STRATEGIJA I AKCIONI PLAN ZA UNAPRIJEĐENJE KVALITETA FINANSIJSKOG IZVJEŠTAVANJA U CRNOJ GORI

Sadržaj
1. UVOD ………………………………………………………………………………….6 1.1. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja......................................7 2. ANALIZA SITUACIJE ………………………………………….………………………9 2.1. Finansijski sektor u Crnoj Gori.......................................................................10 2.2. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju............................11 2.3. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje..................................12 2.3.1 Polazne tačke..........................................................................................14 2.3.2 Acquis communautaire............................................................................14 2.3.3. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća...................................................................................................................15 2.3.3.1. Primjena standarda u Crnoj Gori.................................................16 2.4. Korisnici izvještaja..........................................................................................17 2.5. Dobra međunarodna iskustva.........................................................................18 2.6. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive...........................................18 2.7. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja..........19 2.8. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije........20 2.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća........................................................21 2.10. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora..............................................22 2.10.1. Finansijsko izvještavanje banaka .......................................................22 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija......................................23 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava.............................23 3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA……………………….......25 3.1 Definisanje ciljeva………………………………………………………………….25 3.2 Razvoj strategija…………………………………………………..…………..…...26 3.2.1. Dogradnja odgovarajućeg normativno - institucionalnog okvira............26 3.2.2. Razvoj mehanizama nadzora................................................................31 3.2.3. Tržišna disciplina...................................................................................31 3.3 Stakeholder-i……………………………………………………………………….32 4. DEFINISANJE PLANA……………………………………...…………………….42 4.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju plana……..…..….43 4.2 Kreiranje komunikacionog plana……………………………………………..…45 5. IMPLEMENTACIJA PLANA…………………………………………...………….48 5.1 Pillar 1: Normativno – institucionalni okvir ……………………………………..48

2

5.1.1. Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje (Ni)……………..….48 5.1.2. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije (NI)……………… ………50 5.1.3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA (NI)……………………..…….53 5.1.4. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta (Ni)…………………..55 5.1.5. Institucionalno jačanje i podrška – ISRCG (NI)………….…………..…..57 5.2. Pillar II: Mehanizmi kontrole…………………………………………………...….60 5.2.1. Drugostepena kontrola- inspekcijski nadzor…………………… …..…..60 5.2.2. Razvoj koncepta interne revizije…………………………………………..62 5.2.3. Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora (MK)……...…………..….65 5.2.4. Nadzor kroz finansijski sektor………………..……………………………67 5.3. Pillar 3: Tržišna disciplina…………………………………………………….…70 5.3.1. Javna kampanja………….………………………………………………….70 5.3.2. Centralizovana baza finansijskih uzvještaja……………………………...72 5.3.3. Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor………………………………………………………………..……………………….74

3

razvoj Centralni registar Privrednog suda Education Committee of IFAC – Obrazovni Odbor IFAC-a (sada IAESB) European Economic Area – Evropska ekonomska oblast Evropska unija Foreign Direct Investment – Strane direktne investicije Financial Sector Assessment Program – Program procjene finansijskog sektora Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore International Auditing and Assurance Standards Board – Odbor za međunarodne standarde revizije i osiguranja International Accounting Education Standards Board – Odbor za međunarodne standarde računovodstvene edukacije (bivši EDCOM) International Accounting Standards Board – Odbor za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Comittee – Komitet za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Committee Foundation – Fondacija Komiteta za međunarodne računovodstvene standarde International Education Standard – Međunarodni standard edukacije International Federation of Accountants – Međunarodna federacija računovođa International Financial Reporting Interpretations Committee – Komitet za interpretacije međunarodnog finansijskog izvještavanja International Public Sector Accounting Standards – Međunarodni računovodstveni standardi javnog sektora Komisija za hartije od vrijednosti Međunarodni monetarni fond Međunarodni računovodstveni standardi Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja Međunarodni standardi revizije Međunarodni računovodstveni standard National Standards on Auditing – Nacionalni standardi revizije Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Public Interest Entity –subjekti od javnog interesa Publicly-Owned Enterprise – Preduzeće u javnom vlasništvu Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening Reports on the Observance and Standards of Codes – Izvještaj o poštovanju standarda i propisa Standard & Poor’s South East Europe Partnership for Accountancy Development – Partnerstvo Jugoistočne Evrope za razvoj računovodstva Mala i srednja preduzeća Statement of Membership Obligation – Izjava o obavezama članstva Development – Kontinuirana IASCF IES IFAC IFRIC IPSAS KHOV MMF MRS MSFI MSR MRS NSA NSC PIE POE REPARIS ROSC S&P SEEPAD SME SMO 4 . CPD CRPS EDCOM EEA EU FDI FSAP ISRCG IAASB IAESB IASB IASC Računovodstvo i revizija Bruto domaći proizvod Continuous Professional Education. profesionalna edukacija.OSNOVNE SKRAĆENICE I AKRONIMI A&A BDP CPE.

SOE SAA SSS UN UNCTAD UNSCR Socially-Owned Enterprise – Preduzeće u društvenom vlasništvu Stabilization and Association Agreement – Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Strategija za smanjenje siromaštva (Power reduction Strategy) Ujedinjene nacije United Nations Conference on Trade and Development – Konferencija Ujedinjenih nacija o trgovini i razvoju United Nations Security Council Resolution – Rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija 5 .

Tokom 2006. stvaranje ambijenta za unaprijeđenje računovodstvene i revizorske regulative i prakse u Crnoj Gori. kao i pružanje savjeta licima koja kreiraju politiku. reviziju i poslovnu kulturu. pored ROSC izvještaja. ROSC-om su formulisane međusobno povezane i konzistentne preporuke sa ciljem da se poboljša okruženje finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. BIH. a sve u cilju dostizanja visokog kvaliteta finansijskog izvještavanja. Istovremeno su konsultovani referentni udžbenici i najnovije studije koje se bave razvojem računovodstvene i revizorske prakse. uključujući pripremu konsolidovanih finansijskih iskaza. Ministarstva finansija i ostalih stejkholdera u Crnoj Gori. Ministarstvo finansija Crne Gore osnovalo je Nacionalni Savjet za računovodstvo i reviziju (NSC)1. koji će se baviti preporukama politike navedenim u A&A ROSC izvještaju. Strategija i Akcioni plan treba da posluže i kao instrument za usaglašavanje buduće tehničke pomoći sa razvojnim partnerima. koji manje više polaze od istih naslijeđenih ekonomskih sistema i potrebe za ubrzanim razvojem. .. definiše proporcionalne zahtjeve za finansijskim izvještavanjem malih i srednjih preduzeća. 2 Zadatak NSC-a su podrška pripremi Strategije i akcionog plana radi harmonizacije zahtjeva acquis communautaire koji se odnose na računovodstvo i reviziju. Strategija i Akcioni plan imaju za cilj da prepoznaju i formulišu korake i instrumente koji će voditi usklađivanju regulatornog okvira finansijskog izvještavanja sa acquis-jem. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. a sve u cilju unaprijeđenja kvaliteta finansijskog izvještavanja. Vlada Crne Gore je prepoznala potrebu izrade Strategije i Akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja. propisa revizorskih firmi i elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza. između ostalog. Prateći A&A ROSC izvještaj. čiji je zadatak 2. Ove preporuke su dogovorene i prihvaćene između Svjetske banke. Osnovu za pisanje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. posebno u dijelu koji se odnosi na računovodstvo.). nakon čega je pripremio Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) koji se odnose na računovodstvo i reviziju (A&A) u Crnoj Gori. godine tim Svjetske banke je boravio u Crnoj Gori. institucija i računovodstvene profesije. 6 .. 1 NSC čine multidisciplinarna grupa javnog sektora sastavljena od predstavnika Ministarstva finansija. Implementacija Strategije i Akcionog plana rezultiraće i povećanjem povjerenja svih zainteresovanih subjekata u finansijske izvještaje privrednih društava u Crnoj Gori. kao što su Svjetska banka i druge institucije.1 Uvod Pouzdan finansijski sistem izvještavanja je kamen temeljac dobrog funkcionisanja tržišne ekonomije i osnova snažnog finansijskog sistema. Takođe. izrada Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. Privrednog suda. regulatorima i ostalim stejkholderima. predstavljali su i slični dokumenti zemalja iz regiona (Republike Makedonije. Strategija i Akcioni plan za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja predstavlja jasan i sistematičan program mjera za poboljšavanje zakonskog okvira. U cilju stvaranja kvalitetnog institucionalnog okvira za nastavak rasta i razvoja crnogorske ekonomije i finansijskog sistema. kao i da poboljša objavljivanje finansijskih iskaza. Centralne banke Crne Gore.

prihodima i rashodima. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. Komisija za hartije od vrijednosti.obavezama. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika i korisnika. Agencija za nadzor osiguranja. Potreba za unaprjeđenjem finansijskog izvještavanja Cilj finansijskog izvještavanja je pružanje relevantnih informacija o finansijskom položaju. Da bi se cilj ostvario. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja je opšti trend prepoznat i u najrazvijenijim tržišnim ekonomijama i finansijskim sistemima. Privredni sud Podgorica. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izveštaja svakako proizilaze iz materijalnosti. neophodno je da preduzeće u finansijskim izveštajima prikaže informacije o: . Značajno je da su ove krize imale nesrazmjerno negativne efekte na siromašne stvarajući preokret u upisu u školama. ali i da utiču na njih.U izradi Strategije i Akcionog plana za poboljšavanje kvaliteta finansijskog izvještavanja uključene su sljedeće institucije: Ministarstvo finansija. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore i Institut računovođa i revizora Crne Gore. 3 3 Krize finansijskog sistema u Jugoistočnoj Aziji proistekle iz prakse slabog finansijskog izvještavanja imale su značajne makro-ekonomske posljedice na zemlje kao što su Tajland (pad od 10% u BDP u 1998). i sl. posebno tokovima gotovine koje stvara privredno društvo. Ministarstvo za ekonomski razvoj. . MONSTAT. a koje će razuđenoj strukturi različitih korisnika biti od koristi prilikom usaglašavanja ekonomskih odluka. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. za potrebe njihovih korisnika. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka.sopstvenom kapitalu. ozbiljne zdravstvene implikacije.1.imovini. Ovo je uslovljeno finansijskim krizama i korporativnim skandalima koji su bili prisutni u kasnim 90-im na tržištima u razvoju i u industrijalizovanim zemljama u proteklih nekoliko godina.tokovima gotovine. Južna Koreja (pad od 7% u BDP u 1998) i Indonezija (pad od 13% u BDP u 1998). . budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. kao praga kvaliteta zasnovanog na neizostavnosti finansijskih izveštaja sa različitim informacionim sadržajima. Međutim. 1. ali i da se prikažu posljedice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. . Osnovni smisao finansijskih izveštaja je da se u njima prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. uključujući dobitke i gubitke. Enron je pokrenuo stečajni postupak 2001. godine 7 . Centralna banka Crne Gore. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. uspješnosti. .

• potpomoglo transparentan i korektan process privatizacije kompanija u državnom vlasništvu. kao i upravljanje ukupnim kvalitetom samog izvještavanja podrazumijevaju sagledavanje i ocjenu ukupnosti obrazovanja računovodstvene profesije. Parmalat je prijavio obaveze nižim nego što zaista jesu za oko 14 milijardi američkih dolara. broj korisnika i institucija za kontrolu kvaliteta finansijskih izvještaja. • omogućavanju investitorima u veća preduzeća da bolje procjenjuju perspektive preduzeća i da donose investicione odluke i glasaju na osnovu dobre informisanosti. • ojačalo korporativno upravljanje omogućivanjem akcionarima i javnosti da nadgledaju rad uprave. • olakšavanju dostupnosti kreditima manjim preduzećima.Dobro finansijsko izvještavanje pomaže izbjegavanju kriza i korporativnih skandala i ima pozitivan uticaj na ukupna ekonomska kretanja. Kao posljedica. Strategija i Akcioni plan odnose se na bolje finansijsko izvještavanje. Realizacija kvalitetnog finansijskog izveštavanja. upravljanje kontrolom kvaliteta finansijskog izveštavanja. zasnovanih na principima upravljanja ukupnim kvalitetom. Poboljšanje kvaliteta finansijskog izvještavanja pruža se i izvan specifiče oblasti računovodstva i revizije. podizanje obrazovnog nivoa računovodstvene profesije uvažavanjem međunarodne profesionalne računovodstvene regulative iz ove oblasti. kao i njihov međusobni uticaj. Povećava se broj finansijskih izvještaja. ispravno finansijskog izvještavanje bi: • povećalo sigurnost u funkcionisanje finansijskih tržišta. ukupnost koncepta kvaliteta. hiljade zaposlenih širom svijeta izgubilo je posao i hiljade zaposlenih i penzionisanih izgubili su značajan udio penzione nadoknade. Unaprijeđeno finansijsko izvještavanje bi moglo pomoći u: • aktiviranju domaće štednje i privlačenju više stranih direktnih i portfolio investicija. 8 . Savremeni koncept kontrole kvaliteta podrazumijeva uvođenje standarda kvaliteta finansijskog izveštavanja. Kao posljedica. Neophodnost kvalitetnog finansijskog izveštavanja vremenom sve više dobija na značaju. 36 hiljada poslova u 65 zemalja stavljeni su na kocku i 5 hiljada poljoprivrednika još uvijek nijesu dobili 150 miliona američkih dolara (30 hiljada američkih dolara po poljoprivredniku). rezultirajući gubitkom u iznosu od 67 milijardi američkih dolara. Pored toga. predmet su detaljnije pažnje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. Takođe. ostvarivanje ekonomskog rasta i evropske integracije kroz usvajanje i ispunjenje relevantnih djelova acquis communautaire. Otuda potreba za uspostavljanjem koncepta kvaliteta i kontrole kvaliteta. U tom smislu. u tržišnoj kapitalizaciji. kao i usvajanje najbolje međunarodne prakse i standarda.

Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI). izuzimajući Bugarsku i Rumuniju. Euroizacija nacionalne privrede praćena stabilno vođenim javnim finansijama te strukturnim promjenama u oblasti cjenovne i trgovinske liberalizacije. Visok privredni rast praćen je jačanjem fiskalnog položaja zemlje. uključujući nastavak reforme sudskog sistema i primjenu mjera za prevenciju i suzbijanje korupcije. redovni izveštaj Evropske komisije o napretku zemalja kandidata s početka novembra ove godine govori o značajnom napretku kojeg je Crna Gora napravila u poslednjoj godini u cilju ispunjavanja kopenhaških kriterijuma. Zemlja je trenutno u procesu pridruživanja Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO) i postala je članica Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA) koji je. te jačanje ograničenih administrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira. kao jedinog platežnog sredstva. dok je za 2006. među najvišim u svijetu. godinu BDP po glavi stanovnika iznosio 3443 eura. Nedavno ostvareni rezultati na političkom polju oslanjaju se na dobru reputaciju zemlje u pogledu procesa tranzicije u toku poslednje dekade.51 eura za 2007. godinu.II ANALIZA SITUACIJE 4 Poslije sticanja nezavisnosti u junu 2006. kao i sveobuhvatne reforme u pravcu harmonizacije politika i zakonskih propisa. Poslije intenzivnog političkog procesa u oktobru 2007. ali ipak još uvjek značajno ispod nivoa novih članica EU. Istovremeno. Crnogoske javne finansije u posljednje dvije godine bilježe suficit u visini od preko 3% BDP. To znači da je njezin BDP po stanovniku na nivou. odnosno nešto veći nego u većini drugih zemalja Zapadnog Balkana. privatizacije te brojnih drugih reformi bili su osnov za podsticanje privrednog rasta. Otvaranje procesa restitucije tokom 2004. godine u narednom periodu uticaće na nivo javnog duga iako nedavni amandmani na odgovarajući zakon ograničavaju tu komponentu duga na najviše 5 procentnih poena BDP posmatrane godine. kao učešće u BDP. a javni dug zemlje i dalje ostaje relativno nizak. Crna Gora je danas mala otvorena ekonomija sa BDP po glavi stanovnika od 4057. krajem 2006. Visok privredni rast u jednom značajnom dijelu temelji se na izuzetno velikim prilivima stranih direktih investicija koji su izraženi u relativnim iznosima. Posle relativno niskih stopa privrednog rasta ostvarenih u prvim godinama ove decenije. a u tom istom mjesecu potpisan je i Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU koji predstavlja značajan formalni korak na putu uključivanja zemlje u EU. godine. u poslednje dve godine one su se povećale na preko 7% godišnje. Zahvaljujući tim naporima. ojačala demokratske institucije uz postepeni razvoj kapaciteta u javnoj upravi koji će se baviti političkom i ekonomskom transformacijom. U tom periodu Crna Gora je sa uspjehom položila temelje za tržišnu ekonomiju. zemlja je obnovila makroekonomsku stabilnost čiji je oslonac predstavljalo uvodjenje njemačke marke krajem 1999. Bilteni Ministarstva finansija. Pojedini podaci su ažurirani. proširen na zemlje Jugoistočne Evrope i kojim se garantuje slobodna trgovina za oko 4 Dio poglavlja koji se odnosi na analizu situacije preuzet je iz sljedećih dokumenata: Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru 2007-2010. ali će se istovremeno ino javni dug smanjiti usljed prijevremenih otkupa. godine Crna Gora je ostvarila velike korake naprijed kako na političkom tako i ekonomskom području. godine usvojen je novi Ustav. Izazovi se odnose na jačanje demokratskih institucija. 9 . U tom izveštaju su jasno identifikovani i brojni izazovi na koje će biti potrebno odgovoriti u narednom periodu. a kasnije eura.

Pored jasnog političkog opredjeljenja otvorenost i značajna povezanost crnogorske ekonomije sa ekonomijom EU i zemljama regiona čini takvo opredjeljenje i ekonomski potpuno logičnim. Dugoročno stabilna i konkurentna ekonomija predvidivih pravila igre je garant razvoja istinske tržišne privrede koja se zasniva na slobodnoj razmjeni svojinskih prava u cilju ispunjavanja jednog od kopenhaških kriterijuma pridruživanja EU. minimalnim kapitalnim zahtjevima. godine kreditna rejting agencija Standard & Poor’s iz Londona. a kako je navedeni kreditni rejting države jedan od preduslova da se međunarodne rejting agencije aktivnije uključe u tržište pravnih lica u zemlji. januara 2008. Državni kreditni rejting Crne Gore je kod jedne od vodećih rejting agencija Standard & Poor’s 2007. u tom smislu treba podstaknuti njihovo djelovanje i na tržištu Crne Gore. U isto vrijeme. zakon o radu. Razvoj sektora je baziran na međusobnoj 10 . Crna Gora je i prije sticanja nezavisnosti imala sopstvena zakonodavna. 2. godine je poboljšan sa BB na BB+. Institucionalni okvir za kontrolu banaka je takođe ojačan u proteklih nekoliko godina uvođenjem novih propisa o licenciranju banaka. Uspjesi Crne Gore ostvareni kako u dijelu stabilizacije privrede tako i u različitim segmentima strukturnih reformi uporedo sa. odnosno integracije u EU. tako da samo sticanje nezavisnosti nije imalo značajnog uticaja na regulatorni okvir i institucionalni kapacitet koji bi se primijenio na finansijsko izvještavanje Takođe. finansijskog sektora i tržišta kapitala. sudska i regulativna ovlašćenja. nakon sticanja nezavisnosti. Vlada je usvojila nove zakone: zakon o privrednim društvima. tako da je cjelokupno stanje u zemlji potvrđeno kao stabilno. potvrđen je AAA rejting koji se odnosi na prenos i ocjenu konvertabilnosti. koja se zasniva na ideji slobodnog tržišta uz minimalnu državnu intervenciju. klasifikaciji i obezbjeđenju aktive i velikoj izloženosti. reforme za poboljšanje fleksibilnosti poslovnog ambijenta i tržišta rada započete su u posljednjih nekoliko godina. ekonomija je dosta usko bazirana. 21. stečaju i sigurnim transakcijama u cilju kreiranja povoljnijeg poslovnog ambijenta. godine imali su pozitivan odraz i na međunarodnim finansijskim tržištima. Finansijski sektor u Crnoj Gori Razvoj svih segmenata finansijskog sektora je. brzim učlanjenjem zemlje u Međunarodni monetarni fond i Svjetsku banku početkom 2007. Takođe. uz privatnu svojinu i preduzetništvo.1. zakon o svojinsko-pravnim poslovima. osnova koncepta tranzicije u Crnoj Gori. u pogledu regulisanja privrednog. Naime. Sa implementacijom reforme valutne i fiskalne politike Crna Gora je uspješno kotrolisala inflaciju i uspostavila makroekonomsku stabilnost. potvrdila je dugoročni (BB+) i kratkoročni (B) kreditni rejting Crnoj Gori. Crna Gora je napravila značajan napredak i po pitanju makroekonomskih i strukturalnih reformi. U Crnoj Gori nema institucionalnih ograničenja za djelovanje međunarodnih kreditnih agencija. Sveobuhvatni strateški prioritet Crne Gore su evroatlanske integracije.90% industrijskih proizvoda. Kao odraz činjenice da je mala.

2. društava sa ograničenom odgovornošću i dijelova stranih kompanija). Menadžment izvještaj koji je potreban u skladu sa acquis nije uključen. uključujući sektor bankarstva. formati) Pravna osnova Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): sva pravna lica (uključujući i djelove stranih kompanija) pripremaju finansijske iskaze u skladu sa MSFI Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): priprema finansijskih iskaza u skladu sa MSFI (koje je proglasio IASB za pripremu finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI (standardni obrasci u formi smjernica koje je izdao IAAM) Nema eksplicitno definisanih zahtjeva. osiguranja i tržišta kapitala. 32 berzanskih posrednika. . (5) akcionarsko društvo i (6) djelovi stranih kompanija. obaveze i odgovornosti društva i njegovih organa.konkurenciji s namjerom onemogućavanja postojanja centralizacije i monopolizacije u ovoj oblasti. sektora osiguranja (10 osiguravajucih društava) kao i lizing kompanija (4 lizing kuće i 3 banke koje pružaju usluge lizinga). (3) komanditno društvo. Za društva sa ograničenom odgovornošću i akcionarska društva. 5 Crnogorski finansijski sektor sastoji se od bankarskog sektora (11 banaka). dok su dodatni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju subjekata u finansijskom sektoru propisani od strane regulatora. Zakon definiše prava i obaveze akcionara. ali su oni sadržani u okviru MRS/MSFI (uglavnom MRS 1). Sljedeća tabela daje prikaz opšte pravne osnove za važne elemente finansijskog izvještavanja i revizije pravnih lica: Osnovni elementi Priprema finansijskih iskaza i primjenjeni okvir finansijskog izvještavanja (priznavanje i mjerenje) Prezentiranje finansijskih iskaza (objelodanjivanje. izvještaj o promjenama na kapitalu i menadžment izvještaj) Odgovornost za pripremu finansijskih iskaza 5 Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period od 2008-2012 11 . Zakonom o privrednim društvima i Zakonom o računovodstvu i reviziji definisani su osnovni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju pravnih lica (akcionarskih društava. tržišta kapitala (8 investicionih fondova. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju Zakonom o privrednim društvima definisani su subjekti koje mogu obavljati privredne aktivnosti u Crnoj Gori. (2) ortačko društvo. izvještaj o novčanim tokovima. Zakon definiše pravila i zahtjeve uspostavljanja. 2. (4) društvo sa ograničenom odgovornošću. Dalje jačanje regulatornog i nadzornog okvira za finansijske institucije i tržište u skladu sa EU pravom i praksom ključni su prioriteti Crne Gore u oblasti finansijskih usluga. od kojih 9 brokersko – dilerskih kuća i preko 300 kompanija na listiranom i slobodnom tržištu). Finansijski sektor će detaljnije biti obrađeni u narednom poglavlju. rada i prestanak raznih vrsta subjekata. bilans uspjeha. i to: (1) preduzetnici. Član 8 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): finansijski iskaz mora biti potpisan od strane Komponente finansijskih iskaza (bilans stanja. Takođe.

Objavljivanje finansijskih iskaza 2. Član 28 stav 7 Zakona o privrednim društvima (2007): akcionarska društva dostavljaju finansijske izvještaje zajedno sa revizorskim izvještajem Član 71 stav 3 Zakona o privrednim društvima (2007): društva sa ograničenom odgovornošću dostavljaju finansijske izvještaje u roku od 60 dana od završetka kalendarske godine. * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja i ažuriranim promjenama Zakona o privrednim društvenima.): akcionarska društva i društva sa ograničenom odgovornošću iznad određene veličine. Ukoliko je godišnji prihod < € 500. godine. Centralni registar Privrednog suda 12 . Član 12 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005.Zakonska revizija finansijskih iskaza Usvajanje finansijskih izvještaja odgovornih lica određenih opštim aktom pravnog lica i od strane menadžera odjeljenja za finansije i računovodstvo. kao i banke i ostale finansijske institucije dužne su da izvrše reviziju svojih finansijskih izvještaja u skladu sa MSR . Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje Sljedeća tabela daje pregled zahtjeva za opšte finansijsko izvještavanje. IFAC i Etičkim kodeksom. zajedno sa mišljenjem revizora.3. Član 35 stav 2 Zakona o privrednim društvima (2007): generalna skupština akcionarskog društva usvaja odluku o raspodjeli profita [i usvajanju finansijskih izvještaja] Član 6 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): pravna lica dostavljaju finansijske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda najkasnije do 30. juna nakon završetka finansijske godine. koji je usvojen i objavljen u decembru 2007. Član 47 Zakona o privrednim društvima (2007): sva akcionarska društva moraju izvršiti reviziju svojih finansijskih izvještaja prije generalne skupštine akcionara.000 MSFI se zahtjeva kao obračun po gotovinskoj realizaciji. reviziju i objavljivanje za svaku vrstu društva: Vrsta subjekta Okvir finansijskog izvještavanja za pojedinačne finansijske izvještaje MSFI je neophodan. Standardi finansijskog izvještavanja za konsolidovane finansijske izvještaje Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Zakonska revizija (neophodna po zakonu) Samo 2 od sljedećih kriterijuma su ispunjeni: 1) Ukupna aktiva > 2 miliona € 2) Godišnji prihod > 4 miliona € Objavljivanje finansijskih izvještaja Društva sa ograničenom odgovornošću Da. Član 96 Zakona o bankama (2008): nezavisna eksterna revizija obavlja se u skladu sa smjernicama Centralne banke i MSR.

bez obzira na veličinu. Novi Zakon o računovodstvu i reviziji je donešen u novembru 2005. Centralni registar Privrednog suda Zakon o računovodstvu i reviziji iz 2002. MSFI je neophodan u kombinaciji sa posebnim propisima. elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza (Prva Direktiva). Opcije u okviru acquis-a koje bi omogućile proporcionalno finansijsko izvještavanje. takođe nisu bile upotrijebljene u potpunosti. bez obzira na veličinu. bez obzira na veličinu. uz dostavljanje Centralnoj banci i Centralnom registru Osiguravajuća društva Da. nije usaglašen sa acquis-em sa pitanjima poput priprema menadžement izvještaja (Četvrta. Ne Da. Sedma i Direktiva o transparentnosti). Da. već je koristio različite kriterijume veličine za izuzeće od zakonske revizije i nije sadržao zahtjeve o odobrenju i registraciji revizorskih društava. Centralni registar Privrednog suda Ne Da. Da. Na primjer. Zakon o osiguranju i Zakon o računovodstvu (2004) MSFI je neophodan Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Nije dostupno Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Da. Opšti računovodstveni plan. 6 6 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 13 . poput ograničenja u objelodanjivanju za mala i srednja preduzeća. Dijelovi stranih kompanija Banke MSFI je neophodan. Acquis u vezi sa finansijskim izvještavanjem i revizijom značajno su napredovali u posljednjih nekoliko godina. godine. godine nije bio usklađen sa važnim elementima fundamentalnog acquis-a o finansijskom izvještavanju i reviziji (četvrta. polugodišnjeg izvještavanja za kotirane kompanije (Direktiva o transparentnosti). Centralni registar Privrednog suda Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja Investicioni fondovi Da. sedma i osma Direktiva Zakona o kompanijama). odobravanje i registracija revizorskih društava (Osma Direktiva) i priprema konsolidovanih računa (Sedma Direktiva). bez obzira na veličinu. Da. zakon nije obuhvatao zahtjeve za menadžement izvještaje.3) Prosječan broj zaposlenih > 50 Akcionarska društva MSFI je neophodan.

U tom smislu.Zakonom o računovodstvu i reviziji propisano je da sva pravna lica (oko 15. uloženi su maksimalni napori da se usaglasi sa direktivama i politikama Evropske unije. uzimajući u obzir sprovođenje. u cilju unaprijeđivanje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori. kao i uskladjivanje sa međunarodnim standardima i praksom. predstavlja visoko kvalitetan model za uređenje oblasti računovodstva i revizije. Takođe. nije bilo u potpunosti moguće.1 Polazne tačke U cilju jačanja zakonskog i institucionalnog okvira NSC-a vođen je polaznom tačkom. Zakon će generalno biti usaglašen sa zahtjevima Evropske unije.000) u Crnoj Gori koriste MSFI za pripremu svojih godišnjih finansijskih izvještaja. MSR i Etičkim kodeksom. u toku je izrada Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. Zakon o računovodstvu i reviziji dozvoljava stranim kvalifikovanim revizorima da postanu licencirani revizori u Crnoj Gori. 2. što je u skladu sa fundamentalnim slobodama acquis-a. ali i odraz dobro shvaćenog sopstvenog interesa u usklađivanju ponude i potražnje za revizijom.3. 14 . MSFI okvir za finansijsko izvještavanje je razvijen za opšte finansijske izvještaje kotiranih kompanija i sadrži neke složene računovodstvene tretmane i zahtjeve za detaljno objelodanjivanje. Prema tome.2 Acquis communautaire Važnost acquis communautaire za Crnu Goru je dvostruk. Drugo. U tom pogledu dva faktora uticala su na NSC prilikom stvaranja ove strategije i akcionog plana. međutim. omogućivanje jasno definisane i transparentne procedure sertifikacije računovođa i licenciranja revizora u Crnoj Gori. 2. Zakon definiše sankcije u pogledu revizorskih izvještaja koje potpisuju nelicencirani revizori i po pitanju revizija koje nisu sprovedene u skladu sa zakonom. činjenica da NSC koristi IFRS standarde kao polaznu tačku ne znači da MSFI su pogodni za sve kompanije. koji se može primijeniti na zemlje različitih karakteristika. Istovremeno. NSC ne koristi ove standarde kao savršenu polaznu tačku. Prvo. Prvo. usvajanjem acquis communautaire. Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS).3. acquis communautaire. koji se odnosi na računovodstvo i reviziju. Treba imati u vidu da su direktive i politike Evropske unije izrađene za zemlje članice koje već godinama posluju u skladu sa principima tržišne ekonomije i da je računovodstvena i revizorska praksa u tim zemljama vrlo razvijena. podržava cilj Crne Gore da postane članica EU. ali se potrudio da iskoristi ove standarde kako bi dopunio acquis communautaire u slučajevima gdje nije dovoljno specifičan. dopunjenim Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). očekuje se da će Crna Gora morati da pokaže da ne primjenjuje samo acquis communautaire u zakonu (zakonski okvir) već i da Crna Gora preuzima mjere koje će osigurati da je acquis communautaire stvarno primijenjen (institucionalni okvir). što. imajući u vidu trenutnu fazu u kojoj se računovodstvo i revizija u Crnoj Gori nalaze. Međunarodnim standardima o reviziji (MSR) i dobrim međunarodnim iskustvima.

iz razloga što se poslovanje privrednih subjekata odvija se ne samo u složenom okruženju. kao i da je njihova primjena je prilično nezgodna za većinu malih i srednjih preduzeća. uočila kako primjena pojednih standarda nije relevantna s obzirom na specifičnosti u poslovanju različitih preduzeća. Reformske aktivnosti koje. prebijanje. načelo stalnosti. Pri tome veličina pravnog subjekta nije presudan kriterijum. postavljaju minimalne zahtjeve u vezi sa sadržajem finansijskih izvještaja. osvrće se na iskustvo postojećih zemalja članica EU. NSC se slaže sa ROSC preporukama da su Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodni standardi o reviziji (MSR) generalno od značaja za javni interes subjekata. institucijama. već kvalitativno obilježje koje utiče na obim i strukturu revizorskog ispitivanja. u tom pogledu. kao i promjene u računovodstvenoj. banaka.Drugo. načelo nastanka poslovnog događaja. Međutim. osiguravajućih društava i drugih institicija. radi obezbjeđivanja uporedivosti finansijskih izvještaja preduzeća. značajnost i grupisanje. obavezno prikazivanje uporednih informacija. kao i nedovoljan broj zaposlenih. 2. Opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima su: pošteno (fer) prikazivanje. doslednost u prikazivanju. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća Primjenom MRS standarda omogućava se propisivanje osnove za prikazivanje (prezentovanje) finansijskih izvještaja opšte namjene. a samim tim nedovoljno razgraničenje (podjelu) dužnosti.3. tako i sa finansijskim izvještajima ostalih preduzeća. Upravo iz toga razloga revizorska profesija je. kao i korišćenje revizorske metodologije. a istovremeno uzimajući u obzir mogućnost Crne Gore da isprati ove aktivnosti (kroz sposobnost i sredstva).3. Ova Strategija i Akcioni plan predviđaju reformske aktivnosti. 15 . Stvaranje visoko kvalitetnog regulatornog i institucionalnog okvira za računovodstvo i reviziju zahtijeva reforme u crnogorskom zakonodavnom okviru. koje će biti u potpunosti razvijene. Posebno se ističe malo preduzetništvo koje obilježava najčešće upravljanje od strane vlasnika pojedinca koji ima potpunu kontrolu nad poslovanjem. iako su izazovne. da bi se postigao ovaj cilj Međunarodni računovodstveni standardi daju smjernice u vezi sa njihovom strukturom. jer vrsta djelatnosti i veličina subjekta određuju njegovu specifičnost i problematiku poslovanja. NSC je primijetio da ne postoje nacrti (planovi) kako da se primijeni i sprovede acquis communautaire. mogu se sprovesti u kratkoročnom do srednjeročnom periodu. revizijskoj i poslovnoj kulturi. a takođe postavljaju i opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima. poštovanje usvojenih računovodstvenih politika. već i u specifičnim uslovima. kako sa njihovim finansijskim izvještajima za predhodne periode. pa se.

ali se i dominirajuća pozicija vlasnikamenadžera može zloupotrijebiti. profit raspoređuju prema potrebama. tako da je u tom smislu koordinacija i odnos prema zaposlenima veoma blizak. Međunarodni standardi su posebno značajni. izvršeno u skladu sa standardima revizije.Naime.relativno mali obim poslovanja. Najčešće se pominju sljedeća obilježja: . Osim prednosti postoje i određena ograničenja koja rezultiraju slabostima u vođenju malih preduzeća. kao i preduzeća u kojima vrše reviziju . . jer bi njihova primjena omogućila upoređivanje izvještaja iz naše zemlje sa izvještajima iz inostranstva i lakšu 7 Časopis „Računovodstvo. na osnovu koga se sastavljaju. što ima za posledicu relativno mali broj zaposlenih i slabo razgraničenje dužnosti. njihova vrijednost ne zavisi samo od toga da li su prilikom njihovog sastavljanja poštovani određeni zahtjevi. u slučaju objavljivanja Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) za mala i srednja preduzeća. broj 9. Dnevne kontrole od strane vlasnika-manadžera mogu biti vrlo korisne i efikasne zbog njegovog ličnog interesa za očuvanje imovine. Slabosti su uglavnom vezane za mogućnosti specijalizacije. Za primjenu metodoloških postupaka u reviziji nije ni bitno razvrstavanje prema kvantitivnim obilježljima. dakle obilježavaju neke činjenice i postupci koji se mogu svrstati u nekoliko bitnih odrednica. Prednosti su te što su mala preduzeća svrstavaju u posebnu kategoriju.aktivno rukovođenje i upravljanje preduzećem od strane jednog ili manjeg broja pojedinaca. a zbog relativno malog broja zaposlenih ograničava se mogućnost razgraničenja dužnosti. već i da li je ispitivanje. povećavajući rizik od prevara i ne tačnoga prikazivanja u finansijskim iskazima.nezavisnost vlasništva. vrlo privlačnu sa aspekta zarade i ostvarivanje profita. već su važnija kvalitativna obilježja koja mogu uticati na odstupanje od postupaka i metoda predviđenih Međunarodnim standardima revizije (MSR). Kvantitivna i kvalitativna obilježja malih preduzeća uglavnom ne zahtijevaju razvijen sistem internih kontrola.poboljšanjem efikasnosti poslovanja i smanjenjem troškova. Takav oblik kontrole može nadoknaditi slab interni kontrolni sistem. Uglavnom su vlasnici preduzeća i kreatori poslovne politike u skladu sa kojom i vode preduzeća. preduzetnici i menedžeri. 7 Takođe. Mala preduzeća. obavljaju poslove koje vole i identifikuju se sa poslom i preduzećem čiji su vlasnici. ali i nedostatke. U računovodstvenom iskazu to se može odraziti na netačnost podataka i informacija koje su predmet revizije. koje se bez obzira na kvantitivna određenja koja se mogu primijeniti i na neka srednja preduzeća.Institut računovođa i revizora Crne Gore 16 . nedostatak finansijskih sredstava. Takođe. Uglavnom samostalno donose odluke ili postoji jedan nivo menadžmenta. kao i mogućnost da interveniše lično u svako vrijeme što je važna činjenica u upravljanju malim preduzećem. revizija i finansije“. Odvijanje poslovanja u malim razmjerama ima svoje prednosti. i . Standardi treba da omoguće što bolje poslovanje revizorskih kuća. ocjene poslovanja i kontrole poslovnih aktivnosti. revizorski izvještaji predstavljaju završni čin u radu eksternih revizora. mala preduzeća imaju svoje specifičnosti. većom ažurnošću i drugo. Crna Gora će ih prihvatiti i uključiti u svoj sistem. Vlasnik-menadžer ima glavnu ulogu i direktnu kontrolu nad svim odlukama.

zaposleni.3. kroz visinu iskazane dobiti (naročito kroz njeno kretanje iz 17 . prenijela javna ovlašćenja za obavljanje poslova u vezi sa računovodstvom i revizijom. Korisnici izvještaja U uslovima tržišne privrede raste značaj revizije i ona dobija svoj pun smisao. država i šira javnost. godine. Odluku o izboru i razrješenju revizora donosi Skupština akcionara (u akcionarskim društvima). poslovni partneri. kreditori preduzeća. a priručnik za primenu procedura interne revizije u 2007. kojem je Vlada Crne Gore. a njihova primjena je potvrđena Zakonom o računovodstvu i reviziji iz 2005. Takođe. godine. Ukoliko se obezbijedi da izvještaji revizije budu javno dostupni. Međunarodni računovodstveni standardi i Međunarodni standardi revizije (MSR) usvojeni su Zakonom o računovodstvu i reviziji Crne Gore iz 2002. kao i Crnogorskim obrazovnim standardom 2. Standardi su prevedeni i objavljeni od strane Saveza računovođa i revizora Crne Gore. a propisana i ROS-om 31 u Srbiji. godine od strane Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja. Revizori potvrđuju da su računovodstveni iskazi realno i istinito iskazani.međunarodnu komunikaciju.da iskazana dobit bude što veća i da se što realnije utvrdi rizičnost njihovih ulaganja. da reviziju mogu obavljati sa pažnjom i profesionalnim rasuđivanjem. Saveza računovođa i revizora Srbije redovno prati izmjene i dopune i vrši godišnja prilagođavanja istih. literatura za sticanje profesionalnih zvanja u računovodstvu je u skladu sa programima i procedurama ACCA. 2. berze. IFAC-ov etički Kodeks za profesionalne računovođe (revidiran) objavljen je u martu 2007. dok set ovih izvještaja daje jedinstvenu sliku o poslovanju preduzeća.4. godine. Korisnici finansijskih izvještaja jedino na ovaj način mogu dobiti potpune informacije o preduzeću. Međunarodni standardi interne revizije objavljeni su u decembru 2006. kupci. a revizorski izvještaj je njima adresovan. dok su Međunarodni računovodstveni standardi za javni sektor objavljeni su u oktobru 2007. jer svaki od izvještaja sa svog aspekta daje sliku o pojedinim transakcijama. godine i dostupni svim zainteresovanim.3. Vlasnici da se uvjere da menadžment preduzeća upravlja tako da na najbolji način ostvaruje njihove poslovne interese . Njihova primjena omogućava postizanje i održavanje jednoobraznog visokog kvaliteta revizorskog rada kroz njihovu praktičnu i teorijsku obučenost. godine. Istovremeno. godini. koji su prvi put na našem jeziku objavljeni 1998. zajedno sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore. Zaposleni bi mogli da koriste podatke iz izvještaja revizije za procjenu sigurnosti svojih radnih mesta. kao članice IFAC-a i ugovora o Konzorcijumu. Primjena standarda u Crnoj Gori Međunarodni standardi su godišnje izdanje.1. što omogućuje vlasnicima da donose valjane poslovne odluke u domenu upravljačkih funkcija. za njih su zainteresovani: akcionari (vlasnici). koji su dostupni i koriste se u Crnoj Gori. nosilac ugovora i Ekonomskim fakultetom.

Potvrda revizora o realnosti i istinitosti iskazanih računovodstvenih iskaza bi pomogao poslovnim partnerima da planiraju svoju buduću poslovnu saradnju.godine u godinu). veza između izvještavanja o porezu na prihod i godišnjih računa). Revizorski izvještaji bi pružili učesnicima u transakcijama na berzi pouzdanu osnovu za donošenje poslovnih odluka. račun dobika i gubitka i aneks i (b) izvještaj o poslovanju. • objavljivanje godišnjih računa. sadržine dopunskih izvještaja. 2. • U oblastima gdje je acquis communautaire previše opšt (npr. • struktura računa dobitlka i gubitka u tri verzije. i . Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive Četvrta Direktiva koja ima za cilj ujednačavanje nacionalnih propisa članica EEZ o polaganju računa i finansijskom izvještavanju. uklone određene poremećaje i primjenom Međunarodnih računovodstvenih standarda uporedivim sa stranim finansijskim izvještajima. • sadržina izvještaja o poslovanju. obaveza. 18 . • sadržina izvještaja o korporativnom upravljanju. finansijske situacije i finansijskog rezultata.5. koji pristup se smatra kao dobro međunarodno iskustvo. • pravila procijenjivanja • sadržina aneksa. Otuda i potreba propisivanja minimalnih zahjeva za sve članice u pogledu obaveznih bilansnih šema. vršenja kontrole godišnjih računa i njihovog objavljivanja. iskoristio to znanje da bi shvatio: • Kako su zemlje EU usvojile i primijenile acquis communautaire. • kontrola godišnjih računa. Godišnji zaključak treba da bude sačinjen tako da pruža vjernu sliku imovine. Nacionalni propisi članica EEZ. Predmet ujednačavanja su: a) godišnji zaključak koji čine: bilans. od posebnog je značaja. • kriterijumi za deklarisanje veličine preduzeća i uslovi za pravo preduzentiranja skraćenog bilansa. koji su se razlikovali kao posledica različitog pravnog poretka i političke volje države članica. NSC je iskoristio primjere dobrog međunarodnog iskustva kao korisne preporuke za razvoj Strategije i Akcionog plana. kao i kvalitet iskazanih poslovnih sredstava koje preduzeće iskazuje u bilansu stanja. 2. Dobra međunarodna iskustva Konačno. Računovodstveni iskazi treba da obezbjede nezavisne i stručne potvrde da su podaci u računovodstvenim iskazima objektivni i istiniti i na taj način snadbiju korisnike potrebnim informacijama. što je preduslov slobodnog kretanja kapitala.6. onemogućavali su uporedivost finansijskog informacija. U Direktivi se detaljno izlažu: • struktura bilansa (stanja) u dvije verzije. ujednačavanja principa procijenjivanja.

Pravna lica su obavezna da podnose godišnje finansijske i revizorske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda (CRPS) najkasnije do 30. Takođe. osigurava snažan javni nadzor nad revizorskom profesijom i poboljšava kooperaciju između nadzornih organa u EU. zakonska regulativa iz oblasti računovodstva i revizije podrazumijeva da kontrolu urednog i blagovremenog dostavljanja iskaza. što ima uticaja na njihovo investiciono ponašanje. a u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji. kao i za samo funkcionisanje tržišta kapitala. da bi investitori bili u mogućnosti da procijene perspektivu preduzeća i donesu investicione odluke neophodno je da imaju regularan i pravovremen pristup pouzdanim i uporedivim informacijama. Takođe. Naime. Matična kompanija i sve filijale u vlasništvu trebaju biti konsolidovane gdje matična kompanija ili jedna ili više filijala su formirane kao kompanija sa ograničenom odgovornošću. Shodno tome. 2. Direktiva uvodi zahtjev više nego preporuku za spoljnu garanciju kvaliteta. jer omogućava akcionarima i javnosti da procjenjuju rad menadžmenta preduzeća. Preporuka 2001/256/EC o kvalitetnoj sigurnosti za statutarnu reviziju: Preporuka određuje minimalne standarde za sisteme spoljašne kvalitetne sigurnosti za statutarnu reviziju u EU.Ministarstvo finansija. Dostavljanje finansijskih iskaza CRPS-u vrši se u cilju njihove transparentnosti. godine izvršilo kontrolu ispravnosti i kvaliteta dostavljenih finansijskih iskaza 8 Priručnik korporativnog upravljanja za Crnu Goru 19 . Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja Transparentnost i objavljivanje podataka je od izuzetne važnosti za efikasno korporativno upravljanje. tokom avgusta mjeseca 2007. Uzimajući u obzir ovu direktivu NSC je mišljenja da treba predložiti dalje reformske aktivnosti u nekoliko oblasti gdje skoro usvojeni crnogorski zakon o reviziji se razlikuje od direktive. transparentnost i objavljivanje podataka je i osnova za tržišno orjentisan nadzor nad radom preduzeća. obavještavanjem zainteresovanih pravnih i fizičkih lica preko web sajta i omogućavanjem uvida u iste. uključujući nezavisnost.Sedma direktiva o Konsolidovanim računima (83/349/EEC): Ova direktiva koordiniše nacionalne zakone o konsolidovanim računima i definiše okolnosti pod kojim se konsolidovani računi izrađuju. juna tekuće godine za prethodnu godinu.7. Cilj kvalitetne sigurnosti je da obezbijedi da se statutarna revizija obavlja u skladu sa ustanovljenim revizorskim standardima i da revizori poštuju etička pravila. i 2008. 8 Stoga. Zakonom o računovodstvu i reviziji uređeno je objavljivanje finansijskih izvještaja od strane akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. vrši nadzorni organ . kao i izvještaja revizora Centralnom registru Privrednog suda. Statutarna direktiva revizije: Ova direktiva (poznata kao “nova osma EU Kompanije zakonska direktiva”) koja je zamijenila postojeću Osmu direktivu (84/253/EEC). ali na nekonzistentan način. Ministarstvo finansija je. uz konsultantsku pomoć Bearing – Pointa. objašnjava odgovornosti statutornih revizora i postavlja određene etičke principe kako bi osigurala objektivnost i nezavisnost.

Pored navedenog. kao i profesionalne asocijacije računovođa u ulozi realizatora kontinuirane edukacije i usavršavanja računovođa. standarde kvaliteta i upravljanje totalnim kvalitetom sa odgovarajućom međunarodnom profesionalnom računovodstvenom regulativom u ovoj oblasti. i međunarodnim računovodstvenim standardima. 2. nakon sprovedene kontrole. Aktuelne uslove poslovanja preduzeća karakterišu dinamične promjene izazvane brojnim činiocima makro i mikro okruženja. dostavili finansijske iskaze. 6) koje su revizorske kuće. odnosno sistematizaciju mjesta inspektora za oblast računovodstva i revizije. Navedene izmjene uz druga sistemska rješenja i opšte poboljšanje privrednog ambijenta doprinijeće stvaranju efikasnijeg poslovnog okruženja. One podrazumevaju permanentno unapređenje oslonjeno na harmonizaciju računovodstvenog obrazovanja. sa različitim intenzitetom delovanja. Shodno tome. zahtijevalo ispravku uočenih nepravilnosti i uputilo upozorenje privrednim društvima kod kojih su utvrđene nepravilnosti uz obavezu poštovanja zakonskih i drugih pravila finansijskog izvještavanja. dok je za ovu godinu predviđeno izvršavanje konkretnih sankcionih postupaka. koja su obaveznici revizije. kao i pokretanja prekršajnog postupka. u zakonom propisanom roku (30. U ovim okolnostima računovodstvo. Ministarstvo finansija planira skoro uvođenje. godinu. 5) da li su svi finansijski iskazi dostavljeni potpisani i pečatirani od strane odgovornog lica. 2) da li su finansijski iskazi u skladu sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). ocjenjivani su sledeći kriterijumi: 1) da li su finansijski iskazi dostavljeni. čiji će zadatak biti kontrola primjena navedenog zakona. dostavili potpisane revizorske izvještaje. provjeravano je da li su privredna društva. kao i boljoj kontroli finansijskog izvještavanja. jun tekuće godine za predhodnu godinu). Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije Nema sumnje da na kvalitet finansijskih izveštaja gotovo presudnu ulogu imaju institucije za stvaranje i transfer računovodstvenih znanja. Ministarstvo finansija je predhodne godine. u proceduri je donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. kao i izvještaje revizora u skladu Zakonom.8. u zakonom propisanom roku za 2006. odnosno njihovi revizori ili nezavisni licencirani revizori. 4) da li je izvještaj revizora sa rezervom ili bez rezerve. Centralnom registru Privrednog suda. kao i krug obaveza za čije će prekršaje biti predviđene kaznene mjere. Kvalitet i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja nisu statičke kategorije i vrijednosti. kao i društva sa ograničenom odgovornošću koja ispunjavaju uslove propisane stavom 2 člana 12 Zakona o računovodstvu i reviziji.akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. Kako bi se unaprijedila regulativa u ovoj oblasti. odnosno računovodstveni informacioni sistem 20 . 3) da li su akcionarska društva. odnosno 2007. Prilikom kontrole. radili izvještaje.

što ukazuje na snažnu potražnju za obrazovanjem iz oblasti računovodstva. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje razvijen je za opšte finansijske iskaze kotiranih kompanija i sadrži izvjesno složenije računovodstveno tretiranje i detaljne zahtjeve za objelodanjivanje. naročito u oblasti kvaliteta računovodstvenog obrazovanja i usavršavanja i kvaliteta finansijskog izveštavanja. ali i na neophodnost odgovorne i usaglašene aktivnosti svih nacionalnih činilaca i institucija u ovom procesu kako bi taktičko i strategijsko poboljšanje kvaliteta finansijskog izveštavanja bilo u skladu sa korisničkim zahtevima i očekivanjima. kao i za nove postdiplomske studije se povećava. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća Postojeći zahtjevi za korišćenje MSR/MSFI od strane pravnih lica bez obzira na njihovu veličinu nije pogodno za mala i srednja preduzeća (MSP) i stvara nepotreban pritisak na nedovoljne institucionalne i profesionalne računovodstvene resurse. Visoko-kvalitetno finansijsko izvještavanje i revizija se oslanjaju na obezbjeđenju efektivnog profesionalnog obrazovanja i obuke iz računovodstva i revizije. naglašava potrebu za mlađim profesionalnim računovođama koji će dobiti modernije obrazovanje iz računovodstva koje se zasniva na tržišnoj ekonomiji kada je u pitanju sadržaj programa. Analiza ove uslovljenosti pokazuje neophodnost oslanjanja na ukupnu međunarodnu profesionalnu računovodstvenu regulativu. kao i potrebe za daljim sticanjem znanja iz ove oblasti neophodno je redizajniranje postojećih nastavnih planova u oblasti računovodstva i revizije na univerzitetskim jedinicama koje pokrivaju ovaj segmen obrazovanja. Broj studenata koji biraju da studiraju računovodstvo i reviziju. Ukupni uslovi kvalifikovanja revizora koji su definisani u Zakonu o računovodstvu i reviziji su slični uslovima acquis-a i međunarodnim obrazovnim standardima IFAC-a. način prezentiranja i sistem ispitivanja. 21 . 2. kao i kod specijalizovanih profesionalnih udruženja i ustanova koje se bave obrazovanjem računovođa i revizora. Shodno tome. Studija koju je finansirao USAID 2005. izvjesno ograničenje obaveze pripreme i objelodanjivanja za mala i srednja preduzeća zahtjevanjem gotovinske realizacije (cash-based accounting) za kompanije koje imaju prihode u iznosu manjem od 500.000 eura i korišćenje MSFI zasnovanih standardnih formi izvještavanja. Kvalitet finansijskih izveštaja prvenstveno je uslovljen kvalitetom stvaranja i transfera računovodstvenih znanja i profesionalnom edukacijom računovođa. Okvir za finansijsko izvještavanje koji se primjenjuje u Crnog Gori omogućava. Uslovi za kvalifikovanje uključuju univerzitetsku diplomu. tri godine radnog iskustva (kao računovođa) i dvije godine iskustva revizora. a u cilju daljeg razvoja računovodstve i revizorke profesije. Standardni obrasci koji su korišćeni bili su opisani kao ‘obrasci propisani na osnovu člana 3 Zakona o računovodstvu i reviziji i člana 22 IV EU Direktive br.9. u principu.svojim outputom treba da obezbjedi računovodstvene izveštaje sa relevantnim informacionim sadržajima za različite eksterne i interne korisnike. Sva mala i srednja preduzeća koriste standardizovani ‘set obrazaca za godišnje izvještaje koji nije u potpunosti u skladu sa MSFI.

S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva. Kvalitet finansijskih izvještaja nekoliko crnogorskih banaka uporediv je sa finansijskim izvještajima banaka ekvivalentne veličine u Evropskoj uniji. Pored toga. Takođe. Zakonom se predviđaju i još neki konkretni zahtjevi kao što su vođenje poslovnih knjiga u skladu sa kontnim planom koji propisuje Centralna banka i posebnim propisima. U ROSC izvještaju se navodi da je kvalitet finansijskih iskaza banaka. Takođe se pozivaju na napomene uz finansijske iskaze koje opisuju primijenjene računovodstvene politike i analitičko pojašnjenje materijalno važnih stavki bilansa stanja. Propis zahtijeva da banke izračunaju pogoršanje neobezbijeđenog dijela kredita i potraživanja. bilansa stanja. iskaza o gotovinskim tokovima i iskaz o promjenama u vlasništvu. Zvanični revizor banke je dužan da prijavi Centralnoj banci svaku nezakonsku aktivnost ili neregularnost što je u skladu sa BCCI Direktivom.1.10.10. reviziju i publikovanje finansijskih izvještaja po MSFI za akcionarska društva. koji zahtijeva da se rezerve za kreditne gubitke izračunavaju kao razlika između knjigovodstvenog iznosa aktive i sadašnje vrijednosti procijenjenih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji se nijesu desili) diskontovane po prvobitnoj efektivnoj kamatnoj 9 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 22 . međutim ona nije u skladu sa MRS 39. 9 2. od banaka se traži da izračunaju rezerve za potencijalne kreditne gubitke u skladu sa matricom koju propisuje Centralna banka. kao i publikovanje kraće verzije revizorskog izvještaja u nacionalnim dnevnim novinama. generalno dobrog kvaliteta. napomene uz finansijske iskaze su predstavljene sa objelodanjivanjem kako to zahtijevaju MSFI. što je stoga bilo komparativno za tu grupu u Evropskoj Uniji. kao i da podnose prudencijalne izvještaje Centralnoj banci. što se u velikoj mjeri može pripisati intenzivnoj neposrednoj (onsite) i posrednoj (off-site) kontroli koju sprovodi Centralna banka Crne Gore i eventualnom uticaju inostranih banaka koje posjeduju lokalne banke. u zakonom propisanom roku. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora 2. Zakonom o bankama se predviđa da banke podnose svoje finansijske izvještaje po MSFI. Osim toga. Ovi obrazsci uključuju standardizovane strukture bilansa uspjeha. uključujući informativno izvještavanje o riziku. finansijski izvještaji i revizorski izvještaj takođe moraju biti javni. što može dovesti do potcjenjivanja ili precjenjivanja kreditnog portfolija ako se uporedi sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. kao i da nijedna od pregledanih banaka nije imala bezrezervno mišljenje revizije. Ova metodologija može biti adekvatna u prudencijalne svrhe. Finansijsko izvještavanje banaka Zakonom o bankama se predviđa da se banke moraju osnivati kao akcionarska društva i tako moraju ispunjavati uslove za pripremu.78/660/EEC’. Izračunavanje se zasniva na matrici za rezervisanja koja uključuje opseg fiksnih minimalnih stopa za rezervacije za svaku kategoriju koja je zavisna od perioda kašnjenja i predstavljena je kao obaveza u bilansu stanja. Imenovanje revizora banaka mora biti odobreno od strane Centralne banke.

stopu finasijske aktive. Banke koriste ove propise ne samo u svrhe prudencijalnog izvještavanja, već i kod pripreme finansijskih iskaza po Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija Za donošenje kvalitetne investicione odluke, najznačajniji osnov su, svakako, kvalitetni i pravovremeni finansijski izvještaji, usklađeni sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS), odnosno sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Pravovremena informacija o poslovanju kompanija, osnova je za donošenje kvalitetnih odluka o kupovini akcija, jer doprinosi smanjenu rizika i nesigurnosti prilikom investiranja. Neobjavljivanje izvještaja o poslovanju kompanija, utiče na cijenu akcija i dovodi do “insajderskog trgovanja”. U cilju unapređenja ove oblasti, između ostalog, Komisija za hartije od vrijednosti će posebnu pažnju posvetiti regulatornom okviru, koji se odnosi na sačinjavanje i objavljivanje periodičnih finansijskih i drugih izvještaja. Naime, Izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti propisano je da su registrovani emitenti obavezni da Komisiji dostavljaju kopiju godišnjeg računa, nakon njegovog usvajanja na skupštini akcionara, i kopiju izvještaja revizora u skladu sa zakonom. Usvojene su izmjene Pravila o kontroli poslovanja („Službeni list RCG, br. 28/07“) kojim je propisano obavezno periodično podnošenje izvještaja od strane ovlašćenih učesnika i to u rokovima: januar – mart, januar – jun, januar – septembar, januar – decembar tekuće godine, a podnose se Komisiji najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka perioda na koji se izvještaj odnosi. U toku je izrada Pravila kojim će se propisati kvartalno i polugodišnje izvještavanje u skladu sa acquiem, međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja i međunarodnim standardima revizije. U toku je izrada Javne informacijske knjižice koja će obuhvatati podatke iz finansijskih izvještaja u skladu sa acquiem. Javna informacijska knjižica će biti dostupna na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih, tromjesečnih, polugodišnjih i godišnjih izvještaja. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova, koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava Zakonom o osiguranju (»Službeni list RCG«, broj 78/06) propisan je cjelovit i aktivan nadzor nad subjektima osiguranja: društvima za osiguranje, društvima za posredovanje u osiguranju, društvima za zastupanje u osiguranju, odnosno zastupnika kao fizičkih lica, agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. U skladu sa prethodno navedenim, Zakon o osiguranju propisao je obavezu godišnjeg izvještavanja, tromjesečnog izvještavanja, kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa, društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg

23

izvještaja o poslovanju, sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Prethodno navedeni izvještaji razmatraju se i usvajaju na Skupštini društva nakon čega se dostavljaju regulatornom organu. U toku je izrada Pravilnika o sadržini izvještaja, obavještenja i drugih podataka koje društvo za osiguranje dostavlja Agenciji za nadzor osiguranja i o načinu i rokovima njihovog dostavljanja, kao i Pravilnika o statističkim izvještajima društva za osiguranje. Takođe, planirana je izrada Pravilnika o kontnom okviru, kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. U tom dijelu neophodno je ostvariti saradnju sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore, kao i sa resornim Ministarstvom, a sve u cilju kvalitetnije izrade akata u djelu primjene međunarodnih računovodstavenih standarda. Istovremeno, u cilju efikasnije kontrole, Agencija za nadzor osiguranja će inicirati izradu akta kojim bi se propisala sadržina mišljenja revizora na finansijske izvještaje.

24

3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA 3.1. Definisanje ciljeva Ciljevi koje strategija namjerava postići postavljaju se kao sistem koji je izveden iz osnovnog cilja: Podizanje kvaliteta primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije do nivoa koji će povećati korisnost računovodstveno – revizorske struke i obezbjediti usklađenost sa acquis communautaire. Sistem ciljeva razvijen je kao razrada predhodno iskazanog osnovnog cilja i kao iskaz međusobne uslovljenosti različitih ciljeva. Tako postavljeni sistem ciljeva ima namjeru izraziti kompleksnost ostvarivanja postavljenog osnovnog cilja, te u isto vrijeme precizirati uopšteno definisani osnovni cilj. Sistem ciljeva na kojima se bazira Strategija i akcioni plan je sledeći: 1. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za međunarodno priznato finansijsko izvještavanje koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crne Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 2. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za reviziju finansijskih izvještaja koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crene Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 3. Razviti kapacitet institucija (stakeholder-a da implementiraju i razvijaju okvir za primjenu međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 4. Razviti samoregulatorne i upravne mehanizme nadzora nad kvalitetom obavljanja računovodstvenih i revizorskih poslova. 5. Razvijati računovodstveno-revizorsku profesiju do nivoa zadovoljavajućeg kvaliteta i visoke primjene etičkih standarda i kodeksa ponašanja. 6. Uspostaviti mehanizme djelovanja tržišne discipline na kvalitet finansijskog izvještavanja. 7. Razviti poznate i uvesti nove oblike međunarodne saradnje u ostvarivanju tehničke pomoći i uključenja u rad relevantnih tijela koja se bave računovodstveno – revizorskim standardima. Vremenski okvir za realizaciju postavljenih ciljeva je kraj 2011. Polazeći od sistema ciljeva razvijene su strategije koje bi na najefektivniji način trebale obezbjediti njihovu realizaciju. Svaka od konkretnih akcija povezana je sa jednim ili više naznačenih ciljeva.

25

3. Djelovanje tržišne discipline.2. objektivno i fer iskazano stanje osnova je za vrijednovanje jednog privrednog sistema i od presudne je važnosti i interesa za sve one koji zavise od ostvarenih ekonomskih ishoda preduzeća o kojem se izvještava. Finansijski izvještaji predstavljaju skup finansijskih iskaza i ostalih pratećih izvještaja koji mogu podrazumijevati i izvještaje menadžmenta. Cilj finansijskog izveštavanja je da pruži informacije o finansijskom položaju (bilans stanja). prije svega.2. Odabrane su tri ključne strategije na kojima se bazira postavljenje i realizacija Akcionog Plana: 1. Kao takav.Izvještaj o novčanim tokovima . 3. sadržaj informacija koje su predmet prezentovanja. ali i posledice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Razvoj mehanizama nadzora. Dogradnja odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira. uspiješnosti (bilans uspjeha) i promjenama finansijskog položaja (izvještaj o novčanom toku preduzeća).Bilansa uspjeha (Bilans finansijskog uspeha) .1. Svojom koncepcijom.institucionalnog okvira Normativni okvir Dogradnja normativnog okvira se. odnosi na statutarno zaokruživanje primjene Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja. Finansijski iskazi koje pripremaju sve institucije u javnom sektoru sastoje se od: . 2. mišljenja i izvještaje revizora i druge isprave.Bilansa stanja (izvještaj o finansijskom poziciji).Izvještaj o promjenama na kapitalu 26 .3. i sa druge. MSFI prvenstveno je usmjeren da javnosti objelodani svoj okvir za sastavljanje i prezentovanje finansijskih izveštaja. Ove informacije su korisne širokom krugu korisnika u procesu donošenja odluka. kao i pravila djelovanja računovodstvene i revizorske profesije. namijenjen je cjelokupnoj javnosti koja je zainteresovana za pouzdane tržišne informacije. . i treba da obezbjedi balans između dvije fundamentalne kategorije koje čine temelj izvještavanja. U našem privrednom sistemu Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja su već djelimično u primjeni pa normativno – institucionalni okvir treba dograditi kako bi kvalitet njihove primjene bio podignut do nivoa predviđenog usvojenim ciljevima. Istinito. One su postavljene kao ključni pravci djelovanja odnosno stubovi na kojima se cijeli Akcioni plan oslanja. Finansijski izvještaji trebaju istinito i objektivno prikazati promjene stanja koja su refleksija ostvarenih transakcija i drugih događaja. Razvoj strategija Strategije su postavljene kao pravci razrješenja situacija i slabosti predhodno determinisanih analizom. a to su njeni korisnici sa jedne strane. Njima se prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. komentare uprave. Dogradnja odgovarajućeg normativno . Međunarodnih standarda revizije i odgovarajućih etičkih standarda.

kvalitet finansijskih izvještaja može se odrediti prema njihovoj: • relevantnosti i • pouzdanosti. b) S aspekta prezentacije i objelodanjivanja. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika koje informacije koje pružaju čine korisnim. Uporedivost kao obeležje kvaliteta određuje se konzistentnošću pri objelodanjivanju finansijskih izvještaja. 11 dr Slobodan D. neobjektivnim prezentiraju ili neodgovarajućim vrednovanjem informacija. neizostavnosti finansijskih izvještaja za poslovno-finansijsko odlučivanje zbog njihovih atributa. Finansijske izvještaje koji se ne koriste u konkretnom poslovnofinansijskom odlučivanju karakteriše irelevantnost. koje uključuju računovodstvene politike i druga obrazloženja 10 Okvir za izradu i prezentaciju finansijskih izvještaja polazi od značajnih predpostavki: obračunske osnove (metod računovodstva na osnovu tekućih troškova koji podrazumjeva da se transakcije priznaju i evidentiraju računovodstveno onda kada su nastale.. Dimenzija pouzdanosti zahtjeva da finansijski izvještaji sa odgovarajućim informacionim sadržajima budu oslobođeni grešaka i pristrasnosti. bilansu uspeha i izveštaju o tokovima gotovine unakrsno se povezuje sa odgovarajućim informacijama u napomenama. finansijske izvještaje čini manje upotrebljivim za potrebe korisnika. oprezno i neutralno. Relevantnost kao dimenzija kvaliteta ogleda se u uticaju. a ne kada je došlo do novčanog toka) i koncepta trajne brige za poslovanje (kontinuiranosti poslovanja). kao praga kvaliteta čije prekoračenje izostavljanjem. Napomene uz finansijske izvještaje prikazuju se na sistematski način. Malinić. Pouzdanost je veoma bitna opšta karakteristika kvaliteta. (c) obezbjedjuju dodatne informacije koje nisu prikazane u samim finansijskim izvještajima. Razumljivost podrazumjeva dve dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja – adekvatna agregiranja i klasifikacije primjerene korisničkim komunikacionim sposobnostima. ali su potrebne radi poštenog prikazivanja. Svaka stavka prikazana u samom bilansu stanja. 10 Napomene uz finansijske izvještaje preduzeća: (a) prikazuju informacije osnovama za pripremu finansijskih izvještaja i specifične računovodstvene politike koje su odabrane i primjenjene na značajne poslovne promene i događaje. bez obzira na različitost korisnika.“ 27 . predvidljivosti i potvrdivosti. sposobnostima korisnika da ih razumije i koristi u poslovno finansijskom odlučivanju. (b) objelodanjuju informacije koje zahtevaju Međunarodni računovodstveni standardi. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja svakako proizilaze iz materijalnosti. rad na temu „Karakteristike i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja. 11 a) S aspekta sadržaja. kvalitet finansijskih izvještaja se može utvrđivati i pratiti prema njihovoj: • uporedivosti i • razumljivosti.Napomene uz finansijske izvještaje. koje nisu prikazane na nekom drugom mestu u finansijskim izvještajima. To praktično dalje znači da finansijski izvještaji treba da budu sastavljeni postupno.

u skladu sa utvrđenim pravilima i propisima". ali i da utiču na njih. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. Savremeno shvatanje suštinskog određenja kvaliteta podrazumeva višedimenzionalnost. Međutim. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. U tom smislu. učinci (proizvodi ili usluge) mogu imati značajan broj relevantnih karakteristika kvaliteta koje nije jednostavno definisati i kvantifikovati. Blagovremenost kao obilježje kvaliteta ogleda se u aktuelnom. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. odnosno njima se obezbjeđuje kredibilitet. visokokvalitetno finansijsko izvještavanje. moguće je govoriti o: • blagovremenosti i • racionalnosti. odnosno posmatranje kvaliteta. 28 . budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. Takođe. Reakcija investitora prema nekom ekonomskom prostoru će biti još pozitivnija ako pored finansijskih izvještaja sastavljenih po međunarodno priznatim standardima imaju uvjerenje da će oni biti verifikovani kroz postupak revizije utemeljen na visokim standardima struke i etike. u svim bitnim aspektima. Racionalnost se odnosi na zahtjev da kvalitet finansijskih izvještaja može biti određen odnosom njihovih koristi i troškova. eventualno buduće proširenje obima MSFI zahtjeva da finansijsko izvještavanje bude praćeno simultanom izgradnjom institucionalnog i profesionalnog kapaciteta kako bi se osiguralo i održalo pouzdano. Ako za kvalitet finansijske izvještaja odgovara menadžment nekog entiteta za njihovu vjerodostojnost odgovara revizija.c) S aspekta prepreka. Kroz revizorski postupak se vjerodotojnost i time korisnost finansijskoh izvješataja poboljšava. Međutim. i međunarodni IASB standard 8402 definiše kvalitet proizvoda uopšte "kao skup karakteristika nekog entiteta koje se odnose na njegovu mogućnost da zadovolji iskazane potrebe i potrebe koje se podrazumijevaju". kako sa stanovišta različitosti karakteristika. tako i sa stanovišta različitosti zahtjeva korisnika. pravovremenom sastavljanju i prezentaciji finansijskih izvještaja namijenjenih prvenstveno menadžmentu preduzeća. Cilj revizije je dat u samim međunarodno prihvaćenim standardima revizije (ISA 200): "Cilj revizije finansijskih izvještaja je da omogući revizoru da izrazi mišljenje da li su finansijski izvještaji pripremljeni. odnosno ograničenja u određivanju kvaliteta finansijskih izvještaja.

Sva ova i mnoga druga pitanja standardizacije računovodstveno – revizorskih poslova obuhvaćena međunarodnim standardima zahtjevaju drugačiju sistematizaciju. važno je razumjeti da se implementacija visokog nivoa kvaliteta Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i Međunarodnih standarda računovodstva ne može obezbjediti bez visokog stepena implementacije Međunarodnih standarda revizije. razvojem tržišta. objektivnost. Agenciju za nadzor osiguranja Poresku upravu i Centralni registar Privrednog suda. Revizija u svom radu treba da se rukovodi visokim etičkim prinicipima kao što su: nezavisnost. Centralnu banku Crne Gore Komisiju za hartije od vrijednosti. To se prije svega odnosi na: Ministarstvo finansija. MONSTAT Pouzdanost i uporedivost finansijskog izvještavanja su preduslovi za efikasnost finasijskog tržišta i mogućnosti minimiziranja rizika na njemu. To je uvjerenje da bi bilo koje značajne greške trebale biti detektovane kroz revizorki postupak. osiguravajuće kompanije. povjerljivost. obazrivost.Takođe. Finalni cilj je prenos rezultata zainteresovanim korisnicima. Sa sve većim tehnološkim napretkom.) upravljanje rizicima poslovanja sa klijentima i ukupnim rizicima u svom poslovanja baziraju na raspoloživim finansijskim informacijama. sitematičnost postupka revizije i praćenja preporuka. Zato je od velikog značaja da regulatori i supervizori finansijskog tržišta utiču na kvalitete finansijskog izvještavanja 12 Koncept vezan za sakupljanje revizorskih dokaza potrebnih da bi revizor mogao zaključiti da ne postoje značajne pogreške i pogrešni navodi u finansijskim izvještajima u cjelini. sve veći značaj dobijaju revizije poslovanja ("operational auditing") i revizije usklađenosti sa propisima ("compliance auditing"). dokumentovanu planom. Institucionalni okvir Razvoj institucionalnog okvira zahtijeva jačanje kapaciteta u svim institucijama koje značajno doprinose ostvarivanju sistema postavljenih ciljeva. Revizija finansijskih izvještaja podrazumjeva sistematičan pristup što znači pripremu. profesionalno ponašanje i zadovoljenje tehničkih standarda. Institut sertifikovanih računovođa Crna Gore. prioritizaciju i mehanizme nadzora u odnosu na postojeću regulativu. obradi i protumači sve dokaze neophodne da stekne razumno uvjerenje 12 da su finansijski izvještaji realno i fer prezentovani. Finansijske institucije (banke. šeme zaštite investitora i sl. stručnost. u današnje vrijeme. Pored finansijske revizije. učesnici tržišta kapita. 29 . Revizija se treba obaviti objektivno kroz pribavljanje i procjenu dokaza kako bi se utvrdio nivo usklađenosti izjava menadžmenta i ustanovljenih kriterijuma. integritet. kompleksnošću poslovanja i globalizaciji ekonomskih tokova revizor mora posjedovati i stalno dograđivati visoka stručna znanja koja treba da mu omoguće da pribavi.

odnosno zastupnika kao fizičkih lica. Razvoj jakog. društva za zastupanje u osiguranju. kao i njihove finansijske okolnosti i likvidnost. povjerilaca i drugih da razumiju sposobnost entiteta da generišu zaradu i tokove gotovine. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa. kvalitet i blagovremenost dostavljanja finansijskih izvještaja svojih klijenata ili makar onih prema kojima su visoko izložene. U tom smislu. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova. društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg izvještaja o poslovanju. sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. strateški je cilj bilo koje zemlje koja teži razvoju jake i rastuće ekonomije. tromjesečnih. investicionih i penzionih fondova.) provjerljivost. Za Agenciju za nadzor osiguranja. tromjesečnog izvještavanja.institucija koje regulišu i prema kojima supervizorski djeluju i da utiču da ove institucije zahtijevaju u procesu upravljanja rizicima (prilikom odobravanja kredita. strategija bi podržala implementaciju i sprovođenje statutarnih moći za razvoj usaglašavanja i u krajnjoj liniji poboljšala finansijsko izvještavanje za subjekte regulacije u Crnoj Gori. Tako da periodično finansijsko izvještavanje povećava sposobnost investitora. efektivna i sofisticirana tržišta kapitala zahtijevaju odgovarajuće propise (uključujući zahtjeve finansijskog izvještavanja) i institucionalizovane mehanizme koji se odnose na sprovođenje zakona. Agencija za nadzor osiguranja je planirala izradu Pravilnika o kontnom okviru. Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja nastoje da uspostave kontrolu finansijskog izvještavanja osiguravajućih društava. strategija bi podržala i razvila zakonodavni i regulatorni okvir za subjekte regulacije. Razvijanje glavnih specijalizovanih finansijskih sektora u oblastima koje uključuju osiguranje i penzije. društva za osiguranje. strategija bi podržala razvoj mogućnosti za kontrolom i omogućila saglasnost sa zakonodavnim finansijskim izvještavanjem i propisima koji se odnose na obaveze osiguranja u Crnoj Gori. Dodatno. emisija akcija i drugih finansijskih instrumenata. strategija bi podržala postojanje konzistentnog zakonodavnog i regulatornog okvira koji podržava modernizovan ambijent izvještavanja u oblasti osiguranja u skladu sa acquis communautaire. agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. Takođe. poslovanja u osiguranju i sl. Za Komisiju za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. Pored toga. 30 . koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Jaka. polugodišnjih i godišnjih izvještaja. kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. efektivnog i sofisticiranog tržišta kapitala je kamen temeljac uspješne ekonomije bilo kojeg regiona u svijetu. investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih. imaju obavezu godišnjeg izvještavanja. Ovaj razvoj može biti presen na širi finansijski sektor i dalje u dugoročnijem periodu. Navedene oblasti zahtijevaju specijalizovano finansijsko izvještavanje i nadzor. društva za posredovanje u osiguranju.

31 . Razvoj mehanizama nadzora Imlementacija normativno – institucionalnog okvira podrazumjeva da u pomenutom okviru i van njega postoje razvijeni mehanizmi koji obezbjeđuju nadgledanje kvaliteta i obuhvata implementacije. zajmodavaoci i drugi kreditori. Stoga je veoma važno iskoristiti ove mehanizme u funkciji ostvarivanja ciljeva postavljenih ovom Strategijom i Akcionim planom. Zato ova strategija predpostavlja nadzor koji će biti korporativnog. minimalne zahtjeve za postojanjem transparentnosti i koji su u skladu sa drugim relevantnim unutrašnjim zakonima. Tržišna disciplina Razvoj tržišne discipline je koncept kojem se sve više pridaje značaja u postavljanju i razvijanju efikasnih regulatornih i supervizorskih principa funkcionisanja pojedinih dijelova finansijskog i ukupnog privrednog sistema. samoregulatornog karaktera i upravnog karaktera. uvođenje revizorskog odbora. Visoko kvalitetno finansijsko izvještavanje je preduslov za povećanjem rezervi na tržištima kapitala i u bankarskom sektoru. na srednja i velika preduzeća. 3. Na nivou korporativnog upravljanja strategija predviđa čitav niz mehanizama poboljšanja kvaliteta računovodstvenog planiranja. Sve što obezbjeđuje mogućnost aktivnog odnosa tržišta prema finansijskom izvještavanju određenog privrednog subjekta može se tretirati kao uticaj tržišne discipline. kao i kontinuit edukacije računovođa i revizora. 3. Za Centralni registar Privrednog suda Strategija bi osigurala usaglašenost zakonodavstva i propisa sa relevantnim djelovima acquis communautaire koji se odnose na publikacije i popunjavanje finansijskih informacija. uporedivost. Tako se strategija usmjerava. Za realizaciju ove strategije razmišljanje je da mehanizmi nadzora budu višeslojni i u većem broju formi odnosno tehnika.Institucionalno i statutorno jačanje programa pomoći će u pripremi visoko kvalitetnog finansijskog izvještavanja koje će uspješno odgovoriti potrebama raznih korisnika kao što su investitori. uključujući principe prinudnog otkrivanja. pri čemu su i jedan i drugi sektor fundamentalni za ekonomski rast. organizovanja i profesionalnog djelovanja sa direktnim implikacijama na kvalitet finansijskog izvještavanja. U okviru tržišne discipline ubrajaju se svi mehanizmi koji obezbjeđuju pristup. odnosno privredne subjekte koji posluju u formi akcionarskog društva i društva sa ograničenom odgovornošću. Kako god. aktivno djelovanje u analitičkom i korektivnom smislu informacijama iz finansijskih izvještaja privrednih subjekata. ovi visoko kvalitetni godišnji i konsolidovani računi jedino su korisni ukoliko su javno ostvarljivi brzo i lako.2. Na nivou samoregulacije strategija treba biti podržana aktivnostima usmjerenim na jačanje motiva i kapaciteta računovodstvene i revizorske struke da. obavezivanje na ugradnju principa "dvoje očiju" u postupke i procedure izrade finansijskih izvještaja i tome slično.2. obezbjede tijela i mehanizme koji bi se bavili nadzorom nad radom.3. uvođenje većeg stepena odgovornosti borda direktora za finansijsko izvještavanje. kroz institucionalne forme udruživanja i djelovanja. na razvijanje oblika interne revizije.2.

Agencija za nadzor osiguranja. Pritom bi minimum informacija koje treba objelodanjivati bio obuhvatniji od zahtijeva po IFRS i IAS. U isto vrijeme oni imaju mogućnost da značajno utiču na poboljšanje kvaliteta primjene standarda u sferi računovodstva i revizije. Za finansijske institucije i kotirana preduzeća na A listama berzi taj set informacija i podataka bi trebao da bude najobuhvatniji. Interaktivno. Različiti značaj privrednih subjekata za ostvarivanje finansijske stabilnosti. 3. Privredni sud Ministarstvo za ekonomski razvoj. koje se ogledaju u: širini učesnika procesa. minimalno u skladu sa zahtijevima iz Bazela II. u velikom stepenu. U primjeni strategije razvoja tržišne discipline neophodna je interakcija sa druga dva stuba Strategije i Akcionog plana. lakšem povezivanju sa globalnim investicionim interesovanjima.Oslanjanje na tržišnu disciplinu kao na stub ostvarivanja sistema postavljenih ciljeva pruža brojne prednosti. Stakeholder-i imaju izražen interes za razvoj kvaliteta računovodstvene i revizorske profesije te primjene najsavremenijih standarda u ovim oblasti. Komisija za hartije od vrijednosti. 32 . podizanju efikasnosti djelovanja. Bez odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira i mehanizama nadzora u primjeni standarda računovodstva i revizije nije moguće razvijati mehanizme tržišne discipline. Ključni posticaj ostvarivanju strategije razvoja tržišne discipline. tržišna disciplina će ostvariti pozitivan povratni uticaj na predhodna dva stuba. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. razvijanju sistema očekivanja koji podstiče učesnike na djelovanje u određenom pravcu. Stakeholder-i Strategija i Akcioni plan prepoznaju kao najznačajnije sledeće stakholder-e: Vlada Crne Gora.3. Centralna banka Crne Gore. zavisi od riješenja u kojem stepenu će se od pojedinih ili predhodno utvrđenih grupa obveznika primjene standarda finansijskog izvještavanja i revizije finansijskih izvješatja zahtijevati objelodanjivanje informacija i podataka iz finansijskih izvještaja i izvještaja revizora. interesovanje investitora i ukupni privredni razvoj svakako da zahtijeva različit nivo objelodanjenih informacija. Svaki od navedenih stakeholder-a ima specifičnu poziciju i ostvaruje specifičnu ulogu u realizacijie Strategije i Akcionog plana. podizanju sistema odgovornosti i razvijanju tržišne dicipline i na drugim poljima privrednog djelovanja. Preporuka Strategije i Akcionog plana je propisivanje minulnog seta informacija i podataka iz finansijskih izvještaja koje bi privredni subjekti objelodanjivali uz slobodu da objelodanjuju i više od toga.

posebno za mala i srednja preduzeća. a prije svega prema Ministarstvu za ekonomski razvoj. kao i revizorskog odbora.Vlada Crne Gore Ostvarujući svoja ustavna i zakonska ovlašćenja Vlada Crne Gore je izuzetno zainteresovana i posvećena podizanju kvaliteta primjene međunarodno priznatih standarda u oblastima računovodstva i revizije. Kvalitetan bankarski sektor pored toga obezbjeđuje početni kapital za obavljanje poslovnih aktivnosti. Podržavanje programa edukacije računovođa i revizora je jedan od aspekata posvećenosti Vlade da podrži realizaciju Strategije i Akcionog plana. koji je pokretač privrednog razvoja čitave Crne Gore. interne revizije. Zdrav i stabilan bankarski sektor obezbjeđuje povjerenje neophodno za ulaganje domaćeg i stranog kapitala. planirano je uspostavljanje tijela za nadgledanje rada revizora. gdje postoji. Bankarski sistem karakteriše diverzifikacija i kontinuiran rast obima aktivnosti. vršiće se promovisanje unapređenja kvaliteta primjene standarda računovodstva i revizije. Obzirom da je Ministarstvo finansija ključni nosilac realizacije ove Strategije njen odnos je usmjeren prema drugim resornim ministarstvima. koja su generator ekonomskog rasta. jer je kreiran moderan bankarski sistem. kod velikih pravnih lica. kao i prema stekeholderima. uvođenje internog revizora. u cilju unapređenja sistema interne kontrole i u okviru njega računovodstvenog sistema i sistema izvještavanja menadžmenta. djelotvornosti interne kontrole društva. Sve benefite navedeni u ovoj Strategiji Vlada prihvata kao značajne za ostvarivanje svojih aktivnosti na podizanju ukupnog nivoa ekonomske razvijenosti i održavanju investicionog ciklusa u pozitivnom toku. Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeće su kroz svoje aktivnosti stimulisati mala i srednja preduzeća da poboljšavaju kvalitet finansijskog izvještavanja. U bankarskom sistemu u Crnoj Gori danas dominira 33 . Takođe. organima uprave pod kontrolom Vlade kao što su Poreska uprava i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Razlog tome je što razvijen bankarski sistem sa razvijenom supervizijom banaka čini preduslov za razvoj cijelokupne ekonomije i može predstavljati pokretač za mnoge druge oblasti restrukturiranja. i tijela za upravljanje rizicima. kao i mnogim drugim pitanjima. Poreska uprava će kroz svoje aktivnosti i kontrolne mehanizme permanentno stimulisati ispravnu primjenu međunarodnih standarda finasijskog izvještavanja i pojačano nadgledati i izvještavati o kvalitetu primjene standarda računovodstva i revizije. koji bi se bavio pitanjima praćenja postupka finansijskog izvještavanja. Centralna banka Crne Gore Reforma bankarskog sektora predstavlja značajan element tranzicionog procesa jedne zemlje. Kroz aktivnosti promovisanja stranih investicija planski i koordinirano sa ostalim aktivnostima Vlade. Ostvareni rezultati u reformi bankarskog sistema mogu se ocijeniti izuzetno zadovoljavajućim.

godine u odnosu na kraj 2001. Štednja je. Ne samo da je podsticano poboljšavanje prakse računovodstva i revizije u bankama neko se kroz ocjenu rizika u poslovanju banaka. Zainteresovanost Centralne banke i mogućnosti njenog dodatnog anagažovanja na realizaciji ove Strategije i Akcionog plana se može prezentirati u nekoliko osnovnih crta: zaštita deponenata i povjerilaca zahtijeva kvalitetno upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju koje se oslanja na opštem kvalitetu primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije. implementacija međunarodnih supervizorskih standarda. a aktiva banaka je povećana za 8. štednje i bilansne sume banaka. Ostvarujući funkciju regulacije i supervizije bankarskog sektora Centralna banka je imala interesa i ulagala velike napore na razvijanju primjene međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda u privredi kao cjelini.1 puta. od banaka traži da pozitivno utiču na finansijsko izvještavanje svojih klijenata. 34 . povećanje depozitnog potencijala i novčane mase zavisi od sklonosti štednji i investiranju na koje utiče kvalitet finasijskog izvještavanja. godine povećana devedest i jedan puta. kvalitetna eksterna revizija banaka je od esencijalne važnosti za razvoj supervizije banaka. utvrđivanje rezervacija i rezevi te utvrđivanje adekvatnosti kapitala neophodnog za pokriće potencijalnih gubitaka po svim rizicima u bankarskom poslovanju. Bankarski sektor. dostupnosti i blagovremenosti finansijskih informacija. Identifikacija. Kroz preglede kreditnih fajlova zajmoprimaca kontrola Centralne banke je vršila pozitivan uticaj na banke da zahtijevaju od svojih klijenata poboljšanje kvaliteta. posebno principa efikasne supervizije te standarda utvrđivanja adekvatnosti kapitala oslanja se na kvalitetnom finansijskom izvještavanju. revizija i odgovarajućih informacionih sistema. ostvarivanje finansijske discipline otpočinje njenim mjerenjem za čiji kavalitet je neophodno podići opšti nivo kvaliteta finansijskog izvještavanja. Evidentan je stalni rast depozita. kontrola i praćenje kreditnog rizika kao faze u procesu njegovog upravljanja zahtjevaju pravovremenost. Neophodno je razumjeti da je u pored primjene međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i međunarodnih revizorskih standarda u bankarskom sektoru nivo očekivanih i neočekivanih gubitaka i adekvatnost kapitala koja iz toga proizilazi utvrđivana kroz prudencionu regulativu. a posebno kreditnog.privatna svojina (98% kapitala bankarskog sistema) i to dominantno strano vlasništvo (76% kapitala bankarskog sistema). krajem 2007. zajmoprimaca prije svega. kao posebno osjetljiv segment finansijskog sistema. tačnost. tržišna i finansijska disciplina su opredjeljene kvalitetom finansijskog izvještavanja. odnosno primjenom supervizorskih standarda za klasifikaciju aktive. ima obaveze uspostavljanja sistema internih kontrola. određeni nivo i uporedivost finansijskih informacija koje banke dobijaju od klijenata. supervizija na konsolidovanoj osnovi je neophodna dopuna superviziji na pojedinačnoj osnovi. mjerenje.

kao i kanalisanju privatnog kapitala ka profitabilnim projektima. porastao je od svega 10. 2007-2010 35 . poslove kliringa i saldiranja sklopljenih transakcija s tim hartijama i druge poslove u vezi sa dematerijalizovanim hartijama od vrijednosti. Razvijanje ove aktivnosti može značajno doprinjeti detekciji slabosti u finansijskom izvještavanju. da bi u septembru 2007.331 miliona €. godine do kraja septembra 2007. Naime. ali i povećanog interesa za investiranje u Crnu Goru. Komisija za hartije od vrijednosti Regulatorni i nadzorni organ tržišta kapitala je Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore. da su sistemi i komponente funkcionišu na zadovoljavajućem nivou i da predstavljaju dobru osnovu za dalji razvoj tržišta hartija od vrijednosti. Nakon masovne vaučerske privatizacije.U razvijanju makroekonomskog i supervizorskog modeliranja Centralna banka je otpočela aktivnosti na prikupljanju i obradi podataka dostavljenih registru Privrednog suda od strane privrednih subjekata. godine. godine do septembra 2007. godine izvršeno je 448. izgradnja institucija i infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori sprovodi se sa ciljem kreiranja takve zakonske regulative i institucionalne sredine koja doprinosi efikasnom i brzom sprovođenju procesa privatizacije.100 u prvih devet meseci 2007 godine. b/ Broj učesnika u kupoprodaji.13 Ukupan obim berzanskog trgovanja hartijama od vrijednosti u periodu od decembra 2001. pri čemu se njihov broj povećao od 909 u 2001. ukupna tržišna kapitalizacija bila je 10. godine iznosi 1.5 milijardi €. Fundamentalni dio infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori je i Centralna Depozitarna Agencija. Taj su porast pratili značajan i stalan rast: a/ Cijena hartija na tržištu. Ovakav rast je donekle očekivana posljedica formiranja cijena na veoma niskom nivou nakon MVP. godini na 653 miliona € u prvih deset mjeseci 2007.7 miliona €. godine. a time i unaprijeđena efikasnost sprovođenja Zakona o hartijama od vrijednosti i obezbijeđema međunarodna saradnja sa regulatorima tržišta kapitala. godine iznosila 5. Reforma u ovoj oblasti je jedno od najvećih reformskih dostignuća u Crnoj Gori. na to ukazuje niz pokazatelja. Crnogorsko tržište kapitala odlikuje veoma visoko učešće građana na 13 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. Zakon o hartijama od vrijednosti. kada je većina ljudi željela da proda akcije pri prvoj dobroj prilici za prodaju. koja obavlja poslove registrovanja dematerijalizovanih hartija od vrijednosti. Dosadašnje funkcionisanje institucija tržišta kapitala pokazalo je da su propisi i institucije uspostavljeni u skladu sa potrebama tržišta. Zakon o preuzimanju akcionarskih društava i Zakon o dobrovoljnim penzionim fondovima.8 miliona € u 2001. godini na 182. u martu 2002. Usvojenim izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti ostvarena je harmonizacija sa svjetskim standardima u vezi sa poslovanjem hartijama od vrijednosti.197 transakcija na tržištu kapitala. Zakon o investicionom fondovima. Od 2001. Postojeći pravni sistem tržišta kapitala čine Zakon o privrednim društvima.

10.24 %).35€ (-4.598 Promet 235.26%.808.50 % 104.72 %.5 miliona eura. za prvih pet mjeseci 2008.53 % 89. I u Sloveniji je taj postotak znatno niži.675 € 653.85 % 137. 36 .89 % IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Tokom 2007.980 204. bio je tri i po puta veći.25 € (-8.71 % 5. 3. godinu.55 % 8. od 134.7 hiljada transakcija.81%.371.53%).185.240.429 € 418.065.104 € Promet ostvaren na crnogorskim berzama u 2007.14 Sve u svemu. To pokazuje odnos broja transakcija sa brojem stanovništva u dobi od 15 – 64 godine.268. U odnosu na 2005. zemljama regiona i Sloveniji u 2007. 4. godine tržišna kapitalizacija je iznosila 4. godini Zemlja Crna Gora Hrvatska Bosna Makedonija Slovenija Srbija Kapitalizacija/GDP 241.5 milijardi €. godine Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Broj transakcija 66.185.60 % 8.804.173.88%. Tabela 2: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 10.2007.27 % 126.08 % 7. godini bio je gotovo duplo veći u odnosu na 2006.927.618 137.1%. Kao mjera likvidnosti crnogorskog tržišta kapitala uzima se odnos prometa na berzama i tržišne kapitalizacije i on iznosi 11. za Srbiju 2. dok je odnos prometa na crnogorskim berzama i GDP-a do sredine oktobra dostigao 28.202.52€ (-5. za Makedoniju 3. Od ukupno ostvarenog prometa.31 % ukupnog kapitala koje ulazi u tržišnu kapitalizaciju promijenilo vlasnika od početka godine pa do 19.72 % 18. za Hrvtasku 8. dok je prosječno mjesečno sklopljeno 18.603. Prosječan mjesečni promet iznosio je 60.17%.711.01%).59 % 75. ostvaren je 14 Odgovarajući postotak za BiH je 9.700.6 miliona eura. odnosno oko 240 % u odnosu na procijenjeni GDP.2007. pokazatelji kapitalizacija/BDP i promet/BDP jasno pokazuju da je tržište kapitala u Crnoj Gori razvijenije nego u ostalim zemljama regiona i u Sloveniji.892. Najveći promet.87 % Zemlja Crna Gora Hrvatska Makedonija Bosna Slovenija Srbija Promet/GDP 28.64%. koji iznosi 27.632.tržištu kapitala.336. godine tržišna kapitalizacija iznosila je preko 5. što je mnogo više nego u bilo kojoj drugoj zemlji regiona. 3. naime 16. 4.30€ (-7.01. To znači da je 11. respektivno po mjesecima. Tabela 1: Razvoj tržišta kapitala u Crnoj Gori.31 %.66€.173.84%. To svakako dovodi do zaključka da je likvidnost na tržištu kapitala u Crnoj Gori na zadovoljavajućem nivou. oktobra 2007. godine do 19.89%). i iznosio je 727 miliona eura. na primarni se odnosilo svega 2. Međutim.

godine indeks MOSTE porastao je za 108. godini Indeks NEX 20 u 2007.473 € IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Kretanje berzanskih indeksa Berzanski indeksi predstavljaju kretanje cijena na tržištu kapitala.7%) Grafik 1: Kretanje berzanskih indeksa tokom 2007.756 27. Tokom 2007.2007. godine 16 Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno Broj transakcija 17. godine zabilježili pad: Moste (33.2008. Najmanji broj poslova realizovan je u decembru (7. U aprilu broj ostvarenih transakcija iznosio je 42. 15 Godišnji izvještaj glavnog ekonomiste.2007 godina 16 Izvještaj Komisije za hartiije od vrijednosti 37 . godine do 31. godine berzanski indeksi su značajno porasli. Maksimalne vrijednosti u 2007.2007.564 9.01.01. godini 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX 20 u 2007.13%.420 € 49. NEX PIF porastao je tokom prethodne godine za 146.300).053 € 86.01.2007.10.05. Indeks investicionih fondova.15 Tabela 3: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 01. U odnosu na maksimalne vrijednosti.10.2007.u aprilu.70%. .2008.19. NEX20 (29.10.73%. indeksi su na kraju 2007. – 19.320 Promet 36. godine Indeks MOSTE u 2007. U periodu 10. godini 10.2007.7%). -19. a najmanji u decembru (20.154. godini dva indeksa su dostigla u majuMoste i NEX20. godini 10.300.532.01. 2500 2250 2000 1750 1500 1250 1000 750 Indeks MOSTE u 2007. a NEXPIF u avgustu.4 miliona eura). a index NEX 20 porastao je za 114. U tim mjesecima ostvaren je najveći i najmanji iznos sklopljenih poslova. što predstavlja najveći broj ostvarenih transakcija ikad postignut na crnogorskim berzama.7%) i NEXPIF (22.622.

33.01. Ti pokazatelji su: -Ustanovljavanje otvorenih investicionih fondova i razmatranje mogućnosti za transformaciju postojećih zatvorenih investicionih fondova u otvorene investicione fondove.84 % 18 Budući trendovi razvoja tržišta kapitala i regulatornog i nadzornog okvira Nekoliko pokazatelja ukazuje da će interesovanje za crnogorsko tržište kapitala rasti i u narednom periodu.01.2008 37.060.05. godini Tabela 4: Vrijednost berzanskih indeksa za period od 01.613.2008 21. -Razvoj kastodi poslova kako bi naše tržište postalo vidljivo stranim investitorima.051.22 01.05.01.35.34.85 .01.359.19.10.-30.05.05.2008 1.92 % 30. kao i na regulativu kojom se poboljšava efikasnost i integritet tržišta hartija od vrijednosti: 17 Izvještaj Komisije za hartije od vrijednosti 18 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru.730.04 30.01.82 . godine17 NEX 20 Vrijednost Promjena NEX PIF Vrijednost Promjena MOSTE Vrijednost Promjena 01. godini Indeks NEX PIF u 2007.41. 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX PIF u 2007.2008.Grafik 2: Kretanje indeksa fondova u 2007. Konkretna pitanja regulative za dalji razvoj tržišta kapitala će se usmjeriti na regulativu kojom će se urediti izdavanje i promet i drugih hartija od vrijednosti.415. . -Razvoj penzionih fondova i kanalisanje privatne štednje na tržište kapitala.2007.2008. godini 10.2008 21.01 .83 01.2007.39 % 30. 2007-2010 38 .2008 1.

je li obavezno preuzimanje u postupku privatizacije. koji je stupio na snagu krajem 2006. Agencija za nadzor osiguranja. propisao osnivanje Agencije za nadzor osiguranja kao nezavisnog regulatornog organa sa svojstvom pravnog lica čija je osnovna djelatnost zaštita interesa osiguranika i drugih korisnika osiguranja. kako bi se ’umrtvljeni’ kapital stavio u funkciju investicija. mogućnost davanja konkurentske ponude za preuzimanje). godine. c/Smanjenje troškova poslovanja na tržištu hartija od vrijednosti. Novi Zakon o osiguranju je. odnosno kako izgrađene nekretnine kapitalizovati. odnosno kada su kupci iz inostranstva. Statut. Sljedeći strateški interes Crne Gore za ulazak u Evropsku Uniju. b/Omogućavanje izdavanja hartija na osnovu nekretnina. to jest da li regulativni okvir preuzimanja i spajanja kompanija onemogućava djelatnost preuzimanja i spajanja u obimu koji je neophodan za razvoj ekonomije i prilagođavanje strukturalnim promjenama (iznad kojeg procenta vlasništva je obavezna javna ponuda.a/ Zakonsko uređivanje preuzimanja akcionarskih društava u smislu: (i) razvoja tržišta. koji plaćaju gotovinom. Problem troškova je naročito izražen u slučaju kada su kupci hartija domaća fizička lica. broj 42/07). Postojeći pravni sistem tržišta osiguranja čine Zakon o osiguranju. Agencija za nadzor osiguranja Regulatorni i nadzorni organ tržišta osiguranja je Agencija za nadzor osiguranja Crne Gore. kao i pristupanje članstvu Svjetskoj trgovinskoj organizaciji. Osnovni cilj reforme tržišta osiguranja je kreiranje finansijski pouzdanog i stabilnog tržišta osiguranja koji će obezbijediti zaštitu osiguranika i stvoriti ambijent za visokokvalitetne usluge i produkte osiguranja. Ta mora obezbjediti da hipoteka postane savremeni instrument pogodan za cirkulaciju na tržištu kapitala. Potrebna je izrada nove regulative koja se odnosi na hipoteku kao i na izdavanje i promet dugoročnih hartija od vrijednosti koje se izdaju na osnovu hipoteke. Zakon o obaveznim osiguranjima u saobraćaju i Zakon o stečaju i likvidaciji društava za osiguranje. naročito troškova vezanih za obavljanje same transakcije. U okviru svojih nadležnosti Savjet Agencije je usvojio dokumenta neophodna za početak rada tj. U julu mjesecu 2007. Finansijski plan i Program rada i dostavio ih Skupštini Crne Gore na saglasnost i usvajanje. kao i evropskim direktivama koje se odnose na ovu oblast. međunarodnim standardima supervizije osiguranja (IAIS). obezbjeđenje stabilnosti i razvoja djelatnosti osiguranja zasnovanog na zdravoj konkurenciji i jednakim uslovima poslovanja. u saradnji sa 39 . godine uspostavio je takav zakonski okvir koji će omogućiti povećanje kvaliteta poslova osiguranja u skladu sa principima otvorene tržišne ekonomije. Agencija za nadzor osiguranja. godine izabran je Savjet Agencije (Odluka o imenovanju predsjednika i članova savjeta „Službeni list RCG“. u cilju nezavisnosti i višeg kvaliteta obavljanja nadzorne funkcije. (ii) integritete tržišta. funkcionalno je počela obavljati zakonom propisanu djelatnost u januaru mjesecu 2008. to jest da li regulativni okvir omogućava djelatnost preuzimanja i spajanja koja za posljedicu ima "fer rezultat" u smislu podjele premije za sticanje kontrole (pitanje obaveznog ili neobaveznog nivoa cijene koji mora biti ponuđen za otkup akcija). Novi Zakon o osiguranju.

Uveden je sistem licenciranja aktuara od strane regulatornog tijela. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore U skladu sa Zakonom o državnoj upravi. Institutu sertifkovnih računovođa Crne Gore su povjereni slijedeći poslovi: . donošenjem svih podzakonskih akata koji proizilaze iz Zakona o osiguranju. kao nosiocu ugovora o Konzorcijumu. kao potpisnice istog. Ministarstvo finansija je Uredbom o povjeravanju poslova organa državne uprave nadležnog za poslove računovodstva i revizije prenijelo određena ovlašćenja na Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Davanje dozvola za sticanje kvalifikacionog učešća je takođe u djelokrugu rada regulatornog organa. Ovakvo rješenje je posledica usklađivanja sa međunarodnim standardima poslovanja u osiguranju. godine. Do sada ostvarena saradnja u prethodno navedenom dijelu sa USAID-om. Takođe. ovo je znak da je stvoren jasan i predvidiv zakonodavan okvir. Šta više.Ministarstvom finansija. kao i usklađivanje domaćeg zakonodavstva za zakonodavstvom Evropske Unije. Takođe. utvrdiće se na bliži i detaljniji način prava i obaveze aktera na tržištu osiguranja. a u cilju njihovog efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja. Postojeće interesovanje novih investitora i renomiranih kompanija za pružanje usluga osiguranja u Crnoj Gori jasan je znak da će budući period obilježiti dinamičan razvoj ovog sektora. Uvedena je obaveza organizovanja odjeljenja interne revizije u okviru društava za osiguranje. zajedno sa Ekonomskim fakultetom i Savezom računovođa i revizora Srbije. je ostvarila saradnju sa raznim donatorima i to u dijelu pružanja pomoći i podrške koja se odnosi na organizacionu podršku. prevod i objavljivanje Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). što će doprinijeti stvaranju efikasnog sistema kontrole i nadzora poslova osiguranja od strane nadzornog organa. a sve u skladu sa preporukama evropskog zakonodavstva i zahtjevima Svjetske trgovinske organizacije.usvajanje. koje su vezane za ovaj sektor. kao i angažovanje eksperta iz oblasti osiguranja prilikom izrade Nacionalne strategije za integracije. U skladu sa zakonskom regulativom osiguravajuće kompanije su u obavezi da najduže do kraja 2010. naprave statusne promjene u smislu razdvajanja vođenja poslova životnog i neživotnog osiguranja. zastupanja i pružanja drugih usluga u osiguranju je razdvojeno u smislu da jedno privredno društvo može da obavlja samo jednu vrstu ovih poslova. Postojeći trendovi. iskustvo iz regiona i nagovještaji otvaranja novih kompanija sugerišu da će se rast ovog sektora i dalje intenzivirati. obavljanje poslova posredovanja. pružanje tehničke pomoći kroz konkurisanje projektima za IPA fondove. kao i planirana buduća saradnja sa raznim drugim donatorima ima za cilj organizaciono i stručno osposobljavanje Agencije. Capacity Development Programme for the Government of Montenegro. Evropskom agencijom za rekonstrukciju. Rast obima posla i usluga i povećana konkurencija vodiće boljim i konkurentnijim proizvodima za građane i privredu i eliminisanju jednog dijela biznis barijera. Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih 40 . Budući pravci razvoja i reforme tržišta osiguranja u Crnoj Gori će ići u pravcu dalje liberalizacije tržišta.

. u skladu sa Zakonom. u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji (u dalje tekstu: Zakon). .edukacija računovođa i revizora u skladu sa važećim IFAC-ovim Međunarodnim standardima obuke (IES). . . na godišnjem nivou.kontrola obavljanja djelatnosti revizije. prevod i objavljivanje novih ili dopuna Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). . Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. davanje instrukcija i objašnjenja pravnim licima registrovanim za obavljanje privredne i društvene djelatnosti i djelova stranih društava (u daljem tekstu: pravna lica).pripremanje.organizovanja polaganja stručnih ispita za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe i izdavanja sertifikata za sertifikovanog računovođu. .utvrđivanje ispunjenosti uslova za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe iz člana 27 Zakona i izdavanje sertifikata za sertifikovanog računovođu. . .standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB.vođenje evidencija društava za reviziju.pripremanje modela obrazaca finansijskih iskaza za pravna lica i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore".prati primjenu programa kvaliteta radi procjene rezultata u računovodstvu i reviziji u skladu sa obevezama IFAC-a. .utvrđivanje programa certifikacije u skladu sa standardom obuke IFAC-a i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". sertifikovanih računovođa i utvrđivanje ispunjenosti uslova za poslovanje društava za reviziju iz člana 15 Zakona o računovodstvu i reviziji. 41 .usvajanje. .

kao i datum do koga bi aktivnost trebalo sprovesti da proizvede optimalne efekte odnosno da ne kreira dodatne rizike za realizaciju Strategije. Dodatak A19 daje detaljan prikaz ocjene rizičnosti i uzajamne povezanosti aktivnosti koje su ovdje definisane kao ključne za ostvarivanje strategije. Prilikom izrade „gap“ analize izvori informacija su determinisani ROSC izvještajem te ispitana sa stanovišta profesije. Svaka od definisanih akcija je usmjerena ka ostvarivanju jednog ili više predhodno postavljenih ciljeva i interaktivno povezana sa ostalim akcijama. 42 . Regionalnu tehničku saradnju koja će omogućiti razmjenu relevantnih iskustava pri čemu Crna Gora kao posebno značajnog partnera prepoznaje Program puta za Evropu Svjetske banke – Program računovodstvene reforme i institucionalnog jačanja 20 kao mehanizam za ostvarenje regionalne saradnje21. Ovo je posebno važno imajući u vidu tehničku stranu planiranih aktivnosti i potrebu da se zadovolji najbolja međunarodna praksa prilikom njihove realizacije. Razrađujući aktivnosti (poglavlje 5) za svaku je procjenjen odgovarajući budžet i resursi koji obuhvataju: Odgovarajuću kvalifikovanu spoljnu konsultantsku podršku. Potrebe finasiranja operativne podrške relevantnim stakeholder-ima kao i finasiranja operativnih potreba i podrške (hardver.worldbank.) 20 (World Bank Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening REPARIS) 21 Pogledati www. druga oprema. korisnika finansijskih izvještaja i glavnih stakholder-a..4. prevoz i smještaj i sl. Identifikujući aktivnosti koje je neophodno sprovesti u realizaciji strategije za svaku je navedena institucija koja je ključno odgovorna za njenu realizaciju. Posebna pažnja je usmjerena na testiranje stavova i nalaza regulatora i supervizora sa finansijskog tržišta imajući u vidu veliki broj relevantnih informacija o kvalitetu finansijskog izvještavanja kojima raspolažu kroz superviziju finansijskih institucija. N – nadzorna i TD – tržišna disciplina).) za projekti tim će se formirati za realizacija jedne ili više planiranih aktivnosti. ali i postavljena kao zasebna cjelina. DEFINISANJE PLANA U procesu koncepcijskog definisanja i finalnog uobličavanja akcionog plana Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju se oslonio na »gap« analizu neusklađenosti računovodstveno – revizorske prakse sa okvirom koji daje acquis communautaire. U zavisnosti od toga kojem od stubova ostvarivanja strategije pojedinačna akcija pripada dodata joj je i odgovarajuća slovna oznaka (NI – normativno-institucionalna. softver. Odgovarajući kvalifikovanu konsultantsku podršku koja se može obezbjediti u zemlji uvažavajući potrebu poznavanja lokalnih prilika i efikasnijeg djelovanja u kombinaciji sa relevantnim međunarodnim iskustvom. 19 Pogledati Dodatak A: Faktori rizika i međuzavisnost aktivnosti uključenih u strategijski i akcioni plan.org/reparis za dodatne detalje o Programu. (Appendix A: Risk Factors and Dependencies in relation to actions to be included in strategy and action plan.

godine Počev od 2009. 9. godine. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta Institucionalno jačanje i podrška – Institut sertifikovanih računovođa Institucionalno jačanje i podrška – Komisija za hartije od vrijednosti Institucionalno jačanje i podrška – Agencija za nadzor osiguranja Institucionalno jačanje i podrška – Poreska uprava Institucionalno jačanje i podrška – Privredni sud MEHANIZMI NADZORA Uspostavljanje inspekcijskog kapaciteta Razvoj i širenje koncepta interne revizije Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Poreska uprava Privredni sud kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija i pravna lica Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore. 11. kontinuirano Počev od 2009. kontinuirano 13. STUB 1: 1. Br. 5. ROK ZA REALIZACIJU OPIS AKTIVNOSTI NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje ODGOVORNOST 2.4. 7. Komisija za hartije od vrijednosti. 8. Agencija za nadzor osiguranja Prva polovina 2009. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA 4. godine. Stimulacija mehanizama kontrole od strane finansijskog sektora kontinuirano 43 . 12. STUB 2: 10. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije 3. 6.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju Red.

20. 15. godine. 17. 18. Povezivanje finansijskog izvješavanja i poresko bilansiranja Izvještavanje prema resornim ministarstvima TRŽIŠNA DISCIPLINA Kampanja podizanja javne svijesti Popunjavanje. kontinuirano kontinuirano kontinuirano 19. 44 . prezentacija i obrada baze finansijskih izvještaja Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor Uspostavljanje centara za obuku računovođa i revizora Javni registri i liste Ministarstvo finansija.14. Poreska uprava Pravna lica kontinuirano kontinuirano stakeholderi Zainteresovani stakeholderi Privredni sud i Komisija za hartije od vrijednosti Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija kontinuirano kontinuirano Počev od 2009. STUB 3: 16.

značajnija udruženja preduzetnika. stakehold-eri koji se obavezuju da će primljene informacije na najefikasniji način sa što manje modifikacije dostavljati subjektima koji su njihovi stakeholderi i zainteresovani za pitanja razvoja računovodstvene i revizorske profesije. Strategijom navedeni. publikacije. Komunikaciona forma: Za potrebe realizacije ovog projekta će se dizajnirati poseban Izvještaj o progresu koji će. Komunikacija se fokusira na zajedničke interese i profilisane strategije. Na ovom web sajtu se publikuju sve vrste registara koje razmatra NSC ili koje vodi Ministarstvo finansija.2 Kreiranje komunikacionog plana Komunikacioni plan se kreira u svrhe razvoja komunikacije za realizaciju ove Strategije i nije dizajniran kao trajni međuinstitucionalni plan razvoja komunikacije. Svaka značajnija promjena stanja u realizaciji Akcionog plana ili promjeni u računovodstveno – revizorskoj profesiji. u standardizovanoj formi. razmjena informacija sa stakeholderim-a i obavljivanje izvještaja o progresu je predviđeno kao obavezno. Služba za odnose sa javnošću u okviru Ministarstva finansija će pomagati u ostvarivanju komunikacionog plana. Seminari se profilišu kao posebno interesantno sredstvo komunikacije sa računovodstveno – revizorskom profesijom.4. Komunikacija sa stakeholder-ima: Komunikacioni plan je usmjeren na prije svega za odnos sa stručnom javnošću uključujući profilisane stakeholdere-e. Privredna komora. NSC će se sastajati najmanje jedanput u četiri mjeseca da bi razmotrio realizaciju Akcionog plana i donio odluke iz domena svojih nadležnosti. Pored stakeholder-a kao partneri u razvoju komunikacije sa javnošću se prepoznaju: Udruženje banaka. Ključne komunikacione tačke su. Članovi Savjeta obezbjeđuju protok informacija u oba pravca između komunikacionog komiteta i subjekata prema kojima je usmjerena saradnja. Frekventnost komunikacije: Ažuriranje informacija na web sajtu. Partneri: Ključni partneri za razvoj komunikacije sa javnošću su stakeholder-i čije PR službe takođe doprinose prenosu informacija do krajnih korisnika na što prihvatljiviji i efikasniji način. analize i druga sredstva komunikacije sa kojima raspolažu stakeholder-i. ukoliko se većina članova složi. Komunikaciona mreža: Komunikaciona mreža od NSC ka korisnicima informacija i obrnuto zasnovana je po principu koncentričnih krugova. Unija poslodavaca i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Agencija za promociju stranih investicija. Komunikaciono sredstvo: je posebno dizajnirani meni na sajtu Ministarstva finansija. . Sve infromacije za komunikaciju sa javnošću odobrava predsjednik Savjeta ili Savjet. jednom mjesečno. a takođe se i razvijaju komunikacione forme. Komunikacioni centar: Centar komunikacije je Nacionalni savjet. sadržaji i kanali komunikacije sa stakeholedrim-a 45 . Pored ovog kao komunikaciona sredstva će se koristititi časopisi koje izdaju udruženja profesionalnih računovođa. Promoviše se i direktna komunikacija računovođa i revizora sa Savjetom. obrađivati sva pitanja od značaja za realizaciju ove Strategije i Akcionog plana.

1. STRATEGIJA NASTUPA PREMA STAKEHOLDER-ima 46 .

Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja. Realizacija 47 . Centar nadzora nad kvalitetom primjene standarda i rada R&R profesije. Ostvarivanje monopola odnosa sa R&R profesijom. Veći značaj profesije. Samoodrživost projekta. Veći značaj profesije. Veći kvalitet R&R usluga. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Međunarodna priznanje i afirmacija. Više nadzora. Ostvarivanje veće kohezije članova. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja . Lična afirmacija članova. Zajednički interesi: STRATEGIJA I AKCIONI PLAN Širenje R&R profesije. Širenje konkurencije u okviru R&R profesije. Ostvarivanje većih prihoda. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Centar edukacije.Potrebe stakeholder – a: Potrebe Projekta iNSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA Širenje broja članova. Veći značaj profesije. Primjena etičkih standarda. Veće cijene usluga za poslove R&R. Manje nadzora od spoljnih činilaca.

pravila za procjenjivanje imovine i sl. o Uspostaviti listu entiteta od javnog interesa za koje se zahtijeva posebno finansijsko informisanje i izvještavanje.1. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutarnog okvira za revizorsku aktivnost eksternog i internog karaktera kako bi se obezbijedilo: • • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima sa međunarodno priznatim standardima finansijskog izvještavanja i računovodstva te obezbjediti njihovo prevazilaženje i eliminisanje konfuzije. Pillar I: NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR 5. minimalna pravila za usaglašavanje stvarnog sa računovodstvenim stanjem.5.1. o Zakonom adresirati uočene slabosti postojećeg zakonodavstva i regulisati pitanja koja nijesu bila dovoljno regulisana uz konsultaciju skorašnjih komparativnih iskustava.1. o Preispitati prag primjene uprošćenih standarda finansijskog izvještavanja i razviti ove standarde za primjenu na nivou malih i srednjih preduzeća (SME). malim i srednjim preduzećima (SME) usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. Praktičnost o Zakonom definisati što se smatra velikim. IMPLEMENTACIJA PLANA 5. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. • Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda finansijskog izvještavanja sa posebnim osvrtom na: 48 . o Uskladiti zahtijeve za finansijskim izvještavanjem od strane korporativnog sektora sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire.7. o Donijeti podzakonsku regulativu kojom bi se adresirala pitanja od posebnog značaja: jedinstveni kontni okvir. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA FINANSIJSKO IZVJEŠTAVANJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 1. o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira.5.

investitori.750 49 .000 Podrška projektnom timu: €10. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 1: € 133.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.000 za podršku projektnom timu.750 Lokalna konsultantska podrška: €25.• • • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. partneri i poreski autoritet. Uspostavljanje jake osnove za odgovarajući nivo finansijskog izvještavanja i infrastrukture koja treba da ga podržava. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.

u drugoj instanci. o Zakonom o računovodstvu i reviziji proširiti konkurentnost u obavljanju revizije i mehanizme kontrole kvaliteta obavljanja eksterne revizije. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA OBAVLJANJE REVIZIJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 2.5. Preporuke Evropske Komisije 22. o Uskladiti zahtijeve za obavljanjem revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. i kontrolni organi Ministarstva finansija. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutatrnog okvira za finansijsko izvještavanje kako bi se obezbjedilo: • Kompletnost o Priprema i usvajanje novog Zakona o računovodstvu i reviziji. • • 22 Evropska Komisija je usvojila Preporuke uspostavljajući minimalne standarade za sitem eksterne provjere kvaliteta za statutarne revizije. o Revizija.1. koja uvodi zahtijeve za sve statutarne revizije da budu dio sistema provjere kvaliteta. eksterna kontrola kvaliteta treba da provjeri usklađenost revizorskih poslova sa prihvaćenim standardima posebno imajući u vidu: Član 29 nove osme EU kompanijske direktive.5. Sistem eksterne provjere kvaliteta je razvijen kao provjerljivost usklađenosti kvaliteta revizije sa proklamovanim standardima i da revizori poštuju 50 . Praktičnost o Zakonom o računovodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja eksterne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima.2. u prvoj instanci.7. o Obezbjediti širenje instituta interne revizije kroz promjenu zakonske regulative kao nezavisne konsultantske aktivnosti u okviru privrednih i drugih subjekata koja treba da podpomogne podizanje kvaliteta eksterne revizije i finansijskog izvještavanja. o Izmjene zakonodavnog okvira treba da obezbjedi unapređenje eksternog programa provjere kvaliteta sa ovlašćenjima da ga sprovode semoregulatorna tijela sa posebnim ovlašćenjem i posebno formiranim organima (sa učešćem predstavnika stručnih tijela iz inostranstva). o Revizija. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva o reviziji posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima ispoljenim sa međunarodno priznatim standardima obavljanja revizije te obezbjediti njihovu primjenu u praksi. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti.

100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. partneri i poreski autoritet. Iskaz se primjenjuje u svim situacijama kad članice sprovode programe za svoj račun. Očekivani rezultati Primjena standarda revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. investitori.IFAC Iskazi kvaliteta23. o Uspostaviti obaveznost organizovanja i razvoja instituta interne revizije za velike privredne subjekte.000 za podršku projektnom timu. Ključni stakeholder-i • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Preporuke postavljaju obuhvatan set minimalnih zahtjeva za uspostavljanje sistema provjere kvaliteta u zemljama članicama EU sa ciljem da se obezbjedi ujednačenost kavliteta revizije i uspostavi sistem njegovag nadgledanja i objavljivanja rezultata ovog praćenja. regulatornih ili drugih agencija ili ako se programi sprovode od strane drugih tijela. Osiguranje o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. o Kroz izmjene zakonskog okvira obezbjediti obaveznost visokog kvaliteta revizorskih izvještaja za kompanije kotirane na berzama. • Uspostavljanje jake osnove za širenje obavljaja revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja.000 Podrška projektnom timu: €10. u ime profesije.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. 51 . o Ojačati odgovornost organa upravljanja i rukovođenja privrednim društvima za kvalitet angažovanja eksterne revizije. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. ili u ime vlada.1.000 stička pravila ponašanja (uključujući nezavisnost kao jedan od ključnih). 23 Iskaz o obavezama članica 1 je primjenjiv za članove tijela IFAC-a koji se bave programima osiguranjem pregleda kvaliteta u obavljanju revizije finansijskih izvještaja. o obavezama članova No. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.

750 52 .• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 2: € 133.

5. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. Obezbjediti pokriće operativnih troškova za prevođenje standarda24. Ključni stakeholder-i • • Institut sertifikovanih računođa Crne Gore. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 12. 53 .000 za podršku projektnom timu.000 Podrška projektnom timu: €50. Funkcionalnost treba biti potvrđivana obezbjeđenjem vrlo ažurnog prevođenja svih promjena i stalnim periodičnim razvojem kvaliteta ukupnih tekstova prevoda standarda.4.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi podršku uspostavljanju kontinuiranog procesa prevođenja standarda kroz: U saradnji sa institucijama iz okruženja obezbijediti korišćenje prevoda teksta novih IFRS usvojenih od međunarodnog Odbora za računovodstvene standarde (International Accounting Standards Board) i interpletacija ovih standarda usvojenih Komiteta za tumačenje međunarodnih finansijskih standarda (Interanational Financial Reporting Interpretation Committee).000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €100. Obezbjeđivanje softvera za asistenciju u procesu prevođenja. Razvijanje mehanizama saradnje sa sličnim tijelima u zemljama u kojima se standardi prevode na jezike koji su u službenoj upotrebi u Crnoj Gori.1. Osposobljavanje grupe (prevodilački komitet) koja bi bila dominantno sastavljena od računovođa i revizora sa uključenjem profesionalnih prevodilaca.000 24 Što ne obuhvata troškove štampanja koji trebaju biti pokriveni na komercijalnoj osnovi. Očekivani rezultati Ostvariti raspoloživost resursa za implementaciju okvira koji će osigurati kontinuirano prevođenje međunarodnih standarda kao osnove za njihovu kvalitetnu primjenu. PODRŠKA PROCESU PREVOĐENJA IFRS i ISA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3.5 i 7. Ministarstvo finansija Resursi i budžet 10 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.3. Obezbjeđivanje dostupnosti prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi. Razviti motivacione mehanizme za kontinuirano poboljšanje prevoda na bazi sugestija korisnika.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 3: € 187.500 54 .

Osposobljavanje grupa unutar NSC da se specijalizovano bave sa pojedinim pitanjima kao što su: razvoj programa edukacije.5. 5 i 7. Podrška programima obuke i razvoja resursa na osnovama dugoročne održivosti i razvoja ovih funkcija. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti NSC da upravlja projektom realizacije ove Strategije sa posebnim fokusom na sledeće elemente: Širenje NSC sa uključivanjem predstavnika računovodstveno revizorske profesije i predstavnika institucija koje promovišu investiciona ulaganja i razvoj biznisa. Nagledanje ostvarivanja planiranog djelovanja licenciranih računovodstveno – revizorkih profesionalnih udruženja i tijela.. malo dimenzionirane. nadgledanje profesionalnih udruženja i tijela računovođa i revizora. Širenje mreže stručnih saradnika koje je moguće konsultovati i angažovati prilikom odlučivanja o pojedinim pitanjima sa visokim stepenom stručnih specifičnosti. razvoj eksternih odnosa i sl. oslonjenosti na komparativana iskustva ili direktno povezana sa očekivanim djelovanjem međunarodnih tijela za uspostavljanje i tumačenje standarda. Razvoj mehanizama izvještavanja Vlade Crne Gore i drugih zainteresovanih strana. PODRŠKA RAZVOJU KAPACITETA NACIONALNOG SAVJETA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. službe koja bi djelovanje NSC učinila efikasnim na dnevnoj osnovi i obezbijedila realizaciju komunikacionog plana. te da osigura veći stepen relevantnosti finansijskih informacija za zainteresovane strane. a posebno investitore.4. Adresiranje urgentnih pitanja implementacije standarda i realizacije ove Strategije i akcionog plana prema svim zainteresovanim stranama. Osposobljavanje prateće. Potpisivanje i implementacija memoranduma o saradniji sa ključnim stakeholderim-a koji su nezavisna regulatorna ili druga tijela. Očekivani rezultati Osposobljenje NSC da predstavlja pokretačku i kontrolnu snagu za realizaciju projekata razvoja računovodstvene i revizorske profesije. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti 55 .1. Nadgledanja kvaliteta primjene zakonske i podzakonske regulative i potreba njihog dotjerivanja.

• • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 75.000 56 .000 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Podrška projektnom timu: €10.• • Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 60 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.000 za podršku projektnom timu.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 4: € 110.

Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti Instituta sertifikovanih računovođa kao profesionalnog udruženja na kojem je. tenderskom procedurom. a posebno odnose sa javnošću koji bi trebali pomoći u jačanju zainteresovanosti javnosti za aktivnosti Instituta. Jačanje radnih tijela i kadrovskog potencijala Instituta. etičkih kodeksa te priručnika i tumačenja za njihovu primjenu. 2 – Sadržaj programa za profesionalno usavršavanje računovođa. o IFAC IES No. 3 – Profesionalne vještine. Uspostavljanje centra za profesionalno obučavanje i usavršavanje sa razvijenim i unapređivanim programima imajući u vidu posebno: o Član 6.5.1. Razvoj organizacione strukture koja bi mogla da odgovori obimu preuzetih obaveza posebno se fokusirajući na razvoj: o Nezavisnosti i etičnosti profesije. Razviti intezivni plan komunikacije među članovima i ključnim stakeholderima. u punoj mjeri ISA usklađenu metodologiju obavljanja revizije koja bi bila dostupna i za reviziju malih preduzeća i koja bi bila pripremljena u elektronizovanoj formi sa sistemom logički. Organizovanje procesa kontinuiranog prevođenja ili distribucije prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i standarda revizije. INSTITUCIONALNO JAČANJE I PODRŠKA – INSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. o Kontinuiranu kontrolu i disciplinu. visoke stručne reputacije. o Publikovanje i vođenje registara Pripremiti standardizovanu. Širenje mreže stručnih saradnika. koje je moguće konsultovati i angažovati na različitim poljima ostvarivanja delegiranog javnog interesa i asistiranja u područjima razvoja prakse primjene međunarodnih standarda. 57 . 5 i 7. o Edukaciju i sertifikaciju. metodoloških i kalkulativnih kontrola. o IFAC IES No.5. 7 i 8 EU osme direktive o kompanijskom zakonodavstvu. prenesen dio javnih ovlašćenja u implementaciji međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda i regulacije računovodstvene i revizorske struke. Sadržaj aktivnosti je fokusiran na: Priprema Akcionog plana za djelovanje Instituta u periodu na koji se odnosi ova Strategija i Akcioni plan u pravcu koji će adresirati minimum uspostavljanja procesa rearanžiranja Instituta u organizaciju koja na efektivniji način može odgovoriti obavezama. 1 – Ulazni zahtijevi za program profesionalnog usavršavanja računovođa. o IFAC International Education Standard (IES) No. unapređenju njegovih poslovnih aktivnosti u promijenjenom ambijentu i obezbjediti unaprijeđenje marketinških i drugih programa okrenutih javnosti.

6. 5 – Zahtijevi praktičnog iskustva. Njihova nezavisnost (u smislu bilo kakve povezanosti sa revizijom koju kontrolišu) i objektivnost moraju biti garantovane. 4 – Vrijednosti profesionalne etike i stava. o Obuhvat pregleda kontrole kvaliteta treba da uključi i sisteme interne kontrole revizorske firme sa odgovarajućim nivom testiranja usklađenosti procedura i fajlova kako bi se verifikovala adekvatnost funkcionisanja. Usklađenost sa IFAC-ovim izkazom o obavezama članica (SMO) je reperna vrijednost u pružanju podrške Institutu da obezbjedi učinkovitost svog djelovanja na visokom nivou i time djelovanja profesionalnih računovođa i revizora koji su njegovi članovi. 6 – Ocjena profesionalne osposobljenosti i kompetentnosti. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana. o Preporuke Evropske Komisije koje se odnose na ovu oblast. od profesije i javnosti prepoznata asocijacija računovođa i revizora koja posjeduje kapacitet i resurse da bude lider u stalnom podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. o IFAC IES No. Obezbjediti pomoć i uspostaviti procedure za poštovanje usklađenosti i disciplinske postupke prema članovima koji nepoštuju nivo uspostavljenog kvaliteta posebno imajući u vidu: o Član 30 osme kompanijske direktive EU.o IFAC IES No. Resursi koji se zahtijevaju kao neophodni za unapređenje aktivnosti i arhitekture Instituta će biti više nego produktivno iskorišćeni ukoliko podrže strukturu predloženih aktivnosti i obezbjede visok stepen vjerovatnoće da budu uspješne u budućnosti. Obezbjediti podršku i implementirati efektivni i efikasni program i režim eksterne kontrole kvaliteta koja posebno mora zadovoljiti sledeće: o Kontrolori moraju posjedovati odgovarajuće profesionalne kvaliteta i iskustvo. o IFAC IES No. o Odgovarajući resursi moraju biti dodjeljeni sistemu kontrole kvaliteta kako ne bi zavisio od drugih aktivnosti. o IFAC IES No. 7 – kontinuirani profesionalni razvoj: Program učenja cijelog života i kontinuiranog razvoja profesionalne kompetentnosti . 8 – zahjevi komepetentnosti za revizorku profesiju i o Komparativnog iskustva novopriključenih zemalja EU u uspostavljanju kontinuiranih programa obuke i usavršavanja Razviti strateški poslovni plan koji će posebno. o IFAC IES No. 58 . Očekivani rezultati Osposobljena. na realnoj osnovi. obraditi pitanje budžetiranja i usklađenosti novčanih tokova. Kao dodatni reper za ocjenu efikasnosti treba da posluži prijedlog samog Instituta iskazan u Akcionom planu za svoje djelovanje u dužem periodu. o Da bi se prosuđivala uspješnost ovog režima moraju biti uspostavljeni posebi ciljevi i sitem indikatora učinkovitosti bazirano na međunarodnoj praksi u ovoj oblasti. o Pravila između pristupa projere kvaliteta moraju biti diferencirana u zavisnosti da li statutarna revizija obuhvata i klijente iz oblasti javnog interesa. Redizajnirati u pravcu modernizacije i širenja javnog interesa za publicističku aktivnost Instituta. o IFAC Izjavu o obavezama članica No.

000. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi razvoja Strateškog plana djelovanja: € 10.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.750 Tehnička pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.250 po danu): € 218.000 Podrška projektnom timu: €10.250 po danu): € 212.Ključni stakeholder-i • • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75. Strano tim liderstvo (175 dana tokom tri godine sa € 1.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 5: € 551.250 59 .

o Uspostaviti mehanizme koje će omogućiti da se obavi kontrola rada tamo gdje je on znatno ispod očekivanog nivoa. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji. sistematizacije radnih mjesta i sl. do kraja 2012. 60 • • . o Razvoj kapaciteta novog organizacionog dijela u okviru Ministarstva finansija obezbjediti regrutovanjem iskusnih revizora i upošljavanjem mladih stručnjaka motivisanih za usavršavanje svojih znanja u ovom oblastima. Praktičnost o Zakonom definisati obavezu uspostavljanja inspekcijskog nadzora nad radom računovođa i revizora sa mogućnoćnošću izricanja novčanih kazni i seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. DRUGOSTEPENA KONTROLA – INSPEKCIJSKI KAPACITET (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4 i 5. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. o Preispitati prekršajno zakonodavstvo i utvrditi moguća ograničenja koja treba eliminisati. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi osposobljavanje unutrašnjih resursa Ministarstva finansija da obavlja vrstu nadzora rada računovođa i revizora koja omogućava i novčano kažnjavanje kao i izricanje seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. primjene računovodstvenih i revizorskih standarda.2. Konzistentnost o U postojeću organizacionu šemu Ministarstva finansija uklopiti organizacioni dio koji bi se bavio pitanjima kontrole kvaliteta finansijskog izvještavanja.2. o Razmotriti mogućnosti eksternalizacije ove funkcije u inicijalnom periodu koje bi ujedno ostvarivalo i podizanje unutrašnjih kapaciteta. godine.1. o Razviti sistem obavještavanja o slabostima preko djelovanja Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. Centralne banke i Poreske uprave. Pillar II: MEHANIZMI KONTROLE 5.). Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji.5. o Preispitivanje i izmjena podzakonske regulative koja se odnosi na funkcionisanje upravnih organa (uredbe. o Zakonom adresirati riješenje pitanja ko će obavljati drugostepeni nadzor ( instanca iznad nadzora koji obavlja samoregulatorno tijelo) nad radom računovođa i revizora.

nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovom oblastima. • • • • • Konsultantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 10: € 143. izvan polja samoregulatornog djelovanja.750 61 .000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola.000 za podršku projektnom timu.o Djelovanjem nadzora ojačavati nezavisnost u radu revizora. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivo finansijskog izvještavanja.000 Podrška projektnom timu: €20.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.

Konzistentnost o U pripremi novog zakonodvstva o reviziji ugraditi obaveznost organizovanja ili eksternalizacije interne revizije u svim velikim preduzećima. o Izmjenama zakona o privrednim društvima dodatno ojačati obaveznost organizovanja i nezavisnost interne revizije u svim društvima koja se definišu kao velika. pravovremenosti i pouzdanosti računovodstvenih i finansijskih izvještaja i evidencija. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji.2. Organizovanje kvalitetnog funkcionisanja interne revizije podrazumjeva zainteresovanost vlasnika ili drugih stakeholder-a za obezbjeđenje: trajnost obavljanja funkcije interne revizije.5. do kraja 2012. Preispitivanje tačnosti. o Revizija. Saradnja sa eksternim faktorima poreske kontrole. godine. 62 • . Interna revizija je nezavisna. Cilj 4 i 5. objektivna i konsultantska aktivnosti unutar preduzeća dizajnirane da doda vrijednost i unaprijedi funkcionisanje organizacije kroz sistematičan i disciplinovan pristup evaluciji i unapređivanju efktivnosti sitema interne kontrole. adekvatno izvještavanje o djelovanju funkcije interne revizije i blagovremeno izvještavanje o nalazima interne revizije. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima.2. Pomoć i saradnja sa eksternom revizijom u podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. supervizije ili nekih drugih oblika nadzora nad poslovanjem uključujući i resorna ministarstva. dostupnost reviziji svim poslovima. o Revizija. Ključni ciljevi koje interne revizije ostvaruje su: Podizanje adekvatnosti i efikasnosti nekog od odabranih sistema interne kontrole u datoj organizaciji. RAZVOJ KONCEPTA INTERNE REVIZIJE (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj i širenje koncepta interne revizije kod velikih pravnih lica. Da bi koncept interne revizije postao raširen neophodno je obezbjediti: • Kompletnost o Usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. nezavisnost. Djelovanje interne revizije je međunarodno standardizovano uz postojanje i razvijenih kodeksa profesionalne etike te pravilima rada interne revizije. Samo tako se može ostvariti obaveznost menadžmenta da blagovremeno reaguje na preporuke interne revizije i dokumentuje aktivnosti preduzete na otklanjanju uočenih nedostataka. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. objektivnost i nepristrasnost u radu internih revizora.

investitori.o Zakonom o hartijama od vrijednosti predvidjeti kontrolu obavljanja interne revizije od strane KHOV u akcionarskim društvima (osim banaka i osiguravajućih društava) koja se kotiraju na organizovanim berzanskim tržištima. • Uspostavljanje jake osnove za šire uspostavljanje i dodatno razvijanje obavljanja interne revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja.000 za podršku projektnom timu. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. 63 . nezavisnosti. o Uskladiti zahtjeve za obavljanjem interne revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda interne revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. o Donijeti podzakonsku regulativu koja će na široj osnovi obezbjediti kontrolu obavljanja i organizovanja interne revizije od strane KHOV kod akcionarskih društava koje oni kontrolišu ili koji su emitenti nekontrolisani od strane Centralne banke Crne Gore i Agencije za nadzor osiguranja. partneri i poreski autoritet.) o Konkurentnost u obavljanju interne revizije i saradnje sa eksternom revizijom osigurati kroz izmjene zakona. • Praktičnost o Zakonom o računodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja interne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. nepristrasnosti. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. profesionalne osposobljenosti itd. o Zakonom o računovodstvu i reviziji utvrditi zahtijeve stručnosti i nezavisnosti u obavljanju interne revizije te propisati načela na kojima se zasniva obavljanje interne revizije (kontinuiteta. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. Ključni stakeholder-i • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.

• • • Lokalna konsultantska podrška: €25.000 64 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 11: € 25.000 Podrška projektnom timu: €10.

• 65 . Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje operativne strukture u formi samoregulirajućeg tijela za nadzor rada revizora. disciplinski sistem i sl.5. o Odgovornost nadgledanja (istražna i disciplinska moć): Promocija uspostavljanja i održavanja visokih profesionalnih standarda obavljanja revizije.2.3. uspostavljanje standarda. 5 i 7. Pružanje stavova i mišljenja o prijedlozima akata. o Obezbijediti raspoloživost odgovarajuće ekspertize iz inostranstva za početni period rada. sistema obezbjeđenja kvaliteta i profesionalne etike. o Aktivnosti usklađivati sa dokumentima i iskazima Evropske grupe tijela za nadgledanje. licenciranje. o Uspostaviti odnose sa tijelima za nadgledanje u okviru EU za dobijanje tehničeke pomoći transfer ekspertize. o Obezbijediti odgovarajuće resurse i identifikovati sve interne procedure i pravila koja se moraju uspostaviti i razviti Akcioni plan kojim be se detaljno razradi okvir za ostvarenje ključnih ciljeva i planirala sredstva za samoodrživost. USPOSTAVLJANJE TIJELA ZA NADGLEDANJE REVIZORA (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. Nadgledanje odnosa Instituta sa članovima na pitanjima usavršavanja. o Posebno dizajniranim upustvom opisati set aranžmana za osiguranje kvaliteta i sistem disciplinovanja posebno uvažavajući mogućnosti saradanje sa kompetentnim autoritetima iz članica EU. Finansiranje i eksterni odnosi o Finansiranje sistema nadzora treba biti obezbjeđeno na način koji će biti osiguran i oslobođen bilo kakvog uticaja revizorske profesije. Po svom sadržaju posebno aktivnost treba obuhvatiti: • Obuhvat i odgovornost o Obuhvat nadgledanja treba da uključuje: usavršavanje. osiguranje kvaliteta. o Preko Sporazuma o razumjevanju razviti odnose i razmjene informacija sa svim ključnim regulatorima i supervizorskim tijelima i drugim stakeholderim-a. o Odgovornost za jačanje transparetnosti kroz publikovanje programa rada i izvještaja o aktivnostima. Nadgledanje implementacije zakonske i podzakonske regulative. Pregled procedura dobijanja sertifikata sprovedenih od strane Instituta.

000 Troškovi administrativnog osoblja (1 administrator za tri godine): €30. Kroz ostvarivanja ovih aktivnosti revizorska profesija dobija na značaju i interesovanje za regrutovanje novih revizora raste. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi podrške projektnom timu: € 5.Očekivani rezultati Dobija se još jedan instrument uvjerenja u pouzdanost finansijskih izvještaja i time u njihovu pouzdanost.250 po danu): €187.500 66 .500 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 12: € 397. Finalno ova aktivnost doprinosi razvoju revizorskih vještina i iskustava te njihovom trensferu van kontensta transfera znanja unutar samih revizorskih kuća. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.000 Troškovi tehničkog osoblja (1 menadžer): €75.000 Operativni troškovi za tri godine: €60.000 Opremanje prostora (uključujući IT): €15.000 Tim lider iz inostranstva ( 150 dana tokom tri godine po € 1.

detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju banaka od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. o Koristiti nalaze kontrole banaka i iskustva banaka u razvijanju koncepta interne revizije. koriste finansijske izvještaje svojih klijenata ili emitenata različitih tržišnih materijala. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. Svoje uporište dizajniranje ove aktivnosti nalazi u činjenici da finansijske institucije. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene CBCG o radu eksternih revizora u bankama za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. upravljajući rizicima. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. • 67 . Na drugoj strani interes klijenata finansijskih institucija je obezbjeđivanje deficita finansiranja preko finansijskog sektora. Interes finansijskih institucija je posjedovanje pravovremenih i pouzdanih finansijskih podataka o poslovanju privrednih subjekata koje kreditiraju ili koji emituju finansijske instrumente sa kojima trguju. pravovremenom i pouzdanom finansijskom izvještavanju u svim fazama upravljanja kreditnim. 5 i 7.5. Djelovanja učesnika na tržištu kapitala o Kroz regulatorne mehanizme izgrađivati veći uticaj učesnika na tržišta kapitala i organizatora tržišta na kvalitet finansijskih izvještaja emitenata. NADZOR KROZ FINANSIJSKI SEKTOR (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4.) o Usaglašavati djelovanje kontrole banaka i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarda u cilju detektovanja.4. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje mehanizama detaljnijeg nadzora kroz poslovanje finansijskih institucija.2. Ovi interesi mogu biti kanalisani u poseban mehanizam nadzora nad kvalitetom finansijskih izvještaja kroz: • Djelovanje bankarskog sektora o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje. utvrđivanje očekivanih i neočekivanih gubitaka u poslovanju iz kreditnih i drugih poslova banaka CBCG koja će dodatno zahtijevati i motivisati banke da insistiraju na kompletnom. operativnim i drugim rizicima u poslovanju. razmatranja značaja.

pravovremenosti i pouzdananosti finansijskih izvještaja. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima.) o Usaglašavati djelovanje kontrole osiguranja i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarad u cilju detektovanja. Očekivani rezultati Ostvarenjem aktivnosti se dobija dodatni mehanizam snažnog uticaja na poboljšanje kvalitete finansijskog izvještavanja na trajnoj osnovi. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. Na ovaj način dolazi do širenja broja subjekata koji su zainteresovani za pojačavanje nadzora nad kvalitetom finasijskog izvještavanja. U privredi u kojoj se intezivno razvijaju privredni sektori su prirodno deficitarni sa dugoročnim finansijskim sredstvima koja moraju obezbjeđivati preko finansijskog posredovanja. o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju osiguravajućih kompanija od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja 68 . • Djelovanje sektora osiguranja o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje utvrđivanje rizika u poslovanju osiguravajućih kompanija motivisati iste da kod svojih klijenata aktivnije insistiraju i stimulišu cjenovnim mehanizmima na kompletosti. razmatranja značaja.o Preko Sporazuma o saradnji regulatora finansijskog tržišta razviti odnose i razmjene informacija sa Komisijom za hartije od vrijednosti posebno u pravcu sagledavanja informacija o kvalitetu finansijskih izvještaja koje dobijaju od emitenata i učesnika na tržištu. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene Agencije za nadzor osiguranja o radu eksternih revizora za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta.

Resursi i budžet • • Podrška projektnom timu: €5.000 69 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 13: € 5.

o Upostaviti niz seminara dizajniranih za menadžere i direktore sa tematskim sadržajem od posebnog značaja za finansijsko izvještavanje.3. dizajniran u ove svrhe.1. JAVNA KAMPANJA (TD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje.5. regulativom. o Kroz. o Povećati javnu svijest o značaju korporativnog upravljanja i izvještavanja za ukupne ekonomske prilike. o Za menadžere.3. o Razviti sistem pomoći malom i srednjem biznisu u jačanju sopstvenih kapaciteta za komunikaciju o pitanjima primjene međunarodnih standarda finansijskog računovodstva i revizije preko Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća . Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Izrada plana javne kampanje kod svih stakeholdera. o Dizajniranje centra za koordinaciju javne kampanje. 6 i 7. postavljene zahtijeve objelodanjivanja povećati set informacija koje treba objelodanjivati kroz uticaja na materijalnu značajnost informacije. • • 70 . Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi intezivnu kampanju promovisanja benefita. Praktičnost o Obezbjeđivati informacije. aktivnosti stakeholder-a i svih drugih aspekata od značaja za podizanje svijesti i uključenja šire stručne i laičke javnosti u ostvarivanje ove Strategije i Akcionog plana. Pillar III: TRŽIŠNA DISCIPLINA 5. obrazovne vodiče i tehničku pomoć za javnost. promovisati benefite kulture poštenja i otvorene komunikacije. usmjeravanja interne revizije u rizična područja poslovanja i dizajniranja i ohrabrivanja kanale direktne komunikacije sa zaposlenima u cilju adresiranja njihovih zabrinutosti. o Širiti značaj informacija koje se mogu dobiti iz finansijskih izvještaja. Konzistentnost o Osvijetliti značaj računovodstvene i revizorske profesije kroz različite forme komunikacije sa javnošću birajući najupečatljivije i najefektivnije.

000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivoa finansijskog izvještavanja. izvan polja samoregulatornog djelovanja.500 71 .000 Podrška projektnom timu: €20. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovim oblastima. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 37.000 za podršku projektnom timu. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 16: € 77.Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća Resursi i budžet 30 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20.

Obezbijediti podhranjivanje podataka o finansijskim izvještajima na period koji je usklađen sa EU zahtijevima. Obezbijediti mogućnost sumiranja i izvještavanja o stepenu neusklađenosti izvještaja sa zakonskim zahtijevima. Obezbjediti odgovarajuću pravne i tehničke mogućnosti korišćenja podataka iz centralizovane baze za potrebe analize od strane različitih subjekata. Ključni stakeholder-i • Privredni sud 72 . a posebno stakeholdera. sa razmatranjem mogućnosti skraćenja roka obaveznosti njihove predaje. Aktivnost bi trebala biti usmjerena na sljedeće: Kroz zakonodavni okvir ojačati (odgovarajuća kaznena politika) obaveznost blagovremene i tačne predaje finansijskih izvještaja Centralnom registru Privrednog suda u papirnoj i elektronskoj formi. Podržati uspostavljanje seta procedura i kapaciteta za nadgledanje blagovremenosti popunjavanja i predaje finansijskih izvještaja od strane kompanija. na solo i konsolidovanoj osnovi. Ova aktivnost će značajno doprinijeti javnoj raspoloživosti podataka iz finansijskih izvještaja i uticaja javnosti. Obezbijediti web pristupe (na komercijalnoj osnovi) elektronskim podacima iz finansijskih izvještaja. Opis aktivnosti: Aktivnost treba obezbjediti kroz razvoj unosa. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana na agregiranoj osnovi. u smislu pružene mogućnosti da reaguju na javno objavljene podatke.2. koji je usklađen sa zahtijevima Evropskog zakonodavstva uz uvažavanje prelaznog perioda i lokalnih specifičnosti. 5 i 7.3. sistematizovanja po različitim kriterijumima i prezentaciju seta uporedivih finansijskih pokazatelja iz finansijskih izvještaja koji se predaju Centralnom registru Privrednog suda.5. Redizajnirati bazu podataka u pravcu modernizacije i širenja mogućnosti javnog korišćenja pretraživanja baze po različitim osnovama. Dizajnirati i implementirati IT strategiju razvoja baze podataka o finansijskim izvještajima. Očekivani rezultati Konzistentantan zakonodavni i regulatorni okvir za popunjavanje i objavljivanje finansijskih izvještaja. Izgraditi izvještajne forme koje pokazuju broj finansijskih izvještaja ovjerenih od strane pojedinih agencija za pružanje računovodstvenih usluga sa mogućnosti analize koncentracije i kvaliteta rada pružaoca računovodstvenih usluga. CENTRALIZOVANA BAZA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. koja je u skladu sa zahtjevima EU o popunjavanju godišnjih izvještaja i konsolidovanih godišnjih izvještaja.

000.250 po danu): € 212.250 po danu): € 125. Strano tim liderstvo (100 dana tokom tri godine sa € 1.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 17: € 747.• • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • IT podrška: € 300.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Podrška projektnom timu: €10.500 73 .500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.000 Tehničaka pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.

5. rezultatima. sticanjima učešća u kapitalu. 74 . Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. Obezbjediti kroz supervizorske aktivnosti na finansijskom tržištu objavljivanje dodatnih informacija. OBJELODANJIVANJE INFORMACIJA UZ FINANSIJSKE IZVJEŠTAJE ZA FINANSIJSKI SEKTOR (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Dobrovoljna objelodanjivanja: sve dodatne informacije.3. Zakonskim okvirima definisati rokove i frekventnost objavljivanja dopunskih informacija uz finansijske izvještaje. na sajtovima regulatora. Finansijski izvještaji25 obezbjeđuju uvid u agregatne numeričke podatke. Ostvarivanje aktivnosti minimalno podrazumjeva: Kroz zakonski i podzakonski okvir propisati koje dopunske informacije. Informacije mogu biti objelodanjene na bazi zahtijeva ili na dobrovoljnoj osnovi. kao minimum. Informacije za berze i supervizorska regulatorna tijela: informacije o povezanim interesima. Relevantna objelodanjivanja mogu biti definisana upotrebom koncepta materijalnosti po kome bi neka informacija trebala biti tretirana kao materijalna ako njeno izostavljanje ili pogrešno navođenje može promjeniti ili uticati na procjenu ili odluku korisnika te informacije. poslovne modele i strategije. . se odnosi na javnu raspoloživost informacija o aktivnostima kompanije. Tip informacija koje se objelodanjuju su u osnovi: Obavezna objelodanjivanja Računovodstveni režimi: finansijski izvještaji i informacije o vrednovanju pozicija. Dopunske informacije podjeliti na kvantitativne i kvalitativne sa minimumom koji su dati u Bazelu II Pillar 3 (Tržišna disciplina). rizicima i okruženju. Centralizovati objavljivanje dopunskih informacija uz finansijske izvještaje na web sajtu regulatornih organa – Centralne banke Crne Gore. 5 i 7. limitima izloženosti. finansijske institucije trebaju da objavljuju. veličini regulatornog kapitala i koeficijentu solventnosti i sl. kada se ocijeni da je rizični profil kontrolisanih institucija povećan. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi minimalne zahtijeve za objelodanjivanjem informacija uz finansijske izvještaje. kao ključne komponente kvantitativnosti u prezentaciji finansijskih izvještaja. Objelodanjivanje. poslovnoj situaciji i perspektivama. te da je obim i kompleksnost aktivnosti na ukupnom finansijskom tržištu povećana.3. Kvalitativne informacije se uglavnom odnose na kompanijske postupke i procedure validacije bilansnih pozicija. 25 Prezenatacija finansijskih izvještaja je data IAS 1.

500 75 .Objavljivati rezultate stresnih testiranja i modeliranja u svrhe ocjene finansijske stabilnosti.000.000 Podrška projektnom timu: €10. Očekivani rezultati Kroz realizaciju ove aktivnosti se obezbjeđuje realizacija intencija BIS (Bank for International Settlements) i njegovih grupa i tijela razvoja tržišne discipline kao jedne od značajnih tržišnih podrški uspostavljanja regulatornih i supervizorskih standarda.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 18: € 65. Ključni stakeholder-i • • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • IT podrška: € 30. Lokalna konsultantska podrška: €25.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful