STRATEGIJA I AKCIONI PLAN ZA UNAPRIJEĐENJE KVALITETA FINANSIJSKOG IZVJEŠTAVANJA U CRNOJ GORI

Sadržaj
1. UVOD ………………………………………………………………………………….6 1.1. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja......................................7 2. ANALIZA SITUACIJE ………………………………………….………………………9 2.1. Finansijski sektor u Crnoj Gori.......................................................................10 2.2. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju............................11 2.3. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje..................................12 2.3.1 Polazne tačke..........................................................................................14 2.3.2 Acquis communautaire............................................................................14 2.3.3. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća...................................................................................................................15 2.3.3.1. Primjena standarda u Crnoj Gori.................................................16 2.4. Korisnici izvještaja..........................................................................................17 2.5. Dobra međunarodna iskustva.........................................................................18 2.6. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive...........................................18 2.7. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja..........19 2.8. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije........20 2.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća........................................................21 2.10. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora..............................................22 2.10.1. Finansijsko izvještavanje banaka .......................................................22 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija......................................23 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava.............................23 3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA……………………….......25 3.1 Definisanje ciljeva………………………………………………………………….25 3.2 Razvoj strategija…………………………………………………..…………..…...26 3.2.1. Dogradnja odgovarajućeg normativno - institucionalnog okvira............26 3.2.2. Razvoj mehanizama nadzora................................................................31 3.2.3. Tržišna disciplina...................................................................................31 3.3 Stakeholder-i……………………………………………………………………….32 4. DEFINISANJE PLANA……………………………………...…………………….42 4.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju plana……..…..….43 4.2 Kreiranje komunikacionog plana……………………………………………..…45 5. IMPLEMENTACIJA PLANA…………………………………………...………….48 5.1 Pillar 1: Normativno – institucionalni okvir ……………………………………..48

2

5.1.1. Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje (Ni)……………..….48 5.1.2. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije (NI)……………… ………50 5.1.3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA (NI)……………………..…….53 5.1.4. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta (Ni)…………………..55 5.1.5. Institucionalno jačanje i podrška – ISRCG (NI)………….…………..…..57 5.2. Pillar II: Mehanizmi kontrole…………………………………………………...….60 5.2.1. Drugostepena kontrola- inspekcijski nadzor…………………… …..…..60 5.2.2. Razvoj koncepta interne revizije…………………………………………..62 5.2.3. Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora (MK)……...…………..….65 5.2.4. Nadzor kroz finansijski sektor………………..……………………………67 5.3. Pillar 3: Tržišna disciplina…………………………………………………….…70 5.3.1. Javna kampanja………….………………………………………………….70 5.3.2. Centralizovana baza finansijskih uzvještaja……………………………...72 5.3.3. Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor………………………………………………………………..……………………….74

3

OSNOVNE SKRAĆENICE I AKRONIMI A&A BDP CPE. razvoj Centralni registar Privrednog suda Education Committee of IFAC – Obrazovni Odbor IFAC-a (sada IAESB) European Economic Area – Evropska ekonomska oblast Evropska unija Foreign Direct Investment – Strane direktne investicije Financial Sector Assessment Program – Program procjene finansijskog sektora Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore International Auditing and Assurance Standards Board – Odbor za međunarodne standarde revizije i osiguranja International Accounting Education Standards Board – Odbor za međunarodne standarde računovodstvene edukacije (bivši EDCOM) International Accounting Standards Board – Odbor za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Comittee – Komitet za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Committee Foundation – Fondacija Komiteta za međunarodne računovodstvene standarde International Education Standard – Međunarodni standard edukacije International Federation of Accountants – Međunarodna federacija računovođa International Financial Reporting Interpretations Committee – Komitet za interpretacije međunarodnog finansijskog izvještavanja International Public Sector Accounting Standards – Međunarodni računovodstveni standardi javnog sektora Komisija za hartije od vrijednosti Međunarodni monetarni fond Međunarodni računovodstveni standardi Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja Međunarodni standardi revizije Međunarodni računovodstveni standard National Standards on Auditing – Nacionalni standardi revizije Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Public Interest Entity –subjekti od javnog interesa Publicly-Owned Enterprise – Preduzeće u javnom vlasništvu Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening Reports on the Observance and Standards of Codes – Izvještaj o poštovanju standarda i propisa Standard & Poor’s South East Europe Partnership for Accountancy Development – Partnerstvo Jugoistočne Evrope za razvoj računovodstva Mala i srednja preduzeća Statement of Membership Obligation – Izjava o obavezama članstva Development – Kontinuirana IASCF IES IFAC IFRIC IPSAS KHOV MMF MRS MSFI MSR MRS NSA NSC PIE POE REPARIS ROSC S&P SEEPAD SME SMO 4 . profesionalna edukacija. CPD CRPS EDCOM EEA EU FDI FSAP ISRCG IAASB IAESB IASB IASC Računovodstvo i revizija Bruto domaći proizvod Continuous Professional Education.

SOE SAA SSS UN UNCTAD UNSCR Socially-Owned Enterprise – Preduzeće u društvenom vlasništvu Stabilization and Association Agreement – Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Strategija za smanjenje siromaštva (Power reduction Strategy) Ujedinjene nacije United Nations Conference on Trade and Development – Konferencija Ujedinjenih nacija o trgovini i razvoju United Nations Security Council Resolution – Rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija 5 .

Privrednog suda. Takođe. kao što su Svjetska banka i druge institucije. izrada Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori.. između ostalog. propisa revizorskih firmi i elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza. Ministarstvo finansija Crne Gore osnovalo je Nacionalni Savjet za računovodstvo i reviziju (NSC)1. BIH. stvaranje ambijenta za unaprijeđenje računovodstvene i revizorske regulative i prakse u Crnoj Gori. čiji je zadatak 2. definiše proporcionalne zahtjeve za finansijskim izvještavanjem malih i srednjih preduzeća. kao i pružanje savjeta licima koja kreiraju politiku. a sve u cilju unaprijeđenja kvaliteta finansijskog izvještavanja. koji će se baviti preporukama politike navedenim u A&A ROSC izvještaju. Strategija i Akcioni plan za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja predstavlja jasan i sistematičan program mjera za poboljšavanje zakonskog okvira. reviziju i poslovnu kulturu. a sve u cilju dostizanja visokog kvaliteta finansijskog izvještavanja. 6 . Strategija i Akcioni plan treba da posluže i kao instrument za usaglašavanje buduće tehničke pomoći sa razvojnim partnerima. 1 NSC čine multidisciplinarna grupa javnog sektora sastavljena od predstavnika Ministarstva finansija. Istovremeno su konsultovani referentni udžbenici i najnovije studije koje se bave razvojem računovodstvene i revizorske prakse. . Vlada Crne Gore je prepoznala potrebu izrade Strategije i Akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja. uključujući pripremu konsolidovanih finansijskih iskaza. Ministarstva finansija i ostalih stejkholdera u Crnoj Gori. U cilju stvaranja kvalitetnog institucionalnog okvira za nastavak rasta i razvoja crnogorske ekonomije i finansijskog sistema. koji manje više polaze od istih naslijeđenih ekonomskih sistema i potrebe za ubrzanim razvojem. Osnovu za pisanje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. 2 Zadatak NSC-a su podrška pripremi Strategije i akcionog plana radi harmonizacije zahtjeva acquis communautaire koji se odnose na računovodstvo i reviziju. godine tim Svjetske banke je boravio u Crnoj Gori. regulatorima i ostalim stejkholderima.). nakon čega je pripremio Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) koji se odnose na računovodstvo i reviziju (A&A) u Crnoj Gori.. kao i da poboljša objavljivanje finansijskih iskaza. Tokom 2006. Prateći A&A ROSC izvještaj. Strategija i Akcioni plan imaju za cilj da prepoznaju i formulišu korake i instrumente koji će voditi usklađivanju regulatornog okvira finansijskog izvještavanja sa acquis-jem. Implementacija Strategije i Akcionog plana rezultiraće i povećanjem povjerenja svih zainteresovanih subjekata u finansijske izvještaje privrednih društava u Crnoj Gori. predstavljali su i slični dokumenti zemalja iz regiona (Republike Makedonije. Ove preporuke su dogovorene i prihvaćene između Svjetske banke. pored ROSC izvještaja.1 Uvod Pouzdan finansijski sistem izvještavanja je kamen temeljac dobrog funkcionisanja tržišne ekonomije i osnova snažnog finansijskog sistema. institucija i računovodstvene profesije. Centralne banke Crne Gore. ROSC-om su formulisane međusobno povezane i konzistentne preporuke sa ciljem da se poboljša okruženje finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. posebno u dijelu koji se odnosi na računovodstvo.

godine 7 .1.sopstvenom kapitalu. MONSTAT. Značajno je da su ove krize imale nesrazmjerno negativne efekte na siromašne stvarajući preokret u upisu u školama. ozbiljne zdravstvene implikacije. 1. uspješnosti. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. Ovo je uslovljeno finansijskim krizama i korporativnim skandalima koji su bili prisutni u kasnim 90-im na tržištima u razvoju i u industrijalizovanim zemljama u proteklih nekoliko godina. Ministarstvo za ekonomski razvoj.imovini. i sl. a koje će razuđenoj strukturi različitih korisnika biti od koristi prilikom usaglašavanja ekonomskih odluka. Privredni sud Podgorica. Južna Koreja (pad od 7% u BDP u 1998) i Indonezija (pad od 13% u BDP u 1998). Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja je opšti trend prepoznat i u najrazvijenijim tržišnim ekonomijama i finansijskim sistemima.obavezama.tokovima gotovine. ali i da se prikažu posljedice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. . Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika i korisnika. 3 3 Krize finansijskog sistema u Jugoistočnoj Aziji proistekle iz prakse slabog finansijskog izvještavanja imale su značajne makro-ekonomske posljedice na zemlje kao što su Tajland (pad od 10% u BDP u 1998). kao praga kvaliteta zasnovanog na neizostavnosti finansijskih izveštaja sa različitim informacionim sadržajima. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. uključujući dobitke i gubitke. Međutim. ali i da utiču na njih. Centralna banka Crne Gore. . Osnovni smisao finansijskih izveštaja je da se u njima prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali.prihodima i rashodima. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore i Institut računovođa i revizora Crne Gore. Da bi se cilj ostvario. Komisija za hartije od vrijednosti. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. . posebno tokovima gotovine koje stvara privredno društvo. za potrebe njihovih korisnika. neophodno je da preduzeće u finansijskim izveštajima prikaže informacije o: . . Enron je pokrenuo stečajni postupak 2001. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izveštaja svakako proizilaze iz materijalnosti.U izradi Strategije i Akcionog plana za poboljšavanje kvaliteta finansijskog izvještavanja uključene su sljedeće institucije: Ministarstvo finansija. Agencija za nadzor osiguranja. Potreba za unaprjeđenjem finansijskog izvještavanja Cilj finansijskog izvještavanja je pružanje relevantnih informacija o finansijskom položaju. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja.

• omogućavanju investitorima u veća preduzeća da bolje procjenjuju perspektive preduzeća i da donose investicione odluke i glasaju na osnovu dobre informisanosti. podizanje obrazovnog nivoa računovodstvene profesije uvažavanjem međunarodne profesionalne računovodstvene regulative iz ove oblasti. Kao posljedica. Povećava se broj finansijskih izvještaja. Poboljšanje kvaliteta finansijskog izvještavanja pruža se i izvan specifiče oblasti računovodstva i revizije. Realizacija kvalitetnog finansijskog izveštavanja. Neophodnost kvalitetnog finansijskog izveštavanja vremenom sve više dobija na značaju. broj korisnika i institucija za kontrolu kvaliteta finansijskih izvještaja. 36 hiljada poslova u 65 zemalja stavljeni su na kocku i 5 hiljada poljoprivrednika još uvijek nijesu dobili 150 miliona američkih dolara (30 hiljada američkih dolara po poljoprivredniku). kao i njihov međusobni uticaj. ukupnost koncepta kvaliteta. predmet su detaljnije pažnje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. Savremeni koncept kontrole kvaliteta podrazumijeva uvođenje standarda kvaliteta finansijskog izveštavanja. 8 . ispravno finansijskog izvještavanje bi: • povećalo sigurnost u funkcionisanje finansijskih tržišta. kao i usvajanje najbolje međunarodne prakse i standarda. u tržišnoj kapitalizaciji. • olakšavanju dostupnosti kreditima manjim preduzećima. upravljanje kontrolom kvaliteta finansijskog izveštavanja. hiljade zaposlenih širom svijeta izgubilo je posao i hiljade zaposlenih i penzionisanih izgubili su značajan udio penzione nadoknade. Unaprijeđeno finansijsko izvještavanje bi moglo pomoći u: • aktiviranju domaće štednje i privlačenju više stranih direktnih i portfolio investicija. kao i upravljanje ukupnim kvalitetom samog izvještavanja podrazumijevaju sagledavanje i ocjenu ukupnosti obrazovanja računovodstvene profesije. • ojačalo korporativno upravljanje omogućivanjem akcionarima i javnosti da nadgledaju rad uprave. • potpomoglo transparentan i korektan process privatizacije kompanija u državnom vlasništvu. zasnovanih na principima upravljanja ukupnim kvalitetom. Parmalat je prijavio obaveze nižim nego što zaista jesu za oko 14 milijardi američkih dolara. Strategija i Akcioni plan odnose se na bolje finansijsko izvještavanje. Pored toga. ostvarivanje ekonomskog rasta i evropske integracije kroz usvajanje i ispunjenje relevantnih djelova acquis communautaire.Dobro finansijsko izvještavanje pomaže izbjegavanju kriza i korporativnih skandala i ima pozitivan uticaj na ukupna ekonomska kretanja. U tom smislu. rezultirajući gubitkom u iznosu od 67 milijardi američkih dolara. Otuda potreba za uspostavljanjem koncepta kvaliteta i kontrole kvaliteta. Takođe. Kao posljedica.

godine. proširen na zemlje Jugoistočne Evrope i kojim se garantuje slobodna trgovina za oko 4 Dio poglavlja koji se odnosi na analizu situacije preuzet je iz sljedećih dokumenata: Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru 2007-2010. Bilteni Ministarstva finansija. Visok privredni rast u jednom značajnom dijelu temelji se na izuzetno velikim prilivima stranih direktih investicija koji su izraženi u relativnim iznosima. zemlja je obnovila makroekonomsku stabilnost čiji je oslonac predstavljalo uvodjenje njemačke marke krajem 1999. a u tom istom mjesecu potpisan je i Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU koji predstavlja značajan formalni korak na putu uključivanja zemlje u EU. godine usvojen je novi Ustav. ali će se istovremeno ino javni dug smanjiti usljed prijevremenih otkupa. a javni dug zemlje i dalje ostaje relativno nizak. krajem 2006. dok je za 2006. Zahvaljujući tim naporima. Crna Gora je danas mala otvorena ekonomija sa BDP po glavi stanovnika od 4057. među najvišim u svijetu. U tom izveštaju su jasno identifikovani i brojni izazovi na koje će biti potrebno odgovoriti u narednom periodu. Istovremeno. Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI).51 eura za 2007. 9 . godine Crna Gora je ostvarila velike korake naprijed kako na političkom tako i ekonomskom području. ojačala demokratske institucije uz postepeni razvoj kapaciteta u javnoj upravi koji će se baviti političkom i ekonomskom transformacijom. Posle relativno niskih stopa privrednog rasta ostvarenih u prvim godinama ove decenije. Pojedini podaci su ažurirani. To znači da je njezin BDP po stanovniku na nivou. Crnogoske javne finansije u posljednje dvije godine bilježe suficit u visini od preko 3% BDP. redovni izveštaj Evropske komisije o napretku zemalja kandidata s početka novembra ove godine govori o značajnom napretku kojeg je Crna Gora napravila u poslednjoj godini u cilju ispunjavanja kopenhaških kriterijuma. odnosno nešto veći nego u većini drugih zemalja Zapadnog Balkana. privatizacije te brojnih drugih reformi bili su osnov za podsticanje privrednog rasta. u poslednje dve godine one su se povećale na preko 7% godišnje. kao učešće u BDP. Euroizacija nacionalne privrede praćena stabilno vođenim javnim finansijama te strukturnim promjenama u oblasti cjenovne i trgovinske liberalizacije. Poslije intenzivnog političkog procesa u oktobru 2007. kao jedinog platežnog sredstva. uključujući nastavak reforme sudskog sistema i primjenu mjera za prevenciju i suzbijanje korupcije. Otvaranje procesa restitucije tokom 2004. godinu. kao i sveobuhvatne reforme u pravcu harmonizacije politika i zakonskih propisa. godinu BDP po glavi stanovnika iznosio 3443 eura. ali ipak još uvjek značajno ispod nivoa novih članica EU. a kasnije eura. godine u narednom periodu uticaće na nivo javnog duga iako nedavni amandmani na odgovarajući zakon ograničavaju tu komponentu duga na najviše 5 procentnih poena BDP posmatrane godine. Nedavno ostvareni rezultati na političkom polju oslanjaju se na dobru reputaciju zemlje u pogledu procesa tranzicije u toku poslednje dekade. te jačanje ograničenih administrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira.II ANALIZA SITUACIJE 4 Poslije sticanja nezavisnosti u junu 2006. Zemlja je trenutno u procesu pridruživanja Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO) i postala je članica Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA) koji je. Izazovi se odnose na jačanje demokratskih institucija. Visok privredni rast praćen je jačanjem fiskalnog položaja zemlje. izuzimajući Bugarsku i Rumuniju. U tom periodu Crna Gora je sa uspjehom položila temelje za tržišnu ekonomiju.

90% industrijskih proizvoda. Državni kreditni rejting Crne Gore je kod jedne od vodećih rejting agencija Standard & Poor’s 2007. Razvoj sektora je baziran na međusobnoj 10 . zakon o svojinsko-pravnim poslovima. 2. minimalnim kapitalnim zahtjevima. nakon sticanja nezavisnosti. Dugoročno stabilna i konkurentna ekonomija predvidivih pravila igre je garant razvoja istinske tržišne privrede koja se zasniva na slobodnoj razmjeni svojinskih prava u cilju ispunjavanja jednog od kopenhaških kriterijuma pridruživanja EU. U Crnoj Gori nema institucionalnih ograničenja za djelovanje međunarodnih kreditnih agencija. godine je poboljšan sa BB na BB+. U isto vrijeme. u pogledu regulisanja privrednog. Kao odraz činjenice da je mala. 21. klasifikaciji i obezbjeđenju aktive i velikoj izloženosti. uz privatnu svojinu i preduzetništvo. brzim učlanjenjem zemlje u Međunarodni monetarni fond i Svjetsku banku početkom 2007. ekonomija je dosta usko bazirana. Crna Gora je i prije sticanja nezavisnosti imala sopstvena zakonodavna. osnova koncepta tranzicije u Crnoj Gori. Pored jasnog političkog opredjeljenja otvorenost i značajna povezanost crnogorske ekonomije sa ekonomijom EU i zemljama regiona čini takvo opredjeljenje i ekonomski potpuno logičnim. potvrđen je AAA rejting koji se odnosi na prenos i ocjenu konvertabilnosti. Sveobuhvatni strateški prioritet Crne Gore su evroatlanske integracije. Takođe. zakon o radu. a kako je navedeni kreditni rejting države jedan od preduslova da se međunarodne rejting agencije aktivnije uključe u tržište pravnih lica u zemlji. tako da samo sticanje nezavisnosti nije imalo značajnog uticaja na regulatorni okvir i institucionalni kapacitet koji bi se primijenio na finansijsko izvještavanje Takođe. Crna Gora je napravila značajan napredak i po pitanju makroekonomskih i strukturalnih reformi. godine imali su pozitivan odraz i na međunarodnim finansijskim tržištima. finansijskog sektora i tržišta kapitala. Uspjesi Crne Gore ostvareni kako u dijelu stabilizacije privrede tako i u različitim segmentima strukturnih reformi uporedo sa. Finansijski sektor u Crnoj Gori Razvoj svih segmenata finansijskog sektora je. potvrdila je dugoročni (BB+) i kratkoročni (B) kreditni rejting Crnoj Gori. Institucionalni okvir za kontrolu banaka je takođe ojačan u proteklih nekoliko godina uvođenjem novih propisa o licenciranju banaka. koja se zasniva na ideji slobodnog tržišta uz minimalnu državnu intervenciju. godine kreditna rejting agencija Standard & Poor’s iz Londona. stečaju i sigurnim transakcijama u cilju kreiranja povoljnijeg poslovnog ambijenta.1. januara 2008. tako da je cjelokupno stanje u zemlji potvrđeno kao stabilno. Sa implementacijom reforme valutne i fiskalne politike Crna Gora je uspješno kotrolisala inflaciju i uspostavila makroekonomsku stabilnost. u tom smislu treba podstaknuti njihovo djelovanje i na tržištu Crne Gore. odnosno integracije u EU. reforme za poboljšanje fleksibilnosti poslovnog ambijenta i tržišta rada započete su u posljednjih nekoliko godina. Vlada je usvojila nove zakone: zakon o privrednim društvima. sudska i regulativna ovlašćenja. Naime.

obaveze i odgovornosti društva i njegovih organa. tržišta kapitala (8 investicionih fondova.2. rada i prestanak raznih vrsta subjekata. Takođe. 5 Crnogorski finansijski sektor sastoji se od bankarskog sektora (11 banaka). izvještaj o novčanim tokovima. ali su oni sadržani u okviru MRS/MSFI (uglavnom MRS 1). 2. Sljedeća tabela daje prikaz opšte pravne osnove za važne elemente finansijskog izvještavanja i revizije pravnih lica: Osnovni elementi Priprema finansijskih iskaza i primjenjeni okvir finansijskog izvještavanja (priznavanje i mjerenje) Prezentiranje finansijskih iskaza (objelodanjivanje. Za društva sa ograničenom odgovornošću i akcionarska društva. društava sa ograničenom odgovornošću i dijelova stranih kompanija). Zakon definiše prava i obaveze akcionara. (5) akcionarsko društvo i (6) djelovi stranih kompanija. uključujući sektor bankarstva. osiguranja i tržišta kapitala. i to: (1) preduzetnici. Član 8 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): finansijski iskaz mora biti potpisan od strane Komponente finansijskih iskaza (bilans stanja. . Finansijski sektor će detaljnije biti obrađeni u narednom poglavlju. Zakon definiše pravila i zahtjeve uspostavljanja. Dalje jačanje regulatornog i nadzornog okvira za finansijske institucije i tržište u skladu sa EU pravom i praksom ključni su prioriteti Crne Gore u oblasti finansijskih usluga. sektora osiguranja (10 osiguravajucih društava) kao i lizing kompanija (4 lizing kuće i 3 banke koje pružaju usluge lizinga). bilans uspjeha. 32 berzanskih posrednika. formati) Pravna osnova Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): sva pravna lica (uključujući i djelove stranih kompanija) pripremaju finansijske iskaze u skladu sa MSFI Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): priprema finansijskih iskaza u skladu sa MSFI (koje je proglasio IASB za pripremu finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI (standardni obrasci u formi smjernica koje je izdao IAAM) Nema eksplicitno definisanih zahtjeva. (2) ortačko društvo. izvještaj o promjenama na kapitalu i menadžment izvještaj) Odgovornost za pripremu finansijskih iskaza 5 Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period od 2008-2012 11 . Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju Zakonom o privrednim društvima definisani su subjekti koje mogu obavljati privredne aktivnosti u Crnoj Gori. Menadžment izvještaj koji je potreban u skladu sa acquis nije uključen. od kojih 9 brokersko – dilerskih kuća i preko 300 kompanija na listiranom i slobodnom tržištu). dok su dodatni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju subjekata u finansijskom sektoru propisani od strane regulatora. (4) društvo sa ograničenom odgovornošću. Zakonom o privrednim društvima i Zakonom o računovodstvu i reviziji definisani su osnovni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju pravnih lica (akcionarskih društava.konkurenciji s namjerom onemogućavanja postojanja centralizacije i monopolizacije u ovoj oblasti. (3) komanditno društvo.

Član 28 stav 7 Zakona o privrednim društvima (2007): akcionarska društva dostavljaju finansijske izvještaje zajedno sa revizorskim izvještajem Član 71 stav 3 Zakona o privrednim društvima (2007): društva sa ograničenom odgovornošću dostavljaju finansijske izvještaje u roku od 60 dana od završetka kalendarske godine.000 MSFI se zahtjeva kao obračun po gotovinskoj realizaciji. Centralni registar Privrednog suda 12 . Ukoliko je godišnji prihod < € 500. Član 96 Zakona o bankama (2008): nezavisna eksterna revizija obavlja se u skladu sa smjernicama Centralne banke i MSR. kao i banke i ostale finansijske institucije dužne su da izvrše reviziju svojih finansijskih izvještaja u skladu sa MSR . zajedno sa mišljenjem revizora. Objavljivanje finansijskih iskaza 2. juna nakon završetka finansijske godine. godine. Član 12 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje Sljedeća tabela daje pregled zahtjeva za opšte finansijsko izvještavanje. reviziju i objavljivanje za svaku vrstu društva: Vrsta subjekta Okvir finansijskog izvještavanja za pojedinačne finansijske izvještaje MSFI je neophodan.Zakonska revizija finansijskih iskaza Usvajanje finansijskih izvještaja odgovornih lica određenih opštim aktom pravnog lica i od strane menadžera odjeljenja za finansije i računovodstvo. Član 47 Zakona o privrednim društvima (2007): sva akcionarska društva moraju izvršiti reviziju svojih finansijskih izvještaja prije generalne skupštine akcionara. Član 35 stav 2 Zakona o privrednim društvima (2007): generalna skupština akcionarskog društva usvaja odluku o raspodjeli profita [i usvajanju finansijskih izvještaja] Član 6 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): pravna lica dostavljaju finansijske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda najkasnije do 30. * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja i ažuriranim promjenama Zakona o privrednim društvenima.): akcionarska društva i društva sa ograničenom odgovornošću iznad određene veličine. Standardi finansijskog izvještavanja za konsolidovane finansijske izvještaje Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Zakonska revizija (neophodna po zakonu) Samo 2 od sljedećih kriterijuma su ispunjeni: 1) Ukupna aktiva > 2 miliona € 2) Godišnji prihod > 4 miliona € Objavljivanje finansijskih izvještaja Društva sa ograničenom odgovornošću Da.3. koji je usvojen i objavljen u decembru 2007. IFAC i Etičkim kodeksom.

MSFI je neophodan u kombinaciji sa posebnim propisima. takođe nisu bile upotrijebljene u potpunosti. Dijelovi stranih kompanija Banke MSFI je neophodan. Da. Opcije u okviru acquis-a koje bi omogućile proporcionalno finansijsko izvještavanje. Opšti računovodstveni plan. Na primjer. bez obzira na veličinu. 6 6 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 13 . zakon nije obuhvatao zahtjeve za menadžement izvještaje. Novi Zakon o računovodstvu i reviziji je donešen u novembru 2005. Centralni registar Privrednog suda Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja Investicioni fondovi Da. bez obzira na veličinu. Acquis u vezi sa finansijskim izvještavanjem i revizijom značajno su napredovali u posljednjih nekoliko godina. Da. Ne Da.3) Prosječan broj zaposlenih > 50 Akcionarska društva MSFI je neophodan. polugodišnjeg izvještavanja za kotirane kompanije (Direktiva o transparentnosti). uz dostavljanje Centralnoj banci i Centralnom registru Osiguravajuća društva Da. Centralni registar Privrednog suda Ne Da. nije usaglašen sa acquis-em sa pitanjima poput priprema menadžement izvještaja (Četvrta. Da. bez obzira na veličinu. već je koristio različite kriterijume veličine za izuzeće od zakonske revizije i nije sadržao zahtjeve o odobrenju i registraciji revizorskih društava. godine nije bio usklađen sa važnim elementima fundamentalnog acquis-a o finansijskom izvještavanju i reviziji (četvrta. poput ograničenja u objelodanjivanju za mala i srednja preduzeća. godine. odobravanje i registracija revizorskih društava (Osma Direktiva) i priprema konsolidovanih računa (Sedma Direktiva). Sedma i Direktiva o transparentnosti). sedma i osma Direktiva Zakona o kompanijama). bez obzira na veličinu. Zakon o osiguranju i Zakon o računovodstvu (2004) MSFI je neophodan Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Nije dostupno Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Da. Centralni registar Privrednog suda Zakon o računovodstvu i reviziji iz 2002. elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza (Prva Direktiva).

Prema tome. u toku je izrada Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. predstavlja visoko kvalitetan model za uređenje oblasti računovodstva i revizije. Istovremeno. u cilju unaprijeđivanje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori. ali i odraz dobro shvaćenog sopstvenog interesa u usklađivanju ponude i potražnje za revizijom.3. Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). Takođe. međutim. 14 . što. činjenica da NSC koristi IFRS standarde kao polaznu tačku ne znači da MSFI su pogodni za sve kompanije. ali se potrudio da iskoristi ove standarde kako bi dopunio acquis communautaire u slučajevima gdje nije dovoljno specifičan. Drugo. NSC ne koristi ove standarde kao savršenu polaznu tačku. Prvo. Zakon će generalno biti usaglašen sa zahtjevima Evropske unije. dopunjenim Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). kao i uskladjivanje sa međunarodnim standardima i praksom. nije bilo u potpunosti moguće.3. omogućivanje jasno definisane i transparentne procedure sertifikacije računovođa i licenciranja revizora u Crnoj Gori. uzimajući u obzir sprovođenje. Prvo. 2. što je u skladu sa fundamentalnim slobodama acquis-a. Zakon o računovodstvu i reviziji dozvoljava stranim kvalifikovanim revizorima da postanu licencirani revizori u Crnoj Gori. uloženi su maksimalni napori da se usaglasi sa direktivama i politikama Evropske unije. Zakon definiše sankcije u pogledu revizorskih izvještaja koje potpisuju nelicencirani revizori i po pitanju revizija koje nisu sprovedene u skladu sa zakonom. koji se odnosi na računovodstvo i reviziju. Treba imati u vidu da su direktive i politike Evropske unije izrađene za zemlje članice koje već godinama posluju u skladu sa principima tržišne ekonomije i da je računovodstvena i revizorska praksa u tim zemljama vrlo razvijena.2 Acquis communautaire Važnost acquis communautaire za Crnu Goru je dvostruk.1 Polazne tačke U cilju jačanja zakonskog i institucionalnog okvira NSC-a vođen je polaznom tačkom. U tom smislu. usvajanjem acquis communautaire. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje je razvijen za opšte finansijske izvještaje kotiranih kompanija i sadrži neke složene računovodstvene tretmane i zahtjeve za detaljno objelodanjivanje.Zakonom o računovodstvu i reviziji propisano je da sva pravna lica (oko 15. Međunarodnim standardima o reviziji (MSR) i dobrim međunarodnim iskustvima. očekuje se da će Crna Gora morati da pokaže da ne primjenjuje samo acquis communautaire u zakonu (zakonski okvir) već i da Crna Gora preuzima mjere koje će osigurati da je acquis communautaire stvarno primijenjen (institucionalni okvir). 2.000) u Crnoj Gori koriste MSFI za pripremu svojih godišnjih finansijskih izvještaja. acquis communautaire. U tom pogledu dva faktora uticala su na NSC prilikom stvaranja ove strategije i akcionog plana. podržava cilj Crne Gore da postane članica EU. MSR i Etičkim kodeksom. koji se može primijeniti na zemlje različitih karakteristika. imajući u vidu trenutnu fazu u kojoj se računovodstvo i revizija u Crnoj Gori nalaze.

doslednost u prikazivanju. pa se. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća Primjenom MRS standarda omogućava se propisivanje osnove za prikazivanje (prezentovanje) finansijskih izvještaja opšte namjene. u tom pogledu. tako i sa finansijskim izvještajima ostalih preduzeća. kako sa njihovim finansijskim izvještajima za predhodne periode.3. koje će biti u potpunosti razvijene. 15 . kao i promjene u računovodstvenoj. NSC je primijetio da ne postoje nacrti (planovi) kako da se primijeni i sprovede acquis communautaire. kao i nedovoljan broj zaposlenih. značajnost i grupisanje. prebijanje. Posebno se ističe malo preduzetništvo koje obilježava najčešće upravljanje od strane vlasnika pojedinca koji ima potpunu kontrolu nad poslovanjem. jer vrsta djelatnosti i veličina subjekta određuju njegovu specifičnost i problematiku poslovanja. obavezno prikazivanje uporednih informacija. Reformske aktivnosti koje. radi obezbjeđivanja uporedivosti finansijskih izvještaja preduzeća. Stvaranje visoko kvalitetnog regulatornog i institucionalnog okvira za računovodstvo i reviziju zahtijeva reforme u crnogorskom zakonodavnom okviru. iz razloga što se poslovanje privrednih subjekata odvija se ne samo u složenom okruženju. da bi se postigao ovaj cilj Međunarodni računovodstveni standardi daju smjernice u vezi sa njihovom strukturom. postavljaju minimalne zahtjeve u vezi sa sadržajem finansijskih izvještaja. Pri tome veličina pravnog subjekta nije presudan kriterijum. već kvalitativno obilježje koje utiče na obim i strukturu revizorskog ispitivanja. a istovremeno uzimajući u obzir mogućnost Crne Gore da isprati ove aktivnosti (kroz sposobnost i sredstva). banaka.Drugo.3. a takođe postavljaju i opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima. Upravo iz toga razloga revizorska profesija je. već i u specifičnim uslovima. Opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima su: pošteno (fer) prikazivanje. institucijama. mogu se sprovesti u kratkoročnom do srednjeročnom periodu. osvrće se na iskustvo postojećih zemalja članica EU. osiguravajućih društava i drugih institicija. uočila kako primjena pojednih standarda nije relevantna s obzirom na specifičnosti u poslovanju različitih preduzeća. a samim tim nedovoljno razgraničenje (podjelu) dužnosti. kao i korišćenje revizorske metodologije. Međutim. poštovanje usvojenih računovodstvenih politika. načelo stalnosti. revizijskoj i poslovnoj kulturi. Ova Strategija i Akcioni plan predviđaju reformske aktivnosti. NSC se slaže sa ROSC preporukama da su Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodni standardi o reviziji (MSR) generalno od značaja za javni interes subjekata. načelo nastanka poslovnog događaja. 2. kao i da je njihova primjena je prilično nezgodna za većinu malih i srednjih preduzeća. iako su izazovne.

povećavajući rizik od prevara i ne tačnoga prikazivanja u finansijskim iskazima. jer bi njihova primjena omogućila upoređivanje izvještaja iz naše zemlje sa izvještajima iz inostranstva i lakšu 7 Časopis „Računovodstvo. na osnovu koga se sastavljaju. profit raspoređuju prema potrebama. što ima za posledicu relativno mali broj zaposlenih i slabo razgraničenje dužnosti. Crna Gora će ih prihvatiti i uključiti u svoj sistem.aktivno rukovođenje i upravljanje preduzećem od strane jednog ili manjeg broja pojedinaca. ocjene poslovanja i kontrole poslovnih aktivnosti.nezavisnost vlasništva. Slabosti su uglavnom vezane za mogućnosti specijalizacije. Takav oblik kontrole može nadoknaditi slab interni kontrolni sistem. 7 Takođe. revizija i finansije“. Za primjenu metodoloških postupaka u reviziji nije ni bitno razvrstavanje prema kvantitivnim obilježljima. tako da je u tom smislu koordinacija i odnos prema zaposlenima veoma blizak. Uglavnom su vlasnici preduzeća i kreatori poslovne politike u skladu sa kojom i vode preduzeća.poboljšanjem efikasnosti poslovanja i smanjenjem troškova. Odvijanje poslovanja u malim razmjerama ima svoje prednosti. Najčešće se pominju sljedeća obilježja: . broj 9. u slučaju objavljivanja Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) za mala i srednja preduzeća. Međunarodni standardi su posebno značajni. ali i nedostatke. većom ažurnošću i drugo.Institut računovođa i revizora Crne Gore 16 . Kvantitivna i kvalitativna obilježja malih preduzeća uglavnom ne zahtijevaju razvijen sistem internih kontrola. obavljaju poslove koje vole i identifikuju se sa poslom i preduzećem čiji su vlasnici. ali se i dominirajuća pozicija vlasnikamenadžera može zloupotrijebiti. već su važnija kvalitativna obilježja koja mogu uticati na odstupanje od postupaka i metoda predviđenih Međunarodnim standardima revizije (MSR). izvršeno u skladu sa standardima revizije. Takođe. revizorski izvještaji predstavljaju završni čin u radu eksternih revizora. preduzetnici i menedžeri. Vlasnik-menadžer ima glavnu ulogu i direktnu kontrolu nad svim odlukama. koje se bez obzira na kvantitivna određenja koja se mogu primijeniti i na neka srednja preduzeća. mala preduzeća imaju svoje specifičnosti. Osim prednosti postoje i određena ograničenja koja rezultiraju slabostima u vođenju malih preduzeća. a zbog relativno malog broja zaposlenih ograničava se mogućnost razgraničenja dužnosti. vrlo privlačnu sa aspekta zarade i ostvarivanje profita.Naime. i . Prednosti su te što su mala preduzeća svrstavaju u posebnu kategoriju. njihova vrijednost ne zavisi samo od toga da li su prilikom njihovog sastavljanja poštovani određeni zahtjevi. kao i mogućnost da interveniše lično u svako vrijeme što je važna činjenica u upravljanju malim preduzećem. U računovodstvenom iskazu to se može odraziti na netačnost podataka i informacija koje su predmet revizije. Uglavnom samostalno donose odluke ili postoji jedan nivo menadžmenta. nedostatak finansijskih sredstava. Dnevne kontrole od strane vlasnika-manadžera mogu biti vrlo korisne i efikasne zbog njegovog ličnog interesa za očuvanje imovine.relativno mali obim poslovanja. kao i preduzeća u kojima vrše reviziju . . Standardi treba da omoguće što bolje poslovanje revizorskih kuća. dakle obilježavaju neke činjenice i postupci koji se mogu svrstati u nekoliko bitnih odrednica. Mala preduzeća. već i da li je ispitivanje.

kojem je Vlada Crne Gore. godine. godine od strane Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. godine. zajedno sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore. prenijela javna ovlašćenja za obavljanje poslova u vezi sa računovodstvom i revizijom. a propisana i ROS-om 31 u Srbiji. dok su Međunarodni računovodstveni standardi za javni sektor objavljeni su u oktobru 2007. koji su prvi put na našem jeziku objavljeni 1998. IFAC-ov etički Kodeks za profesionalne računovođe (revidiran) objavljen je u martu 2007. Standardi su prevedeni i objavljeni od strane Saveza računovođa i revizora Crne Gore.4. kroz visinu iskazane dobiti (naročito kroz njeno kretanje iz 17 . koji su dostupni i koriste se u Crnoj Gori. za njih su zainteresovani: akcionari (vlasnici). a njihova primjena je potvrđena Zakonom o računovodstvu i reviziji iz 2005. Međunarodni standardi interne revizije objavljeni su u decembru 2006. Vlasnici da se uvjere da menadžment preduzeća upravlja tako da na najbolji način ostvaruje njihove poslovne interese . kupci. jer svaki od izvještaja sa svog aspekta daje sliku o pojedinim transakcijama. kreditori preduzeća. Ukoliko se obezbijedi da izvještaji revizije budu javno dostupni. da reviziju mogu obavljati sa pažnjom i profesionalnim rasuđivanjem. literatura za sticanje profesionalnih zvanja u računovodstvu je u skladu sa programima i procedurama ACCA. godine.3. godine i dostupni svim zainteresovanim. država i šira javnost. godine. Saveza računovođa i revizora Srbije redovno prati izmjene i dopune i vrši godišnja prilagođavanja istih. kao članice IFAC-a i ugovora o Konzorcijumu. Korisnici finansijskih izvještaja jedino na ovaj način mogu dobiti potpune informacije o preduzeću. Korisnici izvještaja U uslovima tržišne privrede raste značaj revizije i ona dobija svoj pun smisao.međunarodnu komunikaciju.1. Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja. a revizorski izvještaj je njima adresovan. nosilac ugovora i Ekonomskim fakultetom. godini. berze.3. što omogućuje vlasnicima da donose valjane poslovne odluke u domenu upravljačkih funkcija.da iskazana dobit bude što veća i da se što realnije utvrdi rizičnost njihovih ulaganja. Zaposleni bi mogli da koriste podatke iz izvještaja revizije za procjenu sigurnosti svojih radnih mesta. zaposleni. kao i Crnogorskim obrazovnim standardom 2. Odluku o izboru i razrješenju revizora donosi Skupština akcionara (u akcionarskim društvima). Njihova primjena omogućava postizanje i održavanje jednoobraznog visokog kvaliteta revizorskog rada kroz njihovu praktičnu i teorijsku obučenost. Istovremeno. a priručnik za primenu procedura interne revizije u 2007. Međunarodni računovodstveni standardi i Međunarodni standardi revizije (MSR) usvojeni su Zakonom o računovodstvu i reviziji Crne Gore iz 2002. 2. poslovni partneri. dok set ovih izvještaja daje jedinstvenu sliku o poslovanju preduzeća. Primjena standarda u Crnoj Gori Međunarodni standardi su godišnje izdanje. Takođe. Revizori potvrđuju da su računovodstveni iskazi realno i istinito iskazani.

koji su se razlikovali kao posledica različitog pravnog poretka i političke volje države članica. ujednačavanja principa procijenjivanja. što je preduslov slobodnog kretanja kapitala. • U oblastima gdje je acquis communautaire previše opšt (npr. Otuda i potreba propisivanja minimalnih zahjeva za sve članice u pogledu obaveznih bilansnih šema. obaveza. Revizorski izvještaji bi pružili učesnicima u transakcijama na berzi pouzdanu osnovu za donošenje poslovnih odluka. 2. • sadržina izvještaja o korporativnom upravljanju.6. U Direktivi se detaljno izlažu: • struktura bilansa (stanja) u dvije verzije. kao i kvalitet iskazanih poslovnih sredstava koje preduzeće iskazuje u bilansu stanja. • pravila procijenjivanja • sadržina aneksa. Godišnji zaključak treba da bude sačinjen tako da pruža vjernu sliku imovine.godine u godinu). uklone određene poremećaje i primjenom Međunarodnih računovodstvenih standarda uporedivim sa stranim finansijskim izvještajima. koji pristup se smatra kao dobro međunarodno iskustvo. 18 . NSC je iskoristio primjere dobrog međunarodnog iskustva kao korisne preporuke za razvoj Strategije i Akcionog plana. Nacionalni propisi članica EEZ. Potvrda revizora o realnosti i istinitosti iskazanih računovodstvenih iskaza bi pomogao poslovnim partnerima da planiraju svoju buduću poslovnu saradnju. i . Predmet ujednačavanja su: a) godišnji zaključak koji čine: bilans. finansijske situacije i finansijskog rezultata. iskoristio to znanje da bi shvatio: • Kako su zemlje EU usvojile i primijenile acquis communautaire. sadržine dopunskih izvještaja. od posebnog je značaja. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive Četvrta Direktiva koja ima za cilj ujednačavanje nacionalnih propisa članica EEZ o polaganju računa i finansijskom izvještavanju. onemogućavali su uporedivost finansijskog informacija. vršenja kontrole godišnjih računa i njihovog objavljivanja. Računovodstveni iskazi treba da obezbjede nezavisne i stručne potvrde da su podaci u računovodstvenim iskazima objektivni i istiniti i na taj način snadbiju korisnike potrebnim informacijama. • sadržina izvještaja o poslovanju. račun dobika i gubitka i aneks i (b) izvještaj o poslovanju. 2. veza između izvještavanja o porezu na prihod i godišnjih računa). • objavljivanje godišnjih računa. • kriterijumi za deklarisanje veličine preduzeća i uslovi za pravo preduzentiranja skraćenog bilansa. • struktura računa dobitlka i gubitka u tri verzije. Dobra međunarodna iskustva Konačno. • kontrola godišnjih računa.5.

godine izvršilo kontrolu ispravnosti i kvaliteta dostavljenih finansijskih iskaza 8 Priručnik korporativnog upravljanja za Crnu Goru 19 . uključujući nezavisnost. Matična kompanija i sve filijale u vlasništvu trebaju biti konsolidovane gdje matična kompanija ili jedna ili više filijala su formirane kao kompanija sa ograničenom odgovornošću.Ministarstvo finansija. Pravna lica su obavezna da podnose godišnje finansijske i revizorske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda (CRPS) najkasnije do 30. osigurava snažan javni nadzor nad revizorskom profesijom i poboljšava kooperaciju između nadzornih organa u EU. Shodno tome. da bi investitori bili u mogućnosti da procijene perspektivu preduzeća i donesu investicione odluke neophodno je da imaju regularan i pravovremen pristup pouzdanim i uporedivim informacijama. kao i izvještaja revizora Centralnom registru Privrednog suda. jer omogućava akcionarima i javnosti da procjenjuju rad menadžmenta preduzeća. 8 Stoga. zakonska regulativa iz oblasti računovodstva i revizije podrazumijeva da kontrolu urednog i blagovremenog dostavljanja iskaza. Takođe. Zakonom o računovodstvu i reviziji uređeno je objavljivanje finansijskih izvještaja od strane akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. Takođe. juna tekuće godine za prethodnu godinu. ali na nekonzistentan način. uz konsultantsku pomoć Bearing – Pointa. tokom avgusta mjeseca 2007.Sedma direktiva o Konsolidovanim računima (83/349/EEC): Ova direktiva koordiniše nacionalne zakone o konsolidovanim računima i definiše okolnosti pod kojim se konsolidovani računi izrađuju. Dostavljanje finansijskih iskaza CRPS-u vrši se u cilju njihove transparentnosti. a u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja Transparentnost i objavljivanje podataka je od izuzetne važnosti za efikasno korporativno upravljanje. Naime. obavještavanjem zainteresovanih pravnih i fizičkih lica preko web sajta i omogućavanjem uvida u iste.7. Preporuka 2001/256/EC o kvalitetnoj sigurnosti za statutarnu reviziju: Preporuka određuje minimalne standarde za sisteme spoljašne kvalitetne sigurnosti za statutarnu reviziju u EU. što ima uticaja na njihovo investiciono ponašanje. Uzimajući u obzir ovu direktivu NSC je mišljenja da treba predložiti dalje reformske aktivnosti u nekoliko oblasti gdje skoro usvojeni crnogorski zakon o reviziji se razlikuje od direktive. kao i za samo funkcionisanje tržišta kapitala. Ministarstvo finansija je. Statutarna direktiva revizije: Ova direktiva (poznata kao “nova osma EU Kompanije zakonska direktiva”) koja je zamijenila postojeću Osmu direktivu (84/253/EEC). vrši nadzorni organ . i 2008. Direktiva uvodi zahtjev više nego preporuku za spoljnu garanciju kvaliteta. 2. objašnjava odgovornosti statutornih revizora i postavlja određene etičke principe kako bi osigurala objektivnost i nezavisnost. Cilj kvalitetne sigurnosti je da obezbijedi da se statutarna revizija obavlja u skladu sa ustanovljenim revizorskim standardima i da revizori poštuju etička pravila. transparentnost i objavljivanje podataka je i osnova za tržišno orjentisan nadzor nad radom preduzeća.

3) da li su akcionarska društva. dok je za ovu godinu predviđeno izvršavanje konkretnih sankcionih postupaka. Centralnom registru Privrednog suda. radili izvještaje. dostavili potpisane revizorske izvještaje. jun tekuće godine za predhodnu godinu).8. Ministarstvo finansija je predhodne godine. Aktuelne uslove poslovanja preduzeća karakterišu dinamične promjene izazvane brojnim činiocima makro i mikro okruženja. Kvalitet i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja nisu statičke kategorije i vrijednosti. Navedene izmjene uz druga sistemska rješenja i opšte poboljšanje privrednog ambijenta doprinijeće stvaranju efikasnijeg poslovnog okruženja. 6) koje su revizorske kuće. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije Nema sumnje da na kvalitet finansijskih izveštaja gotovo presudnu ulogu imaju institucije za stvaranje i transfer računovodstvenih znanja. odnosno njihovi revizori ili nezavisni licencirani revizori. odnosno računovodstveni informacioni sistem 20 . standarde kvaliteta i upravljanje totalnim kvalitetom sa odgovarajućom međunarodnom profesionalnom računovodstvenom regulativom u ovoj oblasti. dostavili finansijske iskaze. u zakonom propisanom roku za 2006. Prilikom kontrole. 2) da li su finansijski iskazi u skladu sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). kao i društva sa ograničenom odgovornošću koja ispunjavaju uslove propisane stavom 2 člana 12 Zakona o računovodstvu i reviziji.akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. zahtijevalo ispravku uočenih nepravilnosti i uputilo upozorenje privrednim društvima kod kojih su utvrđene nepravilnosti uz obavezu poštovanja zakonskih i drugih pravila finansijskog izvještavanja. 5) da li su svi finansijski iskazi dostavljeni potpisani i pečatirani od strane odgovornog lica. ocjenjivani su sledeći kriterijumi: 1) da li su finansijski iskazi dostavljeni. u zakonom propisanom roku (30. 2. u proceduri je donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. sa različitim intenzitetom delovanja. One podrazumevaju permanentno unapređenje oslonjeno na harmonizaciju računovodstvenog obrazovanja. kao i krug obaveza za čije će prekršaje biti predviđene kaznene mjere. kao i boljoj kontroli finansijskog izvještavanja. kao i profesionalne asocijacije računovođa u ulozi realizatora kontinuirane edukacije i usavršavanja računovođa. provjeravano je da li su privredna društva. Kako bi se unaprijedila regulativa u ovoj oblasti. U ovim okolnostima računovodstvo. i međunarodnim računovodstvenim standardima. 4) da li je izvještaj revizora sa rezervom ili bez rezerve. čiji će zadatak biti kontrola primjena navedenog zakona. Ministarstvo finansija planira skoro uvođenje. kao i izvještaje revizora u skladu Zakonom. odnosno sistematizaciju mjesta inspektora za oblast računovodstva i revizije. odnosno 2007. Shodno tome. godinu. koja su obaveznici revizije. kao i pokretanja prekršajnog postupka. nakon sprovedene kontrole. Pored navedenog.

Visoko-kvalitetno finansijsko izvještavanje i revizija se oslanjaju na obezbjeđenju efektivnog profesionalnog obrazovanja i obuke iz računovodstva i revizije. Ukupni uslovi kvalifikovanja revizora koji su definisani u Zakonu o računovodstvu i reviziji su slični uslovima acquis-a i međunarodnim obrazovnim standardima IFAC-a. izvjesno ograničenje obaveze pripreme i objelodanjivanja za mala i srednja preduzeća zahtjevanjem gotovinske realizacije (cash-based accounting) za kompanije koje imaju prihode u iznosu manjem od 500. Shodno tome. Analiza ove uslovljenosti pokazuje neophodnost oslanjanja na ukupnu međunarodnu profesionalnu računovodstvenu regulativu. 21 . kao i za nove postdiplomske studije se povećava. Standardni obrasci koji su korišćeni bili su opisani kao ‘obrasci propisani na osnovu člana 3 Zakona o računovodstvu i reviziji i člana 22 IV EU Direktive br. Uslovi za kvalifikovanje uključuju univerzitetsku diplomu. a u cilju daljeg razvoja računovodstve i revizorke profesije. Broj studenata koji biraju da studiraju računovodstvo i reviziju. kao i kod specijalizovanih profesionalnih udruženja i ustanova koje se bave obrazovanjem računovođa i revizora. Okvir za finansijsko izvještavanje koji se primjenjuje u Crnog Gori omogućava.svojim outputom treba da obezbjedi računovodstvene izveštaje sa relevantnim informacionim sadržajima za različite eksterne i interne korisnike. način prezentiranja i sistem ispitivanja. što ukazuje na snažnu potražnju za obrazovanjem iz oblasti računovodstva. u principu. Kvalitet finansijskih izveštaja prvenstveno je uslovljen kvalitetom stvaranja i transfera računovodstvenih znanja i profesionalnom edukacijom računovođa. kao i potrebe za daljim sticanjem znanja iz ove oblasti neophodno je redizajniranje postojećih nastavnih planova u oblasti računovodstva i revizije na univerzitetskim jedinicama koje pokrivaju ovaj segmen obrazovanja. naročito u oblasti kvaliteta računovodstvenog obrazovanja i usavršavanja i kvaliteta finansijskog izveštavanja. Studija koju je finansirao USAID 2005. ali i na neophodnost odgovorne i usaglašene aktivnosti svih nacionalnih činilaca i institucija u ovom procesu kako bi taktičko i strategijsko poboljšanje kvaliteta finansijskog izveštavanja bilo u skladu sa korisničkim zahtevima i očekivanjima. naglašava potrebu za mlađim profesionalnim računovođama koji će dobiti modernije obrazovanje iz računovodstva koje se zasniva na tržišnoj ekonomiji kada je u pitanju sadržaj programa. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje razvijen je za opšte finansijske iskaze kotiranih kompanija i sadrži izvjesno složenije računovodstveno tretiranje i detaljne zahtjeve za objelodanjivanje. tri godine radnog iskustva (kao računovođa) i dvije godine iskustva revizora.000 eura i korišćenje MSFI zasnovanih standardnih formi izvještavanja. Sva mala i srednja preduzeća koriste standardizovani ‘set obrazaca za godišnje izvještaje koji nije u potpunosti u skladu sa MSFI.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća Postojeći zahtjevi za korišćenje MSR/MSFI od strane pravnih lica bez obzira na njihovu veličinu nije pogodno za mala i srednja preduzeća (MSP) i stvara nepotreban pritisak na nedovoljne institucionalne i profesionalne računovodstvene resurse. 2.

Pored toga. Izračunavanje se zasniva na matrici za rezervisanja koja uključuje opseg fiksnih minimalnih stopa za rezervacije za svaku kategoriju koja je zavisna od perioda kašnjenja i predstavljena je kao obaveza u bilansu stanja.10. 9 2. Kvalitet finansijskih izvještaja nekoliko crnogorskih banaka uporediv je sa finansijskim izvještajima banaka ekvivalentne veličine u Evropskoj uniji. međutim ona nije u skladu sa MRS 39. u zakonom propisanom roku. Ova metodologija može biti adekvatna u prudencijalne svrhe. Zvanični revizor banke je dužan da prijavi Centralnoj banci svaku nezakonsku aktivnost ili neregularnost što je u skladu sa BCCI Direktivom. Propis zahtijeva da banke izračunaju pogoršanje neobezbijeđenog dijela kredita i potraživanja. kao i da nijedna od pregledanih banaka nije imala bezrezervno mišljenje revizije.10.78/660/EEC’. Takođe se pozivaju na napomene uz finansijske iskaze koje opisuju primijenjene računovodstvene politike i analitičko pojašnjenje materijalno važnih stavki bilansa stanja. U ROSC izvještaju se navodi da je kvalitet finansijskih iskaza banaka. koji zahtijeva da se rezerve za kreditne gubitke izračunavaju kao razlika između knjigovodstvenog iznosa aktive i sadašnje vrijednosti procijenjenih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji se nijesu desili) diskontovane po prvobitnoj efektivnoj kamatnoj 9 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 22 . što je stoga bilo komparativno za tu grupu u Evropskoj Uniji. finansijski izvještaji i revizorski izvještaj takođe moraju biti javni. Imenovanje revizora banaka mora biti odobreno od strane Centralne banke. Ovi obrazsci uključuju standardizovane strukture bilansa uspjeha. kao i publikovanje kraće verzije revizorskog izvještaja u nacionalnim dnevnim novinama. generalno dobrog kvaliteta. Zakonom o bankama se predviđa da banke podnose svoje finansijske izvještaje po MSFI. što se u velikoj mjeri može pripisati intenzivnoj neposrednoj (onsite) i posrednoj (off-site) kontroli koju sprovodi Centralna banka Crne Gore i eventualnom uticaju inostranih banaka koje posjeduju lokalne banke. S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva. napomene uz finansijske iskaze su predstavljene sa objelodanjivanjem kako to zahtijevaju MSFI. kao i da podnose prudencijalne izvještaje Centralnoj banci. Takođe. bilansa stanja. uključujući informativno izvještavanje o riziku. Finansijsko izvještavanje banaka Zakonom o bankama se predviđa da se banke moraju osnivati kao akcionarska društva i tako moraju ispunjavati uslove za pripremu. Osim toga. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora 2.1. reviziju i publikovanje finansijskih izvještaja po MSFI za akcionarska društva. Zakonom se predviđaju i još neki konkretni zahtjevi kao što su vođenje poslovnih knjiga u skladu sa kontnim planom koji propisuje Centralna banka i posebnim propisima. iskaza o gotovinskim tokovima i iskaz o promjenama u vlasništvu. od banaka se traži da izračunaju rezerve za potencijalne kreditne gubitke u skladu sa matricom koju propisuje Centralna banka. što može dovesti do potcjenjivanja ili precjenjivanja kreditnog portfolija ako se uporedi sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja.

stopu finasijske aktive. Banke koriste ove propise ne samo u svrhe prudencijalnog izvještavanja, već i kod pripreme finansijskih iskaza po Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija Za donošenje kvalitetne investicione odluke, najznačajniji osnov su, svakako, kvalitetni i pravovremeni finansijski izvještaji, usklađeni sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS), odnosno sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Pravovremena informacija o poslovanju kompanija, osnova je za donošenje kvalitetnih odluka o kupovini akcija, jer doprinosi smanjenu rizika i nesigurnosti prilikom investiranja. Neobjavljivanje izvještaja o poslovanju kompanija, utiče na cijenu akcija i dovodi do “insajderskog trgovanja”. U cilju unapređenja ove oblasti, između ostalog, Komisija za hartije od vrijednosti će posebnu pažnju posvetiti regulatornom okviru, koji se odnosi na sačinjavanje i objavljivanje periodičnih finansijskih i drugih izvještaja. Naime, Izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti propisano je da su registrovani emitenti obavezni da Komisiji dostavljaju kopiju godišnjeg računa, nakon njegovog usvajanja na skupštini akcionara, i kopiju izvještaja revizora u skladu sa zakonom. Usvojene su izmjene Pravila o kontroli poslovanja („Službeni list RCG, br. 28/07“) kojim je propisano obavezno periodično podnošenje izvještaja od strane ovlašćenih učesnika i to u rokovima: januar – mart, januar – jun, januar – septembar, januar – decembar tekuće godine, a podnose se Komisiji najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka perioda na koji se izvještaj odnosi. U toku je izrada Pravila kojim će se propisati kvartalno i polugodišnje izvještavanje u skladu sa acquiem, međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja i međunarodnim standardima revizije. U toku je izrada Javne informacijske knjižice koja će obuhvatati podatke iz finansijskih izvještaja u skladu sa acquiem. Javna informacijska knjižica će biti dostupna na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih, tromjesečnih, polugodišnjih i godišnjih izvještaja. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova, koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava Zakonom o osiguranju (»Službeni list RCG«, broj 78/06) propisan je cjelovit i aktivan nadzor nad subjektima osiguranja: društvima za osiguranje, društvima za posredovanje u osiguranju, društvima za zastupanje u osiguranju, odnosno zastupnika kao fizičkih lica, agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. U skladu sa prethodno navedenim, Zakon o osiguranju propisao je obavezu godišnjeg izvještavanja, tromjesečnog izvještavanja, kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa, društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg

23

izvještaja o poslovanju, sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Prethodno navedeni izvještaji razmatraju se i usvajaju na Skupštini društva nakon čega se dostavljaju regulatornom organu. U toku je izrada Pravilnika o sadržini izvještaja, obavještenja i drugih podataka koje društvo za osiguranje dostavlja Agenciji za nadzor osiguranja i o načinu i rokovima njihovog dostavljanja, kao i Pravilnika o statističkim izvještajima društva za osiguranje. Takođe, planirana je izrada Pravilnika o kontnom okviru, kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. U tom dijelu neophodno je ostvariti saradnju sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore, kao i sa resornim Ministarstvom, a sve u cilju kvalitetnije izrade akata u djelu primjene međunarodnih računovodstavenih standarda. Istovremeno, u cilju efikasnije kontrole, Agencija za nadzor osiguranja će inicirati izradu akta kojim bi se propisala sadržina mišljenja revizora na finansijske izvještaje.

24

3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA 3.1. Definisanje ciljeva Ciljevi koje strategija namjerava postići postavljaju se kao sistem koji je izveden iz osnovnog cilja: Podizanje kvaliteta primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije do nivoa koji će povećati korisnost računovodstveno – revizorske struke i obezbjediti usklađenost sa acquis communautaire. Sistem ciljeva razvijen je kao razrada predhodno iskazanog osnovnog cilja i kao iskaz međusobne uslovljenosti različitih ciljeva. Tako postavljeni sistem ciljeva ima namjeru izraziti kompleksnost ostvarivanja postavljenog osnovnog cilja, te u isto vrijeme precizirati uopšteno definisani osnovni cilj. Sistem ciljeva na kojima se bazira Strategija i akcioni plan je sledeći: 1. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za međunarodno priznato finansijsko izvještavanje koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crne Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 2. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za reviziju finansijskih izvještaja koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crene Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 3. Razviti kapacitet institucija (stakeholder-a da implementiraju i razvijaju okvir za primjenu međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 4. Razviti samoregulatorne i upravne mehanizme nadzora nad kvalitetom obavljanja računovodstvenih i revizorskih poslova. 5. Razvijati računovodstveno-revizorsku profesiju do nivoa zadovoljavajućeg kvaliteta i visoke primjene etičkih standarda i kodeksa ponašanja. 6. Uspostaviti mehanizme djelovanja tržišne discipline na kvalitet finansijskog izvještavanja. 7. Razviti poznate i uvesti nove oblike međunarodne saradnje u ostvarivanju tehničke pomoći i uključenja u rad relevantnih tijela koja se bave računovodstveno – revizorskim standardima. Vremenski okvir za realizaciju postavljenih ciljeva je kraj 2011. Polazeći od sistema ciljeva razvijene su strategije koje bi na najefektivniji način trebale obezbjediti njihovu realizaciju. Svaka od konkretnih akcija povezana je sa jednim ili više naznačenih ciljeva.

25

Ove informacije su korisne širokom krugu korisnika u procesu donošenja odluka.Izvještaj o promjenama na kapitalu 26 . i treba da obezbjedi balans između dvije fundamentalne kategorije koje čine temelj izvještavanja. Djelovanje tržišne discipline. Dogradnja odgovarajućeg normativno . komentare uprave. MSFI prvenstveno je usmjeren da javnosti objelodani svoj okvir za sastavljanje i prezentovanje finansijskih izveštaja. Međunarodnih standarda revizije i odgovarajućih etičkih standarda. uspiješnosti (bilans uspjeha) i promjenama finansijskog položaja (izvještaj o novčanom toku preduzeća). Kao takav. prije svega. namijenjen je cjelokupnoj javnosti koja je zainteresovana za pouzdane tržišne informacije. Dogradnja odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira. One su postavljene kao ključni pravci djelovanja odnosno stubovi na kojima se cijeli Akcioni plan oslanja. objektivno i fer iskazano stanje osnova je za vrijednovanje jednog privrednog sistema i od presudne je važnosti i interesa za sve one koji zavise od ostvarenih ekonomskih ishoda preduzeća o kojem se izvještava.2. Njima se prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. Finansijski izvještaji trebaju istinito i objektivno prikazati promjene stanja koja su refleksija ostvarenih transakcija i drugih događaja. kao i pravila djelovanja računovodstvene i revizorske profesije. Razvoj mehanizama nadzora.Izvještaj o novčanim tokovima . ali i posledice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Cilj finansijskog izveštavanja je da pruži informacije o finansijskom položaju (bilans stanja). 3. odnosi na statutarno zaokruživanje primjene Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja. Finansijski izvještaji predstavljaju skup finansijskih iskaza i ostalih pratećih izvještaja koji mogu podrazumijevati i izvještaje menadžmenta.2.institucionalnog okvira Normativni okvir Dogradnja normativnog okvira se.3. U našem privrednom sistemu Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja su već djelimično u primjeni pa normativno – institucionalni okvir treba dograditi kako bi kvalitet njihove primjene bio podignut do nivoa predviđenog usvojenim ciljevima.Bilansa uspjeha (Bilans finansijskog uspeha) . Svojom koncepcijom. i sa druge. 2. 3. Odabrane su tri ključne strategije na kojima se bazira postavljenje i realizacija Akcionog Plana: 1.1. a to su njeni korisnici sa jedne strane. Razvoj strategija Strategije su postavljene kao pravci razrješenja situacija i slabosti predhodno determinisanih analizom. sadržaj informacija koje su predmet prezentovanja. .Bilansa stanja (izvještaj o finansijskom poziciji). Finansijski iskazi koje pripremaju sve institucije u javnom sektoru sastoje se od: . mišljenja i izvještaje revizora i druge isprave. Istinito.

Napomene uz finansijske izvještaje prikazuju se na sistematski način. finansijske izvještaje čini manje upotrebljivim za potrebe korisnika. 10 Napomene uz finansijske izvještaje preduzeća: (a) prikazuju informacije osnovama za pripremu finansijskih izvještaja i specifične računovodstvene politike koje su odabrane i primjenjene na značajne poslovne promene i događaje. Dimenzija pouzdanosti zahtjeva da finansijski izvještaji sa odgovarajućim informacionim sadržajima budu oslobođeni grešaka i pristrasnosti. Svaka stavka prikazana u samom bilansu stanja. 11 a) S aspekta sadržaja. Uporedivost kao obeležje kvaliteta određuje se konzistentnošću pri objelodanjivanju finansijskih izvještaja. Pouzdanost je veoma bitna opšta karakteristika kvaliteta. koje nisu prikazane na nekom drugom mestu u finansijskim izvještajima. (c) obezbjedjuju dodatne informacije koje nisu prikazane u samim finansijskim izvještajima. predvidljivosti i potvrdivosti. sposobnostima korisnika da ih razumije i koristi u poslovno finansijskom odlučivanju. To praktično dalje znači da finansijski izvještaji treba da budu sastavljeni postupno. Razumljivost podrazumjeva dve dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja – adekvatna agregiranja i klasifikacije primjerene korisničkim komunikacionim sposobnostima. b) S aspekta prezentacije i objelodanjivanja. kvalitet finansijskih izvještaja može se odrediti prema njihovoj: • relevantnosti i • pouzdanosti. oprezno i neutralno. ali su potrebne radi poštenog prikazivanja.Napomene uz finansijske izvještaje. rad na temu „Karakteristike i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja. kao praga kvaliteta čije prekoračenje izostavljanjem. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika koje informacije koje pružaju čine korisnim.. kvalitet finansijskih izvještaja se može utvrđivati i pratiti prema njihovoj: • uporedivosti i • razumljivosti. koje uključuju računovodstvene politike i druga obrazloženja 10 Okvir za izradu i prezentaciju finansijskih izvještaja polazi od značajnih predpostavki: obračunske osnove (metod računovodstva na osnovu tekućih troškova koji podrazumjeva da se transakcije priznaju i evidentiraju računovodstveno onda kada su nastale. Finansijske izvještaje koji se ne koriste u konkretnom poslovnofinansijskom odlučivanju karakteriše irelevantnost. (b) objelodanjuju informacije koje zahtevaju Međunarodni računovodstveni standardi. 11 dr Slobodan D. bez obzira na različitost korisnika.“ 27 . neobjektivnim prezentiraju ili neodgovarajućim vrednovanjem informacija. Relevantnost kao dimenzija kvaliteta ogleda se u uticaju. bilansu uspeha i izveštaju o tokovima gotovine unakrsno se povezuje sa odgovarajućim informacijama u napomenama. a ne kada je došlo do novčanog toka) i koncepta trajne brige za poslovanje (kontinuiranosti poslovanja). neizostavnosti finansijskih izvještaja za poslovno-finansijsko odlučivanje zbog njihovih atributa. Malinić. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja svakako proizilaze iz materijalnosti.

Ako za kvalitet finansijske izvještaja odgovara menadžment nekog entiteta za njihovu vjerodostojnost odgovara revizija. u skladu sa utvrđenim pravilima i propisima".c) S aspekta prepreka. učinci (proizvodi ili usluge) mogu imati značajan broj relevantnih karakteristika kvaliteta koje nije jednostavno definisati i kvantifikovati. kako sa stanovišta različitosti karakteristika. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. eventualno buduće proširenje obima MSFI zahtjeva da finansijsko izvještavanje bude praćeno simultanom izgradnjom institucionalnog i profesionalnog kapaciteta kako bi se osiguralo i održalo pouzdano. 28 . Međutim. u svim bitnim aspektima. pravovremenom sastavljanju i prezentaciji finansijskih izvještaja namijenjenih prvenstveno menadžmentu preduzeća. odnosno posmatranje kvaliteta. moguće je govoriti o: • blagovremenosti i • racionalnosti. Reakcija investitora prema nekom ekonomskom prostoru će biti još pozitivnija ako pored finansijskih izvještaja sastavljenih po međunarodno priznatim standardima imaju uvjerenje da će oni biti verifikovani kroz postupak revizije utemeljen na visokim standardima struke i etike. Međutim. Blagovremenost kao obilježje kvaliteta ogleda se u aktuelnom. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. odnosno ograničenja u određivanju kvaliteta finansijskih izvještaja. Racionalnost se odnosi na zahtjev da kvalitet finansijskih izvještaja može biti određen odnosom njihovih koristi i troškova. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. i međunarodni IASB standard 8402 definiše kvalitet proizvoda uopšte "kao skup karakteristika nekog entiteta koje se odnose na njegovu mogućnost da zadovolji iskazane potrebe i potrebe koje se podrazumijevaju". odnosno njima se obezbjeđuje kredibilitet. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. Savremeno shvatanje suštinskog određenja kvaliteta podrazumeva višedimenzionalnost. U tom smislu. ali i da utiču na njih. Takođe. Cilj revizije je dat u samim međunarodno prihvaćenim standardima revizije (ISA 200): "Cilj revizije finansijskih izvještaja je da omogući revizoru da izrazi mišljenje da li su finansijski izvještaji pripremljeni. visokokvalitetno finansijsko izvještavanje. tako i sa stanovišta različitosti zahtjeva korisnika. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. Kroz revizorski postupak se vjerodotojnost i time korisnost finansijskoh izvješataja poboljšava.

Revizija finansijskih izvještaja podrazumjeva sistematičan pristup što znači pripremu. MONSTAT Pouzdanost i uporedivost finansijskog izvještavanja su preduslovi za efikasnost finasijskog tržišta i mogućnosti minimiziranja rizika na njemu. Institut sertifikovanih računovođa Crna Gore. obazrivost. stručnost. Zato je od velikog značaja da regulatori i supervizori finansijskog tržišta utiču na kvalitete finansijskog izvještavanja 12 Koncept vezan za sakupljanje revizorskih dokaza potrebnih da bi revizor mogao zaključiti da ne postoje značajne pogreške i pogrešni navodi u finansijskim izvještajima u cjelini. Sa sve većim tehnološkim napretkom. Revizija u svom radu treba da se rukovodi visokim etičkim prinicipima kao što su: nezavisnost. Revizija se treba obaviti objektivno kroz pribavljanje i procjenu dokaza kako bi se utvrdio nivo usklađenosti izjava menadžmenta i ustanovljenih kriterijuma.) upravljanje rizicima poslovanja sa klijentima i ukupnim rizicima u svom poslovanja baziraju na raspoloživim finansijskim informacijama. integritet. Pored finansijske revizije. razvojem tržišta. Agenciju za nadzor osiguranja Poresku upravu i Centralni registar Privrednog suda. 29 . Finalni cilj je prenos rezultata zainteresovanim korisnicima. Institucionalni okvir Razvoj institucionalnog okvira zahtijeva jačanje kapaciteta u svim institucijama koje značajno doprinose ostvarivanju sistema postavljenih ciljeva. Sva ova i mnoga druga pitanja standardizacije računovodstveno – revizorskih poslova obuhvaćena međunarodnim standardima zahtjevaju drugačiju sistematizaciju. učesnici tržišta kapita.Takođe. Centralnu banku Crne Gore Komisiju za hartije od vrijednosti. šeme zaštite investitora i sl. kompleksnošću poslovanja i globalizaciji ekonomskih tokova revizor mora posjedovati i stalno dograđivati visoka stručna znanja koja treba da mu omoguće da pribavi. povjerljivost. u današnje vrijeme. prioritizaciju i mehanizme nadzora u odnosu na postojeću regulativu. sve veći značaj dobijaju revizije poslovanja ("operational auditing") i revizije usklađenosti sa propisima ("compliance auditing"). profesionalno ponašanje i zadovoljenje tehničkih standarda. osiguravajuće kompanije. obradi i protumači sve dokaze neophodne da stekne razumno uvjerenje 12 da su finansijski izvještaji realno i fer prezentovani. dokumentovanu planom. važno je razumjeti da se implementacija visokog nivoa kvaliteta Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i Međunarodnih standarda računovodstva ne može obezbjediti bez visokog stepena implementacije Međunarodnih standarda revizije. sitematičnost postupka revizije i praćenja preporuka. To je uvjerenje da bi bilo koje značajne greške trebale biti detektovane kroz revizorki postupak. objektivnost. To se prije svega odnosi na: Ministarstvo finansija. Finansijske institucije (banke.

poslovanja u osiguranju i sl. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). Takođe. Za Agenciju za nadzor osiguranja. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa. kao i njihove finansijske okolnosti i likvidnost. Jaka. tromjesečnih. U tom smislu. strategija bi podržala implementaciju i sprovođenje statutarnih moći za razvoj usaglašavanja i u krajnjoj liniji poboljšala finansijsko izvještavanje za subjekte regulacije u Crnoj Gori.) provjerljivost. Razvijanje glavnih specijalizovanih finansijskih sektora u oblastima koje uključuju osiguranje i penzije. Razvoj jakog. tromjesečnog izvještavanja. polugodišnjih i godišnjih izvještaja. Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja nastoje da uspostave kontrolu finansijskog izvještavanja osiguravajućih društava. Dodatno. povjerilaca i drugih da razumiju sposobnost entiteta da generišu zaradu i tokove gotovine. društva za osiguranje. Ovaj razvoj može biti presen na širi finansijski sektor i dalje u dugoročnijem periodu. efektivna i sofisticirana tržišta kapitala zahtijevaju odgovarajuće propise (uključujući zahtjeve finansijskog izvještavanja) i institucionalizovane mehanizme koji se odnose na sprovođenje zakona. Za Komisiju za hartije od vrijednosti. društva za posredovanje u osiguranju. 30 . emisija akcija i drugih finansijskih instrumenata. kvalitet i blagovremenost dostavljanja finansijskih izvještaja svojih klijenata ili makar onih prema kojima su visoko izložene. investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih. Agencija za nadzor osiguranja je planirala izradu Pravilnika o kontnom okviru. imaju obavezu godišnjeg izvještavanja. društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg izvještaja o poslovanju.institucija koje regulišu i prema kojima supervizorski djeluju i da utiču da ove institucije zahtijevaju u procesu upravljanja rizicima (prilikom odobravanja kredita. kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. Navedene oblasti zahtijevaju specijalizovano finansijsko izvještavanje i nadzor. Tako da periodično finansijsko izvještavanje povećava sposobnost investitora. efektivnog i sofisticiranog tržišta kapitala je kamen temeljac uspješne ekonomije bilo kojeg regiona u svijetu. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova. strategija bi podržala razvoj mogućnosti za kontrolom i omogućila saglasnost sa zakonodavnim finansijskim izvještavanjem i propisima koji se odnose na obaveze osiguranja u Crnoj Gori. koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. strateški je cilj bilo koje zemlje koja teži razvoju jake i rastuće ekonomije. strategija bi podržala i razvila zakonodavni i regulatorni okvir za subjekte regulacije. Pored toga. investicionih i penzionih fondova. strategija bi podržala postojanje konzistentnog zakonodavnog i regulatornog okvira koji podržava modernizovan ambijent izvještavanja u oblasti osiguranja u skladu sa acquis communautaire. sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. odnosno zastupnika kao fizičkih lica. kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. društva za zastupanje u osiguranju.

Sve što obezbjeđuje mogućnost aktivnog odnosa tržišta prema finansijskom izvještavanju određenog privrednog subjekta može se tretirati kao uticaj tržišne discipline.2. odnosno privredne subjekte koji posluju u formi akcionarskog društva i društva sa ograničenom odgovornošću.3. Kako god.2. na srednja i velika preduzeća. uvođenje revizorskog odbora. samoregulatornog karaktera i upravnog karaktera. zajmodavaoci i drugi kreditori. 3. ovi visoko kvalitetni godišnji i konsolidovani računi jedino su korisni ukoliko su javno ostvarljivi brzo i lako. kroz institucionalne forme udruživanja i djelovanja. uključujući principe prinudnog otkrivanja. kao i kontinuit edukacije računovođa i revizora. 3. organizovanja i profesionalnog djelovanja sa direktnim implikacijama na kvalitet finansijskog izvještavanja. Za realizaciju ove strategije razmišljanje je da mehanizmi nadzora budu višeslojni i u većem broju formi odnosno tehnika. Tako se strategija usmjerava. na razvijanje oblika interne revizije. obavezivanje na ugradnju principa "dvoje očiju" u postupke i procedure izrade finansijskih izvještaja i tome slično. obezbjede tijela i mehanizme koji bi se bavili nadzorom nad radom. Zato ova strategija predpostavlja nadzor koji će biti korporativnog. aktivno djelovanje u analitičkom i korektivnom smislu informacijama iz finansijskih izvještaja privrednih subjekata.2. Stoga je veoma važno iskoristiti ove mehanizme u funkciji ostvarivanja ciljeva postavljenih ovom Strategijom i Akcionim planom. uvođenje većeg stepena odgovornosti borda direktora za finansijsko izvještavanje. Za Centralni registar Privrednog suda Strategija bi osigurala usaglašenost zakonodavstva i propisa sa relevantnim djelovima acquis communautaire koji se odnose na publikacije i popunjavanje finansijskih informacija. Na nivou samoregulacije strategija treba biti podržana aktivnostima usmjerenim na jačanje motiva i kapaciteta računovodstvene i revizorske struke da. 31 . Razvoj mehanizama nadzora Imlementacija normativno – institucionalnog okvira podrazumjeva da u pomenutom okviru i van njega postoje razvijeni mehanizmi koji obezbjeđuju nadgledanje kvaliteta i obuhvata implementacije. uporedivost.Institucionalno i statutorno jačanje programa pomoći će u pripremi visoko kvalitetnog finansijskog izvještavanja koje će uspješno odgovoriti potrebama raznih korisnika kao što su investitori. Na nivou korporativnog upravljanja strategija predviđa čitav niz mehanizama poboljšanja kvaliteta računovodstvenog planiranja. Visoko kvalitetno finansijsko izvještavanje je preduslov za povećanjem rezervi na tržištima kapitala i u bankarskom sektoru. pri čemu su i jedan i drugi sektor fundamentalni za ekonomski rast. Tržišna disciplina Razvoj tržišne discipline je koncept kojem se sve više pridaje značaja u postavljanju i razvijanju efikasnih regulatornih i supervizorskih principa funkcionisanja pojedinih dijelova finansijskog i ukupnog privrednog sistema. U okviru tržišne discipline ubrajaju se svi mehanizmi koji obezbjeđuju pristup. minimalne zahtjeve za postojanjem transparentnosti i koji su u skladu sa drugim relevantnim unutrašnjim zakonima.

lakšem povezivanju sa globalnim investicionim interesovanjima. Centralna banka Crne Gore. podizanju efikasnosti djelovanja. zavisi od riješenja u kojem stepenu će se od pojedinih ili predhodno utvrđenih grupa obveznika primjene standarda finansijskog izvještavanja i revizije finansijskih izvješatja zahtijevati objelodanjivanje informacija i podataka iz finansijskih izvještaja i izvještaja revizora. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Bez odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira i mehanizama nadzora u primjeni standarda računovodstva i revizije nije moguće razvijati mehanizme tržišne discipline. Preporuka Strategije i Akcionog plana je propisivanje minulnog seta informacija i podataka iz finansijskih izvještaja koje bi privredni subjekti objelodanjivali uz slobodu da objelodanjuju i više od toga. Različiti značaj privrednih subjekata za ostvarivanje finansijske stabilnosti. 32 . U primjeni strategije razvoja tržišne discipline neophodna je interakcija sa druga dva stuba Strategije i Akcionog plana.Oslanjanje na tržišnu disciplinu kao na stub ostvarivanja sistema postavljenih ciljeva pruža brojne prednosti.3. Pritom bi minimum informacija koje treba objelodanjivati bio obuhvatniji od zahtijeva po IFRS i IAS. Za finansijske institucije i kotirana preduzeća na A listama berzi taj set informacija i podataka bi trebao da bude najobuhvatniji. minimalno u skladu sa zahtijevima iz Bazela II. razvijanju sistema očekivanja koji podstiče učesnike na djelovanje u određenom pravcu. tržišna disciplina će ostvariti pozitivan povratni uticaj na predhodna dva stuba. podizanju sistema odgovornosti i razvijanju tržišne dicipline i na drugim poljima privrednog djelovanja. Privredni sud Ministarstvo za ekonomski razvoj. Ključni posticaj ostvarivanju strategije razvoja tržišne discipline. interesovanje investitora i ukupni privredni razvoj svakako da zahtijeva različit nivo objelodanjenih informacija. koje se ogledaju u: širini učesnika procesa. 3. Stakeholder-i Strategija i Akcioni plan prepoznaju kao najznačajnije sledeće stakholder-e: Vlada Crne Gora. Interaktivno. U isto vrijeme oni imaju mogućnost da značajno utiču na poboljšanje kvaliteta primjene standarda u sferi računovodstva i revizije. Komisija za hartije od vrijednosti. Svaki od navedenih stakeholder-a ima specifičnu poziciju i ostvaruje specifičnu ulogu u realizacijie Strategije i Akcionog plana. Agencija za nadzor osiguranja. Stakeholder-i imaju izražen interes za razvoj kvaliteta računovodstvene i revizorske profesije te primjene najsavremenijih standarda u ovim oblasti. u velikom stepenu.

Vlada Crne Gore Ostvarujući svoja ustavna i zakonska ovlašćenja Vlada Crne Gore je izuzetno zainteresovana i posvećena podizanju kvaliteta primjene međunarodno priznatih standarda u oblastima računovodstva i revizije. vršiće se promovisanje unapređenja kvaliteta primjene standarda računovodstva i revizije. Poreska uprava će kroz svoje aktivnosti i kontrolne mehanizme permanentno stimulisati ispravnu primjenu međunarodnih standarda finasijskog izvještavanja i pojačano nadgledati i izvještavati o kvalitetu primjene standarda računovodstva i revizije. Kvalitetan bankarski sektor pored toga obezbjeđuje početni kapital za obavljanje poslovnih aktivnosti. kao i prema stekeholderima. koja su generator ekonomskog rasta. jer je kreiran moderan bankarski sistem. djelotvornosti interne kontrole društva. posebno za mala i srednja preduzeća. u cilju unapređenja sistema interne kontrole i u okviru njega računovodstvenog sistema i sistema izvještavanja menadžmenta. Podržavanje programa edukacije računovođa i revizora je jedan od aspekata posvećenosti Vlade da podrži realizaciju Strategije i Akcionog plana. Zdrav i stabilan bankarski sektor obezbjeđuje povjerenje neophodno za ulaganje domaćeg i stranog kapitala. Bankarski sistem karakteriše diverzifikacija i kontinuiran rast obima aktivnosti. Sve benefite navedeni u ovoj Strategiji Vlada prihvata kao značajne za ostvarivanje svojih aktivnosti na podizanju ukupnog nivoa ekonomske razvijenosti i održavanju investicionog ciklusa u pozitivnom toku. kod velikih pravnih lica. organima uprave pod kontrolom Vlade kao što su Poreska uprava i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. uvođenje internog revizora. Obzirom da je Ministarstvo finansija ključni nosilac realizacije ove Strategije njen odnos je usmjeren prema drugim resornim ministarstvima. i tijela za upravljanje rizicima. Takođe. Razlog tome je što razvijen bankarski sistem sa razvijenom supervizijom banaka čini preduslov za razvoj cijelokupne ekonomije i može predstavljati pokretač za mnoge druge oblasti restrukturiranja. kao i revizorskog odbora. Centralna banka Crne Gore Reforma bankarskog sektora predstavlja značajan element tranzicionog procesa jedne zemlje. koji je pokretač privrednog razvoja čitave Crne Gore. Ostvareni rezultati u reformi bankarskog sistema mogu se ocijeniti izuzetno zadovoljavajućim. U bankarskom sistemu u Crnoj Gori danas dominira 33 . koji bi se bavio pitanjima praćenja postupka finansijskog izvještavanja. Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeće su kroz svoje aktivnosti stimulisati mala i srednja preduzeća da poboljšavaju kvalitet finansijskog izvještavanja. kao i mnogim drugim pitanjima. gdje postoji. interne revizije. a prije svega prema Ministarstvu za ekonomski razvoj. planirano je uspostavljanje tijela za nadgledanje rada revizora. Kroz aktivnosti promovisanja stranih investicija planski i koordinirano sa ostalim aktivnostima Vlade.

povećanje depozitnog potencijala i novčane mase zavisi od sklonosti štednji i investiranju na koje utiče kvalitet finasijskog izvještavanja. od banaka traži da pozitivno utiču na finansijsko izvještavanje svojih klijenata. ostvarivanje finansijske discipline otpočinje njenim mjerenjem za čiji kavalitet je neophodno podići opšti nivo kvaliteta finansijskog izvještavanja. 34 . zajmoprimaca prije svega. Zainteresovanost Centralne banke i mogućnosti njenog dodatnog anagažovanja na realizaciji ove Strategije i Akcionog plana se može prezentirati u nekoliko osnovnih crta: zaštita deponenata i povjerilaca zahtijeva kvalitetno upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju koje se oslanja na opštem kvalitetu primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije. supervizija na konsolidovanoj osnovi je neophodna dopuna superviziji na pojedinačnoj osnovi. godine u odnosu na kraj 2001. Bankarski sektor. Ne samo da je podsticano poboljšavanje prakse računovodstva i revizije u bankama neko se kroz ocjenu rizika u poslovanju banaka. mjerenje. Štednja je. Evidentan je stalni rast depozita. Neophodno je razumjeti da je u pored primjene međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i međunarodnih revizorskih standarda u bankarskom sektoru nivo očekivanih i neočekivanih gubitaka i adekvatnost kapitala koja iz toga proizilazi utvrđivana kroz prudencionu regulativu. odnosno primjenom supervizorskih standarda za klasifikaciju aktive. tačnost. dostupnosti i blagovremenosti finansijskih informacija. štednje i bilansne sume banaka. krajem 2007. a aktiva banaka je povećana za 8. Identifikacija.privatna svojina (98% kapitala bankarskog sistema) i to dominantno strano vlasništvo (76% kapitala bankarskog sistema). Ostvarujući funkciju regulacije i supervizije bankarskog sektora Centralna banka je imala interesa i ulagala velike napore na razvijanju primjene međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda u privredi kao cjelini. godine povećana devedest i jedan puta. određeni nivo i uporedivost finansijskih informacija koje banke dobijaju od klijenata. ima obaveze uspostavljanja sistema internih kontrola. implementacija međunarodnih supervizorskih standarda. kao posebno osjetljiv segment finansijskog sistema. posebno principa efikasne supervizije te standarda utvrđivanja adekvatnosti kapitala oslanja se na kvalitetnom finansijskom izvještavanju. Kroz preglede kreditnih fajlova zajmoprimaca kontrola Centralne banke je vršila pozitivan uticaj na banke da zahtijevaju od svojih klijenata poboljšanje kvaliteta.1 puta. kontrola i praćenje kreditnog rizika kao faze u procesu njegovog upravljanja zahtjevaju pravovremenost. revizija i odgovarajućih informacionih sistema. tržišna i finansijska disciplina su opredjeljene kvalitetom finansijskog izvještavanja. kvalitetna eksterna revizija banaka je od esencijalne važnosti za razvoj supervizije banaka. utvrđivanje rezervacija i rezevi te utvrđivanje adekvatnosti kapitala neophodnog za pokriće potencijalnih gubitaka po svim rizicima u bankarskom poslovanju. a posebno kreditnog.

Razvijanje ove aktivnosti može značajno doprinjeti detekciji slabosti u finansijskom izvještavanju.197 transakcija na tržištu kapitala. b/ Broj učesnika u kupoprodaji.8 miliona € u 2001. Naime. Zakon o hartijama od vrijednosti. Ovakav rast je donekle očekivana posljedica formiranja cijena na veoma niskom nivou nakon MVP. Fundamentalni dio infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori je i Centralna Depozitarna Agencija. a time i unaprijeđena efikasnost sprovođenja Zakona o hartijama od vrijednosti i obezbijeđema međunarodna saradnja sa regulatorima tržišta kapitala. Zakon o preuzimanju akcionarskih društava i Zakon o dobrovoljnim penzionim fondovima. 2007-2010 35 .13 Ukupan obim berzanskog trgovanja hartijama od vrijednosti u periodu od decembra 2001. godine. godini na 182. koja obavlja poslove registrovanja dematerijalizovanih hartija od vrijednosti. godine. Zakon o investicionom fondovima.5 milijardi €. Od 2001. Taj su porast pratili značajan i stalan rast: a/ Cijena hartija na tržištu. godine izvršeno je 448. Komisija za hartije od vrijednosti Regulatorni i nadzorni organ tržišta kapitala je Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore. porastao je od svega 10.7 miliona €. Nakon masovne vaučerske privatizacije. ali i povećanog interesa za investiranje u Crnu Goru. da bi u septembru 2007. Crnogorsko tržište kapitala odlikuje veoma visoko učešće građana na 13 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. Dosadašnje funkcionisanje institucija tržišta kapitala pokazalo je da su propisi i institucije uspostavljeni u skladu sa potrebama tržišta. izgradnja institucija i infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori sprovodi se sa ciljem kreiranja takve zakonske regulative i institucionalne sredine koja doprinosi efikasnom i brzom sprovođenju procesa privatizacije. kada je većina ljudi željela da proda akcije pri prvoj dobroj prilici za prodaju. godine iznosila 5. godine do kraja septembra 2007. godine iznosi 1. ukupna tržišna kapitalizacija bila je 10. godine do septembra 2007. pri čemu se njihov broj povećao od 909 u 2001. Reforma u ovoj oblasti je jedno od najvećih reformskih dostignuća u Crnoj Gori.100 u prvih devet meseci 2007 godine. godini na 653 miliona € u prvih deset mjeseci 2007. u martu 2002. na to ukazuje niz pokazatelja.U razvijanju makroekonomskog i supervizorskog modeliranja Centralna banka je otpočela aktivnosti na prikupljanju i obradi podataka dostavljenih registru Privrednog suda od strane privrednih subjekata. kao i kanalisanju privatnog kapitala ka profitabilnim projektima. da su sistemi i komponente funkcionišu na zadovoljavajućem nivou i da predstavljaju dobru osnovu za dalji razvoj tržišta hartija od vrijednosti. Usvojenim izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti ostvarena je harmonizacija sa svjetskim standardima u vezi sa poslovanjem hartijama od vrijednosti. poslove kliringa i saldiranja sklopljenih transakcija s tim hartijama i druge poslove u vezi sa dematerijalizovanim hartijama od vrijednosti.331 miliona €. Postojeći pravni sistem tržišta kapitala čine Zakon o privrednim društvima.

I u Sloveniji je taj postotak znatno niži.24 %). Najveći promet.25 € (-8.31 %. To znači da je 11.202. Međutim.53 % 89.065. dok je prosječno mjesečno sklopljeno 18. 36 .84%.632. i iznosio je 727 miliona eura. godine tržišna kapitalizacija je iznosila 4. Prosječan mjesečni promet iznosio je 60. 4.85 % 137.804.30€ (-7.892. koji iznosi 27. Tabela 2: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 10. ostvaren je 14 Odgovarajući postotak za BiH je 9.01%).01.336.10.5 milijardi €.185.5 miliona eura. za prvih pet mjeseci 2008.675 € 653. na primarni se odnosilo svega 2. što je mnogo više nego u bilo kojoj drugoj zemlji regiona.31 % ukupnog kapitala koje ulazi u tržišnu kapitalizaciju promijenilo vlasnika od početka godine pa do 19. pokazatelji kapitalizacija/BDP i promet/BDP jasno pokazuju da je tržište kapitala u Crnoj Gori razvijenije nego u ostalim zemljama regiona i u Sloveniji. za Hrvtasku 8. 4.2007. naime 16.700.173.35€ (-4.240. godini Zemlja Crna Gora Hrvatska Bosna Makedonija Slovenija Srbija Kapitalizacija/GDP 241.08 % 7.59 % 75. Od ukupno ostvarenog prometa.17%.7 hiljada transakcija. od 134.104 € Promet ostvaren na crnogorskim berzama u 2007. godine tržišna kapitalizacija iznosila je preko 5.60 % 8. U odnosu na 2005.71 % 5.603. zemljama regiona i Sloveniji u 2007. godini bio je gotovo duplo veći u odnosu na 2006.66€. 3. za Srbiju 2.50 % 104.27 % 126. bio je tri i po puta veći.429 € 418.14 Sve u svemu.55 % 8.927. 3.2007.89%).tržištu kapitala.52€ (-5.72 %.711. godinu. Kao mjera likvidnosti crnogorskog tržišta kapitala uzima se odnos prometa na berzama i tržišne kapitalizacije i on iznosi 11.72 % 18. godine Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Broj transakcija 66.26%.87 % Zemlja Crna Gora Hrvatska Makedonija Bosna Slovenija Srbija Promet/GDP 28. oktobra 2007.1%.88%.89 % IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Tokom 2007. To svakako dovodi do zaključka da je likvidnost na tržištu kapitala u Crnoj Gori na zadovoljavajućem nivou. Tabela 1: Razvoj tržišta kapitala u Crnoj Gori.6 miliona eura.64%.53%). dok je odnos prometa na crnogorskim berzama i GDP-a do sredine oktobra dostigao 28. godine do 19. za Makedoniju 3.173.268.808.185.598 Promet 235.81%. odnosno oko 240 % u odnosu na procijenjeni GDP. To pokazuje odnos broja transakcija sa brojem stanovništva u dobi od 15 – 64 godine.980 204.371. respektivno po mjesecima.618 137.

2008. godine zabilježili pad: Moste (33.2007.10. godine berzanski indeksi su značajno porasli.15 Tabela 3: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 01. Indeks investicionih fondova. 15 Godišnji izvještaj glavnog ekonomiste.2007.300).01.2007.2007. godini Indeks NEX 20 u 2007. – 19.10. Najmanji broj poslova realizovan je u decembru (7. 2500 2250 2000 1750 1500 1250 1000 750 Indeks MOSTE u 2007. . Tokom 2007. godine indeks MOSTE porastao je za 108.19.7%) i NEXPIF (22.13%.4 miliona eura). godini 10. godine 16 Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno Broj transakcija 17.01.756 27.564 9. Maksimalne vrijednosti u 2007. NEX20 (29. -19. a najmanji u decembru (20.420 € 49. U periodu 10.300.10.01.7%).05. godini 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX 20 u 2007.622.473 € IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Kretanje berzanskih indeksa Berzanski indeksi predstavljaju kretanje cijena na tržištu kapitala.73%. indeksi su na kraju 2007.2007 godina 16 Izvještaj Komisije za hartiije od vrijednosti 37 . a NEXPIF u avgustu. a index NEX 20 porastao je za 114.320 Promet 36.u aprilu. U tim mjesecima ostvaren je najveći i najmanji iznos sklopljenih poslova.01.7%) Grafik 1: Kretanje berzanskih indeksa tokom 2007. U aprilu broj ostvarenih transakcija iznosio je 42.70%.2008. godine Indeks MOSTE u 2007. godine do 31.154. što predstavlja najveći broj ostvarenih transakcija ikad postignut na crnogorskim berzama.532.2007. U odnosu na maksimalne vrijednosti. godini 10. NEX PIF porastao je tokom prethodne godine za 146.053 € 86. godini dva indeksa su dostigla u majuMoste i NEX20.

060. godini Indeks NEX PIF u 2007. -Razvoj penzionih fondova i kanalisanje privatne štednje na tržište kapitala.730.01 .19.83 01.41.84 % 18 Budući trendovi razvoja tržišta kapitala i regulatornog i nadzornog okvira Nekoliko pokazatelja ukazuje da će interesovanje za crnogorsko tržište kapitala rasti i u narednom periodu.2008 1.05.39 % 30.2007. godini 10. godini Tabela 4: Vrijednost berzanskih indeksa za period od 01.05. 33.2007.01.2008 1.359.2008.82 . 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX PIF u 2007.34. -Razvoj kastodi poslova kako bi naše tržište postalo vidljivo stranim investitorima.613. godine17 NEX 20 Vrijednost Promjena NEX PIF Vrijednost Promjena MOSTE Vrijednost Promjena 01. Ti pokazatelji su: -Ustanovljavanje otvorenih investicionih fondova i razmatranje mogućnosti za transformaciju postojećih zatvorenih investicionih fondova u otvorene investicione fondove.051. Konkretna pitanja regulative za dalji razvoj tržišta kapitala će se usmjeriti na regulativu kojom će se urediti izdavanje i promet i drugih hartija od vrijednosti.-30.2008.05.04 30.Grafik 2: Kretanje indeksa fondova u 2007. kao i na regulativu kojom se poboljšava efikasnost i integritet tržišta hartija od vrijednosti: 17 Izvještaj Komisije za hartije od vrijednosti 18 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru.01.415.01. . 2007-2010 38 .05.01.10.01.85 .2008 21.92 % 30.2008 21.2008 37.35.22 01.

broj 42/07). Postojeći pravni sistem tržišta osiguranja čine Zakon o osiguranju. mogućnost davanja konkurentske ponude za preuzimanje). godine. Novi Zakon o osiguranju. Zakon o obaveznim osiguranjima u saobraćaju i Zakon o stečaju i likvidaciji društava za osiguranje. c/Smanjenje troškova poslovanja na tržištu hartija od vrijednosti. Sljedeći strateški interes Crne Gore za ulazak u Evropsku Uniju. godine uspostavio je takav zakonski okvir koji će omogućiti povećanje kvaliteta poslova osiguranja u skladu sa principima otvorene tržišne ekonomije. godine izabran je Savjet Agencije (Odluka o imenovanju predsjednika i članova savjeta „Službeni list RCG“. Novi Zakon o osiguranju je. kao i pristupanje članstvu Svjetskoj trgovinskoj organizaciji. U julu mjesecu 2007.a/ Zakonsko uređivanje preuzimanja akcionarskih društava u smislu: (i) razvoja tržišta. Statut. Ta mora obezbjediti da hipoteka postane savremeni instrument pogodan za cirkulaciju na tržištu kapitala. Potrebna je izrada nove regulative koja se odnosi na hipoteku kao i na izdavanje i promet dugoročnih hartija od vrijednosti koje se izdaju na osnovu hipoteke. kako bi se ’umrtvljeni’ kapital stavio u funkciju investicija. Finansijski plan i Program rada i dostavio ih Skupštini Crne Gore na saglasnost i usvajanje. to jest da li regulativni okvir preuzimanja i spajanja kompanija onemogućava djelatnost preuzimanja i spajanja u obimu koji je neophodan za razvoj ekonomije i prilagođavanje strukturalnim promjenama (iznad kojeg procenta vlasništva je obavezna javna ponuda. (ii) integritete tržišta. u saradnji sa 39 . je li obavezno preuzimanje u postupku privatizacije. Agencija za nadzor osiguranja. koji je stupio na snagu krajem 2006. Agencija za nadzor osiguranja. propisao osnivanje Agencije za nadzor osiguranja kao nezavisnog regulatornog organa sa svojstvom pravnog lica čija je osnovna djelatnost zaštita interesa osiguranika i drugih korisnika osiguranja. to jest da li regulativni okvir omogućava djelatnost preuzimanja i spajanja koja za posljedicu ima "fer rezultat" u smislu podjele premije za sticanje kontrole (pitanje obaveznog ili neobaveznog nivoa cijene koji mora biti ponuđen za otkup akcija). odnosno kada su kupci iz inostranstva. u cilju nezavisnosti i višeg kvaliteta obavljanja nadzorne funkcije. međunarodnim standardima supervizije osiguranja (IAIS). obezbjeđenje stabilnosti i razvoja djelatnosti osiguranja zasnovanog na zdravoj konkurenciji i jednakim uslovima poslovanja. b/Omogućavanje izdavanja hartija na osnovu nekretnina. Problem troškova je naročito izražen u slučaju kada su kupci hartija domaća fizička lica. kao i evropskim direktivama koje se odnose na ovu oblast. U okviru svojih nadležnosti Savjet Agencije je usvojio dokumenta neophodna za početak rada tj. naročito troškova vezanih za obavljanje same transakcije. funkcionalno je počela obavljati zakonom propisanu djelatnost u januaru mjesecu 2008. Agencija za nadzor osiguranja Regulatorni i nadzorni organ tržišta osiguranja je Agencija za nadzor osiguranja Crne Gore. Osnovni cilj reforme tržišta osiguranja je kreiranje finansijski pouzdanog i stabilnog tržišta osiguranja koji će obezbijediti zaštitu osiguranika i stvoriti ambijent za visokokvalitetne usluge i produkte osiguranja. koji plaćaju gotovinom. odnosno kako izgrađene nekretnine kapitalizovati.

a sve u skladu sa preporukama evropskog zakonodavstva i zahtjevima Svjetske trgovinske organizacije. zajedno sa Ekonomskim fakultetom i Savezom računovođa i revizora Srbije. U skladu sa zakonskom regulativom osiguravajuće kompanije su u obavezi da najduže do kraja 2010. pružanje tehničke pomoći kroz konkurisanje projektima za IPA fondove. utvrdiće se na bliži i detaljniji način prava i obaveze aktera na tržištu osiguranja. Šta više. Davanje dozvola za sticanje kvalifikacionog učešća je takođe u djelokrugu rada regulatornog organa. Institutu sertifkovnih računovođa Crne Gore su povjereni slijedeći poslovi: . a u cilju njihovog efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja. je ostvarila saradnju sa raznim donatorima i to u dijelu pružanja pomoći i podrške koja se odnosi na organizacionu podršku. Capacity Development Programme for the Government of Montenegro. kao i planirana buduća saradnja sa raznim drugim donatorima ima za cilj organizaciono i stručno osposobljavanje Agencije. godine. ovo je znak da je stvoren jasan i predvidiv zakonodavan okvir. naprave statusne promjene u smislu razdvajanja vođenja poslova životnog i neživotnog osiguranja. Evropskom agencijom za rekonstrukciju. Takođe.Ministarstvom finansija. donošenjem svih podzakonskih akata koji proizilaze iz Zakona o osiguranju. kao nosiocu ugovora o Konzorcijumu. Postojeće interesovanje novih investitora i renomiranih kompanija za pružanje usluga osiguranja u Crnoj Gori jasan je znak da će budući period obilježiti dinamičan razvoj ovog sektora. Postojeći trendovi. Takođe. Rast obima posla i usluga i povećana konkurencija vodiće boljim i konkurentnijim proizvodima za građane i privredu i eliminisanju jednog dijela biznis barijera. Uvedena je obaveza organizovanja odjeljenja interne revizije u okviru društava za osiguranje. prevod i objavljivanje Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). kao i usklađivanje domaćeg zakonodavstva za zakonodavstvom Evropske Unije. kao potpisnice istog. kao i angažovanje eksperta iz oblasti osiguranja prilikom izrade Nacionalne strategije za integracije. obavljanje poslova posredovanja. Do sada ostvarena saradnja u prethodno navedenom dijelu sa USAID-om.usvajanje. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore U skladu sa Zakonom o državnoj upravi. zastupanja i pružanja drugih usluga u osiguranju je razdvojeno u smislu da jedno privredno društvo može da obavlja samo jednu vrstu ovih poslova. koje su vezane za ovaj sektor. što će doprinijeti stvaranju efikasnog sistema kontrole i nadzora poslova osiguranja od strane nadzornog organa. Budući pravci razvoja i reforme tržišta osiguranja u Crnoj Gori će ići u pravcu dalje liberalizacije tržišta. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih 40 . iskustvo iz regiona i nagovještaji otvaranja novih kompanija sugerišu da će se rast ovog sektora i dalje intenzivirati. Uveden je sistem licenciranja aktuara od strane regulatornog tijela. Ovakvo rješenje je posledica usklađivanja sa međunarodnim standardima poslovanja u osiguranju. Ministarstvo finansija je Uredbom o povjeravanju poslova organa državne uprave nadležnog za poslove računovodstva i revizije prenijelo određena ovlašćenja na Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.

. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. sertifikovanih računovođa i utvrđivanje ispunjenosti uslova za poslovanje društava za reviziju iz člana 15 Zakona o računovodstvu i reviziji.vođenje evidencija društava za reviziju. .usvajanje. 41 . . . . . u skladu sa Zakonom.utvrđivanje ispunjenosti uslova za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe iz člana 27 Zakona i izdavanje sertifikata za sertifikovanog računovođu.pripremanje.organizovanja polaganja stručnih ispita za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe i izdavanja sertifikata za sertifikovanog računovođu. u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji (u dalje tekstu: Zakon).edukacija računovođa i revizora u skladu sa važećim IFAC-ovim Međunarodnim standardima obuke (IES). .pripremanje modela obrazaca finansijskih iskaza za pravna lica i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore".prati primjenu programa kvaliteta radi procjene rezultata u računovodstvu i reviziji u skladu sa obevezama IFAC-a. davanje instrukcija i objašnjenja pravnim licima registrovanim za obavljanje privredne i društvene djelatnosti i djelova stranih društava (u daljem tekstu: pravna lica).utvrđivanje programa certifikacije u skladu sa standardom obuke IFAC-a i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". prevod i objavljivanje novih ili dopuna Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). na godišnjem nivou. .standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. . .kontrola obavljanja djelatnosti revizije.

korisnika finansijskih izvještaja i glavnih stakholder-a.) 20 (World Bank Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening REPARIS) 21 Pogledati www. (Appendix A: Risk Factors and Dependencies in relation to actions to be included in strategy and action plan. 19 Pogledati Dodatak A: Faktori rizika i međuzavisnost aktivnosti uključenih u strategijski i akcioni plan.worldbank. Identifikujući aktivnosti koje je neophodno sprovesti u realizaciji strategije za svaku je navedena institucija koja je ključno odgovorna za njenu realizaciju. Potrebe finasiranja operativne podrške relevantnim stakeholder-ima kao i finasiranja operativnih potreba i podrške (hardver. Posebna pažnja je usmjerena na testiranje stavova i nalaza regulatora i supervizora sa finansijskog tržišta imajući u vidu veliki broj relevantnih informacija o kvalitetu finansijskog izvještavanja kojima raspolažu kroz superviziju finansijskih institucija.) za projekti tim će se formirati za realizacija jedne ili više planiranih aktivnosti. Dodatak A19 daje detaljan prikaz ocjene rizičnosti i uzajamne povezanosti aktivnosti koje su ovdje definisane kao ključne za ostvarivanje strategije. Odgovarajući kvalifikovanu konsultantsku podršku koja se može obezbjediti u zemlji uvažavajući potrebu poznavanja lokalnih prilika i efikasnijeg djelovanja u kombinaciji sa relevantnim međunarodnim iskustvom.4. Prilikom izrade „gap“ analize izvori informacija su determinisani ROSC izvještajem te ispitana sa stanovišta profesije. Ovo je posebno važno imajući u vidu tehničku stranu planiranih aktivnosti i potrebu da se zadovolji najbolja međunarodna praksa prilikom njihove realizacije. U zavisnosti od toga kojem od stubova ostvarivanja strategije pojedinačna akcija pripada dodata joj je i odgovarajuća slovna oznaka (NI – normativno-institucionalna.. Razrađujući aktivnosti (poglavlje 5) za svaku je procjenjen odgovarajući budžet i resursi koji obuhvataju: Odgovarajuću kvalifikovanu spoljnu konsultantsku podršku. kao i datum do koga bi aktivnost trebalo sprovesti da proizvede optimalne efekte odnosno da ne kreira dodatne rizike za realizaciju Strategije.org/reparis za dodatne detalje o Programu. N – nadzorna i TD – tržišna disciplina). Svaka od definisanih akcija je usmjerena ka ostvarivanju jednog ili više predhodno postavljenih ciljeva i interaktivno povezana sa ostalim akcijama. prevoz i smještaj i sl. 42 . Regionalnu tehničku saradnju koja će omogućiti razmjenu relevantnih iskustava pri čemu Crna Gora kao posebno značajnog partnera prepoznaje Program puta za Evropu Svjetske banke – Program računovodstvene reforme i institucionalnog jačanja 20 kao mehanizam za ostvarenje regionalne saradnje21. ali i postavljena kao zasebna cjelina. druga oprema. DEFINISANJE PLANA U procesu koncepcijskog definisanja i finalnog uobličavanja akcionog plana Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju se oslonio na »gap« analizu neusklađenosti računovodstveno – revizorske prakse sa okvirom koji daje acquis communautaire. softver.

godine. Br. Agencija za nadzor osiguranja Prva polovina 2009. 6. STUB 1: 1. 8. 11.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju Red. Stimulacija mehanizama kontrole od strane finansijskog sektora kontinuirano 43 . 5. 9. 12. 7. godine. godine Počev od 2009.4. ROK ZA REALIZACIJU OPIS AKTIVNOSTI NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje ODGOVORNOST 2. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA 4. STUB 2: 10. kontinuirano Počev od 2009. kontinuirano 13. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta Institucionalno jačanje i podrška – Institut sertifikovanih računovođa Institucionalno jačanje i podrška – Komisija za hartije od vrijednosti Institucionalno jačanje i podrška – Agencija za nadzor osiguranja Institucionalno jačanje i podrška – Poreska uprava Institucionalno jačanje i podrška – Privredni sud MEHANIZMI NADZORA Uspostavljanje inspekcijskog kapaciteta Razvoj i širenje koncepta interne revizije Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Poreska uprava Privredni sud kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija i pravna lica Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore. Komisija za hartije od vrijednosti. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije 3.

kontinuirano kontinuirano kontinuirano 19.14. 20. 18. 17. STUB 3: 16. 15. 44 . Poreska uprava Pravna lica kontinuirano kontinuirano stakeholderi Zainteresovani stakeholderi Privredni sud i Komisija za hartije od vrijednosti Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija kontinuirano kontinuirano Počev od 2009. prezentacija i obrada baze finansijskih izvještaja Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor Uspostavljanje centara za obuku računovođa i revizora Javni registri i liste Ministarstvo finansija. Povezivanje finansijskog izvješavanja i poresko bilansiranja Izvještavanje prema resornim ministarstvima TRŽIŠNA DISCIPLINA Kampanja podizanja javne svijesti Popunjavanje. godine.

Pored stakeholder-a kao partneri u razvoju komunikacije sa javnošću se prepoznaju: Udruženje banaka. Komunikacija sa stakeholder-ima: Komunikacioni plan je usmjeren na prije svega za odnos sa stručnom javnošću uključujući profilisane stakeholdere-e. Komunikaciona mreža: Komunikaciona mreža od NSC ka korisnicima informacija i obrnuto zasnovana je po principu koncentričnih krugova. značajnija udruženja preduzetnika. Komunikacioni centar: Centar komunikacije je Nacionalni savjet. Na ovom web sajtu se publikuju sve vrste registara koje razmatra NSC ili koje vodi Ministarstvo finansija. a takođe se i razvijaju komunikacione forme.4. Svaka značajnija promjena stanja u realizaciji Akcionog plana ili promjeni u računovodstveno – revizorskoj profesiji. ukoliko se većina članova složi. Promoviše se i direktna komunikacija računovođa i revizora sa Savjetom. . obrađivati sva pitanja od značaja za realizaciju ove Strategije i Akcionog plana. Agencija za promociju stranih investicija. sadržaji i kanali komunikacije sa stakeholedrim-a 45 . Komunikaciona forma: Za potrebe realizacije ovog projekta će se dizajnirati poseban Izvještaj o progresu koji će. Partneri: Ključni partneri za razvoj komunikacije sa javnošću su stakeholder-i čije PR službe takođe doprinose prenosu informacija do krajnih korisnika na što prihvatljiviji i efikasniji način. stakehold-eri koji se obavezuju da će primljene informacije na najefikasniji način sa što manje modifikacije dostavljati subjektima koji su njihovi stakeholderi i zainteresovani za pitanja razvoja računovodstvene i revizorske profesije. u standardizovanoj formi. jednom mjesečno. Komunikaciono sredstvo: je posebno dizajnirani meni na sajtu Ministarstva finansija.2 Kreiranje komunikacionog plana Komunikacioni plan se kreira u svrhe razvoja komunikacije za realizaciju ove Strategije i nije dizajniran kao trajni međuinstitucionalni plan razvoja komunikacije. Strategijom navedeni. NSC će se sastajati najmanje jedanput u četiri mjeseca da bi razmotrio realizaciju Akcionog plana i donio odluke iz domena svojih nadležnosti. analize i druga sredstva komunikacije sa kojima raspolažu stakeholder-i. Unija poslodavaca i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Sve infromacije za komunikaciju sa javnošću odobrava predsjednik Savjeta ili Savjet. Služba za odnose sa javnošću u okviru Ministarstva finansija će pomagati u ostvarivanju komunikacionog plana. razmjena informacija sa stakeholderim-a i obavljivanje izvještaja o progresu je predviđeno kao obavezno. Članovi Savjeta obezbjeđuju protok informacija u oba pravca između komunikacionog komiteta i subjekata prema kojima je usmjerena saradnja. Komunikacija se fokusira na zajedničke interese i profilisane strategije. Frekventnost komunikacije: Ažuriranje informacija na web sajtu. Pored ovog kao komunikaciona sredstva će se koristititi časopisi koje izdaju udruženja profesionalnih računovođa. publikacije. Ključne komunikacione tačke su. Privredna komora. Seminari se profilišu kao posebno interesantno sredstvo komunikacije sa računovodstveno – revizorskom profesijom.

STRATEGIJA NASTUPA PREMA STAKEHOLDER-ima 46 .1.

Veće cijene usluga za poslove R&R. Ostvarivanje veće kohezije članova. Veći značaj profesije. Međunarodna priznanje i afirmacija. Ostvarivanje monopola odnosa sa R&R profesijom. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja . Veći kvalitet R&R usluga. Centar edukacije. Veći značaj profesije. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Samoodrživost projekta. Primjena etičkih standarda. Centar nadzora nad kvalitetom primjene standarda i rada R&R profesije. Zajednički interesi: STRATEGIJA I AKCIONI PLAN Širenje R&R profesije. Širenje konkurencije u okviru R&R profesije. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja. Realizacija 47 .Potrebe stakeholder – a: Potrebe Projekta iNSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA Širenje broja članova. Ostvarivanje većih prihoda. Više nadzora. Veći značaj profesije. Lična afirmacija članova. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Manje nadzora od spoljnih činilaca.

5. o Donijeti podzakonsku regulativu kojom bi se adresirala pitanja od posebnog značaja: jedinstveni kontni okvir. o Preispitati prag primjene uprošćenih standarda finansijskog izvještavanja i razviti ove standarde za primjenu na nivou malih i srednjih preduzeća (SME). Pillar I: NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR 5.5. o Uspostaviti listu entiteta od javnog interesa za koje se zahtijeva posebno finansijsko informisanje i izvještavanje. • Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda finansijskog izvještavanja sa posebnim osvrtom na: 48 . minimalna pravila za usaglašavanje stvarnog sa računovodstvenim stanjem. o Uskladiti zahtijeve za finansijskim izvještavanjem od strane korporativnog sektora sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. malim i srednjim preduzećima (SME) usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora.1.7. Praktičnost o Zakonom definisati što se smatra velikim.1. o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. IMPLEMENTACIJA PLANA 5.1. pravila za procjenjivanje imovine i sl. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA FINANSIJSKO IZVJEŠTAVANJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 1. o Zakonom adresirati uočene slabosti postojećeg zakonodavstva i regulisati pitanja koja nijesu bila dovoljno regulisana uz konsultaciju skorašnjih komparativnih iskustava. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutarnog okvira za revizorsku aktivnost eksternog i internog karaktera kako bi se obezbijedilo: • • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima sa međunarodno priznatim standardima finansijskog izvještavanja i računovodstva te obezbjediti njihovo prevazilaženje i eliminisanje konfuzije.

000 za podršku projektnom timu.• • • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. investitori.750 49 . Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Uspostavljanje jake osnove za odgovarajući nivo finansijskog izvještavanja i infrastrukture koja treba da ga podržava.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 1: € 133. partneri i poreski autoritet.000 Podrška projektnom timu: €10. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.

UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA OBAVLJANJE REVIZIJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 2.5. u drugoj instanci. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva o reviziji posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima ispoljenim sa međunarodno priznatim standardima obavljanja revizije te obezbjediti njihovu primjenu u praksi.5.2. o Obezbjediti širenje instituta interne revizije kroz promjenu zakonske regulative kao nezavisne konsultantske aktivnosti u okviru privrednih i drugih subjekata koja treba da podpomogne podizanje kvaliteta eksterne revizije i finansijskog izvještavanja. • • 22 Evropska Komisija je usvojila Preporuke uspostavljajući minimalne standarade za sitem eksterne provjere kvaliteta za statutarne revizije.7. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. koja uvodi zahtijeve za sve statutarne revizije da budu dio sistema provjere kvaliteta. o Uskladiti zahtijeve za obavljanjem revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. Preporuke Evropske Komisije 22. o Izmjene zakonodavnog okvira treba da obezbjedi unapređenje eksternog programa provjere kvaliteta sa ovlašćenjima da ga sprovode semoregulatorna tijela sa posebnim ovlašćenjem i posebno formiranim organima (sa učešćem predstavnika stručnih tijela iz inostranstva). o Revizija. o Revizija. o Zakonom o računovodstvu i reviziji proširiti konkurentnost u obavljanju revizije i mehanizme kontrole kvaliteta obavljanja eksterne revizije. eksterna kontrola kvaliteta treba da provjeri usklađenost revizorskih poslova sa prihvaćenim standardima posebno imajući u vidu: Član 29 nove osme EU kompanijske direktive. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. u prvoj instanci. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutatrnog okvira za finansijsko izvještavanje kako bi se obezbjedilo: • Kompletnost o Priprema i usvajanje novog Zakona o računovodstvu i reviziji. Praktičnost o Zakonom o računovodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja eksterne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. i kontrolni organi Ministarstva finansija. Sistem eksterne provjere kvaliteta je razvijen kao provjerljivost usklađenosti kvaliteta revizije sa proklamovanim standardima i da revizori poštuju 50 .1.

100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. Ključni stakeholder-i • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.000 Podrška projektnom timu: €10.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.000 za podršku projektnom timu. 51 . • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. partneri i poreski autoritet. Preporuke postavljaju obuhvatan set minimalnih zahtjeva za uspostavljanje sistema provjere kvaliteta u zemljama članicama EU sa ciljem da se obezbjedi ujednačenost kavliteta revizije i uspostavi sistem njegovag nadgledanja i objavljivanja rezultata ovog praćenja.1. u ime profesije. Očekivani rezultati Primjena standarda revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. o Ojačati odgovornost organa upravljanja i rukovođenja privrednim društvima za kvalitet angažovanja eksterne revizije. investitori. o Kroz izmjene zakonskog okvira obezbjediti obaveznost visokog kvaliteta revizorskih izvještaja za kompanije kotirane na berzama. • Uspostavljanje jake osnove za širenje obavljaja revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja. o Uspostaviti obaveznost organizovanja i razvoja instituta interne revizije za velike privredne subjekte.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. regulatornih ili drugih agencija ili ako se programi sprovode od strane drugih tijela. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. 23 Iskaz o obavezama članica 1 je primjenjiv za članove tijela IFAC-a koji se bave programima osiguranjem pregleda kvaliteta u obavljanju revizije finansijskih izvještaja.IFAC Iskazi kvaliteta23. Iskaz se primjenjuje u svim situacijama kad članice sprovode programe za svoj račun. o obavezama članova No.000 stička pravila ponašanja (uključujući nezavisnost kao jedan od ključnih). ili u ime vlada. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Osiguranje o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 2: € 133.750 52 .

Razviti motivacione mehanizme za kontinuirano poboljšanje prevoda na bazi sugestija korisnika. Očekivani rezultati Ostvariti raspoloživost resursa za implementaciju okvira koji će osigurati kontinuirano prevođenje međunarodnih standarda kao osnove za njihovu kvalitetnu primjenu.5. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi podršku uspostavljanju kontinuiranog procesa prevođenja standarda kroz: U saradnji sa institucijama iz okruženja obezbijediti korišćenje prevoda teksta novih IFRS usvojenih od međunarodnog Odbora za računovodstvene standarde (International Accounting Standards Board) i interpletacija ovih standarda usvojenih Komiteta za tumačenje međunarodnih finansijskih standarda (Interanational Financial Reporting Interpretation Committee).000 24 Što ne obuhvata troškove štampanja koji trebaju biti pokriveni na komercijalnoj osnovi.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 12. Obezbjediti pokriće operativnih troškova za prevođenje standarda24. Ključni stakeholder-i • • Institut sertifikovanih računođa Crne Gore. Osposobljavanje grupe (prevodilački komitet) koja bi bila dominantno sastavljena od računovođa i revizora sa uključenjem profesionalnih prevodilaca.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €100. Obezbjeđivanje dostupnosti prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi.5 i 7. Funkcionalnost treba biti potvrđivana obezbjeđenjem vrlo ažurnog prevođenja svih promjena i stalnim periodičnim razvojem kvaliteta ukupnih tekstova prevoda standarda.3. Obezbjeđivanje softvera za asistenciju u procesu prevođenja. Razvijanje mehanizama saradnje sa sličnim tijelima u zemljama u kojima se standardi prevode na jezike koji su u službenoj upotrebi u Crnoj Gori.000 Podrška projektnom timu: €50.000 za podršku projektnom timu. PODRŠKA PROCESU PREVOĐENJA IFRS i ISA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Ministarstvo finansija Resursi i budžet 10 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. 53 .1.4. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 3: € 187.500 54 .

Očekivani rezultati Osposobljenje NSC da predstavlja pokretačku i kontrolnu snagu za realizaciju projekata razvoja računovodstvene i revizorske profesije. PODRŠKA RAZVOJU KAPACITETA NACIONALNOG SAVJETA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Razvoj mehanizama izvještavanja Vlade Crne Gore i drugih zainteresovanih strana.4. malo dimenzionirane. službe koja bi djelovanje NSC učinila efikasnim na dnevnoj osnovi i obezbijedila realizaciju komunikacionog plana. 5 i 7. oslonjenosti na komparativana iskustva ili direktno povezana sa očekivanim djelovanjem međunarodnih tijela za uspostavljanje i tumačenje standarda. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti 55 . te da osigura veći stepen relevantnosti finansijskih informacija za zainteresovane strane.5. Osposobljavanje prateće. Nagledanje ostvarivanja planiranog djelovanja licenciranih računovodstveno – revizorkih profesionalnih udruženja i tijela. Osposobljavanje grupa unutar NSC da se specijalizovano bave sa pojedinim pitanjima kao što su: razvoj programa edukacije. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Širenje mreže stručnih saradnika koje je moguće konsultovati i angažovati prilikom odlučivanja o pojedinim pitanjima sa visokim stepenom stručnih specifičnosti. razvoj eksternih odnosa i sl. Nadgledanja kvaliteta primjene zakonske i podzakonske regulative i potreba njihog dotjerivanja.1.. Podrška programima obuke i razvoja resursa na osnovama dugoročne održivosti i razvoja ovih funkcija. nadgledanje profesionalnih udruženja i tijela računovođa i revizora. Potpisivanje i implementacija memoranduma o saradniji sa ključnim stakeholderim-a koji su nezavisna regulatorna ili druga tijela. a posebno investitore. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti NSC da upravlja projektom realizacije ove Strategije sa posebnim fokusom na sledeće elemente: Širenje NSC sa uključivanjem predstavnika računovodstveno revizorske profesije i predstavnika institucija koje promovišu investiciona ulaganja i razvoj biznisa. Adresiranje urgentnih pitanja implementacije standarda i realizacije ove Strategije i akcionog plana prema svim zainteresovanim stranama.

• • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 75.000 za podršku projektnom timu. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Podrška projektnom timu: €10.000 56 .• • Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 60 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 4: € 110.

o IFAC International Education Standard (IES) No. Širenje mreže stručnih saradnika. unapređenju njegovih poslovnih aktivnosti u promijenjenom ambijentu i obezbjediti unaprijeđenje marketinških i drugih programa okrenutih javnosti.1. Sadržaj aktivnosti je fokusiran na: Priprema Akcionog plana za djelovanje Instituta u periodu na koji se odnosi ova Strategija i Akcioni plan u pravcu koji će adresirati minimum uspostavljanja procesa rearanžiranja Instituta u organizaciju koja na efektivniji način može odgovoriti obavezama. visoke stručne reputacije. a posebno odnose sa javnošću koji bi trebali pomoći u jačanju zainteresovanosti javnosti za aktivnosti Instituta. tenderskom procedurom. o Kontinuiranu kontrolu i disciplinu. Organizovanje procesa kontinuiranog prevođenja ili distribucije prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i standarda revizije.5. Jačanje radnih tijela i kadrovskog potencijala Instituta. 57 . o IFAC IES No. 1 – Ulazni zahtijevi za program profesionalnog usavršavanja računovođa. 2 – Sadržaj programa za profesionalno usavršavanje računovođa. Uspostavljanje centra za profesionalno obučavanje i usavršavanje sa razvijenim i unapređivanim programima imajući u vidu posebno: o Član 6. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti Instituta sertifikovanih računovođa kao profesionalnog udruženja na kojem je. o Publikovanje i vođenje registara Pripremiti standardizovanu. metodoloških i kalkulativnih kontrola. o IFAC IES No. Razviti intezivni plan komunikacije među članovima i ključnim stakeholderima. prenesen dio javnih ovlašćenja u implementaciji međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda i regulacije računovodstvene i revizorske struke. koje je moguće konsultovati i angažovati na različitim poljima ostvarivanja delegiranog javnog interesa i asistiranja u područjima razvoja prakse primjene međunarodnih standarda. 5 i 7.5. Razvoj organizacione strukture koja bi mogla da odgovori obimu preuzetih obaveza posebno se fokusirajući na razvoj: o Nezavisnosti i etičnosti profesije. INSTITUCIONALNO JAČANJE I PODRŠKA – INSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. etičkih kodeksa te priručnika i tumačenja za njihovu primjenu. o Edukaciju i sertifikaciju. 3 – Profesionalne vještine. 7 i 8 EU osme direktive o kompanijskom zakonodavstvu. u punoj mjeri ISA usklađenu metodologiju obavljanja revizije koja bi bila dostupna i za reviziju malih preduzeća i koja bi bila pripremljena u elektronizovanoj formi sa sistemom logički.

Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana. obraditi pitanje budžetiranja i usklađenosti novčanih tokova. Kao dodatni reper za ocjenu efikasnosti treba da posluži prijedlog samog Instituta iskazan u Akcionom planu za svoje djelovanje u dužem periodu. Obezbjediti pomoć i uspostaviti procedure za poštovanje usklađenosti i disciplinske postupke prema članovima koji nepoštuju nivo uspostavljenog kvaliteta posebno imajući u vidu: o Član 30 osme kompanijske direktive EU. o Pravila između pristupa projere kvaliteta moraju biti diferencirana u zavisnosti da li statutarna revizija obuhvata i klijente iz oblasti javnog interesa. Resursi koji se zahtijevaju kao neophodni za unapređenje aktivnosti i arhitekture Instituta će biti više nego produktivno iskorišćeni ukoliko podrže strukturu predloženih aktivnosti i obezbjede visok stepen vjerovatnoće da budu uspješne u budućnosti. Njihova nezavisnost (u smislu bilo kakve povezanosti sa revizijom koju kontrolišu) i objektivnost moraju biti garantovane. o Preporuke Evropske Komisije koje se odnose na ovu oblast. Usklađenost sa IFAC-ovim izkazom o obavezama članica (SMO) je reperna vrijednost u pružanju podrške Institutu da obezbjedi učinkovitost svog djelovanja na visokom nivou i time djelovanja profesionalnih računovođa i revizora koji su njegovi članovi. o Odgovarajući resursi moraju biti dodjeljeni sistemu kontrole kvaliteta kako ne bi zavisio od drugih aktivnosti. 8 – zahjevi komepetentnosti za revizorku profesiju i o Komparativnog iskustva novopriključenih zemalja EU u uspostavljanju kontinuiranih programa obuke i usavršavanja Razviti strateški poslovni plan koji će posebno. o IFAC IES No. 5 – Zahtijevi praktičnog iskustva. o IFAC Izjavu o obavezama članica No. o IFAC IES No. 6 – Ocjena profesionalne osposobljenosti i kompetentnosti. 6. 7 – kontinuirani profesionalni razvoj: Program učenja cijelog života i kontinuiranog razvoja profesionalne kompetentnosti .o IFAC IES No. o Da bi se prosuđivala uspješnost ovog režima moraju biti uspostavljeni posebi ciljevi i sitem indikatora učinkovitosti bazirano na međunarodnoj praksi u ovoj oblasti. Očekivani rezultati Osposobljena. o IFAC IES No. o IFAC IES No. o Obuhvat pregleda kontrole kvaliteta treba da uključi i sisteme interne kontrole revizorske firme sa odgovarajućim nivom testiranja usklađenosti procedura i fajlova kako bi se verifikovala adekvatnost funkcionisanja. Obezbjediti podršku i implementirati efektivni i efikasni program i režim eksterne kontrole kvaliteta koja posebno mora zadovoljiti sledeće: o Kontrolori moraju posjedovati odgovarajuće profesionalne kvaliteta i iskustvo. 58 . na realnoj osnovi. od profesije i javnosti prepoznata asocijacija računovođa i revizora koja posjeduje kapacitet i resurse da bude lider u stalnom podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. 4 – Vrijednosti profesionalne etike i stava. Redizajnirati u pravcu modernizacije i širenja javnog interesa za publicističku aktivnost Instituta.

000 Podrška projektnom timu: €10.750 Tehnička pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.Ključni stakeholder-i • • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa.250 59 .250 po danu): € 218.000 Lokalna konsultantska podrška: €25. Strano tim liderstvo (175 dana tokom tri godine sa € 1.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 5: € 551.000.250 po danu): € 212. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi razvoja Strateškog plana djelovanja: € 10.

do kraja 2012. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. 60 • • . Praktičnost o Zakonom definisati obavezu uspostavljanja inspekcijskog nadzora nad radom računovođa i revizora sa mogućnoćnošću izricanja novčanih kazni i seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. o Razvoj kapaciteta novog organizacionog dijela u okviru Ministarstva finansija obezbjediti regrutovanjem iskusnih revizora i upošljavanjem mladih stručnjaka motivisanih za usavršavanje svojih znanja u ovom oblastima. Pillar II: MEHANIZMI KONTROLE 5.2.5. primjene računovodstvenih i revizorskih standarda. o Preispitivanje i izmjena podzakonske regulative koja se odnosi na funkcionisanje upravnih organa (uredbe. o Razviti sistem obavještavanja o slabostima preko djelovanja Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. o Zakonom adresirati riješenje pitanja ko će obavljati drugostepeni nadzor ( instanca iznad nadzora koji obavlja samoregulatorno tijelo) nad radom računovođa i revizora. sistematizacije radnih mjesta i sl. Centralne banke i Poreske uprave. o Uspostaviti mehanizme koje će omogućiti da se obavi kontrola rada tamo gdje je on znatno ispod očekivanog nivoa. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi osposobljavanje unutrašnjih resursa Ministarstva finansija da obavlja vrstu nadzora rada računovođa i revizora koja omogućava i novčano kažnjavanje kao i izricanje seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. o Razmotriti mogućnosti eksternalizacije ove funkcije u inicijalnom periodu koje bi ujedno ostvarivalo i podizanje unutrašnjih kapaciteta. o Preispitati prekršajno zakonodavstvo i utvrditi moguća ograničenja koja treba eliminisati. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji.1. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje.).2. Konzistentnost o U postojeću organizacionu šemu Ministarstva finansija uklopiti organizacioni dio koji bi se bavio pitanjima kontrole kvaliteta finansijskog izvještavanja. godine. DRUGOSTEPENA KONTROLA – INSPEKCIJSKI KAPACITET (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4 i 5.

000 Podrška projektnom timu: €20.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.750 61 . na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.o Djelovanjem nadzora ojačavati nezavisnost u radu revizora. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivo finansijskog izvještavanja.000 za podršku projektnom timu. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. izvan polja samoregulatornog djelovanja. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovom oblastima.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 10: € 143. • • • • • Konsultantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.

dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. Cilj 4 i 5. nezavisnost. do kraja 2012. pravovremenosti i pouzdanosti računovodstvenih i finansijskih izvještaja i evidencija. objektivna i konsultantska aktivnosti unutar preduzeća dizajnirane da doda vrijednost i unaprijedi funkcionisanje organizacije kroz sistematičan i disciplinovan pristup evaluciji i unapređivanju efktivnosti sitema interne kontrole. Pomoć i saradnja sa eksternom revizijom u podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. Saradnja sa eksternim faktorima poreske kontrole. RAZVOJ KONCEPTA INTERNE REVIZIJE (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj i širenje koncepta interne revizije kod velikih pravnih lica. Organizovanje kvalitetnog funkcionisanja interne revizije podrazumjeva zainteresovanost vlasnika ili drugih stakeholder-a za obezbjeđenje: trajnost obavljanja funkcije interne revizije. Ključni ciljevi koje interne revizije ostvaruje su: Podizanje adekvatnosti i efikasnosti nekog od odabranih sistema interne kontrole u datoj organizaciji.2. godine.5. adekvatno izvještavanje o djelovanju funkcije interne revizije i blagovremeno izvještavanje o nalazima interne revizije. supervizije ili nekih drugih oblika nadzora nad poslovanjem uključujući i resorna ministarstva.2. Preispitivanje tačnosti. Da bi koncept interne revizije postao raširen neophodno je obezbjediti: • Kompletnost o Usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. Djelovanje interne revizije je međunarodno standardizovano uz postojanje i razvijenih kodeksa profesionalne etike te pravilima rada interne revizije. dostupnost reviziji svim poslovima. objektivnost i nepristrasnost u radu internih revizora. o Revizija. o Izmjenama zakona o privrednim društvima dodatno ojačati obaveznost organizovanja i nezavisnost interne revizije u svim društvima koja se definišu kao velika. Samo tako se može ostvariti obaveznost menadžmenta da blagovremeno reaguje na preporuke interne revizije i dokumentuje aktivnosti preduzete na otklanjanju uočenih nedostataka. 62 • . Konzistentnost o U pripremi novog zakonodvstva o reviziji ugraditi obaveznost organizovanja ili eksternalizacije interne revizije u svim velikim preduzećima. o Revizija. Interna revizija je nezavisna.

investitori. profesionalne osposobljenosti itd. o Donijeti podzakonsku regulativu koja će na široj osnovi obezbjediti kontrolu obavljanja i organizovanja interne revizije od strane KHOV kod akcionarskih društava koje oni kontrolišu ili koji su emitenti nekontrolisani od strane Centralne banke Crne Gore i Agencije za nadzor osiguranja. nezavisnosti. 63 . nepristrasnosti.) o Konkurentnost u obavljanju interne revizije i saradnje sa eksternom revizijom osigurati kroz izmjene zakona. • Praktičnost o Zakonom o računodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja interne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. o Uskladiti zahtjeve za obavljanjem interne revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. Ključni stakeholder-i • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. partneri i poreski autoritet. • Uspostavljanje jake osnove za šire uspostavljanje i dodatno razvijanje obavljanja interne revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja.000 za podršku projektnom timu.o Zakonom o hartijama od vrijednosti predvidjeti kontrolu obavljanja interne revizije od strane KHOV u akcionarskim društvima (osim banaka i osiguravajućih društava) koja se kotiraju na organizovanim berzanskim tržištima. o Zakonom o računovodstvu i reviziji utvrditi zahtijeve stručnosti i nezavisnosti u obavljanju interne revizije te propisati načela na kojima se zasniva obavljanje interne revizije (kontinuiteta. Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda interne revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 11: € 25.000 64 .000 Podrška projektnom timu: €10.• • • Lokalna konsultantska podrška: €25.

Nadgledanje implementacije zakonske i podzakonske regulative. Nadgledanje odnosa Instituta sa članovima na pitanjima usavršavanja. osiguranje kvaliteta. USPOSTAVLJANJE TIJELA ZA NADGLEDANJE REVIZORA (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. uspostavljanje standarda.5. o Odgovornost za jačanje transparetnosti kroz publikovanje programa rada i izvještaja o aktivnostima.2.3. o Preko Sporazuma o razumjevanju razviti odnose i razmjene informacija sa svim ključnim regulatorima i supervizorskim tijelima i drugim stakeholderim-a. sistema obezbjeđenja kvaliteta i profesionalne etike. o Obezbijediti raspoloživost odgovarajuće ekspertize iz inostranstva za početni period rada. o Posebno dizajniranim upustvom opisati set aranžmana za osiguranje kvaliteta i sistem disciplinovanja posebno uvažavajući mogućnosti saradanje sa kompetentnim autoritetima iz članica EU. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje operativne strukture u formi samoregulirajućeg tijela za nadzor rada revizora. Finansiranje i eksterni odnosi o Finansiranje sistema nadzora treba biti obezbjeđeno na način koji će biti osiguran i oslobođen bilo kakvog uticaja revizorske profesije. o Uspostaviti odnose sa tijelima za nadgledanje u okviru EU za dobijanje tehničeke pomoći transfer ekspertize. disciplinski sistem i sl. o Odgovornost nadgledanja (istražna i disciplinska moć): Promocija uspostavljanja i održavanja visokih profesionalnih standarda obavljanja revizije. Po svom sadržaju posebno aktivnost treba obuhvatiti: • Obuhvat i odgovornost o Obuhvat nadgledanja treba da uključuje: usavršavanje. o Obezbijediti odgovarajuće resurse i identifikovati sve interne procedure i pravila koja se moraju uspostaviti i razviti Akcioni plan kojim be se detaljno razradi okvir za ostvarenje ključnih ciljeva i planirala sredstva za samoodrživost. 5 i 7. Pružanje stavova i mišljenja o prijedlozima akata. o Aktivnosti usklađivati sa dokumentima i iskazima Evropske grupe tijela za nadgledanje. Pregled procedura dobijanja sertifikata sprovedenih od strane Instituta. licenciranje. • 65 .

000 Troškovi administrativnog osoblja (1 administrator za tri godine): €30. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi podrške projektnom timu: € 5.500 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 12: € 397.000 Operativni troškovi za tri godine: €60.000 Opremanje prostora (uključujući IT): €15.000 Tim lider iz inostranstva ( 150 dana tokom tri godine po € 1. Kroz ostvarivanja ovih aktivnosti revizorska profesija dobija na značaju i interesovanje za regrutovanje novih revizora raste.500 66 . Finalno ova aktivnost doprinosi razvoju revizorskih vještina i iskustava te njihovom trensferu van kontensta transfera znanja unutar samih revizorskih kuća.250 po danu): €187.000 Troškovi tehničkog osoblja (1 menadžer): €75. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.Očekivani rezultati Dobija se još jedan instrument uvjerenja u pouzdanost finansijskih izvještaja i time u njihovu pouzdanost.

Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje mehanizama detaljnijeg nadzora kroz poslovanje finansijskih institucija. o Koristiti nalaze kontrole banaka i iskustva banaka u razvijanju koncepta interne revizije. upravljajući rizicima. pravovremenom i pouzdanom finansijskom izvještavanju u svim fazama upravljanja kreditnim.5. operativnim i drugim rizicima u poslovanju. koriste finansijske izvještaje svojih klijenata ili emitenata različitih tržišnih materijala.4. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju banaka od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. utvrđivanje očekivanih i neočekivanih gubitaka u poslovanju iz kreditnih i drugih poslova banaka CBCG koja će dodatno zahtijevati i motivisati banke da insistiraju na kompletnom. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene CBCG o radu eksternih revizora u bankama za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. Na drugoj strani interes klijenata finansijskih institucija je obezbjeđivanje deficita finansiranja preko finansijskog sektora. Ovi interesi mogu biti kanalisani u poseban mehanizam nadzora nad kvalitetom finansijskih izvještaja kroz: • Djelovanje bankarskog sektora o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. 5 i 7. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima.2. razmatranja značaja.) o Usaglašavati djelovanje kontrole banaka i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarda u cilju detektovanja. NADZOR KROZ FINANSIJSKI SEKTOR (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. Svoje uporište dizajniranje ove aktivnosti nalazi u činjenici da finansijske institucije. • 67 . Djelovanja učesnika na tržištu kapitala o Kroz regulatorne mehanizme izgrađivati veći uticaj učesnika na tržišta kapitala i organizatora tržišta na kvalitet finansijskih izvještaja emitenata. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. Interes finansijskih institucija je posjedovanje pravovremenih i pouzdanih finansijskih podataka o poslovanju privrednih subjekata koje kreditiraju ili koji emituju finansijske instrumente sa kojima trguju. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta.

o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene Agencije za nadzor osiguranja o radu eksternih revizora za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. • Djelovanje sektora osiguranja o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje utvrđivanje rizika u poslovanju osiguravajućih kompanija motivisati iste da kod svojih klijenata aktivnije insistiraju i stimulišu cjenovnim mehanizmima na kompletosti. razmatranja značaja. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja 68 . detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. pravovremenosti i pouzdananosti finansijskih izvještaja. U privredi u kojoj se intezivno razvijaju privredni sektori su prirodno deficitarni sa dugoročnim finansijskim sredstvima koja moraju obezbjeđivati preko finansijskog posredovanja. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka.o Preko Sporazuma o saradnji regulatora finansijskog tržišta razviti odnose i razmjene informacija sa Komisijom za hartije od vrijednosti posebno u pravcu sagledavanja informacija o kvalitetu finansijskih izvještaja koje dobijaju od emitenata i učesnika na tržištu. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. Očekivani rezultati Ostvarenjem aktivnosti se dobija dodatni mehanizam snažnog uticaja na poboljšanje kvalitete finansijskog izvještavanja na trajnoj osnovi. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva.) o Usaglašavati djelovanje kontrole osiguranja i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarad u cilju detektovanja. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju osiguravajućih kompanija od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. Na ovaj način dolazi do širenja broja subjekata koji su zainteresovani za pojačavanje nadzora nad kvalitetom finasijskog izvještavanja.

Resursi i budžet • • Podrška projektnom timu: €5.000 69 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 13: € 5.

1. o Upostaviti niz seminara dizajniranih za menadžere i direktore sa tematskim sadržajem od posebnog značaja za finansijsko izvještavanje. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Izrada plana javne kampanje kod svih stakeholdera. o Povećati javnu svijest o značaju korporativnog upravljanja i izvještavanja za ukupne ekonomske prilike. o Dizajniranje centra za koordinaciju javne kampanje. o Širiti značaj informacija koje se mogu dobiti iz finansijskih izvještaja. o Za menadžere. JAVNA KAMPANJA (TD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Konzistentnost o Osvijetliti značaj računovodstvene i revizorske profesije kroz različite forme komunikacije sa javnošću birajući najupečatljivije i najefektivnije. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. regulativom. Pillar III: TRŽIŠNA DISCIPLINA 5. aktivnosti stakeholder-a i svih drugih aspekata od značaja za podizanje svijesti i uključenja šire stručne i laičke javnosti u ostvarivanje ove Strategije i Akcionog plana.5. • • 70 .3. o Razviti sistem pomoći malom i srednjem biznisu u jačanju sopstvenih kapaciteta za komunikaciju o pitanjima primjene međunarodnih standarda finansijskog računovodstva i revizije preko Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća . Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi intezivnu kampanju promovisanja benefita. 6 i 7. promovisati benefite kulture poštenja i otvorene komunikacije. postavljene zahtijeve objelodanjivanja povećati set informacija koje treba objelodanjivati kroz uticaja na materijalnu značajnost informacije. dizajniran u ove svrhe. Praktičnost o Obezbjeđivati informacije. o Kroz. obrazovne vodiče i tehničku pomoć za javnost.3. usmjeravanja interne revizije u rizična područja poslovanja i dizajniranja i ohrabrivanja kanale direktne komunikacije sa zaposlenima u cilju adresiranja njihovih zabrinutosti.

000 za podršku projektnom timu. izvan polja samoregulatornog djelovanja.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 16: € 77. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 37. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovim oblastima.Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća Resursi i budžet 30 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.500 71 . korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivoa finansijskog izvještavanja. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.000 Podrška projektnom timu: €20. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20.

koji je usklađen sa zahtijevima Evropskog zakonodavstva uz uvažavanje prelaznog perioda i lokalnih specifičnosti. Očekivani rezultati Konzistentantan zakonodavni i regulatorni okvir za popunjavanje i objavljivanje finansijskih izvještaja. 5 i 7. sistematizovanja po različitim kriterijumima i prezentaciju seta uporedivih finansijskih pokazatelja iz finansijskih izvještaja koji se predaju Centralnom registru Privrednog suda. Ključni stakeholder-i • Privredni sud 72 . Obezbijediti web pristupe (na komercijalnoj osnovi) elektronskim podacima iz finansijskih izvještaja.3. koja je u skladu sa zahtjevima EU o popunjavanju godišnjih izvještaja i konsolidovanih godišnjih izvještaja. Obezbjediti odgovarajuću pravne i tehničke mogućnosti korišćenja podataka iz centralizovane baze za potrebe analize od strane različitih subjekata. sa razmatranjem mogućnosti skraćenja roka obaveznosti njihove predaje. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana na agregiranoj osnovi. Dizajnirati i implementirati IT strategiju razvoja baze podataka o finansijskim izvještajima. Izgraditi izvještajne forme koje pokazuju broj finansijskih izvještaja ovjerenih od strane pojedinih agencija za pružanje računovodstvenih usluga sa mogućnosti analize koncentracije i kvaliteta rada pružaoca računovodstvenih usluga. na solo i konsolidovanoj osnovi. Podržati uspostavljanje seta procedura i kapaciteta za nadgledanje blagovremenosti popunjavanja i predaje finansijskih izvještaja od strane kompanija.2. Ova aktivnost će značajno doprinijeti javnoj raspoloživosti podataka iz finansijskih izvještaja i uticaja javnosti. Redizajnirati bazu podataka u pravcu modernizacije i širenja mogućnosti javnog korišćenja pretraživanja baze po različitim osnovama. u smislu pružene mogućnosti da reaguju na javno objavljene podatke.5. CENTRALIZOVANA BAZA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. a posebno stakeholdera. Obezbijediti podhranjivanje podataka o finansijskim izvještajima na period koji je usklađen sa EU zahtijevima. Aktivnost bi trebala biti usmjerena na sljedeće: Kroz zakonodavni okvir ojačati (odgovarajuća kaznena politika) obaveznost blagovremene i tačne predaje finansijskih izvještaja Centralnom registru Privrednog suda u papirnoj i elektronskoj formi. Opis aktivnosti: Aktivnost treba obezbjediti kroz razvoj unosa. Obezbijediti mogućnost sumiranja i izvještavanja o stepenu neusklađenosti izvještaja sa zakonskim zahtijevima.

000 Podrška projektnom timu: €10.• • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • IT podrška: € 300.000 Tehničaka pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 17: € 747.500 73 .000 Lokalna konsultantska podrška: €25.250 po danu): € 125.000. Strano tim liderstvo (100 dana tokom tri godine sa € 1.250 po danu): € 212.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.

Kvalitativne informacije se uglavnom odnose na kompanijske postupke i procedure validacije bilansnih pozicija. kao ključne komponente kvantitativnosti u prezentaciji finansijskih izvještaja. Ostvarivanje aktivnosti minimalno podrazumjeva: Kroz zakonski i podzakonski okvir propisati koje dopunske informacije. Zakonskim okvirima definisati rokove i frekventnost objavljivanja dopunskih informacija uz finansijske izvještaje. poslovne modele i strategije. 25 Prezenatacija finansijskih izvještaja je data IAS 1. Objelodanjivanje. poslovnoj situaciji i perspektivama. Tip informacija koje se objelodanjuju su u osnovi: Obavezna objelodanjivanja Računovodstveni režimi: finansijski izvještaji i informacije o vrednovanju pozicija. Obezbjediti kroz supervizorske aktivnosti na finansijskom tržištu objavljivanje dodatnih informacija. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi minimalne zahtijeve za objelodanjivanjem informacija uz finansijske izvještaje. 5 i 7. Informacije za berze i supervizorska regulatorna tijela: informacije o povezanim interesima. Relevantna objelodanjivanja mogu biti definisana upotrebom koncepta materijalnosti po kome bi neka informacija trebala biti tretirana kao materijalna ako njeno izostavljanje ili pogrešno navođenje može promjeniti ili uticati na procjenu ili odluku korisnika te informacije.5.3. Dobrovoljna objelodanjivanja: sve dodatne informacije. finansijske institucije trebaju da objavljuju.3. Centralizovati objavljivanje dopunskih informacija uz finansijske izvještaje na web sajtu regulatornih organa – Centralne banke Crne Gore. kada se ocijeni da je rizični profil kontrolisanih institucija povećan. limitima izloženosti. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. se odnosi na javnu raspoloživost informacija o aktivnostima kompanije. sticanjima učešća u kapitalu. te da je obim i kompleksnost aktivnosti na ukupnom finansijskom tržištu povećana. rezultatima. Finansijski izvještaji25 obezbjeđuju uvid u agregatne numeričke podatke. 74 . . Informacije mogu biti objelodanjene na bazi zahtijeva ili na dobrovoljnoj osnovi. kao minimum. OBJELODANJIVANJE INFORMACIJA UZ FINANSIJSKE IZVJEŠTAJE ZA FINANSIJSKI SEKTOR (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. rizicima i okruženju. na sajtovima regulatora. veličini regulatornog kapitala i koeficijentu solventnosti i sl. Dopunske informacije podjeliti na kvantitativne i kvalitativne sa minimumom koji su dati u Bazelu II Pillar 3 (Tržišna disciplina).

500 75 .Objavljivati rezultate stresnih testiranja i modeliranja u svrhe ocjene finansijske stabilnosti. Lokalna konsultantska podrška: €25.000.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 18: € 65.000 Podrška projektnom timu: €10. Očekivani rezultati Kroz realizaciju ove aktivnosti se obezbjeđuje realizacija intencija BIS (Bank for International Settlements) i njegovih grupa i tijela razvoja tržišne discipline kao jedne od značajnih tržišnih podrški uspostavljanja regulatornih i supervizorskih standarda. Ključni stakeholder-i • • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • IT podrška: € 30.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful