STRATEGIJA I AKCIONI PLAN ZA UNAPRIJEĐENJE KVALITETA FINANSIJSKOG IZVJEŠTAVANJA U CRNOJ GORI

Sadržaj
1. UVOD ………………………………………………………………………………….6 1.1. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja......................................7 2. ANALIZA SITUACIJE ………………………………………….………………………9 2.1. Finansijski sektor u Crnoj Gori.......................................................................10 2.2. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju............................11 2.3. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje..................................12 2.3.1 Polazne tačke..........................................................................................14 2.3.2 Acquis communautaire............................................................................14 2.3.3. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća...................................................................................................................15 2.3.3.1. Primjena standarda u Crnoj Gori.................................................16 2.4. Korisnici izvještaja..........................................................................................17 2.5. Dobra međunarodna iskustva.........................................................................18 2.6. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive...........................................18 2.7. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja..........19 2.8. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije........20 2.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća........................................................21 2.10. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora..............................................22 2.10.1. Finansijsko izvještavanje banaka .......................................................22 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija......................................23 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava.............................23 3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA……………………….......25 3.1 Definisanje ciljeva………………………………………………………………….25 3.2 Razvoj strategija…………………………………………………..…………..…...26 3.2.1. Dogradnja odgovarajućeg normativno - institucionalnog okvira............26 3.2.2. Razvoj mehanizama nadzora................................................................31 3.2.3. Tržišna disciplina...................................................................................31 3.3 Stakeholder-i……………………………………………………………………….32 4. DEFINISANJE PLANA……………………………………...…………………….42 4.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju plana……..…..….43 4.2 Kreiranje komunikacionog plana……………………………………………..…45 5. IMPLEMENTACIJA PLANA…………………………………………...………….48 5.1 Pillar 1: Normativno – institucionalni okvir ……………………………………..48

2

5.1.1. Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje (Ni)……………..….48 5.1.2. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije (NI)……………… ………50 5.1.3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA (NI)……………………..…….53 5.1.4. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta (Ni)…………………..55 5.1.5. Institucionalno jačanje i podrška – ISRCG (NI)………….…………..…..57 5.2. Pillar II: Mehanizmi kontrole…………………………………………………...….60 5.2.1. Drugostepena kontrola- inspekcijski nadzor…………………… …..…..60 5.2.2. Razvoj koncepta interne revizije…………………………………………..62 5.2.3. Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora (MK)……...…………..….65 5.2.4. Nadzor kroz finansijski sektor………………..……………………………67 5.3. Pillar 3: Tržišna disciplina…………………………………………………….…70 5.3.1. Javna kampanja………….………………………………………………….70 5.3.2. Centralizovana baza finansijskih uzvještaja……………………………...72 5.3.3. Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor………………………………………………………………..……………………….74

3

razvoj Centralni registar Privrednog suda Education Committee of IFAC – Obrazovni Odbor IFAC-a (sada IAESB) European Economic Area – Evropska ekonomska oblast Evropska unija Foreign Direct Investment – Strane direktne investicije Financial Sector Assessment Program – Program procjene finansijskog sektora Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore International Auditing and Assurance Standards Board – Odbor za međunarodne standarde revizije i osiguranja International Accounting Education Standards Board – Odbor za međunarodne standarde računovodstvene edukacije (bivši EDCOM) International Accounting Standards Board – Odbor za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Comittee – Komitet za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Committee Foundation – Fondacija Komiteta za međunarodne računovodstvene standarde International Education Standard – Međunarodni standard edukacije International Federation of Accountants – Međunarodna federacija računovođa International Financial Reporting Interpretations Committee – Komitet za interpretacije međunarodnog finansijskog izvještavanja International Public Sector Accounting Standards – Međunarodni računovodstveni standardi javnog sektora Komisija za hartije od vrijednosti Međunarodni monetarni fond Međunarodni računovodstveni standardi Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja Međunarodni standardi revizije Međunarodni računovodstveni standard National Standards on Auditing – Nacionalni standardi revizije Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Public Interest Entity –subjekti od javnog interesa Publicly-Owned Enterprise – Preduzeće u javnom vlasništvu Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening Reports on the Observance and Standards of Codes – Izvještaj o poštovanju standarda i propisa Standard & Poor’s South East Europe Partnership for Accountancy Development – Partnerstvo Jugoistočne Evrope za razvoj računovodstva Mala i srednja preduzeća Statement of Membership Obligation – Izjava o obavezama članstva Development – Kontinuirana IASCF IES IFAC IFRIC IPSAS KHOV MMF MRS MSFI MSR MRS NSA NSC PIE POE REPARIS ROSC S&P SEEPAD SME SMO 4 .OSNOVNE SKRAĆENICE I AKRONIMI A&A BDP CPE. profesionalna edukacija. CPD CRPS EDCOM EEA EU FDI FSAP ISRCG IAASB IAESB IASB IASC Računovodstvo i revizija Bruto domaći proizvod Continuous Professional Education.

SOE SAA SSS UN UNCTAD UNSCR Socially-Owned Enterprise – Preduzeće u društvenom vlasništvu Stabilization and Association Agreement – Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Strategija za smanjenje siromaštva (Power reduction Strategy) Ujedinjene nacije United Nations Conference on Trade and Development – Konferencija Ujedinjenih nacija o trgovini i razvoju United Nations Security Council Resolution – Rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija 5 .

Implementacija Strategije i Akcionog plana rezultiraće i povećanjem povjerenja svih zainteresovanih subjekata u finansijske izvještaje privrednih društava u Crnoj Gori. Centralne banke Crne Gore. 6 . Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. stvaranje ambijenta za unaprijeđenje računovodstvene i revizorske regulative i prakse u Crnoj Gori. kao i da poboljša objavljivanje finansijskih iskaza. kao što su Svjetska banka i druge institucije. Tokom 2006.. regulatorima i ostalim stejkholderima. Osnovu za pisanje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. između ostalog. nakon čega je pripremio Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) koji se odnose na računovodstvo i reviziju (A&A) u Crnoj Gori. propisa revizorskih firmi i elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza. . U cilju stvaranja kvalitetnog institucionalnog okvira za nastavak rasta i razvoja crnogorske ekonomije i finansijskog sistema. koji će se baviti preporukama politike navedenim u A&A ROSC izvještaju. a sve u cilju unaprijeđenja kvaliteta finansijskog izvještavanja. institucija i računovodstvene profesije. pored ROSC izvještaja. Takođe. posebno u dijelu koji se odnosi na računovodstvo. 2 Zadatak NSC-a su podrška pripremi Strategije i akcionog plana radi harmonizacije zahtjeva acquis communautaire koji se odnose na računovodstvo i reviziju. Ove preporuke su dogovorene i prihvaćene između Svjetske banke. predstavljali su i slični dokumenti zemalja iz regiona (Republike Makedonije.). Prateći A&A ROSC izvještaj. 1 NSC čine multidisciplinarna grupa javnog sektora sastavljena od predstavnika Ministarstva finansija. Strategija i Akcioni plan za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja predstavlja jasan i sistematičan program mjera za poboljšavanje zakonskog okvira. a sve u cilju dostizanja visokog kvaliteta finansijskog izvještavanja. Strategija i Akcioni plan imaju za cilj da prepoznaju i formulišu korake i instrumente koji će voditi usklađivanju regulatornog okvira finansijskog izvještavanja sa acquis-jem. uključujući pripremu konsolidovanih finansijskih iskaza. ROSC-om su formulisane međusobno povezane i konzistentne preporuke sa ciljem da se poboljša okruženje finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. BIH. Ministarstvo finansija Crne Gore osnovalo je Nacionalni Savjet za računovodstvo i reviziju (NSC)1. Ministarstva finansija i ostalih stejkholdera u Crnoj Gori. izrada Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. čiji je zadatak 2.1 Uvod Pouzdan finansijski sistem izvještavanja je kamen temeljac dobrog funkcionisanja tržišne ekonomije i osnova snažnog finansijskog sistema. Privrednog suda. Vlada Crne Gore je prepoznala potrebu izrade Strategije i Akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja. Istovremeno su konsultovani referentni udžbenici i najnovije studije koje se bave razvojem računovodstvene i revizorske prakse. koji manje više polaze od istih naslijeđenih ekonomskih sistema i potrebe za ubrzanim razvojem. definiše proporcionalne zahtjeve za finansijskim izvještavanjem malih i srednjih preduzeća. kao i pružanje savjeta licima koja kreiraju politiku. godine tim Svjetske banke je boravio u Crnoj Gori. Strategija i Akcioni plan treba da posluže i kao instrument za usaglašavanje buduće tehničke pomoći sa razvojnim partnerima.. reviziju i poslovnu kulturu.

. .prihodima i rashodima. 1.obavezama.tokovima gotovine. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja je opšti trend prepoznat i u najrazvijenijim tržišnim ekonomijama i finansijskim sistemima. Međutim. Južna Koreja (pad od 7% u BDP u 1998) i Indonezija (pad od 13% u BDP u 1998). . Da bi se cilj ostvario. uspješnosti. Privredni sud Podgorica. za potrebe njihovih korisnika.sopstvenom kapitalu. MONSTAT. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika i korisnika. . Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izveštaja svakako proizilaze iz materijalnosti. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. Centralna banka Crne Gore. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore i Institut računovođa i revizora Crne Gore.U izradi Strategije i Akcionog plana za poboljšavanje kvaliteta finansijskog izvještavanja uključene su sljedeće institucije: Ministarstvo finansija. Osnovni smisao finansijskih izveštaja je da se u njima prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. Ministarstvo za ekonomski razvoj. Značajno je da su ove krize imale nesrazmjerno negativne efekte na siromašne stvarajući preokret u upisu u školama. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. Ovo je uslovljeno finansijskim krizama i korporativnim skandalima koji su bili prisutni u kasnim 90-im na tržištima u razvoju i u industrijalizovanim zemljama u proteklih nekoliko godina. kao praga kvaliteta zasnovanog na neizostavnosti finansijskih izveštaja sa različitim informacionim sadržajima. ali i da se prikažu posljedice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Enron je pokrenuo stečajni postupak 2001. a koje će razuđenoj strukturi različitih korisnika biti od koristi prilikom usaglašavanja ekonomskih odluka. Potreba za unaprjeđenjem finansijskog izvještavanja Cilj finansijskog izvještavanja je pružanje relevantnih informacija o finansijskom položaju. Agencija za nadzor osiguranja. posebno tokovima gotovine koje stvara privredno društvo. ozbiljne zdravstvene implikacije. godine 7 . neophodno je da preduzeće u finansijskim izveštajima prikaže informacije o: . ali i da utiču na njih. 3 3 Krize finansijskog sistema u Jugoistočnoj Aziji proistekle iz prakse slabog finansijskog izvještavanja imale su značajne makro-ekonomske posljedice na zemlje kao što su Tajland (pad od 10% u BDP u 1998).1. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije.imovini. Komisija za hartije od vrijednosti. i sl. uključujući dobitke i gubitke. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka.

Parmalat je prijavio obaveze nižim nego što zaista jesu za oko 14 milijardi američkih dolara. Strategija i Akcioni plan odnose se na bolje finansijsko izvještavanje. Realizacija kvalitetnog finansijskog izveštavanja. hiljade zaposlenih širom svijeta izgubilo je posao i hiljade zaposlenih i penzionisanih izgubili su značajan udio penzione nadoknade. • potpomoglo transparentan i korektan process privatizacije kompanija u državnom vlasništvu. broj korisnika i institucija za kontrolu kvaliteta finansijskih izvještaja. kao i upravljanje ukupnim kvalitetom samog izvještavanja podrazumijevaju sagledavanje i ocjenu ukupnosti obrazovanja računovodstvene profesije. Otuda potreba za uspostavljanjem koncepta kvaliteta i kontrole kvaliteta. Neophodnost kvalitetnog finansijskog izveštavanja vremenom sve više dobija na značaju. zasnovanih na principima upravljanja ukupnim kvalitetom. • omogućavanju investitorima u veća preduzeća da bolje procjenjuju perspektive preduzeća i da donose investicione odluke i glasaju na osnovu dobre informisanosti. Pored toga. rezultirajući gubitkom u iznosu od 67 milijardi američkih dolara. u tržišnoj kapitalizaciji. • ojačalo korporativno upravljanje omogućivanjem akcionarima i javnosti da nadgledaju rad uprave. U tom smislu. Takođe.Dobro finansijsko izvještavanje pomaže izbjegavanju kriza i korporativnih skandala i ima pozitivan uticaj na ukupna ekonomska kretanja. Povećava se broj finansijskih izvještaja. kao i usvajanje najbolje međunarodne prakse i standarda. ispravno finansijskog izvještavanje bi: • povećalo sigurnost u funkcionisanje finansijskih tržišta. 36 hiljada poslova u 65 zemalja stavljeni su na kocku i 5 hiljada poljoprivrednika još uvijek nijesu dobili 150 miliona američkih dolara (30 hiljada američkih dolara po poljoprivredniku). Kao posljedica. predmet su detaljnije pažnje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. ostvarivanje ekonomskog rasta i evropske integracije kroz usvajanje i ispunjenje relevantnih djelova acquis communautaire. Poboljšanje kvaliteta finansijskog izvještavanja pruža se i izvan specifiče oblasti računovodstva i revizije. Unaprijeđeno finansijsko izvještavanje bi moglo pomoći u: • aktiviranju domaće štednje i privlačenju više stranih direktnih i portfolio investicija. kao i njihov međusobni uticaj. ukupnost koncepta kvaliteta. 8 . Savremeni koncept kontrole kvaliteta podrazumijeva uvođenje standarda kvaliteta finansijskog izveštavanja. Kao posljedica. upravljanje kontrolom kvaliteta finansijskog izveštavanja. podizanje obrazovnog nivoa računovodstvene profesije uvažavanjem međunarodne profesionalne računovodstvene regulative iz ove oblasti. • olakšavanju dostupnosti kreditima manjim preduzećima.

kao jedinog platežnog sredstva. ojačala demokratske institucije uz postepeni razvoj kapaciteta u javnoj upravi koji će se baviti političkom i ekonomskom transformacijom. Bilteni Ministarstva finansija. među najvišim u svijetu. dok je za 2006. U tom periodu Crna Gora je sa uspjehom položila temelje za tržišnu ekonomiju. izuzimajući Bugarsku i Rumuniju. godine Crna Gora je ostvarila velike korake naprijed kako na političkom tako i ekonomskom području. Visok privredni rast u jednom značajnom dijelu temelji se na izuzetno velikim prilivima stranih direktih investicija koji su izraženi u relativnim iznosima. redovni izveštaj Evropske komisije o napretku zemalja kandidata s početka novembra ove godine govori o značajnom napretku kojeg je Crna Gora napravila u poslednjoj godini u cilju ispunjavanja kopenhaških kriterijuma. a u tom istom mjesecu potpisan je i Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU koji predstavlja značajan formalni korak na putu uključivanja zemlje u EU. a kasnije eura. godinu BDP po glavi stanovnika iznosio 3443 eura. privatizacije te brojnih drugih reformi bili su osnov za podsticanje privrednog rasta. Nedavno ostvareni rezultati na političkom polju oslanjaju se na dobru reputaciju zemlje u pogledu procesa tranzicije u toku poslednje dekade. Crna Gora je danas mala otvorena ekonomija sa BDP po glavi stanovnika od 4057. Zahvaljujući tim naporima. odnosno nešto veći nego u većini drugih zemalja Zapadnog Balkana. zemlja je obnovila makroekonomsku stabilnost čiji je oslonac predstavljalo uvodjenje njemačke marke krajem 1999. godine u narednom periodu uticaće na nivo javnog duga iako nedavni amandmani na odgovarajući zakon ograničavaju tu komponentu duga na najviše 5 procentnih poena BDP posmatrane godine. Posle relativno niskih stopa privrednog rasta ostvarenih u prvim godinama ove decenije. ali ipak još uvjek značajno ispod nivoa novih članica EU. Izazovi se odnose na jačanje demokratskih institucija. To znači da je njezin BDP po stanovniku na nivou. godine.51 eura za 2007. Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI). U tom izveštaju su jasno identifikovani i brojni izazovi na koje će biti potrebno odgovoriti u narednom periodu. Istovremeno. uključujući nastavak reforme sudskog sistema i primjenu mjera za prevenciju i suzbijanje korupcije.II ANALIZA SITUACIJE 4 Poslije sticanja nezavisnosti u junu 2006. godinu. kao i sveobuhvatne reforme u pravcu harmonizacije politika i zakonskih propisa. ali će se istovremeno ino javni dug smanjiti usljed prijevremenih otkupa. u poslednje dve godine one su se povećale na preko 7% godišnje. Visok privredni rast praćen je jačanjem fiskalnog položaja zemlje. Pojedini podaci su ažurirani. godine usvojen je novi Ustav. krajem 2006. Euroizacija nacionalne privrede praćena stabilno vođenim javnim finansijama te strukturnim promjenama u oblasti cjenovne i trgovinske liberalizacije. te jačanje ograničenih administrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira. 9 . Zemlja je trenutno u procesu pridruživanja Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO) i postala je članica Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA) koji je. kao učešće u BDP. Poslije intenzivnog političkog procesa u oktobru 2007. Otvaranje procesa restitucije tokom 2004. proširen na zemlje Jugoistočne Evrope i kojim se garantuje slobodna trgovina za oko 4 Dio poglavlja koji se odnosi na analizu situacije preuzet je iz sljedećih dokumenata: Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru 2007-2010. a javni dug zemlje i dalje ostaje relativno nizak. Crnogoske javne finansije u posljednje dvije godine bilježe suficit u visini od preko 3% BDP.

klasifikaciji i obezbjeđenju aktive i velikoj izloženosti. finansijskog sektora i tržišta kapitala. zakon o svojinsko-pravnim poslovima. Sveobuhvatni strateški prioritet Crne Gore su evroatlanske integracije. u tom smislu treba podstaknuti njihovo djelovanje i na tržištu Crne Gore. koja se zasniva na ideji slobodnog tržišta uz minimalnu državnu intervenciju. potvrdila je dugoročni (BB+) i kratkoročni (B) kreditni rejting Crnoj Gori. Dugoročno stabilna i konkurentna ekonomija predvidivih pravila igre je garant razvoja istinske tržišne privrede koja se zasniva na slobodnoj razmjeni svojinskih prava u cilju ispunjavanja jednog od kopenhaških kriterijuma pridruživanja EU. Kao odraz činjenice da je mala.1. zakon o radu. Državni kreditni rejting Crne Gore je kod jedne od vodećih rejting agencija Standard & Poor’s 2007. Finansijski sektor u Crnoj Gori Razvoj svih segmenata finansijskog sektora je. Pored jasnog političkog opredjeljenja otvorenost i značajna povezanost crnogorske ekonomije sa ekonomijom EU i zemljama regiona čini takvo opredjeljenje i ekonomski potpuno logičnim. osnova koncepta tranzicije u Crnoj Gori. Razvoj sektora je baziran na međusobnoj 10 . godine kreditna rejting agencija Standard & Poor’s iz Londona. u pogledu regulisanja privrednog. Naime. 21. januara 2008. Crna Gora je i prije sticanja nezavisnosti imala sopstvena zakonodavna. stečaju i sigurnim transakcijama u cilju kreiranja povoljnijeg poslovnog ambijenta. sudska i regulativna ovlašćenja. U Crnoj Gori nema institucionalnih ograničenja za djelovanje međunarodnih kreditnih agencija. Takođe. Crna Gora je napravila značajan napredak i po pitanju makroekonomskih i strukturalnih reformi. godine je poboljšan sa BB na BB+. nakon sticanja nezavisnosti. U isto vrijeme. Sa implementacijom reforme valutne i fiskalne politike Crna Gora je uspješno kotrolisala inflaciju i uspostavila makroekonomsku stabilnost. odnosno integracije u EU. Uspjesi Crne Gore ostvareni kako u dijelu stabilizacije privrede tako i u različitim segmentima strukturnih reformi uporedo sa.90% industrijskih proizvoda. tako da samo sticanje nezavisnosti nije imalo značajnog uticaja na regulatorni okvir i institucionalni kapacitet koji bi se primijenio na finansijsko izvještavanje Takođe. Institucionalni okvir za kontrolu banaka je takođe ojačan u proteklih nekoliko godina uvođenjem novih propisa o licenciranju banaka. tako da je cjelokupno stanje u zemlji potvrđeno kao stabilno. minimalnim kapitalnim zahtjevima. uz privatnu svojinu i preduzetništvo. brzim učlanjenjem zemlje u Međunarodni monetarni fond i Svjetsku banku početkom 2007. 2. reforme za poboljšanje fleksibilnosti poslovnog ambijenta i tržišta rada započete su u posljednjih nekoliko godina. potvrđen je AAA rejting koji se odnosi na prenos i ocjenu konvertabilnosti. a kako je navedeni kreditni rejting države jedan od preduslova da se međunarodne rejting agencije aktivnije uključe u tržište pravnih lica u zemlji. Vlada je usvojila nove zakone: zakon o privrednim društvima. ekonomija je dosta usko bazirana. godine imali su pozitivan odraz i na međunarodnim finansijskim tržištima.

konkurenciji s namjerom onemogućavanja postojanja centralizacije i monopolizacije u ovoj oblasti. (2) ortačko društvo. . uključujući sektor bankarstva. Dalje jačanje regulatornog i nadzornog okvira za finansijske institucije i tržište u skladu sa EU pravom i praksom ključni su prioriteti Crne Gore u oblasti finansijskih usluga. formati) Pravna osnova Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): sva pravna lica (uključujući i djelove stranih kompanija) pripremaju finansijske iskaze u skladu sa MSFI Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): priprema finansijskih iskaza u skladu sa MSFI (koje je proglasio IASB za pripremu finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI (standardni obrasci u formi smjernica koje je izdao IAAM) Nema eksplicitno definisanih zahtjeva. Takođe. izvještaj o novčanim tokovima. od kojih 9 brokersko – dilerskih kuća i preko 300 kompanija na listiranom i slobodnom tržištu). Za društva sa ograničenom odgovornošću i akcionarska društva.2. Zakon definiše pravila i zahtjeve uspostavljanja. Sljedeća tabela daje prikaz opšte pravne osnove za važne elemente finansijskog izvještavanja i revizije pravnih lica: Osnovni elementi Priprema finansijskih iskaza i primjenjeni okvir finansijskog izvještavanja (priznavanje i mjerenje) Prezentiranje finansijskih iskaza (objelodanjivanje. 5 Crnogorski finansijski sektor sastoji se od bankarskog sektora (11 banaka). 2. Menadžment izvještaj koji je potreban u skladu sa acquis nije uključen. osiguranja i tržišta kapitala. (4) društvo sa ograničenom odgovornošću. Finansijski sektor će detaljnije biti obrađeni u narednom poglavlju. Zakon definiše prava i obaveze akcionara. sektora osiguranja (10 osiguravajucih društava) kao i lizing kompanija (4 lizing kuće i 3 banke koje pružaju usluge lizinga). bilans uspjeha. ali su oni sadržani u okviru MRS/MSFI (uglavnom MRS 1). Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju Zakonom o privrednim društvima definisani su subjekti koje mogu obavljati privredne aktivnosti u Crnoj Gori. Član 8 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): finansijski iskaz mora biti potpisan od strane Komponente finansijskih iskaza (bilans stanja. dok su dodatni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju subjekata u finansijskom sektoru propisani od strane regulatora. obaveze i odgovornosti društva i njegovih organa. rada i prestanak raznih vrsta subjekata. Zakonom o privrednim društvima i Zakonom o računovodstvu i reviziji definisani su osnovni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju pravnih lica (akcionarskih društava. 32 berzanskih posrednika. (5) akcionarsko društvo i (6) djelovi stranih kompanija. (3) komanditno društvo. tržišta kapitala (8 investicionih fondova. i to: (1) preduzetnici. društava sa ograničenom odgovornošću i dijelova stranih kompanija). izvještaj o promjenama na kapitalu i menadžment izvještaj) Odgovornost za pripremu finansijskih iskaza 5 Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period od 2008-2012 11 .

* tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja i ažuriranim promjenama Zakona o privrednim društvenima. Član 96 Zakona o bankama (2008): nezavisna eksterna revizija obavlja se u skladu sa smjernicama Centralne banke i MSR. Standardi finansijskog izvještavanja za konsolidovane finansijske izvještaje Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Zakonska revizija (neophodna po zakonu) Samo 2 od sljedećih kriterijuma su ispunjeni: 1) Ukupna aktiva > 2 miliona € 2) Godišnji prihod > 4 miliona € Objavljivanje finansijskih izvještaja Društva sa ograničenom odgovornošću Da.3.Zakonska revizija finansijskih iskaza Usvajanje finansijskih izvještaja odgovornih lica određenih opštim aktom pravnog lica i od strane menadžera odjeljenja za finansije i računovodstvo. IFAC i Etičkim kodeksom. Član 28 stav 7 Zakona o privrednim društvima (2007): akcionarska društva dostavljaju finansijske izvještaje zajedno sa revizorskim izvještajem Član 71 stav 3 Zakona o privrednim društvima (2007): društva sa ograničenom odgovornošću dostavljaju finansijske izvještaje u roku od 60 dana od završetka kalendarske godine. Centralni registar Privrednog suda 12 .): akcionarska društva i društva sa ograničenom odgovornošću iznad određene veličine. reviziju i objavljivanje za svaku vrstu društva: Vrsta subjekta Okvir finansijskog izvještavanja za pojedinačne finansijske izvještaje MSFI je neophodan. godine. koji je usvojen i objavljen u decembru 2007. kao i banke i ostale finansijske institucije dužne su da izvrše reviziju svojih finansijskih izvještaja u skladu sa MSR . Član 47 Zakona o privrednim društvima (2007): sva akcionarska društva moraju izvršiti reviziju svojih finansijskih izvještaja prije generalne skupštine akcionara. zajedno sa mišljenjem revizora. Član 12 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005. Član 35 stav 2 Zakona o privrednim društvima (2007): generalna skupština akcionarskog društva usvaja odluku o raspodjeli profita [i usvajanju finansijskih izvještaja] Član 6 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): pravna lica dostavljaju finansijske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda najkasnije do 30. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje Sljedeća tabela daje pregled zahtjeva za opšte finansijsko izvještavanje. juna nakon završetka finansijske godine. Objavljivanje finansijskih iskaza 2. Ukoliko je godišnji prihod < € 500.000 MSFI se zahtjeva kao obračun po gotovinskoj realizaciji.

Da. polugodišnjeg izvještavanja za kotirane kompanije (Direktiva o transparentnosti). Acquis u vezi sa finansijskim izvještavanjem i revizijom značajno su napredovali u posljednjih nekoliko godina. Na primjer. Zakon o osiguranju i Zakon o računovodstvu (2004) MSFI je neophodan Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Nije dostupno Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Da. bez obzira na veličinu. uz dostavljanje Centralnoj banci i Centralnom registru Osiguravajuća društva Da. nije usaglašen sa acquis-em sa pitanjima poput priprema menadžement izvještaja (Četvrta. Centralni registar Privrednog suda Ne Da. MSFI je neophodan u kombinaciji sa posebnim propisima. bez obzira na veličinu. odobravanje i registracija revizorskih društava (Osma Direktiva) i priprema konsolidovanih računa (Sedma Direktiva). elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza (Prva Direktiva). Ne Da. godine nije bio usklađen sa važnim elementima fundamentalnog acquis-a o finansijskom izvještavanju i reviziji (četvrta. bez obzira na veličinu. sedma i osma Direktiva Zakona o kompanijama). Dijelovi stranih kompanija Banke MSFI je neophodan. takođe nisu bile upotrijebljene u potpunosti.3) Prosječan broj zaposlenih > 50 Akcionarska društva MSFI je neophodan. zakon nije obuhvatao zahtjeve za menadžement izvještaje. Da. Novi Zakon o računovodstvu i reviziji je donešen u novembru 2005. 6 6 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 13 . već je koristio različite kriterijume veličine za izuzeće od zakonske revizije i nije sadržao zahtjeve o odobrenju i registraciji revizorskih društava. Opšti računovodstveni plan. poput ograničenja u objelodanjivanju za mala i srednja preduzeća. Da. Opcije u okviru acquis-a koje bi omogućile proporcionalno finansijsko izvještavanje. godine. Centralni registar Privrednog suda Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja Investicioni fondovi Da. Centralni registar Privrednog suda Zakon o računovodstvu i reviziji iz 2002. bez obzira na veličinu. Sedma i Direktiva o transparentnosti).

uzimajući u obzir sprovođenje. podržava cilj Crne Gore da postane članica EU. NSC ne koristi ove standarde kao savršenu polaznu tačku. imajući u vidu trenutnu fazu u kojoj se računovodstvo i revizija u Crnoj Gori nalaze. Istovremeno. usvajanjem acquis communautaire. 2. što.2 Acquis communautaire Važnost acquis communautaire za Crnu Goru je dvostruk. u toku je izrada Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji.1 Polazne tačke U cilju jačanja zakonskog i institucionalnog okvira NSC-a vođen je polaznom tačkom. Međunarodnim standardima o reviziji (MSR) i dobrim međunarodnim iskustvima. uloženi su maksimalni napori da se usaglasi sa direktivama i politikama Evropske unije. Treba imati u vidu da su direktive i politike Evropske unije izrađene za zemlje članice koje već godinama posluju u skladu sa principima tržišne ekonomije i da je računovodstvena i revizorska praksa u tim zemljama vrlo razvijena. dopunjenim Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). 2. ali se potrudio da iskoristi ove standarde kako bi dopunio acquis communautaire u slučajevima gdje nije dovoljno specifičan. očekuje se da će Crna Gora morati da pokaže da ne primjenjuje samo acquis communautaire u zakonu (zakonski okvir) već i da Crna Gora preuzima mjere koje će osigurati da je acquis communautaire stvarno primijenjen (institucionalni okvir). Takođe. omogućivanje jasno definisane i transparentne procedure sertifikacije računovođa i licenciranja revizora u Crnoj Gori.Zakonom o računovodstvu i reviziji propisano je da sva pravna lica (oko 15. Prvo. ali i odraz dobro shvaćenog sopstvenog interesa u usklađivanju ponude i potražnje za revizijom. međutim.3. Drugo. koji se odnosi na računovodstvo i reviziju. acquis communautaire. Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). U tom smislu. U tom pogledu dva faktora uticala su na NSC prilikom stvaranja ove strategije i akcionog plana. što je u skladu sa fundamentalnim slobodama acquis-a. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje je razvijen za opšte finansijske izvještaje kotiranih kompanija i sadrži neke složene računovodstvene tretmane i zahtjeve za detaljno objelodanjivanje. nije bilo u potpunosti moguće. Zakon o računovodstvu i reviziji dozvoljava stranim kvalifikovanim revizorima da postanu licencirani revizori u Crnoj Gori. Zakon će generalno biti usaglašen sa zahtjevima Evropske unije. Zakon definiše sankcije u pogledu revizorskih izvještaja koje potpisuju nelicencirani revizori i po pitanju revizija koje nisu sprovedene u skladu sa zakonom.3. MSR i Etičkim kodeksom. u cilju unaprijeđivanje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori. predstavlja visoko kvalitetan model za uređenje oblasti računovodstva i revizije. koji se može primijeniti na zemlje različitih karakteristika. činjenica da NSC koristi IFRS standarde kao polaznu tačku ne znači da MSFI su pogodni za sve kompanije. kao i uskladjivanje sa međunarodnim standardima i praksom. 14 .000) u Crnoj Gori koriste MSFI za pripremu svojih godišnjih finansijskih izvještaja. Prema tome. Prvo.

a istovremeno uzimajući u obzir mogućnost Crne Gore da isprati ove aktivnosti (kroz sposobnost i sredstva). načelo stalnosti. Upravo iz toga razloga revizorska profesija je. osiguravajućih društava i drugih institicija. poštovanje usvojenih računovodstvenih politika. prebijanje. 15 . kao i nedovoljan broj zaposlenih. već i u specifičnim uslovima.3. NSC je primijetio da ne postoje nacrti (planovi) kako da se primijeni i sprovede acquis communautaire. Međutim. obavezno prikazivanje uporednih informacija. mogu se sprovesti u kratkoročnom do srednjeročnom periodu. kao i da je njihova primjena je prilično nezgodna za većinu malih i srednjih preduzeća. a takođe postavljaju i opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima. načelo nastanka poslovnog događaja. uočila kako primjena pojednih standarda nije relevantna s obzirom na specifičnosti u poslovanju različitih preduzeća.Drugo. a samim tim nedovoljno razgraničenje (podjelu) dužnosti. kao i korišćenje revizorske metodologije. NSC se slaže sa ROSC preporukama da su Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodni standardi o reviziji (MSR) generalno od značaja za javni interes subjekata. značajnost i grupisanje. u tom pogledu. iz razloga što se poslovanje privrednih subjekata odvija se ne samo u složenom okruženju. Pri tome veličina pravnog subjekta nije presudan kriterijum. iako su izazovne. kako sa njihovim finansijskim izvještajima za predhodne periode. radi obezbjeđivanja uporedivosti finansijskih izvještaja preduzeća. osvrće se na iskustvo postojećih zemalja članica EU. Opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima su: pošteno (fer) prikazivanje. tako i sa finansijskim izvještajima ostalih preduzeća. 2. već kvalitativno obilježje koje utiče na obim i strukturu revizorskog ispitivanja. institucijama. banaka. postavljaju minimalne zahtjeve u vezi sa sadržajem finansijskih izvještaja. jer vrsta djelatnosti i veličina subjekta određuju njegovu specifičnost i problematiku poslovanja. kao i promjene u računovodstvenoj. Stvaranje visoko kvalitetnog regulatornog i institucionalnog okvira za računovodstvo i reviziju zahtijeva reforme u crnogorskom zakonodavnom okviru. doslednost u prikazivanju. da bi se postigao ovaj cilj Međunarodni računovodstveni standardi daju smjernice u vezi sa njihovom strukturom. pa se. revizijskoj i poslovnoj kulturi.3. Reformske aktivnosti koje. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća Primjenom MRS standarda omogućava se propisivanje osnove za prikazivanje (prezentovanje) finansijskih izvještaja opšte namjene. Posebno se ističe malo preduzetništvo koje obilježava najčešće upravljanje od strane vlasnika pojedinca koji ima potpunu kontrolu nad poslovanjem. koje će biti u potpunosti razvijene. Ova Strategija i Akcioni plan predviđaju reformske aktivnosti.

Slabosti su uglavnom vezane za mogućnosti specijalizacije. u slučaju objavljivanja Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) za mala i srednja preduzeća.aktivno rukovođenje i upravljanje preduzećem od strane jednog ili manjeg broja pojedinaca. na osnovu koga se sastavljaju. Kvantitivna i kvalitativna obilježja malih preduzeća uglavnom ne zahtijevaju razvijen sistem internih kontrola. 7 Takođe.poboljšanjem efikasnosti poslovanja i smanjenjem troškova. ali se i dominirajuća pozicija vlasnikamenadžera može zloupotrijebiti. nedostatak finansijskih sredstava. Takođe. izvršeno u skladu sa standardima revizije. . Standardi treba da omoguće što bolje poslovanje revizorskih kuća. preduzetnici i menedžeri. Osim prednosti postoje i određena ograničenja koja rezultiraju slabostima u vođenju malih preduzeća. koje se bez obzira na kvantitivna određenja koja se mogu primijeniti i na neka srednja preduzeća. što ima za posledicu relativno mali broj zaposlenih i slabo razgraničenje dužnosti.nezavisnost vlasništva. ali i nedostatke. Uglavnom su vlasnici preduzeća i kreatori poslovne politike u skladu sa kojom i vode preduzeća. obavljaju poslove koje vole i identifikuju se sa poslom i preduzećem čiji su vlasnici. jer bi njihova primjena omogućila upoređivanje izvještaja iz naše zemlje sa izvještajima iz inostranstva i lakšu 7 Časopis „Računovodstvo. kao i mogućnost da interveniše lično u svako vrijeme što je važna činjenica u upravljanju malim preduzećem. i . a zbog relativno malog broja zaposlenih ograničava se mogućnost razgraničenja dužnosti. Mala preduzeća. Za primjenu metodoloških postupaka u reviziji nije ni bitno razvrstavanje prema kvantitivnim obilježljima. mala preduzeća imaju svoje specifičnosti.relativno mali obim poslovanja. dakle obilježavaju neke činjenice i postupci koji se mogu svrstati u nekoliko bitnih odrednica. profit raspoređuju prema potrebama. Dnevne kontrole od strane vlasnika-manadžera mogu biti vrlo korisne i efikasne zbog njegovog ličnog interesa za očuvanje imovine. vrlo privlačnu sa aspekta zarade i ostvarivanje profita. Vlasnik-menadžer ima glavnu ulogu i direktnu kontrolu nad svim odlukama.Naime. Međunarodni standardi su posebno značajni. Najčešće se pominju sljedeća obilježja: . njihova vrijednost ne zavisi samo od toga da li su prilikom njihovog sastavljanja poštovani određeni zahtjevi. kao i preduzeća u kojima vrše reviziju . već su važnija kvalitativna obilježja koja mogu uticati na odstupanje od postupaka i metoda predviđenih Međunarodnim standardima revizije (MSR). Uglavnom samostalno donose odluke ili postoji jedan nivo menadžmenta. već i da li je ispitivanje. revizija i finansije“. revizorski izvještaji predstavljaju završni čin u radu eksternih revizora. U računovodstvenom iskazu to se može odraziti na netačnost podataka i informacija koje su predmet revizije. broj 9. Prednosti su te što su mala preduzeća svrstavaju u posebnu kategoriju.Institut računovođa i revizora Crne Gore 16 . tako da je u tom smislu koordinacija i odnos prema zaposlenima veoma blizak. Crna Gora će ih prihvatiti i uključiti u svoj sistem. ocjene poslovanja i kontrole poslovnih aktivnosti. Takav oblik kontrole može nadoknaditi slab interni kontrolni sistem. Odvijanje poslovanja u malim razmjerama ima svoje prednosti. većom ažurnošću i drugo. povećavajući rizik od prevara i ne tačnoga prikazivanja u finansijskim iskazima.

2. kreditori preduzeća. Vlasnici da se uvjere da menadžment preduzeća upravlja tako da na najbolji način ostvaruje njihove poslovne interese . literatura za sticanje profesionalnih zvanja u računovodstvu je u skladu sa programima i procedurama ACCA. a njihova primjena je potvrđena Zakonom o računovodstvu i reviziji iz 2005. Takođe. godine i dostupni svim zainteresovanim. a revizorski izvještaj je njima adresovan. Saveza računovođa i revizora Srbije redovno prati izmjene i dopune i vrši godišnja prilagođavanja istih. nosilac ugovora i Ekonomskim fakultetom. Standardi su prevedeni i objavljeni od strane Saveza računovođa i revizora Crne Gore. godine od strane Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. godine. godine. jer svaki od izvještaja sa svog aspekta daje sliku o pojedinim transakcijama. Njihova primjena omogućava postizanje i održavanje jednoobraznog visokog kvaliteta revizorskog rada kroz njihovu praktičnu i teorijsku obučenost. Međunarodni standardi interne revizije objavljeni su u decembru 2006. zaposleni. Primjena standarda u Crnoj Gori Međunarodni standardi su godišnje izdanje. Odluku o izboru i razrješenju revizora donosi Skupština akcionara (u akcionarskim društvima). Korisnici finansijskih izvještaja jedino na ovaj način mogu dobiti potpune informacije o preduzeću. poslovni partneri. kroz visinu iskazane dobiti (naročito kroz njeno kretanje iz 17 . godine. dok set ovih izvještaja daje jedinstvenu sliku o poslovanju preduzeća. kao članice IFAC-a i ugovora o Konzorcijumu.da iskazana dobit bude što veća i da se što realnije utvrdi rizičnost njihovih ulaganja. kupci. berze. Zaposleni bi mogli da koriste podatke iz izvještaja revizije za procjenu sigurnosti svojih radnih mesta. godini.3.međunarodnu komunikaciju. Ukoliko se obezbijedi da izvještaji revizije budu javno dostupni. godine. Međunarodni računovodstveni standardi i Međunarodni standardi revizije (MSR) usvojeni su Zakonom o računovodstvu i reviziji Crne Gore iz 2002. koji su dostupni i koriste se u Crnoj Gori. država i šira javnost. prenijela javna ovlašćenja za obavljanje poslova u vezi sa računovodstvom i revizijom. Istovremeno. Revizori potvrđuju da su računovodstveni iskazi realno i istinito iskazani. koji su prvi put na našem jeziku objavljeni 1998. dok su Međunarodni računovodstveni standardi za javni sektor objavljeni su u oktobru 2007. Korisnici izvještaja U uslovima tržišne privrede raste značaj revizije i ona dobija svoj pun smisao.4. a propisana i ROS-om 31 u Srbiji. da reviziju mogu obavljati sa pažnjom i profesionalnim rasuđivanjem.3. IFAC-ov etički Kodeks za profesionalne računovođe (revidiran) objavljen je u martu 2007. kojem je Vlada Crne Gore.1. Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja. zajedno sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore. a priručnik za primenu procedura interne revizije u 2007. kao i Crnogorskim obrazovnim standardom 2. što omogućuje vlasnicima da donose valjane poslovne odluke u domenu upravljačkih funkcija. za njih su zainteresovani: akcionari (vlasnici).

Računovodstveni iskazi treba da obezbjede nezavisne i stručne potvrde da su podaci u računovodstvenim iskazima objektivni i istiniti i na taj način snadbiju korisnike potrebnim informacijama. što je preduslov slobodnog kretanja kapitala. koji pristup se smatra kao dobro međunarodno iskustvo. Nacionalni propisi članica EEZ. • struktura računa dobitlka i gubitka u tri verzije. Godišnji zaključak treba da bude sačinjen tako da pruža vjernu sliku imovine. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive Četvrta Direktiva koja ima za cilj ujednačavanje nacionalnih propisa članica EEZ o polaganju računa i finansijskom izvještavanju. obaveza. • sadržina izvještaja o korporativnom upravljanju. kao i kvalitet iskazanih poslovnih sredstava koje preduzeće iskazuje u bilansu stanja. finansijske situacije i finansijskog rezultata. Potvrda revizora o realnosti i istinitosti iskazanih računovodstvenih iskaza bi pomogao poslovnim partnerima da planiraju svoju buduću poslovnu saradnju. veza između izvještavanja o porezu na prihod i godišnjih računa). vršenja kontrole godišnjih računa i njihovog objavljivanja. račun dobika i gubitka i aneks i (b) izvještaj o poslovanju. koji su se razlikovali kao posledica različitog pravnog poretka i političke volje države članica. Dobra međunarodna iskustva Konačno. 2. od posebnog je značaja.5. NSC je iskoristio primjere dobrog međunarodnog iskustva kao korisne preporuke za razvoj Strategije i Akcionog plana. • U oblastima gdje je acquis communautaire previše opšt (npr. uklone određene poremećaje i primjenom Međunarodnih računovodstvenih standarda uporedivim sa stranim finansijskim izvještajima. sadržine dopunskih izvještaja.godine u godinu). ujednačavanja principa procijenjivanja. • pravila procijenjivanja • sadržina aneksa. onemogućavali su uporedivost finansijskog informacija. i . iskoristio to znanje da bi shvatio: • Kako su zemlje EU usvojile i primijenile acquis communautaire. • kriterijumi za deklarisanje veličine preduzeća i uslovi za pravo preduzentiranja skraćenog bilansa. 2. 18 . • sadržina izvještaja o poslovanju. U Direktivi se detaljno izlažu: • struktura bilansa (stanja) u dvije verzije. Revizorski izvještaji bi pružili učesnicima u transakcijama na berzi pouzdanu osnovu za donošenje poslovnih odluka. • kontrola godišnjih računa. Otuda i potreba propisivanja minimalnih zahjeva za sve članice u pogledu obaveznih bilansnih šema. • objavljivanje godišnjih računa. Predmet ujednačavanja su: a) godišnji zaključak koji čine: bilans.6.

juna tekuće godine za prethodnu godinu. Ministarstvo finansija je. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja Transparentnost i objavljivanje podataka je od izuzetne važnosti za efikasno korporativno upravljanje. tokom avgusta mjeseca 2007. Shodno tome. objašnjava odgovornosti statutornih revizora i postavlja određene etičke principe kako bi osigurala objektivnost i nezavisnost. Matična kompanija i sve filijale u vlasništvu trebaju biti konsolidovane gdje matična kompanija ili jedna ili više filijala su formirane kao kompanija sa ograničenom odgovornošću. i 2008. godine izvršilo kontrolu ispravnosti i kvaliteta dostavljenih finansijskih iskaza 8 Priručnik korporativnog upravljanja za Crnu Goru 19 . obavještavanjem zainteresovanih pravnih i fizičkih lica preko web sajta i omogućavanjem uvida u iste. jer omogućava akcionarima i javnosti da procjenjuju rad menadžmenta preduzeća. uključujući nezavisnost. Cilj kvalitetne sigurnosti je da obezbijedi da se statutarna revizija obavlja u skladu sa ustanovljenim revizorskim standardima i da revizori poštuju etička pravila. 8 Stoga. Pravna lica su obavezna da podnose godišnje finansijske i revizorske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda (CRPS) najkasnije do 30.Sedma direktiva o Konsolidovanim računima (83/349/EEC): Ova direktiva koordiniše nacionalne zakone o konsolidovanim računima i definiše okolnosti pod kojim se konsolidovani računi izrađuju. što ima uticaja na njihovo investiciono ponašanje. Takođe. vrši nadzorni organ . transparentnost i objavljivanje podataka je i osnova za tržišno orjentisan nadzor nad radom preduzeća. Statutarna direktiva revizije: Ova direktiva (poznata kao “nova osma EU Kompanije zakonska direktiva”) koja je zamijenila postojeću Osmu direktivu (84/253/EEC). Zakonom o računovodstvu i reviziji uređeno je objavljivanje finansijskih izvještaja od strane akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću.7. Dostavljanje finansijskih iskaza CRPS-u vrši se u cilju njihove transparentnosti. ali na nekonzistentan način. uz konsultantsku pomoć Bearing – Pointa. Preporuka 2001/256/EC o kvalitetnoj sigurnosti za statutarnu reviziju: Preporuka određuje minimalne standarde za sisteme spoljašne kvalitetne sigurnosti za statutarnu reviziju u EU. kao i izvještaja revizora Centralnom registru Privrednog suda. da bi investitori bili u mogućnosti da procijene perspektivu preduzeća i donesu investicione odluke neophodno je da imaju regularan i pravovremen pristup pouzdanim i uporedivim informacijama. Naime. a u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji. Takođe. 2.Ministarstvo finansija. Uzimajući u obzir ovu direktivu NSC je mišljenja da treba predložiti dalje reformske aktivnosti u nekoliko oblasti gdje skoro usvojeni crnogorski zakon o reviziji se razlikuje od direktive. kao i za samo funkcionisanje tržišta kapitala. zakonska regulativa iz oblasti računovodstva i revizije podrazumijeva da kontrolu urednog i blagovremenog dostavljanja iskaza. Direktiva uvodi zahtjev više nego preporuku za spoljnu garanciju kvaliteta. osigurava snažan javni nadzor nad revizorskom profesijom i poboljšava kooperaciju između nadzornih organa u EU.

Navedene izmjene uz druga sistemska rješenja i opšte poboljšanje privrednog ambijenta doprinijeće stvaranju efikasnijeg poslovnog okruženja. Kvalitet i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja nisu statičke kategorije i vrijednosti. One podrazumevaju permanentno unapređenje oslonjeno na harmonizaciju računovodstvenog obrazovanja. odnosno sistematizaciju mjesta inspektora za oblast računovodstva i revizije. Centralnom registru Privrednog suda. Ministarstvo finansija planira skoro uvođenje. kao i profesionalne asocijacije računovođa u ulozi realizatora kontinuirane edukacije i usavršavanja računovođa. jun tekuće godine za predhodnu godinu). provjeravano je da li su privredna društva. odnosno računovodstveni informacioni sistem 20 . kao i pokretanja prekršajnog postupka. U ovim okolnostima računovodstvo. kao i krug obaveza za čije će prekršaje biti predviđene kaznene mjere.akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. dok je za ovu godinu predviđeno izvršavanje konkretnih sankcionih postupaka. godinu. 2.8. Aktuelne uslove poslovanja preduzeća karakterišu dinamične promjene izazvane brojnim činiocima makro i mikro okruženja. Shodno tome. u zakonom propisanom roku za 2006. 4) da li je izvještaj revizora sa rezervom ili bez rezerve. dostavili finansijske iskaze. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije Nema sumnje da na kvalitet finansijskih izveštaja gotovo presudnu ulogu imaju institucije za stvaranje i transfer računovodstvenih znanja. Kako bi se unaprijedila regulativa u ovoj oblasti. nakon sprovedene kontrole. standarde kvaliteta i upravljanje totalnim kvalitetom sa odgovarajućom međunarodnom profesionalnom računovodstvenom regulativom u ovoj oblasti. odnosno njihovi revizori ili nezavisni licencirani revizori. Ministarstvo finansija je predhodne godine. i međunarodnim računovodstvenim standardima. radili izvještaje. kao i boljoj kontroli finansijskog izvještavanja. 3) da li su akcionarska društva. koja su obaveznici revizije. dostavili potpisane revizorske izvještaje. 6) koje su revizorske kuće. zahtijevalo ispravku uočenih nepravilnosti i uputilo upozorenje privrednim društvima kod kojih su utvrđene nepravilnosti uz obavezu poštovanja zakonskih i drugih pravila finansijskog izvještavanja. sa različitim intenzitetom delovanja. u proceduri je donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. odnosno 2007. 2) da li su finansijski iskazi u skladu sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). ocjenjivani su sledeći kriterijumi: 1) da li su finansijski iskazi dostavljeni. kao i izvještaje revizora u skladu Zakonom. Prilikom kontrole. čiji će zadatak biti kontrola primjena navedenog zakona. 5) da li su svi finansijski iskazi dostavljeni potpisani i pečatirani od strane odgovornog lica. Pored navedenog. u zakonom propisanom roku (30. kao i društva sa ograničenom odgovornošću koja ispunjavaju uslove propisane stavom 2 člana 12 Zakona o računovodstvu i reviziji.

Izvještavanje malih i srednjih preduzeća Postojeći zahtjevi za korišćenje MSR/MSFI od strane pravnih lica bez obzira na njihovu veličinu nije pogodno za mala i srednja preduzeća (MSP) i stvara nepotreban pritisak na nedovoljne institucionalne i profesionalne računovodstvene resurse.000 eura i korišćenje MSFI zasnovanih standardnih formi izvještavanja. Visoko-kvalitetno finansijsko izvještavanje i revizija se oslanjaju na obezbjeđenju efektivnog profesionalnog obrazovanja i obuke iz računovodstva i revizije. što ukazuje na snažnu potražnju za obrazovanjem iz oblasti računovodstva. Shodno tome. Broj studenata koji biraju da studiraju računovodstvo i reviziju. 21 .svojim outputom treba da obezbjedi računovodstvene izveštaje sa relevantnim informacionim sadržajima za različite eksterne i interne korisnike. tri godine radnog iskustva (kao računovođa) i dvije godine iskustva revizora. način prezentiranja i sistem ispitivanja. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje razvijen je za opšte finansijske iskaze kotiranih kompanija i sadrži izvjesno složenije računovodstveno tretiranje i detaljne zahtjeve za objelodanjivanje. Ukupni uslovi kvalifikovanja revizora koji su definisani u Zakonu o računovodstvu i reviziji su slični uslovima acquis-a i međunarodnim obrazovnim standardima IFAC-a. 2. ali i na neophodnost odgovorne i usaglašene aktivnosti svih nacionalnih činilaca i institucija u ovom procesu kako bi taktičko i strategijsko poboljšanje kvaliteta finansijskog izveštavanja bilo u skladu sa korisničkim zahtevima i očekivanjima. naglašava potrebu za mlađim profesionalnim računovođama koji će dobiti modernije obrazovanje iz računovodstva koje se zasniva na tržišnoj ekonomiji kada je u pitanju sadržaj programa. Okvir za finansijsko izvještavanje koji se primjenjuje u Crnog Gori omogućava.9. kao i potrebe za daljim sticanjem znanja iz ove oblasti neophodno je redizajniranje postojećih nastavnih planova u oblasti računovodstva i revizije na univerzitetskim jedinicama koje pokrivaju ovaj segmen obrazovanja. kao i kod specijalizovanih profesionalnih udruženja i ustanova koje se bave obrazovanjem računovođa i revizora. izvjesno ograničenje obaveze pripreme i objelodanjivanja za mala i srednja preduzeća zahtjevanjem gotovinske realizacije (cash-based accounting) za kompanije koje imaju prihode u iznosu manjem od 500. kao i za nove postdiplomske studije se povećava. Sva mala i srednja preduzeća koriste standardizovani ‘set obrazaca za godišnje izvještaje koji nije u potpunosti u skladu sa MSFI. Uslovi za kvalifikovanje uključuju univerzitetsku diplomu. Analiza ove uslovljenosti pokazuje neophodnost oslanjanja na ukupnu međunarodnu profesionalnu računovodstvenu regulativu. Kvalitet finansijskih izveštaja prvenstveno je uslovljen kvalitetom stvaranja i transfera računovodstvenih znanja i profesionalnom edukacijom računovođa. u principu. a u cilju daljeg razvoja računovodstve i revizorke profesije. Standardni obrasci koji su korišćeni bili su opisani kao ‘obrasci propisani na osnovu člana 3 Zakona o računovodstvu i reviziji i člana 22 IV EU Direktive br. naročito u oblasti kvaliteta računovodstvenog obrazovanja i usavršavanja i kvaliteta finansijskog izveštavanja. Studija koju je finansirao USAID 2005.

Finansijsko izvještavanje banaka Zakonom o bankama se predviđa da se banke moraju osnivati kao akcionarska društva i tako moraju ispunjavati uslove za pripremu. generalno dobrog kvaliteta. Ova metodologija može biti adekvatna u prudencijalne svrhe. međutim ona nije u skladu sa MRS 39.10.10. što može dovesti do potcjenjivanja ili precjenjivanja kreditnog portfolija ako se uporedi sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. Osim toga. Zvanični revizor banke je dužan da prijavi Centralnoj banci svaku nezakonsku aktivnost ili neregularnost što je u skladu sa BCCI Direktivom. Takođe. S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva. kao i publikovanje kraće verzije revizorskog izvještaja u nacionalnim dnevnim novinama. Pored toga. Izračunavanje se zasniva na matrici za rezervisanja koja uključuje opseg fiksnih minimalnih stopa za rezervacije za svaku kategoriju koja je zavisna od perioda kašnjenja i predstavljena je kao obaveza u bilansu stanja. Ovi obrazsci uključuju standardizovane strukture bilansa uspjeha. 9 2. u zakonom propisanom roku. Imenovanje revizora banaka mora biti odobreno od strane Centralne banke. Kvalitet finansijskih izvještaja nekoliko crnogorskih banaka uporediv je sa finansijskim izvještajima banaka ekvivalentne veličine u Evropskoj uniji. Propis zahtijeva da banke izračunaju pogoršanje neobezbijeđenog dijela kredita i potraživanja. Zakonom o bankama se predviđa da banke podnose svoje finansijske izvještaje po MSFI. iskaza o gotovinskim tokovima i iskaz o promjenama u vlasništvu.1.78/660/EEC’. što je stoga bilo komparativno za tu grupu u Evropskoj Uniji. koji zahtijeva da se rezerve za kreditne gubitke izračunavaju kao razlika između knjigovodstvenog iznosa aktive i sadašnje vrijednosti procijenjenih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji se nijesu desili) diskontovane po prvobitnoj efektivnoj kamatnoj 9 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 22 . Takođe se pozivaju na napomene uz finansijske iskaze koje opisuju primijenjene računovodstvene politike i analitičko pojašnjenje materijalno važnih stavki bilansa stanja. finansijski izvještaji i revizorski izvještaj takođe moraju biti javni. U ROSC izvještaju se navodi da je kvalitet finansijskih iskaza banaka. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora 2. napomene uz finansijske iskaze su predstavljene sa objelodanjivanjem kako to zahtijevaju MSFI. Zakonom se predviđaju i još neki konkretni zahtjevi kao što su vođenje poslovnih knjiga u skladu sa kontnim planom koji propisuje Centralna banka i posebnim propisima. kao i da podnose prudencijalne izvještaje Centralnoj banci. što se u velikoj mjeri može pripisati intenzivnoj neposrednoj (onsite) i posrednoj (off-site) kontroli koju sprovodi Centralna banka Crne Gore i eventualnom uticaju inostranih banaka koje posjeduju lokalne banke. od banaka se traži da izračunaju rezerve za potencijalne kreditne gubitke u skladu sa matricom koju propisuje Centralna banka. kao i da nijedna od pregledanih banaka nije imala bezrezervno mišljenje revizije. bilansa stanja. reviziju i publikovanje finansijskih izvještaja po MSFI za akcionarska društva. uključujući informativno izvještavanje o riziku.

stopu finasijske aktive. Banke koriste ove propise ne samo u svrhe prudencijalnog izvještavanja, već i kod pripreme finansijskih iskaza po Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija Za donošenje kvalitetne investicione odluke, najznačajniji osnov su, svakako, kvalitetni i pravovremeni finansijski izvještaji, usklađeni sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS), odnosno sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Pravovremena informacija o poslovanju kompanija, osnova je za donošenje kvalitetnih odluka o kupovini akcija, jer doprinosi smanjenu rizika i nesigurnosti prilikom investiranja. Neobjavljivanje izvještaja o poslovanju kompanija, utiče na cijenu akcija i dovodi do “insajderskog trgovanja”. U cilju unapređenja ove oblasti, između ostalog, Komisija za hartije od vrijednosti će posebnu pažnju posvetiti regulatornom okviru, koji se odnosi na sačinjavanje i objavljivanje periodičnih finansijskih i drugih izvještaja. Naime, Izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti propisano je da su registrovani emitenti obavezni da Komisiji dostavljaju kopiju godišnjeg računa, nakon njegovog usvajanja na skupštini akcionara, i kopiju izvještaja revizora u skladu sa zakonom. Usvojene su izmjene Pravila o kontroli poslovanja („Službeni list RCG, br. 28/07“) kojim je propisano obavezno periodično podnošenje izvještaja od strane ovlašćenih učesnika i to u rokovima: januar – mart, januar – jun, januar – septembar, januar – decembar tekuće godine, a podnose se Komisiji najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka perioda na koji se izvještaj odnosi. U toku je izrada Pravila kojim će se propisati kvartalno i polugodišnje izvještavanje u skladu sa acquiem, međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja i međunarodnim standardima revizije. U toku je izrada Javne informacijske knjižice koja će obuhvatati podatke iz finansijskih izvještaja u skladu sa acquiem. Javna informacijska knjižica će biti dostupna na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih, tromjesečnih, polugodišnjih i godišnjih izvještaja. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova, koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava Zakonom o osiguranju (»Službeni list RCG«, broj 78/06) propisan je cjelovit i aktivan nadzor nad subjektima osiguranja: društvima za osiguranje, društvima za posredovanje u osiguranju, društvima za zastupanje u osiguranju, odnosno zastupnika kao fizičkih lica, agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. U skladu sa prethodno navedenim, Zakon o osiguranju propisao je obavezu godišnjeg izvještavanja, tromjesečnog izvještavanja, kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa, društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg

23

izvještaja o poslovanju, sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Prethodno navedeni izvještaji razmatraju se i usvajaju na Skupštini društva nakon čega se dostavljaju regulatornom organu. U toku je izrada Pravilnika o sadržini izvještaja, obavještenja i drugih podataka koje društvo za osiguranje dostavlja Agenciji za nadzor osiguranja i o načinu i rokovima njihovog dostavljanja, kao i Pravilnika o statističkim izvještajima društva za osiguranje. Takođe, planirana je izrada Pravilnika o kontnom okviru, kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. U tom dijelu neophodno je ostvariti saradnju sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore, kao i sa resornim Ministarstvom, a sve u cilju kvalitetnije izrade akata u djelu primjene međunarodnih računovodstavenih standarda. Istovremeno, u cilju efikasnije kontrole, Agencija za nadzor osiguranja će inicirati izradu akta kojim bi se propisala sadržina mišljenja revizora na finansijske izvještaje.

24

3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA 3.1. Definisanje ciljeva Ciljevi koje strategija namjerava postići postavljaju se kao sistem koji je izveden iz osnovnog cilja: Podizanje kvaliteta primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije do nivoa koji će povećati korisnost računovodstveno – revizorske struke i obezbjediti usklađenost sa acquis communautaire. Sistem ciljeva razvijen je kao razrada predhodno iskazanog osnovnog cilja i kao iskaz međusobne uslovljenosti različitih ciljeva. Tako postavljeni sistem ciljeva ima namjeru izraziti kompleksnost ostvarivanja postavljenog osnovnog cilja, te u isto vrijeme precizirati uopšteno definisani osnovni cilj. Sistem ciljeva na kojima se bazira Strategija i akcioni plan je sledeći: 1. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za međunarodno priznato finansijsko izvještavanje koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crne Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 2. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za reviziju finansijskih izvještaja koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crene Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 3. Razviti kapacitet institucija (stakeholder-a da implementiraju i razvijaju okvir za primjenu međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 4. Razviti samoregulatorne i upravne mehanizme nadzora nad kvalitetom obavljanja računovodstvenih i revizorskih poslova. 5. Razvijati računovodstveno-revizorsku profesiju do nivoa zadovoljavajućeg kvaliteta i visoke primjene etičkih standarda i kodeksa ponašanja. 6. Uspostaviti mehanizme djelovanja tržišne discipline na kvalitet finansijskog izvještavanja. 7. Razviti poznate i uvesti nove oblike međunarodne saradnje u ostvarivanju tehničke pomoći i uključenja u rad relevantnih tijela koja se bave računovodstveno – revizorskim standardima. Vremenski okvir za realizaciju postavljenih ciljeva je kraj 2011. Polazeći od sistema ciljeva razvijene su strategije koje bi na najefektivniji način trebale obezbjediti njihovu realizaciju. Svaka od konkretnih akcija povezana je sa jednim ili više naznačenih ciljeva.

25

Kao takav. i treba da obezbjedi balans između dvije fundamentalne kategorije koje čine temelj izvještavanja.3.Bilansa uspjeha (Bilans finansijskog uspeha) . objektivno i fer iskazano stanje osnova je za vrijednovanje jednog privrednog sistema i od presudne je važnosti i interesa za sve one koji zavise od ostvarenih ekonomskih ishoda preduzeća o kojem se izvještava. . Istinito. Svojom koncepcijom. Finansijski iskazi koje pripremaju sve institucije u javnom sektoru sastoje se od: . Njima se prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. One su postavljene kao ključni pravci djelovanja odnosno stubovi na kojima se cijeli Akcioni plan oslanja.Bilansa stanja (izvještaj o finansijskom poziciji).institucionalnog okvira Normativni okvir Dogradnja normativnog okvira se. sadržaj informacija koje su predmet prezentovanja. ali i posledice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. i sa druge. Dogradnja odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira. odnosi na statutarno zaokruživanje primjene Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja.Izvještaj o promjenama na kapitalu 26 . 2. uspiješnosti (bilans uspjeha) i promjenama finansijskog položaja (izvještaj o novčanom toku preduzeća). Finansijski izvještaji trebaju istinito i objektivno prikazati promjene stanja koja su refleksija ostvarenih transakcija i drugih događaja. Razvoj mehanizama nadzora. mišljenja i izvještaje revizora i druge isprave.Izvještaj o novčanim tokovima . Djelovanje tržišne discipline. Ove informacije su korisne širokom krugu korisnika u procesu donošenja odluka.2. a to su njeni korisnici sa jedne strane.2. Finansijski izvještaji predstavljaju skup finansijskih iskaza i ostalih pratećih izvještaja koji mogu podrazumijevati i izvještaje menadžmenta. MSFI prvenstveno je usmjeren da javnosti objelodani svoj okvir za sastavljanje i prezentovanje finansijskih izveštaja. Odabrane su tri ključne strategije na kojima se bazira postavljenje i realizacija Akcionog Plana: 1. Dogradnja odgovarajućeg normativno .1. Cilj finansijskog izveštavanja je da pruži informacije o finansijskom položaju (bilans stanja). komentare uprave. kao i pravila djelovanja računovodstvene i revizorske profesije. Razvoj strategija Strategije su postavljene kao pravci razrješenja situacija i slabosti predhodno determinisanih analizom. 3. Međunarodnih standarda revizije i odgovarajućih etičkih standarda. 3. U našem privrednom sistemu Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja su već djelimično u primjeni pa normativno – institucionalni okvir treba dograditi kako bi kvalitet njihove primjene bio podignut do nivoa predviđenog usvojenim ciljevima. prije svega. namijenjen je cjelokupnoj javnosti koja je zainteresovana za pouzdane tržišne informacije.

bilansu uspeha i izveštaju o tokovima gotovine unakrsno se povezuje sa odgovarajućim informacijama u napomenama. Relevantnost kao dimenzija kvaliteta ogleda se u uticaju. neizostavnosti finansijskih izvještaja za poslovno-finansijsko odlučivanje zbog njihovih atributa. 11 dr Slobodan D. predvidljivosti i potvrdivosti.. Razumljivost podrazumjeva dve dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja – adekvatna agregiranja i klasifikacije primjerene korisničkim komunikacionim sposobnostima. oprezno i neutralno. 10 Napomene uz finansijske izvještaje preduzeća: (a) prikazuju informacije osnovama za pripremu finansijskih izvještaja i specifične računovodstvene politike koje su odabrane i primjenjene na značajne poslovne promene i događaje. kao praga kvaliteta čije prekoračenje izostavljanjem. neobjektivnim prezentiraju ili neodgovarajućim vrednovanjem informacija. To praktično dalje znači da finansijski izvještaji treba da budu sastavljeni postupno. sposobnostima korisnika da ih razumije i koristi u poslovno finansijskom odlučivanju. koje nisu prikazane na nekom drugom mestu u finansijskim izvještajima. koje uključuju računovodstvene politike i druga obrazloženja 10 Okvir za izradu i prezentaciju finansijskih izvještaja polazi od značajnih predpostavki: obračunske osnove (metod računovodstva na osnovu tekućih troškova koji podrazumjeva da se transakcije priznaju i evidentiraju računovodstveno onda kada su nastale. 11 a) S aspekta sadržaja. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika koje informacije koje pružaju čine korisnim. Finansijske izvještaje koji se ne koriste u konkretnom poslovnofinansijskom odlučivanju karakteriše irelevantnost. (b) objelodanjuju informacije koje zahtevaju Međunarodni računovodstveni standardi. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja svakako proizilaze iz materijalnosti.Napomene uz finansijske izvještaje. Svaka stavka prikazana u samom bilansu stanja. Dimenzija pouzdanosti zahtjeva da finansijski izvještaji sa odgovarajućim informacionim sadržajima budu oslobođeni grešaka i pristrasnosti.“ 27 . (c) obezbjedjuju dodatne informacije koje nisu prikazane u samim finansijskim izvještajima. Uporedivost kao obeležje kvaliteta određuje se konzistentnošću pri objelodanjivanju finansijskih izvještaja. b) S aspekta prezentacije i objelodanjivanja. ali su potrebne radi poštenog prikazivanja. finansijske izvještaje čini manje upotrebljivim za potrebe korisnika. Pouzdanost je veoma bitna opšta karakteristika kvaliteta. Napomene uz finansijske izvještaje prikazuju se na sistematski način. Malinić. kvalitet finansijskih izvještaja se može utvrđivati i pratiti prema njihovoj: • uporedivosti i • razumljivosti. bez obzira na različitost korisnika. rad na temu „Karakteristike i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja. kvalitet finansijskih izvještaja može se odrediti prema njihovoj: • relevantnosti i • pouzdanosti. a ne kada je došlo do novčanog toka) i koncepta trajne brige za poslovanje (kontinuiranosti poslovanja).

odnosno posmatranje kvaliteta. ali i da utiču na njih. Kroz revizorski postupak se vjerodotojnost i time korisnost finansijskoh izvješataja poboljšava. tako i sa stanovišta različitosti zahtjeva korisnika. u skladu sa utvrđenim pravilima i propisima". visokokvalitetno finansijsko izvještavanje. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. 28 .c) S aspekta prepreka. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. Savremeno shvatanje suštinskog određenja kvaliteta podrazumeva višedimenzionalnost. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. Blagovremenost kao obilježje kvaliteta ogleda se u aktuelnom. Cilj revizije je dat u samim međunarodno prihvaćenim standardima revizije (ISA 200): "Cilj revizije finansijskih izvještaja je da omogući revizoru da izrazi mišljenje da li su finansijski izvještaji pripremljeni. kako sa stanovišta različitosti karakteristika. učinci (proizvodi ili usluge) mogu imati značajan broj relevantnih karakteristika kvaliteta koje nije jednostavno definisati i kvantifikovati. Međutim. moguće je govoriti o: • blagovremenosti i • racionalnosti. pravovremenom sastavljanju i prezentaciji finansijskih izvještaja namijenjenih prvenstveno menadžmentu preduzeća. Takođe. Ako za kvalitet finansijske izvještaja odgovara menadžment nekog entiteta za njihovu vjerodostojnost odgovara revizija. Reakcija investitora prema nekom ekonomskom prostoru će biti još pozitivnija ako pored finansijskih izvještaja sastavljenih po međunarodno priznatim standardima imaju uvjerenje da će oni biti verifikovani kroz postupak revizije utemeljen na visokim standardima struke i etike. Racionalnost se odnosi na zahtjev da kvalitet finansijskih izvještaja može biti određen odnosom njihovih koristi i troškova. eventualno buduće proširenje obima MSFI zahtjeva da finansijsko izvještavanje bude praćeno simultanom izgradnjom institucionalnog i profesionalnog kapaciteta kako bi se osiguralo i održalo pouzdano. i međunarodni IASB standard 8402 definiše kvalitet proizvoda uopšte "kao skup karakteristika nekog entiteta koje se odnose na njegovu mogućnost da zadovolji iskazane potrebe i potrebe koje se podrazumijevaju". odnosno njima se obezbjeđuje kredibilitet. U tom smislu. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. odnosno ograničenja u određivanju kvaliteta finansijskih izvještaja. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. Međutim. u svim bitnim aspektima.

To se prije svega odnosi na: Ministarstvo finansija. razvojem tržišta.) upravljanje rizicima poslovanja sa klijentima i ukupnim rizicima u svom poslovanja baziraju na raspoloživim finansijskim informacijama. profesionalno ponašanje i zadovoljenje tehničkih standarda. kompleksnošću poslovanja i globalizaciji ekonomskih tokova revizor mora posjedovati i stalno dograđivati visoka stručna znanja koja treba da mu omoguće da pribavi. Agenciju za nadzor osiguranja Poresku upravu i Centralni registar Privrednog suda. sve veći značaj dobijaju revizije poslovanja ("operational auditing") i revizije usklađenosti sa propisima ("compliance auditing"). Finalni cilj je prenos rezultata zainteresovanim korisnicima. obazrivost. Revizija finansijskih izvještaja podrazumjeva sistematičan pristup što znači pripremu. Institucionalni okvir Razvoj institucionalnog okvira zahtijeva jačanje kapaciteta u svim institucijama koje značajno doprinose ostvarivanju sistema postavljenih ciljeva. prioritizaciju i mehanizme nadzora u odnosu na postojeću regulativu. integritet. Centralnu banku Crne Gore Komisiju za hartije od vrijednosti. šeme zaštite investitora i sl. sitematičnost postupka revizije i praćenja preporuka. Pored finansijske revizije. Finansijske institucije (banke. objektivnost. stručnost. povjerljivost. obradi i protumači sve dokaze neophodne da stekne razumno uvjerenje 12 da su finansijski izvještaji realno i fer prezentovani. MONSTAT Pouzdanost i uporedivost finansijskog izvještavanja su preduslovi za efikasnost finasijskog tržišta i mogućnosti minimiziranja rizika na njemu. Sva ova i mnoga druga pitanja standardizacije računovodstveno – revizorskih poslova obuhvaćena međunarodnim standardima zahtjevaju drugačiju sistematizaciju. važno je razumjeti da se implementacija visokog nivoa kvaliteta Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i Međunarodnih standarda računovodstva ne može obezbjediti bez visokog stepena implementacije Međunarodnih standarda revizije. 29 . Sa sve većim tehnološkim napretkom. To je uvjerenje da bi bilo koje značajne greške trebale biti detektovane kroz revizorki postupak. Institut sertifikovanih računovođa Crna Gore. učesnici tržišta kapita. Zato je od velikog značaja da regulatori i supervizori finansijskog tržišta utiču na kvalitete finansijskog izvještavanja 12 Koncept vezan za sakupljanje revizorskih dokaza potrebnih da bi revizor mogao zaključiti da ne postoje značajne pogreške i pogrešni navodi u finansijskim izvještajima u cjelini. Revizija u svom radu treba da se rukovodi visokim etičkim prinicipima kao što su: nezavisnost. u današnje vrijeme.Takođe. Revizija se treba obaviti objektivno kroz pribavljanje i procjenu dokaza kako bi se utvrdio nivo usklađenosti izjava menadžmenta i ustanovljenih kriterijuma. osiguravajuće kompanije. dokumentovanu planom.

Dodatno. U tom smislu. kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. strategija bi podržala postojanje konzistentnog zakonodavnog i regulatornog okvira koji podržava modernizovan ambijent izvještavanja u oblasti osiguranja u skladu sa acquis communautaire. Tako da periodično finansijsko izvještavanje povećava sposobnost investitora. Pored toga. društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg izvještaja o poslovanju. kao i njihove finansijske okolnosti i likvidnost. strategija bi podržala razvoj mogućnosti za kontrolom i omogućila saglasnost sa zakonodavnim finansijskim izvještavanjem i propisima koji se odnose na obaveze osiguranja u Crnoj Gori. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). efektivnog i sofisticiranog tržišta kapitala je kamen temeljac uspješne ekonomije bilo kojeg regiona u svijetu. strateški je cilj bilo koje zemlje koja teži razvoju jake i rastuće ekonomije. Jaka. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa. kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. strategija bi podržala implementaciju i sprovođenje statutarnih moći za razvoj usaglašavanja i u krajnjoj liniji poboljšala finansijsko izvještavanje za subjekte regulacije u Crnoj Gori. agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. polugodišnjih i godišnjih izvještaja. emisija akcija i drugih finansijskih instrumenata. Ovaj razvoj može biti presen na širi finansijski sektor i dalje u dugoročnijem periodu. društva za posredovanje u osiguranju. Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja nastoje da uspostave kontrolu finansijskog izvještavanja osiguravajućih društava. poslovanja u osiguranju i sl. Navedene oblasti zahtijevaju specijalizovano finansijsko izvještavanje i nadzor. Razvoj jakog. tromjesečnog izvještavanja. Za Agenciju za nadzor osiguranja. strategija bi podržala i razvila zakonodavni i regulatorni okvir za subjekte regulacije. Takođe. investicionih i penzionih fondova. imaju obavezu godišnjeg izvještavanja. Razvijanje glavnih specijalizovanih finansijskih sektora u oblastima koje uključuju osiguranje i penzije. Za Komisiju za hartije od vrijednosti. povjerilaca i drugih da razumiju sposobnost entiteta da generišu zaradu i tokove gotovine. investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih. koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Agencija za nadzor osiguranja je planirala izradu Pravilnika o kontnom okviru. tromjesečnih. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova.institucija koje regulišu i prema kojima supervizorski djeluju i da utiču da ove institucije zahtijevaju u procesu upravljanja rizicima (prilikom odobravanja kredita. sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora.) provjerljivost. društva za osiguranje. društva za zastupanje u osiguranju. efektivna i sofisticirana tržišta kapitala zahtijevaju odgovarajuće propise (uključujući zahtjeve finansijskog izvještavanja) i institucionalizovane mehanizme koji se odnose na sprovođenje zakona. 30 . kvalitet i blagovremenost dostavljanja finansijskih izvještaja svojih klijenata ili makar onih prema kojima su visoko izložene. odnosno zastupnika kao fizičkih lica.

2. Na nivou korporativnog upravljanja strategija predviđa čitav niz mehanizama poboljšanja kvaliteta računovodstvenog planiranja. Tržišna disciplina Razvoj tržišne discipline je koncept kojem se sve više pridaje značaja u postavljanju i razvijanju efikasnih regulatornih i supervizorskih principa funkcionisanja pojedinih dijelova finansijskog i ukupnog privrednog sistema. 31 . odnosno privredne subjekte koji posluju u formi akcionarskog društva i društva sa ograničenom odgovornošću.3. kroz institucionalne forme udruživanja i djelovanja. Sve što obezbjeđuje mogućnost aktivnog odnosa tržišta prema finansijskom izvještavanju određenog privrednog subjekta može se tretirati kao uticaj tržišne discipline. ovi visoko kvalitetni godišnji i konsolidovani računi jedino su korisni ukoliko su javno ostvarljivi brzo i lako. Razvoj mehanizama nadzora Imlementacija normativno – institucionalnog okvira podrazumjeva da u pomenutom okviru i van njega postoje razvijeni mehanizmi koji obezbjeđuju nadgledanje kvaliteta i obuhvata implementacije. Kako god. Tako se strategija usmjerava. na srednja i velika preduzeća. Za Centralni registar Privrednog suda Strategija bi osigurala usaglašenost zakonodavstva i propisa sa relevantnim djelovima acquis communautaire koji se odnose na publikacije i popunjavanje finansijskih informacija. pri čemu su i jedan i drugi sektor fundamentalni za ekonomski rast. na razvijanje oblika interne revizije. zajmodavaoci i drugi kreditori. uporedivost. obavezivanje na ugradnju principa "dvoje očiju" u postupke i procedure izrade finansijskih izvještaja i tome slično. organizovanja i profesionalnog djelovanja sa direktnim implikacijama na kvalitet finansijskog izvještavanja. aktivno djelovanje u analitičkom i korektivnom smislu informacijama iz finansijskih izvještaja privrednih subjekata. uvođenje većeg stepena odgovornosti borda direktora za finansijsko izvještavanje. 3. kao i kontinuit edukacije računovođa i revizora. U okviru tržišne discipline ubrajaju se svi mehanizmi koji obezbjeđuju pristup. Zato ova strategija predpostavlja nadzor koji će biti korporativnog. samoregulatornog karaktera i upravnog karaktera. 3. Visoko kvalitetno finansijsko izvještavanje je preduslov za povećanjem rezervi na tržištima kapitala i u bankarskom sektoru.2.2. uvođenje revizorskog odbora. Stoga je veoma važno iskoristiti ove mehanizme u funkciji ostvarivanja ciljeva postavljenih ovom Strategijom i Akcionim planom. minimalne zahtjeve za postojanjem transparentnosti i koji su u skladu sa drugim relevantnim unutrašnjim zakonima. Za realizaciju ove strategije razmišljanje je da mehanizmi nadzora budu višeslojni i u većem broju formi odnosno tehnika. Na nivou samoregulacije strategija treba biti podržana aktivnostima usmjerenim na jačanje motiva i kapaciteta računovodstvene i revizorske struke da.Institucionalno i statutorno jačanje programa pomoći će u pripremi visoko kvalitetnog finansijskog izvještavanja koje će uspješno odgovoriti potrebama raznih korisnika kao što su investitori. uključujući principe prinudnog otkrivanja. obezbjede tijela i mehanizme koji bi se bavili nadzorom nad radom.

razvijanju sistema očekivanja koji podstiče učesnike na djelovanje u određenom pravcu. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Agencija za nadzor osiguranja. tržišna disciplina će ostvariti pozitivan povratni uticaj na predhodna dva stuba. Različiti značaj privrednih subjekata za ostvarivanje finansijske stabilnosti. Svaki od navedenih stakeholder-a ima specifičnu poziciju i ostvaruje specifičnu ulogu u realizacijie Strategije i Akcionog plana. koje se ogledaju u: širini učesnika procesa. Bez odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira i mehanizama nadzora u primjeni standarda računovodstva i revizije nije moguće razvijati mehanizme tržišne discipline. U isto vrijeme oni imaju mogućnost da značajno utiču na poboljšanje kvaliteta primjene standarda u sferi računovodstva i revizije. Centralna banka Crne Gore. 32 . zavisi od riješenja u kojem stepenu će se od pojedinih ili predhodno utvrđenih grupa obveznika primjene standarda finansijskog izvještavanja i revizije finansijskih izvješatja zahtijevati objelodanjivanje informacija i podataka iz finansijskih izvještaja i izvještaja revizora. interesovanje investitora i ukupni privredni razvoj svakako da zahtijeva različit nivo objelodanjenih informacija.3. u velikom stepenu. Stakeholder-i imaju izražen interes za razvoj kvaliteta računovodstvene i revizorske profesije te primjene najsavremenijih standarda u ovim oblasti. Za finansijske institucije i kotirana preduzeća na A listama berzi taj set informacija i podataka bi trebao da bude najobuhvatniji. Komisija za hartije od vrijednosti. 3. Preporuka Strategije i Akcionog plana je propisivanje minulnog seta informacija i podataka iz finansijskih izvještaja koje bi privredni subjekti objelodanjivali uz slobodu da objelodanjuju i više od toga. Ključni posticaj ostvarivanju strategije razvoja tržišne discipline. Pritom bi minimum informacija koje treba objelodanjivati bio obuhvatniji od zahtijeva po IFRS i IAS. podizanju sistema odgovornosti i razvijanju tržišne dicipline i na drugim poljima privrednog djelovanja. U primjeni strategije razvoja tržišne discipline neophodna je interakcija sa druga dva stuba Strategije i Akcionog plana. podizanju efikasnosti djelovanja.Oslanjanje na tržišnu disciplinu kao na stub ostvarivanja sistema postavljenih ciljeva pruža brojne prednosti. Stakeholder-i Strategija i Akcioni plan prepoznaju kao najznačajnije sledeće stakholder-e: Vlada Crne Gora. Privredni sud Ministarstvo za ekonomski razvoj. Interaktivno. lakšem povezivanju sa globalnim investicionim interesovanjima. minimalno u skladu sa zahtijevima iz Bazela II.

Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeće su kroz svoje aktivnosti stimulisati mala i srednja preduzeća da poboljšavaju kvalitet finansijskog izvještavanja. organima uprave pod kontrolom Vlade kao što su Poreska uprava i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. koji bi se bavio pitanjima praćenja postupka finansijskog izvještavanja. gdje postoji. u cilju unapređenja sistema interne kontrole i u okviru njega računovodstvenog sistema i sistema izvještavanja menadžmenta. kao i revizorskog odbora. kao i mnogim drugim pitanjima. Obzirom da je Ministarstvo finansija ključni nosilac realizacije ove Strategije njen odnos je usmjeren prema drugim resornim ministarstvima. Podržavanje programa edukacije računovođa i revizora je jedan od aspekata posvećenosti Vlade da podrži realizaciju Strategije i Akcionog plana. a prije svega prema Ministarstvu za ekonomski razvoj. koji je pokretač privrednog razvoja čitave Crne Gore. djelotvornosti interne kontrole društva. U bankarskom sistemu u Crnoj Gori danas dominira 33 . i tijela za upravljanje rizicima. posebno za mala i srednja preduzeća.Vlada Crne Gore Ostvarujući svoja ustavna i zakonska ovlašćenja Vlada Crne Gore je izuzetno zainteresovana i posvećena podizanju kvaliteta primjene međunarodno priznatih standarda u oblastima računovodstva i revizije. Ostvareni rezultati u reformi bankarskog sistema mogu se ocijeniti izuzetno zadovoljavajućim. Kvalitetan bankarski sektor pored toga obezbjeđuje početni kapital za obavljanje poslovnih aktivnosti. planirano je uspostavljanje tijela za nadgledanje rada revizora. vršiće se promovisanje unapređenja kvaliteta primjene standarda računovodstva i revizije. Sve benefite navedeni u ovoj Strategiji Vlada prihvata kao značajne za ostvarivanje svojih aktivnosti na podizanju ukupnog nivoa ekonomske razvijenosti i održavanju investicionog ciklusa u pozitivnom toku. uvođenje internog revizora. Razlog tome je što razvijen bankarski sistem sa razvijenom supervizijom banaka čini preduslov za razvoj cijelokupne ekonomije i može predstavljati pokretač za mnoge druge oblasti restrukturiranja. Poreska uprava će kroz svoje aktivnosti i kontrolne mehanizme permanentno stimulisati ispravnu primjenu međunarodnih standarda finasijskog izvještavanja i pojačano nadgledati i izvještavati o kvalitetu primjene standarda računovodstva i revizije. Takođe. Bankarski sistem karakteriše diverzifikacija i kontinuiran rast obima aktivnosti. kod velikih pravnih lica. interne revizije. jer je kreiran moderan bankarski sistem. Centralna banka Crne Gore Reforma bankarskog sektora predstavlja značajan element tranzicionog procesa jedne zemlje. kao i prema stekeholderima. Kroz aktivnosti promovisanja stranih investicija planski i koordinirano sa ostalim aktivnostima Vlade. Zdrav i stabilan bankarski sektor obezbjeđuje povjerenje neophodno za ulaganje domaćeg i stranog kapitala. koja su generator ekonomskog rasta.

Identifikacija. zajmoprimaca prije svega. implementacija međunarodnih supervizorskih standarda. dostupnosti i blagovremenosti finansijskih informacija.privatna svojina (98% kapitala bankarskog sistema) i to dominantno strano vlasništvo (76% kapitala bankarskog sistema). Neophodno je razumjeti da je u pored primjene međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i međunarodnih revizorskih standarda u bankarskom sektoru nivo očekivanih i neočekivanih gubitaka i adekvatnost kapitala koja iz toga proizilazi utvrđivana kroz prudencionu regulativu. Zainteresovanost Centralne banke i mogućnosti njenog dodatnog anagažovanja na realizaciji ove Strategije i Akcionog plana se može prezentirati u nekoliko osnovnih crta: zaštita deponenata i povjerilaca zahtijeva kvalitetno upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju koje se oslanja na opštem kvalitetu primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije. revizija i odgovarajućih informacionih sistema. 34 . godine povećana devedest i jedan puta. od banaka traži da pozitivno utiču na finansijsko izvještavanje svojih klijenata. ostvarivanje finansijske discipline otpočinje njenim mjerenjem za čiji kavalitet je neophodno podići opšti nivo kvaliteta finansijskog izvještavanja. a posebno kreditnog. Bankarski sektor. supervizija na konsolidovanoj osnovi je neophodna dopuna superviziji na pojedinačnoj osnovi.1 puta. određeni nivo i uporedivost finansijskih informacija koje banke dobijaju od klijenata. utvrđivanje rezervacija i rezevi te utvrđivanje adekvatnosti kapitala neophodnog za pokriće potencijalnih gubitaka po svim rizicima u bankarskom poslovanju. posebno principa efikasne supervizije te standarda utvrđivanja adekvatnosti kapitala oslanja se na kvalitetnom finansijskom izvještavanju. odnosno primjenom supervizorskih standarda za klasifikaciju aktive. štednje i bilansne sume banaka. Kroz preglede kreditnih fajlova zajmoprimaca kontrola Centralne banke je vršila pozitivan uticaj na banke da zahtijevaju od svojih klijenata poboljšanje kvaliteta. Ostvarujući funkciju regulacije i supervizije bankarskog sektora Centralna banka je imala interesa i ulagala velike napore na razvijanju primjene međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda u privredi kao cjelini. tačnost. ima obaveze uspostavljanja sistema internih kontrola. Evidentan je stalni rast depozita. krajem 2007. kvalitetna eksterna revizija banaka je od esencijalne važnosti za razvoj supervizije banaka. Ne samo da je podsticano poboljšavanje prakse računovodstva i revizije u bankama neko se kroz ocjenu rizika u poslovanju banaka. a aktiva banaka je povećana za 8. povećanje depozitnog potencijala i novčane mase zavisi od sklonosti štednji i investiranju na koje utiče kvalitet finasijskog izvještavanja. tržišna i finansijska disciplina su opredjeljene kvalitetom finansijskog izvještavanja. kao posebno osjetljiv segment finansijskog sistema. Štednja je. mjerenje. kontrola i praćenje kreditnog rizika kao faze u procesu njegovog upravljanja zahtjevaju pravovremenost. godine u odnosu na kraj 2001.

godine iznosi 1. kao i kanalisanju privatnog kapitala ka profitabilnim projektima. godine do kraja septembra 2007.U razvijanju makroekonomskog i supervizorskog modeliranja Centralna banka je otpočela aktivnosti na prikupljanju i obradi podataka dostavljenih registru Privrednog suda od strane privrednih subjekata. pri čemu se njihov broj povećao od 909 u 2001. Zakon o preuzimanju akcionarskih društava i Zakon o dobrovoljnim penzionim fondovima. na to ukazuje niz pokazatelja. Zakon o investicionom fondovima. Razvijanje ove aktivnosti može značajno doprinjeti detekciji slabosti u finansijskom izvještavanju. Naime.331 miliona €.7 miliona €. Komisija za hartije od vrijednosti Regulatorni i nadzorni organ tržišta kapitala je Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore. 2007-2010 35 . godini na 653 miliona € u prvih deset mjeseci 2007. u martu 2002. Zakon o hartijama od vrijednosti.100 u prvih devet meseci 2007 godine. Usvojenim izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti ostvarena je harmonizacija sa svjetskim standardima u vezi sa poslovanjem hartijama od vrijednosti. da su sistemi i komponente funkcionišu na zadovoljavajućem nivou i da predstavljaju dobru osnovu za dalji razvoj tržišta hartija od vrijednosti. koja obavlja poslove registrovanja dematerijalizovanih hartija od vrijednosti. Nakon masovne vaučerske privatizacije. ukupna tržišna kapitalizacija bila je 10. Fundamentalni dio infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori je i Centralna Depozitarna Agencija. b/ Broj učesnika u kupoprodaji.8 miliona € u 2001. godine. Od 2001. kada je većina ljudi željela da proda akcije pri prvoj dobroj prilici za prodaju. Ovakav rast je donekle očekivana posljedica formiranja cijena na veoma niskom nivou nakon MVP. ali i povećanog interesa za investiranje u Crnu Goru. godine iznosila 5. porastao je od svega 10. godine izvršeno je 448.5 milijardi €.197 transakcija na tržištu kapitala. izgradnja institucija i infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori sprovodi se sa ciljem kreiranja takve zakonske regulative i institucionalne sredine koja doprinosi efikasnom i brzom sprovođenju procesa privatizacije. poslove kliringa i saldiranja sklopljenih transakcija s tim hartijama i druge poslove u vezi sa dematerijalizovanim hartijama od vrijednosti.13 Ukupan obim berzanskog trgovanja hartijama od vrijednosti u periodu od decembra 2001. da bi u septembru 2007. Postojeći pravni sistem tržišta kapitala čine Zakon o privrednim društvima. godini na 182. godine. a time i unaprijeđena efikasnost sprovođenja Zakona o hartijama od vrijednosti i obezbijeđema međunarodna saradnja sa regulatorima tržišta kapitala. Taj su porast pratili značajan i stalan rast: a/ Cijena hartija na tržištu. godine do septembra 2007. Reforma u ovoj oblasti je jedno od najvećih reformskih dostignuća u Crnoj Gori. Dosadašnje funkcionisanje institucija tržišta kapitala pokazalo je da su propisi i institucije uspostavljeni u skladu sa potrebama tržišta. Crnogorsko tržište kapitala odlikuje veoma visoko učešće građana na 13 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru.

81%.5 milijardi €. Tabela 1: Razvoj tržišta kapitala u Crnoj Gori.185. oktobra 2007. naime 16. koji iznosi 27. za prvih pet mjeseci 2008. U odnosu na 2005. odnosno oko 240 % u odnosu na procijenjeni GDP. i iznosio je 727 miliona eura.25 € (-8.700.240.173. godine tržišna kapitalizacija je iznosila 4.17%.01%).55 % 8. dok je odnos prometa na crnogorskim berzama i GDP-a do sredine oktobra dostigao 28.87 % Zemlja Crna Gora Hrvatska Makedonija Bosna Slovenija Srbija Promet/GDP 28.53%). To pokazuje odnos broja transakcija sa brojem stanovništva u dobi od 15 – 64 godine.371. Tabela 2: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 10. godine tržišna kapitalizacija iznosila je preko 5.26%.64%.71 % 5. Kao mjera likvidnosti crnogorskog tržišta kapitala uzima se odnos prometa na berzama i tržišne kapitalizacije i on iznosi 11. Od ukupno ostvarenog prometa.6 miliona eura.632. zemljama regiona i Sloveniji u 2007. Međutim.5 miliona eura.185.2007. godine Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Broj transakcija 66.tržištu kapitala.804.01. što je mnogo više nego u bilo kojoj drugoj zemlji regiona.336.30€ (-7. od 134.31 % ukupnog kapitala koje ulazi u tržišnu kapitalizaciju promijenilo vlasnika od početka godine pa do 19.065.72 % 18.59 % 75. 3. godini Zemlja Crna Gora Hrvatska Bosna Makedonija Slovenija Srbija Kapitalizacija/GDP 241.08 % 7.7 hiljada transakcija.711. godine do 19. godini bio je gotovo duplo veći u odnosu na 2006.35€ (-4.84%. Najveći promet. To svakako dovodi do zaključka da je likvidnost na tržištu kapitala u Crnoj Gori na zadovoljavajućem nivou.24 %).1%.10.268.173. respektivno po mjesecima.927.52€ (-5.27 % 126. I u Sloveniji je taj postotak znatno niži.89%). na primarni se odnosilo svega 2.618 137.14 Sve u svemu. ostvaren je 14 Odgovarajući postotak za BiH je 9.60 % 8.675 € 653.598 Promet 235.104 € Promet ostvaren na crnogorskim berzama u 2007. pokazatelji kapitalizacija/BDP i promet/BDP jasno pokazuju da je tržište kapitala u Crnoj Gori razvijenije nego u ostalim zemljama regiona i u Sloveniji. za Hrvtasku 8. dok je prosječno mjesečno sklopljeno 18. 4.66€.72 %. 4.980 204.88%.53 % 89.31 %. To znači da je 11.85 % 137.808. 3.50 % 104. za Makedoniju 3.202.89 % IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Tokom 2007. 36 . godinu.2007.603.892. bio je tri i po puta veći. za Srbiju 2.429 € 418. Prosječan mjesečni promet iznosio je 60.

01. godine zabilježili pad: Moste (33.10. Tokom 2007.2007.2007.70%. a NEXPIF u avgustu. godine 16 Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno Broj transakcija 17.7%). – 19.2007. godine indeks MOSTE porastao je za 108. U aprilu broj ostvarenih transakcija iznosio je 42.u aprilu.2007.7%) Grafik 1: Kretanje berzanskih indeksa tokom 2007. godine do 31.532.19.15 Tabela 3: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 01.2007. godini Indeks NEX 20 u 2007.473 € IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Kretanje berzanskih indeksa Berzanski indeksi predstavljaju kretanje cijena na tržištu kapitala. Indeks investicionih fondova.300). NEX PIF porastao je tokom prethodne godine za 146. a index NEX 20 porastao je za 114.756 27.10. U periodu 10.622.13%.01.73%. U odnosu na maksimalne vrijednosti. godine berzanski indeksi su značajno porasli. indeksi su na kraju 2007.10. 2500 2250 2000 1750 1500 1250 1000 750 Indeks MOSTE u 2007.01.300.01. . -19. godini 10.7%) i NEXPIF (22.2008. godini 10. U tim mjesecima ostvaren je najveći i najmanji iznos sklopljenih poslova. godini 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX 20 u 2007.564 9. godine Indeks MOSTE u 2007.05. Maksimalne vrijednosti u 2007. godini dva indeksa su dostigla u majuMoste i NEX20.320 Promet 36.2008. Najmanji broj poslova realizovan je u decembru (7.2007 godina 16 Izvještaj Komisije za hartiije od vrijednosti 37 .053 € 86.420 € 49. NEX20 (29. a najmanji u decembru (20. 15 Godišnji izvještaj glavnog ekonomiste.4 miliona eura). što predstavlja najveći broj ostvarenih transakcija ikad postignut na crnogorskim berzama.154.

2007.01.92 % 30.01.19.-30.01.84 % 18 Budući trendovi razvoja tržišta kapitala i regulatornog i nadzornog okvira Nekoliko pokazatelja ukazuje da će interesovanje za crnogorsko tržište kapitala rasti i u narednom periodu.01 .2008. .34.05.01.39 % 30. godini 10.2008 37.359.2008 21. 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX PIF u 2007.82 .01.05.730. kao i na regulativu kojom se poboljšava efikasnost i integritet tržišta hartija od vrijednosti: 17 Izvještaj Komisije za hartije od vrijednosti 18 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru.05. 2007-2010 38 . godine17 NEX 20 Vrijednost Promjena NEX PIF Vrijednost Promjena MOSTE Vrijednost Promjena 01.10. Konkretna pitanja regulative za dalji razvoj tržišta kapitala će se usmjeriti na regulativu kojom će se urediti izdavanje i promet i drugih hartija od vrijednosti.2008 1.04 30.051.415.2007. Ti pokazatelji su: -Ustanovljavanje otvorenih investicionih fondova i razmatranje mogućnosti za transformaciju postojećih zatvorenih investicionih fondova u otvorene investicione fondove.83 01.2008 21.2008.060. godini Tabela 4: Vrijednost berzanskih indeksa za period od 01.05.41.2008 1.85 . 33.22 01.613. -Razvoj kastodi poslova kako bi naše tržište postalo vidljivo stranim investitorima. -Razvoj penzionih fondova i kanalisanje privatne štednje na tržište kapitala.Grafik 2: Kretanje indeksa fondova u 2007.35. godini Indeks NEX PIF u 2007.

Problem troškova je naročito izražen u slučaju kada su kupci hartija domaća fizička lica. broj 42/07). kao i pristupanje članstvu Svjetskoj trgovinskoj organizaciji. je li obavezno preuzimanje u postupku privatizacije. Potrebna je izrada nove regulative koja se odnosi na hipoteku kao i na izdavanje i promet dugoročnih hartija od vrijednosti koje se izdaju na osnovu hipoteke. u cilju nezavisnosti i višeg kvaliteta obavljanja nadzorne funkcije. to jest da li regulativni okvir omogućava djelatnost preuzimanja i spajanja koja za posljedicu ima "fer rezultat" u smislu podjele premije za sticanje kontrole (pitanje obaveznog ili neobaveznog nivoa cijene koji mora biti ponuđen za otkup akcija). Novi Zakon o osiguranju. Finansijski plan i Program rada i dostavio ih Skupštini Crne Gore na saglasnost i usvajanje. Novi Zakon o osiguranju je. kako bi se ’umrtvljeni’ kapital stavio u funkciju investicija. koji je stupio na snagu krajem 2006. Agencija za nadzor osiguranja. Agencija za nadzor osiguranja. b/Omogućavanje izdavanja hartija na osnovu nekretnina. propisao osnivanje Agencije za nadzor osiguranja kao nezavisnog regulatornog organa sa svojstvom pravnog lica čija je osnovna djelatnost zaštita interesa osiguranika i drugih korisnika osiguranja. Osnovni cilj reforme tržišta osiguranja je kreiranje finansijski pouzdanog i stabilnog tržišta osiguranja koji će obezbijediti zaštitu osiguranika i stvoriti ambijent za visokokvalitetne usluge i produkte osiguranja. mogućnost davanja konkurentske ponude za preuzimanje). kao i evropskim direktivama koje se odnose na ovu oblast. obezbjeđenje stabilnosti i razvoja djelatnosti osiguranja zasnovanog na zdravoj konkurenciji i jednakim uslovima poslovanja. u saradnji sa 39 . Zakon o obaveznim osiguranjima u saobraćaju i Zakon o stečaju i likvidaciji društava za osiguranje. Sljedeći strateški interes Crne Gore za ulazak u Evropsku Uniju. Agencija za nadzor osiguranja Regulatorni i nadzorni organ tržišta osiguranja je Agencija za nadzor osiguranja Crne Gore. međunarodnim standardima supervizije osiguranja (IAIS). Statut. Ta mora obezbjediti da hipoteka postane savremeni instrument pogodan za cirkulaciju na tržištu kapitala. c/Smanjenje troškova poslovanja na tržištu hartija od vrijednosti. Postojeći pravni sistem tržišta osiguranja čine Zakon o osiguranju. odnosno kada su kupci iz inostranstva. (ii) integritete tržišta. godine uspostavio je takav zakonski okvir koji će omogućiti povećanje kvaliteta poslova osiguranja u skladu sa principima otvorene tržišne ekonomije.a/ Zakonsko uređivanje preuzimanja akcionarskih društava u smislu: (i) razvoja tržišta. koji plaćaju gotovinom. godine izabran je Savjet Agencije (Odluka o imenovanju predsjednika i članova savjeta „Službeni list RCG“. to jest da li regulativni okvir preuzimanja i spajanja kompanija onemogućava djelatnost preuzimanja i spajanja u obimu koji je neophodan za razvoj ekonomije i prilagođavanje strukturalnim promjenama (iznad kojeg procenta vlasništva je obavezna javna ponuda. godine. odnosno kako izgrađene nekretnine kapitalizovati. U julu mjesecu 2007. funkcionalno je počela obavljati zakonom propisanu djelatnost u januaru mjesecu 2008. U okviru svojih nadležnosti Savjet Agencije je usvojio dokumenta neophodna za početak rada tj. naročito troškova vezanih za obavljanje same transakcije.

pružanje tehničke pomoći kroz konkurisanje projektima za IPA fondove. Takođe. Ovakvo rješenje je posledica usklađivanja sa međunarodnim standardima poslovanja u osiguranju. Uvedena je obaveza organizovanja odjeljenja interne revizije u okviru društava za osiguranje. zastupanja i pružanja drugih usluga u osiguranju je razdvojeno u smislu da jedno privredno društvo može da obavlja samo jednu vrstu ovih poslova. donošenjem svih podzakonskih akata koji proizilaze iz Zakona o osiguranju.usvajanje. obavljanje poslova posredovanja. U skladu sa zakonskom regulativom osiguravajuće kompanije su u obavezi da najduže do kraja 2010. prevod i objavljivanje Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS).Ministarstvom finansija. Institutu sertifkovnih računovođa Crne Gore su povjereni slijedeći poslovi: . Do sada ostvarena saradnja u prethodno navedenom dijelu sa USAID-om. a sve u skladu sa preporukama evropskog zakonodavstva i zahtjevima Svjetske trgovinske organizacije. Rast obima posla i usluga i povećana konkurencija vodiće boljim i konkurentnijim proizvodima za građane i privredu i eliminisanju jednog dijela biznis barijera. je ostvarila saradnju sa raznim donatorima i to u dijelu pružanja pomoći i podrške koja se odnosi na organizacionu podršku. što će doprinijeti stvaranju efikasnog sistema kontrole i nadzora poslova osiguranja od strane nadzornog organa. Postojeći trendovi. Davanje dozvola za sticanje kvalifikacionog učešća je takođe u djelokrugu rada regulatornog organa. Evropskom agencijom za rekonstrukciju. naprave statusne promjene u smislu razdvajanja vođenja poslova životnog i neživotnog osiguranja. kao nosiocu ugovora o Konzorcijumu. Capacity Development Programme for the Government of Montenegro. iskustvo iz regiona i nagovještaji otvaranja novih kompanija sugerišu da će se rast ovog sektora i dalje intenzivirati. godine. kao i planirana buduća saradnja sa raznim drugim donatorima ima za cilj organizaciono i stručno osposobljavanje Agencije. kao i usklađivanje domaćeg zakonodavstva za zakonodavstvom Evropske Unije. Takođe. koje su vezane za ovaj sektor. kao i angažovanje eksperta iz oblasti osiguranja prilikom izrade Nacionalne strategije za integracije. kao potpisnice istog. zajedno sa Ekonomskim fakultetom i Savezom računovođa i revizora Srbije. ovo je znak da je stvoren jasan i predvidiv zakonodavan okvir. Postojeće interesovanje novih investitora i renomiranih kompanija za pružanje usluga osiguranja u Crnoj Gori jasan je znak da će budući period obilježiti dinamičan razvoj ovog sektora. Ministarstvo finansija je Uredbom o povjeravanju poslova organa državne uprave nadležnog za poslove računovodstva i revizije prenijelo određena ovlašćenja na Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore U skladu sa Zakonom o državnoj upravi. utvrdiće se na bliži i detaljniji način prava i obaveze aktera na tržištu osiguranja. Budući pravci razvoja i reforme tržišta osiguranja u Crnoj Gori će ići u pravcu dalje liberalizacije tržišta. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih 40 . Uveden je sistem licenciranja aktuara od strane regulatornog tijela. Šta više. a u cilju njihovog efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja.

pripremanje. . davanje instrukcija i objašnjenja pravnim licima registrovanim za obavljanje privredne i društvene djelatnosti i djelova stranih društava (u daljem tekstu: pravna lica). .pripremanje modela obrazaca finansijskih iskaza za pravna lica i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore".prati primjenu programa kvaliteta radi procjene rezultata u računovodstvu i reviziji u skladu sa obevezama IFAC-a. prevod i objavljivanje novih ili dopuna Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji (u dalje tekstu: Zakon). 41 .usvajanje. .vođenje evidencija društava za reviziju. . . .kontrola obavljanja djelatnosti revizije.standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB.utvrđivanje ispunjenosti uslova za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe iz člana 27 Zakona i izdavanje sertifikata za sertifikovanog računovođu. .organizovanja polaganja stručnih ispita za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe i izdavanja sertifikata za sertifikovanog računovođu. sertifikovanih računovođa i utvrđivanje ispunjenosti uslova za poslovanje društava za reviziju iz člana 15 Zakona o računovodstvu i reviziji. . na godišnjem nivou. . u skladu sa Zakonom. .edukacija računovođa i revizora u skladu sa važećim IFAC-ovim Međunarodnim standardima obuke (IES). Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB.utvrđivanje programa certifikacije u skladu sa standardom obuke IFAC-a i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore".

Ovo je posebno važno imajući u vidu tehničku stranu planiranih aktivnosti i potrebu da se zadovolji najbolja međunarodna praksa prilikom njihove realizacije.) za projekti tim će se formirati za realizacija jedne ili više planiranih aktivnosti. Identifikujući aktivnosti koje je neophodno sprovesti u realizaciji strategije za svaku je navedena institucija koja je ključno odgovorna za njenu realizaciju. korisnika finansijskih izvještaja i glavnih stakholder-a. N – nadzorna i TD – tržišna disciplina).worldbank. Dodatak A19 daje detaljan prikaz ocjene rizičnosti i uzajamne povezanosti aktivnosti koje su ovdje definisane kao ključne za ostvarivanje strategije. Posebna pažnja je usmjerena na testiranje stavova i nalaza regulatora i supervizora sa finansijskog tržišta imajući u vidu veliki broj relevantnih informacija o kvalitetu finansijskog izvještavanja kojima raspolažu kroz superviziju finansijskih institucija.org/reparis za dodatne detalje o Programu. softver. Odgovarajući kvalifikovanu konsultantsku podršku koja se može obezbjediti u zemlji uvažavajući potrebu poznavanja lokalnih prilika i efikasnijeg djelovanja u kombinaciji sa relevantnim međunarodnim iskustvom.4. kao i datum do koga bi aktivnost trebalo sprovesti da proizvede optimalne efekte odnosno da ne kreira dodatne rizike za realizaciju Strategije. 19 Pogledati Dodatak A: Faktori rizika i međuzavisnost aktivnosti uključenih u strategijski i akcioni plan. druga oprema. DEFINISANJE PLANA U procesu koncepcijskog definisanja i finalnog uobličavanja akcionog plana Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju se oslonio na »gap« analizu neusklađenosti računovodstveno – revizorske prakse sa okvirom koji daje acquis communautaire. prevoz i smještaj i sl.) 20 (World Bank Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening REPARIS) 21 Pogledati www.. U zavisnosti od toga kojem od stubova ostvarivanja strategije pojedinačna akcija pripada dodata joj je i odgovarajuća slovna oznaka (NI – normativno-institucionalna. 42 . Potrebe finasiranja operativne podrške relevantnim stakeholder-ima kao i finasiranja operativnih potreba i podrške (hardver. Prilikom izrade „gap“ analize izvori informacija su determinisani ROSC izvještajem te ispitana sa stanovišta profesije. (Appendix A: Risk Factors and Dependencies in relation to actions to be included in strategy and action plan. Svaka od definisanih akcija je usmjerena ka ostvarivanju jednog ili više predhodno postavljenih ciljeva i interaktivno povezana sa ostalim akcijama. Razrađujući aktivnosti (poglavlje 5) za svaku je procjenjen odgovarajući budžet i resursi koji obuhvataju: Odgovarajuću kvalifikovanu spoljnu konsultantsku podršku. ali i postavljena kao zasebna cjelina. Regionalnu tehničku saradnju koja će omogućiti razmjenu relevantnih iskustava pri čemu Crna Gora kao posebno značajnog partnera prepoznaje Program puta za Evropu Svjetske banke – Program računovodstvene reforme i institucionalnog jačanja 20 kao mehanizam za ostvarenje regionalne saradnje21.

8. godine Počev od 2009.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju Red. Agencija za nadzor osiguranja Prva polovina 2009. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta Institucionalno jačanje i podrška – Institut sertifikovanih računovođa Institucionalno jačanje i podrška – Komisija za hartije od vrijednosti Institucionalno jačanje i podrška – Agencija za nadzor osiguranja Institucionalno jačanje i podrška – Poreska uprava Institucionalno jačanje i podrška – Privredni sud MEHANIZMI NADZORA Uspostavljanje inspekcijskog kapaciteta Razvoj i širenje koncepta interne revizije Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Poreska uprava Privredni sud kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija i pravna lica Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore. kontinuirano Počev od 2009. Br.4. Komisija za hartije od vrijednosti. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije 3. STUB 1: 1. 9. 12. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA 4. 7. Stimulacija mehanizama kontrole od strane finansijskog sektora kontinuirano 43 . kontinuirano 13. 6. ROK ZA REALIZACIJU OPIS AKTIVNOSTI NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje ODGOVORNOST 2. 11. 5. godine. STUB 2: 10. godine.

44 . Povezivanje finansijskog izvješavanja i poresko bilansiranja Izvještavanje prema resornim ministarstvima TRŽIŠNA DISCIPLINA Kampanja podizanja javne svijesti Popunjavanje. 18. godine.14. prezentacija i obrada baze finansijskih izvještaja Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor Uspostavljanje centara za obuku računovođa i revizora Javni registri i liste Ministarstvo finansija. kontinuirano kontinuirano kontinuirano 19. STUB 3: 16. 20. Poreska uprava Pravna lica kontinuirano kontinuirano stakeholderi Zainteresovani stakeholderi Privredni sud i Komisija za hartije od vrijednosti Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija kontinuirano kontinuirano Počev od 2009. 15. 17.

NSC će se sastajati najmanje jedanput u četiri mjeseca da bi razmotrio realizaciju Akcionog plana i donio odluke iz domena svojih nadležnosti. Sve infromacije za komunikaciju sa javnošću odobrava predsjednik Savjeta ili Savjet. sadržaji i kanali komunikacije sa stakeholedrim-a 45 . obrađivati sva pitanja od značaja za realizaciju ove Strategije i Akcionog plana. Frekventnost komunikacije: Ažuriranje informacija na web sajtu.4. Agencija za promociju stranih investicija. ukoliko se većina članova složi. Ključne komunikacione tačke su. Na ovom web sajtu se publikuju sve vrste registara koje razmatra NSC ili koje vodi Ministarstvo finansija. Strategijom navedeni. Služba za odnose sa javnošću u okviru Ministarstva finansija će pomagati u ostvarivanju komunikacionog plana. Pored ovog kao komunikaciona sredstva će se koristititi časopisi koje izdaju udruženja profesionalnih računovođa. Komunikaciona forma: Za potrebe realizacije ovog projekta će se dizajnirati poseban Izvještaj o progresu koji će. . stakehold-eri koji se obavezuju da će primljene informacije na najefikasniji način sa što manje modifikacije dostavljati subjektima koji su njihovi stakeholderi i zainteresovani za pitanja razvoja računovodstvene i revizorske profesije. razmjena informacija sa stakeholderim-a i obavljivanje izvještaja o progresu je predviđeno kao obavezno. Članovi Savjeta obezbjeđuju protok informacija u oba pravca između komunikacionog komiteta i subjekata prema kojima je usmjerena saradnja. Partneri: Ključni partneri za razvoj komunikacije sa javnošću su stakeholder-i čije PR službe takođe doprinose prenosu informacija do krajnih korisnika na što prihvatljiviji i efikasniji način. Komunikacija sa stakeholder-ima: Komunikacioni plan je usmjeren na prije svega za odnos sa stručnom javnošću uključujući profilisane stakeholdere-e. Pored stakeholder-a kao partneri u razvoju komunikacije sa javnošću se prepoznaju: Udruženje banaka. Komunikacioni centar: Centar komunikacije je Nacionalni savjet. jednom mjesečno. Komunikacija se fokusira na zajedničke interese i profilisane strategije. Privredna komora. Svaka značajnija promjena stanja u realizaciji Akcionog plana ili promjeni u računovodstveno – revizorskoj profesiji. Komunikaciona mreža: Komunikaciona mreža od NSC ka korisnicima informacija i obrnuto zasnovana je po principu koncentričnih krugova.2 Kreiranje komunikacionog plana Komunikacioni plan se kreira u svrhe razvoja komunikacije za realizaciju ove Strategije i nije dizajniran kao trajni međuinstitucionalni plan razvoja komunikacije. Unija poslodavaca i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Promoviše se i direktna komunikacija računovođa i revizora sa Savjetom. Komunikaciono sredstvo: je posebno dizajnirani meni na sajtu Ministarstva finansija. Seminari se profilišu kao posebno interesantno sredstvo komunikacije sa računovodstveno – revizorskom profesijom. publikacije. a takođe se i razvijaju komunikacione forme. analize i druga sredstva komunikacije sa kojima raspolažu stakeholder-i. u standardizovanoj formi. značajnija udruženja preduzetnika.

STRATEGIJA NASTUPA PREMA STAKEHOLDER-ima 46 .1.

Centar edukacije. Manje nadzora od spoljnih činilaca. Ostvarivanje veće kohezije članova. Veće cijene usluga za poslove R&R. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Veći značaj profesije.Potrebe stakeholder – a: Potrebe Projekta iNSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA Širenje broja članova. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja. Širenje konkurencije u okviru R&R profesije. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Centar nadzora nad kvalitetom primjene standarda i rada R&R profesije. Međunarodna priznanje i afirmacija. Više nadzora. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja . Veći značaj profesije. Zajednički interesi: STRATEGIJA I AKCIONI PLAN Širenje R&R profesije. Veći kvalitet R&R usluga. Ostvarivanje monopola odnosa sa R&R profesijom. Veći značaj profesije. Samoodrživost projekta. Lična afirmacija članova. Primjena etičkih standarda. Realizacija 47 . Ostvarivanje većih prihoda.

1. o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira.1. Praktičnost o Zakonom definisati što se smatra velikim. o Preispitati prag primjene uprošćenih standarda finansijskog izvještavanja i razviti ove standarde za primjenu na nivou malih i srednjih preduzeća (SME). o Zakonom adresirati uočene slabosti postojećeg zakonodavstva i regulisati pitanja koja nijesu bila dovoljno regulisana uz konsultaciju skorašnjih komparativnih iskustava.5. o Donijeti podzakonsku regulativu kojom bi se adresirala pitanja od posebnog značaja: jedinstveni kontni okvir. o Uspostaviti listu entiteta od javnog interesa za koje se zahtijeva posebno finansijsko informisanje i izvještavanje. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA FINANSIJSKO IZVJEŠTAVANJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 1.7. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutarnog okvira za revizorsku aktivnost eksternog i internog karaktera kako bi se obezbijedilo: • • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima sa međunarodno priznatim standardima finansijskog izvještavanja i računovodstva te obezbjediti njihovo prevazilaženje i eliminisanje konfuzije. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. o Uskladiti zahtijeve za finansijskim izvještavanjem od strane korporativnog sektora sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. pravila za procjenjivanje imovine i sl. minimalna pravila za usaglašavanje stvarnog sa računovodstvenim stanjem. Pillar I: NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR 5.5. • Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda finansijskog izvještavanja sa posebnim osvrtom na: 48 . malim i srednjim preduzećima (SME) usklađeno sa međunarodno priznatim standardima.1. IMPLEMENTACIJA PLANA 5.

750 49 .000 Podrška projektnom timu: €10. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. partneri i poreski autoritet.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 1: € 133.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. investitori. Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.• • • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 za podršku projektnom timu. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Uspostavljanje jake osnove za odgovarajući nivo finansijskog izvještavanja i infrastrukture koja treba da ga podržava.

7.5. u drugoj instanci. o Zakonom o računovodstvu i reviziji proširiti konkurentnost u obavljanju revizije i mehanizme kontrole kvaliteta obavljanja eksterne revizije. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutatrnog okvira za finansijsko izvještavanje kako bi se obezbjedilo: • Kompletnost o Priprema i usvajanje novog Zakona o računovodstvu i reviziji. koja uvodi zahtijeve za sve statutarne revizije da budu dio sistema provjere kvaliteta. Praktičnost o Zakonom o računovodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja eksterne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. o Revizija. i kontrolni organi Ministarstva finansija. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva o reviziji posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima ispoljenim sa međunarodno priznatim standardima obavljanja revizije te obezbjediti njihovu primjenu u praksi.1.2. o Izmjene zakonodavnog okvira treba da obezbjedi unapređenje eksternog programa provjere kvaliteta sa ovlašćenjima da ga sprovode semoregulatorna tijela sa posebnim ovlašćenjem i posebno formiranim organima (sa učešćem predstavnika stručnih tijela iz inostranstva). Sistem eksterne provjere kvaliteta je razvijen kao provjerljivost usklađenosti kvaliteta revizije sa proklamovanim standardima i da revizori poštuju 50 . o Obezbjediti širenje instituta interne revizije kroz promjenu zakonske regulative kao nezavisne konsultantske aktivnosti u okviru privrednih i drugih subjekata koja treba da podpomogne podizanje kvaliteta eksterne revizije i finansijskog izvještavanja. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. o Uskladiti zahtijeve za obavljanjem revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA OBAVLJANJE REVIZIJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 2. o Revizija. • • 22 Evropska Komisija je usvojila Preporuke uspostavljajući minimalne standarade za sitem eksterne provjere kvaliteta za statutarne revizije. Preporuke Evropske Komisije 22. u prvoj instanci. eksterna kontrola kvaliteta treba da provjeri usklađenost revizorskih poslova sa prihvaćenim standardima posebno imajući u vidu: Član 29 nove osme EU kompanijske direktive.5. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima.

ili u ime vlada. • Uspostavljanje jake osnove za širenje obavljaja revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja. Iskaz se primjenjuje u svim situacijama kad članice sprovode programe za svoj račun. o Kroz izmjene zakonskog okvira obezbjediti obaveznost visokog kvaliteta revizorskih izvještaja za kompanije kotirane na berzama. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. partneri i poreski autoritet. regulatornih ili drugih agencija ili ako se programi sprovode od strane drugih tijela. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. Očekivani rezultati Primjena standarda revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. Preporuke postavljaju obuhvatan set minimalnih zahtjeva za uspostavljanje sistema provjere kvaliteta u zemljama članicama EU sa ciljem da se obezbjedi ujednačenost kavliteta revizije i uspostavi sistem njegovag nadgledanja i objavljivanja rezultata ovog praćenja. o Ojačati odgovornost organa upravljanja i rukovođenja privrednim društvima za kvalitet angažovanja eksterne revizije.000 stička pravila ponašanja (uključujući nezavisnost kao jedan od ključnih). 23 Iskaz o obavezama članica 1 je primjenjiv za članove tijela IFAC-a koji se bave programima osiguranjem pregleda kvaliteta u obavljanju revizije finansijskih izvještaja. o obavezama članova No.000 za podršku projektnom timu. o Uspostaviti obaveznost organizovanja i razvoja instituta interne revizije za velike privredne subjekte.750 Lokalna konsultantska podrška: €25.IFAC Iskazi kvaliteta23. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.1.000 Podrška projektnom timu: €10. u ime profesije. Ključni stakeholder-i • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. Osiguranje o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. investitori. 51 .000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.

750 52 .• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 2: € 133.

53 . • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 12. Ministarstvo finansija Resursi i budžet 10 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.1. Razviti motivacione mehanizme za kontinuirano poboljšanje prevoda na bazi sugestija korisnika.500 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 24 Što ne obuhvata troškove štampanja koji trebaju biti pokriveni na komercijalnoj osnovi. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Podrška projektnom timu: €50.5 i 7. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi podršku uspostavljanju kontinuiranog procesa prevođenja standarda kroz: U saradnji sa institucijama iz okruženja obezbijediti korišćenje prevoda teksta novih IFRS usvojenih od međunarodnog Odbora za računovodstvene standarde (International Accounting Standards Board) i interpletacija ovih standarda usvojenih Komiteta za tumačenje međunarodnih finansijskih standarda (Interanational Financial Reporting Interpretation Committee). Obezbjediti pokriće operativnih troškova za prevođenje standarda24.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €100.4. Razvijanje mehanizama saradnje sa sličnim tijelima u zemljama u kojima se standardi prevode na jezike koji su u službenoj upotrebi u Crnoj Gori. Obezbjeđivanje softvera za asistenciju u procesu prevođenja. Ključni stakeholder-i • • Institut sertifikovanih računođa Crne Gore. PODRŠKA PROCESU PREVOĐENJA IFRS i ISA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Obezbjeđivanje dostupnosti prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi.000 za podršku projektnom timu. Očekivani rezultati Ostvariti raspoloživost resursa za implementaciju okvira koji će osigurati kontinuirano prevođenje međunarodnih standarda kao osnove za njihovu kvalitetnu primjenu. Osposobljavanje grupe (prevodilački komitet) koja bi bila dominantno sastavljena od računovođa i revizora sa uključenjem profesionalnih prevodilaca.5.3. Funkcionalnost treba biti potvrđivana obezbjeđenjem vrlo ažurnog prevođenja svih promjena i stalnim periodičnim razvojem kvaliteta ukupnih tekstova prevoda standarda.

500 54 .• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 3: € 187.

Osposobljavanje grupa unutar NSC da se specijalizovano bave sa pojedinim pitanjima kao što su: razvoj programa edukacije.4. PODRŠKA RAZVOJU KAPACITETA NACIONALNOG SAVJETA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Nagledanje ostvarivanja planiranog djelovanja licenciranih računovodstveno – revizorkih profesionalnih udruženja i tijela. Nadgledanja kvaliteta primjene zakonske i podzakonske regulative i potreba njihog dotjerivanja. Očekivani rezultati Osposobljenje NSC da predstavlja pokretačku i kontrolnu snagu za realizaciju projekata razvoja računovodstvene i revizorske profesije. oslonjenosti na komparativana iskustva ili direktno povezana sa očekivanim djelovanjem međunarodnih tijela za uspostavljanje i tumačenje standarda. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti NSC da upravlja projektom realizacije ove Strategije sa posebnim fokusom na sledeće elemente: Širenje NSC sa uključivanjem predstavnika računovodstveno revizorske profesije i predstavnika institucija koje promovišu investiciona ulaganja i razvoj biznisa. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti 55 . razvoj eksternih odnosa i sl. malo dimenzionirane. Osposobljavanje prateće. nadgledanje profesionalnih udruženja i tijela računovođa i revizora. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.5. te da osigura veći stepen relevantnosti finansijskih informacija za zainteresovane strane. Potpisivanje i implementacija memoranduma o saradniji sa ključnim stakeholderim-a koji su nezavisna regulatorna ili druga tijela.1. Adresiranje urgentnih pitanja implementacije standarda i realizacije ove Strategije i akcionog plana prema svim zainteresovanim stranama. Širenje mreže stručnih saradnika koje je moguće konsultovati i angažovati prilikom odlučivanja o pojedinim pitanjima sa visokim stepenom stručnih specifičnosti. Podrška programima obuke i razvoja resursa na osnovama dugoročne održivosti i razvoja ovih funkcija.. službe koja bi djelovanje NSC učinila efikasnim na dnevnoj osnovi i obezbijedila realizaciju komunikacionog plana. Razvoj mehanizama izvještavanja Vlade Crne Gore i drugih zainteresovanih strana. 5 i 7. a posebno investitore.

000 Podrška projektnom timu: €10.000 56 . 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 4: € 110.000 Lokalna konsultantska podrška: €25. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 75.000 za podršku projektnom timu.• • Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 60 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.

Širenje mreže stručnih saradnika. o Kontinuiranu kontrolu i disciplinu. o Publikovanje i vođenje registara Pripremiti standardizovanu. unapređenju njegovih poslovnih aktivnosti u promijenjenom ambijentu i obezbjediti unaprijeđenje marketinških i drugih programa okrenutih javnosti. u punoj mjeri ISA usklađenu metodologiju obavljanja revizije koja bi bila dostupna i za reviziju malih preduzeća i koja bi bila pripremljena u elektronizovanoj formi sa sistemom logički. o Edukaciju i sertifikaciju. 2 – Sadržaj programa za profesionalno usavršavanje računovođa. tenderskom procedurom. o IFAC International Education Standard (IES) No. Sadržaj aktivnosti je fokusiran na: Priprema Akcionog plana za djelovanje Instituta u periodu na koji se odnosi ova Strategija i Akcioni plan u pravcu koji će adresirati minimum uspostavljanja procesa rearanžiranja Instituta u organizaciju koja na efektivniji način može odgovoriti obavezama. a posebno odnose sa javnošću koji bi trebali pomoći u jačanju zainteresovanosti javnosti za aktivnosti Instituta. 3 – Profesionalne vještine. o IFAC IES No.1.5. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti Instituta sertifikovanih računovođa kao profesionalnog udruženja na kojem je. Razvoj organizacione strukture koja bi mogla da odgovori obimu preuzetih obaveza posebno se fokusirajući na razvoj: o Nezavisnosti i etičnosti profesije. Razviti intezivni plan komunikacije među članovima i ključnim stakeholderima. Jačanje radnih tijela i kadrovskog potencijala Instituta. INSTITUCIONALNO JAČANJE I PODRŠKA – INSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. prenesen dio javnih ovlašćenja u implementaciji međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda i regulacije računovodstvene i revizorske struke. 57 . 1 – Ulazni zahtijevi za program profesionalnog usavršavanja računovođa. koje je moguće konsultovati i angažovati na različitim poljima ostvarivanja delegiranog javnog interesa i asistiranja u područjima razvoja prakse primjene međunarodnih standarda. o IFAC IES No. Organizovanje procesa kontinuiranog prevođenja ili distribucije prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i standarda revizije. etičkih kodeksa te priručnika i tumačenja za njihovu primjenu. 7 i 8 EU osme direktive o kompanijskom zakonodavstvu. Uspostavljanje centra za profesionalno obučavanje i usavršavanje sa razvijenim i unapređivanim programima imajući u vidu posebno: o Član 6.5. visoke stručne reputacije. 5 i 7. metodoloških i kalkulativnih kontrola.

58 .o IFAC IES No. 5 – Zahtijevi praktičnog iskustva. Očekivani rezultati Osposobljena. o Da bi se prosuđivala uspješnost ovog režima moraju biti uspostavljeni posebi ciljevi i sitem indikatora učinkovitosti bazirano na međunarodnoj praksi u ovoj oblasti. Resursi koji se zahtijevaju kao neophodni za unapređenje aktivnosti i arhitekture Instituta će biti više nego produktivno iskorišćeni ukoliko podrže strukturu predloženih aktivnosti i obezbjede visok stepen vjerovatnoće da budu uspješne u budućnosti. Obezbjediti pomoć i uspostaviti procedure za poštovanje usklađenosti i disciplinske postupke prema članovima koji nepoštuju nivo uspostavljenog kvaliteta posebno imajući u vidu: o Član 30 osme kompanijske direktive EU. o Pravila između pristupa projere kvaliteta moraju biti diferencirana u zavisnosti da li statutarna revizija obuhvata i klijente iz oblasti javnog interesa. o IFAC Izjavu o obavezama članica No. o Obuhvat pregleda kontrole kvaliteta treba da uključi i sisteme interne kontrole revizorske firme sa odgovarajućim nivom testiranja usklađenosti procedura i fajlova kako bi se verifikovala adekvatnost funkcionisanja. o IFAC IES No. 6. od profesije i javnosti prepoznata asocijacija računovođa i revizora koja posjeduje kapacitet i resurse da bude lider u stalnom podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. Redizajnirati u pravcu modernizacije i širenja javnog interesa za publicističku aktivnost Instituta. 4 – Vrijednosti profesionalne etike i stava. o IFAC IES No. 6 – Ocjena profesionalne osposobljenosti i kompetentnosti. Usklađenost sa IFAC-ovim izkazom o obavezama članica (SMO) je reperna vrijednost u pružanju podrške Institutu da obezbjedi učinkovitost svog djelovanja na visokom nivou i time djelovanja profesionalnih računovođa i revizora koji su njegovi članovi. Kao dodatni reper za ocjenu efikasnosti treba da posluži prijedlog samog Instituta iskazan u Akcionom planu za svoje djelovanje u dužem periodu. o Odgovarajući resursi moraju biti dodjeljeni sistemu kontrole kvaliteta kako ne bi zavisio od drugih aktivnosti. 8 – zahjevi komepetentnosti za revizorku profesiju i o Komparativnog iskustva novopriključenih zemalja EU u uspostavljanju kontinuiranih programa obuke i usavršavanja Razviti strateški poslovni plan koji će posebno. Njihova nezavisnost (u smislu bilo kakve povezanosti sa revizijom koju kontrolišu) i objektivnost moraju biti garantovane. o IFAC IES No. o Preporuke Evropske Komisije koje se odnose na ovu oblast. Obezbjediti podršku i implementirati efektivni i efikasni program i režim eksterne kontrole kvaliteta koja posebno mora zadovoljiti sledeće: o Kontrolori moraju posjedovati odgovarajuće profesionalne kvaliteta i iskustvo. obraditi pitanje budžetiranja i usklađenosti novčanih tokova. na realnoj osnovi. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana. o IFAC IES No. 7 – kontinuirani profesionalni razvoj: Program učenja cijelog života i kontinuiranog razvoja profesionalne kompetentnosti .

000.Ključni stakeholder-i • • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.750 Tehnička pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.250 po danu): € 218.250 59 .250 po danu): € 212.000 Podrška projektnom timu: €10. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi razvoja Strateškog plana djelovanja: € 10.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 5: € 551. Strano tim liderstvo (175 dana tokom tri godine sa € 1.

o Razviti sistem obavještavanja o slabostima preko djelovanja Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. sistematizacije radnih mjesta i sl. o Uspostaviti mehanizme koje će omogućiti da se obavi kontrola rada tamo gdje je on znatno ispod očekivanog nivoa.). DRUGOSTEPENA KONTROLA – INSPEKCIJSKI KAPACITET (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4 i 5. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. do kraja 2012. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi osposobljavanje unutrašnjih resursa Ministarstva finansija da obavlja vrstu nadzora rada računovođa i revizora koja omogućava i novčano kažnjavanje kao i izricanje seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. Pillar II: MEHANIZMI KONTROLE 5.1.2.2. o Razvoj kapaciteta novog organizacionog dijela u okviru Ministarstva finansija obezbjediti regrutovanjem iskusnih revizora i upošljavanjem mladih stručnjaka motivisanih za usavršavanje svojih znanja u ovom oblastima. o Zakonom adresirati riješenje pitanja ko će obavljati drugostepeni nadzor ( instanca iznad nadzora koji obavlja samoregulatorno tijelo) nad radom računovođa i revizora. Praktičnost o Zakonom definisati obavezu uspostavljanja inspekcijskog nadzora nad radom računovođa i revizora sa mogućnoćnošću izricanja novčanih kazni i seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. o Preispitivanje i izmjena podzakonske regulative koja se odnosi na funkcionisanje upravnih organa (uredbe. 60 • • . primjene računovodstvenih i revizorskih standarda.5. Konzistentnost o U postojeću organizacionu šemu Ministarstva finansija uklopiti organizacioni dio koji bi se bavio pitanjima kontrole kvaliteta finansijskog izvještavanja. o Preispitati prekršajno zakonodavstvo i utvrditi moguća ograničenja koja treba eliminisati. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. godine. o Razmotriti mogućnosti eksternalizacije ove funkcije u inicijalnom periodu koje bi ujedno ostvarivalo i podizanje unutrašnjih kapaciteta. Centralne banke i Poreske uprave. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji.

100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 10: € 143. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 Podrška projektnom timu: €20. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.o Djelovanjem nadzora ojačavati nezavisnost u radu revizora.750 61 . na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.000 za podršku projektnom timu. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovom oblastima. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivo finansijskog izvještavanja.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. izvan polja samoregulatornog djelovanja.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. • • • • • Konsultantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.

Pomoć i saradnja sa eksternom revizijom u podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. Djelovanje interne revizije je međunarodno standardizovano uz postojanje i razvijenih kodeksa profesionalne etike te pravilima rada interne revizije. nezavisnost. Da bi koncept interne revizije postao raširen neophodno je obezbjediti: • Kompletnost o Usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. o Revizija.2. Preispitivanje tačnosti. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodvstva o reviziji ugraditi obaveznost organizovanja ili eksternalizacije interne revizije u svim velikim preduzećima. objektivna i konsultantska aktivnosti unutar preduzeća dizajnirane da doda vrijednost i unaprijedi funkcionisanje organizacije kroz sistematičan i disciplinovan pristup evaluciji i unapređivanju efktivnosti sitema interne kontrole. o Izmjenama zakona o privrednim društvima dodatno ojačati obaveznost organizovanja i nezavisnost interne revizije u svim društvima koja se definišu kao velika. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. Ključni ciljevi koje interne revizije ostvaruje su: Podizanje adekvatnosti i efikasnosti nekog od odabranih sistema interne kontrole u datoj organizaciji. Samo tako se može ostvariti obaveznost menadžmenta da blagovremeno reaguje na preporuke interne revizije i dokumentuje aktivnosti preduzete na otklanjanju uočenih nedostataka. 62 • . Interna revizija je nezavisna. Organizovanje kvalitetnog funkcionisanja interne revizije podrazumjeva zainteresovanost vlasnika ili drugih stakeholder-a za obezbjeđenje: trajnost obavljanja funkcije interne revizije.5. adekvatno izvještavanje o djelovanju funkcije interne revizije i blagovremeno izvještavanje o nalazima interne revizije. supervizije ili nekih drugih oblika nadzora nad poslovanjem uključujući i resorna ministarstva. Saradnja sa eksternim faktorima poreske kontrole. Cilj 4 i 5. RAZVOJ KONCEPTA INTERNE REVIZIJE (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj i širenje koncepta interne revizije kod velikih pravnih lica. objektivnost i nepristrasnost u radu internih revizora. pravovremenosti i pouzdanosti računovodstvenih i finansijskih izvještaja i evidencija. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. do kraja 2012. dostupnost reviziji svim poslovima. o Revizija. godine. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima.2.

• Praktičnost o Zakonom o računodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja interne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. o Uskladiti zahtjeve za obavljanjem interne revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. nepristrasnosti. partneri i poreski autoritet. nezavisnosti. o Zakonom o računovodstvu i reviziji utvrditi zahtijeve stručnosti i nezavisnosti u obavljanju interne revizije te propisati načela na kojima se zasniva obavljanje interne revizije (kontinuiteta.000 za podršku projektnom timu. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. o Donijeti podzakonsku regulativu koja će na široj osnovi obezbjediti kontrolu obavljanja i organizovanja interne revizije od strane KHOV kod akcionarskih društava koje oni kontrolišu ili koji su emitenti nekontrolisani od strane Centralne banke Crne Gore i Agencije za nadzor osiguranja.o Zakonom o hartijama od vrijednosti predvidjeti kontrolu obavljanja interne revizije od strane KHOV u akcionarskim društvima (osim banaka i osiguravajućih društava) koja se kotiraju na organizovanim berzanskim tržištima. • Uspostavljanje jake osnove za šire uspostavljanje i dodatno razvijanje obavljanja interne revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja.) o Konkurentnost u obavljanju interne revizije i saradnje sa eksternom revizijom osigurati kroz izmjene zakona. 63 . praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. profesionalne osposobljenosti itd. Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda interne revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. Ključni stakeholder-i • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. investitori.

000 Podrška projektnom timu: €10.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 11: € 25.000 64 .• • • Lokalna konsultantska podrška: €25.

• 65 . Nadgledanje odnosa Instituta sa članovima na pitanjima usavršavanja.3. o Odgovornost za jačanje transparetnosti kroz publikovanje programa rada i izvještaja o aktivnostima. USPOSTAVLJANJE TIJELA ZA NADGLEDANJE REVIZORA (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. o Obezbijediti odgovarajuće resurse i identifikovati sve interne procedure i pravila koja se moraju uspostaviti i razviti Akcioni plan kojim be se detaljno razradi okvir za ostvarenje ključnih ciljeva i planirala sredstva za samoodrživost.2. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje operativne strukture u formi samoregulirajućeg tijela za nadzor rada revizora. sistema obezbjeđenja kvaliteta i profesionalne etike. Finansiranje i eksterni odnosi o Finansiranje sistema nadzora treba biti obezbjeđeno na način koji će biti osiguran i oslobođen bilo kakvog uticaja revizorske profesije. osiguranje kvaliteta. o Aktivnosti usklađivati sa dokumentima i iskazima Evropske grupe tijela za nadgledanje. o Obezbijediti raspoloživost odgovarajuće ekspertize iz inostranstva za početni period rada. o Uspostaviti odnose sa tijelima za nadgledanje u okviru EU za dobijanje tehničeke pomoći transfer ekspertize. disciplinski sistem i sl. o Odgovornost nadgledanja (istražna i disciplinska moć): Promocija uspostavljanja i održavanja visokih profesionalnih standarda obavljanja revizije. o Preko Sporazuma o razumjevanju razviti odnose i razmjene informacija sa svim ključnim regulatorima i supervizorskim tijelima i drugim stakeholderim-a. Pružanje stavova i mišljenja o prijedlozima akata. 5 i 7. licenciranje. uspostavljanje standarda. Nadgledanje implementacije zakonske i podzakonske regulative. o Posebno dizajniranim upustvom opisati set aranžmana za osiguranje kvaliteta i sistem disciplinovanja posebno uvažavajući mogućnosti saradanje sa kompetentnim autoritetima iz članica EU.5. Pregled procedura dobijanja sertifikata sprovedenih od strane Instituta. Po svom sadržaju posebno aktivnost treba obuhvatiti: • Obuhvat i odgovornost o Obuhvat nadgledanja treba da uključuje: usavršavanje.

Kroz ostvarivanja ovih aktivnosti revizorska profesija dobija na značaju i interesovanje za regrutovanje novih revizora raste.500 66 .000 Troškovi tehničkog osoblja (1 menadžer): €75.000 Tim lider iz inostranstva ( 150 dana tokom tri godine po € 1.250 po danu): €187. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.000 Opremanje prostora (uključujući IT): €15.000 Troškovi administrativnog osoblja (1 administrator za tri godine): €30.500 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 12: € 397.Očekivani rezultati Dobija se još jedan instrument uvjerenja u pouzdanost finansijskih izvještaja i time u njihovu pouzdanost. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi podrške projektnom timu: € 5.000 Operativni troškovi za tri godine: €60. Finalno ova aktivnost doprinosi razvoju revizorskih vještina i iskustava te njihovom trensferu van kontensta transfera znanja unutar samih revizorskih kuća.

o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. NADZOR KROZ FINANSIJSKI SEKTOR (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju banaka od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. utvrđivanje očekivanih i neočekivanih gubitaka u poslovanju iz kreditnih i drugih poslova banaka CBCG koja će dodatno zahtijevati i motivisati banke da insistiraju na kompletnom. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta.2. koriste finansijske izvještaje svojih klijenata ili emitenata različitih tržišnih materijala. razmatranja značaja. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva.) o Usaglašavati djelovanje kontrole banaka i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarda u cilju detektovanja. • 67 . Svoje uporište dizajniranje ove aktivnosti nalazi u činjenici da finansijske institucije. Interes finansijskih institucija je posjedovanje pravovremenih i pouzdanih finansijskih podataka o poslovanju privrednih subjekata koje kreditiraju ili koji emituju finansijske instrumente sa kojima trguju. upravljajući rizicima. o Koristiti nalaze kontrole banaka i iskustva banaka u razvijanju koncepta interne revizije. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. 5 i 7. Djelovanja učesnika na tržištu kapitala o Kroz regulatorne mehanizme izgrađivati veći uticaj učesnika na tržišta kapitala i organizatora tržišta na kvalitet finansijskih izvještaja emitenata.5. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka.4. Ovi interesi mogu biti kanalisani u poseban mehanizam nadzora nad kvalitetom finansijskih izvještaja kroz: • Djelovanje bankarskog sektora o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje mehanizama detaljnijeg nadzora kroz poslovanje finansijskih institucija. Na drugoj strani interes klijenata finansijskih institucija je obezbjeđivanje deficita finansiranja preko finansijskog sektora. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene CBCG o radu eksternih revizora u bankama za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. pravovremenom i pouzdanom finansijskom izvještavanju u svim fazama upravljanja kreditnim. operativnim i drugim rizicima u poslovanju.

• Djelovanje sektora osiguranja o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje utvrđivanje rizika u poslovanju osiguravajućih kompanija motivisati iste da kod svojih klijenata aktivnije insistiraju i stimulišu cjenovnim mehanizmima na kompletosti. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja 68 . detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. U privredi u kojoj se intezivno razvijaju privredni sektori su prirodno deficitarni sa dugoročnim finansijskim sredstvima koja moraju obezbjeđivati preko finansijskog posredovanja. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. pravovremenosti i pouzdananosti finansijskih izvještaja.) o Usaglašavati djelovanje kontrole osiguranja i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarad u cilju detektovanja. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene Agencije za nadzor osiguranja o radu eksternih revizora za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. razmatranja značaja. Očekivani rezultati Ostvarenjem aktivnosti se dobija dodatni mehanizam snažnog uticaja na poboljšanje kvalitete finansijskog izvještavanja na trajnoj osnovi. Na ovaj način dolazi do širenja broja subjekata koji su zainteresovani za pojačavanje nadzora nad kvalitetom finasijskog izvještavanja. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju osiguravajućih kompanija od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta.o Preko Sporazuma o saradnji regulatora finansijskog tržišta razviti odnose i razmjene informacija sa Komisijom za hartije od vrijednosti posebno u pravcu sagledavanja informacija o kvalitetu finansijskih izvještaja koje dobijaju od emitenata i učesnika na tržištu. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 13: € 5.000 69 .Resursi i budžet • • Podrška projektnom timu: €5.

o Razviti sistem pomoći malom i srednjem biznisu u jačanju sopstvenih kapaciteta za komunikaciju o pitanjima primjene međunarodnih standarda finansijskog računovodstva i revizije preko Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća . o Dizajniranje centra za koordinaciju javne kampanje. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Izrada plana javne kampanje kod svih stakeholdera.5.3. postavljene zahtijeve objelodanjivanja povećati set informacija koje treba objelodanjivati kroz uticaja na materijalnu značajnost informacije.3. dizajniran u ove svrhe.1. o Širiti značaj informacija koje se mogu dobiti iz finansijskih izvještaja. o Povećati javnu svijest o značaju korporativnog upravljanja i izvještavanja za ukupne ekonomske prilike. Praktičnost o Obezbjeđivati informacije. • • 70 . o Kroz. JAVNA KAMPANJA (TD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. obrazovne vodiče i tehničku pomoć za javnost. Konzistentnost o Osvijetliti značaj računovodstvene i revizorske profesije kroz različite forme komunikacije sa javnošću birajući najupečatljivije i najefektivnije. usmjeravanja interne revizije u rizična područja poslovanja i dizajniranja i ohrabrivanja kanale direktne komunikacije sa zaposlenima u cilju adresiranja njihovih zabrinutosti. Pillar III: TRŽIŠNA DISCIPLINA 5. regulativom. o Za menadžere. aktivnosti stakeholder-a i svih drugih aspekata od značaja za podizanje svijesti i uključenja šire stručne i laičke javnosti u ostvarivanje ove Strategije i Akcionog plana. o Upostaviti niz seminara dizajniranih za menadžere i direktore sa tematskim sadržajem od posebnog značaja za finansijsko izvještavanje. promovisati benefite kulture poštenja i otvorene komunikacije. 6 i 7. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi intezivnu kampanju promovisanja benefita. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje.

Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 37. izvan polja samoregulatornog djelovanja. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivoa finansijskog izvještavanja.500 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 16: € 77.000 za podršku projektnom timu.Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.000 Podrška projektnom timu: €20. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća Resursi i budžet 30 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola.500 71 . nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovim oblastima.

koji je usklađen sa zahtijevima Evropskog zakonodavstva uz uvažavanje prelaznog perioda i lokalnih specifičnosti. Obezbijediti mogućnost sumiranja i izvještavanja o stepenu neusklađenosti izvještaja sa zakonskim zahtijevima. CENTRALIZOVANA BAZA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana na agregiranoj osnovi. Obezbjediti odgovarajuću pravne i tehničke mogućnosti korišćenja podataka iz centralizovane baze za potrebe analize od strane različitih subjekata.5. Očekivani rezultati Konzistentantan zakonodavni i regulatorni okvir za popunjavanje i objavljivanje finansijskih izvještaja. koja je u skladu sa zahtjevima EU o popunjavanju godišnjih izvještaja i konsolidovanih godišnjih izvještaja. a posebno stakeholdera. Ključni stakeholder-i • Privredni sud 72 . 5 i 7.3. sa razmatranjem mogućnosti skraćenja roka obaveznosti njihove predaje. Obezbijediti podhranjivanje podataka o finansijskim izvještajima na period koji je usklađen sa EU zahtijevima.2. Aktivnost bi trebala biti usmjerena na sljedeće: Kroz zakonodavni okvir ojačati (odgovarajuća kaznena politika) obaveznost blagovremene i tačne predaje finansijskih izvještaja Centralnom registru Privrednog suda u papirnoj i elektronskoj formi. Podržati uspostavljanje seta procedura i kapaciteta za nadgledanje blagovremenosti popunjavanja i predaje finansijskih izvještaja od strane kompanija. Ova aktivnost će značajno doprinijeti javnoj raspoloživosti podataka iz finansijskih izvještaja i uticaja javnosti. Obezbijediti web pristupe (na komercijalnoj osnovi) elektronskim podacima iz finansijskih izvještaja. Redizajnirati bazu podataka u pravcu modernizacije i širenja mogućnosti javnog korišćenja pretraživanja baze po različitim osnovama. Izgraditi izvještajne forme koje pokazuju broj finansijskih izvještaja ovjerenih od strane pojedinih agencija za pružanje računovodstvenih usluga sa mogućnosti analize koncentracije i kvaliteta rada pružaoca računovodstvenih usluga. Dizajnirati i implementirati IT strategiju razvoja baze podataka o finansijskim izvještajima. u smislu pružene mogućnosti da reaguju na javno objavljene podatke. na solo i konsolidovanoj osnovi. Opis aktivnosti: Aktivnost treba obezbjediti kroz razvoj unosa. sistematizovanja po različitim kriterijumima i prezentaciju seta uporedivih finansijskih pokazatelja iz finansijskih izvještaja koji se predaju Centralnom registru Privrednog suda.

250 po danu): € 125.000 Podrška projektnom timu: €10. Strano tim liderstvo (100 dana tokom tri godine sa € 1.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 17: € 747.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.250 po danu): € 212.000 Tehničaka pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.000.• • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • IT podrška: € 300.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.500 73 .

Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. OBJELODANJIVANJE INFORMACIJA UZ FINANSIJSKE IZVJEŠTAJE ZA FINANSIJSKI SEKTOR (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Tip informacija koje se objelodanjuju su u osnovi: Obavezna objelodanjivanja Računovodstveni režimi: finansijski izvještaji i informacije o vrednovanju pozicija.3. kao ključne komponente kvantitativnosti u prezentaciji finansijskih izvještaja. 74 . kao minimum. Zakonskim okvirima definisati rokove i frekventnost objavljivanja dopunskih informacija uz finansijske izvještaje. rezultatima. kada se ocijeni da je rizični profil kontrolisanih institucija povećan. Objelodanjivanje. 5 i 7. Centralizovati objavljivanje dopunskih informacija uz finansijske izvještaje na web sajtu regulatornih organa – Centralne banke Crne Gore. Dopunske informacije podjeliti na kvantitativne i kvalitativne sa minimumom koji su dati u Bazelu II Pillar 3 (Tržišna disciplina). Dobrovoljna objelodanjivanja: sve dodatne informacije. Informacije za berze i supervizorska regulatorna tijela: informacije o povezanim interesima. 25 Prezenatacija finansijskih izvještaja je data IAS 1. finansijske institucije trebaju da objavljuju. Relevantna objelodanjivanja mogu biti definisana upotrebom koncepta materijalnosti po kome bi neka informacija trebala biti tretirana kao materijalna ako njeno izostavljanje ili pogrešno navođenje može promjeniti ili uticati na procjenu ili odluku korisnika te informacije. na sajtovima regulatora. limitima izloženosti. veličini regulatornog kapitala i koeficijentu solventnosti i sl.3. Obezbjediti kroz supervizorske aktivnosti na finansijskom tržištu objavljivanje dodatnih informacija. te da je obim i kompleksnost aktivnosti na ukupnom finansijskom tržištu povećana.5. sticanjima učešća u kapitalu. rizicima i okruženju. Kvalitativne informacije se uglavnom odnose na kompanijske postupke i procedure validacije bilansnih pozicija. Informacije mogu biti objelodanjene na bazi zahtijeva ili na dobrovoljnoj osnovi. . Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi minimalne zahtijeve za objelodanjivanjem informacija uz finansijske izvještaje. Finansijski izvještaji25 obezbjeđuju uvid u agregatne numeričke podatke. poslovnoj situaciji i perspektivama. Ostvarivanje aktivnosti minimalno podrazumjeva: Kroz zakonski i podzakonski okvir propisati koje dopunske informacije. se odnosi na javnu raspoloživost informacija o aktivnostima kompanije. poslovne modele i strategije.

Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 18: € 65.000 Podrška projektnom timu: €10. Ključni stakeholder-i • • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • IT podrška: € 30.Objavljivati rezultate stresnih testiranja i modeliranja u svrhe ocjene finansijske stabilnosti.500 75 .000. Očekivani rezultati Kroz realizaciju ove aktivnosti se obezbjeđuje realizacija intencija BIS (Bank for International Settlements) i njegovih grupa i tijela razvoja tržišne discipline kao jedne od značajnih tržišnih podrški uspostavljanja regulatornih i supervizorskih standarda.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful