije. važno je razumjeti da se implementacija visokog nivoa kvaliteta Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i Međunarodnih standarda računovodstva ne može obezbjediti bez visokog stepena implementacije Međunarodnih standarda revizije. u današnje vrijeme. Institut sertifikovanih računovođa Crna Gore. obazrivost. Revizija finansijskih izvještaja podrazumjeva sistematičan pristup što znači pripremu.) upravljanje rizicima poslovanja sa klijentima i ukupnim rizicima u svom poslovanja baziraju na raspoloživim finansijskim informacijama. Agenciju za nadzor osiguranja Poresku upravu i Centralni registar Privrednog suda. Institucionalni okvir Razvoj institucionalnog okvira zahtijeva jačanje kapaciteta u svim institucijama koje značajno doprinose ostvarivanju sistema postavljenih ciljeva. dokumentovanu planom. Sva ova i mnoga druga pitanja standardizacije računovodstveno – revizorskih poslova obuhvaćena međunarodnim standardima zahtjevaju drugačiju sistematizaciju. šeme zaštite investitora i sl.Takođe. To se prije svega odnosi na: Ministarstvo finansija. Revizija u svom radu treba da se rukovodi visokim etičkim prinicipima kao što su: nezavisnost. osiguravajuće kompanije. povjerljivost. kompleksnošću poslovanja i globalizaciji ekonomskih tokova revizor mora posjedovati i stalno dograđivati visoka stručna znanja koja treba da mu omoguće da pribavi. Finansijske institucije (banke. Revizija se treba obaviti objektivno kroz pribavljanje i procjenu dokaza kako bi se utvrdio nivo usklađenosti izjava menadžmenta i ustanovljenih kriterijuma. obradi i protumači sve dokaze neophodne da stekne razumno uvjerenje 12 da su finansijski izvještaji realno i fer prezentovani. MONSTAT Pouzdanost i uporedivost finansijskog izvještavanja su preduslovi za efikasnost finasijskog tržišta i mogućnosti minimiziranja rizika na njemu. Zato je od velikog značaja da regulatori i supervizori finansijskog tržišta utiču na kvalitete finansijskog izvještavanja 12 Koncept vezan za sakupljanje revizorskih dokaza potrebnih da bi revizor mogao zaključiti da ne postoje značajne pogreške i pogrešni navodi u finansijskim izvještajima u cjelini.

agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. Razvijanje glavnih specijalizovanih finansijskih sektora u oblastima koje uključuju osiguranje i penzije. koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa. Pored toga. Jaka. društva za osiguranje.) provjerljivost. emisija akcija i drugih finansijskih instrumenata. društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg izvještaja o poslovanju. povjerilaca i drugih da razumiju sposobnost entiteta da generišu zaradu i tokove gotovine. poslovanja u osiguranju i sl. Navedene oblasti zahtijevaju specijalizovano finansijsko izvještavanje i nadzor. strategija bi podržala razvoj mogućnosti za kontrolom i omogućila saglasnost sa zakonodavnim finansijskim izvještavanjem i propisima koji se odnose na obaveze osiguranja u Crnoj Gori. Za Komisiju za hartije od vrijednosti. imaju obavezu godišnjeg izvještavanja. strategija bi podržala i razvila zakonodavni i regulatorni okvir za subjekte regulacije. Razvoj jakog. investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih. Dodatno. tromjesečnog izvještavanja. Agencija za nadzor osiguranja je planirala izradu Pravilnika o kontnom okviru. kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. strateški je cilj bilo koje zemlje koja teži razvoju jake i rastuće ekonomije. društva za posredovanje u osiguranju. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova. U tom smislu. sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. kvalitet i blagovremenost dostavljanja finansijskih izvještaja svojih klijenata ili makar onih prema kojima su visoko izložene. strategija bi podržala postojanje konzistentnog zakonodavnog i regulatornog okvira koji podržava modernizovan ambijent izvještavanja u oblasti osiguranja u skladu sa acquis communautaire. Za Agenciju za nadzor osiguranja. društva za zastupanje u osiguranju. kao i njihove finansijske okolnosti i likvidnost. investicionih i penzionih fondova. polugodišnjih i godišnjih izvještaja. odnosno zastupnika kao fizičkih lica. Takođe. tromjesečnih. efektivnog i sofisticiranog tržišta kapitala je kamen temeljac uspješne ekonomije bilo kojeg regiona u svijetu. kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. Ovaj razvoj može biti presen na širi finansijski sektor i dalje u dugoročnijem periodu.institucija koje regulišu i prema kojima supervizorski djeluju i da utiču da ove institucije zahtijevaju u procesu upravljanja rizicima (prilikom odobravanja kredita. 30 . Tako da periodično finansijsko izvještavanje povećava sposobnost investitora. Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja nastoje da uspostave kontrolu finansijskog izvještavanja osiguravajućih društava. efektivna i sofisticirana tržišta kapitala zahtijevaju odgovarajuće propise (uključujući zahtjeve finansijskog izvještavanja) i institucionalizovane mehanizme koji se odnose na sprovođenje zakona. strategija bi podržala implementaciju i sprovođenje statutarnih moći za razvoj usaglašavanja i u krajnjoj liniji poboljšala finansijsko izvještavanje za subjekte regulacije u Crnoj Gori. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih).

uvođenje većeg stepena odgovornosti borda direktora za finansijsko izvještavanje. na srednja i velika preduzeća. Tako se strategija usmjerava. Zato ova strategija predpostavlja nadzor koji će biti korporativnog.Institucionalno i statutorno jačanje programa pomoći će u pripremi visoko kvalitetnog finansijskog izvještavanja koje će uspješno odgovoriti potrebama raznih korisnika kao što su investitori. organizovanja i profesionalnog djelovanja sa direktnim implikacijama na kvalitet finansijskog izvještavanja.2. samoregulatornog karaktera i upravnog karaktera. 3. kao i kontinuit edukacije računovođa i revizora. na razvijanje oblika interne revizije. uporedivost. U okviru tržišne discipline ubrajaju se svi mehanizmi koji obezbjeđuju pristup. Za realizaciju ove strategije razmišljanje je da mehanizmi nadzora budu višeslojni i u većem broju formi odnosno tehnika. Razvoj mehanizama nadzora Imlementacija normativno – institucionalnog okvira podrazumjeva da u pomenutom okviru i van njega postoje razvijeni mehanizmi koji obezbjeđuju nadgledanje kvaliteta i obuhvata implementacije. Za Centralni registar Privrednog suda Strategija bi osigurala usaglašenost zakonodavstva i propisa sa relevantnim djelovima acquis communautaire koji se odnose na publikacije i popunjavanje finansijskih informacija. uvođenje revizorskog odbora. 3. Tržišna disciplina Razvoj tržišne discipline je koncept kojem se sve više pridaje značaja u postavljanju i razvijanju efikasnih regulatornih i supervizorskih principa funkcionisanja pojedinih dijelova finansijskog i ukupnog privrednog sistema. 31 .2. odnosno privredne subjekte koji posluju u formi akcionarskog društva i društva sa ograničenom odgovornošću.3. ovi visoko kvalitetni godišnji i konsolidovani računi jedino su korisni ukoliko su javno ostvarljivi brzo i lako. aktivno djelovanje u analitičkom i korektivnom smislu informacijama iz finansijskih izvještaja privrednih subjekata. kroz institucionalne forme udruživanja i djelovanja. Kako god. uključujući principe prinudnog otkrivanja. pri čemu su i jedan i drugi sektor fundamentalni za ekonomski rast. zajmodavaoci i drugi kreditori. Stoga je veoma važno iskoristiti ove mehanizme u funkciji ostvarivanja ciljeva postavljenih ovom Strategijom i Akcionim planom. Sve što obezbjeđuje mogućnost aktivnog odnosa tržišta prema finansijskom izvještavanju određenog privrednog subjekta može se tretirati kao uticaj tržišne discipline. Na nivou korporativnog upravljanja strategija predviđa čitav niz mehanizama poboljšanja kvaliteta računovodstvenog planiranja.2. obezbjede tijela i mehanizme koji bi se bavili nadzorom nad radom. Na nivou samoregulacije strategija treba biti podržana aktivnostima usmjerenim na jačanje motiva i kapaciteta računovodstvene i revizorske struke da. obavezivanje na ugradnju principa "dvoje očiju" u postupke i procedure izrade finansijskih izvještaja i tome slično. minimalne zahtjeve za postojanjem transparentnosti i koji su u skladu sa drugim relevantnim unutrašnjim zakonima. Visoko kvalitetno finansijsko izvještavanje je preduslov za povećanjem rezervi na tržištima kapitala i u bankarskom sektoru.

U primjeni strategije razvoja tržišne discipline neophodna je interakcija sa druga dva stuba Strategije i Akcionog plana.Oslanjanje na tržišnu disciplinu kao na stub ostvarivanja sistema postavljenih ciljeva pruža brojne prednosti. Ključni posticaj ostvarivanju strategije razvoja tržišne discipline. Pritom bi minimum informacija koje treba objelodanjivati bio obuhvatniji od zahtijeva po IFRS i IAS. koje se ogledaju u: širini učesnika procesa.3. minimalno u skladu sa zahtijevima iz Bazela II. podizanju efikasnosti djelovanja. Agencija za nadzor osiguranja. razvijanju sistema očekivanja koji podstiče učesnike na djelovanje u određenom pravcu. u velikom stepenu. Privredni sud Ministarstvo za ekonomski razvoj. 32 . Za finansijske institucije i kotirana preduzeća na A listama berzi taj set informacija i podataka bi trebao da bude najobuhvatniji. Preporuka Strategije i Akcionog plana je propisivanje minulnog seta informacija i podataka iz finansijskih izvještaja koje bi privredni subjekti objelodanjivali uz slobodu da objelodanjuju i više od toga. Stakeholder-i imaju izražen interes za razvoj kvaliteta računovodstvene i revizorske profesije te primjene najsavremenijih standarda u ovim oblasti. lakšem povezivanju sa globalnim investicionim interesovanjima. Komisija za hartije od vrijednosti. Bez odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira i mehanizama nadzora u primjeni standarda računovodstva i revizije nije moguće razvijati mehanizme tržišne discipline. podizanju sistema odgovornosti i razvijanju tržišne dicipline i na drugim poljima privrednog djelovanja. Interaktivno. interesovanje investitora i ukupni privredni razvoj svakako da zahtijeva različit nivo objelodanjenih informacija. U isto vrijeme oni imaju mogućnost da značajno utiču na poboljšanje kvaliteta primjene standarda u sferi računovodstva i revizije. zavisi od riješenja u kojem stepenu će se od pojedinih ili predhodno utvrđenih grupa obveznika primjene standarda finansijskog izvještavanja i revizije finansijskih izvješatja zahtijevati objelodanjivanje informacija i podataka iz finansijskih izvještaja i izvještaja revizora. Stakeholder-i Strategija i Akcioni plan prepoznaju kao najznačajnije sledeće stakholder-e: Vlada Crne Gora. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. 3. Različiti značaj privrednih subjekata za ostvarivanje finansijske stabilnosti. Svaki od navedenih stakeholder-a ima specifičnu poziciju i ostvaruje specifičnu ulogu u realizacijie Strategije i Akcionog plana. Centralna banka Crne Gore. tržišna disciplina će ostvariti pozitivan povratni uticaj na predhodna dva stuba.

Podržavanje programa edukacije računovođa i revizora je jedan od aspekata posvećenosti Vlade da podrži realizaciju Strategije i Akcionog plana. i tijela za upravljanje rizicima. Takođe. Centralna banka Crne Gore Reforma bankarskog sektora predstavlja značajan element tranzicionog procesa jedne zemlje. planirano je uspostavljanje tijela za nadgledanje rada revizora. Zdrav i stabilan bankarski sektor obezbjeđuje povjerenje neophodno za ulaganje domaćeg i stranog kapitala. a prije svega prema Ministarstvu za ekonomski razvoj. kao i mnogim drugim pitanjima. uvođenje internog revizora. Kvalitetan bankarski sektor pored toga obezbjeđuje početni kapital za obavljanje poslovnih aktivnosti. organima uprave pod kontrolom Vlade kao što su Poreska uprava i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. kod velikih pravnih lica. koji je pokretač privrednog razvoja čitave Crne Gore. interne revizije. Sve benefite navedeni u ovoj Strategiji Vlada prihvata kao značajne za ostvarivanje svojih aktivnosti na podizanju ukupnog nivoa ekonomske razvijenosti i održavanju investicionog ciklusa u pozitivnom toku. Kroz aktivnosti promovisanja stranih investicija planski i koordinirano sa ostalim aktivnostima Vlade. U bankarskom sistemu u Crnoj Gori danas dominira 33 . kao i revizorskog odbora. gdje postoji. koji bi se bavio pitanjima praćenja postupka finansijskog izvještavanja. kao i prema stekeholderima. djelotvornosti interne kontrole društva. posebno za mala i srednja preduzeća. Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeće su kroz svoje aktivnosti stimulisati mala i srednja preduzeća da poboljšavaju kvalitet finansijskog izvještavanja. Ostvareni rezultati u reformi bankarskog sistema mogu se ocijeniti izuzetno zadovoljavajućim. Poreska uprava će kroz svoje aktivnosti i kontrolne mehanizme permanentno stimulisati ispravnu primjenu međunarodnih standarda finasijskog izvještavanja i pojačano nadgledati i izvještavati o kvalitetu primjene standarda računovodstva i revizije. vršiće se promovisanje unapređenja kvaliteta primjene standarda računovodstva i revizije. koja su generator ekonomskog rasta. Bankarski sistem karakteriše diverzifikacija i kontinuiran rast obima aktivnosti. jer je kreiran moderan bankarski sistem. u cilju unapređenja sistema interne kontrole i u okviru njega računovodstvenog sistema i sistema izvještavanja menadžmenta. Razlog tome je što razvijen bankarski sistem sa razvijenom supervizijom banaka čini preduslov za razvoj cijelokupne ekonomije i može predstavljati pokretač za mnoge druge oblasti restrukturiranja.Vlada Crne Gore Ostvarujući svoja ustavna i zakonska ovlašćenja Vlada Crne Gore je izuzetno zainteresovana i posvećena podizanju kvaliteta primjene međunarodno priznatih standarda u oblastima računovodstva i revizije. Obzirom da je Ministarstvo finansija ključni nosilac realizacije ove Strategije njen odnos je usmjeren prema drugim resornim ministarstvima.

Kroz preglede kreditnih fajlova zajmoprimaca kontrola Centralne banke je vršila pozitivan uticaj na banke da zahtijevaju od svojih klijenata poboljšanje kvaliteta. tržišna i finansijska disciplina su opredjeljene kvalitetom finansijskog izvještavanja. Identifikacija. implementacija međunarodnih supervizorskih standarda. ostvarivanje finansijske discipline otpočinje njenim mjerenjem za čiji kavalitet je neophodno podići opšti nivo kvaliteta finansijskog izvještavanja. zajmoprimaca prije svega. dostupnosti i blagovremenosti finansijskih informacija. Zainteresovanost Centralne banke i mogućnosti njenog dodatnog anagažovanja na realizaciji ove Strategije i Akcionog plana se može prezentirati u nekoliko osnovnih crta: zaštita deponenata i povjerilaca zahtijeva kvalitetno upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju koje se oslanja na opštem kvalitetu primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije. kvalitetna eksterna revizija banaka je od esencijalne važnosti za razvoj supervizije banaka. krajem 2007.privatna svojina (98% kapitala bankarskog sistema) i to dominantno strano vlasništvo (76% kapitala bankarskog sistema). utvrđivanje rezervacija i rezevi te utvrđivanje adekvatnosti kapitala neophodnog za pokriće potencijalnih gubitaka po svim rizicima u bankarskom poslovanju. supervizija na konsolidovanoj osnovi je neophodna dopuna superviziji na pojedinačnoj osnovi.1 puta. kao posebno osjetljiv segment finansijskog sistema. a posebno kreditnog. Evidentan je stalni rast depozita. posebno principa efikasne supervizije te standarda utvrđivanja adekvatnosti kapitala oslanja se na kvalitetnom finansijskom izvještavanju. od banaka traži da pozitivno utiču na finansijsko izvještavanje svojih klijenata. a aktiva banaka je povećana za 8. Bankarski sektor. odnosno primjenom supervizorskih standarda za klasifikaciju aktive. štednje i bilansne sume banaka. godine povećana devedest i jedan puta. 34 . revizija i odgovarajućih informacionih sistema. godine u odnosu na kraj 2001. mjerenje. određeni nivo i uporedivost finansijskih informacija koje banke dobijaju od klijenata. Ne samo da je podsticano poboljšavanje prakse računovodstva i revizije u bankama neko se kroz ocjenu rizika u poslovanju banaka. Štednja je. kontrola i praćenje kreditnog rizika kao faze u procesu njegovog upravljanja zahtjevaju pravovremenost. Ostvarujući funkciju regulacije i supervizije bankarskog sektora Centralna banka je imala interesa i ulagala velike napore na razvijanju primjene međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda u privredi kao cjelini. tačnost. povećanje depozitnog potencijala i novčane mase zavisi od sklonosti štednji i investiranju na koje utiče kvalitet finasijskog izvještavanja. Neophodno je razumjeti da je u pored primjene međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i međunarodnih revizorskih standarda u bankarskom sektoru nivo očekivanih i neočekivanih gubitaka i adekvatnost kapitala koja iz toga proizilazi utvrđivana kroz prudencionu regulativu. ima obaveze uspostavljanja sistema internih kontrola.

U razvijanju makroekonomskog i supervizorskog modeliranja Centralna banka je otpočela aktivnosti na prikupljanju i obradi podataka dostavljenih registru Privrednog suda od strane privrednih subjekata. godine iznosi 1.7 miliona €.8 miliona € u 2001. Reforma u ovoj oblasti je jedno od najvećih reformskih dostignuća u Crnoj Gori. da bi u septembru 2007. Razvijanje ove aktivnosti može značajno doprinjeti detekciji slabosti u finansijskom izvještavanju. Ovakav rast je donekle očekivana posljedica formiranja cijena na veoma niskom nivou nakon MVP. porastao je od svega 10. godine do septembra 2007. godine. godini na 653 miliona € u prvih deset mjeseci 2007.5 milijardi €. u martu 2002. Nakon masovne vaučerske privatizacije. ali i povećanog interesa za investiranje u Crnu Goru. Komisija za hartije od vrijednosti Regulatorni i nadzorni organ tržišta kapitala je Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore. Postojeći pravni sistem tržišta kapitala čine Zakon o privrednim društvima. koja obavlja poslove registrovanja dematerijalizovanih hartija od vrijednosti. Zakon o investicionom fondovima. ukupna tržišna kapitalizacija bila je 10. 2007-2010 35 . b/ Broj učesnika u kupoprodaji. Zakon o preuzimanju akcionarskih društava i Zakon o dobrovoljnim penzionim fondovima. da su sistemi i komponente funkcionišu na zadovoljavajućem nivou i da predstavljaju dobru osnovu za dalji razvoj tržišta hartija od vrijednosti.331 miliona €. godini na 182. izgradnja institucija i infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori sprovodi se sa ciljem kreiranja takve zakonske regulative i institucionalne sredine koja doprinosi efikasnom i brzom sprovođenju procesa privatizacije. kada je većina ljudi željela da proda akcije pri prvoj dobroj prilici za prodaju.13 Ukupan obim berzanskog trgovanja hartijama od vrijednosti u periodu od decembra 2001. poslove kliringa i saldiranja sklopljenih transakcija s tim hartijama i druge poslove u vezi sa dematerijalizovanim hartijama od vrijednosti. Zakon o hartijama od vrijednosti. pri čemu se njihov broj povećao od 909 u 2001.197 transakcija na tržištu kapitala. Taj su porast pratili značajan i stalan rast: a/ Cijena hartija na tržištu. Crnogorsko tržište kapitala odlikuje veoma visoko učešće građana na 13 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. Dosadašnje funkcionisanje institucija tržišta kapitala pokazalo je da su propisi i institucije uspostavljeni u skladu sa potrebama tržišta. Od 2001. godine. kao i kanalisanju privatnog kapitala ka profitabilnim projektima. godine izvršeno je 448. godine iznosila 5. Usvojenim izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti ostvarena je harmonizacija sa svjetskim standardima u vezi sa poslovanjem hartijama od vrijednosti. na to ukazuje niz pokazatelja. godine do kraja septembra 2007. a time i unaprijeđena efikasnost sprovođenja Zakona o hartijama od vrijednosti i obezbijeđema međunarodna saradnja sa regulatorima tržišta kapitala. Fundamentalni dio infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori je i Centralna Depozitarna Agencija. Naime.100 u prvih devet meseci 2007 godine.

185. godini Zemlja Crna Gora Hrvatska Bosna Makedonija Slovenija Srbija Kapitalizacija/GDP 241. godinu.66€.55 % 8.1%. bio je tri i po puta veći.268. respektivno po mjesecima.01%). To znači da je 11.26%.52€ (-5. za Srbiju 2. godini bio je gotovo duplo veći u odnosu na 2006.173.30€ (-7. ostvaren je 14 Odgovarajući postotak za BiH je 9.60 % 8.927.72 % 18.71 % 5.2007.89 % IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Tokom 2007.08 % 7.185. naime 16. na primarni se odnosilo svega 2.603.85 % 137. 3. Prosječan mjesečni promet iznosio je 60.371. za Makedoniju 3. 4. odnosno oko 240 % u odnosu na procijenjeni GDP.598 Promet 235.10.632. koji iznosi 27.173.88%.53 % 89. dok je odnos prometa na crnogorskim berzama i GDP-a do sredine oktobra dostigao 28.808. za Hrvtasku 8. što je mnogo više nego u bilo kojoj drugoj zemlji regiona.336.25 € (-8. 36 .804. I u Sloveniji je taj postotak znatno niži.065. U odnosu na 2005.2007. Najveći promet. godine tržišna kapitalizacija je iznosila 4.89%).202.700.24 %). Kao mjera likvidnosti crnogorskog tržišta kapitala uzima se odnos prometa na berzama i tržišne kapitalizacije i on iznosi 11.35€ (-4. Tabela 1: Razvoj tržišta kapitala u Crnoj Gori. i iznosio je 727 miliona eura.980 204. oktobra 2007.14 Sve u svemu.84%.711.27 % 126.240.429 € 418.87 % Zemlja Crna Gora Hrvatska Makedonija Bosna Slovenija Srbija Promet/GDP 28.618 137.5 milijardi €. Od ukupno ostvarenog prometa. To svakako dovodi do zaključka da je likvidnost na tržištu kapitala u Crnoj Gori na zadovoljavajućem nivou. godine do 19. godine tržišna kapitalizacija iznosila je preko 5. 3.72 %. za prvih pet mjeseci 2008. To pokazuje odnos broja transakcija sa brojem stanovništva u dobi od 15 – 64 godine. dok je prosječno mjesečno sklopljeno 18. od 134.675 € 653. 4. godine Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Broj transakcija 66.5 miliona eura.17%.6 miliona eura.31 %. pokazatelji kapitalizacija/BDP i promet/BDP jasno pokazuju da je tržište kapitala u Crnoj Gori razvijenije nego u ostalim zemljama regiona i u Sloveniji.50 % 104.tržištu kapitala.31 % ukupnog kapitala koje ulazi u tržišnu kapitalizaciju promijenilo vlasnika od početka godine pa do 19.53%).01.104 € Promet ostvaren na crnogorskim berzama u 2007. Tabela 2: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 10. Međutim.64%.7 hiljada transakcija. zemljama regiona i Sloveniji u 2007.59 % 75.892.81%.

300. godine Indeks MOSTE u 2007.300).01. godini 10.473 € IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Kretanje berzanskih indeksa Berzanski indeksi predstavljaju kretanje cijena na tržištu kapitala. 15 Godišnji izvještaj glavnog ekonomiste. Maksimalne vrijednosti u 2007.320 Promet 36.13%. a NEXPIF u avgustu. a najmanji u decembru (20.2007.u aprilu.2007.622. što predstavlja najveći broj ostvarenih transakcija ikad postignut na crnogorskim berzama. Tokom 2007.2007.7%) i NEXPIF (22. U tim mjesecima ostvaren je najveći i najmanji iznos sklopljenih poslova. 2500 2250 2000 1750 1500 1250 1000 750 Indeks MOSTE u 2007. NEX20 (29.10. Najmanji broj poslova realizovan je u decembru (7.19. NEX PIF porastao je tokom prethodne godine za 146. U odnosu na maksimalne vrijednosti.564 9.053 € 86.2008.01.05.73%. godini dva indeksa su dostigla u majuMoste i NEX20.01.2007. godine 16 Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno Broj transakcija 17. godini Indeks NEX 20 u 2007. a index NEX 20 porastao je za 114.7%). godine berzanski indeksi su značajno porasli.154. indeksi su na kraju 2007. godini 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX 20 u 2007. godine indeks MOSTE porastao je za 108.2007 godina 16 Izvještaj Komisije za hartiije od vrijednosti 37 .756 27. U aprilu broj ostvarenih transakcija iznosio je 42.10.420 € 49.2008. Indeks investicionih fondova. godini 10. U periodu 10.532.10. . godine do 31.2007.4 miliona eura).15 Tabela 3: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 01. godine zabilježili pad: Moste (33.7%) Grafik 1: Kretanje berzanskih indeksa tokom 2007.70%.01. – 19. -19.

2007-2010 38 .2007.34.10.19.060. -Razvoj penzionih fondova i kanalisanje privatne štednje na tržište kapitala.-30.01.2008 21. Ti pokazatelji su: -Ustanovljavanje otvorenih investicionih fondova i razmatranje mogućnosti za transformaciju postojećih zatvorenih investicionih fondova u otvorene investicione fondove.01.35.41. 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX PIF u 2007.84 % 18 Budući trendovi razvoja tržišta kapitala i regulatornog i nadzornog okvira Nekoliko pokazatelja ukazuje da će interesovanje za crnogorsko tržište kapitala rasti i u narednom periodu.04 30.730.01. 33. -Razvoj kastodi poslova kako bi naše tržište postalo vidljivo stranim investitorima.2007.39 % 30. kao i na regulativu kojom se poboljšava efikasnost i integritet tržišta hartija od vrijednosti: 17 Izvještaj Komisije za hartije od vrijednosti 18 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru.01.2008 1. godini 10.22 01.85 .359.2008.05.01.2008 1.01 .051.83 01.05. Konkretna pitanja regulative za dalji razvoj tržišta kapitala će se usmjeriti na regulativu kojom će se urediti izdavanje i promet i drugih hartija od vrijednosti.Grafik 2: Kretanje indeksa fondova u 2007. godini Tabela 4: Vrijednost berzanskih indeksa za period od 01. godini Indeks NEX PIF u 2007.2008 37.2008.92 % 30.82 .613. .05.2008 21.05.415. godine17 NEX 20 Vrijednost Promjena NEX PIF Vrijednost Promjena MOSTE Vrijednost Promjena 01.

funkcionalno je počela obavljati zakonom propisanu djelatnost u januaru mjesecu 2008. je li obavezno preuzimanje u postupku privatizacije. mogućnost davanja konkurentske ponude za preuzimanje). (ii) integritete tržišta. naročito troškova vezanih za obavljanje same transakcije. Agencija za nadzor osiguranja. koji je stupio na snagu krajem 2006. U julu mjesecu 2007. Agencija za nadzor osiguranja. Finansijski plan i Program rada i dostavio ih Skupštini Crne Gore na saglasnost i usvajanje. Zakon o obaveznim osiguranjima u saobraćaju i Zakon o stečaju i likvidaciji društava za osiguranje. u cilju nezavisnosti i višeg kvaliteta obavljanja nadzorne funkcije. Novi Zakon o osiguranju je. kao i pristupanje članstvu Svjetskoj trgovinskoj organizaciji. U okviru svojih nadležnosti Savjet Agencije je usvojio dokumenta neophodna za početak rada tj. propisao osnivanje Agencije za nadzor osiguranja kao nezavisnog regulatornog organa sa svojstvom pravnog lica čija je osnovna djelatnost zaštita interesa osiguranika i drugih korisnika osiguranja. Ta mora obezbjediti da hipoteka postane savremeni instrument pogodan za cirkulaciju na tržištu kapitala. Sljedeći strateški interes Crne Gore za ulazak u Evropsku Uniju. odnosno kada su kupci iz inostranstva. koji plaćaju gotovinom. kako bi se ’umrtvljeni’ kapital stavio u funkciju investicija. kao i evropskim direktivama koje se odnose na ovu oblast. odnosno kako izgrađene nekretnine kapitalizovati. godine. godine izabran je Savjet Agencije (Odluka o imenovanju predsjednika i članova savjeta „Službeni list RCG“. Potrebna je izrada nove regulative koja se odnosi na hipoteku kao i na izdavanje i promet dugoročnih hartija od vrijednosti koje se izdaju na osnovu hipoteke. Statut. to jest da li regulativni okvir preuzimanja i spajanja kompanija onemogućava djelatnost preuzimanja i spajanja u obimu koji je neophodan za razvoj ekonomije i prilagođavanje strukturalnim promjenama (iznad kojeg procenta vlasništva je obavezna javna ponuda. Postojeći pravni sistem tržišta osiguranja čine Zakon o osiguranju. b/Omogućavanje izdavanja hartija na osnovu nekretnina. Agencija za nadzor osiguranja Regulatorni i nadzorni organ tržišta osiguranja je Agencija za nadzor osiguranja Crne Gore. Osnovni cilj reforme tržišta osiguranja je kreiranje finansijski pouzdanog i stabilnog tržišta osiguranja koji će obezbijediti zaštitu osiguranika i stvoriti ambijent za visokokvalitetne usluge i produkte osiguranja.a/ Zakonsko uređivanje preuzimanja akcionarskih društava u smislu: (i) razvoja tržišta. u saradnji sa 39 . broj 42/07). međunarodnim standardima supervizije osiguranja (IAIS). c/Smanjenje troškova poslovanja na tržištu hartija od vrijednosti. Novi Zakon o osiguranju. godine uspostavio je takav zakonski okvir koji će omogućiti povećanje kvaliteta poslova osiguranja u skladu sa principima otvorene tržišne ekonomije. Problem troškova je naročito izražen u slučaju kada su kupci hartija domaća fizička lica. obezbjeđenje stabilnosti i razvoja djelatnosti osiguranja zasnovanog na zdravoj konkurenciji i jednakim uslovima poslovanja. to jest da li regulativni okvir omogućava djelatnost preuzimanja i spajanja koja za posljedicu ima "fer rezultat" u smislu podjele premije za sticanje kontrole (pitanje obaveznog ili neobaveznog nivoa cijene koji mora biti ponuđen za otkup akcija).

zastupanja i pružanja drugih usluga u osiguranju je razdvojeno u smislu da jedno privredno društvo može da obavlja samo jednu vrstu ovih poslova. Uveden je sistem licenciranja aktuara od strane regulatornog tijela. donošenjem svih podzakonskih akata koji proizilaze iz Zakona o osiguranju. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore U skladu sa Zakonom o državnoj upravi. a u cilju njihovog efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja. kao i planirana buduća saradnja sa raznim drugim donatorima ima za cilj organizaciono i stručno osposobljavanje Agencije. Postojeće interesovanje novih investitora i renomiranih kompanija za pružanje usluga osiguranja u Crnoj Gori jasan je znak da će budući period obilježiti dinamičan razvoj ovog sektora. iskustvo iz regiona i nagovještaji otvaranja novih kompanija sugerišu da će se rast ovog sektora i dalje intenzivirati. Šta više. koje su vezane za ovaj sektor. Ministarstvo finansija je Uredbom o povjeravanju poslova organa državne uprave nadležnog za poslove računovodstva i revizije prenijelo određena ovlašćenja na Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Rast obima posla i usluga i povećana konkurencija vodiće boljim i konkurentnijim proizvodima za građane i privredu i eliminisanju jednog dijela biznis barijera.usvajanje. Budući pravci razvoja i reforme tržišta osiguranja u Crnoj Gori će ići u pravcu dalje liberalizacije tržišta. kao i angažovanje eksperta iz oblasti osiguranja prilikom izrade Nacionalne strategije za integracije. Do sada ostvarena saradnja u prethodno navedenom dijelu sa USAID-om. prevod i objavljivanje Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). Evropskom agencijom za rekonstrukciju. Takođe. Capacity Development Programme for the Government of Montenegro. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih 40 . godine. zajedno sa Ekonomskim fakultetom i Savezom računovođa i revizora Srbije. obavljanje poslova posredovanja. naprave statusne promjene u smislu razdvajanja vođenja poslova životnog i neživotnog osiguranja. kao i usklađivanje domaćeg zakonodavstva za zakonodavstvom Evropske Unije. ovo je znak da je stvoren jasan i predvidiv zakonodavan okvir. je ostvarila saradnju sa raznim donatorima i to u dijelu pružanja pomoći i podrške koja se odnosi na organizacionu podršku. Takođe. Institutu sertifkovnih računovođa Crne Gore su povjereni slijedeći poslovi: . Ovakvo rješenje je posledica usklađivanja sa međunarodnim standardima poslovanja u osiguranju. a sve u skladu sa preporukama evropskog zakonodavstva i zahtjevima Svjetske trgovinske organizacije. utvrdiće se na bliži i detaljniji način prava i obaveze aktera na tržištu osiguranja. kao potpisnice istog. Uvedena je obaveza organizovanja odjeljenja interne revizije u okviru društava za osiguranje. kao nosiocu ugovora o Konzorcijumu. što će doprinijeti stvaranju efikasnog sistema kontrole i nadzora poslova osiguranja od strane nadzornog organa.Ministarstvom finansija. Postojeći trendovi. U skladu sa zakonskom regulativom osiguravajuće kompanije su u obavezi da najduže do kraja 2010. Davanje dozvola za sticanje kvalifikacionog učešća je takođe u djelokrugu rada regulatornog organa. pružanje tehničke pomoći kroz konkurisanje projektima za IPA fondove.

prati primjenu programa kvaliteta radi procjene rezultata u računovodstvu i reviziji u skladu sa obevezama IFAC-a. . sertifikovanih računovođa i utvrđivanje ispunjenosti uslova za poslovanje društava za reviziju iz člana 15 Zakona o računovodstvu i reviziji.utvrđivanje programa certifikacije u skladu sa standardom obuke IFAC-a i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". .organizovanja polaganja stručnih ispita za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe i izdavanja sertifikata za sertifikovanog računovođu. 41 . .vođenje evidencija društava za reviziju.kontrola obavljanja djelatnosti revizije.utvrđivanje ispunjenosti uslova za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe iz člana 27 Zakona i izdavanje sertifikata za sertifikovanog računovođu. u skladu sa Zakonom. . . .pripremanje modela obrazaca finansijskih iskaza za pravna lica i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore".pripremanje.usvajanje. u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji (u dalje tekstu: Zakon). . na godišnjem nivou.standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. . . prevod i objavljivanje novih ili dopuna Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. davanje instrukcija i objašnjenja pravnim licima registrovanim za obavljanje privredne i društvene djelatnosti i djelova stranih društava (u daljem tekstu: pravna lica).edukacija računovođa i revizora u skladu sa važećim IFAC-ovim Međunarodnim standardima obuke (IES). .

N – nadzorna i TD – tržišna disciplina). prevoz i smještaj i sl. Regionalnu tehničku saradnju koja će omogućiti razmjenu relevantnih iskustava pri čemu Crna Gora kao posebno značajnog partnera prepoznaje Program puta za Evropu Svjetske banke – Program računovodstvene reforme i institucionalnog jačanja 20 kao mehanizam za ostvarenje regionalne saradnje21. Razrađujući aktivnosti (poglavlje 5) za svaku je procjenjen odgovarajući budžet i resursi koji obuhvataju: Odgovarajuću kvalifikovanu spoljnu konsultantsku podršku.) 20 (World Bank Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening REPARIS) 21 Pogledati www. kao i datum do koga bi aktivnost trebalo sprovesti da proizvede optimalne efekte odnosno da ne kreira dodatne rizike za realizaciju Strategije. Posebna pažnja je usmjerena na testiranje stavova i nalaza regulatora i supervizora sa finansijskog tržišta imajući u vidu veliki broj relevantnih informacija o kvalitetu finansijskog izvještavanja kojima raspolažu kroz superviziju finansijskih institucija. softver. DEFINISANJE PLANA U procesu koncepcijskog definisanja i finalnog uobličavanja akcionog plana Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju se oslonio na »gap« analizu neusklađenosti računovodstveno – revizorske prakse sa okvirom koji daje acquis communautaire.) za projekti tim će se formirati za realizacija jedne ili više planiranih aktivnosti. Dodatak A19 daje detaljan prikaz ocjene rizičnosti i uzajamne povezanosti aktivnosti koje su ovdje definisane kao ključne za ostvarivanje strategije.4. 42 . (Appendix A: Risk Factors and Dependencies in relation to actions to be included in strategy and action plan. U zavisnosti od toga kojem od stubova ostvarivanja strategije pojedinačna akcija pripada dodata joj je i odgovarajuća slovna oznaka (NI – normativno-institucionalna. ali i postavljena kao zasebna cjelina. 19 Pogledati Dodatak A: Faktori rizika i međuzavisnost aktivnosti uključenih u strategijski i akcioni plan. Identifikujući aktivnosti koje je neophodno sprovesti u realizaciji strategije za svaku je navedena institucija koja je ključno odgovorna za njenu realizaciju. Ovo je posebno važno imajući u vidu tehničku stranu planiranih aktivnosti i potrebu da se zadovolji najbolja međunarodna praksa prilikom njihove realizacije.worldbank.org/reparis za dodatne detalje o Programu. Potrebe finasiranja operativne podrške relevantnim stakeholder-ima kao i finasiranja operativnih potreba i podrške (hardver. Odgovarajući kvalifikovanu konsultantsku podršku koja se može obezbjediti u zemlji uvažavajući potrebu poznavanja lokalnih prilika i efikasnijeg djelovanja u kombinaciji sa relevantnim međunarodnim iskustvom. druga oprema. Prilikom izrade „gap“ analize izvori informacija su determinisani ROSC izvještajem te ispitana sa stanovišta profesije.. korisnika finansijskih izvještaja i glavnih stakholder-a. Svaka od definisanih akcija je usmjerena ka ostvarivanju jednog ili više predhodno postavljenih ciljeva i interaktivno povezana sa ostalim akcijama.

kontinuirano Počev od 2009. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije 3. godine Počev od 2009.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju Red. 5. 9. 6. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta Institucionalno jačanje i podrška – Institut sertifikovanih računovođa Institucionalno jačanje i podrška – Komisija za hartije od vrijednosti Institucionalno jačanje i podrška – Agencija za nadzor osiguranja Institucionalno jačanje i podrška – Poreska uprava Institucionalno jačanje i podrška – Privredni sud MEHANIZMI NADZORA Uspostavljanje inspekcijskog kapaciteta Razvoj i širenje koncepta interne revizije Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Poreska uprava Privredni sud kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija i pravna lica Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore. Komisija za hartije od vrijednosti. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA 4. Agencija za nadzor osiguranja Prva polovina 2009. ROK ZA REALIZACIJU OPIS AKTIVNOSTI NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje ODGOVORNOST 2. 11. Br. godine. 8. godine.4. STUB 2: 10. Stimulacija mehanizama kontrole od strane finansijskog sektora kontinuirano 43 . STUB 1: 1. 12. kontinuirano 13. 7.

15. 18. 44 . prezentacija i obrada baze finansijskih izvještaja Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor Uspostavljanje centara za obuku računovođa i revizora Javni registri i liste Ministarstvo finansija. godine. Poreska uprava Pravna lica kontinuirano kontinuirano stakeholderi Zainteresovani stakeholderi Privredni sud i Komisija za hartije od vrijednosti Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija kontinuirano kontinuirano Počev od 2009. 17.14. kontinuirano kontinuirano kontinuirano 19. STUB 3: 16. 20. Povezivanje finansijskog izvješavanja i poresko bilansiranja Izvještavanje prema resornim ministarstvima TRŽIŠNA DISCIPLINA Kampanja podizanja javne svijesti Popunjavanje.

značajnija udruženja preduzetnika. analize i druga sredstva komunikacije sa kojima raspolažu stakeholder-i. Seminari se profilišu kao posebno interesantno sredstvo komunikacije sa računovodstveno – revizorskom profesijom. razmjena informacija sa stakeholderim-a i obavljivanje izvještaja o progresu je predviđeno kao obavezno. Svaka značajnija promjena stanja u realizaciji Akcionog plana ili promjeni u računovodstveno – revizorskoj profesiji. Pored ovog kao komunikaciona sredstva će se koristititi časopisi koje izdaju udruženja profesionalnih računovođa. Komunikaciono sredstvo: je posebno dizajnirani meni na sajtu Ministarstva finansija. Komunikaciona mreža: Komunikaciona mreža od NSC ka korisnicima informacija i obrnuto zasnovana je po principu koncentričnih krugova. Komunikacija sa stakeholder-ima: Komunikacioni plan je usmjeren na prije svega za odnos sa stručnom javnošću uključujući profilisane stakeholdere-e. Ključne komunikacione tačke su. Unija poslodavaca i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. ukoliko se većina članova složi. a takođe se i razvijaju komunikacione forme. Strategijom navedeni. NSC će se sastajati najmanje jedanput u četiri mjeseca da bi razmotrio realizaciju Akcionog plana i donio odluke iz domena svojih nadležnosti. Komunikacija se fokusira na zajedničke interese i profilisane strategije. Agencija za promociju stranih investicija. u standardizovanoj formi. Sve infromacije za komunikaciju sa javnošću odobrava predsjednik Savjeta ili Savjet. Komunikacioni centar: Centar komunikacije je Nacionalni savjet.2 Kreiranje komunikacionog plana Komunikacioni plan se kreira u svrhe razvoja komunikacije za realizaciju ove Strategije i nije dizajniran kao trajni međuinstitucionalni plan razvoja komunikacije. publikacije. Članovi Savjeta obezbjeđuju protok informacija u oba pravca između komunikacionog komiteta i subjekata prema kojima je usmjerena saradnja. Komunikaciona forma: Za potrebe realizacije ovog projekta će se dizajnirati poseban Izvještaj o progresu koji će. Na ovom web sajtu se publikuju sve vrste registara koje razmatra NSC ili koje vodi Ministarstvo finansija. sadržaji i kanali komunikacije sa stakeholedrim-a 45 . Pored stakeholder-a kao partneri u razvoju komunikacije sa javnošću se prepoznaju: Udruženje banaka.4. Privredna komora. . Partneri: Ključni partneri za razvoj komunikacije sa javnošću su stakeholder-i čije PR službe takođe doprinose prenosu informacija do krajnih korisnika na što prihvatljiviji i efikasniji način. Služba za odnose sa javnošću u okviru Ministarstva finansija će pomagati u ostvarivanju komunikacionog plana. Promoviše se i direktna komunikacija računovođa i revizora sa Savjetom. Frekventnost komunikacije: Ažuriranje informacija na web sajtu. obrađivati sva pitanja od značaja za realizaciju ove Strategije i Akcionog plana. stakehold-eri koji se obavezuju da će primljene informacije na najefikasniji način sa što manje modifikacije dostavljati subjektima koji su njihovi stakeholderi i zainteresovani za pitanja razvoja računovodstvene i revizorske profesije. jednom mjesečno.

STRATEGIJA NASTUPA PREMA STAKEHOLDER-ima 46 .1.

Širenje konkurencije u okviru R&R profesije. Zajednički interesi: STRATEGIJA I AKCIONI PLAN Širenje R&R profesije. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Veći kvalitet R&R usluga. Manje nadzora od spoljnih činilaca. Više nadzora. Veći značaj profesije. Lična afirmacija članova. Veći značaj profesije. Veći značaj profesije. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja . Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Primjena etičkih standarda. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja. Ostvarivanje monopola odnosa sa R&R profesijom. Realizacija 47 . Samoodrživost projekta.Potrebe stakeholder – a: Potrebe Projekta iNSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA Širenje broja članova. Veće cijene usluga za poslove R&R. Međunarodna priznanje i afirmacija. Centar nadzora nad kvalitetom primjene standarda i rada R&R profesije. Ostvarivanje većih prihoda. Ostvarivanje veće kohezije članova. Centar edukacije.

o Preispitati prag primjene uprošćenih standarda finansijskog izvještavanja i razviti ove standarde za primjenu na nivou malih i srednjih preduzeća (SME).1. • Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda finansijskog izvještavanja sa posebnim osvrtom na: 48 . praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. pravila za procjenjivanje imovine i sl.1. o Zakonom adresirati uočene slabosti postojećeg zakonodavstva i regulisati pitanja koja nijesu bila dovoljno regulisana uz konsultaciju skorašnjih komparativnih iskustava. Pillar I: NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR 5. o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. Praktičnost o Zakonom definisati što se smatra velikim.5.5. IMPLEMENTACIJA PLANA 5. minimalna pravila za usaglašavanje stvarnog sa računovodstvenim stanjem. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutarnog okvira za revizorsku aktivnost eksternog i internog karaktera kako bi se obezbijedilo: • • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima sa međunarodno priznatim standardima finansijskog izvještavanja i računovodstva te obezbjediti njihovo prevazilaženje i eliminisanje konfuzije.7. malim i srednjim preduzećima (SME) usklađeno sa međunarodno priznatim standardima.1. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA FINANSIJSKO IZVJEŠTAVANJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 1. o Uspostaviti listu entiteta od javnog interesa za koje se zahtijeva posebno finansijsko informisanje i izvještavanje. o Donijeti podzakonsku regulativu kojom bi se adresirala pitanja od posebnog značaja: jedinstveni kontni okvir. o Uskladiti zahtijeve za finansijskim izvještavanjem od strane korporativnog sektora sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire.

investitori. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.750 49 . partneri i poreski autoritet.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 1: € 133.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Podrška projektnom timu: €10. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Uspostavljanje jake osnove za odgovarajući nivo finansijskog izvještavanja i infrastrukture koja treba da ga podržava.000 za podršku projektnom timu. Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.• • • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori.

Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva o reviziji posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima ispoljenim sa međunarodno priznatim standardima obavljanja revizije te obezbjediti njihovu primjenu u praksi. i kontrolni organi Ministarstva finansija. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora.5.5. eksterna kontrola kvaliteta treba da provjeri usklađenost revizorskih poslova sa prihvaćenim standardima posebno imajući u vidu: Član 29 nove osme EU kompanijske direktive. koja uvodi zahtijeve za sve statutarne revizije da budu dio sistema provjere kvaliteta. o Izmjene zakonodavnog okvira treba da obezbjedi unapređenje eksternog programa provjere kvaliteta sa ovlašćenjima da ga sprovode semoregulatorna tijela sa posebnim ovlašćenjem i posebno formiranim organima (sa učešćem predstavnika stručnih tijela iz inostranstva). dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. o Zakonom o računovodstvu i reviziji proširiti konkurentnost u obavljanju revizije i mehanizme kontrole kvaliteta obavljanja eksterne revizije. o Revizija. o Obezbjediti širenje instituta interne revizije kroz promjenu zakonske regulative kao nezavisne konsultantske aktivnosti u okviru privrednih i drugih subjekata koja treba da podpomogne podizanje kvaliteta eksterne revizije i finansijskog izvještavanja.2.1. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti.7. u drugoj instanci. u prvoj instanci. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutatrnog okvira za finansijsko izvještavanje kako bi se obezbjedilo: • Kompletnost o Priprema i usvajanje novog Zakona o računovodstvu i reviziji. Sistem eksterne provjere kvaliteta je razvijen kao provjerljivost usklađenosti kvaliteta revizije sa proklamovanim standardima i da revizori poštuju 50 . o Uskladiti zahtijeve za obavljanjem revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. o Revizija. • • 22 Evropska Komisija je usvojila Preporuke uspostavljajući minimalne standarade za sitem eksterne provjere kvaliteta za statutarne revizije. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA OBAVLJANJE REVIZIJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 2. Praktičnost o Zakonom o računovodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja eksterne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. Preporuke Evropske Komisije 22.

o Uspostaviti obaveznost organizovanja i razvoja instituta interne revizije za velike privredne subjekte.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. u ime profesije. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. Iskaz se primjenjuje u svim situacijama kad članice sprovode programe za svoj račun.000 Podrška projektnom timu: €10. regulatornih ili drugih agencija ili ako se programi sprovode od strane drugih tijela. 51 . o obavezama članova No. o Ojačati odgovornost organa upravljanja i rukovođenja privrednim društvima za kvalitet angažovanja eksterne revizije. o Kroz izmjene zakonskog okvira obezbjediti obaveznost visokog kvaliteta revizorskih izvještaja za kompanije kotirane na berzama. Ključni stakeholder-i • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. ili u ime vlada.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.1. partneri i poreski autoritet.000 za podršku projektnom timu.000 stička pravila ponašanja (uključujući nezavisnost kao jedan od ključnih). Preporuke postavljaju obuhvatan set minimalnih zahtjeva za uspostavljanje sistema provjere kvaliteta u zemljama članicama EU sa ciljem da se obezbjedi ujednačenost kavliteta revizije i uspostavi sistem njegovag nadgledanja i objavljivanja rezultata ovog praćenja. 23 Iskaz o obavezama članica 1 je primjenjiv za članove tijela IFAC-a koji se bave programima osiguranjem pregleda kvaliteta u obavljanju revizije finansijskih izvještaja. Osiguranje o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. investitori. • Uspostavljanje jake osnove za širenje obavljaja revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Očekivani rezultati Primjena standarda revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.IFAC Iskazi kvaliteta23.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 2: € 133.750 52 .

000 za podršku projektnom timu.1.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €100.4. Funkcionalnost treba biti potvrđivana obezbjeđenjem vrlo ažurnog prevođenja svih promjena i stalnim periodičnim razvojem kvaliteta ukupnih tekstova prevoda standarda. PODRŠKA PROCESU PREVOĐENJA IFRS i ISA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3.5. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi podršku uspostavljanju kontinuiranog procesa prevođenja standarda kroz: U saradnji sa institucijama iz okruženja obezbijediti korišćenje prevoda teksta novih IFRS usvojenih od međunarodnog Odbora za računovodstvene standarde (International Accounting Standards Board) i interpletacija ovih standarda usvojenih Komiteta za tumačenje međunarodnih finansijskih standarda (Interanational Financial Reporting Interpretation Committee). Obezbjediti pokriće operativnih troškova za prevođenje standarda24.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. Razvijanje mehanizama saradnje sa sličnim tijelima u zemljama u kojima se standardi prevode na jezike koji su u službenoj upotrebi u Crnoj Gori.3. Ključni stakeholder-i • • Institut sertifikovanih računođa Crne Gore. Očekivani rezultati Ostvariti raspoloživost resursa za implementaciju okvira koji će osigurati kontinuirano prevođenje međunarodnih standarda kao osnove za njihovu kvalitetnu primjenu. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 12. Obezbjeđivanje dostupnosti prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi. Razviti motivacione mehanizme za kontinuirano poboljšanje prevoda na bazi sugestija korisnika.000 Podrška projektnom timu: €50. Ministarstvo finansija Resursi i budžet 10 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 24 Što ne obuhvata troškove štampanja koji trebaju biti pokriveni na komercijalnoj osnovi. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.5 i 7. Osposobljavanje grupe (prevodilački komitet) koja bi bila dominantno sastavljena od računovođa i revizora sa uključenjem profesionalnih prevodilaca. 53 . Obezbjeđivanje softvera za asistenciju u procesu prevođenja.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 3: € 187.500 54 .

Osposobljavanje grupa unutar NSC da se specijalizovano bave sa pojedinim pitanjima kao što su: razvoj programa edukacije. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti NSC da upravlja projektom realizacije ove Strategije sa posebnim fokusom na sledeće elemente: Širenje NSC sa uključivanjem predstavnika računovodstveno revizorske profesije i predstavnika institucija koje promovišu investiciona ulaganja i razvoj biznisa. 5 i 7. Nagledanje ostvarivanja planiranog djelovanja licenciranih računovodstveno – revizorkih profesionalnih udruženja i tijela. a posebno investitore.5. Osposobljavanje prateće. Nadgledanja kvaliteta primjene zakonske i podzakonske regulative i potreba njihog dotjerivanja.4.. razvoj eksternih odnosa i sl. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti 55 . Razvoj mehanizama izvještavanja Vlade Crne Gore i drugih zainteresovanih strana. Očekivani rezultati Osposobljenje NSC da predstavlja pokretačku i kontrolnu snagu za realizaciju projekata razvoja računovodstvene i revizorske profesije. Adresiranje urgentnih pitanja implementacije standarda i realizacije ove Strategije i akcionog plana prema svim zainteresovanim stranama. te da osigura veći stepen relevantnosti finansijskih informacija za zainteresovane strane. malo dimenzionirane.1. nadgledanje profesionalnih udruženja i tijela računovođa i revizora. službe koja bi djelovanje NSC učinila efikasnim na dnevnoj osnovi i obezbijedila realizaciju komunikacionog plana. Podrška programima obuke i razvoja resursa na osnovama dugoročne održivosti i razvoja ovih funkcija. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. PODRŠKA RAZVOJU KAPACITETA NACIONALNOG SAVJETA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Širenje mreže stručnih saradnika koje je moguće konsultovati i angažovati prilikom odlučivanja o pojedinim pitanjima sa visokim stepenom stručnih specifičnosti. oslonjenosti na komparativana iskustva ili direktno povezana sa očekivanim djelovanjem međunarodnih tijela za uspostavljanje i tumačenje standarda. Potpisivanje i implementacija memoranduma o saradniji sa ključnim stakeholderim-a koji su nezavisna regulatorna ili druga tijela.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 4: € 110.000 56 .000 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 za podršku projektnom timu.000 Podrška projektnom timu: €10.• • Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 60 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 75.

tenderskom procedurom. o IFAC International Education Standard (IES) No. Organizovanje procesa kontinuiranog prevođenja ili distribucije prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i standarda revizije. 57 . Sadržaj aktivnosti je fokusiran na: Priprema Akcionog plana za djelovanje Instituta u periodu na koji se odnosi ova Strategija i Akcioni plan u pravcu koji će adresirati minimum uspostavljanja procesa rearanžiranja Instituta u organizaciju koja na efektivniji način može odgovoriti obavezama. Širenje mreže stručnih saradnika. unapređenju njegovih poslovnih aktivnosti u promijenjenom ambijentu i obezbjediti unaprijeđenje marketinških i drugih programa okrenutih javnosti. koje je moguće konsultovati i angažovati na različitim poljima ostvarivanja delegiranog javnog interesa i asistiranja u područjima razvoja prakse primjene međunarodnih standarda.5. Razviti intezivni plan komunikacije među članovima i ključnim stakeholderima. o IFAC IES No. 2 – Sadržaj programa za profesionalno usavršavanje računovođa. 5 i 7. metodoloških i kalkulativnih kontrola. 1 – Ulazni zahtijevi za program profesionalnog usavršavanja računovođa.5. prenesen dio javnih ovlašćenja u implementaciji međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda i regulacije računovodstvene i revizorske struke. Uspostavljanje centra za profesionalno obučavanje i usavršavanje sa razvijenim i unapređivanim programima imajući u vidu posebno: o Član 6. INSTITUCIONALNO JAČANJE I PODRŠKA – INSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. o Edukaciju i sertifikaciju. o Publikovanje i vođenje registara Pripremiti standardizovanu. 3 – Profesionalne vještine. o IFAC IES No. u punoj mjeri ISA usklađenu metodologiju obavljanja revizije koja bi bila dostupna i za reviziju malih preduzeća i koja bi bila pripremljena u elektronizovanoj formi sa sistemom logički. Razvoj organizacione strukture koja bi mogla da odgovori obimu preuzetih obaveza posebno se fokusirajući na razvoj: o Nezavisnosti i etičnosti profesije. a posebno odnose sa javnošću koji bi trebali pomoći u jačanju zainteresovanosti javnosti za aktivnosti Instituta. o Kontinuiranu kontrolu i disciplinu.1. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti Instituta sertifikovanih računovođa kao profesionalnog udruženja na kojem je. Jačanje radnih tijela i kadrovskog potencijala Instituta. 7 i 8 EU osme direktive o kompanijskom zakonodavstvu. visoke stručne reputacije. etičkih kodeksa te priručnika i tumačenja za njihovu primjenu.

o IFAC IES No. na realnoj osnovi. 6 – Ocjena profesionalne osposobljenosti i kompetentnosti. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana. Redizajnirati u pravcu modernizacije i širenja javnog interesa za publicističku aktivnost Instituta. o Preporuke Evropske Komisije koje se odnose na ovu oblast. o IFAC IES No. o IFAC IES No. o IFAC IES No. o IFAC IES No. Obezbjediti podršku i implementirati efektivni i efikasni program i režim eksterne kontrole kvaliteta koja posebno mora zadovoljiti sledeće: o Kontrolori moraju posjedovati odgovarajuće profesionalne kvaliteta i iskustvo. 6. o Pravila između pristupa projere kvaliteta moraju biti diferencirana u zavisnosti da li statutarna revizija obuhvata i klijente iz oblasti javnog interesa. Njihova nezavisnost (u smislu bilo kakve povezanosti sa revizijom koju kontrolišu) i objektivnost moraju biti garantovane. Usklađenost sa IFAC-ovim izkazom o obavezama članica (SMO) je reperna vrijednost u pružanju podrške Institutu da obezbjedi učinkovitost svog djelovanja na visokom nivou i time djelovanja profesionalnih računovođa i revizora koji su njegovi članovi. Očekivani rezultati Osposobljena. 8 – zahjevi komepetentnosti za revizorku profesiju i o Komparativnog iskustva novopriključenih zemalja EU u uspostavljanju kontinuiranih programa obuke i usavršavanja Razviti strateški poslovni plan koji će posebno. 7 – kontinuirani profesionalni razvoj: Program učenja cijelog života i kontinuiranog razvoja profesionalne kompetentnosti . 58 . Kao dodatni reper za ocjenu efikasnosti treba da posluži prijedlog samog Instituta iskazan u Akcionom planu za svoje djelovanje u dužem periodu. 5 – Zahtijevi praktičnog iskustva. Obezbjediti pomoć i uspostaviti procedure za poštovanje usklađenosti i disciplinske postupke prema članovima koji nepoštuju nivo uspostavljenog kvaliteta posebno imajući u vidu: o Član 30 osme kompanijske direktive EU. obraditi pitanje budžetiranja i usklađenosti novčanih tokova. 4 – Vrijednosti profesionalne etike i stava. o Da bi se prosuđivala uspješnost ovog režima moraju biti uspostavljeni posebi ciljevi i sitem indikatora učinkovitosti bazirano na međunarodnoj praksi u ovoj oblasti. o IFAC Izjavu o obavezama članica No. o Odgovarajući resursi moraju biti dodjeljeni sistemu kontrole kvaliteta kako ne bi zavisio od drugih aktivnosti. od profesije i javnosti prepoznata asocijacija računovođa i revizora koja posjeduje kapacitet i resurse da bude lider u stalnom podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. o Obuhvat pregleda kontrole kvaliteta treba da uključi i sisteme interne kontrole revizorske firme sa odgovarajućim nivom testiranja usklađenosti procedura i fajlova kako bi se verifikovala adekvatnost funkcionisanja. Resursi koji se zahtijevaju kao neophodni za unapređenje aktivnosti i arhitekture Instituta će biti više nego produktivno iskorišćeni ukoliko podrže strukturu predloženih aktivnosti i obezbjede visok stepen vjerovatnoće da budu uspješne u budućnosti.

Strano tim liderstvo (175 dana tokom tri godine sa € 1.750 Tehnička pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.250 po danu): € 212. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi razvoja Strateškog plana djelovanja: € 10.250 po danu): € 218.000.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Podrška projektnom timu: €10.Ključni stakeholder-i • • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 5: € 551.250 59 .

o Preispitati prekršajno zakonodavstvo i utvrditi moguća ograničenja koja treba eliminisati.2. o Razmotriti mogućnosti eksternalizacije ove funkcije u inicijalnom periodu koje bi ujedno ostvarivalo i podizanje unutrašnjih kapaciteta.1. Konzistentnost o U postojeću organizacionu šemu Ministarstva finansija uklopiti organizacioni dio koji bi se bavio pitanjima kontrole kvaliteta finansijskog izvještavanja. Centralne banke i Poreske uprave. primjene računovodstvenih i revizorskih standarda. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi osposobljavanje unutrašnjih resursa Ministarstva finansija da obavlja vrstu nadzora rada računovođa i revizora koja omogućava i novčano kažnjavanje kao i izricanje seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. o Preispitivanje i izmjena podzakonske regulative koja se odnosi na funkcionisanje upravnih organa (uredbe. Pillar II: MEHANIZMI KONTROLE 5. o Zakonom adresirati riješenje pitanja ko će obavljati drugostepeni nadzor ( instanca iznad nadzora koji obavlja samoregulatorno tijelo) nad radom računovođa i revizora.5. 60 • • .). o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. o Razvoj kapaciteta novog organizacionog dijela u okviru Ministarstva finansija obezbjediti regrutovanjem iskusnih revizora i upošljavanjem mladih stručnjaka motivisanih za usavršavanje svojih znanja u ovom oblastima. o Razviti sistem obavještavanja o slabostima preko djelovanja Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore.2. o Uspostaviti mehanizme koje će omogućiti da se obavi kontrola rada tamo gdje je on znatno ispod očekivanog nivoa. godine. DRUGOSTEPENA KONTROLA – INSPEKCIJSKI KAPACITET (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4 i 5. Praktičnost o Zakonom definisati obavezu uspostavljanja inspekcijskog nadzora nad radom računovođa i revizora sa mogućnoćnošću izricanja novčanih kazni i seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. sistematizacije radnih mjesta i sl. do kraja 2012.

000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.000 Podrška projektnom timu: €20.000 za podršku projektnom timu.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 10: € 143. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.750 Lokalna konsultantska podrška: €25.o Djelovanjem nadzora ojačavati nezavisnost u radu revizora. • • • • • Konsultantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.750 61 . korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivo finansijskog izvještavanja. Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. izvan polja samoregulatornog djelovanja. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovom oblastima.

62 • . o Izmjenama zakona o privrednim društvima dodatno ojačati obaveznost organizovanja i nezavisnost interne revizije u svim društvima koja se definišu kao velika. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. objektivnost i nepristrasnost u radu internih revizora. nezavisnost. do kraja 2012. pravovremenosti i pouzdanosti računovodstvenih i finansijskih izvještaja i evidencija. dostupnost reviziji svim poslovima. godine. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. Preispitivanje tačnosti. Ključni ciljevi koje interne revizije ostvaruje su: Podizanje adekvatnosti i efikasnosti nekog od odabranih sistema interne kontrole u datoj organizaciji. Interna revizija je nezavisna. Samo tako se može ostvariti obaveznost menadžmenta da blagovremeno reaguje na preporuke interne revizije i dokumentuje aktivnosti preduzete na otklanjanju uočenih nedostataka.2. o Revizija.5. Cilj 4 i 5. Djelovanje interne revizije je međunarodno standardizovano uz postojanje i razvijenih kodeksa profesionalne etike te pravilima rada interne revizije. objektivna i konsultantska aktivnosti unutar preduzeća dizajnirane da doda vrijednost i unaprijedi funkcionisanje organizacije kroz sistematičan i disciplinovan pristup evaluciji i unapređivanju efktivnosti sitema interne kontrole. adekvatno izvještavanje o djelovanju funkcije interne revizije i blagovremeno izvještavanje o nalazima interne revizije. Organizovanje kvalitetnog funkcionisanja interne revizije podrazumjeva zainteresovanost vlasnika ili drugih stakeholder-a za obezbjeđenje: trajnost obavljanja funkcije interne revizije. RAZVOJ KONCEPTA INTERNE REVIZIJE (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj i širenje koncepta interne revizije kod velikih pravnih lica.2. o Revizija. Saradnja sa eksternim faktorima poreske kontrole. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodvstva o reviziji ugraditi obaveznost organizovanja ili eksternalizacije interne revizije u svim velikim preduzećima. Da bi koncept interne revizije postao raširen neophodno je obezbjediti: • Kompletnost o Usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. Pomoć i saradnja sa eksternom revizijom u podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. supervizije ili nekih drugih oblika nadzora nad poslovanjem uključujući i resorna ministarstva.

partneri i poreski autoritet. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. Ključni stakeholder-i • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. nezavisnosti. profesionalne osposobljenosti itd.o Zakonom o hartijama od vrijednosti predvidjeti kontrolu obavljanja interne revizije od strane KHOV u akcionarskim društvima (osim banaka i osiguravajućih društava) koja se kotiraju na organizovanim berzanskim tržištima. • Uspostavljanje jake osnove za šire uspostavljanje i dodatno razvijanje obavljanja interne revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja. o Zakonom o računovodstvu i reviziji utvrditi zahtijeve stručnosti i nezavisnosti u obavljanju interne revizije te propisati načela na kojima se zasniva obavljanje interne revizije (kontinuiteta. investitori. • Praktičnost o Zakonom o računodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja interne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. o Donijeti podzakonsku regulativu koja će na široj osnovi obezbjediti kontrolu obavljanja i organizovanja interne revizije od strane KHOV kod akcionarskih društava koje oni kontrolišu ili koji su emitenti nekontrolisani od strane Centralne banke Crne Gore i Agencije za nadzor osiguranja. Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda interne revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.) o Konkurentnost u obavljanju interne revizije i saradnje sa eksternom revizijom osigurati kroz izmjene zakona. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora.000 za podršku projektnom timu. nepristrasnosti. o Uskladiti zahtjeve za obavljanjem interne revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. 63 .

000 64 .• • • Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Podrška projektnom timu: €10.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 11: € 25.

Po svom sadržaju posebno aktivnost treba obuhvatiti: • Obuhvat i odgovornost o Obuhvat nadgledanja treba da uključuje: usavršavanje. o Odgovornost nadgledanja (istražna i disciplinska moć): Promocija uspostavljanja i održavanja visokih profesionalnih standarda obavljanja revizije. o Obezbijediti raspoloživost odgovarajuće ekspertize iz inostranstva za početni period rada.2. o Uspostaviti odnose sa tijelima za nadgledanje u okviru EU za dobijanje tehničeke pomoći transfer ekspertize. Nadgledanje implementacije zakonske i podzakonske regulative. Pregled procedura dobijanja sertifikata sprovedenih od strane Instituta.5. o Odgovornost za jačanje transparetnosti kroz publikovanje programa rada i izvještaja o aktivnostima. sistema obezbjeđenja kvaliteta i profesionalne etike. Finansiranje i eksterni odnosi o Finansiranje sistema nadzora treba biti obezbjeđeno na način koji će biti osiguran i oslobođen bilo kakvog uticaja revizorske profesije. 5 i 7. licenciranje. o Obezbijediti odgovarajuće resurse i identifikovati sve interne procedure i pravila koja se moraju uspostaviti i razviti Akcioni plan kojim be se detaljno razradi okvir za ostvarenje ključnih ciljeva i planirala sredstva za samoodrživost. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje operativne strukture u formi samoregulirajućeg tijela za nadzor rada revizora. o Aktivnosti usklađivati sa dokumentima i iskazima Evropske grupe tijela za nadgledanje. • 65 . Nadgledanje odnosa Instituta sa članovima na pitanjima usavršavanja. disciplinski sistem i sl. USPOSTAVLJANJE TIJELA ZA NADGLEDANJE REVIZORA (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. o Preko Sporazuma o razumjevanju razviti odnose i razmjene informacija sa svim ključnim regulatorima i supervizorskim tijelima i drugim stakeholderim-a. osiguranje kvaliteta.3. o Posebno dizajniranim upustvom opisati set aranžmana za osiguranje kvaliteta i sistem disciplinovanja posebno uvažavajući mogućnosti saradanje sa kompetentnim autoritetima iz članica EU. uspostavljanje standarda. Pružanje stavova i mišljenja o prijedlozima akata.

000 Opremanje prostora (uključujući IT): €15. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Kroz ostvarivanja ovih aktivnosti revizorska profesija dobija na značaju i interesovanje za regrutovanje novih revizora raste.000 Troškovi tehničkog osoblja (1 menadžer): €75.000 Tim lider iz inostranstva ( 150 dana tokom tri godine po € 1.500 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 12: € 397. Finalno ova aktivnost doprinosi razvoju revizorskih vještina i iskustava te njihovom trensferu van kontensta transfera znanja unutar samih revizorskih kuća. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi podrške projektnom timu: € 5.Očekivani rezultati Dobija se još jedan instrument uvjerenja u pouzdanost finansijskih izvještaja i time u njihovu pouzdanost.000 Operativni troškovi za tri godine: €60.250 po danu): €187.000 Troškovi administrativnog osoblja (1 administrator za tri godine): €30.500 66 .

Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje mehanizama detaljnijeg nadzora kroz poslovanje finansijskih institucija. operativnim i drugim rizicima u poslovanju. koriste finansijske izvještaje svojih klijenata ili emitenata različitih tržišnih materijala.) o Usaglašavati djelovanje kontrole banaka i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarda u cilju detektovanja. Na drugoj strani interes klijenata finansijskih institucija je obezbjeđivanje deficita finansiranja preko finansijskog sektora. upravljajući rizicima. Interes finansijskih institucija je posjedovanje pravovremenih i pouzdanih finansijskih podataka o poslovanju privrednih subjekata koje kreditiraju ili koji emituju finansijske instrumente sa kojima trguju. NADZOR KROZ FINANSIJSKI SEKTOR (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4.4.2. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju banaka od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. Svoje uporište dizajniranje ove aktivnosti nalazi u činjenici da finansijske institucije. o Koristiti nalaze kontrole banaka i iskustva banaka u razvijanju koncepta interne revizije. 5 i 7. • 67 .5. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. utvrđivanje očekivanih i neočekivanih gubitaka u poslovanju iz kreditnih i drugih poslova banaka CBCG koja će dodatno zahtijevati i motivisati banke da insistiraju na kompletnom. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. pravovremenom i pouzdanom finansijskom izvještavanju u svim fazama upravljanja kreditnim. Djelovanja učesnika na tržištu kapitala o Kroz regulatorne mehanizme izgrađivati veći uticaj učesnika na tržišta kapitala i organizatora tržišta na kvalitet finansijskih izvještaja emitenata. Ovi interesi mogu biti kanalisani u poseban mehanizam nadzora nad kvalitetom finansijskih izvještaja kroz: • Djelovanje bankarskog sektora o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje. razmatranja značaja. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene CBCG o radu eksternih revizora u bankama za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta.

razmatranja značaja. Na ovaj način dolazi do širenja broja subjekata koji su zainteresovani za pojačavanje nadzora nad kvalitetom finasijskog izvještavanja. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju osiguravajućih kompanija od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene Agencije za nadzor osiguranja o radu eksternih revizora za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. pravovremenosti i pouzdananosti finansijskih izvještaja. U privredi u kojoj se intezivno razvijaju privredni sektori su prirodno deficitarni sa dugoročnim finansijskim sredstvima koja moraju obezbjeđivati preko finansijskog posredovanja. • Djelovanje sektora osiguranja o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje utvrđivanje rizika u poslovanju osiguravajućih kompanija motivisati iste da kod svojih klijenata aktivnije insistiraju i stimulišu cjenovnim mehanizmima na kompletosti. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl.o Preko Sporazuma o saradnji regulatora finansijskog tržišta razviti odnose i razmjene informacija sa Komisijom za hartije od vrijednosti posebno u pravcu sagledavanja informacija o kvalitetu finansijskih izvještaja koje dobijaju od emitenata i učesnika na tržištu. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja 68 . o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. Očekivani rezultati Ostvarenjem aktivnosti se dobija dodatni mehanizam snažnog uticaja na poboljšanje kvalitete finansijskog izvještavanja na trajnoj osnovi.) o Usaglašavati djelovanje kontrole osiguranja i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarad u cilju detektovanja.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 13: € 5.000 69 .Resursi i budžet • • Podrška projektnom timu: €5.

JAVNA KAMPANJA (TD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. usmjeravanja interne revizije u rizična područja poslovanja i dizajniranja i ohrabrivanja kanale direktne komunikacije sa zaposlenima u cilju adresiranja njihovih zabrinutosti.3. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi intezivnu kampanju promovisanja benefita. o Za menadžere. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Izrada plana javne kampanje kod svih stakeholdera.3. • • 70 . postavljene zahtijeve objelodanjivanja povećati set informacija koje treba objelodanjivati kroz uticaja na materijalnu značajnost informacije. obrazovne vodiče i tehničku pomoć za javnost.1. aktivnosti stakeholder-a i svih drugih aspekata od značaja za podizanje svijesti i uključenja šire stručne i laičke javnosti u ostvarivanje ove Strategije i Akcionog plana. Praktičnost o Obezbjeđivati informacije. regulativom. Konzistentnost o Osvijetliti značaj računovodstvene i revizorske profesije kroz različite forme komunikacije sa javnošću birajući najupečatljivije i najefektivnije. o Dizajniranje centra za koordinaciju javne kampanje. o Povećati javnu svijest o značaju korporativnog upravljanja i izvještavanja za ukupne ekonomske prilike. o Širiti značaj informacija koje se mogu dobiti iz finansijskih izvještaja. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. Pillar III: TRŽIŠNA DISCIPLINA 5. o Razviti sistem pomoći malom i srednjem biznisu u jačanju sopstvenih kapaciteta za komunikaciju o pitanjima primjene međunarodnih standarda finansijskog računovodstva i revizije preko Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća . 6 i 7. o Upostaviti niz seminara dizajniranih za menadžere i direktore sa tematskim sadržajem od posebnog značaja za finansijsko izvještavanje.5. o Kroz. promovisati benefite kulture poštenja i otvorene komunikacije. dizajniran u ove svrhe.

izvan polja samoregulatornog djelovanja. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivoa finansijskog izvještavanja. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.500 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 za podršku projektnom timu.000 Podrška projektnom timu: €20.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 16: € 77. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.500 71 . 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovim oblastima. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća Resursi i budžet 30 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 37. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola.

Ključni stakeholder-i • Privredni sud 72 . Obezbjediti odgovarajuću pravne i tehničke mogućnosti korišćenja podataka iz centralizovane baze za potrebe analize od strane različitih subjekata. Obezbijediti web pristupe (na komercijalnoj osnovi) elektronskim podacima iz finansijskih izvještaja. sa razmatranjem mogućnosti skraćenja roka obaveznosti njihove predaje. Dizajnirati i implementirati IT strategiju razvoja baze podataka o finansijskim izvještajima. na solo i konsolidovanoj osnovi. Obezbijediti mogućnost sumiranja i izvještavanja o stepenu neusklađenosti izvještaja sa zakonskim zahtijevima. Redizajnirati bazu podataka u pravcu modernizacije i širenja mogućnosti javnog korišćenja pretraživanja baze po različitim osnovama. Opis aktivnosti: Aktivnost treba obezbjediti kroz razvoj unosa.5. Aktivnost bi trebala biti usmjerena na sljedeće: Kroz zakonodavni okvir ojačati (odgovarajuća kaznena politika) obaveznost blagovremene i tačne predaje finansijskih izvještaja Centralnom registru Privrednog suda u papirnoj i elektronskoj formi. Ova aktivnost će značajno doprinijeti javnoj raspoloživosti podataka iz finansijskih izvještaja i uticaja javnosti. a posebno stakeholdera. Izgraditi izvještajne forme koje pokazuju broj finansijskih izvještaja ovjerenih od strane pojedinih agencija za pružanje računovodstvenih usluga sa mogućnosti analize koncentracije i kvaliteta rada pružaoca računovodstvenih usluga. Podržati uspostavljanje seta procedura i kapaciteta za nadgledanje blagovremenosti popunjavanja i predaje finansijskih izvještaja od strane kompanija. koji je usklađen sa zahtijevima Evropskog zakonodavstva uz uvažavanje prelaznog perioda i lokalnih specifičnosti. sistematizovanja po različitim kriterijumima i prezentaciju seta uporedivih finansijskih pokazatelja iz finansijskih izvještaja koji se predaju Centralnom registru Privrednog suda.3. CENTRALIZOVANA BAZA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana na agregiranoj osnovi.2. Obezbijediti podhranjivanje podataka o finansijskim izvještajima na period koji je usklađen sa EU zahtijevima. 5 i 7. koja je u skladu sa zahtjevima EU o popunjavanju godišnjih izvještaja i konsolidovanih godišnjih izvještaja. u smislu pružene mogućnosti da reaguju na javno objavljene podatke. Očekivani rezultati Konzistentantan zakonodavni i regulatorni okvir za popunjavanje i objavljivanje finansijskih izvještaja.

000 Lokalna konsultantska podrška: €25.250 po danu): € 125.500 73 .250 po danu): € 212.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 17: € 747.• • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • IT podrška: € 300.000 Podrška projektnom timu: €10.000 Tehničaka pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.000. Strano tim liderstvo (100 dana tokom tri godine sa € 1.

poslovne modele i strategije. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. Relevantna objelodanjivanja mogu biti definisana upotrebom koncepta materijalnosti po kome bi neka informacija trebala biti tretirana kao materijalna ako njeno izostavljanje ili pogrešno navođenje može promjeniti ili uticati na procjenu ili odluku korisnika te informacije. kao minimum. Objelodanjivanje. Dopunske informacije podjeliti na kvantitativne i kvalitativne sa minimumom koji su dati u Bazelu II Pillar 3 (Tržišna disciplina). Obezbjediti kroz supervizorske aktivnosti na finansijskom tržištu objavljivanje dodatnih informacija. Ostvarivanje aktivnosti minimalno podrazumjeva: Kroz zakonski i podzakonski okvir propisati koje dopunske informacije.5. 5 i 7.3. OBJELODANJIVANJE INFORMACIJA UZ FINANSIJSKE IZVJEŠTAJE ZA FINANSIJSKI SEKTOR (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi minimalne zahtijeve za objelodanjivanjem informacija uz finansijske izvještaje. rezultatima. limitima izloženosti. finansijske institucije trebaju da objavljuju. Tip informacija koje se objelodanjuju su u osnovi: Obavezna objelodanjivanja Računovodstveni režimi: finansijski izvještaji i informacije o vrednovanju pozicija. Informacije za berze i supervizorska regulatorna tijela: informacije o povezanim interesima. na sajtovima regulatora. Kvalitativne informacije se uglavnom odnose na kompanijske postupke i procedure validacije bilansnih pozicija. Informacije mogu biti objelodanjene na bazi zahtijeva ili na dobrovoljnoj osnovi. sticanjima učešća u kapitalu. Zakonskim okvirima definisati rokove i frekventnost objavljivanja dopunskih informacija uz finansijske izvještaje. kao ključne komponente kvantitativnosti u prezentaciji finansijskih izvještaja. se odnosi na javnu raspoloživost informacija o aktivnostima kompanije. rizicima i okruženju. 25 Prezenatacija finansijskih izvještaja je data IAS 1. poslovnoj situaciji i perspektivama. Dobrovoljna objelodanjivanja: sve dodatne informacije. Finansijski izvještaji25 obezbjeđuju uvid u agregatne numeričke podatke. Centralizovati objavljivanje dopunskih informacija uz finansijske izvještaje na web sajtu regulatornih organa – Centralne banke Crne Gore.3. te da je obim i kompleksnost aktivnosti na ukupnom finansijskom tržištu povećana. 74 . veličini regulatornog kapitala i koeficijentu solventnosti i sl. . kada se ocijeni da je rizični profil kontrolisanih institucija povećan.

500 75 . Ključni stakeholder-i • • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • IT podrška: € 30. Lokalna konsultantska podrška: €25.Objavljivati rezultate stresnih testiranja i modeliranja u svrhe ocjene finansijske stabilnosti.000. Očekivani rezultati Kroz realizaciju ove aktivnosti se obezbjeđuje realizacija intencija BIS (Bank for International Settlements) i njegovih grupa i tijela razvoja tržišne discipline kao jedne od značajnih tržišnih podrški uspostavljanja regulatornih i supervizorskih standarda.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 18: € 65.000 Podrška projektnom timu: €10.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful