STRATEGIJA I AKCIONI PLAN ZA UNAPRIJEĐENJE KVALITETA FINANSIJSKOG IZVJEŠTAVANJA U CRNOJ GORI

Sadržaj
1. UVOD ………………………………………………………………………………….6 1.1. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja......................................7 2. ANALIZA SITUACIJE ………………………………………….………………………9 2.1. Finansijski sektor u Crnoj Gori.......................................................................10 2.2. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju............................11 2.3. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje..................................12 2.3.1 Polazne tačke..........................................................................................14 2.3.2 Acquis communautaire............................................................................14 2.3.3. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća...................................................................................................................15 2.3.3.1. Primjena standarda u Crnoj Gori.................................................16 2.4. Korisnici izvještaja..........................................................................................17 2.5. Dobra međunarodna iskustva.........................................................................18 2.6. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive...........................................18 2.7. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja..........19 2.8. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije........20 2.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća........................................................21 2.10. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora..............................................22 2.10.1. Finansijsko izvještavanje banaka .......................................................22 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija......................................23 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava.............................23 3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA……………………….......25 3.1 Definisanje ciljeva………………………………………………………………….25 3.2 Razvoj strategija…………………………………………………..…………..…...26 3.2.1. Dogradnja odgovarajućeg normativno - institucionalnog okvira............26 3.2.2. Razvoj mehanizama nadzora................................................................31 3.2.3. Tržišna disciplina...................................................................................31 3.3 Stakeholder-i……………………………………………………………………….32 4. DEFINISANJE PLANA……………………………………...…………………….42 4.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju plana……..…..….43 4.2 Kreiranje komunikacionog plana……………………………………………..…45 5. IMPLEMENTACIJA PLANA…………………………………………...………….48 5.1 Pillar 1: Normativno – institucionalni okvir ……………………………………..48

2

5.1.1. Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje (Ni)……………..….48 5.1.2. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije (NI)……………… ………50 5.1.3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA (NI)……………………..…….53 5.1.4. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta (Ni)…………………..55 5.1.5. Institucionalno jačanje i podrška – ISRCG (NI)………….…………..…..57 5.2. Pillar II: Mehanizmi kontrole…………………………………………………...….60 5.2.1. Drugostepena kontrola- inspekcijski nadzor…………………… …..…..60 5.2.2. Razvoj koncepta interne revizije…………………………………………..62 5.2.3. Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora (MK)……...…………..….65 5.2.4. Nadzor kroz finansijski sektor………………..……………………………67 5.3. Pillar 3: Tržišna disciplina…………………………………………………….…70 5.3.1. Javna kampanja………….………………………………………………….70 5.3.2. Centralizovana baza finansijskih uzvještaja……………………………...72 5.3.3. Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor………………………………………………………………..……………………….74

3

CPD CRPS EDCOM EEA EU FDI FSAP ISRCG IAASB IAESB IASB IASC Računovodstvo i revizija Bruto domaći proizvod Continuous Professional Education.OSNOVNE SKRAĆENICE I AKRONIMI A&A BDP CPE. profesionalna edukacija. razvoj Centralni registar Privrednog suda Education Committee of IFAC – Obrazovni Odbor IFAC-a (sada IAESB) European Economic Area – Evropska ekonomska oblast Evropska unija Foreign Direct Investment – Strane direktne investicije Financial Sector Assessment Program – Program procjene finansijskog sektora Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore International Auditing and Assurance Standards Board – Odbor za međunarodne standarde revizije i osiguranja International Accounting Education Standards Board – Odbor za međunarodne standarde računovodstvene edukacije (bivši EDCOM) International Accounting Standards Board – Odbor za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Comittee – Komitet za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Committee Foundation – Fondacija Komiteta za međunarodne računovodstvene standarde International Education Standard – Međunarodni standard edukacije International Federation of Accountants – Međunarodna federacija računovođa International Financial Reporting Interpretations Committee – Komitet za interpretacije međunarodnog finansijskog izvještavanja International Public Sector Accounting Standards – Međunarodni računovodstveni standardi javnog sektora Komisija za hartije od vrijednosti Međunarodni monetarni fond Međunarodni računovodstveni standardi Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja Međunarodni standardi revizije Međunarodni računovodstveni standard National Standards on Auditing – Nacionalni standardi revizije Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Public Interest Entity –subjekti od javnog interesa Publicly-Owned Enterprise – Preduzeće u javnom vlasništvu Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening Reports on the Observance and Standards of Codes – Izvještaj o poštovanju standarda i propisa Standard & Poor’s South East Europe Partnership for Accountancy Development – Partnerstvo Jugoistočne Evrope za razvoj računovodstva Mala i srednja preduzeća Statement of Membership Obligation – Izjava o obavezama članstva Development – Kontinuirana IASCF IES IFAC IFRIC IPSAS KHOV MMF MRS MSFI MSR MRS NSA NSC PIE POE REPARIS ROSC S&P SEEPAD SME SMO 4 .

SOE SAA SSS UN UNCTAD UNSCR Socially-Owned Enterprise – Preduzeće u društvenom vlasništvu Stabilization and Association Agreement – Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Strategija za smanjenje siromaštva (Power reduction Strategy) Ujedinjene nacije United Nations Conference on Trade and Development – Konferencija Ujedinjenih nacija o trgovini i razvoju United Nations Security Council Resolution – Rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija 5 .

kao i da poboljša objavljivanje finansijskih iskaza.1 Uvod Pouzdan finansijski sistem izvještavanja je kamen temeljac dobrog funkcionisanja tržišne ekonomije i osnova snažnog finansijskog sistema. izrada Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. Ove preporuke su dogovorene i prihvaćene između Svjetske banke. nakon čega je pripremio Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) koji se odnose na računovodstvo i reviziju (A&A) u Crnoj Gori. Prateći A&A ROSC izvještaj. Strategija i Akcioni plan za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja predstavlja jasan i sistematičan program mjera za poboljšavanje zakonskog okvira. koji manje više polaze od istih naslijeđenih ekonomskih sistema i potrebe za ubrzanim razvojem. koji će se baviti preporukama politike navedenim u A&A ROSC izvještaju. BIH.. Strategija i Akcioni plan treba da posluže i kao instrument za usaglašavanje buduće tehničke pomoći sa razvojnim partnerima. čiji je zadatak 2. propisa revizorskih firmi i elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza. 1 NSC čine multidisciplinarna grupa javnog sektora sastavljena od predstavnika Ministarstva finansija. 2 Zadatak NSC-a su podrška pripremi Strategije i akcionog plana radi harmonizacije zahtjeva acquis communautaire koji se odnose na računovodstvo i reviziju. Implementacija Strategije i Akcionog plana rezultiraće i povećanjem povjerenja svih zainteresovanih subjekata u finansijske izvještaje privrednih društava u Crnoj Gori. 6 . Ministarstva finansija i ostalih stejkholdera u Crnoj Gori. institucija i računovodstvene profesije. reviziju i poslovnu kulturu. U cilju stvaranja kvalitetnog institucionalnog okvira za nastavak rasta i razvoja crnogorske ekonomije i finansijskog sistema. pored ROSC izvještaja. Osnovu za pisanje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. uključujući pripremu konsolidovanih finansijskih iskaza. stvaranje ambijenta za unaprijeđenje računovodstvene i revizorske regulative i prakse u Crnoj Gori. predstavljali su i slični dokumenti zemalja iz regiona (Republike Makedonije. Takođe. Centralne banke Crne Gore. Ministarstvo finansija Crne Gore osnovalo je Nacionalni Savjet za računovodstvo i reviziju (NSC)1. ROSC-om su formulisane međusobno povezane i konzistentne preporuke sa ciljem da se poboljša okruženje finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. kao što su Svjetska banka i druge institucije. Tokom 2006. Vlada Crne Gore je prepoznala potrebu izrade Strategije i Akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja. definiše proporcionalne zahtjeve za finansijskim izvještavanjem malih i srednjih preduzeća. Istovremeno su konsultovani referentni udžbenici i najnovije studije koje se bave razvojem računovodstvene i revizorske prakse.. a sve u cilju unaprijeđenja kvaliteta finansijskog izvještavanja. godine tim Svjetske banke je boravio u Crnoj Gori. između ostalog. a sve u cilju dostizanja visokog kvaliteta finansijskog izvještavanja. kao i pružanje savjeta licima koja kreiraju politiku. Strategija i Akcioni plan imaju za cilj da prepoznaju i formulišu korake i instrumente koji će voditi usklađivanju regulatornog okvira finansijskog izvještavanja sa acquis-jem.). posebno u dijelu koji se odnosi na računovodstvo. Privrednog suda. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. . regulatorima i ostalim stejkholderima.

finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. posebno tokovima gotovine koje stvara privredno društvo.1. .tokovima gotovine. i sl. ali i da se prikažu posljedice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Osnovni smisao finansijskih izveštaja je da se u njima prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. uspješnosti. . Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja je opšti trend prepoznat i u najrazvijenijim tržišnim ekonomijama i finansijskim sistemima. ozbiljne zdravstvene implikacije. kao praga kvaliteta zasnovanog na neizostavnosti finansijskih izveštaja sa različitim informacionim sadržajima. Enron je pokrenuo stečajni postupak 2001.U izradi Strategije i Akcionog plana za poboljšavanje kvaliteta finansijskog izvještavanja uključene su sljedeće institucije: Ministarstvo finansija. uključujući dobitke i gubitke. Agencija za nadzor osiguranja. Potreba za unaprjeđenjem finansijskog izvještavanja Cilj finansijskog izvještavanja je pružanje relevantnih informacija o finansijskom položaju. Međutim. . a koje će razuđenoj strukturi različitih korisnika biti od koristi prilikom usaglašavanja ekonomskih odluka. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. Značajno je da su ove krize imale nesrazmjerno negativne efekte na siromašne stvarajući preokret u upisu u školama. . Centralna banka Crne Gore. 3 3 Krize finansijskog sistema u Jugoistočnoj Aziji proistekle iz prakse slabog finansijskog izvještavanja imale su značajne makro-ekonomske posljedice na zemlje kao što su Tajland (pad od 10% u BDP u 1998). mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. za potrebe njihovih korisnika. Ministarstvo za ekonomski razvoj. ali i da utiču na njih. Ovo je uslovljeno finansijskim krizama i korporativnim skandalima koji su bili prisutni u kasnim 90-im na tržištima u razvoju i u industrijalizovanim zemljama u proteklih nekoliko godina. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izveštaja svakako proizilaze iz materijalnosti.sopstvenom kapitalu. Da bi se cilj ostvario. neophodno je da preduzeće u finansijskim izveštajima prikaže informacije o: . Južna Koreja (pad od 7% u BDP u 1998) i Indonezija (pad od 13% u BDP u 1998). Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika i korisnika. MONSTAT. 1.prihodima i rashodima. Komisija za hartije od vrijednosti.obavezama. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. godine 7 .imovini. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore i Institut računovođa i revizora Crne Gore. Privredni sud Podgorica.

Realizacija kvalitetnog finansijskog izveštavanja. broj korisnika i institucija za kontrolu kvaliteta finansijskih izvještaja. • potpomoglo transparentan i korektan process privatizacije kompanija u državnom vlasništvu. 8 . Takođe. kao i usvajanje najbolje međunarodne prakse i standarda. zasnovanih na principima upravljanja ukupnim kvalitetom. ukupnost koncepta kvaliteta. Poboljšanje kvaliteta finansijskog izvještavanja pruža se i izvan specifiče oblasti računovodstva i revizije. Neophodnost kvalitetnog finansijskog izveštavanja vremenom sve više dobija na značaju. ostvarivanje ekonomskog rasta i evropske integracije kroz usvajanje i ispunjenje relevantnih djelova acquis communautaire. ispravno finansijskog izvještavanje bi: • povećalo sigurnost u funkcionisanje finansijskih tržišta. • olakšavanju dostupnosti kreditima manjim preduzećima. u tržišnoj kapitalizaciji. Kao posljedica. U tom smislu. Kao posljedica. predmet su detaljnije pažnje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. podizanje obrazovnog nivoa računovodstvene profesije uvažavanjem međunarodne profesionalne računovodstvene regulative iz ove oblasti. Otuda potreba za uspostavljanjem koncepta kvaliteta i kontrole kvaliteta. 36 hiljada poslova u 65 zemalja stavljeni su na kocku i 5 hiljada poljoprivrednika još uvijek nijesu dobili 150 miliona američkih dolara (30 hiljada američkih dolara po poljoprivredniku). upravljanje kontrolom kvaliteta finansijskog izveštavanja. kao i njihov međusobni uticaj. kao i upravljanje ukupnim kvalitetom samog izvještavanja podrazumijevaju sagledavanje i ocjenu ukupnosti obrazovanja računovodstvene profesije.Dobro finansijsko izvještavanje pomaže izbjegavanju kriza i korporativnih skandala i ima pozitivan uticaj na ukupna ekonomska kretanja. Savremeni koncept kontrole kvaliteta podrazumijeva uvođenje standarda kvaliteta finansijskog izveštavanja. rezultirajući gubitkom u iznosu od 67 milijardi američkih dolara. Strategija i Akcioni plan odnose se na bolje finansijsko izvještavanje. Unaprijeđeno finansijsko izvještavanje bi moglo pomoći u: • aktiviranju domaće štednje i privlačenju više stranih direktnih i portfolio investicija. • omogućavanju investitorima u veća preduzeća da bolje procjenjuju perspektive preduzeća i da donose investicione odluke i glasaju na osnovu dobre informisanosti. • ojačalo korporativno upravljanje omogućivanjem akcionarima i javnosti da nadgledaju rad uprave. Pored toga. hiljade zaposlenih širom svijeta izgubilo je posao i hiljade zaposlenih i penzionisanih izgubili su značajan udio penzione nadoknade. Parmalat je prijavio obaveze nižim nego što zaista jesu za oko 14 milijardi američkih dolara. Povećava se broj finansijskih izvještaja.

Euroizacija nacionalne privrede praćena stabilno vođenim javnim finansijama te strukturnim promjenama u oblasti cjenovne i trgovinske liberalizacije.II ANALIZA SITUACIJE 4 Poslije sticanja nezavisnosti u junu 2006. godine u narednom periodu uticaće na nivo javnog duga iako nedavni amandmani na odgovarajući zakon ograničavaju tu komponentu duga na najviše 5 procentnih poena BDP posmatrane godine. 9 . Otvaranje procesa restitucije tokom 2004. U tom izveštaju su jasno identifikovani i brojni izazovi na koje će biti potrebno odgovoriti u narednom periodu. ali ipak još uvjek značajno ispod nivoa novih članica EU. Izazovi se odnose na jačanje demokratskih institucija. Bilteni Ministarstva finansija. izuzimajući Bugarsku i Rumuniju. te jačanje ograničenih administrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira.51 eura za 2007. To znači da je njezin BDP po stanovniku na nivou. odnosno nešto veći nego u većini drugih zemalja Zapadnog Balkana. u poslednje dve godine one su se povećale na preko 7% godišnje. U tom periodu Crna Gora je sa uspjehom položila temelje za tržišnu ekonomiju. Pojedini podaci su ažurirani. Visok privredni rast praćen je jačanjem fiskalnog položaja zemlje. Zemlja je trenutno u procesu pridruživanja Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO) i postala je članica Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA) koji je. kao učešće u BDP. privatizacije te brojnih drugih reformi bili su osnov za podsticanje privrednog rasta. kao i sveobuhvatne reforme u pravcu harmonizacije politika i zakonskih propisa. uključujući nastavak reforme sudskog sistema i primjenu mjera za prevenciju i suzbijanje korupcije. Istovremeno. Visok privredni rast u jednom značajnom dijelu temelji se na izuzetno velikim prilivima stranih direktih investicija koji su izraženi u relativnim iznosima. a u tom istom mjesecu potpisan je i Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU koji predstavlja značajan formalni korak na putu uključivanja zemlje u EU. Crnogoske javne finansije u posljednje dvije godine bilježe suficit u visini od preko 3% BDP. godinu BDP po glavi stanovnika iznosio 3443 eura. godinu. Zahvaljujući tim naporima. Nedavno ostvareni rezultati na političkom polju oslanjaju se na dobru reputaciju zemlje u pogledu procesa tranzicije u toku poslednje dekade. Poslije intenzivnog političkog procesa u oktobru 2007. a javni dug zemlje i dalje ostaje relativno nizak. a kasnije eura. godine. Crna Gora je danas mala otvorena ekonomija sa BDP po glavi stanovnika od 4057. proširen na zemlje Jugoistočne Evrope i kojim se garantuje slobodna trgovina za oko 4 Dio poglavlja koji se odnosi na analizu situacije preuzet je iz sljedećih dokumenata: Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru 2007-2010. krajem 2006. kao jedinog platežnog sredstva. redovni izveštaj Evropske komisije o napretku zemalja kandidata s početka novembra ove godine govori o značajnom napretku kojeg je Crna Gora napravila u poslednjoj godini u cilju ispunjavanja kopenhaških kriterijuma. godine Crna Gora je ostvarila velike korake naprijed kako na političkom tako i ekonomskom području. godine usvojen je novi Ustav. ali će se istovremeno ino javni dug smanjiti usljed prijevremenih otkupa. među najvišim u svijetu. zemlja je obnovila makroekonomsku stabilnost čiji je oslonac predstavljalo uvodjenje njemačke marke krajem 1999. Posle relativno niskih stopa privrednog rasta ostvarenih u prvim godinama ove decenije. dok je za 2006. ojačala demokratske institucije uz postepeni razvoj kapaciteta u javnoj upravi koji će se baviti političkom i ekonomskom transformacijom. Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI).

ekonomija je dosta usko bazirana. tako da je cjelokupno stanje u zemlji potvrđeno kao stabilno. brzim učlanjenjem zemlje u Međunarodni monetarni fond i Svjetsku banku početkom 2007. godine kreditna rejting agencija Standard & Poor’s iz Londona. odnosno integracije u EU. Pored jasnog političkog opredjeljenja otvorenost i značajna povezanost crnogorske ekonomije sa ekonomijom EU i zemljama regiona čini takvo opredjeljenje i ekonomski potpuno logičnim. Crna Gora je napravila značajan napredak i po pitanju makroekonomskih i strukturalnih reformi. tako da samo sticanje nezavisnosti nije imalo značajnog uticaja na regulatorni okvir i institucionalni kapacitet koji bi se primijenio na finansijsko izvještavanje Takođe. finansijskog sektora i tržišta kapitala. reforme za poboljšanje fleksibilnosti poslovnog ambijenta i tržišta rada započete su u posljednjih nekoliko godina.1. u tom smislu treba podstaknuti njihovo djelovanje i na tržištu Crne Gore. Uspjesi Crne Gore ostvareni kako u dijelu stabilizacije privrede tako i u različitim segmentima strukturnih reformi uporedo sa. januara 2008. zakon o radu. Sa implementacijom reforme valutne i fiskalne politike Crna Gora je uspješno kotrolisala inflaciju i uspostavila makroekonomsku stabilnost. zakon o svojinsko-pravnim poslovima. uz privatnu svojinu i preduzetništvo. nakon sticanja nezavisnosti. potvrdila je dugoročni (BB+) i kratkoročni (B) kreditni rejting Crnoj Gori. Finansijski sektor u Crnoj Gori Razvoj svih segmenata finansijskog sektora je. Vlada je usvojila nove zakone: zakon o privrednim društvima. 21. minimalnim kapitalnim zahtjevima. Takođe. u pogledu regulisanja privrednog. Kao odraz činjenice da je mala. Institucionalni okvir za kontrolu banaka je takođe ojačan u proteklih nekoliko godina uvođenjem novih propisa o licenciranju banaka. potvrđen je AAA rejting koji se odnosi na prenos i ocjenu konvertabilnosti. klasifikaciji i obezbjeđenju aktive i velikoj izloženosti. koja se zasniva na ideji slobodnog tržišta uz minimalnu državnu intervenciju. stečaju i sigurnim transakcijama u cilju kreiranja povoljnijeg poslovnog ambijenta. 2. Dugoročno stabilna i konkurentna ekonomija predvidivih pravila igre je garant razvoja istinske tržišne privrede koja se zasniva na slobodnoj razmjeni svojinskih prava u cilju ispunjavanja jednog od kopenhaških kriterijuma pridruživanja EU. Državni kreditni rejting Crne Gore je kod jedne od vodećih rejting agencija Standard & Poor’s 2007. Razvoj sektora je baziran na međusobnoj 10 . Naime. a kako je navedeni kreditni rejting države jedan od preduslova da se međunarodne rejting agencije aktivnije uključe u tržište pravnih lica u zemlji. U isto vrijeme.90% industrijskih proizvoda. Sveobuhvatni strateški prioritet Crne Gore su evroatlanske integracije. Crna Gora je i prije sticanja nezavisnosti imala sopstvena zakonodavna. osnova koncepta tranzicije u Crnoj Gori. U Crnoj Gori nema institucionalnih ograničenja za djelovanje međunarodnih kreditnih agencija. sudska i regulativna ovlašćenja. godine je poboljšan sa BB na BB+. godine imali su pozitivan odraz i na međunarodnim finansijskim tržištima.

2.2. formati) Pravna osnova Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): sva pravna lica (uključujući i djelove stranih kompanija) pripremaju finansijske iskaze u skladu sa MSFI Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): priprema finansijskih iskaza u skladu sa MSFI (koje je proglasio IASB za pripremu finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI (standardni obrasci u formi smjernica koje je izdao IAAM) Nema eksplicitno definisanih zahtjeva. društava sa ograničenom odgovornošću i dijelova stranih kompanija). izvještaj o novčanim tokovima. Zakon definiše prava i obaveze akcionara. i to: (1) preduzetnici. Takođe. izvještaj o promjenama na kapitalu i menadžment izvještaj) Odgovornost za pripremu finansijskih iskaza 5 Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period od 2008-2012 11 . obaveze i odgovornosti društva i njegovih organa. sektora osiguranja (10 osiguravajucih društava) kao i lizing kompanija (4 lizing kuće i 3 banke koje pružaju usluge lizinga). uključujući sektor bankarstva. (3) komanditno društvo.konkurenciji s namjerom onemogućavanja postojanja centralizacije i monopolizacije u ovoj oblasti. tržišta kapitala (8 investicionih fondova. Zakonom o privrednim društvima i Zakonom o računovodstvu i reviziji definisani su osnovni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju pravnih lica (akcionarskih društava. Sljedeća tabela daje prikaz opšte pravne osnove za važne elemente finansijskog izvještavanja i revizije pravnih lica: Osnovni elementi Priprema finansijskih iskaza i primjenjeni okvir finansijskog izvještavanja (priznavanje i mjerenje) Prezentiranje finansijskih iskaza (objelodanjivanje. osiguranja i tržišta kapitala. Finansijski sektor će detaljnije biti obrađeni u narednom poglavlju. 5 Crnogorski finansijski sektor sastoji se od bankarskog sektora (11 banaka). (2) ortačko društvo. Zakon definiše pravila i zahtjeve uspostavljanja. Za društva sa ograničenom odgovornošću i akcionarska društva. ali su oni sadržani u okviru MRS/MSFI (uglavnom MRS 1). (5) akcionarsko društvo i (6) djelovi stranih kompanija. Član 8 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): finansijski iskaz mora biti potpisan od strane Komponente finansijskih iskaza (bilans stanja. (4) društvo sa ograničenom odgovornošću. Menadžment izvještaj koji je potreban u skladu sa acquis nije uključen. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju Zakonom o privrednim društvima definisani su subjekti koje mogu obavljati privredne aktivnosti u Crnoj Gori. bilans uspjeha. 32 berzanskih posrednika. dok su dodatni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju subjekata u finansijskom sektoru propisani od strane regulatora. . od kojih 9 brokersko – dilerskih kuća i preko 300 kompanija na listiranom i slobodnom tržištu). Dalje jačanje regulatornog i nadzornog okvira za finansijske institucije i tržište u skladu sa EU pravom i praksom ključni su prioriteti Crne Gore u oblasti finansijskih usluga. rada i prestanak raznih vrsta subjekata.

Standardi finansijskog izvještavanja za konsolidovane finansijske izvještaje Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Zakonska revizija (neophodna po zakonu) Samo 2 od sljedećih kriterijuma su ispunjeni: 1) Ukupna aktiva > 2 miliona € 2) Godišnji prihod > 4 miliona € Objavljivanje finansijskih izvještaja Društva sa ograničenom odgovornošću Da. Član 35 stav 2 Zakona o privrednim društvima (2007): generalna skupština akcionarskog društva usvaja odluku o raspodjeli profita [i usvajanju finansijskih izvještaja] Član 6 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): pravna lica dostavljaju finansijske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda najkasnije do 30. * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja i ažuriranim promjenama Zakona o privrednim društvenima. Član 28 stav 7 Zakona o privrednim društvima (2007): akcionarska društva dostavljaju finansijske izvještaje zajedno sa revizorskim izvještajem Član 71 stav 3 Zakona o privrednim društvima (2007): društva sa ograničenom odgovornošću dostavljaju finansijske izvještaje u roku od 60 dana od završetka kalendarske godine. juna nakon završetka finansijske godine. Član 96 Zakona o bankama (2008): nezavisna eksterna revizija obavlja se u skladu sa smjernicama Centralne banke i MSR. godine. koji je usvojen i objavljen u decembru 2007.Zakonska revizija finansijskih iskaza Usvajanje finansijskih izvještaja odgovornih lica određenih opštim aktom pravnog lica i od strane menadžera odjeljenja za finansije i računovodstvo.3. Ukoliko je godišnji prihod < € 500. zajedno sa mišljenjem revizora. IFAC i Etičkim kodeksom. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje Sljedeća tabela daje pregled zahtjeva za opšte finansijsko izvještavanje. kao i banke i ostale finansijske institucije dužne su da izvrše reviziju svojih finansijskih izvještaja u skladu sa MSR . Član 12 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005. reviziju i objavljivanje za svaku vrstu društva: Vrsta subjekta Okvir finansijskog izvještavanja za pojedinačne finansijske izvještaje MSFI je neophodan.): akcionarska društva i društva sa ograničenom odgovornošću iznad određene veličine. Objavljivanje finansijskih iskaza 2.000 MSFI se zahtjeva kao obračun po gotovinskoj realizaciji. Centralni registar Privrednog suda 12 . Član 47 Zakona o privrednim društvima (2007): sva akcionarska društva moraju izvršiti reviziju svojih finansijskih izvještaja prije generalne skupštine akcionara.

Na primjer. Da. Novi Zakon o računovodstvu i reviziji je donešen u novembru 2005. Opcije u okviru acquis-a koje bi omogućile proporcionalno finansijsko izvještavanje. uz dostavljanje Centralnoj banci i Centralnom registru Osiguravajuća društva Da. sedma i osma Direktiva Zakona o kompanijama). nije usaglašen sa acquis-em sa pitanjima poput priprema menadžement izvještaja (Četvrta. bez obzira na veličinu. već je koristio različite kriterijume veličine za izuzeće od zakonske revizije i nije sadržao zahtjeve o odobrenju i registraciji revizorskih društava. Centralni registar Privrednog suda Zakon o računovodstvu i reviziji iz 2002. odobravanje i registracija revizorskih društava (Osma Direktiva) i priprema konsolidovanih računa (Sedma Direktiva). polugodišnjeg izvještavanja za kotirane kompanije (Direktiva o transparentnosti). zakon nije obuhvatao zahtjeve za menadžement izvještaje. godine nije bio usklađen sa važnim elementima fundamentalnog acquis-a o finansijskom izvještavanju i reviziji (četvrta. poput ograničenja u objelodanjivanju za mala i srednja preduzeća. Acquis u vezi sa finansijskim izvještavanjem i revizijom značajno su napredovali u posljednjih nekoliko godina. godine. bez obzira na veličinu. Dijelovi stranih kompanija Banke MSFI je neophodan. Ne Da. bez obzira na veličinu.3) Prosječan broj zaposlenih > 50 Akcionarska društva MSFI je neophodan. Da. Zakon o osiguranju i Zakon o računovodstvu (2004) MSFI je neophodan Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Nije dostupno Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Da. Centralni registar Privrednog suda Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja Investicioni fondovi Da. bez obzira na veličinu. Da. elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza (Prva Direktiva). 6 6 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 13 . takođe nisu bile upotrijebljene u potpunosti. MSFI je neophodan u kombinaciji sa posebnim propisima. Centralni registar Privrednog suda Ne Da. Opšti računovodstveni plan. Sedma i Direktiva o transparentnosti).

podržava cilj Crne Gore da postane članica EU. Zakon definiše sankcije u pogledu revizorskih izvještaja koje potpisuju nelicencirani revizori i po pitanju revizija koje nisu sprovedene u skladu sa zakonom. 2. Zakon o računovodstvu i reviziji dozvoljava stranim kvalifikovanim revizorima da postanu licencirani revizori u Crnoj Gori. dopunjenim Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). omogućivanje jasno definisane i transparentne procedure sertifikacije računovođa i licenciranja revizora u Crnoj Gori. MSR i Etičkim kodeksom.2 Acquis communautaire Važnost acquis communautaire za Crnu Goru je dvostruk. 2. što. NSC ne koristi ove standarde kao savršenu polaznu tačku. Treba imati u vidu da su direktive i politike Evropske unije izrađene za zemlje članice koje već godinama posluju u skladu sa principima tržišne ekonomije i da je računovodstvena i revizorska praksa u tim zemljama vrlo razvijena. Zakon će generalno biti usaglašen sa zahtjevima Evropske unije. koji se odnosi na računovodstvo i reviziju. Prvo. Prema tome. u toku je izrada Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji.1 Polazne tačke U cilju jačanja zakonskog i institucionalnog okvira NSC-a vođen je polaznom tačkom. Takođe. predstavlja visoko kvalitetan model za uređenje oblasti računovodstva i revizije.3. koji se može primijeniti na zemlje različitih karakteristika. očekuje se da će Crna Gora morati da pokaže da ne primjenjuje samo acquis communautaire u zakonu (zakonski okvir) već i da Crna Gora preuzima mjere koje će osigurati da je acquis communautaire stvarno primijenjen (institucionalni okvir). usvajanjem acquis communautaire. činjenica da NSC koristi IFRS standarde kao polaznu tačku ne znači da MSFI su pogodni za sve kompanije. acquis communautaire. U tom pogledu dva faktora uticala su na NSC prilikom stvaranja ove strategije i akcionog plana. Istovremeno.3. imajući u vidu trenutnu fazu u kojoj se računovodstvo i revizija u Crnoj Gori nalaze. Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). 14 . ali i odraz dobro shvaćenog sopstvenog interesa u usklađivanju ponude i potražnje za revizijom. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje je razvijen za opšte finansijske izvještaje kotiranih kompanija i sadrži neke složene računovodstvene tretmane i zahtjeve za detaljno objelodanjivanje. kao i uskladjivanje sa međunarodnim standardima i praksom. što je u skladu sa fundamentalnim slobodama acquis-a.000) u Crnoj Gori koriste MSFI za pripremu svojih godišnjih finansijskih izvještaja. međutim. ali se potrudio da iskoristi ove standarde kako bi dopunio acquis communautaire u slučajevima gdje nije dovoljno specifičan. uzimajući u obzir sprovođenje. nije bilo u potpunosti moguće. Drugo. U tom smislu. Međunarodnim standardima o reviziji (MSR) i dobrim međunarodnim iskustvima. Prvo.Zakonom o računovodstvu i reviziji propisano je da sva pravna lica (oko 15. u cilju unaprijeđivanje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori. uloženi su maksimalni napori da se usaglasi sa direktivama i politikama Evropske unije.

a takođe postavljaju i opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima. kao i promjene u računovodstvenoj. prebijanje. osiguravajućih društava i drugih institicija. kao i nedovoljan broj zaposlenih. da bi se postigao ovaj cilj Međunarodni računovodstveni standardi daju smjernice u vezi sa njihovom strukturom. načelo nastanka poslovnog događaja. Reformske aktivnosti koje. obavezno prikazivanje uporednih informacija. iako su izazovne. institucijama. 15 . mogu se sprovesti u kratkoročnom do srednjeročnom periodu. postavljaju minimalne zahtjeve u vezi sa sadržajem finansijskih izvještaja. a istovremeno uzimajući u obzir mogućnost Crne Gore da isprati ove aktivnosti (kroz sposobnost i sredstva).3. kako sa njihovim finansijskim izvještajima za predhodne periode. NSC se slaže sa ROSC preporukama da su Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodni standardi o reviziji (MSR) generalno od značaja za javni interes subjekata. u tom pogledu. uočila kako primjena pojednih standarda nije relevantna s obzirom na specifičnosti u poslovanju različitih preduzeća. već i u specifičnim uslovima. banaka. značajnost i grupisanje. Pri tome veličina pravnog subjekta nije presudan kriterijum.3. načelo stalnosti. koje će biti u potpunosti razvijene. revizijskoj i poslovnoj kulturi. kao i da je njihova primjena je prilično nezgodna za većinu malih i srednjih preduzeća. 2. Stvaranje visoko kvalitetnog regulatornog i institucionalnog okvira za računovodstvo i reviziju zahtijeva reforme u crnogorskom zakonodavnom okviru. Posebno se ističe malo preduzetništvo koje obilježava najčešće upravljanje od strane vlasnika pojedinca koji ima potpunu kontrolu nad poslovanjem. doslednost u prikazivanju. poštovanje usvojenih računovodstvenih politika. Upravo iz toga razloga revizorska profesija je. Ova Strategija i Akcioni plan predviđaju reformske aktivnosti. iz razloga što se poslovanje privrednih subjekata odvija se ne samo u složenom okruženju. kao i korišćenje revizorske metodologije. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća Primjenom MRS standarda omogućava se propisivanje osnove za prikazivanje (prezentovanje) finansijskih izvještaja opšte namjene. radi obezbjeđivanja uporedivosti finansijskih izvještaja preduzeća. NSC je primijetio da ne postoje nacrti (planovi) kako da se primijeni i sprovede acquis communautaire.Drugo. već kvalitativno obilježje koje utiče na obim i strukturu revizorskog ispitivanja. tako i sa finansijskim izvještajima ostalih preduzeća. pa se. osvrće se na iskustvo postojećih zemalja članica EU. Međutim. a samim tim nedovoljno razgraničenje (podjelu) dužnosti. Opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima su: pošteno (fer) prikazivanje. jer vrsta djelatnosti i veličina subjekta određuju njegovu specifičnost i problematiku poslovanja.

u slučaju objavljivanja Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) za mala i srednja preduzeća. Osim prednosti postoje i određena ograničenja koja rezultiraju slabostima u vođenju malih preduzeća. . revizija i finansije“. koje se bez obzira na kvantitivna određenja koja se mogu primijeniti i na neka srednja preduzeća. Dnevne kontrole od strane vlasnika-manadžera mogu biti vrlo korisne i efikasne zbog njegovog ličnog interesa za očuvanje imovine. 7 Takođe. dakle obilježavaju neke činjenice i postupci koji se mogu svrstati u nekoliko bitnih odrednica. jer bi njihova primjena omogućila upoređivanje izvještaja iz naše zemlje sa izvještajima iz inostranstva i lakšu 7 Časopis „Računovodstvo. Najčešće se pominju sljedeća obilježja: . nedostatak finansijskih sredstava. Prednosti su te što su mala preduzeća svrstavaju u posebnu kategoriju.aktivno rukovođenje i upravljanje preduzećem od strane jednog ili manjeg broja pojedinaca. mala preduzeća imaju svoje specifičnosti. Standardi treba da omoguće što bolje poslovanje revizorskih kuća. ali se i dominirajuća pozicija vlasnikamenadžera može zloupotrijebiti. kao i mogućnost da interveniše lično u svako vrijeme što je važna činjenica u upravljanju malim preduzećem. Crna Gora će ih prihvatiti i uključiti u svoj sistem.nezavisnost vlasništva. Odvijanje poslovanja u malim razmjerama ima svoje prednosti. njihova vrijednost ne zavisi samo od toga da li su prilikom njihovog sastavljanja poštovani određeni zahtjevi. profit raspoređuju prema potrebama. izvršeno u skladu sa standardima revizije. već su važnija kvalitativna obilježja koja mogu uticati na odstupanje od postupaka i metoda predviđenih Međunarodnim standardima revizije (MSR). na osnovu koga se sastavljaju. povećavajući rizik od prevara i ne tačnoga prikazivanja u finansijskim iskazima. i .relativno mali obim poslovanja. tako da je u tom smislu koordinacija i odnos prema zaposlenima veoma blizak. revizorski izvještaji predstavljaju završni čin u radu eksternih revizora. većom ažurnošću i drugo. Slabosti su uglavnom vezane za mogućnosti specijalizacije. Kvantitivna i kvalitativna obilježja malih preduzeća uglavnom ne zahtijevaju razvijen sistem internih kontrola. Uglavnom samostalno donose odluke ili postoji jedan nivo menadžmenta. ali i nedostatke. Uglavnom su vlasnici preduzeća i kreatori poslovne politike u skladu sa kojom i vode preduzeća. U računovodstvenom iskazu to se može odraziti na netačnost podataka i informacija koje su predmet revizije. preduzetnici i menedžeri. obavljaju poslove koje vole i identifikuju se sa poslom i preduzećem čiji su vlasnici. a zbog relativno malog broja zaposlenih ograničava se mogućnost razgraničenja dužnosti. već i da li je ispitivanje.Naime. ocjene poslovanja i kontrole poslovnih aktivnosti.Institut računovođa i revizora Crne Gore 16 . Vlasnik-menadžer ima glavnu ulogu i direktnu kontrolu nad svim odlukama. broj 9. Međunarodni standardi su posebno značajni.poboljšanjem efikasnosti poslovanja i smanjenjem troškova. što ima za posledicu relativno mali broj zaposlenih i slabo razgraničenje dužnosti. Mala preduzeća. kao i preduzeća u kojima vrše reviziju . Takav oblik kontrole može nadoknaditi slab interni kontrolni sistem. Za primjenu metodoloških postupaka u reviziji nije ni bitno razvrstavanje prema kvantitivnim obilježljima. vrlo privlačnu sa aspekta zarade i ostvarivanje profita. Takođe.

godine.4. Ukoliko se obezbijedi da izvještaji revizije budu javno dostupni. zajedno sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore.1. Istovremeno. kao i Crnogorskim obrazovnim standardom 2. Odluku o izboru i razrješenju revizora donosi Skupština akcionara (u akcionarskim društvima). Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja. Korisnici finansijskih izvještaja jedino na ovaj način mogu dobiti potpune informacije o preduzeću. poslovni partneri. nosilac ugovora i Ekonomskim fakultetom. a propisana i ROS-om 31 u Srbiji. berze. kreditori preduzeća. Vlasnici da se uvjere da menadžment preduzeća upravlja tako da na najbolji način ostvaruje njihove poslovne interese . da reviziju mogu obavljati sa pažnjom i profesionalnim rasuđivanjem. a priručnik za primenu procedura interne revizije u 2007. koji su prvi put na našem jeziku objavljeni 1998. što omogućuje vlasnicima da donose valjane poslovne odluke u domenu upravljačkih funkcija. godini.međunarodnu komunikaciju.3. Primjena standarda u Crnoj Gori Međunarodni standardi su godišnje izdanje. dok su Međunarodni računovodstveni standardi za javni sektor objavljeni su u oktobru 2007. godine. literatura za sticanje profesionalnih zvanja u računovodstvu je u skladu sa programima i procedurama ACCA. godine.da iskazana dobit bude što veća i da se što realnije utvrdi rizičnost njihovih ulaganja. godine. 2. zaposleni. godine od strane Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. Takođe. Revizori potvrđuju da su računovodstveni iskazi realno i istinito iskazani. kroz visinu iskazane dobiti (naročito kroz njeno kretanje iz 17 . Korisnici izvještaja U uslovima tržišne privrede raste značaj revizije i ona dobija svoj pun smisao. dok set ovih izvještaja daje jedinstvenu sliku o poslovanju preduzeća. a revizorski izvještaj je njima adresovan. Njihova primjena omogućava postizanje i održavanje jednoobraznog visokog kvaliteta revizorskog rada kroz njihovu praktičnu i teorijsku obučenost. kao članice IFAC-a i ugovora o Konzorcijumu. koji su dostupni i koriste se u Crnoj Gori. država i šira javnost. Saveza računovođa i revizora Srbije redovno prati izmjene i dopune i vrši godišnja prilagođavanja istih. a njihova primjena je potvrđena Zakonom o računovodstvu i reviziji iz 2005.3. jer svaki od izvještaja sa svog aspekta daje sliku o pojedinim transakcijama. godine i dostupni svim zainteresovanim. Standardi su prevedeni i objavljeni od strane Saveza računovođa i revizora Crne Gore. Međunarodni standardi interne revizije objavljeni su u decembru 2006. za njih su zainteresovani: akcionari (vlasnici). prenijela javna ovlašćenja za obavljanje poslova u vezi sa računovodstvom i revizijom. Zaposleni bi mogli da koriste podatke iz izvještaja revizije za procjenu sigurnosti svojih radnih mesta. kojem je Vlada Crne Gore. kupci. Međunarodni računovodstveni standardi i Međunarodni standardi revizije (MSR) usvojeni su Zakonom o računovodstvu i reviziji Crne Gore iz 2002. IFAC-ov etički Kodeks za profesionalne računovođe (revidiran) objavljen je u martu 2007.

• sadržina izvještaja o poslovanju. obaveza. iskoristio to znanje da bi shvatio: • Kako su zemlje EU usvojile i primijenile acquis communautaire. Računovodstveni iskazi treba da obezbjede nezavisne i stručne potvrde da su podaci u računovodstvenim iskazima objektivni i istiniti i na taj način snadbiju korisnike potrebnim informacijama. Predmet ujednačavanja su: a) godišnji zaključak koji čine: bilans. Revizorski izvještaji bi pružili učesnicima u transakcijama na berzi pouzdanu osnovu za donošenje poslovnih odluka. ujednačavanja principa procijenjivanja. kao i kvalitet iskazanih poslovnih sredstava koje preduzeće iskazuje u bilansu stanja. • kontrola godišnjih računa. 2. koji pristup se smatra kao dobro međunarodno iskustvo.6. koji su se razlikovali kao posledica različitog pravnog poretka i političke volje države članica. U Direktivi se detaljno izlažu: • struktura bilansa (stanja) u dvije verzije. Potvrda revizora o realnosti i istinitosti iskazanih računovodstvenih iskaza bi pomogao poslovnim partnerima da planiraju svoju buduću poslovnu saradnju.5. 2. i . • pravila procijenjivanja • sadržina aneksa. sadržine dopunskih izvještaja. veza između izvještavanja o porezu na prihod i godišnjih računa). Godišnji zaključak treba da bude sačinjen tako da pruža vjernu sliku imovine. • U oblastima gdje je acquis communautaire previše opšt (npr. Otuda i potreba propisivanja minimalnih zahjeva za sve članice u pogledu obaveznih bilansnih šema. finansijske situacije i finansijskog rezultata. • objavljivanje godišnjih računa.godine u godinu). vršenja kontrole godišnjih računa i njihovog objavljivanja. • struktura računa dobitlka i gubitka u tri verzije. uklone određene poremećaje i primjenom Međunarodnih računovodstvenih standarda uporedivim sa stranim finansijskim izvještajima. račun dobika i gubitka i aneks i (b) izvještaj o poslovanju. onemogućavali su uporedivost finansijskog informacija. što je preduslov slobodnog kretanja kapitala. • sadržina izvještaja o korporativnom upravljanju. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive Četvrta Direktiva koja ima za cilj ujednačavanje nacionalnih propisa članica EEZ o polaganju računa i finansijskom izvještavanju. • kriterijumi za deklarisanje veličine preduzeća i uslovi za pravo preduzentiranja skraćenog bilansa. Dobra međunarodna iskustva Konačno. 18 . Nacionalni propisi članica EEZ. NSC je iskoristio primjere dobrog međunarodnog iskustva kao korisne preporuke za razvoj Strategije i Akcionog plana. od posebnog je značaja.

kao i za samo funkcionisanje tržišta kapitala. Takođe. uz konsultantsku pomoć Bearing – Pointa. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja Transparentnost i objavljivanje podataka je od izuzetne važnosti za efikasno korporativno upravljanje.Sedma direktiva o Konsolidovanim računima (83/349/EEC): Ova direktiva koordiniše nacionalne zakone o konsolidovanim računima i definiše okolnosti pod kojim se konsolidovani računi izrađuju. Zakonom o računovodstvu i reviziji uređeno je objavljivanje finansijskih izvještaja od strane akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. godine izvršilo kontrolu ispravnosti i kvaliteta dostavljenih finansijskih iskaza 8 Priručnik korporativnog upravljanja za Crnu Goru 19 . Ministarstvo finansija je. Direktiva uvodi zahtjev više nego preporuku za spoljnu garanciju kvaliteta. 2. Uzimajući u obzir ovu direktivu NSC je mišljenja da treba predložiti dalje reformske aktivnosti u nekoliko oblasti gdje skoro usvojeni crnogorski zakon o reviziji se razlikuje od direktive. Statutarna direktiva revizije: Ova direktiva (poznata kao “nova osma EU Kompanije zakonska direktiva”) koja je zamijenila postojeću Osmu direktivu (84/253/EEC). da bi investitori bili u mogućnosti da procijene perspektivu preduzeća i donesu investicione odluke neophodno je da imaju regularan i pravovremen pristup pouzdanim i uporedivim informacijama. zakonska regulativa iz oblasti računovodstva i revizije podrazumijeva da kontrolu urednog i blagovremenog dostavljanja iskaza. objašnjava odgovornosti statutornih revizora i postavlja određene etičke principe kako bi osigurala objektivnost i nezavisnost. tokom avgusta mjeseca 2007. Naime. Dostavljanje finansijskih iskaza CRPS-u vrši se u cilju njihove transparentnosti. obavještavanjem zainteresovanih pravnih i fizičkih lica preko web sajta i omogućavanjem uvida u iste. Matična kompanija i sve filijale u vlasništvu trebaju biti konsolidovane gdje matična kompanija ili jedna ili više filijala su formirane kao kompanija sa ograničenom odgovornošću. uključujući nezavisnost. a u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji.7. osigurava snažan javni nadzor nad revizorskom profesijom i poboljšava kooperaciju između nadzornih organa u EU. Shodno tome. transparentnost i objavljivanje podataka je i osnova za tržišno orjentisan nadzor nad radom preduzeća. jer omogućava akcionarima i javnosti da procjenjuju rad menadžmenta preduzeća. juna tekuće godine za prethodnu godinu.Ministarstvo finansija. Cilj kvalitetne sigurnosti je da obezbijedi da se statutarna revizija obavlja u skladu sa ustanovljenim revizorskim standardima i da revizori poštuju etička pravila. kao i izvještaja revizora Centralnom registru Privrednog suda. 8 Stoga. i 2008. vrši nadzorni organ . ali na nekonzistentan način. Takođe. Pravna lica su obavezna da podnose godišnje finansijske i revizorske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda (CRPS) najkasnije do 30. što ima uticaja na njihovo investiciono ponašanje. Preporuka 2001/256/EC o kvalitetnoj sigurnosti za statutarnu reviziju: Preporuka određuje minimalne standarde za sisteme spoljašne kvalitetne sigurnosti za statutarnu reviziju u EU.

2) da li su finansijski iskazi u skladu sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). čiji će zadatak biti kontrola primjena navedenog zakona. Kvalitet i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja nisu statičke kategorije i vrijednosti. odnosno 2007. Pored navedenog. Ministarstvo finansija planira skoro uvođenje. godinu. Centralnom registru Privrednog suda. odnosno računovodstveni informacioni sistem 20 . Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije Nema sumnje da na kvalitet finansijskih izveštaja gotovo presudnu ulogu imaju institucije za stvaranje i transfer računovodstvenih znanja. koja su obaveznici revizije.8. Shodno tome. 5) da li su svi finansijski iskazi dostavljeni potpisani i pečatirani od strane odgovornog lica. kao i krug obaveza za čije će prekršaje biti predviđene kaznene mjere. 6) koje su revizorske kuće. sa različitim intenzitetom delovanja. dostavili potpisane revizorske izvještaje. dok je za ovu godinu predviđeno izvršavanje konkretnih sankcionih postupaka.akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. i međunarodnim računovodstvenim standardima. One podrazumevaju permanentno unapređenje oslonjeno na harmonizaciju računovodstvenog obrazovanja. u zakonom propisanom roku za 2006. standarde kvaliteta i upravljanje totalnim kvalitetom sa odgovarajućom međunarodnom profesionalnom računovodstvenom regulativom u ovoj oblasti. jun tekuće godine za predhodnu godinu). U ovim okolnostima računovodstvo. kao i pokretanja prekršajnog postupka. nakon sprovedene kontrole. 4) da li je izvještaj revizora sa rezervom ili bez rezerve. kao i profesionalne asocijacije računovođa u ulozi realizatora kontinuirane edukacije i usavršavanja računovođa. odnosno sistematizaciju mjesta inspektora za oblast računovodstva i revizije. Kako bi se unaprijedila regulativa u ovoj oblasti. u proceduri je donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. kao i društva sa ograničenom odgovornošću koja ispunjavaju uslove propisane stavom 2 člana 12 Zakona o računovodstvu i reviziji. Aktuelne uslove poslovanja preduzeća karakterišu dinamične promjene izazvane brojnim činiocima makro i mikro okruženja. 3) da li su akcionarska društva. Ministarstvo finansija je predhodne godine. zahtijevalo ispravku uočenih nepravilnosti i uputilo upozorenje privrednim društvima kod kojih su utvrđene nepravilnosti uz obavezu poštovanja zakonskih i drugih pravila finansijskog izvještavanja. dostavili finansijske iskaze. provjeravano je da li su privredna društva. odnosno njihovi revizori ili nezavisni licencirani revizori. Navedene izmjene uz druga sistemska rješenja i opšte poboljšanje privrednog ambijenta doprinijeće stvaranju efikasnijeg poslovnog okruženja. Prilikom kontrole. 2. u zakonom propisanom roku (30. ocjenjivani su sledeći kriterijumi: 1) da li su finansijski iskazi dostavljeni. kao i izvještaje revizora u skladu Zakonom. kao i boljoj kontroli finansijskog izvještavanja. radili izvještaje.

Broj studenata koji biraju da studiraju računovodstvo i reviziju. naročito u oblasti kvaliteta računovodstvenog obrazovanja i usavršavanja i kvaliteta finansijskog izveštavanja. ali i na neophodnost odgovorne i usaglašene aktivnosti svih nacionalnih činilaca i institucija u ovom procesu kako bi taktičko i strategijsko poboljšanje kvaliteta finansijskog izveštavanja bilo u skladu sa korisničkim zahtevima i očekivanjima.000 eura i korišćenje MSFI zasnovanih standardnih formi izvještavanja. u principu. Visoko-kvalitetno finansijsko izvještavanje i revizija se oslanjaju na obezbjeđenju efektivnog profesionalnog obrazovanja i obuke iz računovodstva i revizije. Ukupni uslovi kvalifikovanja revizora koji su definisani u Zakonu o računovodstvu i reviziji su slični uslovima acquis-a i međunarodnim obrazovnim standardima IFAC-a. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje razvijen je za opšte finansijske iskaze kotiranih kompanija i sadrži izvjesno složenije računovodstveno tretiranje i detaljne zahtjeve za objelodanjivanje. tri godine radnog iskustva (kao računovođa) i dvije godine iskustva revizora. Shodno tome. Sva mala i srednja preduzeća koriste standardizovani ‘set obrazaca za godišnje izvještaje koji nije u potpunosti u skladu sa MSFI. 21 . naglašava potrebu za mlađim profesionalnim računovođama koji će dobiti modernije obrazovanje iz računovodstva koje se zasniva na tržišnoj ekonomiji kada je u pitanju sadržaj programa. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća Postojeći zahtjevi za korišćenje MSR/MSFI od strane pravnih lica bez obzira na njihovu veličinu nije pogodno za mala i srednja preduzeća (MSP) i stvara nepotreban pritisak na nedovoljne institucionalne i profesionalne računovodstvene resurse. Uslovi za kvalifikovanje uključuju univerzitetsku diplomu.9. Kvalitet finansijskih izveštaja prvenstveno je uslovljen kvalitetom stvaranja i transfera računovodstvenih znanja i profesionalnom edukacijom računovođa. što ukazuje na snažnu potražnju za obrazovanjem iz oblasti računovodstva. izvjesno ograničenje obaveze pripreme i objelodanjivanja za mala i srednja preduzeća zahtjevanjem gotovinske realizacije (cash-based accounting) za kompanije koje imaju prihode u iznosu manjem od 500. a u cilju daljeg razvoja računovodstve i revizorke profesije. kao i za nove postdiplomske studije se povećava. Standardni obrasci koji su korišćeni bili su opisani kao ‘obrasci propisani na osnovu člana 3 Zakona o računovodstvu i reviziji i člana 22 IV EU Direktive br. Okvir za finansijsko izvještavanje koji se primjenjuje u Crnog Gori omogućava.svojim outputom treba da obezbjedi računovodstvene izveštaje sa relevantnim informacionim sadržajima za različite eksterne i interne korisnike. kao i potrebe za daljim sticanjem znanja iz ove oblasti neophodno je redizajniranje postojećih nastavnih planova u oblasti računovodstva i revizije na univerzitetskim jedinicama koje pokrivaju ovaj segmen obrazovanja. Analiza ove uslovljenosti pokazuje neophodnost oslanjanja na ukupnu međunarodnu profesionalnu računovodstvenu regulativu. 2. Studija koju je finansirao USAID 2005. kao i kod specijalizovanih profesionalnih udruženja i ustanova koje se bave obrazovanjem računovođa i revizora. način prezentiranja i sistem ispitivanja.

što može dovesti do potcjenjivanja ili precjenjivanja kreditnog portfolija ako se uporedi sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. Propis zahtijeva da banke izračunaju pogoršanje neobezbijeđenog dijela kredita i potraživanja. Zakonom o bankama se predviđa da banke podnose svoje finansijske izvještaje po MSFI. Izračunavanje se zasniva na matrici za rezervisanja koja uključuje opseg fiksnih minimalnih stopa za rezervacije za svaku kategoriju koja je zavisna od perioda kašnjenja i predstavljena je kao obaveza u bilansu stanja. napomene uz finansijske iskaze su predstavljene sa objelodanjivanjem kako to zahtijevaju MSFI. koji zahtijeva da se rezerve za kreditne gubitke izračunavaju kao razlika između knjigovodstvenog iznosa aktive i sadašnje vrijednosti procijenjenih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji se nijesu desili) diskontovane po prvobitnoj efektivnoj kamatnoj 9 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 22 .10. kao i publikovanje kraće verzije revizorskog izvještaja u nacionalnim dnevnim novinama. uključujući informativno izvještavanje o riziku. Takođe se pozivaju na napomene uz finansijske iskaze koje opisuju primijenjene računovodstvene politike i analitičko pojašnjenje materijalno važnih stavki bilansa stanja. Takođe. U ROSC izvještaju se navodi da je kvalitet finansijskih iskaza banaka. što se u velikoj mjeri može pripisati intenzivnoj neposrednoj (onsite) i posrednoj (off-site) kontroli koju sprovodi Centralna banka Crne Gore i eventualnom uticaju inostranih banaka koje posjeduju lokalne banke. Zakonom se predviđaju i još neki konkretni zahtjevi kao što su vođenje poslovnih knjiga u skladu sa kontnim planom koji propisuje Centralna banka i posebnim propisima.1. Zvanični revizor banke je dužan da prijavi Centralnoj banci svaku nezakonsku aktivnost ili neregularnost što je u skladu sa BCCI Direktivom.78/660/EEC’. u zakonom propisanom roku. bilansa stanja. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora 2. Pored toga. od banaka se traži da izračunaju rezerve za potencijalne kreditne gubitke u skladu sa matricom koju propisuje Centralna banka. Kvalitet finansijskih izvještaja nekoliko crnogorskih banaka uporediv je sa finansijskim izvještajima banaka ekvivalentne veličine u Evropskoj uniji. iskaza o gotovinskim tokovima i iskaz o promjenama u vlasništvu. Imenovanje revizora banaka mora biti odobreno od strane Centralne banke. Ova metodologija može biti adekvatna u prudencijalne svrhe. S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva. finansijski izvještaji i revizorski izvještaj takođe moraju biti javni.10. 9 2. što je stoga bilo komparativno za tu grupu u Evropskoj Uniji. kao i da nijedna od pregledanih banaka nije imala bezrezervno mišljenje revizije. reviziju i publikovanje finansijskih izvještaja po MSFI za akcionarska društva. Finansijsko izvještavanje banaka Zakonom o bankama se predviđa da se banke moraju osnivati kao akcionarska društva i tako moraju ispunjavati uslove za pripremu. Ovi obrazsci uključuju standardizovane strukture bilansa uspjeha. kao i da podnose prudencijalne izvještaje Centralnoj banci. Osim toga. međutim ona nije u skladu sa MRS 39. generalno dobrog kvaliteta.

stopu finasijske aktive. Banke koriste ove propise ne samo u svrhe prudencijalnog izvještavanja, već i kod pripreme finansijskih iskaza po Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija Za donošenje kvalitetne investicione odluke, najznačajniji osnov su, svakako, kvalitetni i pravovremeni finansijski izvještaji, usklađeni sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS), odnosno sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Pravovremena informacija o poslovanju kompanija, osnova je za donošenje kvalitetnih odluka o kupovini akcija, jer doprinosi smanjenu rizika i nesigurnosti prilikom investiranja. Neobjavljivanje izvještaja o poslovanju kompanija, utiče na cijenu akcija i dovodi do “insajderskog trgovanja”. U cilju unapređenja ove oblasti, između ostalog, Komisija za hartije od vrijednosti će posebnu pažnju posvetiti regulatornom okviru, koji se odnosi na sačinjavanje i objavljivanje periodičnih finansijskih i drugih izvještaja. Naime, Izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti propisano je da su registrovani emitenti obavezni da Komisiji dostavljaju kopiju godišnjeg računa, nakon njegovog usvajanja na skupštini akcionara, i kopiju izvještaja revizora u skladu sa zakonom. Usvojene su izmjene Pravila o kontroli poslovanja („Službeni list RCG, br. 28/07“) kojim je propisano obavezno periodično podnošenje izvještaja od strane ovlašćenih učesnika i to u rokovima: januar – mart, januar – jun, januar – septembar, januar – decembar tekuće godine, a podnose se Komisiji najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka perioda na koji se izvještaj odnosi. U toku je izrada Pravila kojim će se propisati kvartalno i polugodišnje izvještavanje u skladu sa acquiem, međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja i međunarodnim standardima revizije. U toku je izrada Javne informacijske knjižice koja će obuhvatati podatke iz finansijskih izvještaja u skladu sa acquiem. Javna informacijska knjižica će biti dostupna na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih, tromjesečnih, polugodišnjih i godišnjih izvještaja. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova, koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava Zakonom o osiguranju (»Službeni list RCG«, broj 78/06) propisan je cjelovit i aktivan nadzor nad subjektima osiguranja: društvima za osiguranje, društvima za posredovanje u osiguranju, društvima za zastupanje u osiguranju, odnosno zastupnika kao fizičkih lica, agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. U skladu sa prethodno navedenim, Zakon o osiguranju propisao je obavezu godišnjeg izvještavanja, tromjesečnog izvještavanja, kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa, društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg

23

izvještaja o poslovanju, sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Prethodno navedeni izvještaji razmatraju se i usvajaju na Skupštini društva nakon čega se dostavljaju regulatornom organu. U toku je izrada Pravilnika o sadržini izvještaja, obavještenja i drugih podataka koje društvo za osiguranje dostavlja Agenciji za nadzor osiguranja i o načinu i rokovima njihovog dostavljanja, kao i Pravilnika o statističkim izvještajima društva za osiguranje. Takođe, planirana je izrada Pravilnika o kontnom okviru, kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. U tom dijelu neophodno je ostvariti saradnju sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore, kao i sa resornim Ministarstvom, a sve u cilju kvalitetnije izrade akata u djelu primjene međunarodnih računovodstavenih standarda. Istovremeno, u cilju efikasnije kontrole, Agencija za nadzor osiguranja će inicirati izradu akta kojim bi se propisala sadržina mišljenja revizora na finansijske izvještaje.

24

3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA 3.1. Definisanje ciljeva Ciljevi koje strategija namjerava postići postavljaju se kao sistem koji je izveden iz osnovnog cilja: Podizanje kvaliteta primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije do nivoa koji će povećati korisnost računovodstveno – revizorske struke i obezbjediti usklađenost sa acquis communautaire. Sistem ciljeva razvijen je kao razrada predhodno iskazanog osnovnog cilja i kao iskaz međusobne uslovljenosti različitih ciljeva. Tako postavljeni sistem ciljeva ima namjeru izraziti kompleksnost ostvarivanja postavljenog osnovnog cilja, te u isto vrijeme precizirati uopšteno definisani osnovni cilj. Sistem ciljeva na kojima se bazira Strategija i akcioni plan je sledeći: 1. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za međunarodno priznato finansijsko izvještavanje koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crne Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 2. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za reviziju finansijskih izvještaja koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crene Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 3. Razviti kapacitet institucija (stakeholder-a da implementiraju i razvijaju okvir za primjenu međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 4. Razviti samoregulatorne i upravne mehanizme nadzora nad kvalitetom obavljanja računovodstvenih i revizorskih poslova. 5. Razvijati računovodstveno-revizorsku profesiju do nivoa zadovoljavajućeg kvaliteta i visoke primjene etičkih standarda i kodeksa ponašanja. 6. Uspostaviti mehanizme djelovanja tržišne discipline na kvalitet finansijskog izvještavanja. 7. Razviti poznate i uvesti nove oblike međunarodne saradnje u ostvarivanju tehničke pomoći i uključenja u rad relevantnih tijela koja se bave računovodstveno – revizorskim standardima. Vremenski okvir za realizaciju postavljenih ciljeva je kraj 2011. Polazeći od sistema ciljeva razvijene su strategije koje bi na najefektivniji način trebale obezbjediti njihovu realizaciju. Svaka od konkretnih akcija povezana je sa jednim ili više naznačenih ciljeva.

25

Međunarodnih standarda revizije i odgovarajućih etičkih standarda. i treba da obezbjedi balans između dvije fundamentalne kategorije koje čine temelj izvještavanja. Dogradnja odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira. kao i pravila djelovanja računovodstvene i revizorske profesije. U našem privrednom sistemu Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja su već djelimično u primjeni pa normativno – institucionalni okvir treba dograditi kako bi kvalitet njihove primjene bio podignut do nivoa predviđenog usvojenim ciljevima. . Istinito. Cilj finansijskog izveštavanja je da pruži informacije o finansijskom položaju (bilans stanja). prije svega. Djelovanje tržišne discipline. One su postavljene kao ključni pravci djelovanja odnosno stubovi na kojima se cijeli Akcioni plan oslanja. namijenjen je cjelokupnoj javnosti koja je zainteresovana za pouzdane tržišne informacije. Svojom koncepcijom. MSFI prvenstveno je usmjeren da javnosti objelodani svoj okvir za sastavljanje i prezentovanje finansijskih izveštaja. Odabrane su tri ključne strategije na kojima se bazira postavljenje i realizacija Akcionog Plana: 1.Izvještaj o novčanim tokovima .2. 3. Razvoj strategija Strategije su postavljene kao pravci razrješenja situacija i slabosti predhodno determinisanih analizom. 3. i sa druge. Ove informacije su korisne širokom krugu korisnika u procesu donošenja odluka. Kao takav. Njima se prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. objektivno i fer iskazano stanje osnova je za vrijednovanje jednog privrednog sistema i od presudne je važnosti i interesa za sve one koji zavise od ostvarenih ekonomskih ishoda preduzeća o kojem se izvještava. sadržaj informacija koje su predmet prezentovanja. ali i posledice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Finansijski izvještaji predstavljaju skup finansijskih iskaza i ostalih pratećih izvještaja koji mogu podrazumijevati i izvještaje menadžmenta.Bilansa stanja (izvještaj o finansijskom poziciji). uspiješnosti (bilans uspjeha) i promjenama finansijskog položaja (izvještaj o novčanom toku preduzeća).1. mišljenja i izvještaje revizora i druge isprave. 2.Izvještaj o promjenama na kapitalu 26 . Finansijski iskazi koje pripremaju sve institucije u javnom sektoru sastoje se od: .2. komentare uprave.3. Razvoj mehanizama nadzora. a to su njeni korisnici sa jedne strane.Bilansa uspjeha (Bilans finansijskog uspeha) . Dogradnja odgovarajućeg normativno .institucionalnog okvira Normativni okvir Dogradnja normativnog okvira se. Finansijski izvještaji trebaju istinito i objektivno prikazati promjene stanja koja su refleksija ostvarenih transakcija i drugih događaja. odnosi na statutarno zaokruživanje primjene Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja.

bilansu uspeha i izveštaju o tokovima gotovine unakrsno se povezuje sa odgovarajućim informacijama u napomenama. neobjektivnim prezentiraju ili neodgovarajućim vrednovanjem informacija. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja svakako proizilaze iz materijalnosti. Relevantnost kao dimenzija kvaliteta ogleda se u uticaju. 10 Napomene uz finansijske izvještaje preduzeća: (a) prikazuju informacije osnovama za pripremu finansijskih izvještaja i specifične računovodstvene politike koje su odabrane i primjenjene na značajne poslovne promene i događaje. a ne kada je došlo do novčanog toka) i koncepta trajne brige za poslovanje (kontinuiranosti poslovanja). Pouzdanost je veoma bitna opšta karakteristika kvaliteta. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika koje informacije koje pružaju čine korisnim. Finansijske izvještaje koji se ne koriste u konkretnom poslovnofinansijskom odlučivanju karakteriše irelevantnost. sposobnostima korisnika da ih razumije i koristi u poslovno finansijskom odlučivanju. koje uključuju računovodstvene politike i druga obrazloženja 10 Okvir za izradu i prezentaciju finansijskih izvještaja polazi od značajnih predpostavki: obračunske osnove (metod računovodstva na osnovu tekućih troškova koji podrazumjeva da se transakcije priznaju i evidentiraju računovodstveno onda kada su nastale. Svaka stavka prikazana u samom bilansu stanja. Napomene uz finansijske izvještaje prikazuju se na sistematski način.Napomene uz finansijske izvještaje.“ 27 . ali su potrebne radi poštenog prikazivanja. finansijske izvještaje čini manje upotrebljivim za potrebe korisnika. kao praga kvaliteta čije prekoračenje izostavljanjem. neizostavnosti finansijskih izvještaja za poslovno-finansijsko odlučivanje zbog njihovih atributa. oprezno i neutralno. predvidljivosti i potvrdivosti. Malinić. Dimenzija pouzdanosti zahtjeva da finansijski izvještaji sa odgovarajućim informacionim sadržajima budu oslobođeni grešaka i pristrasnosti. 11 dr Slobodan D. (b) objelodanjuju informacije koje zahtevaju Međunarodni računovodstveni standardi. b) S aspekta prezentacije i objelodanjivanja. To praktično dalje znači da finansijski izvještaji treba da budu sastavljeni postupno. (c) obezbjedjuju dodatne informacije koje nisu prikazane u samim finansijskim izvještajima. 11 a) S aspekta sadržaja. bez obzira na različitost korisnika. Uporedivost kao obeležje kvaliteta određuje se konzistentnošću pri objelodanjivanju finansijskih izvještaja. kvalitet finansijskih izvještaja se može utvrđivati i pratiti prema njihovoj: • uporedivosti i • razumljivosti. kvalitet finansijskih izvještaja može se odrediti prema njihovoj: • relevantnosti i • pouzdanosti. Razumljivost podrazumjeva dve dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja – adekvatna agregiranja i klasifikacije primjerene korisničkim komunikacionim sposobnostima. rad na temu „Karakteristike i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja.. koje nisu prikazane na nekom drugom mestu u finansijskim izvještajima.

Takođe. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. Reakcija investitora prema nekom ekonomskom prostoru će biti još pozitivnija ako pored finansijskih izvještaja sastavljenih po međunarodno priznatim standardima imaju uvjerenje da će oni biti verifikovani kroz postupak revizije utemeljen na visokim standardima struke i etike. odnosno njima se obezbjeđuje kredibilitet. odnosno ograničenja u određivanju kvaliteta finansijskih izvještaja. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. učinci (proizvodi ili usluge) mogu imati značajan broj relevantnih karakteristika kvaliteta koje nije jednostavno definisati i kvantifikovati. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. visokokvalitetno finansijsko izvještavanje. moguće je govoriti o: • blagovremenosti i • racionalnosti. i međunarodni IASB standard 8402 definiše kvalitet proizvoda uopšte "kao skup karakteristika nekog entiteta koje se odnose na njegovu mogućnost da zadovolji iskazane potrebe i potrebe koje se podrazumijevaju".c) S aspekta prepreka. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. eventualno buduće proširenje obima MSFI zahtjeva da finansijsko izvještavanje bude praćeno simultanom izgradnjom institucionalnog i profesionalnog kapaciteta kako bi se osiguralo i održalo pouzdano. tako i sa stanovišta različitosti zahtjeva korisnika. 28 . odnosno posmatranje kvaliteta. Savremeno shvatanje suštinskog određenja kvaliteta podrazumeva višedimenzionalnost. kako sa stanovišta različitosti karakteristika. Cilj revizije je dat u samim međunarodno prihvaćenim standardima revizije (ISA 200): "Cilj revizije finansijskih izvještaja je da omogući revizoru da izrazi mišljenje da li su finansijski izvještaji pripremljeni. Kroz revizorski postupak se vjerodotojnost i time korisnost finansijskoh izvješataja poboljšava. u skladu sa utvrđenim pravilima i propisima". u svim bitnim aspektima. pravovremenom sastavljanju i prezentaciji finansijskih izvještaja namijenjenih prvenstveno menadžmentu preduzeća. Blagovremenost kao obilježje kvaliteta ogleda se u aktuelnom. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. Racionalnost se odnosi na zahtjev da kvalitet finansijskih izvještaja može biti određen odnosom njihovih koristi i troškova. Međutim. Ako za kvalitet finansijske izvještaja odgovara menadžment nekog entiteta za njihovu vjerodostojnost odgovara revizija. Međutim. U tom smislu. ali i da utiču na njih. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja.

MONSTAT Pouzdanost i uporedivost finansijskog izvještavanja su preduslovi za efikasnost finasijskog tržišta i mogućnosti minimiziranja rizika na njemu. Institucionalni okvir Razvoj institucionalnog okvira zahtijeva jačanje kapaciteta u svim institucijama koje značajno doprinose ostvarivanju sistema postavljenih ciljeva. Finansijske institucije (banke. stručnost. Pored finansijske revizije. Sa sve većim tehnološkim napretkom. objektivnost. To se prije svega odnosi na: Ministarstvo finansija. obradi i protumači sve dokaze neophodne da stekne razumno uvjerenje 12 da su finansijski izvještaji realno i fer prezentovani. Finalni cilj je prenos rezultata zainteresovanim korisnicima. integritet. Revizija u svom radu treba da se rukovodi visokim etičkim prinicipima kao što su: nezavisnost. prioritizaciju i mehanizme nadzora u odnosu na postojeću regulativu. Agenciju za nadzor osiguranja Poresku upravu i Centralni registar Privrednog suda. sve veći značaj dobijaju revizije poslovanja ("operational auditing") i revizije usklađenosti sa propisima ("compliance auditing"). Centralnu banku Crne Gore Komisiju za hartije od vrijednosti. učesnici tržišta kapita. osiguravajuće kompanije. Revizija se treba obaviti objektivno kroz pribavljanje i procjenu dokaza kako bi se utvrdio nivo usklađenosti izjava menadžmenta i ustanovljenih kriterijuma.) upravljanje rizicima poslovanja sa klijentima i ukupnim rizicima u svom poslovanja baziraju na raspoloživim finansijskim informacijama. To je uvjerenje da bi bilo koje značajne greške trebale biti detektovane kroz revizorki postupak. Sva ova i mnoga druga pitanja standardizacije računovodstveno – revizorskih poslova obuhvaćena međunarodnim standardima zahtjevaju drugačiju sistematizaciju. sitematičnost postupka revizije i praćenja preporuka. kompleksnošću poslovanja i globalizaciji ekonomskih tokova revizor mora posjedovati i stalno dograđivati visoka stručna znanja koja treba da mu omoguće da pribavi. povjerljivost. važno je razumjeti da se implementacija visokog nivoa kvaliteta Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i Međunarodnih standarda računovodstva ne može obezbjediti bez visokog stepena implementacije Međunarodnih standarda revizije. Institut sertifikovanih računovođa Crna Gore. dokumentovanu planom. Revizija finansijskih izvještaja podrazumjeva sistematičan pristup što znači pripremu. 29 . razvojem tržišta. obazrivost.Takođe. u današnje vrijeme. profesionalno ponašanje i zadovoljenje tehničkih standarda. šeme zaštite investitora i sl. Zato je od velikog značaja da regulatori i supervizori finansijskog tržišta utiču na kvalitete finansijskog izvještavanja 12 Koncept vezan za sakupljanje revizorskih dokaza potrebnih da bi revizor mogao zaključiti da ne postoje značajne pogreške i pogrešni navodi u finansijskim izvještajima u cjelini.

U tom smislu. agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. investicionih i penzionih fondova. društva za osiguranje. Tako da periodično finansijsko izvještavanje povećava sposobnost investitora. strateški je cilj bilo koje zemlje koja teži razvoju jake i rastuće ekonomije. efektivna i sofisticirana tržišta kapitala zahtijevaju odgovarajuće propise (uključujući zahtjeve finansijskog izvještavanja) i institucionalizovane mehanizme koji se odnose na sprovođenje zakona. 30 . strategija bi podržala implementaciju i sprovođenje statutarnih moći za razvoj usaglašavanja i u krajnjoj liniji poboljšala finansijsko izvještavanje za subjekte regulacije u Crnoj Gori. Takođe. sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). kvalitet i blagovremenost dostavljanja finansijskih izvještaja svojih klijenata ili makar onih prema kojima su visoko izložene. strategija bi podržala postojanje konzistentnog zakonodavnog i regulatornog okvira koji podržava modernizovan ambijent izvještavanja u oblasti osiguranja u skladu sa acquis communautaire. Za Komisiju za hartije od vrijednosti. društva za posredovanje u osiguranju. tromjesečnog izvještavanja. koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih. kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. kao i njihove finansijske okolnosti i likvidnost. Razvoj jakog. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa. Jaka. kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. Navedene oblasti zahtijevaju specijalizovano finansijsko izvještavanje i nadzor. strategija bi podržala i razvila zakonodavni i regulatorni okvir za subjekte regulacije. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova. polugodišnjih i godišnjih izvještaja. Ovaj razvoj može biti presen na širi finansijski sektor i dalje u dugoročnijem periodu. Agencija za nadzor osiguranja je planirala izradu Pravilnika o kontnom okviru. povjerilaca i drugih da razumiju sposobnost entiteta da generišu zaradu i tokove gotovine. tromjesečnih. Dodatno. imaju obavezu godišnjeg izvještavanja. strategija bi podržala razvoj mogućnosti za kontrolom i omogućila saglasnost sa zakonodavnim finansijskim izvještavanjem i propisima koji se odnose na obaveze osiguranja u Crnoj Gori.) provjerljivost. Pored toga.institucija koje regulišu i prema kojima supervizorski djeluju i da utiču da ove institucije zahtijevaju u procesu upravljanja rizicima (prilikom odobravanja kredita. Za Agenciju za nadzor osiguranja. društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg izvještaja o poslovanju. Razvijanje glavnih specijalizovanih finansijskih sektora u oblastima koje uključuju osiguranje i penzije. odnosno zastupnika kao fizičkih lica. društva za zastupanje u osiguranju. Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja nastoje da uspostave kontrolu finansijskog izvještavanja osiguravajućih društava. emisija akcija i drugih finansijskih instrumenata. efektivnog i sofisticiranog tržišta kapitala je kamen temeljac uspješne ekonomije bilo kojeg regiona u svijetu. poslovanja u osiguranju i sl.

odnosno privredne subjekte koji posluju u formi akcionarskog društva i društva sa ograničenom odgovornošću. kao i kontinuit edukacije računovođa i revizora. 31 . ovi visoko kvalitetni godišnji i konsolidovani računi jedino su korisni ukoliko su javno ostvarljivi brzo i lako. na srednja i velika preduzeća. 3. Zato ova strategija predpostavlja nadzor koji će biti korporativnog. 3. na razvijanje oblika interne revizije. uvođenje revizorskog odbora. obezbjede tijela i mehanizme koji bi se bavili nadzorom nad radom. Za Centralni registar Privrednog suda Strategija bi osigurala usaglašenost zakonodavstva i propisa sa relevantnim djelovima acquis communautaire koji se odnose na publikacije i popunjavanje finansijskih informacija.2. Razvoj mehanizama nadzora Imlementacija normativno – institucionalnog okvira podrazumjeva da u pomenutom okviru i van njega postoje razvijeni mehanizmi koji obezbjeđuju nadgledanje kvaliteta i obuhvata implementacije. Sve što obezbjeđuje mogućnost aktivnog odnosa tržišta prema finansijskom izvještavanju određenog privrednog subjekta može se tretirati kao uticaj tržišne discipline. samoregulatornog karaktera i upravnog karaktera. Visoko kvalitetno finansijsko izvještavanje je preduslov za povećanjem rezervi na tržištima kapitala i u bankarskom sektoru. aktivno djelovanje u analitičkom i korektivnom smislu informacijama iz finansijskih izvještaja privrednih subjekata.2. Stoga je veoma važno iskoristiti ove mehanizme u funkciji ostvarivanja ciljeva postavljenih ovom Strategijom i Akcionim planom. kroz institucionalne forme udruživanja i djelovanja. Tako se strategija usmjerava. Kako god. zajmodavaoci i drugi kreditori. uključujući principe prinudnog otkrivanja.2. uporedivost.Institucionalno i statutorno jačanje programa pomoći će u pripremi visoko kvalitetnog finansijskog izvještavanja koje će uspješno odgovoriti potrebama raznih korisnika kao što su investitori. U okviru tržišne discipline ubrajaju se svi mehanizmi koji obezbjeđuju pristup. minimalne zahtjeve za postojanjem transparentnosti i koji su u skladu sa drugim relevantnim unutrašnjim zakonima.3. pri čemu su i jedan i drugi sektor fundamentalni za ekonomski rast. organizovanja i profesionalnog djelovanja sa direktnim implikacijama na kvalitet finansijskog izvještavanja. Za realizaciju ove strategije razmišljanje je da mehanizmi nadzora budu višeslojni i u većem broju formi odnosno tehnika. Na nivou samoregulacije strategija treba biti podržana aktivnostima usmjerenim na jačanje motiva i kapaciteta računovodstvene i revizorske struke da. uvođenje većeg stepena odgovornosti borda direktora za finansijsko izvještavanje. Na nivou korporativnog upravljanja strategija predviđa čitav niz mehanizama poboljšanja kvaliteta računovodstvenog planiranja. Tržišna disciplina Razvoj tržišne discipline je koncept kojem se sve više pridaje značaja u postavljanju i razvijanju efikasnih regulatornih i supervizorskih principa funkcionisanja pojedinih dijelova finansijskog i ukupnog privrednog sistema. obavezivanje na ugradnju principa "dvoje očiju" u postupke i procedure izrade finansijskih izvještaja i tome slično.

Agencija za nadzor osiguranja. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Svaki od navedenih stakeholder-a ima specifičnu poziciju i ostvaruje specifičnu ulogu u realizacijie Strategije i Akcionog plana. lakšem povezivanju sa globalnim investicionim interesovanjima.3. 3. Bez odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira i mehanizama nadzora u primjeni standarda računovodstva i revizije nije moguće razvijati mehanizme tržišne discipline. 32 .Oslanjanje na tržišnu disciplinu kao na stub ostvarivanja sistema postavljenih ciljeva pruža brojne prednosti. Ključni posticaj ostvarivanju strategije razvoja tržišne discipline. Privredni sud Ministarstvo za ekonomski razvoj. Interaktivno. minimalno u skladu sa zahtijevima iz Bazela II. Pritom bi minimum informacija koje treba objelodanjivati bio obuhvatniji od zahtijeva po IFRS i IAS. U isto vrijeme oni imaju mogućnost da značajno utiču na poboljšanje kvaliteta primjene standarda u sferi računovodstva i revizije. podizanju sistema odgovornosti i razvijanju tržišne dicipline i na drugim poljima privrednog djelovanja. Centralna banka Crne Gore. u velikom stepenu. zavisi od riješenja u kojem stepenu će se od pojedinih ili predhodno utvrđenih grupa obveznika primjene standarda finansijskog izvještavanja i revizije finansijskih izvješatja zahtijevati objelodanjivanje informacija i podataka iz finansijskih izvještaja i izvještaja revizora. Za finansijske institucije i kotirana preduzeća na A listama berzi taj set informacija i podataka bi trebao da bude najobuhvatniji. interesovanje investitora i ukupni privredni razvoj svakako da zahtijeva različit nivo objelodanjenih informacija. Stakeholder-i imaju izražen interes za razvoj kvaliteta računovodstvene i revizorske profesije te primjene najsavremenijih standarda u ovim oblasti. U primjeni strategije razvoja tržišne discipline neophodna je interakcija sa druga dva stuba Strategije i Akcionog plana. podizanju efikasnosti djelovanja. Stakeholder-i Strategija i Akcioni plan prepoznaju kao najznačajnije sledeće stakholder-e: Vlada Crne Gora. Preporuka Strategije i Akcionog plana je propisivanje minulnog seta informacija i podataka iz finansijskih izvještaja koje bi privredni subjekti objelodanjivali uz slobodu da objelodanjuju i više od toga. tržišna disciplina će ostvariti pozitivan povratni uticaj na predhodna dva stuba. razvijanju sistema očekivanja koji podstiče učesnike na djelovanje u određenom pravcu. Komisija za hartije od vrijednosti. koje se ogledaju u: širini učesnika procesa. Različiti značaj privrednih subjekata za ostvarivanje finansijske stabilnosti.

i tijela za upravljanje rizicima. koja su generator ekonomskog rasta. Kroz aktivnosti promovisanja stranih investicija planski i koordinirano sa ostalim aktivnostima Vlade. Podržavanje programa edukacije računovođa i revizora je jedan od aspekata posvećenosti Vlade da podrži realizaciju Strategije i Akcionog plana. interne revizije. planirano je uspostavljanje tijela za nadgledanje rada revizora. kod velikih pravnih lica. Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeće su kroz svoje aktivnosti stimulisati mala i srednja preduzeća da poboljšavaju kvalitet finansijskog izvještavanja. Kvalitetan bankarski sektor pored toga obezbjeđuje početni kapital za obavljanje poslovnih aktivnosti. kao i prema stekeholderima.Vlada Crne Gore Ostvarujući svoja ustavna i zakonska ovlašćenja Vlada Crne Gore je izuzetno zainteresovana i posvećena podizanju kvaliteta primjene međunarodno priznatih standarda u oblastima računovodstva i revizije. kao i revizorskog odbora. uvođenje internog revizora. u cilju unapređenja sistema interne kontrole i u okviru njega računovodstvenog sistema i sistema izvještavanja menadžmenta. U bankarskom sistemu u Crnoj Gori danas dominira 33 . Obzirom da je Ministarstvo finansija ključni nosilac realizacije ove Strategije njen odnos je usmjeren prema drugim resornim ministarstvima. koji bi se bavio pitanjima praćenja postupka finansijskog izvještavanja. organima uprave pod kontrolom Vlade kao što su Poreska uprava i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. gdje postoji. Poreska uprava će kroz svoje aktivnosti i kontrolne mehanizme permanentno stimulisati ispravnu primjenu međunarodnih standarda finasijskog izvještavanja i pojačano nadgledati i izvještavati o kvalitetu primjene standarda računovodstva i revizije. jer je kreiran moderan bankarski sistem. posebno za mala i srednja preduzeća. Ostvareni rezultati u reformi bankarskog sistema mogu se ocijeniti izuzetno zadovoljavajućim. a prije svega prema Ministarstvu za ekonomski razvoj. kao i mnogim drugim pitanjima. koji je pokretač privrednog razvoja čitave Crne Gore. Takođe. vršiće se promovisanje unapređenja kvaliteta primjene standarda računovodstva i revizije. Zdrav i stabilan bankarski sektor obezbjeđuje povjerenje neophodno za ulaganje domaćeg i stranog kapitala. Razlog tome je što razvijen bankarski sistem sa razvijenom supervizijom banaka čini preduslov za razvoj cijelokupne ekonomije i može predstavljati pokretač za mnoge druge oblasti restrukturiranja. Centralna banka Crne Gore Reforma bankarskog sektora predstavlja značajan element tranzicionog procesa jedne zemlje. Bankarski sistem karakteriše diverzifikacija i kontinuiran rast obima aktivnosti. djelotvornosti interne kontrole društva. Sve benefite navedeni u ovoj Strategiji Vlada prihvata kao značajne za ostvarivanje svojih aktivnosti na podizanju ukupnog nivoa ekonomske razvijenosti i održavanju investicionog ciklusa u pozitivnom toku.

mjerenje. a posebno kreditnog. Ostvarujući funkciju regulacije i supervizije bankarskog sektora Centralna banka je imala interesa i ulagala velike napore na razvijanju primjene međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda u privredi kao cjelini. Zainteresovanost Centralne banke i mogućnosti njenog dodatnog anagažovanja na realizaciji ove Strategije i Akcionog plana se može prezentirati u nekoliko osnovnih crta: zaštita deponenata i povjerilaca zahtijeva kvalitetno upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju koje se oslanja na opštem kvalitetu primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 34 . ima obaveze uspostavljanja sistema internih kontrola. odnosno primjenom supervizorskih standarda za klasifikaciju aktive. posebno principa efikasne supervizije te standarda utvrđivanja adekvatnosti kapitala oslanja se na kvalitetnom finansijskom izvještavanju. Evidentan je stalni rast depozita. supervizija na konsolidovanoj osnovi je neophodna dopuna superviziji na pojedinačnoj osnovi. zajmoprimaca prije svega. revizija i odgovarajućih informacionih sistema. kvalitetna eksterna revizija banaka je od esencijalne važnosti za razvoj supervizije banaka. implementacija međunarodnih supervizorskih standarda. Bankarski sektor. štednje i bilansne sume banaka. a aktiva banaka je povećana za 8. utvrđivanje rezervacija i rezevi te utvrđivanje adekvatnosti kapitala neophodnog za pokriće potencijalnih gubitaka po svim rizicima u bankarskom poslovanju. Identifikacija. Kroz preglede kreditnih fajlova zajmoprimaca kontrola Centralne banke je vršila pozitivan uticaj na banke da zahtijevaju od svojih klijenata poboljšanje kvaliteta. godine povećana devedest i jedan puta. kao posebno osjetljiv segment finansijskog sistema. godine u odnosu na kraj 2001. ostvarivanje finansijske discipline otpočinje njenim mjerenjem za čiji kavalitet je neophodno podići opšti nivo kvaliteta finansijskog izvještavanja.1 puta. tačnost. dostupnosti i blagovremenosti finansijskih informacija. povećanje depozitnog potencijala i novčane mase zavisi od sklonosti štednji i investiranju na koje utiče kvalitet finasijskog izvještavanja. tržišna i finansijska disciplina su opredjeljene kvalitetom finansijskog izvještavanja. kontrola i praćenje kreditnog rizika kao faze u procesu njegovog upravljanja zahtjevaju pravovremenost. Neophodno je razumjeti da je u pored primjene međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i međunarodnih revizorskih standarda u bankarskom sektoru nivo očekivanih i neočekivanih gubitaka i adekvatnost kapitala koja iz toga proizilazi utvrđivana kroz prudencionu regulativu. Štednja je. Ne samo da je podsticano poboljšavanje prakse računovodstva i revizije u bankama neko se kroz ocjenu rizika u poslovanju banaka. krajem 2007. od banaka traži da pozitivno utiču na finansijsko izvještavanje svojih klijenata.privatna svojina (98% kapitala bankarskog sistema) i to dominantno strano vlasništvo (76% kapitala bankarskog sistema). određeni nivo i uporedivost finansijskih informacija koje banke dobijaju od klijenata.

8 miliona € u 2001. ukupna tržišna kapitalizacija bila je 10. godini na 653 miliona € u prvih deset mjeseci 2007. Usvojenim izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti ostvarena je harmonizacija sa svjetskim standardima u vezi sa poslovanjem hartijama od vrijednosti. Nakon masovne vaučerske privatizacije. da su sistemi i komponente funkcionišu na zadovoljavajućem nivou i da predstavljaju dobru osnovu za dalji razvoj tržišta hartija od vrijednosti. Razvijanje ove aktivnosti može značajno doprinjeti detekciji slabosti u finansijskom izvještavanju. izgradnja institucija i infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori sprovodi se sa ciljem kreiranja takve zakonske regulative i institucionalne sredine koja doprinosi efikasnom i brzom sprovođenju procesa privatizacije. godine. kao i kanalisanju privatnog kapitala ka profitabilnim projektima.197 transakcija na tržištu kapitala. godine iznosi 1. Komisija za hartije od vrijednosti Regulatorni i nadzorni organ tržišta kapitala je Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore.331 miliona €. da bi u septembru 2007. Zakon o hartijama od vrijednosti.13 Ukupan obim berzanskog trgovanja hartijama od vrijednosti u periodu od decembra 2001. Postojeći pravni sistem tržišta kapitala čine Zakon o privrednim društvima. Fundamentalni dio infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori je i Centralna Depozitarna Agencija. Zakon o investicionom fondovima. Naime. godine. godine do kraja septembra 2007. pri čemu se njihov broj povećao od 909 u 2001. Taj su porast pratili značajan i stalan rast: a/ Cijena hartija na tržištu.U razvijanju makroekonomskog i supervizorskog modeliranja Centralna banka je otpočela aktivnosti na prikupljanju i obradi podataka dostavljenih registru Privrednog suda od strane privrednih subjekata. Reforma u ovoj oblasti je jedno od najvećih reformskih dostignuća u Crnoj Gori. porastao je od svega 10. Dosadašnje funkcionisanje institucija tržišta kapitala pokazalo je da su propisi i institucije uspostavljeni u skladu sa potrebama tržišta.7 miliona €. godine iznosila 5. ali i povećanog interesa za investiranje u Crnu Goru. 2007-2010 35 .5 milijardi €. Crnogorsko tržište kapitala odlikuje veoma visoko učešće građana na 13 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. poslove kliringa i saldiranja sklopljenih transakcija s tim hartijama i druge poslove u vezi sa dematerijalizovanim hartijama od vrijednosti. godine do septembra 2007. godini na 182. koja obavlja poslove registrovanja dematerijalizovanih hartija od vrijednosti. Ovakav rast je donekle očekivana posljedica formiranja cijena na veoma niskom nivou nakon MVP. b/ Broj učesnika u kupoprodaji.100 u prvih devet meseci 2007 godine. a time i unaprijeđena efikasnost sprovođenja Zakona o hartijama od vrijednosti i obezbijeđema međunarodna saradnja sa regulatorima tržišta kapitala. godine izvršeno je 448. Od 2001. u martu 2002. na to ukazuje niz pokazatelja. kada je većina ljudi željela da proda akcije pri prvoj dobroj prilici za prodaju. Zakon o preuzimanju akcionarskih društava i Zakon o dobrovoljnim penzionim fondovima.

72 %. 4.808. za Hrvtasku 8. Tabela 2: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 10. koji iznosi 27.01%). bio je tri i po puta veći.88%.14 Sve u svemu. godine tržišna kapitalizacija je iznosila 4.55 % 8. i iznosio je 727 miliona eura.10.371. odnosno oko 240 % u odnosu na procijenjeni GDP.927.84%.53 % 89. 4.72 % 18. godine do 19. od 134.065. Prosječan mjesečni promet iznosio je 60.892.202. Kao mjera likvidnosti crnogorskog tržišta kapitala uzima se odnos prometa na berzama i tržišne kapitalizacije i on iznosi 11.185.5 miliona eura. zemljama regiona i Sloveniji u 2007.64%. oktobra 2007. godini bio je gotovo duplo veći u odnosu na 2006.89 % IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Tokom 2007.675 € 653.2007. za Makedoniju 3. respektivno po mjesecima.980 204.53%).26%.31 % ukupnog kapitala koje ulazi u tržišnu kapitalizaciju promijenilo vlasnika od početka godine pa do 19. To pokazuje odnos broja transakcija sa brojem stanovništva u dobi od 15 – 64 godine.01.59 % 75. I u Sloveniji je taj postotak znatno niži.24 %).60 % 8. što je mnogo više nego u bilo kojoj drugoj zemlji regiona.711.700.104 € Promet ostvaren na crnogorskim berzama u 2007.81%. To svakako dovodi do zaključka da je likvidnost na tržištu kapitala u Crnoj Gori na zadovoljavajućem nivou.603.52€ (-5.336. za Srbiju 2.85 % 137. na primarni se odnosilo svega 2. ostvaren je 14 Odgovarajući postotak za BiH je 9.618 137.17%.268.240. godine Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Broj transakcija 66.185.35€ (-4.5 milijardi €.31 %.66€. Od ukupno ostvarenog prometa.27 % 126.87 % Zemlja Crna Gora Hrvatska Makedonija Bosna Slovenija Srbija Promet/GDP 28. 36 .173.6 miliona eura.173. godinu. dok je odnos prometa na crnogorskim berzama i GDP-a do sredine oktobra dostigao 28. Tabela 1: Razvoj tržišta kapitala u Crnoj Gori.25 € (-8. Međutim. pokazatelji kapitalizacija/BDP i promet/BDP jasno pokazuju da je tržište kapitala u Crnoj Gori razvijenije nego u ostalim zemljama regiona i u Sloveniji.804. godini Zemlja Crna Gora Hrvatska Bosna Makedonija Slovenija Srbija Kapitalizacija/GDP 241.tržištu kapitala. U odnosu na 2005.30€ (-7.08 % 7.89%). To znači da je 11. Najveći promet. godine tržišna kapitalizacija iznosila je preko 5. za prvih pet mjeseci 2008. naime 16. 3.598 Promet 235.7 hiljada transakcija. dok je prosječno mjesečno sklopljeno 18. 3.2007.71 % 5.50 % 104.429 € 418.1%.632.

10.2007.10.7%). godini 10.u aprilu.01. a index NEX 20 porastao je za 114. Najmanji broj poslova realizovan je u decembru (7.73%.420 € 49. što predstavlja najveći broj ostvarenih transakcija ikad postignut na crnogorskim berzama. godine do 31. a NEXPIF u avgustu. Indeks investicionih fondova. – 19. godine berzanski indeksi su značajno porasli.564 9.2008.2007. godini dva indeksa su dostigla u majuMoste i NEX20.13%. 2500 2250 2000 1750 1500 1250 1000 750 Indeks MOSTE u 2007.532.01.154.70%.622.2008. Tokom 2007.300.7%) Grafik 1: Kretanje berzanskih indeksa tokom 2007.15 Tabela 3: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 01. U periodu 10. -19. U odnosu na maksimalne vrijednosti. godini 10.7%) i NEXPIF (22. godine indeks MOSTE porastao je za 108. godini Indeks NEX 20 u 2007. U tim mjesecima ostvaren je najveći i najmanji iznos sklopljenih poslova. NEX20 (29. godine 16 Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno Broj transakcija 17. Maksimalne vrijednosti u 2007. godine zabilježili pad: Moste (33.4 miliona eura).01.300).053 € 86.756 27.2007.10.2007 godina 16 Izvještaj Komisije za hartiije od vrijednosti 37 .05.320 Promet 36. 15 Godišnji izvještaj glavnog ekonomiste. U aprilu broj ostvarenih transakcija iznosio je 42. . a najmanji u decembru (20.19. godini 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX 20 u 2007. NEX PIF porastao je tokom prethodne godine za 146. godine Indeks MOSTE u 2007.01.473 € IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Kretanje berzanskih indeksa Berzanski indeksi predstavljaju kretanje cijena na tržištu kapitala.2007. indeksi su na kraju 2007.2007.

2008 21.-30.359.051. Konkretna pitanja regulative za dalji razvoj tržišta kapitala će se usmjeriti na regulativu kojom će se urediti izdavanje i promet i drugih hartija od vrijednosti.35.2008.2007. Ti pokazatelji su: -Ustanovljavanje otvorenih investicionih fondova i razmatranje mogućnosti za transformaciju postojećih zatvorenih investicionih fondova u otvorene investicione fondove.01.41.39 % 30.85 .05. kao i na regulativu kojom se poboljšava efikasnost i integritet tržišta hartija od vrijednosti: 17 Izvještaj Komisije za hartije od vrijednosti 18 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru.01.83 01.22 01.2008 37. -Razvoj penzionih fondova i kanalisanje privatne štednje na tržište kapitala.2008 21.84 % 18 Budući trendovi razvoja tržišta kapitala i regulatornog i nadzornog okvira Nekoliko pokazatelja ukazuje da će interesovanje za crnogorsko tržište kapitala rasti i u narednom periodu.05.060. godini 10.2007.730.01 . 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX PIF u 2007. godini Indeks NEX PIF u 2007.01.10.2008 1. 33.01.2008. -Razvoj kastodi poslova kako bi naše tržište postalo vidljivo stranim investitorima.2008 1.05. 2007-2010 38 . .82 . godine17 NEX 20 Vrijednost Promjena NEX PIF Vrijednost Promjena MOSTE Vrijednost Promjena 01.01.Grafik 2: Kretanje indeksa fondova u 2007. godini Tabela 4: Vrijednost berzanskih indeksa za period od 01.415.34.92 % 30.04 30.19.613.05.

godine uspostavio je takav zakonski okvir koji će omogućiti povećanje kvaliteta poslova osiguranja u skladu sa principima otvorene tržišne ekonomije. Novi Zakon o osiguranju je. Zakon o obaveznim osiguranjima u saobraćaju i Zakon o stečaju i likvidaciji društava za osiguranje. mogućnost davanja konkurentske ponude za preuzimanje). kako bi se ’umrtvljeni’ kapital stavio u funkciju investicija. kao i pristupanje članstvu Svjetskoj trgovinskoj organizaciji. Agencija za nadzor osiguranja. naročito troškova vezanih za obavljanje same transakcije. c/Smanjenje troškova poslovanja na tržištu hartija od vrijednosti. propisao osnivanje Agencije za nadzor osiguranja kao nezavisnog regulatornog organa sa svojstvom pravnog lica čija je osnovna djelatnost zaštita interesa osiguranika i drugih korisnika osiguranja. Agencija za nadzor osiguranja. Sljedeći strateški interes Crne Gore za ulazak u Evropsku Uniju. Ta mora obezbjediti da hipoteka postane savremeni instrument pogodan za cirkulaciju na tržištu kapitala. kao i evropskim direktivama koje se odnose na ovu oblast. Finansijski plan i Program rada i dostavio ih Skupštini Crne Gore na saglasnost i usvajanje. Potrebna je izrada nove regulative koja se odnosi na hipoteku kao i na izdavanje i promet dugoročnih hartija od vrijednosti koje se izdaju na osnovu hipoteke. godine izabran je Savjet Agencije (Odluka o imenovanju predsjednika i članova savjeta „Službeni list RCG“. U julu mjesecu 2007. Novi Zakon o osiguranju.a/ Zakonsko uređivanje preuzimanja akcionarskih društava u smislu: (i) razvoja tržišta. U okviru svojih nadležnosti Savjet Agencije je usvojio dokumenta neophodna za početak rada tj. u cilju nezavisnosti i višeg kvaliteta obavljanja nadzorne funkcije. Statut. Agencija za nadzor osiguranja Regulatorni i nadzorni organ tržišta osiguranja je Agencija za nadzor osiguranja Crne Gore. Problem troškova je naročito izražen u slučaju kada su kupci hartija domaća fizička lica. obezbjeđenje stabilnosti i razvoja djelatnosti osiguranja zasnovanog na zdravoj konkurenciji i jednakim uslovima poslovanja. to jest da li regulativni okvir omogućava djelatnost preuzimanja i spajanja koja za posljedicu ima "fer rezultat" u smislu podjele premije za sticanje kontrole (pitanje obaveznog ili neobaveznog nivoa cijene koji mora biti ponuđen za otkup akcija). međunarodnim standardima supervizije osiguranja (IAIS). broj 42/07). je li obavezno preuzimanje u postupku privatizacije. funkcionalno je počela obavljati zakonom propisanu djelatnost u januaru mjesecu 2008. Postojeći pravni sistem tržišta osiguranja čine Zakon o osiguranju. odnosno kada su kupci iz inostranstva. u saradnji sa 39 . b/Omogućavanje izdavanja hartija na osnovu nekretnina. koji je stupio na snagu krajem 2006. to jest da li regulativni okvir preuzimanja i spajanja kompanija onemogućava djelatnost preuzimanja i spajanja u obimu koji je neophodan za razvoj ekonomije i prilagođavanje strukturalnim promjenama (iznad kojeg procenta vlasništva je obavezna javna ponuda. godine. odnosno kako izgrađene nekretnine kapitalizovati. Osnovni cilj reforme tržišta osiguranja je kreiranje finansijski pouzdanog i stabilnog tržišta osiguranja koji će obezbijediti zaštitu osiguranika i stvoriti ambijent za visokokvalitetne usluge i produkte osiguranja. (ii) integritete tržišta. koji plaćaju gotovinom.

kao i planirana buduća saradnja sa raznim drugim donatorima ima za cilj organizaciono i stručno osposobljavanje Agencije. a sve u skladu sa preporukama evropskog zakonodavstva i zahtjevima Svjetske trgovinske organizacije. kao nosiocu ugovora o Konzorcijumu. Budući pravci razvoja i reforme tržišta osiguranja u Crnoj Gori će ići u pravcu dalje liberalizacije tržišta. Uvedena je obaveza organizovanja odjeljenja interne revizije u okviru društava za osiguranje. kao potpisnice istog. zastupanja i pružanja drugih usluga u osiguranju je razdvojeno u smislu da jedno privredno društvo može da obavlja samo jednu vrstu ovih poslova. Ovakvo rješenje je posledica usklađivanja sa međunarodnim standardima poslovanja u osiguranju. koje su vezane za ovaj sektor. zajedno sa Ekonomskim fakultetom i Savezom računovođa i revizora Srbije. U skladu sa zakonskom regulativom osiguravajuće kompanije su u obavezi da najduže do kraja 2010. kao i usklađivanje domaćeg zakonodavstva za zakonodavstvom Evropske Unije. Šta više. godine. Uveden je sistem licenciranja aktuara od strane regulatornog tijela. je ostvarila saradnju sa raznim donatorima i to u dijelu pružanja pomoći i podrške koja se odnosi na organizacionu podršku. a u cilju njihovog efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja. Institutu sertifkovnih računovođa Crne Gore su povjereni slijedeći poslovi: .Ministarstvom finansija. Do sada ostvarena saradnja u prethodno navedenom dijelu sa USAID-om. Postojeći trendovi. Rast obima posla i usluga i povećana konkurencija vodiće boljim i konkurentnijim proizvodima za građane i privredu i eliminisanju jednog dijela biznis barijera. Postojeće interesovanje novih investitora i renomiranih kompanija za pružanje usluga osiguranja u Crnoj Gori jasan je znak da će budući period obilježiti dinamičan razvoj ovog sektora. Takođe. iskustvo iz regiona i nagovještaji otvaranja novih kompanija sugerišu da će se rast ovog sektora i dalje intenzivirati. utvrdiće se na bliži i detaljniji način prava i obaveze aktera na tržištu osiguranja. prevod i objavljivanje Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). Capacity Development Programme for the Government of Montenegro. Evropskom agencijom za rekonstrukciju. donošenjem svih podzakonskih akata koji proizilaze iz Zakona o osiguranju. Davanje dozvola za sticanje kvalifikacionog učešća je takođe u djelokrugu rada regulatornog organa. Takođe. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih 40 . kao i angažovanje eksperta iz oblasti osiguranja prilikom izrade Nacionalne strategije za integracije. obavljanje poslova posredovanja. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore U skladu sa Zakonom o državnoj upravi. ovo je znak da je stvoren jasan i predvidiv zakonodavan okvir. pružanje tehničke pomoći kroz konkurisanje projektima za IPA fondove. Ministarstvo finansija je Uredbom o povjeravanju poslova organa državne uprave nadležnog za poslove računovodstva i revizije prenijelo određena ovlašćenja na Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.usvajanje. naprave statusne promjene u smislu razdvajanja vođenja poslova životnog i neživotnog osiguranja. što će doprinijeti stvaranju efikasnog sistema kontrole i nadzora poslova osiguranja od strane nadzornog organa.

u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji (u dalje tekstu: Zakon). . .standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB.prati primjenu programa kvaliteta radi procjene rezultata u računovodstvu i reviziji u skladu sa obevezama IFAC-a. 41 .utvrđivanje programa certifikacije u skladu sa standardom obuke IFAC-a i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". . . . davanje instrukcija i objašnjenja pravnim licima registrovanim za obavljanje privredne i društvene djelatnosti i djelova stranih društava (u daljem tekstu: pravna lica).pripremanje.pripremanje modela obrazaca finansijskih iskaza za pravna lica i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". prevod i objavljivanje novih ili dopuna Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS).organizovanja polaganja stručnih ispita za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe i izdavanja sertifikata za sertifikovanog računovođu. . Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. u skladu sa Zakonom. . sertifikovanih računovođa i utvrđivanje ispunjenosti uslova za poslovanje društava za reviziju iz člana 15 Zakona o računovodstvu i reviziji. .edukacija računovođa i revizora u skladu sa važećim IFAC-ovim Međunarodnim standardima obuke (IES).vođenje evidencija društava za reviziju.kontrola obavljanja djelatnosti revizije. .utvrđivanje ispunjenosti uslova za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe iz člana 27 Zakona i izdavanje sertifikata za sertifikovanog računovođu.usvajanje. . na godišnjem nivou.

19 Pogledati Dodatak A: Faktori rizika i međuzavisnost aktivnosti uključenih u strategijski i akcioni plan. prevoz i smještaj i sl. Prilikom izrade „gap“ analize izvori informacija su determinisani ROSC izvještajem te ispitana sa stanovišta profesije. Regionalnu tehničku saradnju koja će omogućiti razmjenu relevantnih iskustava pri čemu Crna Gora kao posebno značajnog partnera prepoznaje Program puta za Evropu Svjetske banke – Program računovodstvene reforme i institucionalnog jačanja 20 kao mehanizam za ostvarenje regionalne saradnje21. Ovo je posebno važno imajući u vidu tehničku stranu planiranih aktivnosti i potrebu da se zadovolji najbolja međunarodna praksa prilikom njihove realizacije. Svaka od definisanih akcija je usmjerena ka ostvarivanju jednog ili više predhodno postavljenih ciljeva i interaktivno povezana sa ostalim akcijama. ali i postavljena kao zasebna cjelina. Odgovarajući kvalifikovanu konsultantsku podršku koja se može obezbjediti u zemlji uvažavajući potrebu poznavanja lokalnih prilika i efikasnijeg djelovanja u kombinaciji sa relevantnim međunarodnim iskustvom. DEFINISANJE PLANA U procesu koncepcijskog definisanja i finalnog uobličavanja akcionog plana Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju se oslonio na »gap« analizu neusklađenosti računovodstveno – revizorske prakse sa okvirom koji daje acquis communautaire.) za projekti tim će se formirati za realizacija jedne ili više planiranih aktivnosti. kao i datum do koga bi aktivnost trebalo sprovesti da proizvede optimalne efekte odnosno da ne kreira dodatne rizike za realizaciju Strategije.worldbank. Identifikujući aktivnosti koje je neophodno sprovesti u realizaciji strategije za svaku je navedena institucija koja je ključno odgovorna za njenu realizaciju.org/reparis za dodatne detalje o Programu. Razrađujući aktivnosti (poglavlje 5) za svaku je procjenjen odgovarajući budžet i resursi koji obuhvataju: Odgovarajuću kvalifikovanu spoljnu konsultantsku podršku. N – nadzorna i TD – tržišna disciplina). druga oprema. korisnika finansijskih izvještaja i glavnih stakholder-a. (Appendix A: Risk Factors and Dependencies in relation to actions to be included in strategy and action plan. Posebna pažnja je usmjerena na testiranje stavova i nalaza regulatora i supervizora sa finansijskog tržišta imajući u vidu veliki broj relevantnih informacija o kvalitetu finansijskog izvještavanja kojima raspolažu kroz superviziju finansijskih institucija. softver. 42 . Dodatak A19 daje detaljan prikaz ocjene rizičnosti i uzajamne povezanosti aktivnosti koje su ovdje definisane kao ključne za ostvarivanje strategije.4. U zavisnosti od toga kojem od stubova ostvarivanja strategije pojedinačna akcija pripada dodata joj je i odgovarajuća slovna oznaka (NI – normativno-institucionalna.. Potrebe finasiranja operativne podrške relevantnim stakeholder-ima kao i finasiranja operativnih potreba i podrške (hardver.) 20 (World Bank Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening REPARIS) 21 Pogledati www.

Agencija za nadzor osiguranja Prva polovina 2009. Br. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije 3. 6. STUB 2: 10. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA 4. kontinuirano 13. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta Institucionalno jačanje i podrška – Institut sertifikovanih računovođa Institucionalno jačanje i podrška – Komisija za hartije od vrijednosti Institucionalno jačanje i podrška – Agencija za nadzor osiguranja Institucionalno jačanje i podrška – Poreska uprava Institucionalno jačanje i podrška – Privredni sud MEHANIZMI NADZORA Uspostavljanje inspekcijskog kapaciteta Razvoj i širenje koncepta interne revizije Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Poreska uprava Privredni sud kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija i pravna lica Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore. 11. 12.4. godine. godine. Stimulacija mehanizama kontrole od strane finansijskog sektora kontinuirano 43 . 9. STUB 1: 1. kontinuirano Počev od 2009. 5. godine Počev od 2009. Komisija za hartije od vrijednosti.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju Red. 7. 8. ROK ZA REALIZACIJU OPIS AKTIVNOSTI NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje ODGOVORNOST 2.

20. godine. 18. Poreska uprava Pravna lica kontinuirano kontinuirano stakeholderi Zainteresovani stakeholderi Privredni sud i Komisija za hartije od vrijednosti Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija kontinuirano kontinuirano Počev od 2009. 17.14. kontinuirano kontinuirano kontinuirano 19. STUB 3: 16. Povezivanje finansijskog izvješavanja i poresko bilansiranja Izvještavanje prema resornim ministarstvima TRŽIŠNA DISCIPLINA Kampanja podizanja javne svijesti Popunjavanje. 15. 44 . prezentacija i obrada baze finansijskih izvještaja Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor Uspostavljanje centara za obuku računovođa i revizora Javni registri i liste Ministarstvo finansija.

Privredna komora. Pored ovog kao komunikaciona sredstva će se koristititi časopisi koje izdaju udruženja profesionalnih računovođa. Komunikacija sa stakeholder-ima: Komunikacioni plan je usmjeren na prije svega za odnos sa stručnom javnošću uključujući profilisane stakeholdere-e. analize i druga sredstva komunikacije sa kojima raspolažu stakeholder-i. sadržaji i kanali komunikacije sa stakeholedrim-a 45 . jednom mjesečno. Svaka značajnija promjena stanja u realizaciji Akcionog plana ili promjeni u računovodstveno – revizorskoj profesiji. Članovi Savjeta obezbjeđuju protok informacija u oba pravca između komunikacionog komiteta i subjekata prema kojima je usmjerena saradnja. Na ovom web sajtu se publikuju sve vrste registara koje razmatra NSC ili koje vodi Ministarstvo finansija. obrađivati sva pitanja od značaja za realizaciju ove Strategije i Akcionog plana. Sve infromacije za komunikaciju sa javnošću odobrava predsjednik Savjeta ili Savjet. Ključne komunikacione tačke su. značajnija udruženja preduzetnika. Agencija za promociju stranih investicija. NSC će se sastajati najmanje jedanput u četiri mjeseca da bi razmotrio realizaciju Akcionog plana i donio odluke iz domena svojih nadležnosti. ukoliko se većina članova složi. Služba za odnose sa javnošću u okviru Ministarstva finansija će pomagati u ostvarivanju komunikacionog plana. Partneri: Ključni partneri za razvoj komunikacije sa javnošću su stakeholder-i čije PR službe takođe doprinose prenosu informacija do krajnih korisnika na što prihvatljiviji i efikasniji način. Frekventnost komunikacije: Ažuriranje informacija na web sajtu. u standardizovanoj formi. Komunikacioni centar: Centar komunikacije je Nacionalni savjet. Pored stakeholder-a kao partneri u razvoju komunikacije sa javnošću se prepoznaju: Udruženje banaka. Seminari se profilišu kao posebno interesantno sredstvo komunikacije sa računovodstveno – revizorskom profesijom. publikacije. a takođe se i razvijaju komunikacione forme. Komunikacija se fokusira na zajedničke interese i profilisane strategije. Promoviše se i direktna komunikacija računovođa i revizora sa Savjetom. razmjena informacija sa stakeholderim-a i obavljivanje izvještaja o progresu je predviđeno kao obavezno. stakehold-eri koji se obavezuju da će primljene informacije na najefikasniji način sa što manje modifikacije dostavljati subjektima koji su njihovi stakeholderi i zainteresovani za pitanja razvoja računovodstvene i revizorske profesije.4. Komunikaciono sredstvo: je posebno dizajnirani meni na sajtu Ministarstva finansija. Strategijom navedeni. . Komunikaciona forma: Za potrebe realizacije ovog projekta će se dizajnirati poseban Izvještaj o progresu koji će.2 Kreiranje komunikacionog plana Komunikacioni plan se kreira u svrhe razvoja komunikacije za realizaciju ove Strategije i nije dizajniran kao trajni međuinstitucionalni plan razvoja komunikacije. Unija poslodavaca i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Komunikaciona mreža: Komunikaciona mreža od NSC ka korisnicima informacija i obrnuto zasnovana je po principu koncentričnih krugova.

1. STRATEGIJA NASTUPA PREMA STAKEHOLDER-ima 46 .

Veće cijene usluga za poslove R&R. Više nadzora.Potrebe stakeholder – a: Potrebe Projekta iNSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA Širenje broja članova. Ostvarivanje monopola odnosa sa R&R profesijom. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Samoodrživost projekta. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Centar edukacije. Veći značaj profesije. Širenje konkurencije u okviru R&R profesije. Veći značaj profesije. Veći značaj profesije. Zajednički interesi: STRATEGIJA I AKCIONI PLAN Širenje R&R profesije. Veći kvalitet R&R usluga. Ostvarivanje veće kohezije članova. Lična afirmacija članova. Primjena etičkih standarda. Manje nadzora od spoljnih činilaca. Međunarodna priznanje i afirmacija. Ostvarivanje većih prihoda. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja . Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja. Realizacija 47 . Centar nadzora nad kvalitetom primjene standarda i rada R&R profesije.

1. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA FINANSIJSKO IZVJEŠTAVANJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 1.5.1. minimalna pravila za usaglašavanje stvarnog sa računovodstvenim stanjem. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. • Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda finansijskog izvještavanja sa posebnim osvrtom na: 48 . o Donijeti podzakonsku regulativu kojom bi se adresirala pitanja od posebnog značaja: jedinstveni kontni okvir.7. o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira.1. IMPLEMENTACIJA PLANA 5. o Uskladiti zahtijeve za finansijskim izvještavanjem od strane korporativnog sektora sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. o Preispitati prag primjene uprošćenih standarda finansijskog izvještavanja i razviti ove standarde za primjenu na nivou malih i srednjih preduzeća (SME). Pillar I: NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR 5. Praktičnost o Zakonom definisati što se smatra velikim. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutarnog okvira za revizorsku aktivnost eksternog i internog karaktera kako bi se obezbijedilo: • • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima sa međunarodno priznatim standardima finansijskog izvještavanja i računovodstva te obezbjediti njihovo prevazilaženje i eliminisanje konfuzije. pravila za procjenjivanje imovine i sl. malim i srednjim preduzećima (SME) usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. o Uspostaviti listu entiteta od javnog interesa za koje se zahtijeva posebno finansijsko informisanje i izvještavanje. o Zakonom adresirati uočene slabosti postojećeg zakonodavstva i regulisati pitanja koja nijesu bila dovoljno regulisana uz konsultaciju skorašnjih komparativnih iskustava.5.

750 49 .750 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 1: € 133. partneri i poreski autoritet.000 Podrška projektnom timu: €10. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. investitori. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.000 za podršku projektnom timu.• • • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. Uspostavljanje jake osnove za odgovarajući nivo finansijskog izvještavanja i infrastrukture koja treba da ga podržava. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.

Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutatrnog okvira za finansijsko izvještavanje kako bi se obezbjedilo: • Kompletnost o Priprema i usvajanje novog Zakona o računovodstvu i reviziji.1. u drugoj instanci. koja uvodi zahtijeve za sve statutarne revizije da budu dio sistema provjere kvaliteta. eksterna kontrola kvaliteta treba da provjeri usklađenost revizorskih poslova sa prihvaćenim standardima posebno imajući u vidu: Član 29 nove osme EU kompanijske direktive. o Zakonom o računovodstvu i reviziji proširiti konkurentnost u obavljanju revizije i mehanizme kontrole kvaliteta obavljanja eksterne revizije. i kontrolni organi Ministarstva finansija.5. Preporuke Evropske Komisije 22.7. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva o reviziji posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima ispoljenim sa međunarodno priznatim standardima obavljanja revizije te obezbjediti njihovu primjenu u praksi.2. o Revizija. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. Sistem eksterne provjere kvaliteta je razvijen kao provjerljivost usklađenosti kvaliteta revizije sa proklamovanim standardima i da revizori poštuju 50 . dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora.5. o Izmjene zakonodavnog okvira treba da obezbjedi unapređenje eksternog programa provjere kvaliteta sa ovlašćenjima da ga sprovode semoregulatorna tijela sa posebnim ovlašćenjem i posebno formiranim organima (sa učešćem predstavnika stručnih tijela iz inostranstva). o Obezbjediti širenje instituta interne revizije kroz promjenu zakonske regulative kao nezavisne konsultantske aktivnosti u okviru privrednih i drugih subjekata koja treba da podpomogne podizanje kvaliteta eksterne revizije i finansijskog izvještavanja. o Revizija. u prvoj instanci. • • 22 Evropska Komisija je usvojila Preporuke uspostavljajući minimalne standarade za sitem eksterne provjere kvaliteta za statutarne revizije. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA OBAVLJANJE REVIZIJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 2. Praktičnost o Zakonom o računovodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja eksterne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. o Uskladiti zahtijeve za obavljanjem revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire.

Preporuke postavljaju obuhvatan set minimalnih zahtjeva za uspostavljanje sistema provjere kvaliteta u zemljama članicama EU sa ciljem da se obezbjedi ujednačenost kavliteta revizije i uspostavi sistem njegovag nadgledanja i objavljivanja rezultata ovog praćenja.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. partneri i poreski autoritet. 23 Iskaz o obavezama članica 1 je primjenjiv za članove tijela IFAC-a koji se bave programima osiguranjem pregleda kvaliteta u obavljanju revizije finansijskih izvještaja. u ime profesije. investitori. Iskaz se primjenjuje u svim situacijama kad članice sprovode programe za svoj račun. • Uspostavljanje jake osnove za širenje obavljaja revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja. o Kroz izmjene zakonskog okvira obezbjediti obaveznost visokog kvaliteta revizorskih izvještaja za kompanije kotirane na berzama. ili u ime vlada. regulatornih ili drugih agencija ili ako se programi sprovode od strane drugih tijela.000 stička pravila ponašanja (uključujući nezavisnost kao jedan od ključnih). Osiguranje o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. 51 . • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.1. o obavezama članova No. Ključni stakeholder-i • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Očekivani rezultati Primjena standarda revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori.IFAC Iskazi kvaliteta23.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.000 za podršku projektnom timu. o Ojačati odgovornost organa upravljanja i rukovođenja privrednim društvima za kvalitet angažovanja eksterne revizije.000 Podrška projektnom timu: €10. o Uspostaviti obaveznost organizovanja i razvoja instituta interne revizije za velike privredne subjekte.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 2: € 133.750 52 .

Obezbjeđivanje dostupnosti prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi. Razviti motivacione mehanizme za kontinuirano poboljšanje prevoda na bazi sugestija korisnika. 53 .000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €100. Ministarstvo finansija Resursi i budžet 10 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.5. Očekivani rezultati Ostvariti raspoloživost resursa za implementaciju okvira koji će osigurati kontinuirano prevođenje međunarodnih standarda kao osnove za njihovu kvalitetnu primjenu.000 za podršku projektnom timu.1. Funkcionalnost treba biti potvrđivana obezbjeđenjem vrlo ažurnog prevođenja svih promjena i stalnim periodičnim razvojem kvaliteta ukupnih tekstova prevoda standarda.000 24 Što ne obuhvata troškove štampanja koji trebaju biti pokriveni na komercijalnoj osnovi. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 12.3. Obezbjediti pokriće operativnih troškova za prevođenje standarda24. Obezbjeđivanje softvera za asistenciju u procesu prevođenja.4. Ključni stakeholder-i • • Institut sertifikovanih računođa Crne Gore.5 i 7. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi podršku uspostavljanju kontinuiranog procesa prevođenja standarda kroz: U saradnji sa institucijama iz okruženja obezbijediti korišćenje prevoda teksta novih IFRS usvojenih od međunarodnog Odbora za računovodstvene standarde (International Accounting Standards Board) i interpletacija ovih standarda usvojenih Komiteta za tumačenje međunarodnih finansijskih standarda (Interanational Financial Reporting Interpretation Committee).000 Podrška projektnom timu: €50. PODRŠKA PROCESU PREVOĐENJA IFRS i ISA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. Razvijanje mehanizama saradnje sa sličnim tijelima u zemljama u kojima se standardi prevode na jezike koji su u službenoj upotrebi u Crnoj Gori. Osposobljavanje grupe (prevodilački komitet) koja bi bila dominantno sastavljena od računovođa i revizora sa uključenjem profesionalnih prevodilaca.

500 54 .• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 3: € 187.

Osposobljavanje prateće. Nadgledanja kvaliteta primjene zakonske i podzakonske regulative i potreba njihog dotjerivanja. Adresiranje urgentnih pitanja implementacije standarda i realizacije ove Strategije i akcionog plana prema svim zainteresovanim stranama.4.5.1. a posebno investitore. razvoj eksternih odnosa i sl. Podrška programima obuke i razvoja resursa na osnovama dugoročne održivosti i razvoja ovih funkcija. PODRŠKA RAZVOJU KAPACITETA NACIONALNOG SAVJETA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Nagledanje ostvarivanja planiranog djelovanja licenciranih računovodstveno – revizorkih profesionalnih udruženja i tijela. Širenje mreže stručnih saradnika koje je moguće konsultovati i angažovati prilikom odlučivanja o pojedinim pitanjima sa visokim stepenom stručnih specifičnosti. malo dimenzionirane. Očekivani rezultati Osposobljenje NSC da predstavlja pokretačku i kontrolnu snagu za realizaciju projekata razvoja računovodstvene i revizorske profesije. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti NSC da upravlja projektom realizacije ove Strategije sa posebnim fokusom na sledeće elemente: Širenje NSC sa uključivanjem predstavnika računovodstveno revizorske profesije i predstavnika institucija koje promovišu investiciona ulaganja i razvoj biznisa. 5 i 7. te da osigura veći stepen relevantnosti finansijskih informacija za zainteresovane strane.. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti 55 . službe koja bi djelovanje NSC učinila efikasnim na dnevnoj osnovi i obezbijedila realizaciju komunikacionog plana. Razvoj mehanizama izvještavanja Vlade Crne Gore i drugih zainteresovanih strana. Osposobljavanje grupa unutar NSC da se specijalizovano bave sa pojedinim pitanjima kao što su: razvoj programa edukacije. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. nadgledanje profesionalnih udruženja i tijela računovođa i revizora. oslonjenosti na komparativana iskustva ili direktno povezana sa očekivanim djelovanjem međunarodnih tijela za uspostavljanje i tumačenje standarda. Potpisivanje i implementacija memoranduma o saradniji sa ključnim stakeholderim-a koji su nezavisna regulatorna ili druga tijela.

• • Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 60 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 56 .000 Podrška projektnom timu: €10.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 4: € 110.000 za podršku projektnom timu. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Lokalna konsultantska podrška: €25. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 75.

o IFAC IES No. Širenje mreže stručnih saradnika. o Kontinuiranu kontrolu i disciplinu. Uspostavljanje centra za profesionalno obučavanje i usavršavanje sa razvijenim i unapređivanim programima imajući u vidu posebno: o Član 6. o IFAC IES No. Razviti intezivni plan komunikacije među članovima i ključnim stakeholderima.1. tenderskom procedurom. 57 . visoke stručne reputacije. o IFAC International Education Standard (IES) No. koje je moguće konsultovati i angažovati na različitim poljima ostvarivanja delegiranog javnog interesa i asistiranja u područjima razvoja prakse primjene međunarodnih standarda. o Publikovanje i vođenje registara Pripremiti standardizovanu.5. unapređenju njegovih poslovnih aktivnosti u promijenjenom ambijentu i obezbjediti unaprijeđenje marketinških i drugih programa okrenutih javnosti. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti Instituta sertifikovanih računovođa kao profesionalnog udruženja na kojem je. etičkih kodeksa te priručnika i tumačenja za njihovu primjenu.5. 1 – Ulazni zahtijevi za program profesionalnog usavršavanja računovođa. prenesen dio javnih ovlašćenja u implementaciji međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda i regulacije računovodstvene i revizorske struke. 3 – Profesionalne vještine. Organizovanje procesa kontinuiranog prevođenja ili distribucije prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i standarda revizije. metodoloških i kalkulativnih kontrola. Sadržaj aktivnosti je fokusiran na: Priprema Akcionog plana za djelovanje Instituta u periodu na koji se odnosi ova Strategija i Akcioni plan u pravcu koji će adresirati minimum uspostavljanja procesa rearanžiranja Instituta u organizaciju koja na efektivniji način može odgovoriti obavezama. INSTITUCIONALNO JAČANJE I PODRŠKA – INSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. u punoj mjeri ISA usklađenu metodologiju obavljanja revizije koja bi bila dostupna i za reviziju malih preduzeća i koja bi bila pripremljena u elektronizovanoj formi sa sistemom logički. o Edukaciju i sertifikaciju. a posebno odnose sa javnošću koji bi trebali pomoći u jačanju zainteresovanosti javnosti za aktivnosti Instituta. 5 i 7. 2 – Sadržaj programa za profesionalno usavršavanje računovođa. Jačanje radnih tijela i kadrovskog potencijala Instituta. 7 i 8 EU osme direktive o kompanijskom zakonodavstvu. Razvoj organizacione strukture koja bi mogla da odgovori obimu preuzetih obaveza posebno se fokusirajući na razvoj: o Nezavisnosti i etičnosti profesije.

obraditi pitanje budžetiranja i usklađenosti novčanih tokova. o Da bi se prosuđivala uspješnost ovog režima moraju biti uspostavljeni posebi ciljevi i sitem indikatora učinkovitosti bazirano na međunarodnoj praksi u ovoj oblasti. o Obuhvat pregleda kontrole kvaliteta treba da uključi i sisteme interne kontrole revizorske firme sa odgovarajućim nivom testiranja usklađenosti procedura i fajlova kako bi se verifikovala adekvatnost funkcionisanja. 8 – zahjevi komepetentnosti za revizorku profesiju i o Komparativnog iskustva novopriključenih zemalja EU u uspostavljanju kontinuiranih programa obuke i usavršavanja Razviti strateški poslovni plan koji će posebno. 4 – Vrijednosti profesionalne etike i stava. Obezbjediti pomoć i uspostaviti procedure za poštovanje usklađenosti i disciplinske postupke prema članovima koji nepoštuju nivo uspostavljenog kvaliteta posebno imajući u vidu: o Član 30 osme kompanijske direktive EU. 6. o IFAC IES No. od profesije i javnosti prepoznata asocijacija računovođa i revizora koja posjeduje kapacitet i resurse da bude lider u stalnom podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. Redizajnirati u pravcu modernizacije i širenja javnog interesa za publicističku aktivnost Instituta. 6 – Ocjena profesionalne osposobljenosti i kompetentnosti. Njihova nezavisnost (u smislu bilo kakve povezanosti sa revizijom koju kontrolišu) i objektivnost moraju biti garantovane. o IFAC IES No. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana. Resursi koji se zahtijevaju kao neophodni za unapređenje aktivnosti i arhitekture Instituta će biti više nego produktivno iskorišćeni ukoliko podrže strukturu predloženih aktivnosti i obezbjede visok stepen vjerovatnoće da budu uspješne u budućnosti. o IFAC Izjavu o obavezama članica No.o IFAC IES No. o IFAC IES No. Kao dodatni reper za ocjenu efikasnosti treba da posluži prijedlog samog Instituta iskazan u Akcionom planu za svoje djelovanje u dužem periodu. o IFAC IES No. 58 . o Pravila između pristupa projere kvaliteta moraju biti diferencirana u zavisnosti da li statutarna revizija obuhvata i klijente iz oblasti javnog interesa. Očekivani rezultati Osposobljena. Usklađenost sa IFAC-ovim izkazom o obavezama članica (SMO) je reperna vrijednost u pružanju podrške Institutu da obezbjedi učinkovitost svog djelovanja na visokom nivou i time djelovanja profesionalnih računovođa i revizora koji su njegovi članovi. Obezbjediti podršku i implementirati efektivni i efikasni program i režim eksterne kontrole kvaliteta koja posebno mora zadovoljiti sledeće: o Kontrolori moraju posjedovati odgovarajuće profesionalne kvaliteta i iskustvo. o Odgovarajući resursi moraju biti dodjeljeni sistemu kontrole kvaliteta kako ne bi zavisio od drugih aktivnosti. 7 – kontinuirani profesionalni razvoj: Program učenja cijelog života i kontinuiranog razvoja profesionalne kompetentnosti . o Preporuke Evropske Komisije koje se odnose na ovu oblast. na realnoj osnovi. 5 – Zahtijevi praktičnog iskustva.

Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi razvoja Strateškog plana djelovanja: € 10.750 Tehnička pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.000 Podrška projektnom timu: €10.Ključni stakeholder-i • • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 5: € 551.250 59 .500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.000 Lokalna konsultantska podrška: €25. Strano tim liderstvo (175 dana tokom tri godine sa € 1.250 po danu): € 218.250 po danu): € 212.000.

o Uspostaviti mehanizme koje će omogućiti da se obavi kontrola rada tamo gdje je on znatno ispod očekivanog nivoa. 60 • • . o Preispitivanje i izmjena podzakonske regulative koja se odnosi na funkcionisanje upravnih organa (uredbe. Konzistentnost o U postojeću organizacionu šemu Ministarstva finansija uklopiti organizacioni dio koji bi se bavio pitanjima kontrole kvaliteta finansijskog izvještavanja. primjene računovodstvenih i revizorskih standarda. o Razviti sistem obavještavanja o slabostima preko djelovanja Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. do kraja 2012. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. Centralne banke i Poreske uprave. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi osposobljavanje unutrašnjih resursa Ministarstva finansija da obavlja vrstu nadzora rada računovođa i revizora koja omogućava i novčano kažnjavanje kao i izricanje seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera.5.2. Praktičnost o Zakonom definisati obavezu uspostavljanja inspekcijskog nadzora nad radom računovođa i revizora sa mogućnoćnošću izricanja novčanih kazni i seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera.2. o Zakonom adresirati riješenje pitanja ko će obavljati drugostepeni nadzor ( instanca iznad nadzora koji obavlja samoregulatorno tijelo) nad radom računovođa i revizora. DRUGOSTEPENA KONTROLA – INSPEKCIJSKI KAPACITET (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4 i 5. o Razvoj kapaciteta novog organizacionog dijela u okviru Ministarstva finansija obezbjediti regrutovanjem iskusnih revizora i upošljavanjem mladih stručnjaka motivisanih za usavršavanje svojih znanja u ovom oblastima. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji.). Pillar II: MEHANIZMI KONTROLE 5. o Preispitati prekršajno zakonodavstvo i utvrditi moguća ograničenja koja treba eliminisati. o Razmotriti mogućnosti eksternalizacije ove funkcije u inicijalnom periodu koje bi ujedno ostvarivalo i podizanje unutrašnjih kapaciteta. godine.1. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. sistematizacije radnih mjesta i sl.

korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivo finansijskog izvještavanja. izvan polja samoregulatornog djelovanja.000 za podršku projektnom timu. • • • • • Konsultantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.o Djelovanjem nadzora ojačavati nezavisnost u radu revizora. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovom oblastima.750 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja.000 Podrška projektnom timu: €20.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 10: € 143.750 61 . 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola.

Cilj 4 i 5. RAZVOJ KONCEPTA INTERNE REVIZIJE (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj i širenje koncepta interne revizije kod velikih pravnih lica. Ključni ciljevi koje interne revizije ostvaruje su: Podizanje adekvatnosti i efikasnosti nekog od odabranih sistema interne kontrole u datoj organizaciji. pravovremenosti i pouzdanosti računovodstvenih i finansijskih izvještaja i evidencija. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. nezavisnost. objektivna i konsultantska aktivnosti unutar preduzeća dizajnirane da doda vrijednost i unaprijedi funkcionisanje organizacije kroz sistematičan i disciplinovan pristup evaluciji i unapređivanju efktivnosti sitema interne kontrole. o Revizija. do kraja 2012. Da bi koncept interne revizije postao raširen neophodno je obezbjediti: • Kompletnost o Usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. Samo tako se može ostvariti obaveznost menadžmenta da blagovremeno reaguje na preporuke interne revizije i dokumentuje aktivnosti preduzete na otklanjanju uočenih nedostataka. o Izmjenama zakona o privrednim društvima dodatno ojačati obaveznost organizovanja i nezavisnost interne revizije u svim društvima koja se definišu kao velika. supervizije ili nekih drugih oblika nadzora nad poslovanjem uključujući i resorna ministarstva. Saradnja sa eksternim faktorima poreske kontrole.5.2. Djelovanje interne revizije je međunarodno standardizovano uz postojanje i razvijenih kodeksa profesionalne etike te pravilima rada interne revizije. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. Pomoć i saradnja sa eksternom revizijom u podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja.2. Preispitivanje tačnosti. objektivnost i nepristrasnost u radu internih revizora. 62 • . dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. dostupnost reviziji svim poslovima. o Revizija. Interna revizija je nezavisna. godine. Organizovanje kvalitetnog funkcionisanja interne revizije podrazumjeva zainteresovanost vlasnika ili drugih stakeholder-a za obezbjeđenje: trajnost obavljanja funkcije interne revizije. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodvstva o reviziji ugraditi obaveznost organizovanja ili eksternalizacije interne revizije u svim velikim preduzećima. adekvatno izvještavanje o djelovanju funkcije interne revizije i blagovremeno izvještavanje o nalazima interne revizije.

profesionalne osposobljenosti itd. nezavisnosti. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. 63 .o Zakonom o hartijama od vrijednosti predvidjeti kontrolu obavljanja interne revizije od strane KHOV u akcionarskim društvima (osim banaka i osiguravajućih društava) koja se kotiraju na organizovanim berzanskim tržištima. o Donijeti podzakonsku regulativu koja će na široj osnovi obezbjediti kontrolu obavljanja i organizovanja interne revizije od strane KHOV kod akcionarskih društava koje oni kontrolišu ili koji su emitenti nekontrolisani od strane Centralne banke Crne Gore i Agencije za nadzor osiguranja. o Zakonom o računovodstvu i reviziji utvrditi zahtijeve stručnosti i nezavisnosti u obavljanju interne revizije te propisati načela na kojima se zasniva obavljanje interne revizije (kontinuiteta. investitori. partneri i poreski autoritet. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. o Uskladiti zahtjeve za obavljanjem interne revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. nepristrasnosti. • Praktičnost o Zakonom o računodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja interne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. • Uspostavljanje jake osnove za šire uspostavljanje i dodatno razvijanje obavljanja interne revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja.) o Konkurentnost u obavljanju interne revizije i saradnje sa eksternom revizijom osigurati kroz izmjene zakona. Ključni stakeholder-i • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.000 za podršku projektnom timu. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda interne revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori.

000 Podrška projektnom timu: €10.000 64 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 11: € 25.• • • Lokalna konsultantska podrška: €25.

o Aktivnosti usklađivati sa dokumentima i iskazima Evropske grupe tijela za nadgledanje. • 65 . disciplinski sistem i sl. o Obezbijediti raspoloživost odgovarajuće ekspertize iz inostranstva za početni period rada. o Odgovornost nadgledanja (istražna i disciplinska moć): Promocija uspostavljanja i održavanja visokih profesionalnih standarda obavljanja revizije. Pružanje stavova i mišljenja o prijedlozima akata.3. 5 i 7.2. o Uspostaviti odnose sa tijelima za nadgledanje u okviru EU za dobijanje tehničeke pomoći transfer ekspertize. USPOSTAVLJANJE TIJELA ZA NADGLEDANJE REVIZORA (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. uspostavljanje standarda. licenciranje. Nadgledanje implementacije zakonske i podzakonske regulative. o Odgovornost za jačanje transparetnosti kroz publikovanje programa rada i izvještaja o aktivnostima. sistema obezbjeđenja kvaliteta i profesionalne etike. Pregled procedura dobijanja sertifikata sprovedenih od strane Instituta. Po svom sadržaju posebno aktivnost treba obuhvatiti: • Obuhvat i odgovornost o Obuhvat nadgledanja treba da uključuje: usavršavanje.5. o Posebno dizajniranim upustvom opisati set aranžmana za osiguranje kvaliteta i sistem disciplinovanja posebno uvažavajući mogućnosti saradanje sa kompetentnim autoritetima iz članica EU. Finansiranje i eksterni odnosi o Finansiranje sistema nadzora treba biti obezbjeđeno na način koji će biti osiguran i oslobođen bilo kakvog uticaja revizorske profesije. osiguranje kvaliteta. Nadgledanje odnosa Instituta sa članovima na pitanjima usavršavanja. o Preko Sporazuma o razumjevanju razviti odnose i razmjene informacija sa svim ključnim regulatorima i supervizorskim tijelima i drugim stakeholderim-a. o Obezbijediti odgovarajuće resurse i identifikovati sve interne procedure i pravila koja se moraju uspostaviti i razviti Akcioni plan kojim be se detaljno razradi okvir za ostvarenje ključnih ciljeva i planirala sredstva za samoodrživost. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje operativne strukture u formi samoregulirajućeg tijela za nadzor rada revizora.

000 Troškovi tehničkog osoblja (1 menadžer): €75.250 po danu): €187.500 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 12: € 397.000 Troškovi administrativnog osoblja (1 administrator za tri godine): €30.000 Operativni troškovi za tri godine: €60. Finalno ova aktivnost doprinosi razvoju revizorskih vještina i iskustava te njihovom trensferu van kontensta transfera znanja unutar samih revizorskih kuća.Očekivani rezultati Dobija se još jedan instrument uvjerenja u pouzdanost finansijskih izvještaja i time u njihovu pouzdanost. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi podrške projektnom timu: € 5.000 Tim lider iz inostranstva ( 150 dana tokom tri godine po € 1.500 66 . Kroz ostvarivanja ovih aktivnosti revizorska profesija dobija na značaju i interesovanje za regrutovanje novih revizora raste.000 Opremanje prostora (uključujući IT): €15. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.

detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. 5 i 7. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. • 67 . Svoje uporište dizajniranje ove aktivnosti nalazi u činjenici da finansijske institucije. koriste finansijske izvještaje svojih klijenata ili emitenata različitih tržišnih materijala.) o Usaglašavati djelovanje kontrole banaka i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarda u cilju detektovanja. Na drugoj strani interes klijenata finansijskih institucija je obezbjeđivanje deficita finansiranja preko finansijskog sektora. operativnim i drugim rizicima u poslovanju.2. pravovremenom i pouzdanom finansijskom izvještavanju u svim fazama upravljanja kreditnim. NADZOR KROZ FINANSIJSKI SEKTOR (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. upravljajući rizicima. o Koristiti nalaze kontrole banaka i iskustva banaka u razvijanju koncepta interne revizije.4. Djelovanja učesnika na tržištu kapitala o Kroz regulatorne mehanizme izgrađivati veći uticaj učesnika na tržišta kapitala i organizatora tržišta na kvalitet finansijskih izvještaja emitenata.5. utvrđivanje očekivanih i neočekivanih gubitaka u poslovanju iz kreditnih i drugih poslova banaka CBCG koja će dodatno zahtijevati i motivisati banke da insistiraju na kompletnom. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene CBCG o radu eksternih revizora u bankama za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje mehanizama detaljnijeg nadzora kroz poslovanje finansijskih institucija. Ovi interesi mogu biti kanalisani u poseban mehanizam nadzora nad kvalitetom finansijskih izvještaja kroz: • Djelovanje bankarskog sektora o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje. Interes finansijskih institucija je posjedovanje pravovremenih i pouzdanih finansijskih podataka o poslovanju privrednih subjekata koje kreditiraju ili koji emituju finansijske instrumente sa kojima trguju. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. razmatranja značaja. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju banaka od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta.

razmatranja značaja. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju osiguravajućih kompanija od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. pravovremenosti i pouzdananosti finansijskih izvještaja. Na ovaj način dolazi do širenja broja subjekata koji su zainteresovani za pojačavanje nadzora nad kvalitetom finasijskog izvještavanja. • Djelovanje sektora osiguranja o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje utvrđivanje rizika u poslovanju osiguravajućih kompanija motivisati iste da kod svojih klijenata aktivnije insistiraju i stimulišu cjenovnim mehanizmima na kompletosti. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene Agencije za nadzor osiguranja o radu eksternih revizora za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. U privredi u kojoj se intezivno razvijaju privredni sektori su prirodno deficitarni sa dugoročnim finansijskim sredstvima koja moraju obezbjeđivati preko finansijskog posredovanja. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta.) o Usaglašavati djelovanje kontrole osiguranja i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarad u cilju detektovanja. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja 68 .o Preko Sporazuma o saradnji regulatora finansijskog tržišta razviti odnose i razmjene informacija sa Komisijom za hartije od vrijednosti posebno u pravcu sagledavanja informacija o kvalitetu finansijskih izvještaja koje dobijaju od emitenata i učesnika na tržištu. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. Očekivani rezultati Ostvarenjem aktivnosti se dobija dodatni mehanizam snažnog uticaja na poboljšanje kvalitete finansijskog izvještavanja na trajnoj osnovi.

Resursi i budžet • • Podrška projektnom timu: €5.000 69 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 13: € 5.

o Širiti značaj informacija koje se mogu dobiti iz finansijskih izvještaja. o Kroz.3. Konzistentnost o Osvijetliti značaj računovodstvene i revizorske profesije kroz različite forme komunikacije sa javnošću birajući najupečatljivije i najefektivnije. o Upostaviti niz seminara dizajniranih za menadžere i direktore sa tematskim sadržajem od posebnog značaja za finansijsko izvještavanje. o Za menadžere. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. obrazovne vodiče i tehničku pomoć za javnost.1. Pillar III: TRŽIŠNA DISCIPLINA 5. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi intezivnu kampanju promovisanja benefita. dizajniran u ove svrhe. regulativom.3. Praktičnost o Obezbjeđivati informacije. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Izrada plana javne kampanje kod svih stakeholdera. usmjeravanja interne revizije u rizična područja poslovanja i dizajniranja i ohrabrivanja kanale direktne komunikacije sa zaposlenima u cilju adresiranja njihovih zabrinutosti. aktivnosti stakeholder-a i svih drugih aspekata od značaja za podizanje svijesti i uključenja šire stručne i laičke javnosti u ostvarivanje ove Strategije i Akcionog plana. • • 70 . JAVNA KAMPANJA (TD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. postavljene zahtijeve objelodanjivanja povećati set informacija koje treba objelodanjivati kroz uticaja na materijalnu značajnost informacije. promovisati benefite kulture poštenja i otvorene komunikacije. o Dizajniranje centra za koordinaciju javne kampanje. o Povećati javnu svijest o značaju korporativnog upravljanja i izvještavanja za ukupne ekonomske prilike. 6 i 7. o Razviti sistem pomoći malom i srednjem biznisu u jačanju sopstvenih kapaciteta za komunikaciju o pitanjima primjene međunarodnih standarda finansijskog računovodstva i revizije preko Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća .5.

000 Podrška projektnom timu: €20.500 71 . Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.000 za podršku projektnom timu. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivoa finansijskog izvještavanja. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovim oblastima.500 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 37. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. izvan polja samoregulatornog djelovanja.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 16: € 77. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća Resursi i budžet 30 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.

Dizajnirati i implementirati IT strategiju razvoja baze podataka o finansijskim izvještajima. sistematizovanja po različitim kriterijumima i prezentaciju seta uporedivih finansijskih pokazatelja iz finansijskih izvještaja koji se predaju Centralnom registru Privrednog suda. Opis aktivnosti: Aktivnost treba obezbjediti kroz razvoj unosa. Obezbijediti web pristupe (na komercijalnoj osnovi) elektronskim podacima iz finansijskih izvještaja. 5 i 7. sa razmatranjem mogućnosti skraćenja roka obaveznosti njihove predaje. Obezbijediti mogućnost sumiranja i izvještavanja o stepenu neusklađenosti izvještaja sa zakonskim zahtijevima. koja je u skladu sa zahtjevima EU o popunjavanju godišnjih izvještaja i konsolidovanih godišnjih izvještaja.3. Podržati uspostavljanje seta procedura i kapaciteta za nadgledanje blagovremenosti popunjavanja i predaje finansijskih izvještaja od strane kompanija. CENTRALIZOVANA BAZA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Ova aktivnost će značajno doprinijeti javnoj raspoloživosti podataka iz finansijskih izvještaja i uticaja javnosti. Izgraditi izvještajne forme koje pokazuju broj finansijskih izvještaja ovjerenih od strane pojedinih agencija za pružanje računovodstvenih usluga sa mogućnosti analize koncentracije i kvaliteta rada pružaoca računovodstvenih usluga. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana na agregiranoj osnovi. Ključni stakeholder-i • Privredni sud 72 . Očekivani rezultati Konzistentantan zakonodavni i regulatorni okvir za popunjavanje i objavljivanje finansijskih izvještaja. koji je usklađen sa zahtijevima Evropskog zakonodavstva uz uvažavanje prelaznog perioda i lokalnih specifičnosti. a posebno stakeholdera. Obezbjediti odgovarajuću pravne i tehničke mogućnosti korišćenja podataka iz centralizovane baze za potrebe analize od strane različitih subjekata. na solo i konsolidovanoj osnovi.5. Aktivnost bi trebala biti usmjerena na sljedeće: Kroz zakonodavni okvir ojačati (odgovarajuća kaznena politika) obaveznost blagovremene i tačne predaje finansijskih izvještaja Centralnom registru Privrednog suda u papirnoj i elektronskoj formi. Obezbijediti podhranjivanje podataka o finansijskim izvještajima na period koji je usklađen sa EU zahtijevima.2. u smislu pružene mogućnosti da reaguju na javno objavljene podatke. Redizajnirati bazu podataka u pravcu modernizacije i širenja mogućnosti javnog korišćenja pretraživanja baze po različitim osnovama.

500 73 .• • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • IT podrška: € 300.000 Podrška projektnom timu: €10.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 17: € 747.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.250 po danu): € 125.000.000 Tehničaka pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.250 po danu): € 212.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75. Strano tim liderstvo (100 dana tokom tri godine sa € 1.

rizicima i okruženju.5. na sajtovima regulatora. veličini regulatornog kapitala i koeficijentu solventnosti i sl.3. . limitima izloženosti. 5 i 7. poslovnoj situaciji i perspektivama. 74 . kao minimum. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. Centralizovati objavljivanje dopunskih informacija uz finansijske izvještaje na web sajtu regulatornih organa – Centralne banke Crne Gore.3. OBJELODANJIVANJE INFORMACIJA UZ FINANSIJSKE IZVJEŠTAJE ZA FINANSIJSKI SEKTOR (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. poslovne modele i strategije. Informacije mogu biti objelodanjene na bazi zahtijeva ili na dobrovoljnoj osnovi. kada se ocijeni da je rizični profil kontrolisanih institucija povećan. Obezbjediti kroz supervizorske aktivnosti na finansijskom tržištu objavljivanje dodatnih informacija. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi minimalne zahtijeve za objelodanjivanjem informacija uz finansijske izvještaje. Dobrovoljna objelodanjivanja: sve dodatne informacije. se odnosi na javnu raspoloživost informacija o aktivnostima kompanije. Tip informacija koje se objelodanjuju su u osnovi: Obavezna objelodanjivanja Računovodstveni režimi: finansijski izvještaji i informacije o vrednovanju pozicija. kao ključne komponente kvantitativnosti u prezentaciji finansijskih izvještaja. Relevantna objelodanjivanja mogu biti definisana upotrebom koncepta materijalnosti po kome bi neka informacija trebala biti tretirana kao materijalna ako njeno izostavljanje ili pogrešno navođenje može promjeniti ili uticati na procjenu ili odluku korisnika te informacije. te da je obim i kompleksnost aktivnosti na ukupnom finansijskom tržištu povećana. Objelodanjivanje. 25 Prezenatacija finansijskih izvještaja je data IAS 1. rezultatima. finansijske institucije trebaju da objavljuju. Zakonskim okvirima definisati rokove i frekventnost objavljivanja dopunskih informacija uz finansijske izvještaje. Ostvarivanje aktivnosti minimalno podrazumjeva: Kroz zakonski i podzakonski okvir propisati koje dopunske informacije. Kvalitativne informacije se uglavnom odnose na kompanijske postupke i procedure validacije bilansnih pozicija. sticanjima učešća u kapitalu. Dopunske informacije podjeliti na kvantitativne i kvalitativne sa minimumom koji su dati u Bazelu II Pillar 3 (Tržišna disciplina). Informacije za berze i supervizorska regulatorna tijela: informacije o povezanim interesima. Finansijski izvještaji25 obezbjeđuju uvid u agregatne numeričke podatke.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 18: € 65. Ključni stakeholder-i • • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • IT podrška: € 30.000. Očekivani rezultati Kroz realizaciju ove aktivnosti se obezbjeđuje realizacija intencija BIS (Bank for International Settlements) i njegovih grupa i tijela razvoja tržišne discipline kao jedne od značajnih tržišnih podrški uspostavljanja regulatornih i supervizorskih standarda.000 Podrška projektnom timu: €10.500 75 .Objavljivati rezultate stresnih testiranja i modeliranja u svrhe ocjene finansijske stabilnosti. Lokalna konsultantska podrška: €25.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.