STRATEGIJA I AKCIONI PLAN ZA UNAPRIJEĐENJE KVALITETA FINANSIJSKOG IZVJEŠTAVANJA U CRNOJ GORI

Sadržaj
1. UVOD ………………………………………………………………………………….6 1.1. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja......................................7 2. ANALIZA SITUACIJE ………………………………………….………………………9 2.1. Finansijski sektor u Crnoj Gori.......................................................................10 2.2. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju............................11 2.3. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje..................................12 2.3.1 Polazne tačke..........................................................................................14 2.3.2 Acquis communautaire............................................................................14 2.3.3. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća...................................................................................................................15 2.3.3.1. Primjena standarda u Crnoj Gori.................................................16 2.4. Korisnici izvještaja..........................................................................................17 2.5. Dobra međunarodna iskustva.........................................................................18 2.6. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive...........................................18 2.7. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja..........19 2.8. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije........20 2.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća........................................................21 2.10. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora..............................................22 2.10.1. Finansijsko izvještavanje banaka .......................................................22 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija......................................23 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava.............................23 3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA……………………….......25 3.1 Definisanje ciljeva………………………………………………………………….25 3.2 Razvoj strategija…………………………………………………..…………..…...26 3.2.1. Dogradnja odgovarajućeg normativno - institucionalnog okvira............26 3.2.2. Razvoj mehanizama nadzora................................................................31 3.2.3. Tržišna disciplina...................................................................................31 3.3 Stakeholder-i……………………………………………………………………….32 4. DEFINISANJE PLANA……………………………………...…………………….42 4.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju plana……..…..….43 4.2 Kreiranje komunikacionog plana……………………………………………..…45 5. IMPLEMENTACIJA PLANA…………………………………………...………….48 5.1 Pillar 1: Normativno – institucionalni okvir ……………………………………..48

2

5.1.1. Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje (Ni)……………..….48 5.1.2. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije (NI)……………… ………50 5.1.3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA (NI)……………………..…….53 5.1.4. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta (Ni)…………………..55 5.1.5. Institucionalno jačanje i podrška – ISRCG (NI)………….…………..…..57 5.2. Pillar II: Mehanizmi kontrole…………………………………………………...….60 5.2.1. Drugostepena kontrola- inspekcijski nadzor…………………… …..…..60 5.2.2. Razvoj koncepta interne revizije…………………………………………..62 5.2.3. Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora (MK)……...…………..….65 5.2.4. Nadzor kroz finansijski sektor………………..……………………………67 5.3. Pillar 3: Tržišna disciplina…………………………………………………….…70 5.3.1. Javna kampanja………….………………………………………………….70 5.3.2. Centralizovana baza finansijskih uzvještaja……………………………...72 5.3.3. Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor………………………………………………………………..……………………….74

3

razvoj Centralni registar Privrednog suda Education Committee of IFAC – Obrazovni Odbor IFAC-a (sada IAESB) European Economic Area – Evropska ekonomska oblast Evropska unija Foreign Direct Investment – Strane direktne investicije Financial Sector Assessment Program – Program procjene finansijskog sektora Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore International Auditing and Assurance Standards Board – Odbor za međunarodne standarde revizije i osiguranja International Accounting Education Standards Board – Odbor za međunarodne standarde računovodstvene edukacije (bivši EDCOM) International Accounting Standards Board – Odbor za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Comittee – Komitet za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Committee Foundation – Fondacija Komiteta za međunarodne računovodstvene standarde International Education Standard – Međunarodni standard edukacije International Federation of Accountants – Međunarodna federacija računovođa International Financial Reporting Interpretations Committee – Komitet za interpretacije međunarodnog finansijskog izvještavanja International Public Sector Accounting Standards – Međunarodni računovodstveni standardi javnog sektora Komisija za hartije od vrijednosti Međunarodni monetarni fond Međunarodni računovodstveni standardi Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja Međunarodni standardi revizije Međunarodni računovodstveni standard National Standards on Auditing – Nacionalni standardi revizije Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Public Interest Entity –subjekti od javnog interesa Publicly-Owned Enterprise – Preduzeće u javnom vlasništvu Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening Reports on the Observance and Standards of Codes – Izvještaj o poštovanju standarda i propisa Standard & Poor’s South East Europe Partnership for Accountancy Development – Partnerstvo Jugoistočne Evrope za razvoj računovodstva Mala i srednja preduzeća Statement of Membership Obligation – Izjava o obavezama članstva Development – Kontinuirana IASCF IES IFAC IFRIC IPSAS KHOV MMF MRS MSFI MSR MRS NSA NSC PIE POE REPARIS ROSC S&P SEEPAD SME SMO 4 . profesionalna edukacija. CPD CRPS EDCOM EEA EU FDI FSAP ISRCG IAASB IAESB IASB IASC Računovodstvo i revizija Bruto domaći proizvod Continuous Professional Education.OSNOVNE SKRAĆENICE I AKRONIMI A&A BDP CPE.

SOE SAA SSS UN UNCTAD UNSCR Socially-Owned Enterprise – Preduzeće u društvenom vlasništvu Stabilization and Association Agreement – Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Strategija za smanjenje siromaštva (Power reduction Strategy) Ujedinjene nacije United Nations Conference on Trade and Development – Konferencija Ujedinjenih nacija o trgovini i razvoju United Nations Security Council Resolution – Rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija 5 .

Istovremeno su konsultovani referentni udžbenici i najnovije studije koje se bave razvojem računovodstvene i revizorske prakse. kao što su Svjetska banka i druge institucije. Strategija i Akcioni plan treba da posluže i kao instrument za usaglašavanje buduće tehničke pomoći sa razvojnim partnerima. reviziju i poslovnu kulturu. predstavljali su i slični dokumenti zemalja iz regiona (Republike Makedonije. kao i pružanje savjeta licima koja kreiraju politiku. propisa revizorskih firmi i elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza. a sve u cilju unaprijeđenja kvaliteta finansijskog izvještavanja. Prateći A&A ROSC izvještaj. između ostalog. uključujući pripremu konsolidovanih finansijskih iskaza. Strategija i Akcioni plan imaju za cilj da prepoznaju i formulišu korake i instrumente koji će voditi usklađivanju regulatornog okvira finansijskog izvještavanja sa acquis-jem. posebno u dijelu koji se odnosi na računovodstvo. stvaranje ambijenta za unaprijeđenje računovodstvene i revizorske regulative i prakse u Crnoj Gori. a sve u cilju dostizanja visokog kvaliteta finansijskog izvještavanja. Vlada Crne Gore je prepoznala potrebu izrade Strategije i Akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja. nakon čega je pripremio Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) koji se odnose na računovodstvo i reviziju (A&A) u Crnoj Gori. Ove preporuke su dogovorene i prihvaćene između Svjetske banke. Takođe. koji manje više polaze od istih naslijeđenih ekonomskih sistema i potrebe za ubrzanim razvojem. U cilju stvaranja kvalitetnog institucionalnog okvira za nastavak rasta i razvoja crnogorske ekonomije i finansijskog sistema. pored ROSC izvještaja. kao i da poboljša objavljivanje finansijskih iskaza. Strategija i Akcioni plan za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja predstavlja jasan i sistematičan program mjera za poboljšavanje zakonskog okvira.. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja.. Osnovu za pisanje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. regulatorima i ostalim stejkholderima. . koji će se baviti preporukama politike navedenim u A&A ROSC izvještaju.). 6 . čiji je zadatak 2. Ministarstvo finansija Crne Gore osnovalo je Nacionalni Savjet za računovodstvo i reviziju (NSC)1. godine tim Svjetske banke je boravio u Crnoj Gori. ROSC-om su formulisane međusobno povezane i konzistentne preporuke sa ciljem da se poboljša okruženje finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. BIH. Privrednog suda. 2 Zadatak NSC-a su podrška pripremi Strategije i akcionog plana radi harmonizacije zahtjeva acquis communautaire koji se odnose na računovodstvo i reviziju.1 Uvod Pouzdan finansijski sistem izvještavanja je kamen temeljac dobrog funkcionisanja tržišne ekonomije i osnova snažnog finansijskog sistema. 1 NSC čine multidisciplinarna grupa javnog sektora sastavljena od predstavnika Ministarstva finansija. Centralne banke Crne Gore. izrada Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. institucija i računovodstvene profesije. Implementacija Strategije i Akcionog plana rezultiraće i povećanjem povjerenja svih zainteresovanih subjekata u finansijske izvještaje privrednih društava u Crnoj Gori. definiše proporcionalne zahtjeve za finansijskim izvještavanjem malih i srednjih preduzeća. Tokom 2006. Ministarstva finansija i ostalih stejkholdera u Crnoj Gori.

Centralna banka Crne Gore. Da bi se cilj ostvario. Agencija za nadzor osiguranja. Južna Koreja (pad od 7% u BDP u 1998) i Indonezija (pad od 13% u BDP u 1998). U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. za potrebe njihovih korisnika. Privredni sud Podgorica. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. . Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore i Institut računovođa i revizora Crne Gore.obavezama.sopstvenom kapitalu. ali i da utiču na njih. 3 3 Krize finansijskog sistema u Jugoistočnoj Aziji proistekle iz prakse slabog finansijskog izvještavanja imale su značajne makro-ekonomske posljedice na zemlje kao što su Tajland (pad od 10% u BDP u 1998). neophodno je da preduzeće u finansijskim izveštajima prikaže informacije o: . mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. uključujući dobitke i gubitke. ali i da se prikažu posljedice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja je opšti trend prepoznat i u najrazvijenijim tržišnim ekonomijama i finansijskim sistemima. Enron je pokrenuo stečajni postupak 2001. Komisija za hartije od vrijednosti. Međutim.U izradi Strategije i Akcionog plana za poboljšavanje kvaliteta finansijskog izvještavanja uključene su sljedeće institucije: Ministarstvo finansija. a koje će razuđenoj strukturi različitih korisnika biti od koristi prilikom usaglašavanja ekonomskih odluka.prihodima i rashodima. Potreba za unaprjeđenjem finansijskog izvještavanja Cilj finansijskog izvještavanja je pružanje relevantnih informacija o finansijskom položaju. 1.1. godine 7 . . One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. MONSTAT. .imovini. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izveštaja svakako proizilaze iz materijalnosti. Osnovni smisao finansijskih izveštaja je da se u njima prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali.tokovima gotovine. Ovo je uslovljeno finansijskim krizama i korporativnim skandalima koji su bili prisutni u kasnim 90-im na tržištima u razvoju i u industrijalizovanim zemljama u proteklih nekoliko godina. kao praga kvaliteta zasnovanog na neizostavnosti finansijskih izveštaja sa različitim informacionim sadržajima. . ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. posebno tokovima gotovine koje stvara privredno društvo. ozbiljne zdravstvene implikacije. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika i korisnika. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. i sl. Značajno je da su ove krize imale nesrazmjerno negativne efekte na siromašne stvarajući preokret u upisu u školama. Ministarstvo za ekonomski razvoj. uspješnosti.

• omogućavanju investitorima u veća preduzeća da bolje procjenjuju perspektive preduzeća i da donose investicione odluke i glasaju na osnovu dobre informisanosti. Otuda potreba za uspostavljanjem koncepta kvaliteta i kontrole kvaliteta. zasnovanih na principima upravljanja ukupnim kvalitetom. Strategija i Akcioni plan odnose se na bolje finansijsko izvještavanje. Neophodnost kvalitetnog finansijskog izveštavanja vremenom sve više dobija na značaju. kao i upravljanje ukupnim kvalitetom samog izvještavanja podrazumijevaju sagledavanje i ocjenu ukupnosti obrazovanja računovodstvene profesije. predmet su detaljnije pažnje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. • ojačalo korporativno upravljanje omogućivanjem akcionarima i javnosti da nadgledaju rad uprave. Unaprijeđeno finansijsko izvještavanje bi moglo pomoći u: • aktiviranju domaće štednje i privlačenju više stranih direktnih i portfolio investicija. • potpomoglo transparentan i korektan process privatizacije kompanija u državnom vlasništvu. rezultirajući gubitkom u iznosu od 67 milijardi američkih dolara. Poboljšanje kvaliteta finansijskog izvještavanja pruža se i izvan specifiče oblasti računovodstva i revizije. Realizacija kvalitetnog finansijskog izveštavanja. Kao posljedica. kao i njihov međusobni uticaj. broj korisnika i institucija za kontrolu kvaliteta finansijskih izvještaja. u tržišnoj kapitalizaciji. hiljade zaposlenih širom svijeta izgubilo je posao i hiljade zaposlenih i penzionisanih izgubili su značajan udio penzione nadoknade. Takođe. U tom smislu. Savremeni koncept kontrole kvaliteta podrazumijeva uvođenje standarda kvaliteta finansijskog izveštavanja. Povećava se broj finansijskih izvještaja. ukupnost koncepta kvaliteta. ispravno finansijskog izvještavanje bi: • povećalo sigurnost u funkcionisanje finansijskih tržišta. Kao posljedica. Pored toga. Parmalat je prijavio obaveze nižim nego što zaista jesu za oko 14 milijardi američkih dolara. kao i usvajanje najbolje međunarodne prakse i standarda. 8 . podizanje obrazovnog nivoa računovodstvene profesije uvažavanjem međunarodne profesionalne računovodstvene regulative iz ove oblasti.Dobro finansijsko izvještavanje pomaže izbjegavanju kriza i korporativnih skandala i ima pozitivan uticaj na ukupna ekonomska kretanja. 36 hiljada poslova u 65 zemalja stavljeni su na kocku i 5 hiljada poljoprivrednika još uvijek nijesu dobili 150 miliona američkih dolara (30 hiljada američkih dolara po poljoprivredniku). • olakšavanju dostupnosti kreditima manjim preduzećima. upravljanje kontrolom kvaliteta finansijskog izveštavanja. ostvarivanje ekonomskog rasta i evropske integracije kroz usvajanje i ispunjenje relevantnih djelova acquis communautaire.

9 .51 eura za 2007. To znači da je njezin BDP po stanovniku na nivou. a javni dug zemlje i dalje ostaje relativno nizak. kao učešće u BDP. zemlja je obnovila makroekonomsku stabilnost čiji je oslonac predstavljalo uvodjenje njemačke marke krajem 1999. Istovremeno. Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI). Zemlja je trenutno u procesu pridruživanja Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO) i postala je članica Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA) koji je. Crnogoske javne finansije u posljednje dvije godine bilježe suficit u visini od preko 3% BDP. Poslije intenzivnog političkog procesa u oktobru 2007. Posle relativno niskih stopa privrednog rasta ostvarenih u prvim godinama ove decenije. kao i sveobuhvatne reforme u pravcu harmonizacije politika i zakonskih propisa. U tom izveštaju su jasno identifikovani i brojni izazovi na koje će biti potrebno odgovoriti u narednom periodu. Visok privredni rast praćen je jačanjem fiskalnog položaja zemlje. Nedavno ostvareni rezultati na političkom polju oslanjaju se na dobru reputaciju zemlje u pogledu procesa tranzicije u toku poslednje dekade. godinu BDP po glavi stanovnika iznosio 3443 eura. u poslednje dve godine one su se povećale na preko 7% godišnje. uključujući nastavak reforme sudskog sistema i primjenu mjera za prevenciju i suzbijanje korupcije. Otvaranje procesa restitucije tokom 2004. godine Crna Gora je ostvarila velike korake naprijed kako na političkom tako i ekonomskom području. godine.II ANALIZA SITUACIJE 4 Poslije sticanja nezavisnosti u junu 2006. Visok privredni rast u jednom značajnom dijelu temelji se na izuzetno velikim prilivima stranih direktih investicija koji su izraženi u relativnim iznosima. Zahvaljujući tim naporima. dok je za 2006. privatizacije te brojnih drugih reformi bili su osnov za podsticanje privrednog rasta. ojačala demokratske institucije uz postepeni razvoj kapaciteta u javnoj upravi koji će se baviti političkom i ekonomskom transformacijom. odnosno nešto veći nego u većini drugih zemalja Zapadnog Balkana. krajem 2006. izuzimajući Bugarsku i Rumuniju. Pojedini podaci su ažurirani. među najvišim u svijetu. a kasnije eura. godine usvojen je novi Ustav. a u tom istom mjesecu potpisan je i Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU koji predstavlja značajan formalni korak na putu uključivanja zemlje u EU. ali će se istovremeno ino javni dug smanjiti usljed prijevremenih otkupa. kao jedinog platežnog sredstva. redovni izveštaj Evropske komisije o napretku zemalja kandidata s početka novembra ove godine govori o značajnom napretku kojeg je Crna Gora napravila u poslednjoj godini u cilju ispunjavanja kopenhaških kriterijuma. Izazovi se odnose na jačanje demokratskih institucija. te jačanje ograničenih administrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira. ali ipak još uvjek značajno ispod nivoa novih članica EU. proširen na zemlje Jugoistočne Evrope i kojim se garantuje slobodna trgovina za oko 4 Dio poglavlja koji se odnosi na analizu situacije preuzet je iz sljedećih dokumenata: Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru 2007-2010. godinu. Crna Gora je danas mala otvorena ekonomija sa BDP po glavi stanovnika od 4057. U tom periodu Crna Gora je sa uspjehom položila temelje za tržišnu ekonomiju. godine u narednom periodu uticaće na nivo javnog duga iako nedavni amandmani na odgovarajući zakon ograničavaju tu komponentu duga na najviše 5 procentnih poena BDP posmatrane godine. Euroizacija nacionalne privrede praćena stabilno vođenim javnim finansijama te strukturnim promjenama u oblasti cjenovne i trgovinske liberalizacije. Bilteni Ministarstva finansija.

a kako je navedeni kreditni rejting države jedan od preduslova da se međunarodne rejting agencije aktivnije uključe u tržište pravnih lica u zemlji. sudska i regulativna ovlašćenja. Institucionalni okvir za kontrolu banaka je takođe ojačan u proteklih nekoliko godina uvođenjem novih propisa o licenciranju banaka. Pored jasnog političkog opredjeljenja otvorenost i značajna povezanost crnogorske ekonomije sa ekonomijom EU i zemljama regiona čini takvo opredjeljenje i ekonomski potpuno logičnim. potvrđen je AAA rejting koji se odnosi na prenos i ocjenu konvertabilnosti. godine imali su pozitivan odraz i na međunarodnim finansijskim tržištima.90% industrijskih proizvoda. 2. Uspjesi Crne Gore ostvareni kako u dijelu stabilizacije privrede tako i u različitim segmentima strukturnih reformi uporedo sa. stečaju i sigurnim transakcijama u cilju kreiranja povoljnijeg poslovnog ambijenta. osnova koncepta tranzicije u Crnoj Gori. zakon o radu. Dugoročno stabilna i konkurentna ekonomija predvidivih pravila igre je garant razvoja istinske tržišne privrede koja se zasniva na slobodnoj razmjeni svojinskih prava u cilju ispunjavanja jednog od kopenhaških kriterijuma pridruživanja EU. reforme za poboljšanje fleksibilnosti poslovnog ambijenta i tržišta rada započete su u posljednjih nekoliko godina. odnosno integracije u EU. Razvoj sektora je baziran na međusobnoj 10 . brzim učlanjenjem zemlje u Međunarodni monetarni fond i Svjetsku banku početkom 2007. potvrdila je dugoročni (BB+) i kratkoročni (B) kreditni rejting Crnoj Gori. tako da je cjelokupno stanje u zemlji potvrđeno kao stabilno. minimalnim kapitalnim zahtjevima. koja se zasniva na ideji slobodnog tržišta uz minimalnu državnu intervenciju. godine kreditna rejting agencija Standard & Poor’s iz Londona. Sveobuhvatni strateški prioritet Crne Gore su evroatlanske integracije. Takođe. Finansijski sektor u Crnoj Gori Razvoj svih segmenata finansijskog sektora je. tako da samo sticanje nezavisnosti nije imalo značajnog uticaja na regulatorni okvir i institucionalni kapacitet koji bi se primijenio na finansijsko izvještavanje Takođe. Naime. Državni kreditni rejting Crne Gore je kod jedne od vodećih rejting agencija Standard & Poor’s 2007. U Crnoj Gori nema institucionalnih ograničenja za djelovanje međunarodnih kreditnih agencija. uz privatnu svojinu i preduzetništvo. 21. Kao odraz činjenice da je mala. u pogledu regulisanja privrednog. Crna Gora je napravila značajan napredak i po pitanju makroekonomskih i strukturalnih reformi. Sa implementacijom reforme valutne i fiskalne politike Crna Gora je uspješno kotrolisala inflaciju i uspostavila makroekonomsku stabilnost. nakon sticanja nezavisnosti.1. klasifikaciji i obezbjeđenju aktive i velikoj izloženosti. Crna Gora je i prije sticanja nezavisnosti imala sopstvena zakonodavna. finansijskog sektora i tržišta kapitala. Vlada je usvojila nove zakone: zakon o privrednim društvima. U isto vrijeme. u tom smislu treba podstaknuti njihovo djelovanje i na tržištu Crne Gore. ekonomija je dosta usko bazirana. zakon o svojinsko-pravnim poslovima. godine je poboljšan sa BB na BB+. januara 2008.

tržišta kapitala (8 investicionih fondova. Finansijski sektor će detaljnije biti obrađeni u narednom poglavlju. (5) akcionarsko društvo i (6) djelovi stranih kompanija. Sljedeća tabela daje prikaz opšte pravne osnove za važne elemente finansijskog izvještavanja i revizije pravnih lica: Osnovni elementi Priprema finansijskih iskaza i primjenjeni okvir finansijskog izvještavanja (priznavanje i mjerenje) Prezentiranje finansijskih iskaza (objelodanjivanje.2. Član 8 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): finansijski iskaz mora biti potpisan od strane Komponente finansijskih iskaza (bilans stanja. Za društva sa ograničenom odgovornošću i akcionarska društva.konkurenciji s namjerom onemogućavanja postojanja centralizacije i monopolizacije u ovoj oblasti. Zakon definiše prava i obaveze akcionara. izvještaj o novčanim tokovima. bilans uspjeha. ali su oni sadržani u okviru MRS/MSFI (uglavnom MRS 1). (4) društvo sa ograničenom odgovornošću. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju Zakonom o privrednim društvima definisani su subjekti koje mogu obavljati privredne aktivnosti u Crnoj Gori. Dalje jačanje regulatornog i nadzornog okvira za finansijske institucije i tržište u skladu sa EU pravom i praksom ključni su prioriteti Crne Gore u oblasti finansijskih usluga. . i to: (1) preduzetnici. 2. Zakonom o privrednim društvima i Zakonom o računovodstvu i reviziji definisani su osnovni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju pravnih lica (akcionarskih društava. (3) komanditno društvo. 32 berzanskih posrednika. uključujući sektor bankarstva. formati) Pravna osnova Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): sva pravna lica (uključujući i djelove stranih kompanija) pripremaju finansijske iskaze u skladu sa MSFI Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): priprema finansijskih iskaza u skladu sa MSFI (koje je proglasio IASB za pripremu finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI (standardni obrasci u formi smjernica koje je izdao IAAM) Nema eksplicitno definisanih zahtjeva. izvještaj o promjenama na kapitalu i menadžment izvještaj) Odgovornost za pripremu finansijskih iskaza 5 Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period od 2008-2012 11 . dok su dodatni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju subjekata u finansijskom sektoru propisani od strane regulatora. (2) ortačko društvo. od kojih 9 brokersko – dilerskih kuća i preko 300 kompanija na listiranom i slobodnom tržištu). obaveze i odgovornosti društva i njegovih organa. Menadžment izvještaj koji je potreban u skladu sa acquis nije uključen. društava sa ograničenom odgovornošću i dijelova stranih kompanija). osiguranja i tržišta kapitala. sektora osiguranja (10 osiguravajucih društava) kao i lizing kompanija (4 lizing kuće i 3 banke koje pružaju usluge lizinga). rada i prestanak raznih vrsta subjekata. 5 Crnogorski finansijski sektor sastoji se od bankarskog sektora (11 banaka). Takođe. Zakon definiše pravila i zahtjeve uspostavljanja.

): akcionarska društva i društva sa ograničenom odgovornošću iznad određene veličine. Član 96 Zakona o bankama (2008): nezavisna eksterna revizija obavlja se u skladu sa smjernicama Centralne banke i MSR. IFAC i Etičkim kodeksom. reviziju i objavljivanje za svaku vrstu društva: Vrsta subjekta Okvir finansijskog izvještavanja za pojedinačne finansijske izvještaje MSFI je neophodan. kao i banke i ostale finansijske institucije dužne su da izvrše reviziju svojih finansijskih izvještaja u skladu sa MSR . koji je usvojen i objavljen u decembru 2007. Član 28 stav 7 Zakona o privrednim društvima (2007): akcionarska društva dostavljaju finansijske izvještaje zajedno sa revizorskim izvještajem Član 71 stav 3 Zakona o privrednim društvima (2007): društva sa ograničenom odgovornošću dostavljaju finansijske izvještaje u roku od 60 dana od završetka kalendarske godine. Član 47 Zakona o privrednim društvima (2007): sva akcionarska društva moraju izvršiti reviziju svojih finansijskih izvještaja prije generalne skupštine akcionara. Standardi finansijskog izvještavanja za konsolidovane finansijske izvještaje Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Zakonska revizija (neophodna po zakonu) Samo 2 od sljedećih kriterijuma su ispunjeni: 1) Ukupna aktiva > 2 miliona € 2) Godišnji prihod > 4 miliona € Objavljivanje finansijskih izvještaja Društva sa ograničenom odgovornošću Da.Zakonska revizija finansijskih iskaza Usvajanje finansijskih izvještaja odgovornih lica određenih opštim aktom pravnog lica i od strane menadžera odjeljenja za finansije i računovodstvo.000 MSFI se zahtjeva kao obračun po gotovinskoj realizaciji. Centralni registar Privrednog suda 12 . Član 35 stav 2 Zakona o privrednim društvima (2007): generalna skupština akcionarskog društva usvaja odluku o raspodjeli profita [i usvajanju finansijskih izvještaja] Član 6 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): pravna lica dostavljaju finansijske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda najkasnije do 30. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje Sljedeća tabela daje pregled zahtjeva za opšte finansijsko izvještavanje. * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja i ažuriranim promjenama Zakona o privrednim društvenima. juna nakon završetka finansijske godine.3. zajedno sa mišljenjem revizora. Ukoliko je godišnji prihod < € 500. Objavljivanje finansijskih iskaza 2. Član 12 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005. godine.

već je koristio različite kriterijume veličine za izuzeće od zakonske revizije i nije sadržao zahtjeve o odobrenju i registraciji revizorskih društava. Dijelovi stranih kompanija Banke MSFI je neophodan. Acquis u vezi sa finansijskim izvještavanjem i revizijom značajno su napredovali u posljednjih nekoliko godina. godine. zakon nije obuhvatao zahtjeve za menadžement izvještaje. MSFI je neophodan u kombinaciji sa posebnim propisima. poput ograničenja u objelodanjivanju za mala i srednja preduzeća. Ne Da. bez obzira na veličinu. bez obzira na veličinu. sedma i osma Direktiva Zakona o kompanijama). Opcije u okviru acquis-a koje bi omogućile proporcionalno finansijsko izvještavanje. Centralni registar Privrednog suda Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja Investicioni fondovi Da.3) Prosječan broj zaposlenih > 50 Akcionarska društva MSFI je neophodan. takođe nisu bile upotrijebljene u potpunosti. Da. Na primjer. Opšti računovodstveni plan. Centralni registar Privrednog suda Zakon o računovodstvu i reviziji iz 2002. godine nije bio usklađen sa važnim elementima fundamentalnog acquis-a o finansijskom izvještavanju i reviziji (četvrta. Da. uz dostavljanje Centralnoj banci i Centralnom registru Osiguravajuća društva Da. Novi Zakon o računovodstvu i reviziji je donešen u novembru 2005. odobravanje i registracija revizorskih društava (Osma Direktiva) i priprema konsolidovanih računa (Sedma Direktiva). 6 6 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 13 . elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza (Prva Direktiva). Zakon o osiguranju i Zakon o računovodstvu (2004) MSFI je neophodan Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Nije dostupno Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Da. Centralni registar Privrednog suda Ne Da. bez obzira na veličinu. polugodišnjeg izvještavanja za kotirane kompanije (Direktiva o transparentnosti). bez obzira na veličinu. nije usaglašen sa acquis-em sa pitanjima poput priprema menadžement izvještaja (Četvrta. Sedma i Direktiva o transparentnosti). Da.

omogućivanje jasno definisane i transparentne procedure sertifikacije računovođa i licenciranja revizora u Crnoj Gori. u toku je izrada Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. međutim. NSC ne koristi ove standarde kao savršenu polaznu tačku.2 Acquis communautaire Važnost acquis communautaire za Crnu Goru je dvostruk. Zakon o računovodstvu i reviziji dozvoljava stranim kvalifikovanim revizorima da postanu licencirani revizori u Crnoj Gori. Međunarodnim standardima o reviziji (MSR) i dobrim međunarodnim iskustvima. U tom smislu. Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). ali se potrudio da iskoristi ove standarde kako bi dopunio acquis communautaire u slučajevima gdje nije dovoljno specifičan. u cilju unaprijeđivanje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori. acquis communautaire. Treba imati u vidu da su direktive i politike Evropske unije izrađene za zemlje članice koje već godinama posluju u skladu sa principima tržišne ekonomije i da je računovodstvena i revizorska praksa u tim zemljama vrlo razvijena. koji se može primijeniti na zemlje različitih karakteristika. usvajanjem acquis communautaire.Zakonom o računovodstvu i reviziji propisano je da sva pravna lica (oko 15. 2. 14 . MSFI okvir za finansijsko izvještavanje je razvijen za opšte finansijske izvještaje kotiranih kompanija i sadrži neke složene računovodstvene tretmane i zahtjeve za detaljno objelodanjivanje. činjenica da NSC koristi IFRS standarde kao polaznu tačku ne znači da MSFI su pogodni za sve kompanije. predstavlja visoko kvalitetan model za uređenje oblasti računovodstva i revizije.3. očekuje se da će Crna Gora morati da pokaže da ne primjenjuje samo acquis communautaire u zakonu (zakonski okvir) već i da Crna Gora preuzima mjere koje će osigurati da je acquis communautaire stvarno primijenjen (institucionalni okvir). MSR i Etičkim kodeksom. uzimajući u obzir sprovođenje. ali i odraz dobro shvaćenog sopstvenog interesa u usklađivanju ponude i potražnje za revizijom. Prvo. što. Zakon definiše sankcije u pogledu revizorskih izvještaja koje potpisuju nelicencirani revizori i po pitanju revizija koje nisu sprovedene u skladu sa zakonom.000) u Crnoj Gori koriste MSFI za pripremu svojih godišnjih finansijskih izvještaja. 2.1 Polazne tačke U cilju jačanja zakonskog i institucionalnog okvira NSC-a vođen je polaznom tačkom. što je u skladu sa fundamentalnim slobodama acquis-a. Takođe. koji se odnosi na računovodstvo i reviziju. imajući u vidu trenutnu fazu u kojoj se računovodstvo i revizija u Crnoj Gori nalaze. uloženi su maksimalni napori da se usaglasi sa direktivama i politikama Evropske unije. kao i uskladjivanje sa međunarodnim standardima i praksom. Prema tome.3. U tom pogledu dva faktora uticala su na NSC prilikom stvaranja ove strategije i akcionog plana. Zakon će generalno biti usaglašen sa zahtjevima Evropske unije. dopunjenim Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Drugo. nije bilo u potpunosti moguće. Prvo. podržava cilj Crne Gore da postane članica EU. Istovremeno.

radi obezbjeđivanja uporedivosti finansijskih izvještaja preduzeća. NSC se slaže sa ROSC preporukama da su Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodni standardi o reviziji (MSR) generalno od značaja za javni interes subjekata. mogu se sprovesti u kratkoročnom do srednjeročnom periodu. da bi se postigao ovaj cilj Međunarodni računovodstveni standardi daju smjernice u vezi sa njihovom strukturom. kao i promjene u računovodstvenoj. 2. kao i korišćenje revizorske metodologije. 15 . kao i da je njihova primjena je prilično nezgodna za većinu malih i srednjih preduzeća. kao i nedovoljan broj zaposlenih. poštovanje usvojenih računovodstvenih politika. a samim tim nedovoljno razgraničenje (podjelu) dužnosti. Reformske aktivnosti koje. a takođe postavljaju i opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima. prebijanje. uočila kako primjena pojednih standarda nije relevantna s obzirom na specifičnosti u poslovanju različitih preduzeća. već i u specifičnim uslovima. iako su izazovne. revizijskoj i poslovnoj kulturi. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća Primjenom MRS standarda omogućava se propisivanje osnove za prikazivanje (prezentovanje) finansijskih izvještaja opšte namjene. a istovremeno uzimajući u obzir mogućnost Crne Gore da isprati ove aktivnosti (kroz sposobnost i sredstva). osvrće se na iskustvo postojećih zemalja članica EU.3. institucijama. značajnost i grupisanje. Upravo iz toga razloga revizorska profesija je. Opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima su: pošteno (fer) prikazivanje. postavljaju minimalne zahtjeve u vezi sa sadržajem finansijskih izvještaja. u tom pogledu. NSC je primijetio da ne postoje nacrti (planovi) kako da se primijeni i sprovede acquis communautaire. Ova Strategija i Akcioni plan predviđaju reformske aktivnosti. Međutim. pa se.Drugo. načelo nastanka poslovnog događaja. tako i sa finansijskim izvještajima ostalih preduzeća. jer vrsta djelatnosti i veličina subjekta određuju njegovu specifičnost i problematiku poslovanja. doslednost u prikazivanju. osiguravajućih društava i drugih institicija. Posebno se ističe malo preduzetništvo koje obilježava najčešće upravljanje od strane vlasnika pojedinca koji ima potpunu kontrolu nad poslovanjem. već kvalitativno obilježje koje utiče na obim i strukturu revizorskog ispitivanja. Pri tome veličina pravnog subjekta nije presudan kriterijum. iz razloga što se poslovanje privrednih subjekata odvija se ne samo u složenom okruženju. Stvaranje visoko kvalitetnog regulatornog i institucionalnog okvira za računovodstvo i reviziju zahtijeva reforme u crnogorskom zakonodavnom okviru. kako sa njihovim finansijskim izvještajima za predhodne periode. obavezno prikazivanje uporednih informacija. načelo stalnosti.3. banaka. koje će biti u potpunosti razvijene.

Uglavnom su vlasnici preduzeća i kreatori poslovne politike u skladu sa kojom i vode preduzeća. . Vlasnik-menadžer ima glavnu ulogu i direktnu kontrolu nad svim odlukama. već i da li je ispitivanje. obavljaju poslove koje vole i identifikuju se sa poslom i preduzećem čiji su vlasnici. njihova vrijednost ne zavisi samo od toga da li su prilikom njihovog sastavljanja poštovani određeni zahtjevi. 7 Takođe. ocjene poslovanja i kontrole poslovnih aktivnosti. U računovodstvenom iskazu to se može odraziti na netačnost podataka i informacija koje su predmet revizije. profit raspoređuju prema potrebama. dakle obilježavaju neke činjenice i postupci koji se mogu svrstati u nekoliko bitnih odrednica.nezavisnost vlasništva. Najčešće se pominju sljedeća obilježja: .Naime. revizorski izvještaji predstavljaju završni čin u radu eksternih revizora. Kvantitivna i kvalitativna obilježja malih preduzeća uglavnom ne zahtijevaju razvijen sistem internih kontrola. povećavajući rizik od prevara i ne tačnoga prikazivanja u finansijskim iskazima. nedostatak finansijskih sredstava. Za primjenu metodoloških postupaka u reviziji nije ni bitno razvrstavanje prema kvantitivnim obilježljima. broj 9. Crna Gora će ih prihvatiti i uključiti u svoj sistem. tako da je u tom smislu koordinacija i odnos prema zaposlenima veoma blizak. vrlo privlačnu sa aspekta zarade i ostvarivanje profita. ali se i dominirajuća pozicija vlasnikamenadžera može zloupotrijebiti. izvršeno u skladu sa standardima revizije. Mala preduzeća. na osnovu koga se sastavljaju. što ima za posledicu relativno mali broj zaposlenih i slabo razgraničenje dužnosti. Dnevne kontrole od strane vlasnika-manadžera mogu biti vrlo korisne i efikasne zbog njegovog ličnog interesa za očuvanje imovine. Uglavnom samostalno donose odluke ili postoji jedan nivo menadžmenta. kao i preduzeća u kojima vrše reviziju . Odvijanje poslovanja u malim razmjerama ima svoje prednosti. a zbog relativno malog broja zaposlenih ograničava se mogućnost razgraničenja dužnosti. Standardi treba da omoguće što bolje poslovanje revizorskih kuća. ali i nedostatke.poboljšanjem efikasnosti poslovanja i smanjenjem troškova. koje se bez obzira na kvantitivna određenja koja se mogu primijeniti i na neka srednja preduzeća. Prednosti su te što su mala preduzeća svrstavaju u posebnu kategoriju. mala preduzeća imaju svoje specifičnosti.Institut računovođa i revizora Crne Gore 16 . Međunarodni standardi su posebno značajni. i . Takođe.aktivno rukovođenje i upravljanje preduzećem od strane jednog ili manjeg broja pojedinaca. preduzetnici i menedžeri. kao i mogućnost da interveniše lično u svako vrijeme što je važna činjenica u upravljanju malim preduzećem. u slučaju objavljivanja Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) za mala i srednja preduzeća. Takav oblik kontrole može nadoknaditi slab interni kontrolni sistem. već su važnija kvalitativna obilježja koja mogu uticati na odstupanje od postupaka i metoda predviđenih Međunarodnim standardima revizije (MSR). Slabosti su uglavnom vezane za mogućnosti specijalizacije. većom ažurnošću i drugo.relativno mali obim poslovanja. revizija i finansije“. Osim prednosti postoje i određena ograničenja koja rezultiraju slabostima u vođenju malih preduzeća. jer bi njihova primjena omogućila upoređivanje izvještaja iz naše zemlje sa izvještajima iz inostranstva i lakšu 7 Časopis „Računovodstvo.

dok set ovih izvještaja daje jedinstvenu sliku o poslovanju preduzeća. država i šira javnost. zajedno sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore.da iskazana dobit bude što veća i da se što realnije utvrdi rizičnost njihovih ulaganja. Saveza računovođa i revizora Srbije redovno prati izmjene i dopune i vrši godišnja prilagođavanja istih. kupci. prenijela javna ovlašćenja za obavljanje poslova u vezi sa računovodstvom i revizijom. Standardi su prevedeni i objavljeni od strane Saveza računovođa i revizora Crne Gore. kreditori preduzeća. Istovremeno. godine.3.međunarodnu komunikaciju. godine. IFAC-ov etički Kodeks za profesionalne računovođe (revidiran) objavljen je u martu 2007. kao i Crnogorskim obrazovnim standardom 2. godine od strane Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. literatura za sticanje profesionalnih zvanja u računovodstvu je u skladu sa programima i procedurama ACCA. Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja. Zaposleni bi mogli da koriste podatke iz izvještaja revizije za procjenu sigurnosti svojih radnih mesta. Međunarodni računovodstveni standardi i Međunarodni standardi revizije (MSR) usvojeni su Zakonom o računovodstvu i reviziji Crne Gore iz 2002. Međunarodni standardi interne revizije objavljeni su u decembru 2006. godine. kroz visinu iskazane dobiti (naročito kroz njeno kretanje iz 17 . godine i dostupni svim zainteresovanim. zaposleni.1. Revizori potvrđuju da su računovodstveni iskazi realno i istinito iskazani. a revizorski izvještaj je njima adresovan. a propisana i ROS-om 31 u Srbiji. Vlasnici da se uvjere da menadžment preduzeća upravlja tako da na najbolji način ostvaruje njihove poslovne interese .3. dok su Međunarodni računovodstveni standardi za javni sektor objavljeni su u oktobru 2007. Korisnici finansijskih izvještaja jedino na ovaj način mogu dobiti potpune informacije o preduzeću. kojem je Vlada Crne Gore. Takođe. što omogućuje vlasnicima da donose valjane poslovne odluke u domenu upravljačkih funkcija. berze. 2. za njih su zainteresovani: akcionari (vlasnici). Primjena standarda u Crnoj Gori Međunarodni standardi su godišnje izdanje. Odluku o izboru i razrješenju revizora donosi Skupština akcionara (u akcionarskim društvima). koji su dostupni i koriste se u Crnoj Gori. Ukoliko se obezbijedi da izvještaji revizije budu javno dostupni. Korisnici izvještaja U uslovima tržišne privrede raste značaj revizije i ona dobija svoj pun smisao. a njihova primjena je potvrđena Zakonom o računovodstvu i reviziji iz 2005. godine. nosilac ugovora i Ekonomskim fakultetom. jer svaki od izvještaja sa svog aspekta daje sliku o pojedinim transakcijama. Njihova primjena omogućava postizanje i održavanje jednoobraznog visokog kvaliteta revizorskog rada kroz njihovu praktičnu i teorijsku obučenost. godini. poslovni partneri. kao članice IFAC-a i ugovora o Konzorcijumu. da reviziju mogu obavljati sa pažnjom i profesionalnim rasuđivanjem.4. a priručnik za primenu procedura interne revizije u 2007. koji su prvi put na našem jeziku objavljeni 1998.

onemogućavali su uporedivost finansijskog informacija. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive Četvrta Direktiva koja ima za cilj ujednačavanje nacionalnih propisa članica EEZ o polaganju računa i finansijskom izvještavanju. i . 18 . ujednačavanja principa procijenjivanja. Potvrda revizora o realnosti i istinitosti iskazanih računovodstvenih iskaza bi pomogao poslovnim partnerima da planiraju svoju buduću poslovnu saradnju. • sadržina izvještaja o poslovanju. • kriterijumi za deklarisanje veličine preduzeća i uslovi za pravo preduzentiranja skraćenog bilansa. Nacionalni propisi članica EEZ. Revizorski izvještaji bi pružili učesnicima u transakcijama na berzi pouzdanu osnovu za donošenje poslovnih odluka. kao i kvalitet iskazanih poslovnih sredstava koje preduzeće iskazuje u bilansu stanja. U Direktivi se detaljno izlažu: • struktura bilansa (stanja) u dvije verzije. • kontrola godišnjih računa. Otuda i potreba propisivanja minimalnih zahjeva za sve članice u pogledu obaveznih bilansnih šema. • struktura računa dobitlka i gubitka u tri verzije. 2. veza između izvještavanja o porezu na prihod i godišnjih računa).5. NSC je iskoristio primjere dobrog međunarodnog iskustva kao korisne preporuke za razvoj Strategije i Akcionog plana. • pravila procijenjivanja • sadržina aneksa. uklone određene poremećaje i primjenom Međunarodnih računovodstvenih standarda uporedivim sa stranim finansijskim izvještajima. finansijske situacije i finansijskog rezultata. 2. koji pristup se smatra kao dobro međunarodno iskustvo. Predmet ujednačavanja su: a) godišnji zaključak koji čine: bilans. koji su se razlikovali kao posledica različitog pravnog poretka i političke volje države članica. Računovodstveni iskazi treba da obezbjede nezavisne i stručne potvrde da su podaci u računovodstvenim iskazima objektivni i istiniti i na taj način snadbiju korisnike potrebnim informacijama. Godišnji zaključak treba da bude sačinjen tako da pruža vjernu sliku imovine.6.godine u godinu). od posebnog je značaja. sadržine dopunskih izvještaja. iskoristio to znanje da bi shvatio: • Kako su zemlje EU usvojile i primijenile acquis communautaire. vršenja kontrole godišnjih računa i njihovog objavljivanja. obaveza. • U oblastima gdje je acquis communautaire previše opšt (npr. • sadržina izvještaja o korporativnom upravljanju. račun dobika i gubitka i aneks i (b) izvještaj o poslovanju. Dobra međunarodna iskustva Konačno. • objavljivanje godišnjih računa. što je preduslov slobodnog kretanja kapitala.

Pravna lica su obavezna da podnose godišnje finansijske i revizorske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda (CRPS) najkasnije do 30. godine izvršilo kontrolu ispravnosti i kvaliteta dostavljenih finansijskih iskaza 8 Priručnik korporativnog upravljanja za Crnu Goru 19 . Matična kompanija i sve filijale u vlasništvu trebaju biti konsolidovane gdje matična kompanija ili jedna ili više filijala su formirane kao kompanija sa ograničenom odgovornošću. Takođe. obavještavanjem zainteresovanih pravnih i fizičkih lica preko web sajta i omogućavanjem uvida u iste.Sedma direktiva o Konsolidovanim računima (83/349/EEC): Ova direktiva koordiniše nacionalne zakone o konsolidovanim računima i definiše okolnosti pod kojim se konsolidovani računi izrađuju. ali na nekonzistentan način. Cilj kvalitetne sigurnosti je da obezbijedi da se statutarna revizija obavlja u skladu sa ustanovljenim revizorskim standardima i da revizori poštuju etička pravila. kao i izvještaja revizora Centralnom registru Privrednog suda. što ima uticaja na njihovo investiciono ponašanje. a u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji. vrši nadzorni organ . uključujući nezavisnost. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja Transparentnost i objavljivanje podataka je od izuzetne važnosti za efikasno korporativno upravljanje. 8 Stoga. da bi investitori bili u mogućnosti da procijene perspektivu preduzeća i donesu investicione odluke neophodno je da imaju regularan i pravovremen pristup pouzdanim i uporedivim informacijama. Uzimajući u obzir ovu direktivu NSC je mišljenja da treba predložiti dalje reformske aktivnosti u nekoliko oblasti gdje skoro usvojeni crnogorski zakon o reviziji se razlikuje od direktive. Naime. objašnjava odgovornosti statutornih revizora i postavlja određene etičke principe kako bi osigurala objektivnost i nezavisnost. juna tekuće godine za prethodnu godinu. Shodno tome. 2. Preporuka 2001/256/EC o kvalitetnoj sigurnosti za statutarnu reviziju: Preporuka određuje minimalne standarde za sisteme spoljašne kvalitetne sigurnosti za statutarnu reviziju u EU. Statutarna direktiva revizije: Ova direktiva (poznata kao “nova osma EU Kompanije zakonska direktiva”) koja je zamijenila postojeću Osmu direktivu (84/253/EEC). kao i za samo funkcionisanje tržišta kapitala.Ministarstvo finansija. transparentnost i objavljivanje podataka je i osnova za tržišno orjentisan nadzor nad radom preduzeća.7. Direktiva uvodi zahtjev više nego preporuku za spoljnu garanciju kvaliteta. Takođe. Dostavljanje finansijskih iskaza CRPS-u vrši se u cilju njihove transparentnosti. uz konsultantsku pomoć Bearing – Pointa. jer omogućava akcionarima i javnosti da procjenjuju rad menadžmenta preduzeća. Ministarstvo finansija je. zakonska regulativa iz oblasti računovodstva i revizije podrazumijeva da kontrolu urednog i blagovremenog dostavljanja iskaza. tokom avgusta mjeseca 2007. osigurava snažan javni nadzor nad revizorskom profesijom i poboljšava kooperaciju između nadzornih organa u EU. Zakonom o računovodstvu i reviziji uređeno je objavljivanje finansijskih izvještaja od strane akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. i 2008.

Kvalitet i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja nisu statičke kategorije i vrijednosti. U ovim okolnostima računovodstvo.8. standarde kvaliteta i upravljanje totalnim kvalitetom sa odgovarajućom međunarodnom profesionalnom računovodstvenom regulativom u ovoj oblasti. u zakonom propisanom roku za 2006. Aktuelne uslove poslovanja preduzeća karakterišu dinamične promjene izazvane brojnim činiocima makro i mikro okruženja. dostavili potpisane revizorske izvještaje. ocjenjivani su sledeći kriterijumi: 1) da li su finansijski iskazi dostavljeni. i međunarodnim računovodstvenim standardima. u zakonom propisanom roku (30. Kako bi se unaprijedila regulativa u ovoj oblasti. 4) da li je izvještaj revizora sa rezervom ili bez rezerve. Navedene izmjene uz druga sistemska rješenja i opšte poboljšanje privrednog ambijenta doprinijeće stvaranju efikasnijeg poslovnog okruženja. 2. u proceduri je donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. sa različitim intenzitetom delovanja. 6) koje su revizorske kuće. odnosno računovodstveni informacioni sistem 20 . Ministarstvo finansija planira skoro uvođenje. dok je za ovu godinu predviđeno izvršavanje konkretnih sankcionih postupaka. 3) da li su akcionarska društva. zahtijevalo ispravku uočenih nepravilnosti i uputilo upozorenje privrednim društvima kod kojih su utvrđene nepravilnosti uz obavezu poštovanja zakonskih i drugih pravila finansijskog izvještavanja. 2) da li su finansijski iskazi u skladu sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). koja su obaveznici revizije. radili izvještaje. odnosno 2007. odnosno sistematizaciju mjesta inspektora za oblast računovodstva i revizije. kao i boljoj kontroli finansijskog izvještavanja. Prilikom kontrole. nakon sprovedene kontrole.akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. Centralnom registru Privrednog suda. kao i krug obaveza za čije će prekršaje biti predviđene kaznene mjere. odnosno njihovi revizori ili nezavisni licencirani revizori. kao i profesionalne asocijacije računovođa u ulozi realizatora kontinuirane edukacije i usavršavanja računovođa. One podrazumevaju permanentno unapređenje oslonjeno na harmonizaciju računovodstvenog obrazovanja. kao i izvještaje revizora u skladu Zakonom. jun tekuće godine za predhodnu godinu). čiji će zadatak biti kontrola primjena navedenog zakona. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije Nema sumnje da na kvalitet finansijskih izveštaja gotovo presudnu ulogu imaju institucije za stvaranje i transfer računovodstvenih znanja. Shodno tome. kao i društva sa ograničenom odgovornošću koja ispunjavaju uslove propisane stavom 2 člana 12 Zakona o računovodstvu i reviziji. Pored navedenog. dostavili finansijske iskaze. kao i pokretanja prekršajnog postupka. Ministarstvo finansija je predhodne godine. 5) da li su svi finansijski iskazi dostavljeni potpisani i pečatirani od strane odgovornog lica. provjeravano je da li su privredna društva. godinu.

kao i kod specijalizovanih profesionalnih udruženja i ustanova koje se bave obrazovanjem računovođa i revizora. način prezentiranja i sistem ispitivanja. 2.svojim outputom treba da obezbjedi računovodstvene izveštaje sa relevantnim informacionim sadržajima za različite eksterne i interne korisnike. a u cilju daljeg razvoja računovodstve i revizorke profesije. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje razvijen je za opšte finansijske iskaze kotiranih kompanija i sadrži izvjesno složenije računovodstveno tretiranje i detaljne zahtjeve za objelodanjivanje. Studija koju je finansirao USAID 2005. Analiza ove uslovljenosti pokazuje neophodnost oslanjanja na ukupnu međunarodnu profesionalnu računovodstvenu regulativu. izvjesno ograničenje obaveze pripreme i objelodanjivanja za mala i srednja preduzeća zahtjevanjem gotovinske realizacije (cash-based accounting) za kompanije koje imaju prihode u iznosu manjem od 500. Shodno tome.000 eura i korišćenje MSFI zasnovanih standardnih formi izvještavanja. naročito u oblasti kvaliteta računovodstvenog obrazovanja i usavršavanja i kvaliteta finansijskog izveštavanja. Visoko-kvalitetno finansijsko izvještavanje i revizija se oslanjaju na obezbjeđenju efektivnog profesionalnog obrazovanja i obuke iz računovodstva i revizije. Uslovi za kvalifikovanje uključuju univerzitetsku diplomu. ali i na neophodnost odgovorne i usaglašene aktivnosti svih nacionalnih činilaca i institucija u ovom procesu kako bi taktičko i strategijsko poboljšanje kvaliteta finansijskog izveštavanja bilo u skladu sa korisničkim zahtevima i očekivanjima. tri godine radnog iskustva (kao računovođa) i dvije godine iskustva revizora. Broj studenata koji biraju da studiraju računovodstvo i reviziju. kao i potrebe za daljim sticanjem znanja iz ove oblasti neophodno je redizajniranje postojećih nastavnih planova u oblasti računovodstva i revizije na univerzitetskim jedinicama koje pokrivaju ovaj segmen obrazovanja. u principu. Standardni obrasci koji su korišćeni bili su opisani kao ‘obrasci propisani na osnovu člana 3 Zakona o računovodstvu i reviziji i člana 22 IV EU Direktive br. Okvir za finansijsko izvještavanje koji se primjenjuje u Crnog Gori omogućava.9. kao i za nove postdiplomske studije se povećava. 21 . Kvalitet finansijskih izveštaja prvenstveno je uslovljen kvalitetom stvaranja i transfera računovodstvenih znanja i profesionalnom edukacijom računovođa. što ukazuje na snažnu potražnju za obrazovanjem iz oblasti računovodstva. Ukupni uslovi kvalifikovanja revizora koji su definisani u Zakonu o računovodstvu i reviziji su slični uslovima acquis-a i međunarodnim obrazovnim standardima IFAC-a. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća Postojeći zahtjevi za korišćenje MSR/MSFI od strane pravnih lica bez obzira na njihovu veličinu nije pogodno za mala i srednja preduzeća (MSP) i stvara nepotreban pritisak na nedovoljne institucionalne i profesionalne računovodstvene resurse. naglašava potrebu za mlađim profesionalnim računovođama koji će dobiti modernije obrazovanje iz računovodstva koje se zasniva na tržišnoj ekonomiji kada je u pitanju sadržaj programa. Sva mala i srednja preduzeća koriste standardizovani ‘set obrazaca za godišnje izvještaje koji nije u potpunosti u skladu sa MSFI.

U ROSC izvještaju se navodi da je kvalitet finansijskih iskaza banaka. Zakonom o bankama se predviđa da banke podnose svoje finansijske izvještaje po MSFI. Imenovanje revizora banaka mora biti odobreno od strane Centralne banke. kao i da podnose prudencijalne izvještaje Centralnoj banci.10. Finansijsko izvještavanje banaka Zakonom o bankama se predviđa da se banke moraju osnivati kao akcionarska društva i tako moraju ispunjavati uslove za pripremu. Osim toga. Kvalitet finansijskih izvještaja nekoliko crnogorskih banaka uporediv je sa finansijskim izvještajima banaka ekvivalentne veličine u Evropskoj uniji. S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva. bilansa stanja. uključujući informativno izvještavanje o riziku. međutim ona nije u skladu sa MRS 39. Ova metodologija može biti adekvatna u prudencijalne svrhe. Takođe se pozivaju na napomene uz finansijske iskaze koje opisuju primijenjene računovodstvene politike i analitičko pojašnjenje materijalno važnih stavki bilansa stanja. generalno dobrog kvaliteta. Pored toga. Zvanični revizor banke je dužan da prijavi Centralnoj banci svaku nezakonsku aktivnost ili neregularnost što je u skladu sa BCCI Direktivom. kao i da nijedna od pregledanih banaka nije imala bezrezervno mišljenje revizije. Takođe. 9 2.78/660/EEC’. koji zahtijeva da se rezerve za kreditne gubitke izračunavaju kao razlika između knjigovodstvenog iznosa aktive i sadašnje vrijednosti procijenjenih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji se nijesu desili) diskontovane po prvobitnoj efektivnoj kamatnoj 9 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 22 .10. od banaka se traži da izračunaju rezerve za potencijalne kreditne gubitke u skladu sa matricom koju propisuje Centralna banka. što je stoga bilo komparativno za tu grupu u Evropskoj Uniji. napomene uz finansijske iskaze su predstavljene sa objelodanjivanjem kako to zahtijevaju MSFI. kao i publikovanje kraće verzije revizorskog izvještaja u nacionalnim dnevnim novinama. finansijski izvještaji i revizorski izvještaj takođe moraju biti javni. što može dovesti do potcjenjivanja ili precjenjivanja kreditnog portfolija ako se uporedi sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. Zakonom se predviđaju i još neki konkretni zahtjevi kao što su vođenje poslovnih knjiga u skladu sa kontnim planom koji propisuje Centralna banka i posebnim propisima. reviziju i publikovanje finansijskih izvještaja po MSFI za akcionarska društva. Izračunavanje se zasniva na matrici za rezervisanja koja uključuje opseg fiksnih minimalnih stopa za rezervacije za svaku kategoriju koja je zavisna od perioda kašnjenja i predstavljena je kao obaveza u bilansu stanja.1. iskaza o gotovinskim tokovima i iskaz o promjenama u vlasništvu. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora 2. Propis zahtijeva da banke izračunaju pogoršanje neobezbijeđenog dijela kredita i potraživanja. u zakonom propisanom roku. što se u velikoj mjeri može pripisati intenzivnoj neposrednoj (onsite) i posrednoj (off-site) kontroli koju sprovodi Centralna banka Crne Gore i eventualnom uticaju inostranih banaka koje posjeduju lokalne banke. Ovi obrazsci uključuju standardizovane strukture bilansa uspjeha.

stopu finasijske aktive. Banke koriste ove propise ne samo u svrhe prudencijalnog izvještavanja, već i kod pripreme finansijskih iskaza po Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija Za donošenje kvalitetne investicione odluke, najznačajniji osnov su, svakako, kvalitetni i pravovremeni finansijski izvještaji, usklađeni sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS), odnosno sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Pravovremena informacija o poslovanju kompanija, osnova je za donošenje kvalitetnih odluka o kupovini akcija, jer doprinosi smanjenu rizika i nesigurnosti prilikom investiranja. Neobjavljivanje izvještaja o poslovanju kompanija, utiče na cijenu akcija i dovodi do “insajderskog trgovanja”. U cilju unapređenja ove oblasti, između ostalog, Komisija za hartije od vrijednosti će posebnu pažnju posvetiti regulatornom okviru, koji se odnosi na sačinjavanje i objavljivanje periodičnih finansijskih i drugih izvještaja. Naime, Izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti propisano je da su registrovani emitenti obavezni da Komisiji dostavljaju kopiju godišnjeg računa, nakon njegovog usvajanja na skupštini akcionara, i kopiju izvještaja revizora u skladu sa zakonom. Usvojene su izmjene Pravila o kontroli poslovanja („Službeni list RCG, br. 28/07“) kojim je propisano obavezno periodično podnošenje izvještaja od strane ovlašćenih učesnika i to u rokovima: januar – mart, januar – jun, januar – septembar, januar – decembar tekuće godine, a podnose se Komisiji najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka perioda na koji se izvještaj odnosi. U toku je izrada Pravila kojim će se propisati kvartalno i polugodišnje izvještavanje u skladu sa acquiem, međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja i međunarodnim standardima revizije. U toku je izrada Javne informacijske knjižice koja će obuhvatati podatke iz finansijskih izvještaja u skladu sa acquiem. Javna informacijska knjižica će biti dostupna na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih, tromjesečnih, polugodišnjih i godišnjih izvještaja. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova, koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava Zakonom o osiguranju (»Službeni list RCG«, broj 78/06) propisan je cjelovit i aktivan nadzor nad subjektima osiguranja: društvima za osiguranje, društvima za posredovanje u osiguranju, društvima za zastupanje u osiguranju, odnosno zastupnika kao fizičkih lica, agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. U skladu sa prethodno navedenim, Zakon o osiguranju propisao je obavezu godišnjeg izvještavanja, tromjesečnog izvještavanja, kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa, društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg

23

izvještaja o poslovanju, sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Prethodno navedeni izvještaji razmatraju se i usvajaju na Skupštini društva nakon čega se dostavljaju regulatornom organu. U toku je izrada Pravilnika o sadržini izvještaja, obavještenja i drugih podataka koje društvo za osiguranje dostavlja Agenciji za nadzor osiguranja i o načinu i rokovima njihovog dostavljanja, kao i Pravilnika o statističkim izvještajima društva za osiguranje. Takođe, planirana je izrada Pravilnika o kontnom okviru, kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. U tom dijelu neophodno je ostvariti saradnju sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore, kao i sa resornim Ministarstvom, a sve u cilju kvalitetnije izrade akata u djelu primjene međunarodnih računovodstavenih standarda. Istovremeno, u cilju efikasnije kontrole, Agencija za nadzor osiguranja će inicirati izradu akta kojim bi se propisala sadržina mišljenja revizora na finansijske izvještaje.

24

3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA 3.1. Definisanje ciljeva Ciljevi koje strategija namjerava postići postavljaju se kao sistem koji je izveden iz osnovnog cilja: Podizanje kvaliteta primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije do nivoa koji će povećati korisnost računovodstveno – revizorske struke i obezbjediti usklađenost sa acquis communautaire. Sistem ciljeva razvijen je kao razrada predhodno iskazanog osnovnog cilja i kao iskaz međusobne uslovljenosti različitih ciljeva. Tako postavljeni sistem ciljeva ima namjeru izraziti kompleksnost ostvarivanja postavljenog osnovnog cilja, te u isto vrijeme precizirati uopšteno definisani osnovni cilj. Sistem ciljeva na kojima se bazira Strategija i akcioni plan je sledeći: 1. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za međunarodno priznato finansijsko izvještavanje koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crne Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 2. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za reviziju finansijskih izvještaja koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crene Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 3. Razviti kapacitet institucija (stakeholder-a da implementiraju i razvijaju okvir za primjenu međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 4. Razviti samoregulatorne i upravne mehanizme nadzora nad kvalitetom obavljanja računovodstvenih i revizorskih poslova. 5. Razvijati računovodstveno-revizorsku profesiju do nivoa zadovoljavajućeg kvaliteta i visoke primjene etičkih standarda i kodeksa ponašanja. 6. Uspostaviti mehanizme djelovanja tržišne discipline na kvalitet finansijskog izvještavanja. 7. Razviti poznate i uvesti nove oblike međunarodne saradnje u ostvarivanju tehničke pomoći i uključenja u rad relevantnih tijela koja se bave računovodstveno – revizorskim standardima. Vremenski okvir za realizaciju postavljenih ciljeva je kraj 2011. Polazeći od sistema ciljeva razvijene su strategije koje bi na najefektivniji način trebale obezbjediti njihovu realizaciju. Svaka od konkretnih akcija povezana je sa jednim ili više naznačenih ciljeva.

25

odnosi na statutarno zaokruživanje primjene Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja.Izvještaj o novčanim tokovima . Istinito. 3. a to su njeni korisnici sa jedne strane.Izvještaj o promjenama na kapitalu 26 . MSFI prvenstveno je usmjeren da javnosti objelodani svoj okvir za sastavljanje i prezentovanje finansijskih izveštaja.3. Finansijski izvještaji predstavljaju skup finansijskih iskaza i ostalih pratećih izvještaja koji mogu podrazumijevati i izvještaje menadžmenta. i sa druge. ali i posledice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Dogradnja odgovarajućeg normativno . U našem privrednom sistemu Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja su već djelimično u primjeni pa normativno – institucionalni okvir treba dograditi kako bi kvalitet njihove primjene bio podignut do nivoa predviđenog usvojenim ciljevima. Kao takav. Finansijski izvještaji trebaju istinito i objektivno prikazati promjene stanja koja su refleksija ostvarenih transakcija i drugih događaja. 2. Dogradnja odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira. i treba da obezbjedi balans između dvije fundamentalne kategorije koje čine temelj izvještavanja. kao i pravila djelovanja računovodstvene i revizorske profesije. Razvoj strategija Strategije su postavljene kao pravci razrješenja situacija i slabosti predhodno determinisanih analizom. komentare uprave. mišljenja i izvještaje revizora i druge isprave. Finansijski iskazi koje pripremaju sve institucije u javnom sektoru sastoje se od: .Bilansa uspjeha (Bilans finansijskog uspeha) . Ove informacije su korisne širokom krugu korisnika u procesu donošenja odluka.2. Djelovanje tržišne discipline. Svojom koncepcijom.2. Cilj finansijskog izveštavanja je da pruži informacije o finansijskom položaju (bilans stanja).1. objektivno i fer iskazano stanje osnova je za vrijednovanje jednog privrednog sistema i od presudne je važnosti i interesa za sve one koji zavise od ostvarenih ekonomskih ishoda preduzeća o kojem se izvještava. Njima se prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. sadržaj informacija koje su predmet prezentovanja. . One su postavljene kao ključni pravci djelovanja odnosno stubovi na kojima se cijeli Akcioni plan oslanja. 3. namijenjen je cjelokupnoj javnosti koja je zainteresovana za pouzdane tržišne informacije.Bilansa stanja (izvještaj o finansijskom poziciji). prije svega. Odabrane su tri ključne strategije na kojima se bazira postavljenje i realizacija Akcionog Plana: 1. Međunarodnih standarda revizije i odgovarajućih etičkih standarda.institucionalnog okvira Normativni okvir Dogradnja normativnog okvira se. Razvoj mehanizama nadzora. uspiješnosti (bilans uspjeha) i promjenama finansijskog položaja (izvještaj o novčanom toku preduzeća).

. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja svakako proizilaze iz materijalnosti. Napomene uz finansijske izvještaje prikazuju se na sistematski način. Pouzdanost je veoma bitna opšta karakteristika kvaliteta. b) S aspekta prezentacije i objelodanjivanja. Svaka stavka prikazana u samom bilansu stanja. bilansu uspeha i izveštaju o tokovima gotovine unakrsno se povezuje sa odgovarajućim informacijama u napomenama. Dimenzija pouzdanosti zahtjeva da finansijski izvještaji sa odgovarajućim informacionim sadržajima budu oslobođeni grešaka i pristrasnosti. koje nisu prikazane na nekom drugom mestu u finansijskim izvještajima. finansijske izvještaje čini manje upotrebljivim za potrebe korisnika. ali su potrebne radi poštenog prikazivanja. (b) objelodanjuju informacije koje zahtevaju Međunarodni računovodstveni standardi. Uporedivost kao obeležje kvaliteta određuje se konzistentnošću pri objelodanjivanju finansijskih izvještaja.“ 27 . koje uključuju računovodstvene politike i druga obrazloženja 10 Okvir za izradu i prezentaciju finansijskih izvještaja polazi od značajnih predpostavki: obračunske osnove (metod računovodstva na osnovu tekućih troškova koji podrazumjeva da se transakcije priznaju i evidentiraju računovodstveno onda kada su nastale. kao praga kvaliteta čije prekoračenje izostavljanjem. 10 Napomene uz finansijske izvještaje preduzeća: (a) prikazuju informacije osnovama za pripremu finansijskih izvještaja i specifične računovodstvene politike koje su odabrane i primjenjene na značajne poslovne promene i događaje. bez obzira na različitost korisnika. neobjektivnim prezentiraju ili neodgovarajućim vrednovanjem informacija. predvidljivosti i potvrdivosti. (c) obezbjedjuju dodatne informacije koje nisu prikazane u samim finansijskim izvještajima. 11 dr Slobodan D.Napomene uz finansijske izvještaje. To praktično dalje znači da finansijski izvještaji treba da budu sastavljeni postupno. Razumljivost podrazumjeva dve dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja – adekvatna agregiranja i klasifikacije primjerene korisničkim komunikacionim sposobnostima. neizostavnosti finansijskih izvještaja za poslovno-finansijsko odlučivanje zbog njihovih atributa. Finansijske izvještaje koji se ne koriste u konkretnom poslovnofinansijskom odlučivanju karakteriše irelevantnost. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika koje informacije koje pružaju čine korisnim. a ne kada je došlo do novčanog toka) i koncepta trajne brige za poslovanje (kontinuiranosti poslovanja). rad na temu „Karakteristike i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja. kvalitet finansijskih izvještaja se može utvrđivati i pratiti prema njihovoj: • uporedivosti i • razumljivosti. kvalitet finansijskih izvještaja može se odrediti prema njihovoj: • relevantnosti i • pouzdanosti. Relevantnost kao dimenzija kvaliteta ogleda se u uticaju. Malinić. oprezno i neutralno. sposobnostima korisnika da ih razumije i koristi u poslovno finansijskom odlučivanju. 11 a) S aspekta sadržaja.

Takođe. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. Međutim. 28 . Međutim. učinci (proizvodi ili usluge) mogu imati značajan broj relevantnih karakteristika kvaliteta koje nije jednostavno definisati i kvantifikovati. Cilj revizije je dat u samim međunarodno prihvaćenim standardima revizije (ISA 200): "Cilj revizije finansijskih izvještaja je da omogući revizoru da izrazi mišljenje da li su finansijski izvještaji pripremljeni. kako sa stanovišta različitosti karakteristika. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. moguće je govoriti o: • blagovremenosti i • racionalnosti. u svim bitnim aspektima. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. Reakcija investitora prema nekom ekonomskom prostoru će biti još pozitivnija ako pored finansijskih izvještaja sastavljenih po međunarodno priznatim standardima imaju uvjerenje da će oni biti verifikovani kroz postupak revizije utemeljen na visokim standardima struke i etike. Racionalnost se odnosi na zahtjev da kvalitet finansijskih izvještaja može biti određen odnosom njihovih koristi i troškova. odnosno njima se obezbjeđuje kredibilitet. pravovremenom sastavljanju i prezentaciji finansijskih izvještaja namijenjenih prvenstveno menadžmentu preduzeća. eventualno buduće proširenje obima MSFI zahtjeva da finansijsko izvještavanje bude praćeno simultanom izgradnjom institucionalnog i profesionalnog kapaciteta kako bi se osiguralo i održalo pouzdano. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. u skladu sa utvrđenim pravilima i propisima". odnosno ograničenja u određivanju kvaliteta finansijskih izvještaja. i međunarodni IASB standard 8402 definiše kvalitet proizvoda uopšte "kao skup karakteristika nekog entiteta koje se odnose na njegovu mogućnost da zadovolji iskazane potrebe i potrebe koje se podrazumijevaju". tako i sa stanovišta različitosti zahtjeva korisnika. Savremeno shvatanje suštinskog određenja kvaliteta podrazumeva višedimenzionalnost. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. Kroz revizorski postupak se vjerodotojnost i time korisnost finansijskoh izvješataja poboljšava. Blagovremenost kao obilježje kvaliteta ogleda se u aktuelnom. Ako za kvalitet finansijske izvještaja odgovara menadžment nekog entiteta za njihovu vjerodostojnost odgovara revizija. U tom smislu. odnosno posmatranje kvaliteta. ali i da utiču na njih. visokokvalitetno finansijsko izvještavanje. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC.c) S aspekta prepreka.

Institut sertifikovanih računovođa Crna Gore. razvojem tržišta. 29 . Finalni cilj je prenos rezultata zainteresovanim korisnicima. povjerljivost. dokumentovanu planom. Sa sve većim tehnološkim napretkom. kompleksnošću poslovanja i globalizaciji ekonomskih tokova revizor mora posjedovati i stalno dograđivati visoka stručna znanja koja treba da mu omoguće da pribavi. Revizija u svom radu treba da se rukovodi visokim etičkim prinicipima kao što su: nezavisnost. učesnici tržišta kapita. sve veći značaj dobijaju revizije poslovanja ("operational auditing") i revizije usklađenosti sa propisima ("compliance auditing"). Pored finansijske revizije. obazrivost. objektivnost. Centralnu banku Crne Gore Komisiju za hartije od vrijednosti. važno je razumjeti da se implementacija visokog nivoa kvaliteta Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i Međunarodnih standarda računovodstva ne može obezbjediti bez visokog stepena implementacije Međunarodnih standarda revizije. Agenciju za nadzor osiguranja Poresku upravu i Centralni registar Privrednog suda. sitematičnost postupka revizije i praćenja preporuka. šeme zaštite investitora i sl. Revizija finansijskih izvještaja podrazumjeva sistematičan pristup što znači pripremu. profesionalno ponašanje i zadovoljenje tehničkih standarda. Sva ova i mnoga druga pitanja standardizacije računovodstveno – revizorskih poslova obuhvaćena međunarodnim standardima zahtjevaju drugačiju sistematizaciju. osiguravajuće kompanije. u današnje vrijeme. To se prije svega odnosi na: Ministarstvo finansija. stručnost. Institucionalni okvir Razvoj institucionalnog okvira zahtijeva jačanje kapaciteta u svim institucijama koje značajno doprinose ostvarivanju sistema postavljenih ciljeva. prioritizaciju i mehanizme nadzora u odnosu na postojeću regulativu. obradi i protumači sve dokaze neophodne da stekne razumno uvjerenje 12 da su finansijski izvještaji realno i fer prezentovani. Zato je od velikog značaja da regulatori i supervizori finansijskog tržišta utiču na kvalitete finansijskog izvještavanja 12 Koncept vezan za sakupljanje revizorskih dokaza potrebnih da bi revizor mogao zaključiti da ne postoje značajne pogreške i pogrešni navodi u finansijskim izvještajima u cjelini.) upravljanje rizicima poslovanja sa klijentima i ukupnim rizicima u svom poslovanja baziraju na raspoloživim finansijskim informacijama. Revizija se treba obaviti objektivno kroz pribavljanje i procjenu dokaza kako bi se utvrdio nivo usklađenosti izjava menadžmenta i ustanovljenih kriterijuma. MONSTAT Pouzdanost i uporedivost finansijskog izvještavanja su preduslovi za efikasnost finasijskog tržišta i mogućnosti minimiziranja rizika na njemu. integritet. To je uvjerenje da bi bilo koje značajne greške trebale biti detektovane kroz revizorki postupak.Takođe. Finansijske institucije (banke.

Takođe. društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg izvještaja o poslovanju. strategija bi podržala postojanje konzistentnog zakonodavnog i regulatornog okvira koji podržava modernizovan ambijent izvještavanja u oblasti osiguranja u skladu sa acquis communautaire. sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Razvijanje glavnih specijalizovanih finansijskih sektora u oblastima koje uključuju osiguranje i penzije. Pored toga. strategija bi podržala razvoj mogućnosti za kontrolom i omogućila saglasnost sa zakonodavnim finansijskim izvještavanjem i propisima koji se odnose na obaveze osiguranja u Crnoj Gori. Jaka. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. odnosno zastupnika kao fizičkih lica. društva za zastupanje u osiguranju. društva za posredovanje u osiguranju. strategija bi podržala implementaciju i sprovođenje statutarnih moći za razvoj usaglašavanja i u krajnjoj liniji poboljšala finansijsko izvještavanje za subjekte regulacije u Crnoj Gori. Agencija za nadzor osiguranja je planirala izradu Pravilnika o kontnom okviru. imaju obavezu godišnjeg izvještavanja. kao i njihove finansijske okolnosti i likvidnost. povjerilaca i drugih da razumiju sposobnost entiteta da generišu zaradu i tokove gotovine.) provjerljivost. efektivnog i sofisticiranog tržišta kapitala je kamen temeljac uspješne ekonomije bilo kojeg regiona u svijetu. Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja nastoje da uspostave kontrolu finansijskog izvještavanja osiguravajućih društava. Dodatno. U tom smislu. društva za osiguranje. agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. tromjesečnih. Navedene oblasti zahtijevaju specijalizovano finansijsko izvještavanje i nadzor. strategija bi podržala i razvila zakonodavni i regulatorni okvir za subjekte regulacije.institucija koje regulišu i prema kojima supervizorski djeluju i da utiču da ove institucije zahtijevaju u procesu upravljanja rizicima (prilikom odobravanja kredita. Za Komisiju za hartije od vrijednosti. Ovaj razvoj može biti presen na širi finansijski sektor i dalje u dugoročnijem periodu. Tako da periodično finansijsko izvještavanje povećava sposobnost investitora. poslovanja u osiguranju i sl. Za Agenciju za nadzor osiguranja. koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa. 30 . emisija akcija i drugih finansijskih instrumenata. investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih. Razvoj jakog. efektivna i sofisticirana tržišta kapitala zahtijevaju odgovarajuće propise (uključujući zahtjeve finansijskog izvještavanja) i institucionalizovane mehanizme koji se odnose na sprovođenje zakona. strateški je cilj bilo koje zemlje koja teži razvoju jake i rastuće ekonomije. investicionih i penzionih fondova. tromjesečnog izvještavanja. polugodišnjih i godišnjih izvještaja. kvalitet i blagovremenost dostavljanja finansijskih izvještaja svojih klijenata ili makar onih prema kojima su visoko izložene. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova. kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa.

Na nivou korporativnog upravljanja strategija predviđa čitav niz mehanizama poboljšanja kvaliteta računovodstvenog planiranja.3.2. U okviru tržišne discipline ubrajaju se svi mehanizmi koji obezbjeđuju pristup. Za Centralni registar Privrednog suda Strategija bi osigurala usaglašenost zakonodavstva i propisa sa relevantnim djelovima acquis communautaire koji se odnose na publikacije i popunjavanje finansijskih informacija.2. uvođenje većeg stepena odgovornosti borda direktora za finansijsko izvještavanje. Visoko kvalitetno finansijsko izvještavanje je preduslov za povećanjem rezervi na tržištima kapitala i u bankarskom sektoru. pri čemu su i jedan i drugi sektor fundamentalni za ekonomski rast. Tržišna disciplina Razvoj tržišne discipline je koncept kojem se sve više pridaje značaja u postavljanju i razvijanju efikasnih regulatornih i supervizorskih principa funkcionisanja pojedinih dijelova finansijskog i ukupnog privrednog sistema. uključujući principe prinudnog otkrivanja. na srednja i velika preduzeća. na razvijanje oblika interne revizije. Razvoj mehanizama nadzora Imlementacija normativno – institucionalnog okvira podrazumjeva da u pomenutom okviru i van njega postoje razvijeni mehanizmi koji obezbjeđuju nadgledanje kvaliteta i obuhvata implementacije. obezbjede tijela i mehanizme koji bi se bavili nadzorom nad radom. zajmodavaoci i drugi kreditori. aktivno djelovanje u analitičkom i korektivnom smislu informacijama iz finansijskih izvještaja privrednih subjekata. kroz institucionalne forme udruživanja i djelovanja. 3. Tako se strategija usmjerava.Institucionalno i statutorno jačanje programa pomoći će u pripremi visoko kvalitetnog finansijskog izvještavanja koje će uspješno odgovoriti potrebama raznih korisnika kao što su investitori. Na nivou samoregulacije strategija treba biti podržana aktivnostima usmjerenim na jačanje motiva i kapaciteta računovodstvene i revizorske struke da. obavezivanje na ugradnju principa "dvoje očiju" u postupke i procedure izrade finansijskih izvještaja i tome slično. Stoga je veoma važno iskoristiti ove mehanizme u funkciji ostvarivanja ciljeva postavljenih ovom Strategijom i Akcionim planom. Sve što obezbjeđuje mogućnost aktivnog odnosa tržišta prema finansijskom izvještavanju određenog privrednog subjekta može se tretirati kao uticaj tržišne discipline. uporedivost. ovi visoko kvalitetni godišnji i konsolidovani računi jedino su korisni ukoliko su javno ostvarljivi brzo i lako. minimalne zahtjeve za postojanjem transparentnosti i koji su u skladu sa drugim relevantnim unutrašnjim zakonima. Za realizaciju ove strategije razmišljanje je da mehanizmi nadzora budu višeslojni i u većem broju formi odnosno tehnika. samoregulatornog karaktera i upravnog karaktera. Zato ova strategija predpostavlja nadzor koji će biti korporativnog. organizovanja i profesionalnog djelovanja sa direktnim implikacijama na kvalitet finansijskog izvještavanja. uvođenje revizorskog odbora. kao i kontinuit edukacije računovođa i revizora. Kako god.2. 31 . odnosno privredne subjekte koji posluju u formi akcionarskog društva i društva sa ograničenom odgovornošću. 3.

u velikom stepenu.3. Preporuka Strategije i Akcionog plana je propisivanje minulnog seta informacija i podataka iz finansijskih izvještaja koje bi privredni subjekti objelodanjivali uz slobodu da objelodanjuju i više od toga. Stakeholder-i imaju izražen interes za razvoj kvaliteta računovodstvene i revizorske profesije te primjene najsavremenijih standarda u ovim oblasti. Centralna banka Crne Gore. U isto vrijeme oni imaju mogućnost da značajno utiču na poboljšanje kvaliteta primjene standarda u sferi računovodstva i revizije. razvijanju sistema očekivanja koji podstiče učesnike na djelovanje u određenom pravcu. Za finansijske institucije i kotirana preduzeća na A listama berzi taj set informacija i podataka bi trebao da bude najobuhvatniji. Stakeholder-i Strategija i Akcioni plan prepoznaju kao najznačajnije sledeće stakholder-e: Vlada Crne Gora. Interaktivno. Svaki od navedenih stakeholder-a ima specifičnu poziciju i ostvaruje specifičnu ulogu u realizacijie Strategije i Akcionog plana. 3. zavisi od riješenja u kojem stepenu će se od pojedinih ili predhodno utvrđenih grupa obveznika primjene standarda finansijskog izvještavanja i revizije finansijskih izvješatja zahtijevati objelodanjivanje informacija i podataka iz finansijskih izvještaja i izvještaja revizora. Privredni sud Ministarstvo za ekonomski razvoj. Pritom bi minimum informacija koje treba objelodanjivati bio obuhvatniji od zahtijeva po IFRS i IAS. Agencija za nadzor osiguranja.Oslanjanje na tržišnu disciplinu kao na stub ostvarivanja sistema postavljenih ciljeva pruža brojne prednosti. Ključni posticaj ostvarivanju strategije razvoja tržišne discipline. podizanju efikasnosti djelovanja. interesovanje investitora i ukupni privredni razvoj svakako da zahtijeva različit nivo objelodanjenih informacija. Različiti značaj privrednih subjekata za ostvarivanje finansijske stabilnosti. 32 . Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Komisija za hartije od vrijednosti. Bez odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira i mehanizama nadzora u primjeni standarda računovodstva i revizije nije moguće razvijati mehanizme tržišne discipline. U primjeni strategije razvoja tržišne discipline neophodna je interakcija sa druga dva stuba Strategije i Akcionog plana. koje se ogledaju u: širini učesnika procesa. podizanju sistema odgovornosti i razvijanju tržišne dicipline i na drugim poljima privrednog djelovanja. lakšem povezivanju sa globalnim investicionim interesovanjima. tržišna disciplina će ostvariti pozitivan povratni uticaj na predhodna dva stuba. minimalno u skladu sa zahtijevima iz Bazela II.

a prije svega prema Ministarstvu za ekonomski razvoj. Poreska uprava će kroz svoje aktivnosti i kontrolne mehanizme permanentno stimulisati ispravnu primjenu međunarodnih standarda finasijskog izvještavanja i pojačano nadgledati i izvještavati o kvalitetu primjene standarda računovodstva i revizije. Bankarski sistem karakteriše diverzifikacija i kontinuiran rast obima aktivnosti. Kroz aktivnosti promovisanja stranih investicija planski i koordinirano sa ostalim aktivnostima Vlade. kao i prema stekeholderima. kao i mnogim drugim pitanjima. Kvalitetan bankarski sektor pored toga obezbjeđuje početni kapital za obavljanje poslovnih aktivnosti. Ostvareni rezultati u reformi bankarskog sistema mogu se ocijeniti izuzetno zadovoljavajućim. Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeće su kroz svoje aktivnosti stimulisati mala i srednja preduzeća da poboljšavaju kvalitet finansijskog izvještavanja. jer je kreiran moderan bankarski sistem. organima uprave pod kontrolom Vlade kao što su Poreska uprava i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. vršiće se promovisanje unapređenja kvaliteta primjene standarda računovodstva i revizije. Podržavanje programa edukacije računovođa i revizora je jedan od aspekata posvećenosti Vlade da podrži realizaciju Strategije i Akcionog plana. gdje postoji. Takođe. posebno za mala i srednja preduzeća. Razlog tome je što razvijen bankarski sistem sa razvijenom supervizijom banaka čini preduslov za razvoj cijelokupne ekonomije i može predstavljati pokretač za mnoge druge oblasti restrukturiranja. Sve benefite navedeni u ovoj Strategiji Vlada prihvata kao značajne za ostvarivanje svojih aktivnosti na podizanju ukupnog nivoa ekonomske razvijenosti i održavanju investicionog ciklusa u pozitivnom toku. Zdrav i stabilan bankarski sektor obezbjeđuje povjerenje neophodno za ulaganje domaćeg i stranog kapitala. Obzirom da je Ministarstvo finansija ključni nosilac realizacije ove Strategije njen odnos je usmjeren prema drugim resornim ministarstvima. interne revizije. koji je pokretač privrednog razvoja čitave Crne Gore. i tijela za upravljanje rizicima. koja su generator ekonomskog rasta. uvođenje internog revizora. koji bi se bavio pitanjima praćenja postupka finansijskog izvještavanja. planirano je uspostavljanje tijela za nadgledanje rada revizora. u cilju unapređenja sistema interne kontrole i u okviru njega računovodstvenog sistema i sistema izvještavanja menadžmenta. kao i revizorskog odbora. kod velikih pravnih lica. djelotvornosti interne kontrole društva.Vlada Crne Gore Ostvarujući svoja ustavna i zakonska ovlašćenja Vlada Crne Gore je izuzetno zainteresovana i posvećena podizanju kvaliteta primjene međunarodno priznatih standarda u oblastima računovodstva i revizije. Centralna banka Crne Gore Reforma bankarskog sektora predstavlja značajan element tranzicionog procesa jedne zemlje. U bankarskom sistemu u Crnoj Gori danas dominira 33 .

tržišna i finansijska disciplina su opredjeljene kvalitetom finansijskog izvještavanja. ostvarivanje finansijske discipline otpočinje njenim mjerenjem za čiji kavalitet je neophodno podići opšti nivo kvaliteta finansijskog izvještavanja. 34 . Neophodno je razumjeti da je u pored primjene međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i međunarodnih revizorskih standarda u bankarskom sektoru nivo očekivanih i neočekivanih gubitaka i adekvatnost kapitala koja iz toga proizilazi utvrđivana kroz prudencionu regulativu. a posebno kreditnog. kvalitetna eksterna revizija banaka je od esencijalne važnosti za razvoj supervizije banaka. utvrđivanje rezervacija i rezevi te utvrđivanje adekvatnosti kapitala neophodnog za pokriće potencijalnih gubitaka po svim rizicima u bankarskom poslovanju. godine povećana devedest i jedan puta. kontrola i praćenje kreditnog rizika kao faze u procesu njegovog upravljanja zahtjevaju pravovremenost. zajmoprimaca prije svega. od banaka traži da pozitivno utiču na finansijsko izvještavanje svojih klijenata. štednje i bilansne sume banaka. ima obaveze uspostavljanja sistema internih kontrola. kao posebno osjetljiv segment finansijskog sistema.1 puta. Kroz preglede kreditnih fajlova zajmoprimaca kontrola Centralne banke je vršila pozitivan uticaj na banke da zahtijevaju od svojih klijenata poboljšanje kvaliteta. povećanje depozitnog potencijala i novčane mase zavisi od sklonosti štednji i investiranju na koje utiče kvalitet finasijskog izvještavanja. godine u odnosu na kraj 2001. Ostvarujući funkciju regulacije i supervizije bankarskog sektora Centralna banka je imala interesa i ulagala velike napore na razvijanju primjene međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda u privredi kao cjelini. Štednja je.privatna svojina (98% kapitala bankarskog sistema) i to dominantno strano vlasništvo (76% kapitala bankarskog sistema). revizija i odgovarajućih informacionih sistema. određeni nivo i uporedivost finansijskih informacija koje banke dobijaju od klijenata. dostupnosti i blagovremenosti finansijskih informacija. odnosno primjenom supervizorskih standarda za klasifikaciju aktive. tačnost. Ne samo da je podsticano poboljšavanje prakse računovodstva i revizije u bankama neko se kroz ocjenu rizika u poslovanju banaka. supervizija na konsolidovanoj osnovi je neophodna dopuna superviziji na pojedinačnoj osnovi. Bankarski sektor. posebno principa efikasne supervizije te standarda utvrđivanja adekvatnosti kapitala oslanja se na kvalitetnom finansijskom izvještavanju. Identifikacija. Evidentan je stalni rast depozita. krajem 2007. a aktiva banaka je povećana za 8. Zainteresovanost Centralne banke i mogućnosti njenog dodatnog anagažovanja na realizaciji ove Strategije i Akcionog plana se može prezentirati u nekoliko osnovnih crta: zaštita deponenata i povjerilaca zahtijeva kvalitetno upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju koje se oslanja na opštem kvalitetu primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije. mjerenje. implementacija međunarodnih supervizorskih standarda.

godine. ukupna tržišna kapitalizacija bila je 10. godini na 182. a time i unaprijeđena efikasnost sprovođenja Zakona o hartijama od vrijednosti i obezbijeđema međunarodna saradnja sa regulatorima tržišta kapitala. godine iznosi 1. Razvijanje ove aktivnosti može značajno doprinjeti detekciji slabosti u finansijskom izvještavanju. kao i kanalisanju privatnog kapitala ka profitabilnim projektima. da su sistemi i komponente funkcionišu na zadovoljavajućem nivou i da predstavljaju dobru osnovu za dalji razvoj tržišta hartija od vrijednosti.8 miliona € u 2001.7 miliona €. Fundamentalni dio infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori je i Centralna Depozitarna Agencija.13 Ukupan obim berzanskog trgovanja hartijama od vrijednosti u periodu od decembra 2001. na to ukazuje niz pokazatelja. kada je većina ljudi željela da proda akcije pri prvoj dobroj prilici za prodaju.197 transakcija na tržištu kapitala. Zakon o investicionom fondovima. Reforma u ovoj oblasti je jedno od najvećih reformskih dostignuća u Crnoj Gori.U razvijanju makroekonomskog i supervizorskog modeliranja Centralna banka je otpočela aktivnosti na prikupljanju i obradi podataka dostavljenih registru Privrednog suda od strane privrednih subjekata. Zakon o hartijama od vrijednosti. b/ Broj učesnika u kupoprodaji. godine do septembra 2007. godine izvršeno je 448. Naime. ali i povećanog interesa za investiranje u Crnu Goru. Zakon o preuzimanju akcionarskih društava i Zakon o dobrovoljnim penzionim fondovima. poslove kliringa i saldiranja sklopljenih transakcija s tim hartijama i druge poslove u vezi sa dematerijalizovanim hartijama od vrijednosti. porastao je od svega 10. Postojeći pravni sistem tržišta kapitala čine Zakon o privrednim društvima. godine.5 milijardi €. godine iznosila 5. Taj su porast pratili značajan i stalan rast: a/ Cijena hartija na tržištu.100 u prvih devet meseci 2007 godine. izgradnja institucija i infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori sprovodi se sa ciljem kreiranja takve zakonske regulative i institucionalne sredine koja doprinosi efikasnom i brzom sprovođenju procesa privatizacije. Od 2001. Dosadašnje funkcionisanje institucija tržišta kapitala pokazalo je da su propisi i institucije uspostavljeni u skladu sa potrebama tržišta. godine do kraja septembra 2007.331 miliona €. Komisija za hartije od vrijednosti Regulatorni i nadzorni organ tržišta kapitala je Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore. Crnogorsko tržište kapitala odlikuje veoma visoko učešće građana na 13 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. Usvojenim izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti ostvarena je harmonizacija sa svjetskim standardima u vezi sa poslovanjem hartijama od vrijednosti. 2007-2010 35 . godini na 653 miliona € u prvih deset mjeseci 2007. Ovakav rast je donekle očekivana posljedica formiranja cijena na veoma niskom nivou nakon MVP. u martu 2002. da bi u septembru 2007. Nakon masovne vaučerske privatizacije. pri čemu se njihov broj povećao od 909 u 2001. koja obavlja poslove registrovanja dematerijalizovanih hartija od vrijednosti.

08 % 7.2007.598 Promet 235. i iznosio je 727 miliona eura.173.17%.5 milijardi €.185. godine tržišna kapitalizacija je iznosila 4. dok je prosječno mjesečno sklopljeno 18.35€ (-4. što je mnogo više nego u bilo kojoj drugoj zemlji regiona.50 % 104.89%). To znači da je 11. godine tržišna kapitalizacija iznosila je preko 5.927. Prosječan mjesečni promet iznosio je 60. za Srbiju 2. To svakako dovodi do zaključka da je likvidnost na tržištu kapitala u Crnoj Gori na zadovoljavajućem nivou.53%).81%.268.618 137. koji iznosi 27.10.88%. zemljama regiona i Sloveniji u 2007.84%.72 %. To pokazuje odnos broja transakcija sa brojem stanovništva u dobi od 15 – 64 godine.429 € 418.5 miliona eura.7 hiljada transakcija.89 % IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Tokom 2007.64%.808.185.6 miliona eura.01.711. 4. I u Sloveniji je taj postotak znatno niži.55 % 8.60 % 8.01%).675 € 653.240.53 % 89.31 %. 36 .59 % 75. od 134.603. Kao mjera likvidnosti crnogorskog tržišta kapitala uzima se odnos prometa na berzama i tržišne kapitalizacije i on iznosi 11.104 € Promet ostvaren na crnogorskim berzama u 2007.tržištu kapitala.632. godini Zemlja Crna Gora Hrvatska Bosna Makedonija Slovenija Srbija Kapitalizacija/GDP 241.27 % 126.1%.202.52€ (-5. godinu. Tabela 1: Razvoj tržišta kapitala u Crnoj Gori. Tabela 2: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 10.173.14 Sve u svemu.892. bio je tri i po puta veći. pokazatelji kapitalizacija/BDP i promet/BDP jasno pokazuju da je tržište kapitala u Crnoj Gori razvijenije nego u ostalim zemljama regiona i u Sloveniji.30€ (-7. 4.2007.26%.85 % 137. godine do 19. 3.24 %). Od ukupno ostvarenog prometa. dok je odnos prometa na crnogorskim berzama i GDP-a do sredine oktobra dostigao 28. za Makedoniju 3.804. Najveći promet. oktobra 2007.25 € (-8. 3.700.72 % 18. godini bio je gotovo duplo veći u odnosu na 2006. za Hrvtasku 8.065. ostvaren je 14 Odgovarajući postotak za BiH je 9. naime 16. Međutim.31 % ukupnog kapitala koje ulazi u tržišnu kapitalizaciju promijenilo vlasnika od početka godine pa do 19.336. za prvih pet mjeseci 2008. odnosno oko 240 % u odnosu na procijenjeni GDP.66€. na primarni se odnosilo svega 2.71 % 5.371.980 204. U odnosu na 2005. respektivno po mjesecima. godine Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Broj transakcija 66.87 % Zemlja Crna Gora Hrvatska Makedonija Bosna Slovenija Srbija Promet/GDP 28.

a najmanji u decembru (20.01. U odnosu na maksimalne vrijednosti.19. godini 10. godini dva indeksa su dostigla u majuMoste i NEX20. Indeks investicionih fondova. indeksi su na kraju 2007.300.420 € 49.2008. godine indeks MOSTE porastao je za 108. Tokom 2007.73%. 2500 2250 2000 1750 1500 1250 1000 750 Indeks MOSTE u 2007. U periodu 10. što predstavlja najveći broj ostvarenih transakcija ikad postignut na crnogorskim berzama.01. Maksimalne vrijednosti u 2007.756 27. .13%.4 miliona eura).2007.u aprilu.532. – 19. godine berzanski indeksi su značajno porasli.473 € IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Kretanje berzanskih indeksa Berzanski indeksi predstavljaju kretanje cijena na tržištu kapitala.2008. godine zabilježili pad: Moste (33.05.2007. godine 16 Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno Broj transakcija 17.2007.70%.2007. godini 10.564 9.154.2007.15 Tabela 3: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 01.320 Promet 36.7%) i NEXPIF (22.10. a NEXPIF u avgustu.7%). Najmanji broj poslova realizovan je u decembru (7.01. NEX PIF porastao je tokom prethodne godine za 146. -19. U tim mjesecima ostvaren je najveći i najmanji iznos sklopljenih poslova. godine do 31. godini Indeks NEX 20 u 2007.01.622. godine Indeks MOSTE u 2007.2007 godina 16 Izvještaj Komisije za hartiije od vrijednosti 37 .7%) Grafik 1: Kretanje berzanskih indeksa tokom 2007. U aprilu broj ostvarenih transakcija iznosio je 42.300).10. a index NEX 20 porastao je za 114.10.053 € 86. NEX20 (29. godini 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX 20 u 2007. 15 Godišnji izvještaj glavnog ekonomiste.

05. 33. -Razvoj kastodi poslova kako bi naše tržište postalo vidljivo stranim investitorima.34.2008.19.613. godini 10.2008 37. kao i na regulativu kojom se poboljšava efikasnost i integritet tržišta hartija od vrijednosti: 17 Izvještaj Komisije za hartije od vrijednosti 18 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. godini Indeks NEX PIF u 2007. 2007-2010 38 .84 % 18 Budući trendovi razvoja tržišta kapitala i regulatornog i nadzornog okvira Nekoliko pokazatelja ukazuje da će interesovanje za crnogorsko tržište kapitala rasti i u narednom periodu.2008.2008 21. .2007. godine17 NEX 20 Vrijednost Promjena NEX PIF Vrijednost Promjena MOSTE Vrijednost Promjena 01.83 01.359.01 .060.10.01.92 % 30. godini Tabela 4: Vrijednost berzanskih indeksa za period od 01.2008 1.01.730.051.35.41.04 30.05. Konkretna pitanja regulative za dalji razvoj tržišta kapitala će se usmjeriti na regulativu kojom će se urediti izdavanje i promet i drugih hartija od vrijednosti.01.01.Grafik 2: Kretanje indeksa fondova u 2007.-30.85 . 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX PIF u 2007.05.05.2008 1.01.415.2008 21.39 % 30. -Razvoj penzionih fondova i kanalisanje privatne štednje na tržište kapitala.2007.22 01.82 . Ti pokazatelji su: -Ustanovljavanje otvorenih investicionih fondova i razmatranje mogućnosti za transformaciju postojećih zatvorenih investicionih fondova u otvorene investicione fondove.

Postojeći pravni sistem tržišta osiguranja čine Zakon o osiguranju. propisao osnivanje Agencije za nadzor osiguranja kao nezavisnog regulatornog organa sa svojstvom pravnog lica čija je osnovna djelatnost zaštita interesa osiguranika i drugih korisnika osiguranja. Potrebna je izrada nove regulative koja se odnosi na hipoteku kao i na izdavanje i promet dugoročnih hartija od vrijednosti koje se izdaju na osnovu hipoteke. odnosno kada su kupci iz inostranstva. koji je stupio na snagu krajem 2006. Novi Zakon o osiguranju je. Osnovni cilj reforme tržišta osiguranja je kreiranje finansijski pouzdanog i stabilnog tržišta osiguranja koji će obezbijediti zaštitu osiguranika i stvoriti ambijent za visokokvalitetne usluge i produkte osiguranja. b/Omogućavanje izdavanja hartija na osnovu nekretnina. koji plaćaju gotovinom. broj 42/07). Problem troškova je naročito izražen u slučaju kada su kupci hartija domaća fizička lica. je li obavezno preuzimanje u postupku privatizacije.a/ Zakonsko uređivanje preuzimanja akcionarskih društava u smislu: (i) razvoja tržišta. kao i evropskim direktivama koje se odnose na ovu oblast. (ii) integritete tržišta. odnosno kako izgrađene nekretnine kapitalizovati. c/Smanjenje troškova poslovanja na tržištu hartija od vrijednosti. godine uspostavio je takav zakonski okvir koji će omogućiti povećanje kvaliteta poslova osiguranja u skladu sa principima otvorene tržišne ekonomije. međunarodnim standardima supervizije osiguranja (IAIS). Ta mora obezbjediti da hipoteka postane savremeni instrument pogodan za cirkulaciju na tržištu kapitala. to jest da li regulativni okvir preuzimanja i spajanja kompanija onemogućava djelatnost preuzimanja i spajanja u obimu koji je neophodan za razvoj ekonomije i prilagođavanje strukturalnim promjenama (iznad kojeg procenta vlasništva je obavezna javna ponuda. kako bi se ’umrtvljeni’ kapital stavio u funkciju investicija. obezbjeđenje stabilnosti i razvoja djelatnosti osiguranja zasnovanog na zdravoj konkurenciji i jednakim uslovima poslovanja. U julu mjesecu 2007. Zakon o obaveznim osiguranjima u saobraćaju i Zakon o stečaju i likvidaciji društava za osiguranje. funkcionalno je počela obavljati zakonom propisanu djelatnost u januaru mjesecu 2008. U okviru svojih nadležnosti Savjet Agencije je usvojio dokumenta neophodna za početak rada tj. Statut. Finansijski plan i Program rada i dostavio ih Skupštini Crne Gore na saglasnost i usvajanje. Agencija za nadzor osiguranja Regulatorni i nadzorni organ tržišta osiguranja je Agencija za nadzor osiguranja Crne Gore. godine. to jest da li regulativni okvir omogućava djelatnost preuzimanja i spajanja koja za posljedicu ima "fer rezultat" u smislu podjele premije za sticanje kontrole (pitanje obaveznog ili neobaveznog nivoa cijene koji mora biti ponuđen za otkup akcija). Sljedeći strateški interes Crne Gore za ulazak u Evropsku Uniju. naročito troškova vezanih za obavljanje same transakcije. Agencija za nadzor osiguranja. mogućnost davanja konkurentske ponude za preuzimanje). godine izabran je Savjet Agencije (Odluka o imenovanju predsjednika i članova savjeta „Službeni list RCG“. Agencija za nadzor osiguranja. u cilju nezavisnosti i višeg kvaliteta obavljanja nadzorne funkcije. kao i pristupanje članstvu Svjetskoj trgovinskoj organizaciji. Novi Zakon o osiguranju. u saradnji sa 39 .

U skladu sa zakonskom regulativom osiguravajuće kompanije su u obavezi da najduže do kraja 2010. Institutu sertifkovnih računovođa Crne Gore su povjereni slijedeći poslovi: . a u cilju njihovog efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja. Ovakvo rješenje je posledica usklađivanja sa međunarodnim standardima poslovanja u osiguranju. Rast obima posla i usluga i povećana konkurencija vodiće boljim i konkurentnijim proizvodima za građane i privredu i eliminisanju jednog dijela biznis barijera. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih 40 . Takođe.usvajanje. ovo je znak da je stvoren jasan i predvidiv zakonodavan okvir. zastupanja i pružanja drugih usluga u osiguranju je razdvojeno u smislu da jedno privredno društvo može da obavlja samo jednu vrstu ovih poslova. Postojeće interesovanje novih investitora i renomiranih kompanija za pružanje usluga osiguranja u Crnoj Gori jasan je znak da će budući period obilježiti dinamičan razvoj ovog sektora. Capacity Development Programme for the Government of Montenegro. Uvedena je obaveza organizovanja odjeljenja interne revizije u okviru društava za osiguranje. pružanje tehničke pomoći kroz konkurisanje projektima za IPA fondove. kao i angažovanje eksperta iz oblasti osiguranja prilikom izrade Nacionalne strategije za integracije. Postojeći trendovi. što će doprinijeti stvaranju efikasnog sistema kontrole i nadzora poslova osiguranja od strane nadzornog organa. kao nosiocu ugovora o Konzorcijumu. utvrdiće se na bliži i detaljniji način prava i obaveze aktera na tržištu osiguranja. kao i planirana buduća saradnja sa raznim drugim donatorima ima za cilj organizaciono i stručno osposobljavanje Agencije. je ostvarila saradnju sa raznim donatorima i to u dijelu pružanja pomoći i podrške koja se odnosi na organizacionu podršku. zajedno sa Ekonomskim fakultetom i Savezom računovođa i revizora Srbije. Davanje dozvola za sticanje kvalifikacionog učešća je takođe u djelokrugu rada regulatornog organa. kao i usklađivanje domaćeg zakonodavstva za zakonodavstvom Evropske Unije. naprave statusne promjene u smislu razdvajanja vođenja poslova životnog i neživotnog osiguranja. Šta više. Evropskom agencijom za rekonstrukciju. iskustvo iz regiona i nagovještaji otvaranja novih kompanija sugerišu da će se rast ovog sektora i dalje intenzivirati. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore U skladu sa Zakonom o državnoj upravi. Ministarstvo finansija je Uredbom o povjeravanju poslova organa državne uprave nadležnog za poslove računovodstva i revizije prenijelo određena ovlašćenja na Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Budući pravci razvoja i reforme tržišta osiguranja u Crnoj Gori će ići u pravcu dalje liberalizacije tržišta. Takođe. prevod i objavljivanje Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). obavljanje poslova posredovanja. a sve u skladu sa preporukama evropskog zakonodavstva i zahtjevima Svjetske trgovinske organizacije. koje su vezane za ovaj sektor. Do sada ostvarena saradnja u prethodno navedenom dijelu sa USAID-om. kao potpisnice istog. Uveden je sistem licenciranja aktuara od strane regulatornog tijela. godine. donošenjem svih podzakonskih akata koji proizilaze iz Zakona o osiguranju.Ministarstvom finansija.

.utvrđivanje programa certifikacije u skladu sa standardom obuke IFAC-a i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore".edukacija računovođa i revizora u skladu sa važećim IFAC-ovim Međunarodnim standardima obuke (IES).vođenje evidencija društava za reviziju.kontrola obavljanja djelatnosti revizije. . . u skladu sa Zakonom.prati primjenu programa kvaliteta radi procjene rezultata u računovodstvu i reviziji u skladu sa obevezama IFAC-a. .usvajanje. sertifikovanih računovođa i utvrđivanje ispunjenosti uslova za poslovanje društava za reviziju iz člana 15 Zakona o računovodstvu i reviziji. . na godišnjem nivou.organizovanja polaganja stručnih ispita za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe i izdavanja sertifikata za sertifikovanog računovođu. 41 . prevod i objavljivanje novih ili dopuna Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). .pripremanje modela obrazaca finansijskih iskaza za pravna lica i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". . . davanje instrukcija i objašnjenja pravnim licima registrovanim za obavljanje privredne i društvene djelatnosti i djelova stranih društava (u daljem tekstu: pravna lica). u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji (u dalje tekstu: Zakon).utvrđivanje ispunjenosti uslova za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe iz člana 27 Zakona i izdavanje sertifikata za sertifikovanog računovođu.standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. . .pripremanje. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB.

.org/reparis za dodatne detalje o Programu. (Appendix A: Risk Factors and Dependencies in relation to actions to be included in strategy and action plan. U zavisnosti od toga kojem od stubova ostvarivanja strategije pojedinačna akcija pripada dodata joj je i odgovarajuća slovna oznaka (NI – normativno-institucionalna. Regionalnu tehničku saradnju koja će omogućiti razmjenu relevantnih iskustava pri čemu Crna Gora kao posebno značajnog partnera prepoznaje Program puta za Evropu Svjetske banke – Program računovodstvene reforme i institucionalnog jačanja 20 kao mehanizam za ostvarenje regionalne saradnje21. N – nadzorna i TD – tržišna disciplina).) 20 (World Bank Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening REPARIS) 21 Pogledati www. Dodatak A19 daje detaljan prikaz ocjene rizičnosti i uzajamne povezanosti aktivnosti koje su ovdje definisane kao ključne za ostvarivanje strategije. druga oprema. Identifikujući aktivnosti koje je neophodno sprovesti u realizaciji strategije za svaku je navedena institucija koja je ključno odgovorna za njenu realizaciju. DEFINISANJE PLANA U procesu koncepcijskog definisanja i finalnog uobličavanja akcionog plana Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju se oslonio na »gap« analizu neusklađenosti računovodstveno – revizorske prakse sa okvirom koji daje acquis communautaire. Potrebe finasiranja operativne podrške relevantnim stakeholder-ima kao i finasiranja operativnih potreba i podrške (hardver. Svaka od definisanih akcija je usmjerena ka ostvarivanju jednog ili više predhodno postavljenih ciljeva i interaktivno povezana sa ostalim akcijama. Posebna pažnja je usmjerena na testiranje stavova i nalaza regulatora i supervizora sa finansijskog tržišta imajući u vidu veliki broj relevantnih informacija o kvalitetu finansijskog izvještavanja kojima raspolažu kroz superviziju finansijskih institucija. Ovo je posebno važno imajući u vidu tehničku stranu planiranih aktivnosti i potrebu da se zadovolji najbolja međunarodna praksa prilikom njihove realizacije. 19 Pogledati Dodatak A: Faktori rizika i međuzavisnost aktivnosti uključenih u strategijski i akcioni plan. Prilikom izrade „gap“ analize izvori informacija su determinisani ROSC izvještajem te ispitana sa stanovišta profesije. Razrađujući aktivnosti (poglavlje 5) za svaku je procjenjen odgovarajući budžet i resursi koji obuhvataju: Odgovarajuću kvalifikovanu spoljnu konsultantsku podršku.) za projekti tim će se formirati za realizacija jedne ili više planiranih aktivnosti.4. 42 .worldbank. Odgovarajući kvalifikovanu konsultantsku podršku koja se može obezbjediti u zemlji uvažavajući potrebu poznavanja lokalnih prilika i efikasnijeg djelovanja u kombinaciji sa relevantnim međunarodnim iskustvom. kao i datum do koga bi aktivnost trebalo sprovesti da proizvede optimalne efekte odnosno da ne kreira dodatne rizike za realizaciju Strategije. prevoz i smještaj i sl. korisnika finansijskih izvještaja i glavnih stakholder-a. softver. ali i postavljena kao zasebna cjelina.

kontinuirano 13. kontinuirano Počev od 2009. STUB 1: 1. godine. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta Institucionalno jačanje i podrška – Institut sertifikovanih računovođa Institucionalno jačanje i podrška – Komisija za hartije od vrijednosti Institucionalno jačanje i podrška – Agencija za nadzor osiguranja Institucionalno jačanje i podrška – Poreska uprava Institucionalno jačanje i podrška – Privredni sud MEHANIZMI NADZORA Uspostavljanje inspekcijskog kapaciteta Razvoj i širenje koncepta interne revizije Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Poreska uprava Privredni sud kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija i pravna lica Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju Red. 6. 11. 8. godine Počev od 2009. STUB 2: 10. Komisija za hartije od vrijednosti. 5. Br.4. Agencija za nadzor osiguranja Prva polovina 2009. 9. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije 3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA 4. 12. 7. ROK ZA REALIZACIJU OPIS AKTIVNOSTI NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje ODGOVORNOST 2. godine. Stimulacija mehanizama kontrole od strane finansijskog sektora kontinuirano 43 .

godine. 17.14. kontinuirano kontinuirano kontinuirano 19. 18. Poreska uprava Pravna lica kontinuirano kontinuirano stakeholderi Zainteresovani stakeholderi Privredni sud i Komisija za hartije od vrijednosti Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija kontinuirano kontinuirano Počev od 2009. 20. 15. 44 . Povezivanje finansijskog izvješavanja i poresko bilansiranja Izvještavanje prema resornim ministarstvima TRŽIŠNA DISCIPLINA Kampanja podizanja javne svijesti Popunjavanje. STUB 3: 16. prezentacija i obrada baze finansijskih izvještaja Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor Uspostavljanje centara za obuku računovođa i revizora Javni registri i liste Ministarstvo finansija.

Seminari se profilišu kao posebno interesantno sredstvo komunikacije sa računovodstveno – revizorskom profesijom. Promoviše se i direktna komunikacija računovođa i revizora sa Savjetom. Komunikaciono sredstvo: je posebno dizajnirani meni na sajtu Ministarstva finansija. Agencija za promociju stranih investicija. analize i druga sredstva komunikacije sa kojima raspolažu stakeholder-i. značajnija udruženja preduzetnika. . Frekventnost komunikacije: Ažuriranje informacija na web sajtu. Strategijom navedeni. u standardizovanoj formi. Pored stakeholder-a kao partneri u razvoju komunikacije sa javnošću se prepoznaju: Udruženje banaka. ukoliko se većina članova složi. Komunikacija sa stakeholder-ima: Komunikacioni plan je usmjeren na prije svega za odnos sa stručnom javnošću uključujući profilisane stakeholdere-e. Svaka značajnija promjena stanja u realizaciji Akcionog plana ili promjeni u računovodstveno – revizorskoj profesiji. Na ovom web sajtu se publikuju sve vrste registara koje razmatra NSC ili koje vodi Ministarstvo finansija. sadržaji i kanali komunikacije sa stakeholedrim-a 45 . Komunikacioni centar: Centar komunikacije je Nacionalni savjet. Privredna komora.2 Kreiranje komunikacionog plana Komunikacioni plan se kreira u svrhe razvoja komunikacije za realizaciju ove Strategije i nije dizajniran kao trajni međuinstitucionalni plan razvoja komunikacije. Unija poslodavaca i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća.4. obrađivati sva pitanja od značaja za realizaciju ove Strategije i Akcionog plana. Služba za odnose sa javnošću u okviru Ministarstva finansija će pomagati u ostvarivanju komunikacionog plana. Pored ovog kao komunikaciona sredstva će se koristititi časopisi koje izdaju udruženja profesionalnih računovođa. a takođe se i razvijaju komunikacione forme. jednom mjesečno. razmjena informacija sa stakeholderim-a i obavljivanje izvještaja o progresu je predviđeno kao obavezno. stakehold-eri koji se obavezuju da će primljene informacije na najefikasniji način sa što manje modifikacije dostavljati subjektima koji su njihovi stakeholderi i zainteresovani za pitanja razvoja računovodstvene i revizorske profesije. Sve infromacije za komunikaciju sa javnošću odobrava predsjednik Savjeta ili Savjet. publikacije. NSC će se sastajati najmanje jedanput u četiri mjeseca da bi razmotrio realizaciju Akcionog plana i donio odluke iz domena svojih nadležnosti. Ključne komunikacione tačke su. Članovi Savjeta obezbjeđuju protok informacija u oba pravca između komunikacionog komiteta i subjekata prema kojima je usmjerena saradnja. Komunikaciona forma: Za potrebe realizacije ovog projekta će se dizajnirati poseban Izvještaj o progresu koji će. Komunikaciona mreža: Komunikaciona mreža od NSC ka korisnicima informacija i obrnuto zasnovana je po principu koncentričnih krugova. Komunikacija se fokusira na zajedničke interese i profilisane strategije. Partneri: Ključni partneri za razvoj komunikacije sa javnošću su stakeholder-i čije PR službe takođe doprinose prenosu informacija do krajnih korisnika na što prihvatljiviji i efikasniji način.

1. STRATEGIJA NASTUPA PREMA STAKEHOLDER-ima 46 .

Međunarodna priznanje i afirmacija. Samoodrživost projekta. Centar nadzora nad kvalitetom primjene standarda i rada R&R profesije. Veći značaj profesije.Potrebe stakeholder – a: Potrebe Projekta iNSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA Širenje broja članova. Centar edukacije. Veći značaj profesije. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Veće cijene usluga za poslove R&R. Veći kvalitet R&R usluga. Veći značaj profesije. Više nadzora. Ostvarivanje monopola odnosa sa R&R profesijom. Lična afirmacija članova. Realizacija 47 . Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja. Ostvarivanje većih prihoda. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja . Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Širenje konkurencije u okviru R&R profesije. Zajednički interesi: STRATEGIJA I AKCIONI PLAN Širenje R&R profesije. Primjena etičkih standarda. Ostvarivanje veće kohezije članova. Manje nadzora od spoljnih činilaca.

pravila za procjenjivanje imovine i sl. o Preispitati prag primjene uprošćenih standarda finansijskog izvještavanja i razviti ove standarde za primjenu na nivou malih i srednjih preduzeća (SME).1. o Uskladiti zahtijeve za finansijskim izvještavanjem od strane korporativnog sektora sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. • Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda finansijskog izvještavanja sa posebnim osvrtom na: 48 .5. IMPLEMENTACIJA PLANA 5. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA FINANSIJSKO IZVJEŠTAVANJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 1. o Donijeti podzakonsku regulativu kojom bi se adresirala pitanja od posebnog značaja: jedinstveni kontni okvir.5. minimalna pravila za usaglašavanje stvarnog sa računovodstvenim stanjem. Pillar I: NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR 5.7.1. o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. malim i srednjim preduzećima (SME) usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutarnog okvira za revizorsku aktivnost eksternog i internog karaktera kako bi se obezbijedilo: • • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima sa međunarodno priznatim standardima finansijskog izvještavanja i računovodstva te obezbjediti njihovo prevazilaženje i eliminisanje konfuzije.1. o Uspostaviti listu entiteta od javnog interesa za koje se zahtijeva posebno finansijsko informisanje i izvještavanje. Praktičnost o Zakonom definisati što se smatra velikim. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. o Zakonom adresirati uočene slabosti postojećeg zakonodavstva i regulisati pitanja koja nijesu bila dovoljno regulisana uz konsultaciju skorašnjih komparativnih iskustava.

750 49 .• • • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. partneri i poreski autoritet. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 za podršku projektnom timu. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.000 Podrška projektnom timu: €10.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 1: € 133. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. investitori.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. Uspostavljanje jake osnove za odgovarajući nivo finansijskog izvještavanja i infrastrukture koja treba da ga podržava.

5. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. eksterna kontrola kvaliteta treba da provjeri usklađenost revizorskih poslova sa prihvaćenim standardima posebno imajući u vidu: Član 29 nove osme EU kompanijske direktive. o Revizija. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva o reviziji posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima ispoljenim sa međunarodno priznatim standardima obavljanja revizije te obezbjediti njihovu primjenu u praksi. • • 22 Evropska Komisija je usvojila Preporuke uspostavljajući minimalne standarade za sitem eksterne provjere kvaliteta za statutarne revizije.5. o Revizija. i kontrolni organi Ministarstva finansija. koja uvodi zahtijeve za sve statutarne revizije da budu dio sistema provjere kvaliteta. o Obezbjediti širenje instituta interne revizije kroz promjenu zakonske regulative kao nezavisne konsultantske aktivnosti u okviru privrednih i drugih subjekata koja treba da podpomogne podizanje kvaliteta eksterne revizije i finansijskog izvještavanja. u drugoj instanci. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. o Uskladiti zahtijeve za obavljanjem revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire.7. Praktičnost o Zakonom o računovodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja eksterne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutatrnog okvira za finansijsko izvještavanje kako bi se obezbjedilo: • Kompletnost o Priprema i usvajanje novog Zakona o računovodstvu i reviziji. o Zakonom o računovodstvu i reviziji proširiti konkurentnost u obavljanju revizije i mehanizme kontrole kvaliteta obavljanja eksterne revizije. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA OBAVLJANJE REVIZIJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 2. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. o Izmjene zakonodavnog okvira treba da obezbjedi unapređenje eksternog programa provjere kvaliteta sa ovlašćenjima da ga sprovode semoregulatorna tijela sa posebnim ovlašćenjem i posebno formiranim organima (sa učešćem predstavnika stručnih tijela iz inostranstva).2. Sistem eksterne provjere kvaliteta je razvijen kao provjerljivost usklađenosti kvaliteta revizije sa proklamovanim standardima i da revizori poštuju 50 . u prvoj instanci. Preporuke Evropske Komisije 22.1.

partneri i poreski autoritet. Ključni stakeholder-i • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. o Uspostaviti obaveznost organizovanja i razvoja instituta interne revizije za velike privredne subjekte. Očekivani rezultati Primjena standarda revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. regulatornih ili drugih agencija ili ako se programi sprovode od strane drugih tijela. o Kroz izmjene zakonskog okvira obezbjediti obaveznost visokog kvaliteta revizorskih izvještaja za kompanije kotirane na berzama. Iskaz se primjenjuje u svim situacijama kad članice sprovode programe za svoj račun.000 za podršku projektnom timu. 23 Iskaz o obavezama članica 1 je primjenjiv za članove tijela IFAC-a koji se bave programima osiguranjem pregleda kvaliteta u obavljanju revizije finansijskih izvještaja.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. u ime profesije. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. 51 . ili u ime vlada. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 stička pravila ponašanja (uključujući nezavisnost kao jedan od ključnih). • Uspostavljanje jake osnove za širenje obavljaja revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja. o obavezama članova No. o Ojačati odgovornost organa upravljanja i rukovođenja privrednim društvima za kvalitet angažovanja eksterne revizije. Osiguranje o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. Preporuke postavljaju obuhvatan set minimalnih zahtjeva za uspostavljanje sistema provjere kvaliteta u zemljama članicama EU sa ciljem da se obezbjedi ujednačenost kavliteta revizije i uspostavi sistem njegovag nadgledanja i objavljivanja rezultata ovog praćenja. investitori.IFAC Iskazi kvaliteta23.000 Podrška projektnom timu: €10.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.1.

750 52 .• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 2: € 133.

Obezbjediti pokriće operativnih troškova za prevođenje standarda24.000 za podršku projektnom timu. Funkcionalnost treba biti potvrđivana obezbjeđenjem vrlo ažurnog prevođenja svih promjena i stalnim periodičnim razvojem kvaliteta ukupnih tekstova prevoda standarda.5. Razvijanje mehanizama saradnje sa sličnim tijelima u zemljama u kojima se standardi prevode na jezike koji su u službenoj upotrebi u Crnoj Gori. Ključni stakeholder-i • • Institut sertifikovanih računođa Crne Gore.000 24 Što ne obuhvata troškove štampanja koji trebaju biti pokriveni na komercijalnoj osnovi.1. Obezbjeđivanje dostupnosti prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 12.3. 53 . 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. Razviti motivacione mehanizme za kontinuirano poboljšanje prevoda na bazi sugestija korisnika.000 Podrška projektnom timu: €50. Očekivani rezultati Ostvariti raspoloživost resursa za implementaciju okvira koji će osigurati kontinuirano prevođenje međunarodnih standarda kao osnove za njihovu kvalitetnu primjenu. PODRŠKA PROCESU PREVOĐENJA IFRS i ISA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi podršku uspostavljanju kontinuiranog procesa prevođenja standarda kroz: U saradnji sa institucijama iz okruženja obezbijediti korišćenje prevoda teksta novih IFRS usvojenih od međunarodnog Odbora za računovodstvene standarde (International Accounting Standards Board) i interpletacija ovih standarda usvojenih Komiteta za tumačenje međunarodnih finansijskih standarda (Interanational Financial Reporting Interpretation Committee). Ministarstvo finansija Resursi i budžet 10 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Obezbjeđivanje softvera za asistenciju u procesu prevođenja.4. Osposobljavanje grupe (prevodilački komitet) koja bi bila dominantno sastavljena od računovođa i revizora sa uključenjem profesionalnih prevodilaca.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €100.5 i 7.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 3: € 187.500 54 .

Osposobljavanje grupa unutar NSC da se specijalizovano bave sa pojedinim pitanjima kao što su: razvoj programa edukacije. Nadgledanja kvaliteta primjene zakonske i podzakonske regulative i potreba njihog dotjerivanja. Osposobljavanje prateće. Širenje mreže stručnih saradnika koje je moguće konsultovati i angažovati prilikom odlučivanja o pojedinim pitanjima sa visokim stepenom stručnih specifičnosti. Podrška programima obuke i razvoja resursa na osnovama dugoročne održivosti i razvoja ovih funkcija. nadgledanje profesionalnih udruženja i tijela računovođa i revizora.1.5. oslonjenosti na komparativana iskustva ili direktno povezana sa očekivanim djelovanjem međunarodnih tijela za uspostavljanje i tumačenje standarda. Nagledanje ostvarivanja planiranog djelovanja licenciranih računovodstveno – revizorkih profesionalnih udruženja i tijela. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. službe koja bi djelovanje NSC učinila efikasnim na dnevnoj osnovi i obezbijedila realizaciju komunikacionog plana.4. te da osigura veći stepen relevantnosti finansijskih informacija za zainteresovane strane. a posebno investitore. Razvoj mehanizama izvještavanja Vlade Crne Gore i drugih zainteresovanih strana. Adresiranje urgentnih pitanja implementacije standarda i realizacije ove Strategije i akcionog plana prema svim zainteresovanim stranama. PODRŠKA RAZVOJU KAPACITETA NACIONALNOG SAVJETA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Očekivani rezultati Osposobljenje NSC da predstavlja pokretačku i kontrolnu snagu za realizaciju projekata razvoja računovodstvene i revizorske profesije. Potpisivanje i implementacija memoranduma o saradniji sa ključnim stakeholderim-a koji su nezavisna regulatorna ili druga tijela. 5 i 7. malo dimenzionirane. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti 55 .. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti NSC da upravlja projektom realizacije ove Strategije sa posebnim fokusom na sledeće elemente: Širenje NSC sa uključivanjem predstavnika računovodstveno revizorske profesije i predstavnika institucija koje promovišu investiciona ulaganja i razvoj biznisa. razvoj eksternih odnosa i sl.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 4: € 110.000 za podršku projektnom timu.000 56 . 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Podrška projektnom timu: €10. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 75.• • Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 60 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.

Sadržaj aktivnosti je fokusiran na: Priprema Akcionog plana za djelovanje Instituta u periodu na koji se odnosi ova Strategija i Akcioni plan u pravcu koji će adresirati minimum uspostavljanja procesa rearanžiranja Instituta u organizaciju koja na efektivniji način može odgovoriti obavezama. 7 i 8 EU osme direktive o kompanijskom zakonodavstvu.1. visoke stručne reputacije. 57 .5. o Kontinuiranu kontrolu i disciplinu. 1 – Ulazni zahtijevi za program profesionalnog usavršavanja računovođa. Razvoj organizacione strukture koja bi mogla da odgovori obimu preuzetih obaveza posebno se fokusirajući na razvoj: o Nezavisnosti i etičnosti profesije. u punoj mjeri ISA usklađenu metodologiju obavljanja revizije koja bi bila dostupna i za reviziju malih preduzeća i koja bi bila pripremljena u elektronizovanoj formi sa sistemom logički. o Edukaciju i sertifikaciju. o Publikovanje i vođenje registara Pripremiti standardizovanu. o IFAC IES No. koje je moguće konsultovati i angažovati na različitim poljima ostvarivanja delegiranog javnog interesa i asistiranja u područjima razvoja prakse primjene međunarodnih standarda. 2 – Sadržaj programa za profesionalno usavršavanje računovođa. 5 i 7. Jačanje radnih tijela i kadrovskog potencijala Instituta. a posebno odnose sa javnošću koji bi trebali pomoći u jačanju zainteresovanosti javnosti za aktivnosti Instituta. o IFAC International Education Standard (IES) No. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti Instituta sertifikovanih računovođa kao profesionalnog udruženja na kojem je. Razviti intezivni plan komunikacije među članovima i ključnim stakeholderima. 3 – Profesionalne vještine. Uspostavljanje centra za profesionalno obučavanje i usavršavanje sa razvijenim i unapređivanim programima imajući u vidu posebno: o Član 6.5. o IFAC IES No. prenesen dio javnih ovlašćenja u implementaciji međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda i regulacije računovodstvene i revizorske struke. etičkih kodeksa te priručnika i tumačenja za njihovu primjenu. metodoloških i kalkulativnih kontrola. tenderskom procedurom. unapređenju njegovih poslovnih aktivnosti u promijenjenom ambijentu i obezbjediti unaprijeđenje marketinških i drugih programa okrenutih javnosti. Organizovanje procesa kontinuiranog prevođenja ili distribucije prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i standarda revizije. INSTITUCIONALNO JAČANJE I PODRŠKA – INSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Širenje mreže stručnih saradnika.

o Pravila između pristupa projere kvaliteta moraju biti diferencirana u zavisnosti da li statutarna revizija obuhvata i klijente iz oblasti javnog interesa. o Odgovarajući resursi moraju biti dodjeljeni sistemu kontrole kvaliteta kako ne bi zavisio od drugih aktivnosti. 6. obraditi pitanje budžetiranja i usklađenosti novčanih tokova. o Preporuke Evropske Komisije koje se odnose na ovu oblast. 7 – kontinuirani profesionalni razvoj: Program učenja cijelog života i kontinuiranog razvoja profesionalne kompetentnosti . Resursi koji se zahtijevaju kao neophodni za unapređenje aktivnosti i arhitekture Instituta će biti više nego produktivno iskorišćeni ukoliko podrže strukturu predloženih aktivnosti i obezbjede visok stepen vjerovatnoće da budu uspješne u budućnosti.o IFAC IES No. Redizajnirati u pravcu modernizacije i širenja javnog interesa za publicističku aktivnost Instituta. Obezbjediti podršku i implementirati efektivni i efikasni program i režim eksterne kontrole kvaliteta koja posebno mora zadovoljiti sledeće: o Kontrolori moraju posjedovati odgovarajuće profesionalne kvaliteta i iskustvo. Obezbjediti pomoć i uspostaviti procedure za poštovanje usklađenosti i disciplinske postupke prema članovima koji nepoštuju nivo uspostavljenog kvaliteta posebno imajući u vidu: o Član 30 osme kompanijske direktive EU. o IFAC Izjavu o obavezama članica No. o Obuhvat pregleda kontrole kvaliteta treba da uključi i sisteme interne kontrole revizorske firme sa odgovarajućim nivom testiranja usklađenosti procedura i fajlova kako bi se verifikovala adekvatnost funkcionisanja. Njihova nezavisnost (u smislu bilo kakve povezanosti sa revizijom koju kontrolišu) i objektivnost moraju biti garantovane. 8 – zahjevi komepetentnosti za revizorku profesiju i o Komparativnog iskustva novopriključenih zemalja EU u uspostavljanju kontinuiranih programa obuke i usavršavanja Razviti strateški poslovni plan koji će posebno. Kao dodatni reper za ocjenu efikasnosti treba da posluži prijedlog samog Instituta iskazan u Akcionom planu za svoje djelovanje u dužem periodu. o Da bi se prosuđivala uspješnost ovog režima moraju biti uspostavljeni posebi ciljevi i sitem indikatora učinkovitosti bazirano na međunarodnoj praksi u ovoj oblasti. 5 – Zahtijevi praktičnog iskustva. o IFAC IES No. od profesije i javnosti prepoznata asocijacija računovođa i revizora koja posjeduje kapacitet i resurse da bude lider u stalnom podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. o IFAC IES No. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana. Očekivani rezultati Osposobljena. o IFAC IES No. o IFAC IES No. Usklađenost sa IFAC-ovim izkazom o obavezama članica (SMO) je reperna vrijednost u pružanju podrške Institutu da obezbjedi učinkovitost svog djelovanja na visokom nivou i time djelovanja profesionalnih računovođa i revizora koji su njegovi članovi. 6 – Ocjena profesionalne osposobljenosti i kompetentnosti. 58 . 4 – Vrijednosti profesionalne etike i stava. na realnoj osnovi.

500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.750 Tehnička pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.250 59 . Strano tim liderstvo (175 dana tokom tri godine sa € 1.000 Podrška projektnom timu: €10.250 po danu): € 212.Ključni stakeholder-i • • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa.250 po danu): € 218.000 Lokalna konsultantska podrška: €25. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi razvoja Strateškog plana djelovanja: € 10.000.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 5: € 551.

Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi osposobljavanje unutrašnjih resursa Ministarstva finansija da obavlja vrstu nadzora rada računovođa i revizora koja omogućava i novčano kažnjavanje kao i izricanje seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. o Uspostaviti mehanizme koje će omogućiti da se obavi kontrola rada tamo gdje je on znatno ispod očekivanog nivoa. Praktičnost o Zakonom definisati obavezu uspostavljanja inspekcijskog nadzora nad radom računovođa i revizora sa mogućnoćnošću izricanja novčanih kazni i seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. Pillar II: MEHANIZMI KONTROLE 5. DRUGOSTEPENA KONTROLA – INSPEKCIJSKI KAPACITET (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4 i 5. Centralne banke i Poreske uprave.2. o Preispitati prekršajno zakonodavstvo i utvrditi moguća ograničenja koja treba eliminisati.2. Konzistentnost o U postojeću organizacionu šemu Ministarstva finansija uklopiti organizacioni dio koji bi se bavio pitanjima kontrole kvaliteta finansijskog izvještavanja. o Zakonom adresirati riješenje pitanja ko će obavljati drugostepeni nadzor ( instanca iznad nadzora koji obavlja samoregulatorno tijelo) nad radom računovođa i revizora. o Razmotriti mogućnosti eksternalizacije ove funkcije u inicijalnom periodu koje bi ujedno ostvarivalo i podizanje unutrašnjih kapaciteta. o Razvoj kapaciteta novog organizacionog dijela u okviru Ministarstva finansija obezbjediti regrutovanjem iskusnih revizora i upošljavanjem mladih stručnjaka motivisanih za usavršavanje svojih znanja u ovom oblastima. 60 • • . primjene računovodstvenih i revizorskih standarda. do kraja 2012.1. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje.). sistematizacije radnih mjesta i sl.5. o Razviti sistem obavještavanja o slabostima preko djelovanja Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. godine. o Preispitivanje i izmjena podzakonske regulative koja se odnosi na funkcionisanje upravnih organa (uredbe.

750 61 . Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 10: € 143. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivo finansijskog izvještavanja.000 za podršku projektnom timu. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.000 Podrška projektnom timu: €20.o Djelovanjem nadzora ojačavati nezavisnost u radu revizora. izvan polja samoregulatornog djelovanja. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovom oblastima. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline. • • • • • Konsultantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20.

Konzistentnost o U pripremi novog zakonodvstva o reviziji ugraditi obaveznost organizovanja ili eksternalizacije interne revizije u svim velikim preduzećima. pravovremenosti i pouzdanosti računovodstvenih i finansijskih izvještaja i evidencija. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji.2. objektivnost i nepristrasnost u radu internih revizora. nezavisnost.2. o Izmjenama zakona o privrednim društvima dodatno ojačati obaveznost organizovanja i nezavisnost interne revizije u svim društvima koja se definišu kao velika. do kraja 2012. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. 62 • . Preispitivanje tačnosti. Cilj 4 i 5.5. Pomoć i saradnja sa eksternom revizijom u podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. Da bi koncept interne revizije postao raširen neophodno je obezbjediti: • Kompletnost o Usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. objektivna i konsultantska aktivnosti unutar preduzeća dizajnirane da doda vrijednost i unaprijedi funkcionisanje organizacije kroz sistematičan i disciplinovan pristup evaluciji i unapređivanju efktivnosti sitema interne kontrole. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. Samo tako se može ostvariti obaveznost menadžmenta da blagovremeno reaguje na preporuke interne revizije i dokumentuje aktivnosti preduzete na otklanjanju uočenih nedostataka. godine. Saradnja sa eksternim faktorima poreske kontrole. Organizovanje kvalitetnog funkcionisanja interne revizije podrazumjeva zainteresovanost vlasnika ili drugih stakeholder-a za obezbjeđenje: trajnost obavljanja funkcije interne revizije. dostupnost reviziji svim poslovima. o Revizija. Interna revizija je nezavisna. o Revizija. Djelovanje interne revizije je međunarodno standardizovano uz postojanje i razvijenih kodeksa profesionalne etike te pravilima rada interne revizije. RAZVOJ KONCEPTA INTERNE REVIZIJE (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj i širenje koncepta interne revizije kod velikih pravnih lica. adekvatno izvještavanje o djelovanju funkcije interne revizije i blagovremeno izvještavanje o nalazima interne revizije. Ključni ciljevi koje interne revizije ostvaruje su: Podizanje adekvatnosti i efikasnosti nekog od odabranih sistema interne kontrole u datoj organizaciji. supervizije ili nekih drugih oblika nadzora nad poslovanjem uključujući i resorna ministarstva.

63 . o Zakonom o računovodstvu i reviziji utvrditi zahtijeve stručnosti i nezavisnosti u obavljanju interne revizije te propisati načela na kojima se zasniva obavljanje interne revizije (kontinuiteta.o Zakonom o hartijama od vrijednosti predvidjeti kontrolu obavljanja interne revizije od strane KHOV u akcionarskim društvima (osim banaka i osiguravajućih društava) koja se kotiraju na organizovanim berzanskim tržištima. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. profesionalne osposobljenosti itd.) o Konkurentnost u obavljanju interne revizije i saradnje sa eksternom revizijom osigurati kroz izmjene zakona. Ključni stakeholder-i • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. nepristrasnosti. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.000 za podršku projektnom timu. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. nezavisnosti. partneri i poreski autoritet. • Uspostavljanje jake osnove za šire uspostavljanje i dodatno razvijanje obavljanja interne revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja. o Donijeti podzakonsku regulativu koja će na široj osnovi obezbjediti kontrolu obavljanja i organizovanja interne revizije od strane KHOV kod akcionarskih društava koje oni kontrolišu ili koji su emitenti nekontrolisani od strane Centralne banke Crne Gore i Agencije za nadzor osiguranja. • Praktičnost o Zakonom o računodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja interne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda interne revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. investitori. o Uskladiti zahtjeve za obavljanjem interne revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire.

000 Podrška projektnom timu: €10.000 64 .• • • Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 11: € 25.

Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje operativne strukture u formi samoregulirajućeg tijela za nadzor rada revizora. Pregled procedura dobijanja sertifikata sprovedenih od strane Instituta. o Odgovornost nadgledanja (istražna i disciplinska moć): Promocija uspostavljanja i održavanja visokih profesionalnih standarda obavljanja revizije. USPOSTAVLJANJE TIJELA ZA NADGLEDANJE REVIZORA (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. o Obezbijediti raspoloživost odgovarajuće ekspertize iz inostranstva za početni period rada. o Aktivnosti usklađivati sa dokumentima i iskazima Evropske grupe tijela za nadgledanje. sistema obezbjeđenja kvaliteta i profesionalne etike. o Preko Sporazuma o razumjevanju razviti odnose i razmjene informacija sa svim ključnim regulatorima i supervizorskim tijelima i drugim stakeholderim-a. o Obezbijediti odgovarajuće resurse i identifikovati sve interne procedure i pravila koja se moraju uspostaviti i razviti Akcioni plan kojim be se detaljno razradi okvir za ostvarenje ključnih ciljeva i planirala sredstva za samoodrživost. osiguranje kvaliteta. uspostavljanje standarda.2.5. • 65 . Nadgledanje implementacije zakonske i podzakonske regulative. Nadgledanje odnosa Instituta sa članovima na pitanjima usavršavanja. o Uspostaviti odnose sa tijelima za nadgledanje u okviru EU za dobijanje tehničeke pomoći transfer ekspertize.3. licenciranje. disciplinski sistem i sl. 5 i 7. Finansiranje i eksterni odnosi o Finansiranje sistema nadzora treba biti obezbjeđeno na način koji će biti osiguran i oslobođen bilo kakvog uticaja revizorske profesije. o Posebno dizajniranim upustvom opisati set aranžmana za osiguranje kvaliteta i sistem disciplinovanja posebno uvažavajući mogućnosti saradanje sa kompetentnim autoritetima iz članica EU. o Odgovornost za jačanje transparetnosti kroz publikovanje programa rada i izvještaja o aktivnostima. Pružanje stavova i mišljenja o prijedlozima akata. Po svom sadržaju posebno aktivnost treba obuhvatiti: • Obuhvat i odgovornost o Obuhvat nadgledanja treba da uključuje: usavršavanje.

Finalno ova aktivnost doprinosi razvoju revizorskih vještina i iskustava te njihovom trensferu van kontensta transfera znanja unutar samih revizorskih kuća.000 Opremanje prostora (uključujući IT): €15. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.500 66 .Očekivani rezultati Dobija se još jedan instrument uvjerenja u pouzdanost finansijskih izvještaja i time u njihovu pouzdanost.000 Troškovi administrativnog osoblja (1 administrator za tri godine): €30.250 po danu): €187. Kroz ostvarivanja ovih aktivnosti revizorska profesija dobija na značaju i interesovanje za regrutovanje novih revizora raste.000 Troškovi tehničkog osoblja (1 menadžer): €75.500 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 12: € 397.000 Tim lider iz inostranstva ( 150 dana tokom tri godine po € 1. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi podrške projektnom timu: € 5.000 Operativni troškovi za tri godine: €60.

Na drugoj strani interes klijenata finansijskih institucija je obezbjeđivanje deficita finansiranja preko finansijskog sektora. operativnim i drugim rizicima u poslovanju. NADZOR KROZ FINANSIJSKI SEKTOR (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. 5 i 7. Interes finansijskih institucija je posjedovanje pravovremenih i pouzdanih finansijskih podataka o poslovanju privrednih subjekata koje kreditiraju ili koji emituju finansijske instrumente sa kojima trguju. utvrđivanje očekivanih i neočekivanih gubitaka u poslovanju iz kreditnih i drugih poslova banaka CBCG koja će dodatno zahtijevati i motivisati banke da insistiraju na kompletnom. Djelovanja učesnika na tržištu kapitala o Kroz regulatorne mehanizme izgrađivati veći uticaj učesnika na tržišta kapitala i organizatora tržišta na kvalitet finansijskih izvještaja emitenata. upravljajući rizicima. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. Svoje uporište dizajniranje ove aktivnosti nalazi u činjenici da finansijske institucije. o Koristiti nalaze kontrole banaka i iskustva banaka u razvijanju koncepta interne revizije.5. • 67 .) o Usaglašavati djelovanje kontrole banaka i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarda u cilju detektovanja. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene CBCG o radu eksternih revizora u bankama za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. koriste finansijske izvještaje svojih klijenata ili emitenata različitih tržišnih materijala. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje mehanizama detaljnijeg nadzora kroz poslovanje finansijskih institucija. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju banaka od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. Ovi interesi mogu biti kanalisani u poseban mehanizam nadzora nad kvalitetom finansijskih izvještaja kroz: • Djelovanje bankarskog sektora o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta.4. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. razmatranja značaja. pravovremenom i pouzdanom finansijskom izvještavanju u svim fazama upravljanja kreditnim. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl.2. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva.

• Djelovanje sektora osiguranja o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje utvrđivanje rizika u poslovanju osiguravajućih kompanija motivisati iste da kod svojih klijenata aktivnije insistiraju i stimulišu cjenovnim mehanizmima na kompletosti. Na ovaj način dolazi do širenja broja subjekata koji su zainteresovani za pojačavanje nadzora nad kvalitetom finasijskog izvještavanja. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Očekivani rezultati Ostvarenjem aktivnosti se dobija dodatni mehanizam snažnog uticaja na poboljšanje kvalitete finansijskog izvještavanja na trajnoj osnovi.) o Usaglašavati djelovanje kontrole osiguranja i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarad u cilju detektovanja. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja 68 . pravovremenosti i pouzdananosti finansijskih izvještaja. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. razmatranja značaja.o Preko Sporazuma o saradnji regulatora finansijskog tržišta razviti odnose i razmjene informacija sa Komisijom za hartije od vrijednosti posebno u pravcu sagledavanja informacija o kvalitetu finansijskih izvještaja koje dobijaju od emitenata i učesnika na tržištu. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju osiguravajućih kompanija od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. U privredi u kojoj se intezivno razvijaju privredni sektori su prirodno deficitarni sa dugoročnim finansijskim sredstvima koja moraju obezbjeđivati preko finansijskog posredovanja. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene Agencije za nadzor osiguranja o radu eksternih revizora za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta.

Resursi i budžet • • Podrška projektnom timu: €5.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 13: € 5.000 69 .

o Dizajniranje centra za koordinaciju javne kampanje. regulativom. Konzistentnost o Osvijetliti značaj računovodstvene i revizorske profesije kroz različite forme komunikacije sa javnošću birajući najupečatljivije i najefektivnije. dizajniran u ove svrhe. o Kroz. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. o Razviti sistem pomoći malom i srednjem biznisu u jačanju sopstvenih kapaciteta za komunikaciju o pitanjima primjene međunarodnih standarda finansijskog računovodstva i revizije preko Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća . 6 i 7. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi intezivnu kampanju promovisanja benefita.3. o Za menadžere.1. obrazovne vodiče i tehničku pomoć za javnost. aktivnosti stakeholder-a i svih drugih aspekata od značaja za podizanje svijesti i uključenja šire stručne i laičke javnosti u ostvarivanje ove Strategije i Akcionog plana. o Upostaviti niz seminara dizajniranih za menadžere i direktore sa tematskim sadržajem od posebnog značaja za finansijsko izvještavanje. promovisati benefite kulture poštenja i otvorene komunikacije. o Širiti značaj informacija koje se mogu dobiti iz finansijskih izvještaja. Pillar III: TRŽIŠNA DISCIPLINA 5. postavljene zahtijeve objelodanjivanja povećati set informacija koje treba objelodanjivati kroz uticaja na materijalnu značajnost informacije. JAVNA KAMPANJA (TD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. o Povećati javnu svijest o značaju korporativnog upravljanja i izvještavanja za ukupne ekonomske prilike. Praktičnost o Obezbjeđivati informacije.3. usmjeravanja interne revizije u rizična područja poslovanja i dizajniranja i ohrabrivanja kanale direktne komunikacije sa zaposlenima u cilju adresiranja njihovih zabrinutosti. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Izrada plana javne kampanje kod svih stakeholdera.5. • • 70 .

000 Podrška projektnom timu: €20. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 37. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.500 71 . 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivoa finansijskog izvještavanja. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovim oblastima. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća Resursi i budžet 30 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 za podršku projektnom timu.500 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 16: € 77. izvan polja samoregulatornog djelovanja.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja.

koji je usklađen sa zahtijevima Evropskog zakonodavstva uz uvažavanje prelaznog perioda i lokalnih specifičnosti. Podržati uspostavljanje seta procedura i kapaciteta za nadgledanje blagovremenosti popunjavanja i predaje finansijskih izvještaja od strane kompanija. sistematizovanja po različitim kriterijumima i prezentaciju seta uporedivih finansijskih pokazatelja iz finansijskih izvještaja koji se predaju Centralnom registru Privrednog suda. Opis aktivnosti: Aktivnost treba obezbjediti kroz razvoj unosa. Redizajnirati bazu podataka u pravcu modernizacije i širenja mogućnosti javnog korišćenja pretraživanja baze po različitim osnovama.2. Obezbjediti odgovarajuću pravne i tehničke mogućnosti korišćenja podataka iz centralizovane baze za potrebe analize od strane različitih subjekata. Obezbijediti mogućnost sumiranja i izvještavanja o stepenu neusklađenosti izvještaja sa zakonskim zahtijevima. Obezbijediti web pristupe (na komercijalnoj osnovi) elektronskim podacima iz finansijskih izvještaja. Obezbijediti podhranjivanje podataka o finansijskim izvještajima na period koji je usklađen sa EU zahtijevima. Aktivnost bi trebala biti usmjerena na sljedeće: Kroz zakonodavni okvir ojačati (odgovarajuća kaznena politika) obaveznost blagovremene i tačne predaje finansijskih izvještaja Centralnom registru Privrednog suda u papirnoj i elektronskoj formi. 5 i 7. Dizajnirati i implementirati IT strategiju razvoja baze podataka o finansijskim izvještajima. Izgraditi izvještajne forme koje pokazuju broj finansijskih izvještaja ovjerenih od strane pojedinih agencija za pružanje računovodstvenih usluga sa mogućnosti analize koncentracije i kvaliteta rada pružaoca računovodstvenih usluga. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana na agregiranoj osnovi. na solo i konsolidovanoj osnovi. Ova aktivnost će značajno doprinijeti javnoj raspoloživosti podataka iz finansijskih izvještaja i uticaja javnosti. CENTRALIZOVANA BAZA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3.5. Ključni stakeholder-i • Privredni sud 72 . u smislu pružene mogućnosti da reaguju na javno objavljene podatke. koja je u skladu sa zahtjevima EU o popunjavanju godišnjih izvještaja i konsolidovanih godišnjih izvještaja.3. sa razmatranjem mogućnosti skraćenja roka obaveznosti njihove predaje. Očekivani rezultati Konzistentantan zakonodavni i regulatorni okvir za popunjavanje i objavljivanje finansijskih izvještaja. a posebno stakeholdera.

• • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • IT podrška: € 300.000.500 73 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 17: € 747.000 Tehničaka pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.000 Podrška projektnom timu: €10.250 po danu): € 212.250 po danu): € 125. Strano tim liderstvo (100 dana tokom tri godine sa € 1.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.

5. se odnosi na javnu raspoloživost informacija o aktivnostima kompanije. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi minimalne zahtijeve za objelodanjivanjem informacija uz finansijske izvještaje. na sajtovima regulatora. Informacije mogu biti objelodanjene na bazi zahtijeva ili na dobrovoljnoj osnovi. Objelodanjivanje. poslovne modele i strategije. kao minimum. Zakonskim okvirima definisati rokove i frekventnost objavljivanja dopunskih informacija uz finansijske izvještaje. Dopunske informacije podjeliti na kvantitativne i kvalitativne sa minimumom koji su dati u Bazelu II Pillar 3 (Tržišna disciplina). Tip informacija koje se objelodanjuju su u osnovi: Obavezna objelodanjivanja Računovodstveni režimi: finansijski izvještaji i informacije o vrednovanju pozicija. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. rezultatima. Relevantna objelodanjivanja mogu biti definisana upotrebom koncepta materijalnosti po kome bi neka informacija trebala biti tretirana kao materijalna ako njeno izostavljanje ili pogrešno navođenje može promjeniti ili uticati na procjenu ili odluku korisnika te informacije. limitima izloženosti. Finansijski izvještaji25 obezbjeđuju uvid u agregatne numeričke podatke. 74 . Centralizovati objavljivanje dopunskih informacija uz finansijske izvještaje na web sajtu regulatornih organa – Centralne banke Crne Gore. . Dobrovoljna objelodanjivanja: sve dodatne informacije. 25 Prezenatacija finansijskih izvještaja je data IAS 1. Ostvarivanje aktivnosti minimalno podrazumjeva: Kroz zakonski i podzakonski okvir propisati koje dopunske informacije. sticanjima učešća u kapitalu. finansijske institucije trebaju da objavljuju. kada se ocijeni da je rizični profil kontrolisanih institucija povećan. Kvalitativne informacije se uglavnom odnose na kompanijske postupke i procedure validacije bilansnih pozicija. veličini regulatornog kapitala i koeficijentu solventnosti i sl. Obezbjediti kroz supervizorske aktivnosti na finansijskom tržištu objavljivanje dodatnih informacija. 5 i 7. kao ključne komponente kvantitativnosti u prezentaciji finansijskih izvještaja. Informacije za berze i supervizorska regulatorna tijela: informacije o povezanim interesima. poslovnoj situaciji i perspektivama.3.3. te da je obim i kompleksnost aktivnosti na ukupnom finansijskom tržištu povećana. rizicima i okruženju. OBJELODANJIVANJE INFORMACIJA UZ FINANSIJSKE IZVJEŠTAJE ZA FINANSIJSKI SEKTOR (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 18: € 65. Ključni stakeholder-i • • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • IT podrška: € 30.000 Podrška projektnom timu: €10.000. Očekivani rezultati Kroz realizaciju ove aktivnosti se obezbjeđuje realizacija intencija BIS (Bank for International Settlements) i njegovih grupa i tijela razvoja tržišne discipline kao jedne od značajnih tržišnih podrški uspostavljanja regulatornih i supervizorskih standarda.Objavljivati rezultate stresnih testiranja i modeliranja u svrhe ocjene finansijske stabilnosti. Lokalna konsultantska podrška: €25.500 75 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful