STRATEGIJA I AKCIONI PLAN ZA UNAPRIJEĐENJE KVALITETA FINANSIJSKOG IZVJEŠTAVANJA U CRNOJ GORI

Sadržaj
1. UVOD ………………………………………………………………………………….6 1.1. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja......................................7 2. ANALIZA SITUACIJE ………………………………………….………………………9 2.1. Finansijski sektor u Crnoj Gori.......................................................................10 2.2. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju............................11 2.3. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje..................................12 2.3.1 Polazne tačke..........................................................................................14 2.3.2 Acquis communautaire............................................................................14 2.3.3. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća...................................................................................................................15 2.3.3.1. Primjena standarda u Crnoj Gori.................................................16 2.4. Korisnici izvještaja..........................................................................................17 2.5. Dobra međunarodna iskustva.........................................................................18 2.6. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive...........................................18 2.7. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja..........19 2.8. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije........20 2.9. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća........................................................21 2.10. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora..............................................22 2.10.1. Finansijsko izvještavanje banaka .......................................................22 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija......................................23 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava.............................23 3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA……………………….......25 3.1 Definisanje ciljeva………………………………………………………………….25 3.2 Razvoj strategija…………………………………………………..…………..…...26 3.2.1. Dogradnja odgovarajućeg normativno - institucionalnog okvira............26 3.2.2. Razvoj mehanizama nadzora................................................................31 3.2.3. Tržišna disciplina...................................................................................31 3.3 Stakeholder-i……………………………………………………………………….32 4. DEFINISANJE PLANA……………………………………...…………………….42 4.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju plana……..…..….43 4.2 Kreiranje komunikacionog plana……………………………………………..…45 5. IMPLEMENTACIJA PLANA…………………………………………...………….48 5.1 Pillar 1: Normativno – institucionalni okvir ……………………………………..48

2

5.1.1. Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje (Ni)……………..….48 5.1.2. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije (NI)……………… ………50 5.1.3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA (NI)……………………..…….53 5.1.4. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta (Ni)…………………..55 5.1.5. Institucionalno jačanje i podrška – ISRCG (NI)………….…………..…..57 5.2. Pillar II: Mehanizmi kontrole…………………………………………………...….60 5.2.1. Drugostepena kontrola- inspekcijski nadzor…………………… …..…..60 5.2.2. Razvoj koncepta interne revizije…………………………………………..62 5.2.3. Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora (MK)……...…………..….65 5.2.4. Nadzor kroz finansijski sektor………………..……………………………67 5.3. Pillar 3: Tržišna disciplina…………………………………………………….…70 5.3.1. Javna kampanja………….………………………………………………….70 5.3.2. Centralizovana baza finansijskih uzvještaja……………………………...72 5.3.3. Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor………………………………………………………………..……………………….74

3

CPD CRPS EDCOM EEA EU FDI FSAP ISRCG IAASB IAESB IASB IASC Računovodstvo i revizija Bruto domaći proizvod Continuous Professional Education. razvoj Centralni registar Privrednog suda Education Committee of IFAC – Obrazovni Odbor IFAC-a (sada IAESB) European Economic Area – Evropska ekonomska oblast Evropska unija Foreign Direct Investment – Strane direktne investicije Financial Sector Assessment Program – Program procjene finansijskog sektora Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore International Auditing and Assurance Standards Board – Odbor za međunarodne standarde revizije i osiguranja International Accounting Education Standards Board – Odbor za međunarodne standarde računovodstvene edukacije (bivši EDCOM) International Accounting Standards Board – Odbor za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Comittee – Komitet za međunarodne računovodstvene standarde International Accounting Standards Committee Foundation – Fondacija Komiteta za međunarodne računovodstvene standarde International Education Standard – Međunarodni standard edukacije International Federation of Accountants – Međunarodna federacija računovođa International Financial Reporting Interpretations Committee – Komitet za interpretacije međunarodnog finansijskog izvještavanja International Public Sector Accounting Standards – Međunarodni računovodstveni standardi javnog sektora Komisija za hartije od vrijednosti Međunarodni monetarni fond Međunarodni računovodstveni standardi Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja Međunarodni standardi revizije Međunarodni računovodstveni standard National Standards on Auditing – Nacionalni standardi revizije Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Public Interest Entity –subjekti od javnog interesa Publicly-Owned Enterprise – Preduzeće u javnom vlasništvu Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening Reports on the Observance and Standards of Codes – Izvještaj o poštovanju standarda i propisa Standard & Poor’s South East Europe Partnership for Accountancy Development – Partnerstvo Jugoistočne Evrope za razvoj računovodstva Mala i srednja preduzeća Statement of Membership Obligation – Izjava o obavezama članstva Development – Kontinuirana IASCF IES IFAC IFRIC IPSAS KHOV MMF MRS MSFI MSR MRS NSA NSC PIE POE REPARIS ROSC S&P SEEPAD SME SMO 4 .OSNOVNE SKRAĆENICE I AKRONIMI A&A BDP CPE. profesionalna edukacija.

SOE SAA SSS UN UNCTAD UNSCR Socially-Owned Enterprise – Preduzeće u društvenom vlasništvu Stabilization and Association Agreement – Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Strategija za smanjenje siromaštva (Power reduction Strategy) Ujedinjene nacije United Nations Conference on Trade and Development – Konferencija Ujedinjenih nacija o trgovini i razvoju United Nations Security Council Resolution – Rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija 5 .

. stvaranje ambijenta za unaprijeđenje računovodstvene i revizorske regulative i prakse u Crnoj Gori. Istovremeno su konsultovani referentni udžbenici i najnovije studije koje se bave razvojem računovodstvene i revizorske prakse. Privrednog suda. uključujući pripremu konsolidovanih finansijskih iskaza. BIH. regulatorima i ostalim stejkholderima. Tokom 2006.). Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. reviziju i poslovnu kulturu. 6 . kao i da poboljša objavljivanje finansijskih iskaza. predstavljali su i slični dokumenti zemalja iz regiona (Republike Makedonije. godine tim Svjetske banke je boravio u Crnoj Gori. čiji je zadatak 2. izrada Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. 1 NSC čine multidisciplinarna grupa javnog sektora sastavljena od predstavnika Ministarstva finansija. Strategija i Akcioni plan imaju za cilj da prepoznaju i formulišu korake i instrumente koji će voditi usklađivanju regulatornog okvira finansijskog izvještavanja sa acquis-jem. Osnovu za pisanje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. definiše proporcionalne zahtjeve za finansijskim izvještavanjem malih i srednjih preduzeća. a sve u cilju dostizanja visokog kvaliteta finansijskog izvještavanja. a sve u cilju unaprijeđenja kvaliteta finansijskog izvještavanja. Takođe. kao što su Svjetska banka i druge institucije. Prateći A&A ROSC izvještaj.1 Uvod Pouzdan finansijski sistem izvještavanja je kamen temeljac dobrog funkcionisanja tržišne ekonomije i osnova snažnog finansijskog sistema. Vlada Crne Gore je prepoznala potrebu izrade Strategije i Akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja. Ove preporuke su dogovorene i prihvaćene između Svjetske banke. ROSC-om su formulisane međusobno povezane i konzistentne preporuke sa ciljem da se poboljša okruženje finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. nakon čega je pripremio Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) koji se odnose na računovodstvo i reviziju (A&A) u Crnoj Gori. institucija i računovodstvene profesije. Centralne banke Crne Gore. Ministarstva finansija i ostalih stejkholdera u Crnoj Gori. . Implementacija Strategije i Akcionog plana rezultiraće i povećanjem povjerenja svih zainteresovanih subjekata u finansijske izvještaje privrednih društava u Crnoj Gori. posebno u dijelu koji se odnosi na računovodstvo. kao i pružanje savjeta licima koja kreiraju politiku. pored ROSC izvještaja. propisa revizorskih firmi i elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza. koji će se baviti preporukama politike navedenim u A&A ROSC izvještaju. koji manje više polaze od istih naslijeđenih ekonomskih sistema i potrebe za ubrzanim razvojem. između ostalog. Strategija i Akcioni plan za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja predstavlja jasan i sistematičan program mjera za poboljšavanje zakonskog okvira.. 2 Zadatak NSC-a su podrška pripremi Strategije i akcionog plana radi harmonizacije zahtjeva acquis communautaire koji se odnose na računovodstvo i reviziju. Ministarstvo finansija Crne Gore osnovalo je Nacionalni Savjet za računovodstvo i reviziju (NSC)1. U cilju stvaranja kvalitetnog institucionalnog okvira za nastavak rasta i razvoja crnogorske ekonomije i finansijskog sistema. Strategija i Akcioni plan treba da posluže i kao instrument za usaglašavanje buduće tehničke pomoći sa razvojnim partnerima.

U izradi Strategije i Akcionog plana za poboljšavanje kvaliteta finansijskog izvještavanja uključene su sljedeće institucije: Ministarstvo finansija. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. neophodno je da preduzeće u finansijskim izveštajima prikaže informacije o: . . U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja.tokovima gotovine. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. Da bi se cilj ostvario. Osnovni smisao finansijskih izveštaja je da se u njima prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. ozbiljne zdravstvene implikacije.1. Južna Koreja (pad od 7% u BDP u 1998) i Indonezija (pad od 13% u BDP u 1998). Privredni sud Podgorica. Ovo je uslovljeno finansijskim krizama i korporativnim skandalima koji su bili prisutni u kasnim 90-im na tržištima u razvoju i u industrijalizovanim zemljama u proteklih nekoliko godina.sopstvenom kapitalu. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. Potreba za unaprijeđenjem finansijskog izvještavanja je opšti trend prepoznat i u najrazvijenijim tržišnim ekonomijama i finansijskim sistemima. Komisija za hartije od vrijednosti. MONSTAT. a koje će razuđenoj strukturi različitih korisnika biti od koristi prilikom usaglašavanja ekonomskih odluka. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore i Institut računovođa i revizora Crne Gore.obavezama. . . Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izveštaja svakako proizilaze iz materijalnosti. Ministarstvo za ekonomski razvoj. za potrebe njihovih korisnika.imovini. uspješnosti.prihodima i rashodima. 3 3 Krize finansijskog sistema u Jugoistočnoj Aziji proistekle iz prakse slabog finansijskog izvještavanja imale su značajne makro-ekonomske posljedice na zemlje kao što su Tajland (pad od 10% u BDP u 1998). Agencija za nadzor osiguranja. Međutim. godine 7 . ali i da se prikažu posljedice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Značajno je da su ove krize imale nesrazmjerno negativne efekte na siromašne stvarajući preokret u upisu u školama. i sl. Enron je pokrenuo stečajni postupak 2001. kao praga kvaliteta zasnovanog na neizostavnosti finansijskih izveštaja sa različitim informacionim sadržajima. mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. . Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika i korisnika. Potreba za unaprjeđenjem finansijskog izvještavanja Cilj finansijskog izvještavanja je pružanje relevantnih informacija o finansijskom položaju. Centralna banka Crne Gore. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. posebno tokovima gotovine koje stvara privredno društvo. 1. uključujući dobitke i gubitke. ali i da utiču na njih.

• omogućavanju investitorima u veća preduzeća da bolje procjenjuju perspektive preduzeća i da donose investicione odluke i glasaju na osnovu dobre informisanosti. Unaprijeđeno finansijsko izvještavanje bi moglo pomoći u: • aktiviranju domaće štednje i privlačenju više stranih direktnih i portfolio investicija. 8 . Kao posljedica. ispravno finansijskog izvještavanje bi: • povećalo sigurnost u funkcionisanje finansijskih tržišta. Kao posljedica. Neophodnost kvalitetnog finansijskog izveštavanja vremenom sve više dobija na značaju. hiljade zaposlenih širom svijeta izgubilo je posao i hiljade zaposlenih i penzionisanih izgubili su značajan udio penzione nadoknade. • olakšavanju dostupnosti kreditima manjim preduzećima. Otuda potreba za uspostavljanjem koncepta kvaliteta i kontrole kvaliteta. broj korisnika i institucija za kontrolu kvaliteta finansijskih izvještaja. kao i usvajanje najbolje međunarodne prakse i standarda. Parmalat je prijavio obaveze nižim nego što zaista jesu za oko 14 milijardi američkih dolara. kao i njihov međusobni uticaj. rezultirajući gubitkom u iznosu od 67 milijardi američkih dolara. Povećava se broj finansijskih izvještaja.Dobro finansijsko izvještavanje pomaže izbjegavanju kriza i korporativnih skandala i ima pozitivan uticaj na ukupna ekonomska kretanja. U tom smislu. ukupnost koncepta kvaliteta. predmet su detaljnije pažnje Strategije i akcionog plana za unaprijeđenje kvaliteta finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori. podizanje obrazovnog nivoa računovodstvene profesije uvažavanjem međunarodne profesionalne računovodstvene regulative iz ove oblasti. ostvarivanje ekonomskog rasta i evropske integracije kroz usvajanje i ispunjenje relevantnih djelova acquis communautaire. 36 hiljada poslova u 65 zemalja stavljeni su na kocku i 5 hiljada poljoprivrednika još uvijek nijesu dobili 150 miliona američkih dolara (30 hiljada američkih dolara po poljoprivredniku). Takođe. Pored toga. kao i upravljanje ukupnim kvalitetom samog izvještavanja podrazumijevaju sagledavanje i ocjenu ukupnosti obrazovanja računovodstvene profesije. u tržišnoj kapitalizaciji. upravljanje kontrolom kvaliteta finansijskog izveštavanja. Strategija i Akcioni plan odnose se na bolje finansijsko izvještavanje. • potpomoglo transparentan i korektan process privatizacije kompanija u državnom vlasništvu. Realizacija kvalitetnog finansijskog izveštavanja. • ojačalo korporativno upravljanje omogućivanjem akcionarima i javnosti da nadgledaju rad uprave. Savremeni koncept kontrole kvaliteta podrazumijeva uvođenje standarda kvaliteta finansijskog izveštavanja. zasnovanih na principima upravljanja ukupnim kvalitetom. Poboljšanje kvaliteta finansijskog izvještavanja pruža se i izvan specifiče oblasti računovodstva i revizije.

krajem 2006. zemlja je obnovila makroekonomsku stabilnost čiji je oslonac predstavljalo uvodjenje njemačke marke krajem 1999. Pojedini podaci su ažurirani. Posle relativno niskih stopa privrednog rasta ostvarenih u prvim godinama ove decenije. redovni izveštaj Evropske komisije o napretku zemalja kandidata s početka novembra ove godine govori o značajnom napretku kojeg je Crna Gora napravila u poslednjoj godini u cilju ispunjavanja kopenhaških kriterijuma. te jačanje ograničenih administrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira. Otvaranje procesa restitucije tokom 2004. godine u narednom periodu uticaće na nivo javnog duga iako nedavni amandmani na odgovarajući zakon ograničavaju tu komponentu duga na najviše 5 procentnih poena BDP posmatrane godine. Visok privredni rast u jednom značajnom dijelu temelji se na izuzetno velikim prilivima stranih direktih investicija koji su izraženi u relativnim iznosima. Euroizacija nacionalne privrede praćena stabilno vođenim javnim finansijama te strukturnim promjenama u oblasti cjenovne i trgovinske liberalizacije. U tom izveštaju su jasno identifikovani i brojni izazovi na koje će biti potrebno odgovoriti u narednom periodu. U tom periodu Crna Gora je sa uspjehom položila temelje za tržišnu ekonomiju. kao i sveobuhvatne reforme u pravcu harmonizacije politika i zakonskih propisa. ojačala demokratske institucije uz postepeni razvoj kapaciteta u javnoj upravi koji će se baviti političkom i ekonomskom transformacijom. Visok privredni rast praćen je jačanjem fiskalnog položaja zemlje. među najvišim u svijetu. uključujući nastavak reforme sudskog sistema i primjenu mjera za prevenciju i suzbijanje korupcije. izuzimajući Bugarsku i Rumuniju. To znači da je njezin BDP po stanovniku na nivou. godine usvojen je novi Ustav. Bilteni Ministarstva finansija. Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI).51 eura za 2007. godine. godinu BDP po glavi stanovnika iznosio 3443 eura. godine Crna Gora je ostvarila velike korake naprijed kako na političkom tako i ekonomskom području. Poslije intenzivnog političkog procesa u oktobru 2007. dok je za 2006. a kasnije eura. Crna Gora je danas mala otvorena ekonomija sa BDP po glavi stanovnika od 4057.II ANALIZA SITUACIJE 4 Poslije sticanja nezavisnosti u junu 2006. Istovremeno. Izazovi se odnose na jačanje demokratskih institucija. godinu. kao učešće u BDP. proširen na zemlje Jugoistočne Evrope i kojim se garantuje slobodna trgovina za oko 4 Dio poglavlja koji se odnosi na analizu situacije preuzet je iz sljedećih dokumenata: Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru 2007-2010. 9 . a javni dug zemlje i dalje ostaje relativno nizak. Nedavno ostvareni rezultati na političkom polju oslanjaju se na dobru reputaciju zemlje u pogledu procesa tranzicije u toku poslednje dekade. kao jedinog platežnog sredstva. a u tom istom mjesecu potpisan je i Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa EU koji predstavlja značajan formalni korak na putu uključivanja zemlje u EU. ali ipak još uvjek značajno ispod nivoa novih članica EU. odnosno nešto veći nego u većini drugih zemalja Zapadnog Balkana. ali će se istovremeno ino javni dug smanjiti usljed prijevremenih otkupa. u poslednje dve godine one su se povećale na preko 7% godišnje. Crnogoske javne finansije u posljednje dvije godine bilježe suficit u visini od preko 3% BDP. Zemlja je trenutno u procesu pridruživanja Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO) i postala je članica Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA) koji je. Zahvaljujući tim naporima. privatizacije te brojnih drugih reformi bili su osnov za podsticanje privrednog rasta.

21. a kako je navedeni kreditni rejting države jedan od preduslova da se međunarodne rejting agencije aktivnije uključe u tržište pravnih lica u zemlji. Razvoj sektora je baziran na međusobnoj 10 . Finansijski sektor u Crnoj Gori Razvoj svih segmenata finansijskog sektora je. stečaju i sigurnim transakcijama u cilju kreiranja povoljnijeg poslovnog ambijenta. zakon o svojinsko-pravnim poslovima. Pored jasnog političkog opredjeljenja otvorenost i značajna povezanost crnogorske ekonomije sa ekonomijom EU i zemljama regiona čini takvo opredjeljenje i ekonomski potpuno logičnim. Dugoročno stabilna i konkurentna ekonomija predvidivih pravila igre je garant razvoja istinske tržišne privrede koja se zasniva na slobodnoj razmjeni svojinskih prava u cilju ispunjavanja jednog od kopenhaških kriterijuma pridruživanja EU. U Crnoj Gori nema institucionalnih ograničenja za djelovanje međunarodnih kreditnih agencija. zakon o radu. koja se zasniva na ideji slobodnog tržišta uz minimalnu državnu intervenciju. Crna Gora je napravila značajan napredak i po pitanju makroekonomskih i strukturalnih reformi. Crna Gora je i prije sticanja nezavisnosti imala sopstvena zakonodavna. Sveobuhvatni strateški prioritet Crne Gore su evroatlanske integracije. potvrđen je AAA rejting koji se odnosi na prenos i ocjenu konvertabilnosti. godine je poboljšan sa BB na BB+. Kao odraz činjenice da je mala. sudska i regulativna ovlašćenja. ekonomija je dosta usko bazirana. tako da samo sticanje nezavisnosti nije imalo značajnog uticaja na regulatorni okvir i institucionalni kapacitet koji bi se primijenio na finansijsko izvještavanje Takođe. Sa implementacijom reforme valutne i fiskalne politike Crna Gora je uspješno kotrolisala inflaciju i uspostavila makroekonomsku stabilnost. klasifikaciji i obezbjeđenju aktive i velikoj izloženosti. Institucionalni okvir za kontrolu banaka je takođe ojačan u proteklih nekoliko godina uvođenjem novih propisa o licenciranju banaka. odnosno integracije u EU. brzim učlanjenjem zemlje u Međunarodni monetarni fond i Svjetsku banku početkom 2007. tako da je cjelokupno stanje u zemlji potvrđeno kao stabilno.90% industrijskih proizvoda. Državni kreditni rejting Crne Gore je kod jedne od vodećih rejting agencija Standard & Poor’s 2007.1. Uspjesi Crne Gore ostvareni kako u dijelu stabilizacije privrede tako i u različitim segmentima strukturnih reformi uporedo sa. Naime. finansijskog sektora i tržišta kapitala. osnova koncepta tranzicije u Crnoj Gori. nakon sticanja nezavisnosti. minimalnim kapitalnim zahtjevima. januara 2008. Vlada je usvojila nove zakone: zakon o privrednim društvima. potvrdila je dugoročni (BB+) i kratkoročni (B) kreditni rejting Crnoj Gori. uz privatnu svojinu i preduzetništvo. u tom smislu treba podstaknuti njihovo djelovanje i na tržištu Crne Gore. godine kreditna rejting agencija Standard & Poor’s iz Londona. u pogledu regulisanja privrednog. reforme za poboljšanje fleksibilnosti poslovnog ambijenta i tržišta rada započete su u posljednjih nekoliko godina. godine imali su pozitivan odraz i na međunarodnim finansijskim tržištima. U isto vrijeme. 2. Takođe.

(4) društvo sa ograničenom odgovornošću. Za društva sa ograničenom odgovornošću i akcionarska društva. rada i prestanak raznih vrsta subjekata. sektora osiguranja (10 osiguravajucih društava) kao i lizing kompanija (4 lizing kuće i 3 banke koje pružaju usluge lizinga). Menadžment izvještaj koji je potreban u skladu sa acquis nije uključen. Opšta pravna osnova za finansijsko izvještavanje i reviziju Zakonom o privrednim društvima definisani su subjekti koje mogu obavljati privredne aktivnosti u Crnoj Gori. društava sa ograničenom odgovornošću i dijelova stranih kompanija). tržišta kapitala (8 investicionih fondova. 2. formati) Pravna osnova Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): sva pravna lica (uključujući i djelove stranih kompanija) pripremaju finansijske iskaze u skladu sa MSFI Član 3 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): priprema finansijskih iskaza u skladu sa MSFI (koje je proglasio IASB za pripremu finansijskih izvještaja u skladu sa MSFI (standardni obrasci u formi smjernica koje je izdao IAAM) Nema eksplicitno definisanih zahtjeva.konkurenciji s namjerom onemogućavanja postojanja centralizacije i monopolizacije u ovoj oblasti. dok su dodatni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju subjekata u finansijskom sektoru propisani od strane regulatora. od kojih 9 brokersko – dilerskih kuća i preko 300 kompanija na listiranom i slobodnom tržištu). Finansijski sektor će detaljnije biti obrađeni u narednom poglavlju. Zakonom o privrednim društvima i Zakonom o računovodstvu i reviziji definisani su osnovni zahtjevi za finansijsko izvještavanje i reviziju pravnih lica (akcionarskih društava. (5) akcionarsko društvo i (6) djelovi stranih kompanija. izvještaj o promjenama na kapitalu i menadžment izvještaj) Odgovornost za pripremu finansijskih iskaza 5 Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period od 2008-2012 11 . (3) komanditno društvo. osiguranja i tržišta kapitala. uključujući sektor bankarstva. . i to: (1) preduzetnici. Zakon definiše prava i obaveze akcionara. bilans uspjeha. 32 berzanskih posrednika. Član 8 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): finansijski iskaz mora biti potpisan od strane Komponente finansijskih iskaza (bilans stanja. Dalje jačanje regulatornog i nadzornog okvira za finansijske institucije i tržište u skladu sa EU pravom i praksom ključni su prioriteti Crne Gore u oblasti finansijskih usluga. obaveze i odgovornosti društva i njegovih organa.2. Takođe. (2) ortačko društvo. Zakon definiše pravila i zahtjeve uspostavljanja. 5 Crnogorski finansijski sektor sastoji se od bankarskog sektora (11 banaka). Sljedeća tabela daje prikaz opšte pravne osnove za važne elemente finansijskog izvještavanja i revizije pravnih lica: Osnovni elementi Priprema finansijskih iskaza i primjenjeni okvir finansijskog izvještavanja (priznavanje i mjerenje) Prezentiranje finansijskih iskaza (objelodanjivanje. ali su oni sadržani u okviru MRS/MSFI (uglavnom MRS 1). izvještaj o novčanim tokovima.

Zakonska revizija finansijskih iskaza Usvajanje finansijskih izvještaja odgovornih lica određenih opštim aktom pravnog lica i od strane menadžera odjeljenja za finansije i računovodstvo. zajedno sa mišljenjem revizora. reviziju i objavljivanje za svaku vrstu društva: Vrsta subjekta Okvir finansijskog izvještavanja za pojedinačne finansijske izvještaje MSFI je neophodan. Član 35 stav 2 Zakona o privrednim društvima (2007): generalna skupština akcionarskog društva usvaja odluku o raspodjeli profita [i usvajanju finansijskih izvještaja] Član 6 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005): pravna lica dostavljaju finansijske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda najkasnije do 30. Centralni registar Privrednog suda 12 . Član 12 Zakona o računovodstvu i reviziji (2005. kao i banke i ostale finansijske institucije dužne su da izvrše reviziju svojih finansijskih izvještaja u skladu sa MSR .3. IFAC i Etičkim kodeksom. Član 28 stav 7 Zakona o privrednim društvima (2007): akcionarska društva dostavljaju finansijske izvještaje zajedno sa revizorskim izvještajem Član 71 stav 3 Zakona o privrednim društvima (2007): društva sa ograničenom odgovornošću dostavljaju finansijske izvještaje u roku od 60 dana od završetka kalendarske godine. Član 96 Zakona o bankama (2008): nezavisna eksterna revizija obavlja se u skladu sa smjernicama Centralne banke i MSR. Član 47 Zakona o privrednim društvima (2007): sva akcionarska društva moraju izvršiti reviziju svojih finansijskih izvještaja prije generalne skupštine akcionara. Ukoliko je godišnji prihod < € 500. koji je usvojen i objavljen u decembru 2007. godine. Standardi finansijskog izvještavanja za konsolidovane finansijske izvještaje Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Zakonska revizija (neophodna po zakonu) Samo 2 od sljedećih kriterijuma su ispunjeni: 1) Ukupna aktiva > 2 miliona € 2) Godišnji prihod > 4 miliona € Objavljivanje finansijskih izvještaja Društva sa ograničenom odgovornošću Da. Zahtjevi za računovodstveno i revizorsko izvještavanje Sljedeća tabela daje pregled zahtjeva za opšte finansijsko izvještavanje. * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja i ažuriranim promjenama Zakona o privrednim društvenima.000 MSFI se zahtjeva kao obračun po gotovinskoj realizaciji.): akcionarska društva i društva sa ograničenom odgovornošću iznad određene veličine. juna nakon završetka finansijske godine. Objavljivanje finansijskih iskaza 2.

6 6 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 13 . Opcije u okviru acquis-a koje bi omogućile proporcionalno finansijsko izvještavanje. Acquis u vezi sa finansijskim izvještavanjem i revizijom značajno su napredovali u posljednjih nekoliko godina. Dijelovi stranih kompanija Banke MSFI je neophodan. Centralni registar Privrednog suda Ne Da. poput ograničenja u objelodanjivanju za mala i srednja preduzeća. odobravanje i registracija revizorskih društava (Osma Direktiva) i priprema konsolidovanih računa (Sedma Direktiva). sedma i osma Direktiva Zakona o kompanijama). bez obzira na veličinu. bez obzira na veličinu. godine nije bio usklađen sa važnim elementima fundamentalnog acquis-a o finansijskom izvještavanju i reviziji (četvrta. Centralni registar Privrednog suda Zakon o računovodstvu i reviziji iz 2002. Da. MSFI je neophodan u kombinaciji sa posebnim propisima. uz dostavljanje Centralnoj banci i Centralnom registru Osiguravajuća društva Da. Zakon o osiguranju i Zakon o računovodstvu (2004) MSFI je neophodan Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Vjerovatno MSFI) Nije dostupno Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) Da. Da. Da. bez obzira na veličinu. bez obzira na veličinu.3) Prosječan broj zaposlenih > 50 Akcionarska društva MSFI je neophodan. polugodišnjeg izvještavanja za kotirane kompanije (Direktiva o transparentnosti). zakon nije obuhvatao zahtjeve za menadžement izvještaje. Opšti računovodstveni plan. Sedma i Direktiva o transparentnosti). elektronsko objavljivanje finansijskih iskaza (Prva Direktiva). već je koristio različite kriterijume veličine za izuzeće od zakonske revizije i nije sadržao zahtjeve o odobrenju i registraciji revizorskih društava. Centralni registar Privrednog suda Kriterijumi o konsolidaciji nijesu posebno naznačeni (Verovatno MSFI) * tabela je preuzeta iz ROSC izvještaja Investicioni fondovi Da. godine. nije usaglašen sa acquis-em sa pitanjima poput priprema menadžement izvještaja (Četvrta. takođe nisu bile upotrijebljene u potpunosti. Ne Da. Novi Zakon o računovodstvu i reviziji je donešen u novembru 2005. Na primjer.

kao i uskladjivanje sa međunarodnim standardima i praksom. predstavlja visoko kvalitetan model za uređenje oblasti računovodstva i revizije. Prema tome. koji se odnosi na računovodstvo i reviziju. ali i odraz dobro shvaćenog sopstvenog interesa u usklađivanju ponude i potražnje za revizijom. omogućivanje jasno definisane i transparentne procedure sertifikacije računovođa i licenciranja revizora u Crnoj Gori. Zakon definiše sankcije u pogledu revizorskih izvještaja koje potpisuju nelicencirani revizori i po pitanju revizija koje nisu sprovedene u skladu sa zakonom. uloženi su maksimalni napori da se usaglasi sa direktivama i politikama Evropske unije. u toku je izrada Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji.Zakonom o računovodstvu i reviziji propisano je da sva pravna lica (oko 15. očekuje se da će Crna Gora morati da pokaže da ne primjenjuje samo acquis communautaire u zakonu (zakonski okvir) već i da Crna Gora preuzima mjere koje će osigurati da je acquis communautaire stvarno primijenjen (institucionalni okvir). što je u skladu sa fundamentalnim slobodama acquis-a. U tom smislu. ali se potrudio da iskoristi ove standarde kako bi dopunio acquis communautaire u slučajevima gdje nije dovoljno specifičan.000) u Crnoj Gori koriste MSFI za pripremu svojih godišnjih finansijskih izvještaja. U tom pogledu dva faktora uticala su na NSC prilikom stvaranja ove strategije i akcionog plana. činjenica da NSC koristi IFRS standarde kao polaznu tačku ne znači da MSFI su pogodni za sve kompanije. usvajanjem acquis communautaire. 14 . dopunjenim Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). koji se može primijeniti na zemlje različitih karakteristika. Treba imati u vidu da su direktive i politike Evropske unije izrađene za zemlje članice koje već godinama posluju u skladu sa principima tržišne ekonomije i da je računovodstvena i revizorska praksa u tim zemljama vrlo razvijena. Zakon će generalno biti usaglašen sa zahtjevima Evropske unije. uzimajući u obzir sprovođenje. Prvo. 2.3. Međunarodnim standardima o reviziji (MSR) i dobrim međunarodnim iskustvima.2 Acquis communautaire Važnost acquis communautaire za Crnu Goru je dvostruk. acquis communautaire.3. Takođe. 2. Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). MSFI okvir za finansijsko izvještavanje je razvijen za opšte finansijske izvještaje kotiranih kompanija i sadrži neke složene računovodstvene tretmane i zahtjeve za detaljno objelodanjivanje. u cilju unaprijeđivanje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori. podržava cilj Crne Gore da postane članica EU.1 Polazne tačke U cilju jačanja zakonskog i institucionalnog okvira NSC-a vođen je polaznom tačkom. međutim. Prvo. Zakon o računovodstvu i reviziji dozvoljava stranim kvalifikovanim revizorima da postanu licencirani revizori u Crnoj Gori. Istovremeno. što. MSR i Etičkim kodeksom. imajući u vidu trenutnu fazu u kojoj se računovodstvo i revizija u Crnoj Gori nalaze. Drugo. nije bilo u potpunosti moguće. NSC ne koristi ove standarde kao savršenu polaznu tačku.

obavezno prikazivanje uporednih informacija. Opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima su: pošteno (fer) prikazivanje. a istovremeno uzimajući u obzir mogućnost Crne Gore da isprati ove aktivnosti (kroz sposobnost i sredstva). iz razloga što se poslovanje privrednih subjekata odvija se ne samo u složenom okruženju. osvrće se na iskustvo postojećih zemalja članica EU. kao i promjene u računovodstvenoj.3. Reformske aktivnosti koje. kako sa njihovim finansijskim izvještajima za predhodne periode. već kvalitativno obilježje koje utiče na obim i strukturu revizorskog ispitivanja. pa se. Pri tome veličina pravnog subjekta nije presudan kriterijum. NSC je primijetio da ne postoje nacrti (planovi) kako da se primijeni i sprovede acquis communautaire. uočila kako primjena pojednih standarda nije relevantna s obzirom na specifičnosti u poslovanju različitih preduzeća. već i u specifičnim uslovima.Drugo. a takođe postavljaju i opšta načela koja treba zadovoljiti u finansijskim izvještajima. 15 . Upravo iz toga razloga revizorska profesija je. institucijama. postavljaju minimalne zahtjeve u vezi sa sadržajem finansijskih izvještaja. revizijskoj i poslovnoj kulturi. a samim tim nedovoljno razgraničenje (podjelu) dužnosti.3. osiguravajućih društava i drugih institicija. jer vrsta djelatnosti i veličina subjekta određuju njegovu specifičnost i problematiku poslovanja. kao i nedovoljan broj zaposlenih. u tom pogledu. značajnost i grupisanje. banaka. NSC se slaže sa ROSC preporukama da su Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodni standardi o reviziji (MSR) generalno od značaja za javni interes subjekata. načelo stalnosti. Ova Strategija i Akcioni plan predviđaju reformske aktivnosti. kao i korišćenje revizorske metodologije. načelo nastanka poslovnog događaja. iako su izazovne. da bi se postigao ovaj cilj Međunarodni računovodstveni standardi daju smjernice u vezi sa njihovom strukturom. kao i da je njihova primjena je prilično nezgodna za većinu malih i srednjih preduzeća. koje će biti u potpunosti razvijene. Međunarodni standardi i njihova primjena na mala i srednja preduzeća Primjenom MRS standarda omogućava se propisivanje osnove za prikazivanje (prezentovanje) finansijskih izvještaja opšte namjene. Međutim. poštovanje usvojenih računovodstvenih politika. radi obezbjeđivanja uporedivosti finansijskih izvještaja preduzeća. Posebno se ističe malo preduzetništvo koje obilježava najčešće upravljanje od strane vlasnika pojedinca koji ima potpunu kontrolu nad poslovanjem. prebijanje. Stvaranje visoko kvalitetnog regulatornog i institucionalnog okvira za računovodstvo i reviziju zahtijeva reforme u crnogorskom zakonodavnom okviru. 2. mogu se sprovesti u kratkoročnom do srednjeročnom periodu. doslednost u prikazivanju. tako i sa finansijskim izvještajima ostalih preduzeća.

jer bi njihova primjena omogućila upoređivanje izvještaja iz naše zemlje sa izvještajima iz inostranstva i lakšu 7 Časopis „Računovodstvo. Crna Gora će ih prihvatiti i uključiti u svoj sistem. preduzetnici i menedžeri. Odvijanje poslovanja u malim razmjerama ima svoje prednosti. revizija i finansije“. i .relativno mali obim poslovanja. ocjene poslovanja i kontrole poslovnih aktivnosti. Najčešće se pominju sljedeća obilježja: . tako da je u tom smislu koordinacija i odnos prema zaposlenima veoma blizak. vrlo privlačnu sa aspekta zarade i ostvarivanje profita. već su važnija kvalitativna obilježja koja mogu uticati na odstupanje od postupaka i metoda predviđenih Međunarodnim standardima revizije (MSR). nedostatak finansijskih sredstava. . Standardi treba da omoguće što bolje poslovanje revizorskih kuća. koje se bez obzira na kvantitivna određenja koja se mogu primijeniti i na neka srednja preduzeća. Vlasnik-menadžer ima glavnu ulogu i direktnu kontrolu nad svim odlukama. kao i mogućnost da interveniše lično u svako vrijeme što je važna činjenica u upravljanju malim preduzećem. obavljaju poslove koje vole i identifikuju se sa poslom i preduzećem čiji su vlasnici.nezavisnost vlasništva. Međunarodni standardi su posebno značajni. Mala preduzeća. što ima za posledicu relativno mali broj zaposlenih i slabo razgraničenje dužnosti. povećavajući rizik od prevara i ne tačnoga prikazivanja u finansijskim iskazima. Osim prednosti postoje i određena ograničenja koja rezultiraju slabostima u vođenju malih preduzeća.poboljšanjem efikasnosti poslovanja i smanjenjem troškova. profit raspoređuju prema potrebama. kao i preduzeća u kojima vrše reviziju . Takav oblik kontrole može nadoknaditi slab interni kontrolni sistem. njihova vrijednost ne zavisi samo od toga da li su prilikom njihovog sastavljanja poštovani određeni zahtjevi. Za primjenu metodoloških postupaka u reviziji nije ni bitno razvrstavanje prema kvantitivnim obilježljima. u slučaju objavljivanja Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) za mala i srednja preduzeća. Takođe. dakle obilježavaju neke činjenice i postupci koji se mogu svrstati u nekoliko bitnih odrednica. Kvantitivna i kvalitativna obilježja malih preduzeća uglavnom ne zahtijevaju razvijen sistem internih kontrola. Dnevne kontrole od strane vlasnika-manadžera mogu biti vrlo korisne i efikasne zbog njegovog ličnog interesa za očuvanje imovine.Institut računovođa i revizora Crne Gore 16 . već i da li je ispitivanje. Prednosti su te što su mala preduzeća svrstavaju u posebnu kategoriju. izvršeno u skladu sa standardima revizije. revizorski izvještaji predstavljaju završni čin u radu eksternih revizora.aktivno rukovođenje i upravljanje preduzećem od strane jednog ili manjeg broja pojedinaca. U računovodstvenom iskazu to se može odraziti na netačnost podataka i informacija koje su predmet revizije. a zbog relativno malog broja zaposlenih ograničava se mogućnost razgraničenja dužnosti. 7 Takođe. na osnovu koga se sastavljaju.Naime. ali se i dominirajuća pozicija vlasnikamenadžera može zloupotrijebiti. broj 9. Uglavnom su vlasnici preduzeća i kreatori poslovne politike u skladu sa kojom i vode preduzeća. Slabosti su uglavnom vezane za mogućnosti specijalizacije. mala preduzeća imaju svoje specifičnosti. većom ažurnošću i drugo. ali i nedostatke. Uglavnom samostalno donose odluke ili postoji jedan nivo menadžmenta.

Primjena standarda u Crnoj Gori Međunarodni standardi su godišnje izdanje. kupci. za njih su zainteresovani: akcionari (vlasnici). zaposleni. nosilac ugovora i Ekonomskim fakultetom. kao i Crnogorskim obrazovnim standardom 2. 2. berze. Njihova primjena omogućava postizanje i održavanje jednoobraznog visokog kvaliteta revizorskog rada kroz njihovu praktičnu i teorijsku obučenost. kao članice IFAC-a i ugovora o Konzorcijumu. Međunarodni standardi interne revizije objavljeni su u decembru 2006. kojem je Vlada Crne Gore.1. godine. godine. da reviziju mogu obavljati sa pažnjom i profesionalnim rasuđivanjem. Revizori potvrđuju da su računovodstveni iskazi realno i istinito iskazani. zajedno sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore. što omogućuje vlasnicima da donose valjane poslovne odluke u domenu upravljačkih funkcija. jer svaki od izvještaja sa svog aspekta daje sliku o pojedinim transakcijama. dok su Međunarodni računovodstveni standardi za javni sektor objavljeni su u oktobru 2007.međunarodnu komunikaciju. a propisana i ROS-om 31 u Srbiji. godini. Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja.4. a priručnik za primenu procedura interne revizije u 2007. kroz visinu iskazane dobiti (naročito kroz njeno kretanje iz 17 . Korisnici izvještaja U uslovima tržišne privrede raste značaj revizije i ona dobija svoj pun smisao. godine i dostupni svim zainteresovanim. Ukoliko se obezbijedi da izvještaji revizije budu javno dostupni.3. država i šira javnost. godine od strane Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore. Takođe.3. godine. Zaposleni bi mogli da koriste podatke iz izvještaja revizije za procjenu sigurnosti svojih radnih mesta. dok set ovih izvještaja daje jedinstvenu sliku o poslovanju preduzeća. koji su dostupni i koriste se u Crnoj Gori. Međunarodni računovodstveni standardi i Međunarodni standardi revizije (MSR) usvojeni su Zakonom o računovodstvu i reviziji Crne Gore iz 2002. Vlasnici da se uvjere da menadžment preduzeća upravlja tako da na najbolji način ostvaruje njihove poslovne interese . Standardi su prevedeni i objavljeni od strane Saveza računovođa i revizora Crne Gore. IFAC-ov etički Kodeks za profesionalne računovođe (revidiran) objavljen je u martu 2007. Saveza računovođa i revizora Srbije redovno prati izmjene i dopune i vrši godišnja prilagođavanja istih. a njihova primjena je potvrđena Zakonom o računovodstvu i reviziji iz 2005.da iskazana dobit bude što veća i da se što realnije utvrdi rizičnost njihovih ulaganja. poslovni partneri. prenijela javna ovlašćenja za obavljanje poslova u vezi sa računovodstvom i revizijom. godine. Istovremeno. a revizorski izvještaj je njima adresovan. kreditori preduzeća. Odluku o izboru i razrješenju revizora donosi Skupština akcionara (u akcionarskim društvima). literatura za sticanje profesionalnih zvanja u računovodstvu je u skladu sa programima i procedurama ACCA. koji su prvi put na našem jeziku objavljeni 1998. Korisnici finansijskih izvještaja jedino na ovaj način mogu dobiti potpune informacije o preduzeću.

koji su se razlikovali kao posledica različitog pravnog poretka i političke volje države članica. koji pristup se smatra kao dobro međunarodno iskustvo. iskoristio to znanje da bi shvatio: • Kako su zemlje EU usvojile i primijenile acquis communautaire. obaveza. • sadržina izvještaja o poslovanju. NSC je iskoristio primjere dobrog međunarodnog iskustva kao korisne preporuke za razvoj Strategije i Akcionog plana. finansijske situacije i finansijskog rezultata. • kriterijumi za deklarisanje veličine preduzeća i uslovi za pravo preduzentiranja skraćenog bilansa. Potvrda revizora o realnosti i istinitosti iskazanih računovodstvenih iskaza bi pomogao poslovnim partnerima da planiraju svoju buduću poslovnu saradnju. • sadržina izvještaja o korporativnom upravljanju. • struktura računa dobitlka i gubitka u tri verzije. 2. veza između izvještavanja o porezu na prihod i godišnjih računa). Predmet ujednačavanja su: a) godišnji zaključak koji čine: bilans. Osnovne računovodstvene i revizorske Direktive Četvrta Direktiva koja ima za cilj ujednačavanje nacionalnih propisa članica EEZ o polaganju računa i finansijskom izvještavanju. 2. Računovodstveni iskazi treba da obezbjede nezavisne i stručne potvrde da su podaci u računovodstvenim iskazima objektivni i istiniti i na taj način snadbiju korisnike potrebnim informacijama. 18 . Otuda i potreba propisivanja minimalnih zahjeva za sve članice u pogledu obaveznih bilansnih šema. vršenja kontrole godišnjih računa i njihovog objavljivanja.5. Nacionalni propisi članica EEZ.godine u godinu).6. • pravila procijenjivanja • sadržina aneksa. što je preduslov slobodnog kretanja kapitala. • U oblastima gdje je acquis communautaire previše opšt (npr. sadržine dopunskih izvještaja. onemogućavali su uporedivost finansijskog informacija. od posebnog je značaja. Revizorski izvještaji bi pružili učesnicima u transakcijama na berzi pouzdanu osnovu za donošenje poslovnih odluka. Godišnji zaključak treba da bude sačinjen tako da pruža vjernu sliku imovine. • kontrola godišnjih računa. U Direktivi se detaljno izlažu: • struktura bilansa (stanja) u dvije verzije. i . Dobra međunarodna iskustva Konačno. kao i kvalitet iskazanih poslovnih sredstava koje preduzeće iskazuje u bilansu stanja. • objavljivanje godišnjih računa. ujednačavanja principa procijenjivanja. uklone određene poremećaje i primjenom Međunarodnih računovodstvenih standarda uporedivim sa stranim finansijskim izvještajima. račun dobika i gubitka i aneks i (b) izvještaj o poslovanju.

Sedma direktiva o Konsolidovanim računima (83/349/EEC): Ova direktiva koordiniše nacionalne zakone o konsolidovanim računima i definiše okolnosti pod kojim se konsolidovani računi izrađuju. uz konsultantsku pomoć Bearing – Pointa. Zakonom o računovodstvu i reviziji uređeno je objavljivanje finansijskih izvještaja od strane akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. Direktiva uvodi zahtjev više nego preporuku za spoljnu garanciju kvaliteta. jer omogućava akcionarima i javnosti da procjenjuju rad menadžmenta preduzeća. da bi investitori bili u mogućnosti da procijene perspektivu preduzeća i donesu investicione odluke neophodno je da imaju regularan i pravovremen pristup pouzdanim i uporedivim informacijama. 2. Naime. obavještavanjem zainteresovanih pravnih i fizičkih lica preko web sajta i omogućavanjem uvida u iste. godine izvršilo kontrolu ispravnosti i kvaliteta dostavljenih finansijskih iskaza 8 Priručnik korporativnog upravljanja za Crnu Goru 19 . vrši nadzorni organ . što ima uticaja na njihovo investiciono ponašanje. transparentnost i objavljivanje podataka je i osnova za tržišno orjentisan nadzor nad radom preduzeća. Preporuka 2001/256/EC o kvalitetnoj sigurnosti za statutarnu reviziju: Preporuka određuje minimalne standarde za sisteme spoljašne kvalitetne sigurnosti za statutarnu reviziju u EU. Cilj kvalitetne sigurnosti je da obezbijedi da se statutarna revizija obavlja u skladu sa ustanovljenim revizorskim standardima i da revizori poštuju etička pravila. Takođe. Ministarstvo finansija je. 8 Stoga. Pravna lica su obavezna da podnose godišnje finansijske i revizorske izvještaje Centralnom registru Privrednog suda (CRPS) najkasnije do 30. kao i izvještaja revizora Centralnom registru Privrednog suda. i 2008. Uzimajući u obzir ovu direktivu NSC je mišljenja da treba predložiti dalje reformske aktivnosti u nekoliko oblasti gdje skoro usvojeni crnogorski zakon o reviziji se razlikuje od direktive. osigurava snažan javni nadzor nad revizorskom profesijom i poboljšava kooperaciju između nadzornih organa u EU. Shodno tome. uključujući nezavisnost. juna tekuće godine za prethodnu godinu. Dostavljanje finansijskih iskaza CRPS-u vrši se u cilju njihove transparentnosti. ali na nekonzistentan način. tokom avgusta mjeseca 2007. Takođe.7.Ministarstvo finansija. Statutarna direktiva revizije: Ova direktiva (poznata kao “nova osma EU Kompanije zakonska direktiva”) koja je zamijenila postojeću Osmu direktivu (84/253/EEC). kao i za samo funkcionisanje tržišta kapitala. Objavljivanje i kontrola ispravnosti dostavljanja finansijskih izvještaja Transparentnost i objavljivanje podataka je od izuzetne važnosti za efikasno korporativno upravljanje. zakonska regulativa iz oblasti računovodstva i revizije podrazumijeva da kontrolu urednog i blagovremenog dostavljanja iskaza. Matična kompanija i sve filijale u vlasništvu trebaju biti konsolidovane gdje matična kompanija ili jedna ili više filijala su formirane kao kompanija sa ograničenom odgovornošću. a u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji. objašnjava odgovornosti statutornih revizora i postavlja određene etičke principe kako bi osigurala objektivnost i nezavisnost.

godinu. One podrazumevaju permanentno unapređenje oslonjeno na harmonizaciju računovodstvenog obrazovanja. U ovim okolnostima računovodstvo. radili izvještaje. sa različitim intenzitetom delovanja. dostavili potpisane revizorske izvještaje. odnosno računovodstveni informacioni sistem 20 . kao i boljoj kontroli finansijskog izvještavanja. Shodno tome. 6) koje su revizorske kuće. kao i izvještaje revizora u skladu Zakonom. kao i krug obaveza za čije će prekršaje biti predviđene kaznene mjere. kao i profesionalne asocijacije računovođa u ulozi realizatora kontinuirane edukacije i usavršavanja računovođa. u zakonom propisanom roku za 2006. jun tekuće godine za predhodnu godinu). i međunarodnim računovodstvenim standardima. 5) da li su svi finansijski iskazi dostavljeni potpisani i pečatirani od strane odgovornog lica. provjeravano je da li su privredna društva. kao i pokretanja prekršajnog postupka. koja su obaveznici revizije.akcionarskih društava i društava sa ograničenom odgovornošću. Navedene izmjene uz druga sistemska rješenja i opšte poboljšanje privrednog ambijenta doprinijeće stvaranju efikasnijeg poslovnog okruženja. standarde kvaliteta i upravljanje totalnim kvalitetom sa odgovarajućom međunarodnom profesionalnom računovodstvenom regulativom u ovoj oblasti. 3) da li su akcionarska društva. 2) da li su finansijski iskazi u skladu sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS). Ministarstvo finansija planira skoro uvođenje. Aktuelne uslove poslovanja preduzeća karakterišu dinamične promjene izazvane brojnim činiocima makro i mikro okruženja. Centralnom registru Privrednog suda. odnosno 2007. Kvalitet i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja nisu statičke kategorije i vrijednosti. zahtijevalo ispravku uočenih nepravilnosti i uputilo upozorenje privrednim društvima kod kojih su utvrđene nepravilnosti uz obavezu poštovanja zakonskih i drugih pravila finansijskog izvještavanja. 2. Ministarstvo finansija je predhodne godine. čiji će zadatak biti kontrola primjena navedenog zakona. u proceduri je donošenje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. dok je za ovu godinu predviđeno izvršavanje konkretnih sankcionih postupaka. ocjenjivani su sledeći kriterijumi: 1) da li su finansijski iskazi dostavljeni. 4) da li je izvještaj revizora sa rezervom ili bez rezerve. odnosno sistematizaciju mjesta inspektora za oblast računovodstva i revizije.8. nakon sprovedene kontrole. Podrška obrazovanju i razvoju računovodstvene i revisorske profesije Nema sumnje da na kvalitet finansijskih izveštaja gotovo presudnu ulogu imaju institucije za stvaranje i transfer računovodstvenih znanja. kao i društva sa ograničenom odgovornošću koja ispunjavaju uslove propisane stavom 2 člana 12 Zakona o računovodstvu i reviziji. Kako bi se unaprijedila regulativa u ovoj oblasti. dostavili finansijske iskaze. Pored navedenog. u zakonom propisanom roku (30. Prilikom kontrole. odnosno njihovi revizori ili nezavisni licencirani revizori.

Studija koju je finansirao USAID 2005.9. kao i kod specijalizovanih profesionalnih udruženja i ustanova koje se bave obrazovanjem računovođa i revizora. Broj studenata koji biraju da studiraju računovodstvo i reviziju. Sva mala i srednja preduzeća koriste standardizovani ‘set obrazaca za godišnje izvještaje koji nije u potpunosti u skladu sa MSFI. u principu. Analiza ove uslovljenosti pokazuje neophodnost oslanjanja na ukupnu međunarodnu profesionalnu računovodstvenu regulativu. način prezentiranja i sistem ispitivanja. Shodno tome. Visoko-kvalitetno finansijsko izvještavanje i revizija se oslanjaju na obezbjeđenju efektivnog profesionalnog obrazovanja i obuke iz računovodstva i revizije. Kvalitet finansijskih izveštaja prvenstveno je uslovljen kvalitetom stvaranja i transfera računovodstvenih znanja i profesionalnom edukacijom računovođa. kao i za nove postdiplomske studije se povećava. izvjesno ograničenje obaveze pripreme i objelodanjivanja za mala i srednja preduzeća zahtjevanjem gotovinske realizacije (cash-based accounting) za kompanije koje imaju prihode u iznosu manjem od 500. a u cilju daljeg razvoja računovodstve i revizorke profesije. kao i potrebe za daljim sticanjem znanja iz ove oblasti neophodno je redizajniranje postojećih nastavnih planova u oblasti računovodstva i revizije na univerzitetskim jedinicama koje pokrivaju ovaj segmen obrazovanja. Standardni obrasci koji su korišćeni bili su opisani kao ‘obrasci propisani na osnovu člana 3 Zakona o računovodstvu i reviziji i člana 22 IV EU Direktive br. naročito u oblasti kvaliteta računovodstvenog obrazovanja i usavršavanja i kvaliteta finansijskog izveštavanja. Ukupni uslovi kvalifikovanja revizora koji su definisani u Zakonu o računovodstvu i reviziji su slični uslovima acquis-a i međunarodnim obrazovnim standardima IFAC-a. 2. tri godine radnog iskustva (kao računovođa) i dvije godine iskustva revizora. 21 . ali i na neophodnost odgovorne i usaglašene aktivnosti svih nacionalnih činilaca i institucija u ovom procesu kako bi taktičko i strategijsko poboljšanje kvaliteta finansijskog izveštavanja bilo u skladu sa korisničkim zahtevima i očekivanjima. MSFI okvir za finansijsko izvještavanje razvijen je za opšte finansijske iskaze kotiranih kompanija i sadrži izvjesno složenije računovodstveno tretiranje i detaljne zahtjeve za objelodanjivanje.000 eura i korišćenje MSFI zasnovanih standardnih formi izvještavanja. Uslovi za kvalifikovanje uključuju univerzitetsku diplomu. što ukazuje na snažnu potražnju za obrazovanjem iz oblasti računovodstva. naglašava potrebu za mlađim profesionalnim računovođama koji će dobiti modernije obrazovanje iz računovodstva koje se zasniva na tržišnoj ekonomiji kada je u pitanju sadržaj programa.svojim outputom treba da obezbjedi računovodstvene izveštaje sa relevantnim informacionim sadržajima za različite eksterne i interne korisnike. Okvir za finansijsko izvještavanje koji se primjenjuje u Crnog Gori omogućava. Izvještavanje malih i srednjih preduzeća Postojeći zahtjevi za korišćenje MSR/MSFI od strane pravnih lica bez obzira na njihovu veličinu nije pogodno za mala i srednja preduzeća (MSP) i stvara nepotreban pritisak na nedovoljne institucionalne i profesionalne računovodstvene resurse.

reviziju i publikovanje finansijskih izvještaja po MSFI za akcionarska društva. kao i da nijedna od pregledanih banaka nije imala bezrezervno mišljenje revizije. finansijski izvještaji i revizorski izvještaj takođe moraju biti javni. Takođe. S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva.1. Kvalitet finansijskih izvještaja nekoliko crnogorskih banaka uporediv je sa finansijskim izvještajima banaka ekvivalentne veličine u Evropskoj uniji. Imenovanje revizora banaka mora biti odobreno od strane Centralne banke. Zakonom o bankama se predviđa da banke podnose svoje finansijske izvještaje po MSFI. Ova metodologija može biti adekvatna u prudencijalne svrhe. Finansijsko izvještavanje finansijskog sektora 2. 9 2.10. Ovi obrazsci uključuju standardizovane strukture bilansa uspjeha. generalno dobrog kvaliteta. kao i publikovanje kraće verzije revizorskog izvještaja u nacionalnim dnevnim novinama. bilansa stanja. Zvanični revizor banke je dužan da prijavi Centralnoj banci svaku nezakonsku aktivnost ili neregularnost što je u skladu sa BCCI Direktivom. Takođe se pozivaju na napomene uz finansijske iskaze koje opisuju primijenjene računovodstvene politike i analitičko pojašnjenje materijalno važnih stavki bilansa stanja. iskaza o gotovinskim tokovima i iskaz o promjenama u vlasništvu. u zakonom propisanom roku. Osim toga. kao i da podnose prudencijalne izvještaje Centralnoj banci. Zakonom se predviđaju i još neki konkretni zahtjevi kao što su vođenje poslovnih knjiga u skladu sa kontnim planom koji propisuje Centralna banka i posebnim propisima. koji zahtijeva da se rezerve za kreditne gubitke izračunavaju kao razlika između knjigovodstvenog iznosa aktive i sadašnje vrijednosti procijenjenih tokova gotovine (isključujući buduće kreditne gubitke koji se nijesu desili) diskontovane po prvobitnoj efektivnoj kamatnoj 9 Izvještaj o poštovanju standarda i propisa (ROSC) 22 . uključujući informativno izvještavanje o riziku. što je stoga bilo komparativno za tu grupu u Evropskoj Uniji. U ROSC izvještaju se navodi da je kvalitet finansijskih iskaza banaka. od banaka se traži da izračunaju rezerve za potencijalne kreditne gubitke u skladu sa matricom koju propisuje Centralna banka. napomene uz finansijske iskaze su predstavljene sa objelodanjivanjem kako to zahtijevaju MSFI.10. Finansijsko izvještavanje banaka Zakonom o bankama se predviđa da se banke moraju osnivati kao akcionarska društva i tako moraju ispunjavati uslove za pripremu. Propis zahtijeva da banke izračunaju pogoršanje neobezbijeđenog dijela kredita i potraživanja. Izračunavanje se zasniva na matrici za rezervisanja koja uključuje opseg fiksnih minimalnih stopa za rezervacije za svaku kategoriju koja je zavisna od perioda kašnjenja i predstavljena je kao obaveza u bilansu stanja.78/660/EEC’. Pored toga. što može dovesti do potcjenjivanja ili precjenjivanja kreditnog portfolija ako se uporedi sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. što se u velikoj mjeri može pripisati intenzivnoj neposrednoj (onsite) i posrednoj (off-site) kontroli koju sprovodi Centralna banka Crne Gore i eventualnom uticaju inostranih banaka koje posjeduju lokalne banke. međutim ona nije u skladu sa MRS 39.

stopu finasijske aktive. Banke koriste ove propise ne samo u svrhe prudencijalnog izvještavanja, već i kod pripreme finansijskih iskaza po Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja. 2.10.2. Finansijsko izvještavanje kotiranih kompanija Za donošenje kvalitetne investicione odluke, najznačajniji osnov su, svakako, kvalitetni i pravovremeni finansijski izvještaji, usklađeni sa Međunarodnim računovodstvenim standardima (MRS), odnosno sa Međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja (MSFI). Pravovremena informacija o poslovanju kompanija, osnova je za donošenje kvalitetnih odluka o kupovini akcija, jer doprinosi smanjenu rizika i nesigurnosti prilikom investiranja. Neobjavljivanje izvještaja o poslovanju kompanija, utiče na cijenu akcija i dovodi do “insajderskog trgovanja”. U cilju unapređenja ove oblasti, između ostalog, Komisija za hartije od vrijednosti će posebnu pažnju posvetiti regulatornom okviru, koji se odnosi na sačinjavanje i objavljivanje periodičnih finansijskih i drugih izvještaja. Naime, Izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti propisano je da su registrovani emitenti obavezni da Komisiji dostavljaju kopiju godišnjeg računa, nakon njegovog usvajanja na skupštini akcionara, i kopiju izvještaja revizora u skladu sa zakonom. Usvojene su izmjene Pravila o kontroli poslovanja („Službeni list RCG, br. 28/07“) kojim je propisano obavezno periodično podnošenje izvještaja od strane ovlašćenih učesnika i to u rokovima: januar – mart, januar – jun, januar – septembar, januar – decembar tekuće godine, a podnose se Komisiji najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka perioda na koji se izvještaj odnosi. U toku je izrada Pravila kojim će se propisati kvartalno i polugodišnje izvještavanje u skladu sa acquiem, međunarodnim standardima finansijskog izvještavanja i međunarodnim standardima revizije. U toku je izrada Javne informacijske knjižice koja će obuhvatati podatke iz finansijskih izvještaja u skladu sa acquiem. Javna informacijska knjižica će biti dostupna na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. Investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih, tromjesečnih, polugodišnjih i godišnjih izvještaja. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova, koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 2.10.3. Finansijsko izvještavanje osiguravajućih društava Zakonom o osiguranju (»Službeni list RCG«, broj 78/06) propisan je cjelovit i aktivan nadzor nad subjektima osiguranja: društvima za osiguranje, društvima za posredovanje u osiguranju, društvima za zastupanje u osiguranju, odnosno zastupnika kao fizičkih lica, agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. U skladu sa prethodno navedenim, Zakon o osiguranju propisao je obavezu godišnjeg izvještavanja, tromjesečnog izvještavanja, kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa, društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg

23

izvještaja o poslovanju, sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. Prethodno navedeni izvještaji razmatraju se i usvajaju na Skupštini društva nakon čega se dostavljaju regulatornom organu. U toku je izrada Pravilnika o sadržini izvještaja, obavještenja i drugih podataka koje društvo za osiguranje dostavlja Agenciji za nadzor osiguranja i o načinu i rokovima njihovog dostavljanja, kao i Pravilnika o statističkim izvještajima društva za osiguranje. Takođe, planirana je izrada Pravilnika o kontnom okviru, kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. U tom dijelu neophodno je ostvariti saradnju sa Institutom sertifikovanih računovođa Crne Gore, kao i sa resornim Ministarstvom, a sve u cilju kvalitetnije izrade akata u djelu primjene međunarodnih računovodstavenih standarda. Istovremeno, u cilju efikasnije kontrole, Agencija za nadzor osiguranja će inicirati izradu akta kojim bi se propisala sadržina mišljenja revizora na finansijske izvještaje.

24

3. DEFINISANJE CILJEVA I RAZVOJ STRATEGIJA 3.1. Definisanje ciljeva Ciljevi koje strategija namjerava postići postavljaju se kao sistem koji je izveden iz osnovnog cilja: Podizanje kvaliteta primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije do nivoa koji će povećati korisnost računovodstveno – revizorske struke i obezbjediti usklađenost sa acquis communautaire. Sistem ciljeva razvijen je kao razrada predhodno iskazanog osnovnog cilja i kao iskaz međusobne uslovljenosti različitih ciljeva. Tako postavljeni sistem ciljeva ima namjeru izraziti kompleksnost ostvarivanja postavljenog osnovnog cilja, te u isto vrijeme precizirati uopšteno definisani osnovni cilj. Sistem ciljeva na kojima se bazira Strategija i akcioni plan je sledeći: 1. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za međunarodno priznato finansijsko izvještavanje koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crne Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 2. Usvojiti zdrav zakonodavni okvir za reviziju finansijskih izvještaja koji će uvažiti potrebe i specifičnosti Crene Gore i visok stepen usklađenosti sa EU acquis communautaire i međunarodno prihvaćenom dobrom praksom. 3. Razviti kapacitet institucija (stakeholder-a da implementiraju i razvijaju okvir za primjenu međunarodnih standarda računovodstva i revizije. 4. Razviti samoregulatorne i upravne mehanizme nadzora nad kvalitetom obavljanja računovodstvenih i revizorskih poslova. 5. Razvijati računovodstveno-revizorsku profesiju do nivoa zadovoljavajućeg kvaliteta i visoke primjene etičkih standarda i kodeksa ponašanja. 6. Uspostaviti mehanizme djelovanja tržišne discipline na kvalitet finansijskog izvještavanja. 7. Razviti poznate i uvesti nove oblike međunarodne saradnje u ostvarivanju tehničke pomoći i uključenja u rad relevantnih tijela koja se bave računovodstveno – revizorskim standardima. Vremenski okvir za realizaciju postavljenih ciljeva je kraj 2011. Polazeći od sistema ciljeva razvijene su strategije koje bi na najefektivniji način trebale obezbjediti njihovu realizaciju. Svaka od konkretnih akcija povezana je sa jednim ili više naznačenih ciljeva.

25

Finansijski iskazi koje pripremaju sve institucije u javnom sektoru sastoje se od: . Njima se prezentuje ekonomska suština transakcija i događaja na način kako su se oni stvarno odigrali. 2.3. Istinito.Bilansa stanja (izvještaj o finansijskom poziciji). Odabrane su tri ključne strategije na kojima se bazira postavljenje i realizacija Akcionog Plana: 1. uspiješnosti (bilans uspjeha) i promjenama finansijskog položaja (izvještaj o novčanom toku preduzeća). Finansijski izvještaji trebaju istinito i objektivno prikazati promjene stanja koja su refleksija ostvarenih transakcija i drugih događaja. a to su njeni korisnici sa jedne strane. i treba da obezbjedi balans između dvije fundamentalne kategorije koje čine temelj izvještavanja. U našem privrednom sistemu Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja su već djelimično u primjeni pa normativno – institucionalni okvir treba dograditi kako bi kvalitet njihove primjene bio podignut do nivoa predviđenog usvojenim ciljevima. One su postavljene kao ključni pravci djelovanja odnosno stubovi na kojima se cijeli Akcioni plan oslanja. objektivno i fer iskazano stanje osnova je za vrijednovanje jednog privrednog sistema i od presudne je važnosti i interesa za sve one koji zavise od ostvarenih ekonomskih ishoda preduzeća o kojem se izvještava. Međunarodnih standarda revizije i odgovarajućih etičkih standarda. Djelovanje tržišne discipline. . 3.Izvještaj o promjenama na kapitalu 26 .Bilansa uspjeha (Bilans finansijskog uspeha) . Finansijski izvještaji predstavljaju skup finansijskih iskaza i ostalih pratećih izvještaja koji mogu podrazumijevati i izvještaje menadžmenta. Kao takav. Ove informacije su korisne širokom krugu korisnika u procesu donošenja odluka. prije svega. odnosi na statutarno zaokruživanje primjene Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja. kao i pravila djelovanja računovodstvene i revizorske profesije. 3.2. komentare uprave. Dogradnja odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira.institucionalnog okvira Normativni okvir Dogradnja normativnog okvira se. sadržaj informacija koje su predmet prezentovanja.2. Cilj finansijskog izveštavanja je da pruži informacije o finansijskom položaju (bilans stanja).1. ali i posledice tako nastalih događaja koji su u računovodstvenom pogledu obuhvaćeni. Dogradnja odgovarajućeg normativno . namijenjen je cjelokupnoj javnosti koja je zainteresovana za pouzdane tržišne informacije. MSFI prvenstveno je usmjeren da javnosti objelodani svoj okvir za sastavljanje i prezentovanje finansijskih izveštaja. Razvoj mehanizama nadzora. Svojom koncepcijom. i sa druge.Izvještaj o novčanim tokovima . mišljenja i izvještaje revizora i druge isprave. Razvoj strategija Strategije su postavljene kao pravci razrješenja situacija i slabosti predhodno determinisanih analizom.

oprezno i neutralno. 11 dr Slobodan D. To praktično dalje znači da finansijski izvještaji treba da budu sastavljeni postupno. Napomene uz finansijske izvještaje prikazuju se na sistematski način. b) S aspekta prezentacije i objelodanjivanja.“ 27 . neizostavnosti finansijskih izvještaja za poslovno-finansijsko odlučivanje zbog njihovih atributa. 11 a) S aspekta sadržaja. Malinić. Koncept kvaliteta finansijskih izveštaja takođe polazi od multidimenzionalnosti njihovih karakteristika koje informacije koje pružaju čine korisnim.Napomene uz finansijske izvještaje. ali su potrebne radi poštenog prikazivanja. Najznačajnije dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja svakako proizilaze iz materijalnosti. rad na temu „Karakteristike i kontrola kvaliteta finansijskog izveštavanja. sposobnostima korisnika da ih razumije i koristi u poslovno finansijskom odlučivanju. predvidljivosti i potvrdivosti. 10 Napomene uz finansijske izvještaje preduzeća: (a) prikazuju informacije osnovama za pripremu finansijskih izvještaja i specifične računovodstvene politike koje su odabrane i primjenjene na značajne poslovne promene i događaje. finansijske izvještaje čini manje upotrebljivim za potrebe korisnika. Svaka stavka prikazana u samom bilansu stanja. Relevantnost kao dimenzija kvaliteta ogleda se u uticaju. Pouzdanost je veoma bitna opšta karakteristika kvaliteta. koje uključuju računovodstvene politike i druga obrazloženja 10 Okvir za izradu i prezentaciju finansijskih izvještaja polazi od značajnih predpostavki: obračunske osnove (metod računovodstva na osnovu tekućih troškova koji podrazumjeva da se transakcije priznaju i evidentiraju računovodstveno onda kada su nastale. kao praga kvaliteta čije prekoračenje izostavljanjem.. bilansu uspeha i izveštaju o tokovima gotovine unakrsno se povezuje sa odgovarajućim informacijama u napomenama. kvalitet finansijskih izvještaja se može utvrđivati i pratiti prema njihovoj: • uporedivosti i • razumljivosti. Dimenzija pouzdanosti zahtjeva da finansijski izvještaji sa odgovarajućim informacionim sadržajima budu oslobođeni grešaka i pristrasnosti. a ne kada je došlo do novčanog toka) i koncepta trajne brige za poslovanje (kontinuiranosti poslovanja). Razumljivost podrazumjeva dve dimenzije kvaliteta finansijskih izvještaja – adekvatna agregiranja i klasifikacije primjerene korisničkim komunikacionim sposobnostima. neobjektivnim prezentiraju ili neodgovarajućim vrednovanjem informacija. bez obzira na različitost korisnika. (b) objelodanjuju informacije koje zahtevaju Međunarodni računovodstveni standardi. koje nisu prikazane na nekom drugom mestu u finansijskim izvještajima. (c) obezbjedjuju dodatne informacije koje nisu prikazane u samim finansijskim izvještajima. Finansijske izvještaje koji se ne koriste u konkretnom poslovnofinansijskom odlučivanju karakteriše irelevantnost. kvalitet finansijskih izvještaja može se odrediti prema njihovoj: • relevantnosti i • pouzdanosti. Uporedivost kao obeležje kvaliteta određuje se konzistentnošću pri objelodanjivanju finansijskih izvještaja.

28 . mora se poći od koncepta kvaliteta uopšte. eventualno buduće proširenje obima MSFI zahtjeva da finansijsko izvještavanje bude praćeno simultanom izgradnjom institucionalnog i profesionalnog kapaciteta kako bi se osiguralo i održalo pouzdano. One omogućavaju korisnicima da prepoznaju karakteristike kvaliteta i ograničenja finansijskih izvještaja. Ako za kvalitet finansijske izvještaja odgovara menadžment nekog entiteta za njihovu vjerodostojnost odgovara revizija. odnosno posmatranje kvaliteta. učinci (proizvodi ili usluge) mogu imati značajan broj relevantnih karakteristika kvaliteta koje nije jednostavno definisati i kvantifikovati. U pokušaju suštinskog određenja koncepta kvaliteta finansijskih izvještaja. Kroz revizorski postupak se vjerodotojnost i time korisnost finansijskoh izvješataja poboljšava. budući da daju sliku o finansijskim učincima prošlih događaja i ne pružaju nefinansijske informacije. kako sa stanovišta različitosti karakteristika. u svim bitnim aspektima. odnosno ograničenja u određivanju kvaliteta finansijskih izvještaja. Reakcija investitora prema nekom ekonomskom prostoru će biti još pozitivnija ako pored finansijskih izvještaja sastavljenih po međunarodno priznatim standardima imaju uvjerenje da će oni biti verifikovani kroz postupak revizije utemeljen na visokim standardima struke i etike. Racionalnost se odnosi na zahtjev da kvalitet finansijskih izvještaja može biti određen odnosom njihovih koristi i troškova. visokokvalitetno finansijsko izvještavanje. moguće je govoriti o: • blagovremenosti i • racionalnosti. Međutim. Međutim. Takođe. Cilj revizije je dat u samim međunarodno prihvaćenim standardima revizije (ISA 200): "Cilj revizije finansijskih izvještaja je da omogući revizoru da izrazi mišljenje da li su finansijski izvještaji pripremljeni. Savremeno shvatanje suštinskog određenja kvaliteta podrazumeva višedimenzionalnost.c) S aspekta prepreka. tako i sa stanovišta različitosti zahtjeva korisnika. i međunarodni IASB standard 8402 definiše kvalitet proizvoda uopšte "kao skup karakteristika nekog entiteta koje se odnose na njegovu mogućnost da zadovolji iskazane potrebe i potrebe koje se podrazumijevaju". u skladu sa utvrđenim pravilima i propisima". odnosno njima se obezbjeđuje kredibilitet. ali i da utiču na njih. pravovremenom sastavljanju i prezentaciji finansijskih izvještaja namijenjenih prvenstveno menadžmentu preduzeća. ali i od sintetizovanih kvalitativnih karakteristika finansijskih izvještaja datih u Okviru za njihovu pripremu i prezentaciju od strane Odbora IASC. Blagovremenost kao obilježje kvaliteta ogleda se u aktuelnom. finansijski izvještaji ne pružaju sve informacije koje bi korisnicima mogle biti nužne pri donošenju nekih ekonomskih odluka. U tom smislu.

Sa sve većim tehnološkim napretkom.Takođe. Finalni cilj je prenos rezultata zainteresovanim korisnicima. dokumentovanu planom. sve veći značaj dobijaju revizije poslovanja ("operational auditing") i revizije usklađenosti sa propisima ("compliance auditing"). Agenciju za nadzor osiguranja Poresku upravu i Centralni registar Privrednog suda. 29 . šeme zaštite investitora i sl. Sva ova i mnoga druga pitanja standardizacije računovodstveno – revizorskih poslova obuhvaćena međunarodnim standardima zahtjevaju drugačiju sistematizaciju. MONSTAT Pouzdanost i uporedivost finansijskog izvještavanja su preduslovi za efikasnost finasijskog tržišta i mogućnosti minimiziranja rizika na njemu. Revizija finansijskih izvještaja podrazumjeva sistematičan pristup što znači pripremu. Institucionalni okvir Razvoj institucionalnog okvira zahtijeva jačanje kapaciteta u svim institucijama koje značajno doprinose ostvarivanju sistema postavljenih ciljeva. Institut sertifikovanih računovođa Crna Gore. Centralnu banku Crne Gore Komisiju za hartije od vrijednosti. integritet. To je uvjerenje da bi bilo koje značajne greške trebale biti detektovane kroz revizorki postupak. obradi i protumači sve dokaze neophodne da stekne razumno uvjerenje 12 da su finansijski izvještaji realno i fer prezentovani. objektivnost. u današnje vrijeme. osiguravajuće kompanije. Revizija se treba obaviti objektivno kroz pribavljanje i procjenu dokaza kako bi se utvrdio nivo usklađenosti izjava menadžmenta i ustanovljenih kriterijuma. kompleksnošću poslovanja i globalizaciji ekonomskih tokova revizor mora posjedovati i stalno dograđivati visoka stručna znanja koja treba da mu omoguće da pribavi. Finansijske institucije (banke. Zato je od velikog značaja da regulatori i supervizori finansijskog tržišta utiču na kvalitete finansijskog izvještavanja 12 Koncept vezan za sakupljanje revizorskih dokaza potrebnih da bi revizor mogao zaključiti da ne postoje značajne pogreške i pogrešni navodi u finansijskim izvještajima u cjelini. Pored finansijske revizije. prioritizaciju i mehanizme nadzora u odnosu na postojeću regulativu.) upravljanje rizicima poslovanja sa klijentima i ukupnim rizicima u svom poslovanja baziraju na raspoloživim finansijskim informacijama. To se prije svega odnosi na: Ministarstvo finansija. profesionalno ponašanje i zadovoljenje tehničkih standarda. važno je razumjeti da se implementacija visokog nivoa kvaliteta Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i Međunarodnih standarda računovodstva ne može obezbjediti bez visokog stepena implementacije Međunarodnih standarda revizije. povjerljivost. učesnici tržišta kapita. razvojem tržišta. sitematičnost postupka revizije i praćenja preporuka. Revizija u svom radu treba da se rukovodi visokim etičkim prinicipima kao što su: nezavisnost. obazrivost. stručnost.

investicionih i penzionih fondova. Za Agenciju za nadzor osiguranja.) provjerljivost. investicioni i penzioni fondovi su obavezni na podnošenje mjesečnih. strategija bi podržala postojanje konzistentnog zakonodavnog i regulatornog okvira koji podržava modernizovan ambijent izvještavanja u oblasti osiguranja u skladu sa acquis communautaire. strateški je cilj bilo koje zemlje koja teži razvoju jake i rastuće ekonomije. strategija bi podržala i razvila zakonodavni i regulatorni okvir za subjekte regulacije. društva za zastupanje u osiguranju. kao i njihove finansijske okolnosti i likvidnost. kvalitet i blagovremenost dostavljanja finansijskih izvještaja svojih klijenata ili makar onih prema kojima su visoko izložene. Razvijanje glavnih specijalizovanih finansijskih sektora u oblastima koje uključuju osiguranje i penzije. Razvoj jakog. Ovaj razvoj može biti presen na širi finansijski sektor i dalje u dugoročnijem periodu. efektivnog i sofisticiranog tržišta kapitala je kamen temeljac uspješne ekonomije bilo kojeg regiona u svijetu. U dijelu godišnjeg izvještavanja regulatornog organa. društva za posredovanje u osiguranju. sa mišljenjem ovlašćenog aktuara i izvještajem spoljnog revizora. odnosno zastupnika kao fizičkih lica. strategija bi podržala implementaciju i sprovođenje statutarnih moći za razvoj usaglašavanja i u krajnjoj liniji poboljšala finansijsko izvještavanje za subjekte regulacije u Crnoj Gori. kao i Pravilnika o procjeni bilansnih pozicija. tromjesečnih. kao i obavezu izvještavanja po zahtjevu regulatornog organa. U okviru tih obrazaca društva za upravljanje investicionim fondom i društva za upravljanje dobrovoljnim penzionim fondom će dostavljati podatke iz finansijskih izvještaja poslovanja društava i fondova (investicionih i penzionih). 30 . emisija akcija i drugih finansijskih instrumenata. strategija bi podržala razvoj mogućnosti za kontrolom i omogućila saglasnost sa zakonodavnim finansijskim izvještavanjem i propisima koji se odnose na obaveze osiguranja u Crnoj Gori. povjerilaca i drugih da razumiju sposobnost entiteta da generišu zaradu i tokove gotovine. društvo za osiguranje ima obavezu sastavljanja godišnjeg finansijskog izvještaja i godišnjeg izvještaja o poslovanju. efektivna i sofisticirana tržišta kapitala zahtijevaju odgovarajuće propise (uključujući zahtjeve finansijskog izvještavanja) i institucionalizovane mehanizme koji se odnose na sprovođenje zakona. Tako da periodično finansijsko izvještavanje povećava sposobnost investitora. agencija za pružanje drugih usluga u osiguranju. društva za osiguranje. Za Komisiju za hartije od vrijednosti. koji će biti dostupni na web stranici Komisije za hartije od vrijednosti. polugodišnjih i godišnjih izvještaja.institucija koje regulišu i prema kojima supervizorski djeluju i da utiču da ove institucije zahtijevaju u procesu upravljanja rizicima (prilikom odobravanja kredita. poslovanja u osiguranju i sl. Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja nastoje da uspostave kontrolu finansijskog izvještavanja osiguravajućih društava. U planu je izrada obrazaca za periodično i godišnje izvještavanje investicionih i penzionih fondova. Dodatno. imaju obavezu godišnjeg izvještavanja. Pored toga. Jaka. U tom smislu. Takođe. Agencija za nadzor osiguranja je planirala izradu Pravilnika o kontnom okviru. tromjesečnog izvještavanja. Navedene oblasti zahtijevaju specijalizovano finansijsko izvještavanje i nadzor.

Stoga je veoma važno iskoristiti ove mehanizme u funkciji ostvarivanja ciljeva postavljenih ovom Strategijom i Akcionim planom. uvođenje većeg stepena odgovornosti borda direktora za finansijsko izvještavanje. kao i kontinuit edukacije računovođa i revizora. 31 . U okviru tržišne discipline ubrajaju se svi mehanizmi koji obezbjeđuju pristup. Kako god. organizovanja i profesionalnog djelovanja sa direktnim implikacijama na kvalitet finansijskog izvještavanja. samoregulatornog karaktera i upravnog karaktera.2. obezbjede tijela i mehanizme koji bi se bavili nadzorom nad radom. minimalne zahtjeve za postojanjem transparentnosti i koji su u skladu sa drugim relevantnim unutrašnjim zakonima. Za realizaciju ove strategije razmišljanje je da mehanizmi nadzora budu višeslojni i u većem broju formi odnosno tehnika.Institucionalno i statutorno jačanje programa pomoći će u pripremi visoko kvalitetnog finansijskog izvještavanja koje će uspješno odgovoriti potrebama raznih korisnika kao što su investitori. Visoko kvalitetno finansijsko izvještavanje je preduslov za povećanjem rezervi na tržištima kapitala i u bankarskom sektoru. 3. ovi visoko kvalitetni godišnji i konsolidovani računi jedino su korisni ukoliko su javno ostvarljivi brzo i lako. pri čemu su i jedan i drugi sektor fundamentalni za ekonomski rast.2.3. Na nivou korporativnog upravljanja strategija predviđa čitav niz mehanizama poboljšanja kvaliteta računovodstvenog planiranja. na srednja i velika preduzeća. uvođenje revizorskog odbora. Za Centralni registar Privrednog suda Strategija bi osigurala usaglašenost zakonodavstva i propisa sa relevantnim djelovima acquis communautaire koji se odnose na publikacije i popunjavanje finansijskih informacija. Sve što obezbjeđuje mogućnost aktivnog odnosa tržišta prema finansijskom izvještavanju određenog privrednog subjekta može se tretirati kao uticaj tržišne discipline. uključujući principe prinudnog otkrivanja.2. Tako se strategija usmjerava. Tržišna disciplina Razvoj tržišne discipline je koncept kojem se sve više pridaje značaja u postavljanju i razvijanju efikasnih regulatornih i supervizorskih principa funkcionisanja pojedinih dijelova finansijskog i ukupnog privrednog sistema. aktivno djelovanje u analitičkom i korektivnom smislu informacijama iz finansijskih izvještaja privrednih subjekata. 3. na razvijanje oblika interne revizije. Razvoj mehanizama nadzora Imlementacija normativno – institucionalnog okvira podrazumjeva da u pomenutom okviru i van njega postoje razvijeni mehanizmi koji obezbjeđuju nadgledanje kvaliteta i obuhvata implementacije. Zato ova strategija predpostavlja nadzor koji će biti korporativnog. kroz institucionalne forme udruživanja i djelovanja. obavezivanje na ugradnju principa "dvoje očiju" u postupke i procedure izrade finansijskih izvještaja i tome slično. zajmodavaoci i drugi kreditori. odnosno privredne subjekte koji posluju u formi akcionarskog društva i društva sa ograničenom odgovornošću. uporedivost. Na nivou samoregulacije strategija treba biti podržana aktivnostima usmjerenim na jačanje motiva i kapaciteta računovodstvene i revizorske struke da.

Stakeholder-i Strategija i Akcioni plan prepoznaju kao najznačajnije sledeće stakholder-e: Vlada Crne Gora. Bez odgovarajućeg normativno-institucionalnog okvira i mehanizama nadzora u primjeni standarda računovodstva i revizije nije moguće razvijati mehanizme tržišne discipline. 32 . zavisi od riješenja u kojem stepenu će se od pojedinih ili predhodno utvrđenih grupa obveznika primjene standarda finansijskog izvještavanja i revizije finansijskih izvješatja zahtijevati objelodanjivanje informacija i podataka iz finansijskih izvještaja i izvještaja revizora. tržišna disciplina će ostvariti pozitivan povratni uticaj na predhodna dva stuba. 3. Različiti značaj privrednih subjekata za ostvarivanje finansijske stabilnosti. minimalno u skladu sa zahtijevima iz Bazela II. Preporuka Strategije i Akcionog plana je propisivanje minulnog seta informacija i podataka iz finansijskih izvještaja koje bi privredni subjekti objelodanjivali uz slobodu da objelodanjuju i više od toga.3. Interaktivno. Ključni posticaj ostvarivanju strategije razvoja tržišne discipline. Pritom bi minimum informacija koje treba objelodanjivati bio obuhvatniji od zahtijeva po IFRS i IAS. U primjeni strategije razvoja tržišne discipline neophodna je interakcija sa druga dva stuba Strategije i Akcionog plana. Komisija za hartije od vrijednosti. podizanju sistema odgovornosti i razvijanju tržišne dicipline i na drugim poljima privrednog djelovanja. U isto vrijeme oni imaju mogućnost da značajno utiču na poboljšanje kvaliteta primjene standarda u sferi računovodstva i revizije. podizanju efikasnosti djelovanja. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Za finansijske institucije i kotirana preduzeća na A listama berzi taj set informacija i podataka bi trebao da bude najobuhvatniji.Oslanjanje na tržišnu disciplinu kao na stub ostvarivanja sistema postavljenih ciljeva pruža brojne prednosti. Agencija za nadzor osiguranja. u velikom stepenu. Centralna banka Crne Gore. Privredni sud Ministarstvo za ekonomski razvoj. Svaki od navedenih stakeholder-a ima specifičnu poziciju i ostvaruje specifičnu ulogu u realizacijie Strategije i Akcionog plana. interesovanje investitora i ukupni privredni razvoj svakako da zahtijeva različit nivo objelodanjenih informacija. lakšem povezivanju sa globalnim investicionim interesovanjima. razvijanju sistema očekivanja koji podstiče učesnike na djelovanje u određenom pravcu. koje se ogledaju u: širini učesnika procesa. Stakeholder-i imaju izražen interes za razvoj kvaliteta računovodstvene i revizorske profesije te primjene najsavremenijih standarda u ovim oblasti.

a prije svega prema Ministarstvu za ekonomski razvoj. interne revizije. planirano je uspostavljanje tijela za nadgledanje rada revizora. kod velikih pravnih lica. uvođenje internog revizora. Centralna banka Crne Gore Reforma bankarskog sektora predstavlja značajan element tranzicionog procesa jedne zemlje. kao i mnogim drugim pitanjima. koji bi se bavio pitanjima praćenja postupka finansijskog izvještavanja. kao i revizorskog odbora. Obzirom da je Ministarstvo finansija ključni nosilac realizacije ove Strategije njen odnos je usmjeren prema drugim resornim ministarstvima. u cilju unapređenja sistema interne kontrole i u okviru njega računovodstvenog sistema i sistema izvještavanja menadžmenta. vršiće se promovisanje unapređenja kvaliteta primjene standarda računovodstva i revizije. Razlog tome je što razvijen bankarski sistem sa razvijenom supervizijom banaka čini preduslov za razvoj cijelokupne ekonomije i može predstavljati pokretač za mnoge druge oblasti restrukturiranja. U bankarskom sistemu u Crnoj Gori danas dominira 33 . djelotvornosti interne kontrole društva. Poreska uprava će kroz svoje aktivnosti i kontrolne mehanizme permanentno stimulisati ispravnu primjenu međunarodnih standarda finasijskog izvještavanja i pojačano nadgledati i izvještavati o kvalitetu primjene standarda računovodstva i revizije. Zdrav i stabilan bankarski sektor obezbjeđuje povjerenje neophodno za ulaganje domaćeg i stranog kapitala. gdje postoji. Bankarski sistem karakteriše diverzifikacija i kontinuiran rast obima aktivnosti. Kvalitetan bankarski sektor pored toga obezbjeđuje početni kapital za obavljanje poslovnih aktivnosti. Podržavanje programa edukacije računovođa i revizora je jedan od aspekata posvećenosti Vlade da podrži realizaciju Strategije i Akcionog plana. Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeće su kroz svoje aktivnosti stimulisati mala i srednja preduzeća da poboljšavaju kvalitet finansijskog izvještavanja. kao i prema stekeholderima. i tijela za upravljanje rizicima.Vlada Crne Gore Ostvarujući svoja ustavna i zakonska ovlašćenja Vlada Crne Gore je izuzetno zainteresovana i posvećena podizanju kvaliteta primjene međunarodno priznatih standarda u oblastima računovodstva i revizije. Sve benefite navedeni u ovoj Strategiji Vlada prihvata kao značajne za ostvarivanje svojih aktivnosti na podizanju ukupnog nivoa ekonomske razvijenosti i održavanju investicionog ciklusa u pozitivnom toku. posebno za mala i srednja preduzeća. organima uprave pod kontrolom Vlade kao što su Poreska uprava i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Takođe. koji je pokretač privrednog razvoja čitave Crne Gore. Kroz aktivnosti promovisanja stranih investicija planski i koordinirano sa ostalim aktivnostima Vlade. koja su generator ekonomskog rasta. jer je kreiran moderan bankarski sistem. Ostvareni rezultati u reformi bankarskog sistema mogu se ocijeniti izuzetno zadovoljavajućim.

1 puta. štednje i bilansne sume banaka. odnosno primjenom supervizorskih standarda za klasifikaciju aktive. utvrđivanje rezervacija i rezevi te utvrđivanje adekvatnosti kapitala neophodnog za pokriće potencijalnih gubitaka po svim rizicima u bankarskom poslovanju. Ostvarujući funkciju regulacije i supervizije bankarskog sektora Centralna banka je imala interesa i ulagala velike napore na razvijanju primjene međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda u privredi kao cjelini. tačnost. zajmoprimaca prije svega. godine povećana devedest i jedan puta. tržišna i finansijska disciplina su opredjeljene kvalitetom finansijskog izvještavanja. Štednja je. Zainteresovanost Centralne banke i mogućnosti njenog dodatnog anagažovanja na realizaciji ove Strategije i Akcionog plana se može prezentirati u nekoliko osnovnih crta: zaštita deponenata i povjerilaca zahtijeva kvalitetno upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju koje se oslanja na opštem kvalitetu primjene međunarodnih standarda računovodstva i revizije. dostupnosti i blagovremenosti finansijskih informacija. revizija i odgovarajućih informacionih sistema. Ne samo da je podsticano poboljšavanje prakse računovodstva i revizije u bankama neko se kroz ocjenu rizika u poslovanju banaka. Neophodno je razumjeti da je u pored primjene međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i međunarodnih revizorskih standarda u bankarskom sektoru nivo očekivanih i neočekivanih gubitaka i adekvatnost kapitala koja iz toga proizilazi utvrđivana kroz prudencionu regulativu. od banaka traži da pozitivno utiču na finansijsko izvještavanje svojih klijenata. kontrola i praćenje kreditnog rizika kao faze u procesu njegovog upravljanja zahtjevaju pravovremenost. godine u odnosu na kraj 2001. mjerenje. Evidentan je stalni rast depozita. ima obaveze uspostavljanja sistema internih kontrola. 34 . kao posebno osjetljiv segment finansijskog sistema. krajem 2007. kvalitetna eksterna revizija banaka je od esencijalne važnosti za razvoj supervizije banaka. a aktiva banaka je povećana za 8. određeni nivo i uporedivost finansijskih informacija koje banke dobijaju od klijenata. Bankarski sektor.privatna svojina (98% kapitala bankarskog sistema) i to dominantno strano vlasništvo (76% kapitala bankarskog sistema). povećanje depozitnog potencijala i novčane mase zavisi od sklonosti štednji i investiranju na koje utiče kvalitet finasijskog izvještavanja. posebno principa efikasne supervizije te standarda utvrđivanja adekvatnosti kapitala oslanja se na kvalitetnom finansijskom izvještavanju. supervizija na konsolidovanoj osnovi je neophodna dopuna superviziji na pojedinačnoj osnovi. implementacija međunarodnih supervizorskih standarda. Identifikacija. Kroz preglede kreditnih fajlova zajmoprimaca kontrola Centralne banke je vršila pozitivan uticaj na banke da zahtijevaju od svojih klijenata poboljšanje kvaliteta. ostvarivanje finansijske discipline otpočinje njenim mjerenjem za čiji kavalitet je neophodno podići opšti nivo kvaliteta finansijskog izvještavanja. a posebno kreditnog.

u martu 2002. Taj su porast pratili značajan i stalan rast: a/ Cijena hartija na tržištu. ali i povećanog interesa za investiranje u Crnu Goru. ukupna tržišna kapitalizacija bila je 10. kao i kanalisanju privatnog kapitala ka profitabilnim projektima. godine iznosila 5. a time i unaprijeđena efikasnost sprovođenja Zakona o hartijama od vrijednosti i obezbijeđema međunarodna saradnja sa regulatorima tržišta kapitala. porastao je od svega 10. Zakon o hartijama od vrijednosti. poslove kliringa i saldiranja sklopljenih transakcija s tim hartijama i druge poslove u vezi sa dematerijalizovanim hartijama od vrijednosti. kada je većina ljudi željela da proda akcije pri prvoj dobroj prilici za prodaju.8 miliona € u 2001. godine izvršeno je 448. godine iznosi 1. Naime. pri čemu se njihov broj povećao od 909 u 2001.197 transakcija na tržištu kapitala. Razvijanje ove aktivnosti može značajno doprinjeti detekciji slabosti u finansijskom izvještavanju. Od 2001. Ovakav rast je donekle očekivana posljedica formiranja cijena na veoma niskom nivou nakon MVP. Zakon o preuzimanju akcionarskih društava i Zakon o dobrovoljnim penzionim fondovima. godini na 182. Crnogorsko tržište kapitala odlikuje veoma visoko učešće građana na 13 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. Dosadašnje funkcionisanje institucija tržišta kapitala pokazalo je da su propisi i institucije uspostavljeni u skladu sa potrebama tržišta. b/ Broj učesnika u kupoprodaji. godine.5 milijardi €. godine. Nakon masovne vaučerske privatizacije. da su sistemi i komponente funkcionišu na zadovoljavajućem nivou i da predstavljaju dobru osnovu za dalji razvoj tržišta hartija od vrijednosti.13 Ukupan obim berzanskog trgovanja hartijama od vrijednosti u periodu od decembra 2001.U razvijanju makroekonomskog i supervizorskog modeliranja Centralna banka je otpočela aktivnosti na prikupljanju i obradi podataka dostavljenih registru Privrednog suda od strane privrednih subjekata. na to ukazuje niz pokazatelja. godine do septembra 2007. koja obavlja poslove registrovanja dematerijalizovanih hartija od vrijednosti. Komisija za hartije od vrijednosti Regulatorni i nadzorni organ tržišta kapitala je Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore. Reforma u ovoj oblasti je jedno od najvećih reformskih dostignuća u Crnoj Gori. Usvojenim izmjenama Zakona o hartijama od vrijednosti ostvarena je harmonizacija sa svjetskim standardima u vezi sa poslovanjem hartijama od vrijednosti. da bi u septembru 2007. 2007-2010 35 .331 miliona €. Fundamentalni dio infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori je i Centralna Depozitarna Agencija.100 u prvih devet meseci 2007 godine. Zakon o investicionom fondovima. godini na 653 miliona € u prvih deset mjeseci 2007. izgradnja institucija i infrastrukture tržišta kapitala u Crnoj Gori sprovodi se sa ciljem kreiranja takve zakonske regulative i institucionalne sredine koja doprinosi efikasnom i brzom sprovođenju procesa privatizacije. Postojeći pravni sistem tržišta kapitala čine Zakon o privrednim društvima. godine do kraja septembra 2007.7 miliona €.

U odnosu na 2005.01%). respektivno po mjesecima.371.5 milijardi €.14 Sve u svemu. Od ukupno ostvarenog prometa. dok je odnos prometa na crnogorskim berzama i GDP-a do sredine oktobra dostigao 28.173.240. dok je prosječno mjesečno sklopljeno 18. što je mnogo više nego u bilo kojoj drugoj zemlji regiona. naime 16.30€ (-7.185.598 Promet 235.72 %.104 € Promet ostvaren na crnogorskim berzama u 2007.01. 4. Tabela 2: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 10.618 137. koji iznosi 27. Prosječan mjesečni promet iznosio je 60.89 % IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Tokom 2007.675 € 653.173.24 %).85 % 137. za Makedoniju 3. od 134. To pokazuje odnos broja transakcija sa brojem stanovništva u dobi od 15 – 64 godine.632.52€ (-5.66€.17%.59 % 75.336.1%. godinu. godine do 19.53 % 89.6 miliona eura.700. Tabela 1: Razvoj tržišta kapitala u Crnoj Gori.429 € 418.927.89%).88%.31 % ukupnog kapitala koje ulazi u tržišnu kapitalizaciju promijenilo vlasnika od početka godine pa do 19. Kao mjera likvidnosti crnogorskog tržišta kapitala uzima se odnos prometa na berzama i tržišne kapitalizacije i on iznosi 11.55 % 8.711.84%.35€ (-4. To znači da je 11. godine tržišna kapitalizacija iznosila je preko 5.64%.53%). 3. Međutim. 36 .72 % 18.808. To svakako dovodi do zaključka da je likvidnost na tržištu kapitala u Crnoj Gori na zadovoljavajućem nivou.25 € (-8.50 % 104.27 % 126.804. 3.31 %. za Hrvtasku 8. pokazatelji kapitalizacija/BDP i promet/BDP jasno pokazuju da je tržište kapitala u Crnoj Gori razvijenije nego u ostalim zemljama regiona i u Sloveniji.26%. odnosno oko 240 % u odnosu na procijenjeni GDP. godini Zemlja Crna Gora Hrvatska Bosna Makedonija Slovenija Srbija Kapitalizacija/GDP 241.2007. oktobra 2007.60 % 8.2007. 4.81%. godine Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Broj transakcija 66. I u Sloveniji je taj postotak znatno niži.tržištu kapitala. ostvaren je 14 Odgovarajući postotak za BiH je 9.892.5 miliona eura. zemljama regiona i Sloveniji u 2007.87 % Zemlja Crna Gora Hrvatska Makedonija Bosna Slovenija Srbija Promet/GDP 28.7 hiljada transakcija.980 204. godini bio je gotovo duplo veći u odnosu na 2006. za Srbiju 2.268.185.065.603.202.10. na primarni se odnosilo svega 2. godine tržišna kapitalizacija je iznosila 4. bio je tri i po puta veći. Najveći promet.71 % 5. i iznosio je 727 miliona eura.08 % 7. za prvih pet mjeseci 2008.

.756 27.u aprilu.2007.7%) Grafik 1: Kretanje berzanskih indeksa tokom 2007.10. U tim mjesecima ostvaren je najveći i najmanji iznos sklopljenih poslova. NEX20 (29. -19. godini Indeks NEX 20 u 2007.10. U periodu 10.2007.73%.7%) i NEXPIF (22.320 Promet 36. – 19. a NEXPIF u avgustu.564 9.4 miliona eura).2008.2007 godina 16 Izvještaj Komisije za hartiije od vrijednosti 37 .01. što predstavlja najveći broj ostvarenih transakcija ikad postignut na crnogorskim berzama.300. godini 10.154. godine Indeks MOSTE u 2007.13%. a index NEX 20 porastao je za 114. U aprilu broj ostvarenih transakcija iznosio je 42. 2500 2250 2000 1750 1500 1250 1000 750 Indeks MOSTE u 2007.15 Tabela 3: Berzanski promet i broj transakcija u periodu od 01.7%).70%. godine 16 Berza MONTENEGROBERZA NEX BERZA Ukupno Broj transakcija 17.622. godine berzanski indeksi su značajno porasli.2007. U odnosu na maksimalne vrijednosti. NEX PIF porastao je tokom prethodne godine za 146. indeksi su na kraju 2007. Najmanji broj poslova realizovan je u decembru (7.300).2007. godine indeks MOSTE porastao je za 108. godini 10.053 € 86. godini 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX 20 u 2007. Tokom 2007. godine do 31.10.2008. Maksimalne vrijednosti u 2007.01. 15 Godišnji izvještaj glavnog ekonomiste. godini dva indeksa su dostigla u majuMoste i NEX20. godine zabilježili pad: Moste (33.473 € IZVOR: Komisija za hartije od vrijednosti Kretanje berzanskih indeksa Berzanski indeksi predstavljaju kretanje cijena na tržištu kapitala.01.420 € 49.01.19. Indeks investicionih fondova.05.532. a najmanji u decembru (20.2007.

22 01. -Razvoj penzionih fondova i kanalisanje privatne štednje na tržište kapitala.01 .19.83 01. kao i na regulativu kojom se poboljšava efikasnost i integritet tržišta hartija od vrijednosti: 17 Izvještaj Komisije za hartije od vrijednosti 18 Ekonomski i fiskalni program za Crnu Goru. godini 10.060.05.05. .82 .01.01.2008 21.2008.05.2008 1.01. godini Indeks NEX PIF u 2007.01.41.05. godine17 NEX 20 Vrijednost Promjena NEX PIF Vrijednost Promjena MOSTE Vrijednost Promjena 01.34.92 % 30.051.613.730. 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 Indeks NEX PIF u 2007.2008.Grafik 2: Kretanje indeksa fondova u 2007.415.85 . 2007-2010 38 .2007.2007.10. godini Tabela 4: Vrijednost berzanskih indeksa za period od 01. -Razvoj kastodi poslova kako bi naše tržište postalo vidljivo stranim investitorima.2008 37.2008 21.-30.01. Ti pokazatelji su: -Ustanovljavanje otvorenih investicionih fondova i razmatranje mogućnosti za transformaciju postojećih zatvorenih investicionih fondova u otvorene investicione fondove. 33.84 % 18 Budući trendovi razvoja tržišta kapitala i regulatornog i nadzornog okvira Nekoliko pokazatelja ukazuje da će interesovanje za crnogorsko tržište kapitala rasti i u narednom periodu.2008 1.35. Konkretna pitanja regulative za dalji razvoj tržišta kapitala će se usmjeriti na regulativu kojom će se urediti izdavanje i promet i drugih hartija od vrijednosti.39 % 30.04 30.359.

Sljedeći strateški interes Crne Gore za ulazak u Evropsku Uniju. Agencija za nadzor osiguranja. je li obavezno preuzimanje u postupku privatizacije. Agencija za nadzor osiguranja Regulatorni i nadzorni organ tržišta osiguranja je Agencija za nadzor osiguranja Crne Gore. propisao osnivanje Agencije za nadzor osiguranja kao nezavisnog regulatornog organa sa svojstvom pravnog lica čija je osnovna djelatnost zaštita interesa osiguranika i drugih korisnika osiguranja. u cilju nezavisnosti i višeg kvaliteta obavljanja nadzorne funkcije. U okviru svojih nadležnosti Savjet Agencije je usvojio dokumenta neophodna za početak rada tj. koji plaćaju gotovinom. funkcionalno je počela obavljati zakonom propisanu djelatnost u januaru mjesecu 2008. kao i pristupanje članstvu Svjetskoj trgovinskoj organizaciji. Ta mora obezbjediti da hipoteka postane savremeni instrument pogodan za cirkulaciju na tržištu kapitala. to jest da li regulativni okvir preuzimanja i spajanja kompanija onemogućava djelatnost preuzimanja i spajanja u obimu koji je neophodan za razvoj ekonomije i prilagođavanje strukturalnim promjenama (iznad kojeg procenta vlasništva je obavezna javna ponuda. mogućnost davanja konkurentske ponude za preuzimanje). međunarodnim standardima supervizije osiguranja (IAIS). godine uspostavio je takav zakonski okvir koji će omogućiti povećanje kvaliteta poslova osiguranja u skladu sa principima otvorene tržišne ekonomije. godine. broj 42/07). obezbjeđenje stabilnosti i razvoja djelatnosti osiguranja zasnovanog na zdravoj konkurenciji i jednakim uslovima poslovanja. c/Smanjenje troškova poslovanja na tržištu hartija od vrijednosti. Novi Zakon o osiguranju. Agencija za nadzor osiguranja. odnosno kako izgrađene nekretnine kapitalizovati. Finansijski plan i Program rada i dostavio ih Skupštini Crne Gore na saglasnost i usvajanje. Postojeći pravni sistem tržišta osiguranja čine Zakon o osiguranju. koji je stupio na snagu krajem 2006. (ii) integritete tržišta. odnosno kada su kupci iz inostranstva. Osnovni cilj reforme tržišta osiguranja je kreiranje finansijski pouzdanog i stabilnog tržišta osiguranja koji će obezbijediti zaštitu osiguranika i stvoriti ambijent za visokokvalitetne usluge i produkte osiguranja. kao i evropskim direktivama koje se odnose na ovu oblast. naročito troškova vezanih za obavljanje same transakcije. Problem troškova je naročito izražen u slučaju kada su kupci hartija domaća fizička lica. kako bi se ’umrtvljeni’ kapital stavio u funkciju investicija. b/Omogućavanje izdavanja hartija na osnovu nekretnina. godine izabran je Savjet Agencije (Odluka o imenovanju predsjednika i članova savjeta „Službeni list RCG“. to jest da li regulativni okvir omogućava djelatnost preuzimanja i spajanja koja za posljedicu ima "fer rezultat" u smislu podjele premije za sticanje kontrole (pitanje obaveznog ili neobaveznog nivoa cijene koji mora biti ponuđen za otkup akcija).a/ Zakonsko uređivanje preuzimanja akcionarskih društava u smislu: (i) razvoja tržišta. Potrebna je izrada nove regulative koja se odnosi na hipoteku kao i na izdavanje i promet dugoročnih hartija od vrijednosti koje se izdaju na osnovu hipoteke. U julu mjesecu 2007. u saradnji sa 39 . Novi Zakon o osiguranju je. Statut. Zakon o obaveznim osiguranjima u saobraćaju i Zakon o stečaju i likvidaciji društava za osiguranje.

Uvedena je obaveza organizovanja odjeljenja interne revizije u okviru društava za osiguranje. Do sada ostvarena saradnja u prethodno navedenom dijelu sa USAID-om. a u cilju njihovog efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja. Capacity Development Programme for the Government of Montenegro. Budući pravci razvoja i reforme tržišta osiguranja u Crnoj Gori će ići u pravcu dalje liberalizacije tržišta. Šta više. kao i angažovanje eksperta iz oblasti osiguranja prilikom izrade Nacionalne strategije za integracije. U skladu sa zakonskom regulativom osiguravajuće kompanije su u obavezi da najduže do kraja 2010. zastupanja i pružanja drugih usluga u osiguranju je razdvojeno u smislu da jedno privredno društvo može da obavlja samo jednu vrstu ovih poslova. donošenjem svih podzakonskih akata koji proizilaze iz Zakona o osiguranju. Ovakvo rješenje je posledica usklađivanja sa međunarodnim standardima poslovanja u osiguranju. Takođe. obavljanje poslova posredovanja. pružanje tehničke pomoći kroz konkurisanje projektima za IPA fondove. kao i planirana buduća saradnja sa raznim drugim donatorima ima za cilj organizaciono i stručno osposobljavanje Agencije. Postojeće interesovanje novih investitora i renomiranih kompanija za pružanje usluga osiguranja u Crnoj Gori jasan je znak da će budući period obilježiti dinamičan razvoj ovog sektora. ovo je znak da je stvoren jasan i predvidiv zakonodavan okvir. Evropskom agencijom za rekonstrukciju. Institutu sertifkovnih računovođa Crne Gore su povjereni slijedeći poslovi: . Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih 40 . utvrdiće se na bliži i detaljniji način prava i obaveze aktera na tržištu osiguranja. kao nosiocu ugovora o Konzorcijumu. kao potpisnice istog. Takođe. Ministarstvo finansija je Uredbom o povjeravanju poslova organa državne uprave nadležnog za poslove računovodstva i revizije prenijelo određena ovlašćenja na Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. zajedno sa Ekonomskim fakultetom i Savezom računovođa i revizora Srbije. iskustvo iz regiona i nagovještaji otvaranja novih kompanija sugerišu da će se rast ovog sektora i dalje intenzivirati. prevod i objavljivanje Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS).usvajanje. Davanje dozvola za sticanje kvalifikacionog učešća je takođe u djelokrugu rada regulatornog organa. koje su vezane za ovaj sektor. a sve u skladu sa preporukama evropskog zakonodavstva i zahtjevima Svjetske trgovinske organizacije. je ostvarila saradnju sa raznim donatorima i to u dijelu pružanja pomoći i podrške koja se odnosi na organizacionu podršku. Rast obima posla i usluga i povećana konkurencija vodiće boljim i konkurentnijim proizvodima za građane i privredu i eliminisanju jednog dijela biznis barijera. Postojeći trendovi. naprave statusne promjene u smislu razdvajanja vođenja poslova životnog i neživotnog osiguranja. Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore U skladu sa Zakonom o državnoj upravi. kao i usklađivanje domaćeg zakonodavstva za zakonodavstvom Evropske Unije. Uveden je sistem licenciranja aktuara od strane regulatornog tijela.Ministarstvom finansija. što će doprinijeti stvaranju efikasnog sistema kontrole i nadzora poslova osiguranja od strane nadzornog organa. godine.

. na godišnjem nivou.standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB.edukacija računovođa i revizora u skladu sa važećim IFAC-ovim Međunarodnim standardima obuke (IES). .utvrđivanje ispunjenosti uslova za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe iz člana 27 Zakona i izdavanje sertifikata za sertifikovanog računovođu. . prevod i objavljivanje novih ili dopuna Međunarodnih računovodstvenih standarda (MRS). .prati primjenu programa kvaliteta radi procjene rezultata u računovodstvu i reviziji u skladu sa obevezama IFAC-a.organizovanja polaganja stručnih ispita za sticanje zvanja sertifikovanog računovođe i izdavanja sertifikata za sertifikovanog računovođu. . sertifikovanih računovođa i utvrđivanje ispunjenosti uslova za poslovanje društava za reviziju iz člana 15 Zakona o računovodstvu i reviziji. . Međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja (MSFI) i Međunarodnih standarda za reviziju (MSR) koje je proglasio IASB. . davanje instrukcija i objašnjenja pravnim licima registrovanim za obavljanje privredne i društvene djelatnosti i djelova stranih društava (u daljem tekstu: pravna lica). . u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji (u dalje tekstu: Zakon).pripremanje.kontrola obavljanja djelatnosti revizije.pripremanje modela obrazaca finansijskih iskaza za pravna lica i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". .vođenje evidencija društava za reviziju. u skladu sa Zakonom.utvrđivanje programa certifikacije u skladu sa standardom obuke IFAC-a i njihovo objavljivanje u "Službenom listu Republike Crne Gore". 41 .usvajanje. .

Odgovarajući kvalifikovanu konsultantsku podršku koja se može obezbjediti u zemlji uvažavajući potrebu poznavanja lokalnih prilika i efikasnijeg djelovanja u kombinaciji sa relevantnim međunarodnim iskustvom. N – nadzorna i TD – tržišna disciplina). (Appendix A: Risk Factors and Dependencies in relation to actions to be included in strategy and action plan. Posebna pažnja je usmjerena na testiranje stavova i nalaza regulatora i supervizora sa finansijskog tržišta imajući u vidu veliki broj relevantnih informacija o kvalitetu finansijskog izvještavanja kojima raspolažu kroz superviziju finansijskih institucija.worldbank. prevoz i smještaj i sl. Potrebe finasiranja operativne podrške relevantnim stakeholder-ima kao i finasiranja operativnih potreba i podrške (hardver. ali i postavljena kao zasebna cjelina.) za projekti tim će se formirati za realizacija jedne ili više planiranih aktivnosti. U zavisnosti od toga kojem od stubova ostvarivanja strategije pojedinačna akcija pripada dodata joj je i odgovarajuća slovna oznaka (NI – normativno-institucionalna. 42 . Dodatak A19 daje detaljan prikaz ocjene rizičnosti i uzajamne povezanosti aktivnosti koje su ovdje definisane kao ključne za ostvarivanje strategije.org/reparis za dodatne detalje o Programu. Identifikujući aktivnosti koje je neophodno sprovesti u realizaciji strategije za svaku je navedena institucija koja je ključno odgovorna za njenu realizaciju. Regionalnu tehničku saradnju koja će omogućiti razmjenu relevantnih iskustava pri čemu Crna Gora kao posebno značajnog partnera prepoznaje Program puta za Evropu Svjetske banke – Program računovodstvene reforme i institucionalnog jačanja 20 kao mehanizam za ostvarenje regionalne saradnje21. Prilikom izrade „gap“ analize izvori informacija su determinisani ROSC izvještajem te ispitana sa stanovišta profesije.) 20 (World Bank Road to Europe – Program of Accounting Reform and Institutional Strengthening REPARIS) 21 Pogledati www.. Razrađujući aktivnosti (poglavlje 5) za svaku je procjenjen odgovarajući budžet i resursi koji obuhvataju: Odgovarajuću kvalifikovanu spoljnu konsultantsku podršku. Ovo je posebno važno imajući u vidu tehničku stranu planiranih aktivnosti i potrebu da se zadovolji najbolja međunarodna praksa prilikom njihove realizacije. Svaka od definisanih akcija je usmjerena ka ostvarivanju jednog ili više predhodno postavljenih ciljeva i interaktivno povezana sa ostalim akcijama. korisnika finansijskih izvještaja i glavnih stakholder-a.4. 19 Pogledati Dodatak A: Faktori rizika i međuzavisnost aktivnosti uključenih u strategijski i akcioni plan. kao i datum do koga bi aktivnost trebalo sprovesti da proizvede optimalne efekte odnosno da ne kreira dodatne rizike za realizaciju Strategije. druga oprema. DEFINISANJE PLANA U procesu koncepcijskog definisanja i finalnog uobličavanja akcionog plana Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju se oslonio na »gap« analizu neusklađenosti računovodstveno – revizorske prakse sa okvirom koji daje acquis communautaire. softver.

6. Komisija za hartije od vrijednosti. godine Počev od 2009. STUB 1: 1. ROK ZA REALIZACIJU OPIS AKTIVNOSTI NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR Upodobljavanje okvira za finansijsko izvještavanje ODGOVORNOST 2. godine. godine. 7. 11.4. 9. Upodobljavanje okvira za obavljanje revizije 3. Podrška procesu prevođenja IFRS i ISA 4. kontinuirano Počev od 2009. kontinuirano 13. 5. 12. STUB 2: 10. 8.1 Akcioni plan i vremenski okvir za razvoj i implementaciju Red. Br. Stimulacija mehanizama kontrole od strane finansijskog sektora kontinuirano 43 . Agencija za nadzor osiguranja Prva polovina 2009. Podrška razvoju kapaciteta Nacionalnog savjeta Institucionalno jačanje i podrška – Institut sertifikovanih računovođa Institucionalno jačanje i podrška – Komisija za hartije od vrijednosti Institucionalno jačanje i podrška – Agencija za nadzor osiguranja Institucionalno jačanje i podrška – Poreska uprava Institucionalno jačanje i podrška – Privredni sud MEHANIZMI NADZORA Uspostavljanje inspekcijskog kapaciteta Razvoj i širenje koncepta interne revizije Uspostavljanje tijela za nadgledanje revizora Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija i Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Poreska uprava Privredni sud kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano kontinuirano Ministarstvo finansija Ministarstvo finansija i pravna lica Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore.

godine. STUB 3: 16. 44 . Povezivanje finansijskog izvješavanja i poresko bilansiranja Izvještavanje prema resornim ministarstvima TRŽIŠNA DISCIPLINA Kampanja podizanja javne svijesti Popunjavanje. 17. 20. kontinuirano kontinuirano kontinuirano 19. prezentacija i obrada baze finansijskih izvještaja Objelodanjivanje informacija uz finansijske izvještaje za finansijski sektor Uspostavljanje centara za obuku računovođa i revizora Javni registri i liste Ministarstvo finansija. Poreska uprava Pravna lica kontinuirano kontinuirano stakeholderi Zainteresovani stakeholderi Privredni sud i Komisija za hartije od vrijednosti Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija kontinuirano kontinuirano Počev od 2009. 15. 18.14.

Komunikacioni centar: Centar komunikacije je Nacionalni savjet. značajnija udruženja preduzetnika. stakehold-eri koji se obavezuju da će primljene informacije na najefikasniji način sa što manje modifikacije dostavljati subjektima koji su njihovi stakeholderi i zainteresovani za pitanja razvoja računovodstvene i revizorske profesije. publikacije. ukoliko se većina članova složi. u standardizovanoj formi. Služba za odnose sa javnošću u okviru Ministarstva finansija će pomagati u ostvarivanju komunikacionog plana.2 Kreiranje komunikacionog plana Komunikacioni plan se kreira u svrhe razvoja komunikacije za realizaciju ove Strategije i nije dizajniran kao trajni međuinstitucionalni plan razvoja komunikacije. Strategijom navedeni. sadržaji i kanali komunikacije sa stakeholedrim-a 45 . jednom mjesečno. Članovi Savjeta obezbjeđuju protok informacija u oba pravca između komunikacionog komiteta i subjekata prema kojima je usmjerena saradnja. Promoviše se i direktna komunikacija računovođa i revizora sa Savjetom. Frekventnost komunikacije: Ažuriranje informacija na web sajtu. Agencija za promociju stranih investicija. Sve infromacije za komunikaciju sa javnošću odobrava predsjednik Savjeta ili Savjet. Pored ovog kao komunikaciona sredstva će se koristititi časopisi koje izdaju udruženja profesionalnih računovođa. . obrađivati sva pitanja od značaja za realizaciju ove Strategije i Akcionog plana. analize i druga sredstva komunikacije sa kojima raspolažu stakeholder-i. Ključne komunikacione tačke su. Privredna komora. Komunikaciona mreža: Komunikaciona mreža od NSC ka korisnicima informacija i obrnuto zasnovana je po principu koncentričnih krugova. Seminari se profilišu kao posebno interesantno sredstvo komunikacije sa računovodstveno – revizorskom profesijom. Komunikacija se fokusira na zajedničke interese i profilisane strategije. Na ovom web sajtu se publikuju sve vrste registara koje razmatra NSC ili koje vodi Ministarstvo finansija. Komunikacija sa stakeholder-ima: Komunikacioni plan je usmjeren na prije svega za odnos sa stručnom javnošću uključujući profilisane stakeholdere-e. Partneri: Ključni partneri za razvoj komunikacije sa javnošću su stakeholder-i čije PR službe takođe doprinose prenosu informacija do krajnih korisnika na što prihvatljiviji i efikasniji način. razmjena informacija sa stakeholderim-a i obavljivanje izvještaja o progresu je predviđeno kao obavezno. Svaka značajnija promjena stanja u realizaciji Akcionog plana ili promjeni u računovodstveno – revizorskoj profesiji.4. NSC će se sastajati najmanje jedanput u četiri mjeseca da bi razmotrio realizaciju Akcionog plana i donio odluke iz domena svojih nadležnosti. Komunikaciono sredstvo: je posebno dizajnirani meni na sajtu Ministarstva finansija. Pored stakeholder-a kao partneri u razvoju komunikacije sa javnošću se prepoznaju: Udruženje banaka. Unija poslodavaca i Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća. Komunikaciona forma: Za potrebe realizacije ovog projekta će se dizajnirati poseban Izvještaj o progresu koji će. a takođe se i razvijaju komunikacione forme.

1. STRATEGIJA NASTUPA PREMA STAKEHOLDER-ima 46 .

Veći značaj profesije. Međunarodna priznanje i afirmacija. Veći kvalitet R&R usluga. Primjena etičkih standarda. Širenje konkurencije u okviru R&R profesije. Ostvarivanje većih prihoda. Zajednički interesi: STRATEGIJA I AKCIONI PLAN Širenje R&R profesije.Potrebe stakeholder – a: Potrebe Projekta iNSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA Širenje broja članova. Ostvarivanje veće kohezije članova. Samoodrživost projekta. Centar edukacije. Realizacija 47 . Lična afirmacija članova. Veći značaj profesije. Centar nadzora nad kvalitetom primjene standarda i rada R&R profesije. Veće cijene usluga za poslove R&R. Veći značaj profesije. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Ostvarivanje monopola odnosa sa R&R profesijom. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja . Manje nadzora od spoljnih činilaca. Više nadzora. Podizanje svijesti o značaju R&R poslova i finasijskih izvještaja. Ostvarivanje većeg stepena primjene međunarodnih standarda i kvalitetnijeg finansijskog izvještavanja.

o Zakonom adresirati uočene slabosti postojećeg zakonodavstva i regulisati pitanja koja nijesu bila dovoljno regulisana uz konsultaciju skorašnjih komparativnih iskustava.1. pravila za procjenjivanje imovine i sl.1. o Preispitati prag primjene uprošćenih standarda finansijskog izvještavanja i razviti ove standarde za primjenu na nivou malih i srednjih preduzeća (SME). o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira.5. • Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda finansijskog izvještavanja sa posebnim osvrtom na: 48 .1.7. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA FINANSIJSKO IZVJEŠTAVANJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 1. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora. o Donijeti podzakonsku regulativu kojom bi se adresirala pitanja od posebnog značaja: jedinstveni kontni okvir. Pillar I: NORMATIVNO – INSTITUCIONALNI OKVIR 5. Praktičnost o Zakonom definisati što se smatra velikim. malim i srednjim preduzećima (SME) usklađeno sa međunarodno priznatim standardima. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutarnog okvira za revizorsku aktivnost eksternog i internog karaktera kako bi se obezbijedilo: • • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima sa međunarodno priznatim standardima finansijskog izvještavanja i računovodstva te obezbjediti njihovo prevazilaženje i eliminisanje konfuzije. o Uspostaviti listu entiteta od javnog interesa za koje se zahtijeva posebno finansijsko informisanje i izvještavanje. minimalna pravila za usaglašavanje stvarnog sa računovodstvenim stanjem. IMPLEMENTACIJA PLANA 5.5. o Uskladiti zahtijeve za finansijskim izvještavanjem od strane korporativnog sektora sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire.

Uspostavljanje jake osnove za odgovarajući nivo finansijskog izvještavanja i infrastrukture koja treba da ga podržava. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93.750 49 .000 za podršku projektnom timu. Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.• • • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. partneri i poreski autoritet. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 1: € 133.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.000 Podrška projektnom timu: €10. investitori. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.

koja uvodi zahtijeve za sve statutarne revizije da budu dio sistema provjere kvaliteta.5.2. o Revizija. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. Sistem eksterne provjere kvaliteta je razvijen kao provjerljivost usklađenosti kvaliteta revizije sa proklamovanim standardima i da revizori poštuju 50 . i kontrolni organi Ministarstva finansija.1.7. Preporuke Evropske Komisije 22. eksterna kontrola kvaliteta treba da provjeri usklađenost revizorskih poslova sa prihvaćenim standardima posebno imajući u vidu: Član 29 nove osme EU kompanijske direktive. o Uskladiti zahtijeve za obavljanjem revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. o Revizija. • • 22 Evropska Komisija je usvojila Preporuke uspostavljajući minimalne standarade za sitem eksterne provjere kvaliteta za statutarne revizije. Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj statutatrnog okvira za finansijsko izvještavanje kako bi se obezbjedilo: • Kompletnost o Priprema i usvajanje novog Zakona o računovodstvu i reviziji. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodavstva o reviziji posebnu pažnju usmjeriti nekonzistentnostima ispoljenim sa međunarodno priznatim standardima obavljanja revizije te obezbjediti njihovu primjenu u praksi. o Zakonom o računovodstvu i reviziji proširiti konkurentnost u obavljanju revizije i mehanizme kontrole kvaliteta obavljanja eksterne revizije. Praktičnost o Zakonom o računovodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja eksterne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima.5. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. u prvoj instanci. u drugoj instanci. UPODOBLJAVANJE OKVIRA ZA OBAVLJANJE REVIZIJE (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 2. o Izmjene zakonodavnog okvira treba da obezbjedi unapređenje eksternog programa provjere kvaliteta sa ovlašćenjima da ga sprovode semoregulatorna tijela sa posebnim ovlašćenjem i posebno formiranim organima (sa učešćem predstavnika stručnih tijela iz inostranstva). o Obezbjediti širenje instituta interne revizije kroz promjenu zakonske regulative kao nezavisne konsultantske aktivnosti u okviru privrednih i drugih subjekata koja treba da podpomogne podizanje kvaliteta eksterne revizije i finansijskog izvještavanja. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora.

000 Podrška projektnom timu: €10. Iskaz se primjenjuje u svim situacijama kad članice sprovode programe za svoj račun. o Kroz izmjene zakonskog okvira obezbjediti obaveznost visokog kvaliteta revizorskih izvještaja za kompanije kotirane na berzama.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. Očekivani rezultati Primjena standarda revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori. investitori. partneri i poreski autoritet. Ključni stakeholder-i • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.000 stička pravila ponašanja (uključujući nezavisnost kao jedan od ključnih). Osiguranje o Uspostaviti motivacioni poreski mehanizam za što efikasniju primjenu novog zakonodavnog okvira. regulatornih ili drugih agencija ili ako se programi sprovode od strane drugih tijela. u ime profesije. ili u ime vlada.000 za podršku projektnom timu. 51 . 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. o Ojačati odgovornost organa upravljanja i rukovođenja privrednim društvima za kvalitet angažovanja eksterne revizije. Preporuke postavljaju obuhvatan set minimalnih zahtjeva za uspostavljanje sistema provjere kvaliteta u zemljama članicama EU sa ciljem da se obezbjedi ujednačenost kavliteta revizije i uspostavi sistem njegovag nadgledanja i objavljivanja rezultata ovog praćenja. • Uspostavljanje jake osnove za širenje obavljaja revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja. o obavezama članova No. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 75 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. 23 Iskaz o obavezama članica 1 je primjenjiv za članove tijela IFAC-a koji se bave programima osiguranjem pregleda kvaliteta u obavljanju revizije finansijskih izvještaja.750 Lokalna konsultantska podrška: €25.1. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor.IFAC Iskazi kvaliteta23. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. o Uspostaviti obaveznost organizovanja i razvoja instituta interne revizije za velike privredne subjekte.

• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 2: € 133.750 52 .

• • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 12.000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €100. Očekivani rezultati Ostvariti raspoloživost resursa za implementaciju okvira koji će osigurati kontinuirano prevođenje međunarodnih standarda kao osnove za njihovu kvalitetnu primjenu.1. Obezbjeđivanje softvera za asistenciju u procesu prevođenja. Funkcionalnost treba biti potvrđivana obezbjeđenjem vrlo ažurnog prevođenja svih promjena i stalnim periodičnim razvojem kvaliteta ukupnih tekstova prevoda standarda.000 Podrška projektnom timu: €50.5 i 7. Obezbjediti pokriće operativnih troškova za prevođenje standarda24.4. Ključni stakeholder-i • • Institut sertifikovanih računođa Crne Gore.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. Razvijanje mehanizama saradnje sa sličnim tijelima u zemljama u kojima se standardi prevode na jezike koji su u službenoj upotrebi u Crnoj Gori. Osposobljavanje grupe (prevodilački komitet) koja bi bila dominantno sastavljena od računovođa i revizora sa uključenjem profesionalnih prevodilaca. PODRŠKA PROCESU PREVOĐENJA IFRS i ISA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Obezbjeđivanje dostupnosti prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. 53 . Ministarstvo finansija Resursi i budžet 10 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250.000 24 Što ne obuhvata troškove štampanja koji trebaju biti pokriveni na komercijalnoj osnovi. Razviti motivacione mehanizme za kontinuirano poboljšanje prevoda na bazi sugestija korisnika.000 za podršku projektnom timu. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi podršku uspostavljanju kontinuiranog procesa prevođenja standarda kroz: U saradnji sa institucijama iz okruženja obezbijediti korišćenje prevoda teksta novih IFRS usvojenih od međunarodnog Odbora za računovodstvene standarde (International Accounting Standards Board) i interpletacija ovih standarda usvojenih Komiteta za tumačenje međunarodnih finansijskih standarda (Interanational Financial Reporting Interpretation Committee).3.5.

500 54 .• Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 3: € 187.

5 i 7. Adresiranje urgentnih pitanja implementacije standarda i realizacije ove Strategije i akcionog plana prema svim zainteresovanim stranama. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. PODRŠKA RAZVOJU KAPACITETA NACIONALNOG SAVJETA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Očekivani rezultati Osposobljenje NSC da predstavlja pokretačku i kontrolnu snagu za realizaciju projekata razvoja računovodstvene i revizorske profesije. Nadgledanja kvaliteta primjene zakonske i podzakonske regulative i potreba njihog dotjerivanja. malo dimenzionirane. Podrška programima obuke i razvoja resursa na osnovama dugoročne održivosti i razvoja ovih funkcija. nadgledanje profesionalnih udruženja i tijela računovođa i revizora. Osposobljavanje grupa unutar NSC da se specijalizovano bave sa pojedinim pitanjima kao što su: razvoj programa edukacije.5. Potpisivanje i implementacija memoranduma o saradniji sa ključnim stakeholderim-a koji su nezavisna regulatorna ili druga tijela. razvoj eksternih odnosa i sl. te da osigura veći stepen relevantnosti finansijskih informacija za zainteresovane strane.. službe koja bi djelovanje NSC učinila efikasnim na dnevnoj osnovi i obezbijedila realizaciju komunikacionog plana. Razvoj mehanizama izvještavanja Vlade Crne Gore i drugih zainteresovanih strana. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti NSC da upravlja projektom realizacije ove Strategije sa posebnim fokusom na sledeće elemente: Širenje NSC sa uključivanjem predstavnika računovodstveno revizorske profesije i predstavnika institucija koje promovišu investiciona ulaganja i razvoj biznisa. a posebno investitore. oslonjenosti na komparativana iskustva ili direktno povezana sa očekivanim djelovanjem međunarodnih tijela za uspostavljanje i tumačenje standarda.4. Osposobljavanje prateće. Širenje mreže stručnih saradnika koje je moguće konsultovati i angažovati prilikom odlučivanja o pojedinim pitanjima sa visokim stepenom stručnih specifičnosti. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Komisija za hartije od vrijednosti 55 .1. Nagledanje ostvarivanja planiranog djelovanja licenciranih računovodstveno – revizorkih profesionalnih udruženja i tijela.

• • Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 60 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 75.000 56 .000 Podrška projektnom timu: €10.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 4: € 110.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.000 za podršku projektnom timu. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10.

1.5. visoke stručne reputacije. a posebno odnose sa javnošću koji bi trebali pomoći u jačanju zainteresovanosti javnosti za aktivnosti Instituta. Sadržaj aktivnosti je fokusiran na: Priprema Akcionog plana za djelovanje Instituta u periodu na koji se odnosi ova Strategija i Akcioni plan u pravcu koji će adresirati minimum uspostavljanja procesa rearanžiranja Instituta u organizaciju koja na efektivniji način može odgovoriti obavezama. Razviti intezivni plan komunikacije među članovima i ključnim stakeholderima. 1 – Ulazni zahtijevi za program profesionalnog usavršavanja računovođa. etičkih kodeksa te priručnika i tumačenja za njihovu primjenu. Organizovanje procesa kontinuiranog prevođenja ili distribucije prevoda na neki od jezika u službenoj upotrebi međunarodnih standarda finansijskog izvještavanja i standarda revizije. unapređenju njegovih poslovnih aktivnosti u promijenjenom ambijentu i obezbjediti unaprijeđenje marketinških i drugih programa okrenutih javnosti. metodoloških i kalkulativnih kontrola. o Edukaciju i sertifikaciju. o IFAC IES No. o IFAC IES No. 5 i 7. 2 – Sadržaj programa za profesionalno usavršavanje računovođa. u punoj mjeri ISA usklađenu metodologiju obavljanja revizije koja bi bila dostupna i za reviziju malih preduzeća i koja bi bila pripremljena u elektronizovanoj formi sa sistemom logički. 7 i 8 EU osme direktive o kompanijskom zakonodavstvu. o Publikovanje i vođenje registara Pripremiti standardizovanu.5. 57 . Širenje mreže stručnih saradnika. o IFAC International Education Standard (IES) No. koje je moguće konsultovati i angažovati na različitim poljima ostvarivanja delegiranog javnog interesa i asistiranja u područjima razvoja prakse primjene međunarodnih standarda. 3 – Profesionalne vještine. prenesen dio javnih ovlašćenja u implementaciji međunarodnih računovodstvenih i revizorskih standarda i regulacije računovodstvene i revizorske struke. INSTITUCIONALNO JAČANJE I PODRŠKA – INSTITUT SERTIFIKOVANIH RAČUNOVOĐA (NI) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Uspostavljanje centra za profesionalno obučavanje i usavršavanje sa razvijenim i unapređivanim programima imajući u vidu posebno: o Član 6. Razvoj organizacione strukture koja bi mogla da odgovori obimu preuzetih obaveza posebno se fokusirajući na razvoj: o Nezavisnosti i etičnosti profesije. o Kontinuiranu kontrolu i disciplinu. tenderskom procedurom. Opis aktivnosti: Aktivnost treba biti fokusirana na jačanje sposobnosti Instituta sertifikovanih računovođa kao profesionalnog udruženja na kojem je. Jačanje radnih tijela i kadrovskog potencijala Instituta.

8 – zahjevi komepetentnosti za revizorku profesiju i o Komparativnog iskustva novopriključenih zemalja EU u uspostavljanju kontinuiranih programa obuke i usavršavanja Razviti strateški poslovni plan koji će posebno. o Da bi se prosuđivala uspješnost ovog režima moraju biti uspostavljeni posebi ciljevi i sitem indikatora učinkovitosti bazirano na međunarodnoj praksi u ovoj oblasti. 58 . obraditi pitanje budžetiranja i usklađenosti novčanih tokova. Redizajnirati u pravcu modernizacije i širenja javnog interesa za publicističku aktivnost Instituta. o Preporuke Evropske Komisije koje se odnose na ovu oblast. Očekivani rezultati Osposobljena. o IFAC Izjavu o obavezama članica No. na realnoj osnovi. Njihova nezavisnost (u smislu bilo kakve povezanosti sa revizijom koju kontrolišu) i objektivnost moraju biti garantovane. o Pravila između pristupa projere kvaliteta moraju biti diferencirana u zavisnosti da li statutarna revizija obuhvata i klijente iz oblasti javnog interesa. 5 – Zahtijevi praktičnog iskustva. o IFAC IES No. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana.o IFAC IES No. Obezbjediti podršku i implementirati efektivni i efikasni program i režim eksterne kontrole kvaliteta koja posebno mora zadovoljiti sledeće: o Kontrolori moraju posjedovati odgovarajuće profesionalne kvaliteta i iskustvo. o IFAC IES No. 6 – Ocjena profesionalne osposobljenosti i kompetentnosti. Usklađenost sa IFAC-ovim izkazom o obavezama članica (SMO) je reperna vrijednost u pružanju podrške Institutu da obezbjedi učinkovitost svog djelovanja na visokom nivou i time djelovanja profesionalnih računovođa i revizora koji su njegovi članovi. o IFAC IES No. o IFAC IES No. Obezbjediti pomoć i uspostaviti procedure za poštovanje usklađenosti i disciplinske postupke prema članovima koji nepoštuju nivo uspostavljenog kvaliteta posebno imajući u vidu: o Član 30 osme kompanijske direktive EU. Kao dodatni reper za ocjenu efikasnosti treba da posluži prijedlog samog Instituta iskazan u Akcionom planu za svoje djelovanje u dužem periodu. od profesije i javnosti prepoznata asocijacija računovođa i revizora koja posjeduje kapacitet i resurse da bude lider u stalnom podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. o Obuhvat pregleda kontrole kvaliteta treba da uključi i sisteme interne kontrole revizorske firme sa odgovarajućim nivom testiranja usklađenosti procedura i fajlova kako bi se verifikovala adekvatnost funkcionisanja. 4 – Vrijednosti profesionalne etike i stava. Resursi koji se zahtijevaju kao neophodni za unapređenje aktivnosti i arhitekture Instituta će biti više nego produktivno iskorišćeni ukoliko podrže strukturu predloženih aktivnosti i obezbjede visok stepen vjerovatnoće da budu uspješne u budućnosti. o Odgovarajući resursi moraju biti dodjeljeni sistemu kontrole kvaliteta kako ne bi zavisio od drugih aktivnosti. 6. 7 – kontinuirani profesionalni razvoj: Program učenja cijelog života i kontinuiranog razvoja profesionalne kompetentnosti .

750 Tehnička pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 5: € 551.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.250 po danu): € 218.000 Podrška projektnom timu: €10.250 po danu): € 212.000 Lokalna konsultantska podrška: €25. Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi razvoja Strateškog plana djelovanja: € 10. Strano tim liderstvo (175 dana tokom tri godine sa € 1.Ključni stakeholder-i • • • • • • • Institut sertifikovanih računovođa.000.250 59 .

o Razvoj kapaciteta novog organizacionog dijela u okviru Ministarstva finansija obezbjediti regrutovanjem iskusnih revizora i upošljavanjem mladih stručnjaka motivisanih za usavršavanje svojih znanja u ovom oblastima. Konzistentnost o U postojeću organizacionu šemu Ministarstva finansija uklopiti organizacioni dio koji bi se bavio pitanjima kontrole kvaliteta finansijskog izvještavanja. sistematizacije radnih mjesta i sl. Centralne banke i Poreske uprave. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Priprema i usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. o Uspostaviti mehanizme koje će omogućiti da se obavi kontrola rada tamo gdje je on znatno ispod očekivanog nivoa. 60 • • . godine.1. o Razmotriti mogućnosti eksternalizacije ove funkcije u inicijalnom periodu koje bi ujedno ostvarivalo i podizanje unutrašnjih kapaciteta. primjene računovodstvenih i revizorskih standarda.2. Praktičnost o Zakonom definisati obavezu uspostavljanja inspekcijskog nadzora nad radom računovođa i revizora sa mogućnoćnošću izricanja novčanih kazni i seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera. Pillar II: MEHANIZMI KONTROLE 5.). Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbijedi osposobljavanje unutrašnjih resursa Ministarstva finansija da obavlja vrstu nadzora rada računovođa i revizora koja omogućava i novčano kažnjavanje kao i izricanje seta mjera preventivnog i korektivnog karaktera.5. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. o Preispitivanje i izmjena podzakonske regulative koja se odnosi na funkcionisanje upravnih organa (uredbe. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji.2. o Preispitati prekršajno zakonodavstvo i utvrditi moguća ograničenja koja treba eliminisati. do kraja 2012. o Zakonom adresirati riješenje pitanja ko će obavljati drugostepeni nadzor ( instanca iznad nadzora koji obavlja samoregulatorno tijelo) nad radom računovođa i revizora. DRUGOSTEPENA KONTROLA – INSPEKCIJSKI KAPACITET (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4 i 5. o Razviti sistem obavještavanja o slabostima preko djelovanja Instituta sertifikovanih računovođa Crne Gore.

Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline.750 Lokalna konsultantska podrška: €25. izvan polja samoregulatornog djelovanja. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20.000 za podršku projektnom timu. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Poreska uprava Resursi i budžet 75 dana konsultantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja. • • • • • Konsultantskog angažovanja iz inostranstva: € 93. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovom oblastima. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan.750 61 .000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5.o Djelovanjem nadzora ojačavati nezavisnost u radu revizora.000 Podrška projektnom timu: €20. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivo finansijskog izvještavanja.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 10: € 143.

Organizovanje kvalitetnog funkcionisanja interne revizije podrazumjeva zainteresovanost vlasnika ili drugih stakeholder-a za obezbjeđenje: trajnost obavljanja funkcije interne revizije. 62 • . do kraja 2012. dopuna i izmjena Zakona o privrednim društvima. Djelovanje interne revizije je međunarodno standardizovano uz postojanje i razvijenih kodeksa profesionalne etike te pravilima rada interne revizije. kao i novog Zakona o računovodstvu i reviziji.5. adekvatno izvještavanje o djelovanju funkcije interne revizije i blagovremeno izvještavanje o nalazima interne revizije. nezavisnost. dostupnost reviziji svim poslovima. dopuna i izmjena Zakona o hartijama od vrijednosti. Cilj 4 i 5. o Revizija. Konzistentnost o U pripremi novog zakonodvstva o reviziji ugraditi obaveznost organizovanja ili eksternalizacije interne revizije u svim velikim preduzećima. objektivna i konsultantska aktivnosti unutar preduzeća dizajnirane da doda vrijednost i unaprijedi funkcionisanje organizacije kroz sistematičan i disciplinovan pristup evaluciji i unapređivanju efktivnosti sitema interne kontrole. Samo tako se može ostvariti obaveznost menadžmenta da blagovremeno reaguje na preporuke interne revizije i dokumentuje aktivnosti preduzete na otklanjanju uočenih nedostataka. Da bi koncept interne revizije postao raširen neophodno je obezbjediti: • Kompletnost o Usvajanje Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o računovodstvu i reviziji. objektivnost i nepristrasnost u radu internih revizora. Preispitivanje tačnosti. Interna revizija je nezavisna. supervizije ili nekih drugih oblika nadzora nad poslovanjem uključujući i resorna ministarstva. Pomoć i saradnja sa eksternom revizijom u podizanju kvaliteta finansijskog izvještavanja. o Izmjenama zakona o privrednim društvima dodatno ojačati obaveznost organizovanja i nezavisnost interne revizije u svim društvima koja se definišu kao velika. pravovremenosti i pouzdanosti računovodstvenih i finansijskih izvještaja i evidencija. RAZVOJ KONCEPTA INTERNE REVIZIJE (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Opis aktivnosti: Aktivnost će biti fokusirana na razvoj i širenje koncepta interne revizije kod velikih pravnih lica. Ključni ciljevi koje interne revizije ostvaruje su: Podizanje adekvatnosti i efikasnosti nekog od odabranih sistema interne kontrole u datoj organizaciji. o Revizija. Saradnja sa eksternim faktorima poreske kontrole.2. godine.2.

• Praktičnost o Zakonom o računodstvu i reviziji definisati prag obaveznosti obavljanja interne revizije usklađeno sa međunarodno priznatim standardima.) o Konkurentnost u obavljanju interne revizije i saradnje sa eksternom revizijom osigurati kroz izmjene zakona. Očekivani rezultati Dobiti izbalansirani pristup primjene standarda interne revizije sa posebnim osvrtom na: • Usklađivanje sa potrebama različitih korisnika finansijskih informacija kao što su kreditori.000 za podršku projektnom timu. praksom i posebno specifičnosti veličine crnogorskog privrednog prostora.o Zakonom o hartijama od vrijednosti predvidjeti kontrolu obavljanja interne revizije od strane KHOV u akcionarskim društvima (osim banaka i osiguravajućih društava) koja se kotiraju na organizovanim berzanskim tržištima. investitori. nepristrasnosti. 63 . nezavisnosti. partneri i poreski autoritet. o Zakonom o računovodstvu i reviziji utvrditi zahtijeve stručnosti i nezavisnosti u obavljanju interne revizije te propisati načela na kojima se zasniva obavljanje interne revizije (kontinuiteta. profesionalne osposobljenosti itd. Ključni stakeholder-i • • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €10. • Uspostavljanje seta zahtijeva koji neće biti dodatno opterećenje za korporativni sektor. o Uskladiti zahtjeve za obavljanjem interne revizije sa onima koji su definisani primarnim i sekundarnim zakonodavstvom koje proizilazi iz acquis communautaire. o Donijeti podzakonsku regulativu koja će na široj osnovi obezbjediti kontrolu obavljanja i organizovanja interne revizije od strane KHOV kod akcionarskih društava koje oni kontrolišu ili koji su emitenti nekontrolisani od strane Centralne banke Crne Gore i Agencije za nadzor osiguranja. • Uspostavljanje jake osnove za šire uspostavljanje i dodatno razvijanje obavljanja interne revizije po standardima koji garantuju dodatno uvjerenje u kvalitet finansijskog izvještavanja.

000 64 .• • • Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 11: € 25.000 Podrška projektnom timu: €10.

osiguranje kvaliteta. o Uspostaviti odnose sa tijelima za nadgledanje u okviru EU za dobijanje tehničeke pomoći transfer ekspertize. Pregled procedura dobijanja sertifikata sprovedenih od strane Instituta. disciplinski sistem i sl. Nadgledanje implementacije zakonske i podzakonske regulative. o Aktivnosti usklađivati sa dokumentima i iskazima Evropske grupe tijela za nadgledanje. sistema obezbjeđenja kvaliteta i profesionalne etike. Nadgledanje odnosa Instituta sa članovima na pitanjima usavršavanja. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje operativne strukture u formi samoregulirajućeg tijela za nadzor rada revizora.2. licenciranje. Po svom sadržaju posebno aktivnost treba obuhvatiti: • Obuhvat i odgovornost o Obuhvat nadgledanja treba da uključuje: usavršavanje.5. Finansiranje i eksterni odnosi o Finansiranje sistema nadzora treba biti obezbjeđeno na način koji će biti osiguran i oslobođen bilo kakvog uticaja revizorske profesije. USPOSTAVLJANJE TIJELA ZA NADGLEDANJE REVIZORA (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4. o Obezbijediti raspoloživost odgovarajuće ekspertize iz inostranstva za početni period rada. o Posebno dizajniranim upustvom opisati set aranžmana za osiguranje kvaliteta i sistem disciplinovanja posebno uvažavajući mogućnosti saradanje sa kompetentnim autoritetima iz članica EU. o Obezbijediti odgovarajuće resurse i identifikovati sve interne procedure i pravila koja se moraju uspostaviti i razviti Akcioni plan kojim be se detaljno razradi okvir za ostvarenje ključnih ciljeva i planirala sredstva za samoodrživost. o Odgovornost nadgledanja (istražna i disciplinska moć): Promocija uspostavljanja i održavanja visokih profesionalnih standarda obavljanja revizije. • 65 .3. uspostavljanje standarda. o Preko Sporazuma o razumjevanju razviti odnose i razmjene informacija sa svim ključnim regulatorima i supervizorskim tijelima i drugim stakeholderim-a. 5 i 7. o Odgovornost za jačanje transparetnosti kroz publikovanje programa rada i izvještaja o aktivnostima. Pružanje stavova i mišljenja o prijedlozima akata.

000 Tim lider iz inostranstva ( 150 dana tokom tri godine po € 1.Očekivani rezultati Dobija se još jedan instrument uvjerenja u pouzdanost finansijskih izvještaja i time u njihovu pouzdanost.500 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 12: € 397. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore.250 po danu): €187. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • Troškovi podrške projektnom timu: € 5.000 Troškovi tehničkog osoblja (1 menadžer): €75. Finalno ova aktivnost doprinosi razvoju revizorskih vještina i iskustava te njihovom trensferu van kontensta transfera znanja unutar samih revizorskih kuća.000 Opremanje prostora (uključujući IT): €15.000 Troškovi administrativnog osoblja (1 administrator za tri godine): €30. Kroz ostvarivanja ovih aktivnosti revizorska profesija dobija na značaju i interesovanje za regrutovanje novih revizora raste.000 Operativni troškovi za tri godine: €60.500 66 .

o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju banaka od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. Djelovanja učesnika na tržištu kapitala o Kroz regulatorne mehanizme izgrađivati veći uticaj učesnika na tržišta kapitala i organizatora tržišta na kvalitet finansijskih izvještaja emitenata.4. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. pravovremenom i pouzdanom finansijskom izvještavanju u svim fazama upravljanja kreditnim. o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima. Na drugoj strani interes klijenata finansijskih institucija je obezbjeđivanje deficita finansiranja preko finansijskog sektora. Ovi interesi mogu biti kanalisani u poseban mehanizam nadzora nad kvalitetom finansijskih izvještaja kroz: • Djelovanje bankarskog sektora o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje. operativnim i drugim rizicima u poslovanju. o Koristiti nalaze kontrole banaka i iskustva banaka u razvijanju koncepta interne revizije. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da podrži uspostavljanje mehanizama detaljnijeg nadzora kroz poslovanje finansijskih institucija. Interes finansijskih institucija je posjedovanje pravovremenih i pouzdanih finansijskih podataka o poslovanju privrednih subjekata koje kreditiraju ili koji emituju finansijske instrumente sa kojima trguju. • 67 . koriste finansijske izvještaje svojih klijenata ili emitenata različitih tržišnih materijala. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka.2. Svoje uporište dizajniranje ove aktivnosti nalazi u činjenici da finansijske institucije.) o Usaglašavati djelovanje kontrole banaka i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarda u cilju detektovanja. upravljajući rizicima. razmatranja značaja. utvrđivanje očekivanih i neočekivanih gubitaka u poslovanju iz kreditnih i drugih poslova banaka CBCG koja će dodatno zahtijevati i motivisati banke da insistiraju na kompletnom.5. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene CBCG o radu eksternih revizora u bankama za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta. 5 i 7. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. NADZOR KROZ FINANSIJSKI SEKTOR (MK) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 4.

o Izgraditi module za širenje prakse i saznanja o pojedinim pitanjima primjene standarda finansijskog izvještavanja i računovodstva koristeći komunikaciju banaka sa klijentima.o Preko Sporazuma o saradnji regulatora finansijskog tržišta razviti odnose i razmjene informacija sa Komisijom za hartije od vrijednosti posebno u pravcu sagledavanja informacija o kvalitetu finansijskih izvještaja koje dobijaju od emitenata i učesnika na tržištu. U privredi u kojoj se intezivno razvijaju privredni sektori su prirodno deficitarni sa dugoročnim finansijskim sredstvima koja moraju obezbjeđivati preko finansijskog posredovanja. Ključni stakeholder-i • • • • • • Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. a posebno u fazama ocjene kreditnih zahtjeva. pravovremenosti i pouzdananosti finansijskih izvještaja. detektovanje računovodstvenih i revizorskih propusta. Očekivani rezultati Ostvarenjem aktivnosti se dobija dodatni mehanizam snažnog uticaja na poboljšanje kvalitete finansijskog izvještavanja na trajnoj osnovi. • Djelovanje sektora osiguranja o Podzakonskom regulativom koja se odnosi na regulisanje utvrđivanje rizika u poslovanju osiguravajućih kompanija motivisati iste da kod svojih klijenata aktivnije insistiraju i stimulišu cjenovnim mehanizmima na kompletosti. sistematizovanja i djelovanja prema slabostima u finansijskom izvještavanju privrednih subjekata koji se pojavljuju kao klijenti banaka. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Komisija za hartije od vrijednosti Agencija za nadzor osiguranja 68 . o Razviti poseban izvještajni mehanizam za uočavanje i ispravljanje nepravilnosti u finansijskom izvještavanju osiguravajućih kompanija od strane njihovih klijenata (tipiziranje uočenih propusta.) o Usaglašavati djelovanje kontrole osiguranja i Instituta odnosno drugih nosilaca kontrole primjene računovodstvenih i revizorskih standarad u cilju detektovanja. Na ovaj način dolazi do širenja broja subjekata koji su zainteresovani za pojačavanje nadzora nad kvalitetom finasijskog izvještavanja. razmatranja značaja. detekcija posebnih klijenata i kreditnih aranžmana za koje se propusti vezuju i sl. o Kroz Memorandum o saradnji koristiti ocjene Agencije za nadzor osiguranja o radu eksternih revizora za unapređenje djelovanja revizora i širenja repernih standarda kvaliteta.

000 69 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 13: € 5.Resursi i budžet • • Podrška projektnom timu: €5.

5. 6 i 7. regulativom. Pillar III: TRŽIŠNA DISCIPLINA 5. o Dizajniranje centra za koordinaciju javne kampanje. obrazovne vodiče i tehničku pomoć za javnost. o Širiti značaj informacija koje se mogu dobiti iz finansijskih izvještaja.1. Sadržaj aktivnosti treba da bude usmjeren na : • Kompletnost o Izrada plana javne kampanje kod svih stakeholdera. Konzistentnost o Osvijetliti značaj računovodstvene i revizorske profesije kroz različite forme komunikacije sa javnošću birajući najupečatljivije i najefektivnije. promovisati benefite kulture poštenja i otvorene komunikacije.3. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi intezivnu kampanju promovisanja benefita. • • 70 . usmjeravanja interne revizije u rizična područja poslovanja i dizajniranja i ohrabrivanja kanale direktne komunikacije sa zaposlenima u cilju adresiranja njihovih zabrinutosti.3. o Za menadžere. Praktičnost o Obezbjeđivati informacije. o Uspostaviti listu najčešćih propusta koji se pojavljuju u djelovanju računovodstvene i revizorske profesije i posebnim preventivnim i korektivnim mjerama djelovati na njihovo eliminisanje. o Razviti sistem pomoći malom i srednjem biznisu u jačanju sopstvenih kapaciteta za komunikaciju o pitanjima primjene međunarodnih standarda finansijskog računovodstva i revizije preko Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzeća . postavljene zahtijeve objelodanjivanja povećati set informacija koje treba objelodanjivati kroz uticaja na materijalnu značajnost informacije. o Kroz. o Povećati javnu svijest o značaju korporativnog upravljanja i izvještavanja za ukupne ekonomske prilike. o Upostaviti niz seminara dizajniranih za menadžere i direktore sa tematskim sadržajem od posebnog značaja za finansijsko izvještavanje. dizajniran u ove svrhe. JAVNA KAMPANJA (TD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. aktivnosti stakeholder-a i svih drugih aspekata od značaja za podizanje svijesti i uključenja šire stručne i laičke javnosti u ostvarivanje ove Strategije i Akcionog plana.

000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 16: € 77. izvan polja samoregulatornog djelovanja.000 Podrška projektnom timu: €20.000 za podršku projektnom timu.500 Lokalna konsultantska podrška: €25. nezavisan i efikasan način dodatno pozitivno uticao na kvalitet finansijskog izvještavanja i podizanja nivoa primjene međunarodnih standarda u ovim oblastima. Ministarstvo finansija Centralna banka Crne Gore Direkcija za razvoj malih i srednjih preduzeća Resursi i budžet 30 dana konsultatantskog angažovanja iz inostranstva po prosječnoj cijeni konsultantskog dana od €1250. Kroz ovu vrstu nadzora ojačati djelovanje u pravcu uticaja na očuvanje finansijske discipline. • • • • • Konsultatantskog angažovanja iz inostranstva: € 37. 100 dana lokalne konsultantske podrške po prosječnoj cijeni po danu od €250 i €20. Ključni stakeholder-i • • • • Institut sertifikovanih računovođa Crne Gore. Rezultati će biti praćeni kroz broj ostvarenih kontrola.Očekivani rezultati Dobiti dodatni mehanizam uticaja.500 71 .000 Operativna podrška projektu za glavne stakeholder-e: €5. na kvalitet obavljanja poslova računovodstva i revizije koji bi na objektivan. korektivne preporuke i efekat na poboljšanje ukupnog nivoa finansijskog izvještavanja.

5 i 7. na solo i konsolidovanoj osnovi. koji je usklađen sa zahtijevima Evropskog zakonodavstva uz uvažavanje prelaznog perioda i lokalnih specifičnosti. Obezbijediti podhranjivanje podataka o finansijskim izvještajima na period koji je usklađen sa EU zahtijevima. Razvoj mehanizama izvještavanja NSC i drugih zainteresovanih strana na agregiranoj osnovi. Aktivnost bi trebala biti usmjerena na sljedeće: Kroz zakonodavni okvir ojačati (odgovarajuća kaznena politika) obaveznost blagovremene i tačne predaje finansijskih izvještaja Centralnom registru Privrednog suda u papirnoj i elektronskoj formi. Očekivani rezultati Konzistentantan zakonodavni i regulatorni okvir za popunjavanje i objavljivanje finansijskih izvještaja. a posebno stakeholdera. Opis aktivnosti: Aktivnost treba obezbjediti kroz razvoj unosa. Obezbijediti mogućnost sumiranja i izvještavanja o stepenu neusklađenosti izvještaja sa zakonskim zahtijevima. Ključni stakeholder-i • Privredni sud 72 .5. Obezbjediti odgovarajuću pravne i tehničke mogućnosti korišćenja podataka iz centralizovane baze za potrebe analize od strane različitih subjekata. sa razmatranjem mogućnosti skraćenja roka obaveznosti njihove predaje. Obezbijediti web pristupe (na komercijalnoj osnovi) elektronskim podacima iz finansijskih izvještaja. Ova aktivnost će značajno doprinijeti javnoj raspoloživosti podataka iz finansijskih izvještaja i uticaja javnosti.2. sistematizovanja po različitim kriterijumima i prezentaciju seta uporedivih finansijskih pokazatelja iz finansijskih izvještaja koji se predaju Centralnom registru Privrednog suda. u smislu pružene mogućnosti da reaguju na javno objavljene podatke. koja je u skladu sa zahtjevima EU o popunjavanju godišnjih izvještaja i konsolidovanih godišnjih izvještaja. Podržati uspostavljanje seta procedura i kapaciteta za nadgledanje blagovremenosti popunjavanja i predaje finansijskih izvještaja od strane kompanija. Dizajnirati i implementirati IT strategiju razvoja baze podataka o finansijskim izvještajima.3. Redizajnirati bazu podataka u pravcu modernizacije i širenja mogućnosti javnog korišćenja pretraživanja baze po različitim osnovama. CENTRALIZOVANA BAZA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Izgraditi izvještajne forme koje pokazuju broj finansijskih izvještaja ovjerenih od strane pojedinih agencija za pružanje računovodstvenih usluga sa mogućnosti analize koncentracije i kvaliteta rada pružaoca računovodstvenih usluga.

Strano tim liderstvo (100 dana tokom tri godine sa € 1.000 Tehničaka pomoć iz inostranstva (170 dana po € 1.000 Podrška projektnom timu: €10.250 po danu): € 212.000.500 73 .000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za podršku aktivnostima Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 17: € 747.500 Finansijska podrška za jačanje kapaciteta osoblja i njihovo profesionalno anagažovanje: € 75.250 po danu): € 125.000 Lokalna konsultantska podrška: €25.• • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • • • • IT podrška: € 300.

Tip informacija koje se objelodanjuju su u osnovi: Obavezna objelodanjivanja Računovodstveni režimi: finansijski izvještaji i informacije o vrednovanju pozicija.3. Centralizovati objavljivanje dopunskih informacija uz finansijske izvještaje na web sajtu regulatornih organa – Centralne banke Crne Gore. Ostvarivanje aktivnosti minimalno podrazumjeva: Kroz zakonski i podzakonski okvir propisati koje dopunske informacije. Informacije mogu biti objelodanjene na bazi zahtijeva ili na dobrovoljnoj osnovi. finansijske institucije trebaju da objavljuju. kada se ocijeni da je rizični profil kontrolisanih institucija povećan. na sajtovima regulatora. 74 . veličini regulatornog kapitala i koeficijentu solventnosti i sl. Objelodanjivanje. OBJELODANJIVANJE INFORMACIJA UZ FINANSIJSKE IZVJEŠTAJE ZA FINANSIJSKI SEKTOR (MD) Ciljevi koji se ostvaruju aktivnošću: Cilj 3. Obezbjediti kroz supervizorske aktivnosti na finansijskom tržištu objavljivanje dodatnih informacija.3. Informacije za berze i supervizorska regulatorna tijela: informacije o povezanim interesima. rizicima i okruženju. 25 Prezenatacija finansijskih izvještaja je data IAS 1. limitima izloženosti. rezultatima. Komisije za hartije od vrijednosti i Agencije za nadzor osiguranja. te da je obim i kompleksnost aktivnosti na ukupnom finansijskom tržištu povećana. se odnosi na javnu raspoloživost informacija o aktivnostima kompanije. Opis aktivnosti: Aktivnost treba da obezbjedi minimalne zahtijeve za objelodanjivanjem informacija uz finansijske izvještaje. . Relevantna objelodanjivanja mogu biti definisana upotrebom koncepta materijalnosti po kome bi neka informacija trebala biti tretirana kao materijalna ako njeno izostavljanje ili pogrešno navođenje može promjeniti ili uticati na procjenu ili odluku korisnika te informacije. sticanjima učešća u kapitalu. 5 i 7. poslovnoj situaciji i perspektivama. Dobrovoljna objelodanjivanja: sve dodatne informacije.5. kao ključne komponente kvantitativnosti u prezentaciji finansijskih izvještaja. poslovne modele i strategije. Dopunske informacije podjeliti na kvantitativne i kvalitativne sa minimumom koji su dati u Bazelu II Pillar 3 (Tržišna disciplina). Kvalitativne informacije se uglavnom odnose na kompanijske postupke i procedure validacije bilansnih pozicija. Finansijski izvještaji25 obezbjeđuju uvid u agregatne numeričke podatke. Zakonskim okvirima definisati rokove i frekventnost objavljivanja dopunskih informacija uz finansijske izvještaje. kao minimum.

Ključni stakeholder-i • • • • • • Ministarstvo finansija Ministarstvo za ekonomski razvoj Nacionalni savjet za računovodstvo i reviziju Komisija za hartije od vrijednosti Centralna banka Crne Gore Agencija za nadzor osiguranja Resursi i budžet • • • • IT podrška: € 30.000 Podrška projektnom timu: €10.Objavljivati rezultate stresnih testiranja i modeliranja u svrhe ocjene finansijske stabilnosti.500 75 . Očekivani rezultati Kroz realizaciju ove aktivnosti se obezbjeđuje realizacija intencija BIS (Bank for International Settlements) i njegovih grupa i tijela razvoja tržišne discipline kao jedne od značajnih tržišnih podrški uspostavljanja regulatornih i supervizorskih standarda.000. Lokalna konsultantska podrška: €25.000 Koordinacija sa Svjetskom bankom i bečkom kancelarijom za aktivnostima podršku Ukupno procjenjeni troškovi aktivnosti 18: € 65.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful