You are on page 1of 14

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ: ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΗ

Επιλέξτε ένα εικαστικό έργο και αναλύστε το σημειωτικά
με τη χρήση των βασικών όρων της κοινωνικής σημειωτικής
και της πολυτροπικότητας.

ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΙΔΟΥ, ΧΑΡΑ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΕΥΔΟΞΙΑ ΣΑΠΝΑΡΑ
Α.Μ.: 292

ΦΛΩΡΙΝΑ 2010 2 .

Καψωμένος. Η τέχνη ως σημείο: Η σημειωτική . τη μορφή. σ. δηλαδή το συναίσθημα2. G. δηλαδή το χρώμα. ένας τρόπος ανάλυσης εικόνων είναι χρησιμοποιώντας τις αναλυτικές μεθόδους της Συντακτικής. Dilly κ. Duroy. της Σημαντικής και της Πραγματιστικής. τη φωτεινότητα. 8-9. Εισαγωγή στη Σημειωτική της Λογοτεχνίας και των Τεχνών. τόσο θελκτικά. 330 – 336. Γ. ωστόσο αποτέλεσε τον προάγγελο για το μετέπειτα κίνημα της Αμερικάνικης Pop Art. Εισαγωγή στην Ιστορία της Τέχνης. H. καθορίζονται πάντα από ένα σκοπό. Εκδόσεις Βάνιας. υπάρχει και η Σιγματική μέθοδος που εξετάζει τη σχέση του σημείου με το αντικείμενο που περιγράφει και το είδος των αντικειμένων τα οποία μας απασχολούν κάθε φορά. Η πρώτη εξετάζει τα μορφικά στοιχεία ενός έργου.». Το έργο τέχνης που καλούμαστε να εξετάσουμε είναι το έργο – κολλάζ του Richard Hamilton: «Τι είναι αυτό που κάνει τα σημερινά σπίτια τόσο διαφορετικά. δηλαδή την έννοια που η εικόνα ανακαλεί στη συνείδησή μας.α. 3 . Belting. Όπως αναφέρεται στην Εισαγωγή της Ιστορίας της Τέχνης των H. τότε το κολλάζ του Hamilton αναγνωρίστηκε και θεωρήθηκε ως ένα από τα σημαντικότερα βρετανικά έργα του αιώνα. σ. εφαρμόστηκε και στην ανάλυση έργων τέχνης. ένα έργο του 1956 που σχεδιάστηκε με την προοπτική να κυκλοφορήσει σαν πόστερ και όχι να εκτεθεί ως αυτόνομο έργο τέχνης. Με την εμφάνιση της μοντέρνας τέχνης εκφράστηκε πλέον ρητά η ανάγκη να μην αναζητούμε σημεία μόνο για τον εξωτερικό. 2 R.. Τέλος. Καθώς τα σημεία δεν υπάρχουν τυχαία και έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν απόψεις και συμπεριφορές. δηλαδή τη γραφική/ακουστική εικόνα ενός πράγματος. την ύλη και την κίνηση. καθώς όμως οι οπτικές εικόνες αποτελούν μία πλούσια πηγή πληροφοριών και σημασιών. απτό κόσμο αλλά και για τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου. και το σημαινόμενο. Τα σημαίνοντα ανάγονται στο επίπεδο της έκφρασης ή της μορφής και τα σημαινόμενα στο πεδίο του νοήματος ή της σημασίας1.Σημειωτική ή σημειολογία είναι η επιστήμη που μελετά συστήματα επικοινωνίας και σημασίας. Όταν πλέον η Pop Art καθιερώθηκε ως κίνημα. Η σημειωτική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε ιδιαίτερα από τη Γλωσσολογία. Πανεπιστημιακές Παραδόσεις. γεγονός που μελετά η Πραγματιστική. 1 Ε. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Θεσσαλονίκη 1995. Η δεύτερη εξετάζει τα σημεία ως φορείς σημασίας. Ιωάννινα 2002 – 2003. Kerner. Βασική μονάδα σημασίας είναι το σημείο.σιγματική μέθοδος. που αποτελείται από το σημαίνον.

Just what is it that makes today's homes so different. κριτικών και αρχιτεκτόνων που εξέταζε τη σύγχρονη πραγματικότητα και είχε ως στόχο τη θεωρητική υποστήριξη καλλιτεχνών που ήθελαν να αξιοποιήσουν στο έργο τους την εμπειρία της καθημερινής ζωής και την κοινοτοπία της. Εξετάζοντας το χρονικό υπόβαθρο του έργου.ΤΟ ΕΡΓΟ R. so appealing? 1956. μια ομάδα καλλιτεχνών. 26 x 24. 4 . όπου δημιουργείται η Ανεξάρτητη Ομάδα (Independent Group).8. κολλάζ σε χαρτί. μεταφερόμαστε στη δεκαετία του ’50 στο Λονδίνο. Hamilton.

Η Τέχνη από το 1900. Είναι ένα έργο που χαρακτηρίστηκε «ένα οπτικό μανιφέστο των δραστηριοτήτων και απόψεων της ομάδας. Η Τέχνη του 20ου Αιώνα..π. 80.α. Στο χώρο δεσπόζουν δύο «Ευγενείς Άγριοι7». 7 H. μία έκθεση που σηματοδοτεί το αποκορύφωμα της έρευνας σχετικά με τις μεταπολεμικές σχέσεις μεταξύ τέχνης.. Transition Points: Notes on the Interplay between Art and Art History in the Time of Visual Culture. σ. μία κονσέρβα ζαμπόν στο τραπεζάκι. Χαραλαμπίδης. Γύρω τους υπάρχουν διάφορα εμπορεύματα και συσκευές· εφημερίδα. Το γεγονός αυτό από μόνο του σηματοδοτεί κάτι νέο. Το χαλί 3 Α. Ξεκινώντας με τη συντακτική ανάλυση. 3ος. Το κολλάζ του Hamilton αναπαράγεται σαν αφίσα και στον κατάλογο και χρησιμοποιείται ως διαφήμιση της έκθεσης και όχι ως αυτοτελές έργο τέχνης. Hayden. κομμάτι πραγματικής διαφήμισης που φέρει μάλιστα το σλόγκαν ordinary cleaners reach only this far. Θεσσαλονίκη 1995. επιμ. σ. σ. Παπανικολάου. καθώς η χρησιμοποίηση έτοιμων εικόνων από περιοδικά αλλάζει τη μέχρι τότε σχέση της τέχνης με τη διαφήμιση6. Foster κ. τομείς όπως η jazz. 79. ήταν οι καλλιτέχνες Eduardo Paolozzi και William Turnbull και οι κριτικοί Reyner Banham και Lawrence Alloway. 76. 194.π. μοντέρνα έπιπλα και μία τηλεόραση. 389. 2007..α. τα δημοφιλή μυθιστορήματα και τα κόμικς δεν θα έπρεπε να αποκαλούνται kitsch αλλά ανθρώπινες δραστηριότητες με αισθητική αξία3. παρατηρούμε ότι πρόκειται για κολλάζ ready – made εικόνων και διαφημίσεων που ο Hamilton συνέθεσε με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργείται το εσωτερικό ενός σπιτιού. στην οθόνη της οποίας μία ελκυστική γυναίκα μιλάει στο τηλέφωνο. οι αγώνες αυτοκινήτων. εκτός από τον Hamilton. ένα μαγνητόφωνο. τ. ένας μπόντι-μπίλντερ με ένα γλειφιτζούρι Tootsie Pop στη θέση του πέους και μια σέξι γυναίκα με καπέλο σε σχήμα αμπαζούρ και στήθη στολισμένα με πούλιες.Μέλη της ομάδας. University Studio Press. 4 5 .. H. Μ. τεχνολογίας. Στο εξής. 385. Foster κ. από τους οποίους ο τελευταίος πρότεινε τον όρο Pop Art για αντικείμενα λαϊκής κουλτούρας χωρίς καλλιτεχνικές αξιώσεις. 6 ό. σχεδιασμού προϊόντος και λαϊκής κουλτούρας4. 5 H. ένα αμάλγαμα αμφισβήτησης. αποδοχής και ειρωνείας απέναντι στις διαφορετικές όψεις της μοντέρνας ζωής και κουλτούρας5». Επίκεντρο. επιστήμης. τ. ό. σ. Το 1956 πραγματοποιείται στην αίθουσα τέχνης Whitechapel του Λονδίνου η έκθεση «This is Tomorrow». Konsthistorisk Tidskrift/Journal of Art History. Αθήνα 2007. Αριστερά μία άλλη γυναίκα σκουπίζει τις σκάλες χρησιμοποιώντας μια σκούπα με εξαιρετικά μακρύ σωλήνα. σ.

α. Έξω από το παράθυρο διακρίνουμε έναν κινηματογράφο με τη μορφή του Al Jolson στη μαρκίζα10 και η οροφή του δωματίου είναι η όψη του Άρη11 ή η άποψη της Γης από το διάστημα12. Έπειτα στη λίστα προστέθηκαν πράγματα όπως σινεμά. κατέληξε στο ότι είναι δυσκολότερο να πούμε τι ξεχωρίζει το σήμερα από το αύριο. σ. Ο τίτλος του έργου «Τι είναι αυτό που κάνει τα σημερινά σπίτια τόσο διαφορετικά. Τον τοίχο κοσμούν ένα κόμικ Young Romance σαν κορνιζαρισμένος πίνακας και μία προσωπογραφία ενός κυρίου του περασμένου αιώνα.uk/radio3. 6 . Pop Art.bbc. 8 M. εφημερίδα. διαστημικά ταξίδια και άνθρωποι περισσότερο σαν μάζα παρά σαν άτομα13. ενώ ένα καπό αυτοκινήτου Ford αναλαμβάνει το ρόλο του διακοσμητικού αμπαζούρ. Livingstone. Foster κ. όπως για παράδειγμα άντρας και γυναίκα.π. A continuing History. ό. Χαραλαμπίδης. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης υποστηρίζει ότι ξεκίνησε το έργο δημιουργώντας μια λίστα αντικειμένων. Ο άντρας και η γυναίκα προηγούνται. μπαίνουν στη θέση του Αδάμ και της Εύας και κατέχουν το βασικό ρόλο..π. αυτοκίνητα. διαθέσιμο στην ιστοσελίδα www.co. Livingstone. όπου οι άνθρωποι ικανοποιούνται με την απόκτηση όλο και περισσοτέρων υλικών αγαθών και αρκούνται στις πρόσκαιρες και εφήμερες απολαύσεις..στο δάπεδο αποτελεί είτε μια λεπτομέρεια φωτογραφίας εκατοντάδων ανθρώπων σε μια παραλία με έντονη την αντίθεση του μαύρου και του άσπρου8. 11 ό. 12 M... το παράθεμα στον Α. κατασκευασμένο με την τεχνική του σταξίματος (dripping)9. 36.π. που να ακολουθεί τη συνεχή εξέλιξη και ανάπτυξη. ο Hamilton συνειδητοποίησε ότι είχε δημιουργήσει μια εικόνα που ανταποκρινόταν στην ιδέα ενός ιδανικού. ό. Έτσι δημιούργησε μία λίστα πραγμάτων που είναι σημαντικά στο παρόν. ό. 195. Έχοντας ολοκληρώσει τη λίστα με τα αντικείμενα που χαρακτηρίζουν τη συγκεκριμένη εποχή. Hamilton στον John Tusa. Χαραλαμπίδη. 390. 390. απαιτείται ένα σπίτι εντελώς διαφορετικό από εκείνα του παρελθόντος. είτε έναν πίνακα του Jackson Pollock..» είναι κι αυτός ένα ενδιαφέρον σημείο για εξέταση. 9 H. ελκυστικού και πλήρως εξοπλισμένου περιβάλλοντος.. κόμικς.π. 10 ό.. σ. Λονδίνο 1990. 13 Συνέντευξη του R. τόσο θελκτικά. The John Tusa Interviews.π.π. μαγνητόφωνο. σ. 195. ό. Εξετάζοντας τον τίτλο της έκθεσης. Καθώς το πέρασμα από το παρελθόν στο παρόν δημιουργεί συνεχώς ανάγκες. σ. Α. από αυτό που ξεχωρίζει το σήμερα από το χθες. σ. 390. τηλεόραση. οικιακές ανέσεις. σ.

η διαφήμιση. Αποτελεί ένα τέλειο πρότυπο άντρα που επιβάλει η μόδα. την αποδοχή και το θαυμασμό του. 14 Συνέντευξη του R. Η μακρινή λήψη της φωτογραφίας σημαίνει έναν απρόσωπο τρόπο προσαγόρευσης16.α.. τη μορφή που τραβά την προσοχή του θεατή.Περνώντας στη σημαντική ανάλυση και εξετάζοντας ένα ένα τα σημεία ως φορείς σημασίας. ό. 15 7 . τα περιοδικά και ο Τύπος της εποχής. 1947. 154. Ο Hamilton με το σκεπτικό να αποφύγει μια τετριμμένη και παλαιομοδίτικη εικόνα άντρα επέλεξε ένα γυμνό14 και συγκεκριμένα έναν άντρα που μοιάζει να ποζάρει σε κάποια επίδειξη καλλιστείων. Όπως υποστηρίζουν οι G. Kress. 135. ένας άντρας γυμνός με έντονους μύες. που παρατηρούμε και στις άλλες μορφές που εμφανίζονται στο κολλάζ. άρα και τον εαυτό του σαν αντικείμενο θέασης. σ. Του αποδίδει έτσι μία ιδιότητα: αναγνωρίζει την ύπαρξή του σαν θεατή. 17 Η λέξη pop υπάρχει και στο έργο του Eduardo Paolozzi Ήμουν το παιχνιδάκι ενός πλούσιου. Ο άντρας κοιτά άμεσα και αλαζονικά το θεατή. κλεισμένος μέσα στο χρυσό κλουβί που δημιουργεί ό ίδιος για τον άψογο εαυτό του. Kress και T. Ο Hamilton επιλέγει σκόπιμα την εικόνα ενός άνδρα που εκτός από γυμνός και γυμνασμένος είναι προκλητικός. επιζητά να αναπτύξει κάποια σχέση μαζί του και να του επιβληθεί15. 16 G..π. The Grammar of Visual Design (Routledge 2003. σ. Hamilton στον John Tusa. Representation and interaction: designing the position of the viewer). H. παρατηρούμε τη μορφή που δεσπόζει στην εικόνα.π. θα μπορούσε όμως να είναι και ειρωνικό σχόλιο του καλλιτέχνη πάνω στον ανδρισμό του μοντέλου-σούπερμαν. που αργότερα αποτέλεσε κίνημα17. 385. Επιπλέον απαιτεί την προσοχή. κεφ. Επιπλέον.. Στο γλειφιτζούρι αναγράφεται η μάρκα Tootsie Pop. Foster κ. ό. από τις πρώτες χρήσεις της λέξεις pop. 2003. T. ό. για να επιβεβαιώσει την ισχύ του αρσενικού. v. Leeuwen. v. ο καλλιτέχνης του δίνει να κρατά ένα υπερφυσικού μεγέθους αμερικάνικο γλύκισμα σαν φαλλικό σύμβολο. η εικόνα που επιζητά το βλέμμα του θεατή απαιτεί κάτι από αυτόν (demand).π. νάρκισσος και απόμακρος. Leeuwen στο Reading Images. Ο άντρας που χρησιμοποιεί ο καλλιτέχνης είναι ο τύπος του σούπερμαν.

18. καθώς τα σούπερ προϊόντα που την περιβάλουν κάνουν τη ζωή της πιο εύκολη. νοικοκυρά που δεν ταλαιπωρείται στο συγύρισμα του σπιτιού.π. η διαφήμιση της σκούπας με τη γυναίκα που σκουπίζει τις σκάλες παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα για τη σύγχρονη γυναίκα. μια καλλονή με την ομορφιά που προωθούν τα περιοδικά. ένα σύμβολο του σεξ. Η λεκτική λεζάντα ως κώδικας συνδυάζεται με την εικόνα και με τα υπόλοιπα σημεία του έργου και καυτηριάζει την έννοια της διαφήμισης. Η επιθυμία για άνεση και ευκολία 18 Η Τέχνη του 1900. Η χρησιμοποίηση μιας εικόνας – διαφήμισης πιθανόν γνωστής και οικείας στους θεατές εκείνης της εποχής εμπαίζει το προϊόν που προβάλλει. είναι και νοικοκυρά. τελεί υπό την επίβλεψη της προσωπογραφίας ενός πατριάρχη στον τοίχο και του απόντος κυρίου του σπιτιού που μας υποδηλώνεται από την πολυθρόνα με την εφημερίδα. Η έκφρασή της φανερώνει αυταρέσκεια και ηδονή και η στάση της δείχνει αισθησιασμό και ναρκισσισμό. Πρόκειται για μια ριζοσπαστική κίνηση απέναντι στο ρόλο της διαφήμισης. 8 . 390. με στολισμένα στήθη που δείχνουν προς το γλειφιτζούρι – πέος και καπέλο που μοιάζει με αμπαζούρ. Είναι στραμμένη προς το θεατή. και παρόλο που δεν τον κοιτάζει. Εκτός από αισθησιακή ερωμένη. του σαρκικού και εφήμερου έρωτα.. Ταυτόχρονα. ακόμη και τη στιγμή που ίσως έχει φαντασιώσεις για τον μπόντι – μπίλντερ. όπως διαβάζουμε στο έργο των Hal Foster κ.Η γυναίκα που στέκεται απέναντι από τον άντρα είναι κι αυτή γυμνή. Η σκούπα με τον υπερβολικά μακρύ σωλήνα είναι και αυτή ένα φαλλικό σύμβολο και ταυτόχρονα ένα ειρωνικό σχόλιο πάνω στην υπερβολή του σημερινού ανθρώπου για οικιακές ανέσεις. εδώ κρίνεται και αμφισβητείται. καθώς τα μάτια της είναι κλειστά.α. που ενώ συνήθως προωθεί προϊόντα. είναι κι αυτή μια demand εικόνα. σ. Είναι μια γυναίκα – πρότυπο για την εποχή. πόσο μάλλον όταν υπάρχει αυτούσιο και το ίδιο το διαφημιστικό σλόγκαν. Φαίνεται να ορίζει το εσωτερικό του σπιτιού αλλά είναι και η ίδια εμπόρευμα. ό.

φαίνεται και από την ποικιλία των ηλεκτρικών συσκευών και των επίπλων. σ. Δείχνει το πόσο δημοφιλή ήταν τα κόμικς και τα λαϊκά μυθιστορήματα στη συγκεκριμένη εποχή. Hamilton.α.. ουσιαστικά πρόδρομοι των βίντεο και των καμερών 20.π. προϊόντα λαϊκής κουλτούρας και 19 R. Foster κ. 24 H. ή ακόμα. ό.. Το χαλί στο δάπεδο πιθανό να είναι κομμάτι από πίνακα του Jackson Pollock. Λονδίνο 1982. ό. 20 H. 390. Livingstone. σ. αφορά τις συνθήκες συνωστισμού που τώρα γίνονται αποδεκτές από όλους ως ο κανόνας στη δυτική κοινωνία23. Hayden. σ..π. 79. ό. της συνεχιζόμενης προόδου της τεχνολογίας που εισβάλει όλο και περισσότερο στα σπίτια μας. 22 ό. 195. 23 M. εμπορευματοποιημένος και εξημερωμένος. Machine. 21 ό. 390. «Man. άρα άλλη μία αναφορά στον μοντερνισμό22 και τη θέση της σύγχρονης τέχνης στην καθημερινότητα. πιθανόν να συμβολίζει την απουσία του κυρίου του σπιτιού που θα επιστρέψει24. Η αφθονία των υλικών αγαθών και των ειδών διατροφής δηλώνονται μέσα από το ζαμπόν με την ιδιαίτερη και μοντέρνα συσκευασία· η τροφή έχει ξεπεράσει πια το στάδιο της ικανοποίησης μιας πρωταρχικής ανάγκης και αποτελείται από προϊόντα εκλεπτυσμένα..α. ό. σαν συμπλήρωμα της διακόσμησης του σπιτιού προστίθενται και μερικά φυτά εσωτερικού χώρου. με σύγχρονο design και ελκυστική πολυτελή συσκευασία.π. συσκευές που ο Hamilton συσχετίζει με την προφορική πληροφορία και επικοινωνία19. σ. Επιπλέον... 9 . ακόμη μία αναφορά στη σύγχρονη τάση για πολυτέλεια και άνεση. σ. Motion» (1955).π. καθώς το Μπαουχάους επιστρέφει με τη μορφή δανικών επίπλων21.π. ό. σαν λεπτομέρεια μιας φωτογραφίας εκατοντάδων λουομένων σε παραλία. Foster κ.π. 24.π. Α. Περιλαμβάνεται επίσης και ο μοντερνισμός.. Collected Words 1953 – 81. όπως προαναφέρθηκε.. ή.. Η εφημερίδα είναι ο σύγχρονος Τύπος που καθορίζει και διαμορφώνει απόψεις και συμπεριφορές. σ. το παράθεμα στον H. 390. Το κορνιζαρισμένο κόμικ στον τοίχο είναι ένα προϊόν που χρησιμοποιεί δύο τρόπους (modes) νοήματος· εικόνα και γραπτό λόγο. Χαραλαμπίδης. 390. Στο πρώτο πλάνο βλέπουμε ένα μαγνητόφωνο και πίσω μια τηλεόραση με μια γυναίκα που μιλάει στο τηλέφωνο. σ.

30 Συνέντευξη του R. σ.π.π.α. H. η πραγματική αγάπη γίνεται προσιτή σε όλους μέσω ενός κόμικ. αφού η τηλεόραση βρίσκεται ακόμη σε πρωτογενή μορφή. Foster κ.διασκέδασης. Hayden. 29 H. Ο κινηματογράφος είναι το πιο διαδεδομένο μέσο διασκέδασης και ψυχαγωγίας. όπως και το διάστημα. Δεν επιλέγει ένα οποιοδήποτε κόμικ. και λειτουργεί ακόμη ως πρόδρομος των σαπουνόπερων25. 26 10 . το τονίζει όμως η πλούσια διακοσμημένη κορνίζα.. Σε μια κοινωνία όπου οι περισσότεροι κυνηγούν τον γρήγορο και χωρίς δεσμεύσεις έρωτα. Το αμπαζούρ – καπό αυτοκινήτου με το έμβλημα της Ford. ό. ό. έτσι η φωτογραφία μιας τέτοιας αποστολής αποτελεί την οροφή του σπιτιού.. αλλά ένα ρομάντζο.. Hamilton στον John Tusa. νέο μεταφορικό μέσο που εκμηδενίζει τις αποστάσεις. εραλδικός θυρεός του σπιτικού27. 27 H. 79.. Η εικόνα στη μαρκίζα του κινηματογράφου χαρακτηρίστηκε ως η μοναδική απειλή από τον έξω κόσμο· ο Al Jolson με μαύρο πρόσωπο. Από τον Hamilton χρησιμοποιείται ακόμη ως ένα μέσο διάδοσης εικονικών πληροφοριών26.α. ό. Στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή οι πρώτες αποστολές δορυφόρων έχουν γίνει και η γη έχει φωτογραφηθεί από ψηλά28. 390. Το πορτραίτο είναι αρκετά μικρό σε σχέση με το κόμικ που βρίσκεται δίπλα του.. 390.π. 390. σ. R.π.. σ. Όλα αυτά τα σύγχρονα στοιχεία προϋποθέτουν ότι υπήρξε κάποτε και ένα παρελθόν. σ. ό. Hamilton στον John Tusa. που τονίζει πως αφορά ιστορίες αληθινής αγάπης. ό. ό. Foster κ.π.π. Hamilton.π. δηλώνει τη σχέση του ανθρώπου με το αυτοκίνητο. Θέλοντας ο Hamilton να υποδηλώσει και την ύπαρξη της ιστορίας κολλά σαν τελευταίο κομμάτι στο παζλ του την προσωπογραφία ενός Βικτωριανού τζέντλεμαν30. Ο άνθρωπος του περασμένου αιώνα κοιτά το θεατή (demand) και ταυτόχρονα φαίνεται να ατενίζει γύρω του το δωμάτιο αποδοκιμάζοντας αυτό που βλέπει.. Μοιάζει με τραγική ειρωνεία το ότι ένα κομμάτι της ιστορίας αποτελεί πια στοιχείο της 25 ό. 28 Συνέντευξη του R. Η σύγχρονη τεχνολογία προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να ελέγχει και να εξερευνεί τα πάντα. που δεν μπορεί να αναχαιτίσει πλήρως το φάσμα της φυλής29.

ό. Το κολλάζ του Hamilton χαρακτηρίστηκε ως μία ποπ – ψυχολογική παρωδία της μεταπολεμικής καταναλωτικής κουλτούρας. Foster κ.. Hamilton. 79. T. Μέσα από τις ready – made εικόνες ο καλλιτέχνης αναφέρεται στη σύγχρονη αντίληψη για τον έρωτα και τον ελεύθερο χρόνο. όταν εισάγει στο κολλάζ του στοιχεία που σχετίζονται άμεσα με αυτήν· κόμικς (pictorial information). Δίνοντας βάση στην πραγματιστική ανάλυση. σ. G.π. H.. συμπεραίνουμε πως ο Hamilton με το συγκεκριμένο έργο θέλησε να καυτηριάσει την εμμονή των συγχρόνων του για άνεση και πολυτέλεια.σύγχρονης διακόσμησης και κρίνεται πιθανόν ως ένα αρκετά καλόγουστο αξεσουάρ για το σύγχρονο σπίτι. ό. Kress. καθώς συναντάμε εκτός από την εικόνα και γραπτό λόγο.. πάνω από την τηλεόραση. σ.α.. λέξεις (textual information). 194-195. Χαραλαμπίδης. όταν η καθημερινότητα κατακλύζεται από εικόνες. μαγνητόφωνο (aural information)33. το μήνυμα που προβάλλει δεν είναι μονοσήμαντο και άμεσο αλλά πολυσήμαντο και κρυπτογραφικό. παρατηρούμε ότι στο έργο υπάρχει πολυτροπικότητα. Ακόμη κι αν εκμεταλλεύεται υλικό από αμερικανικές πηγές σε μεγάλη έκταση. σ.π. 34 H.π. ό.π.. όπως 31 R. Hayden. van Leeuwen. 32 11 . R.. Όμως σε αντίθεση με τους Αμερικανούς Pop. Livingstone.. 33 Οι όροι υπάρχουν εδώ όπως αυτούσια αναφέρονται στη λίστα του Hamilton. Hamilton. σ. Ορίζοντας την πολυτροπικότητα ως τον συνδυασμό πολλών σημειωτικών τρόπων (modes) για την κατασκευή νοήματος32. Hayden. 35 M.π. και τεχνολογικό στοιχείο συναντώνται34. Ο γραπτός λόγος που συναντάμε στο κολλάζ σχετίζεται με την πληροφορία του κειμένου. H.π. Α.. 79. γραπτό και προφορικό λόγο και κάθε λογής ήχο. ό. εμπορικό. βρίσκοντας τη θέση του σε αυτό· μέσα στο σαλόνι. μια παραληρηματική διασταύρωση φετιχισμών· σεξουαλικό. 389-390. ό. τη λαϊκή διασκέδαση και τα συστήματα της σύγχρονης μαζικής επικοινωνίας35. στατικές και κινούμενες. να καταδείξει το πόσο ο σύγχρονος άνθρωπος μαστίζεται από προϊόντα λαϊκής – μαζικής κουλτούρας αλλά και το πώς η συγκεκριμένη εποχή αποκτά μια πληθώρα τρόπων και μέσων έκφρασης και επικοινωνίας.π. όπως πληροφορούμαστε από τον ίδιο τον Hamilton31. το έργο του. ένα σενάριο φροϋδικού ονείρου. βλ. 2001. ό. Η πολυτροπικότητα στην επικοινωνία όμως μπορούμε να πούμε ότι ενδιαφέρει προσωπικά τον καλλιτέχνη. ό. τις ανέσεις του καταναλωτισμού.

όπως διαβάζουμε στον Α. εφημερίδες και κόμικς αποκτούν επί του θέματος μεγάλη σημασία αν αναλογιστούμε πόσο τοις εκατό του θετικά ελεγχόμενου οπτικού χρόνου καταλαμβάνουν στην κοινωνία μας»37.. Και. είναι περισσότερο επιφανειακές ή θέλουμε να πιστεύουμε 36 Α. μια ανθολογία κειμένων που με τη φροντίδα των Kirk Varnedoe και Adam Gopnik συνόδευσαν την έκθεση «High and Low» στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης. σ.άλλωστε και των άλλων Βρετανών Pop. μετέπειτα. με το να κάνει αλλόκοτο το κανονικό και συνηθισμένο. 80. σ..π.π. 192. ό. Περιοδικά.. Ωστόσο. τηλεόραση. κινηματογράφος. σ. αν τοποθετήσουμε το έργο στην τεχνική του κολλάζ του 20ου αιώνα και στην πολύ μεγαλύτερη τακτική της απεικόνισης αλληγορικών σκηνών (μια εικόνα απεικονίζει ένα κείμενο ή ένα νόημα). Με κάποιο τρόπο η τεχνική του Hamilton να επιλέγει εικόνες από διαφορετικές πηγές είναι μια διαδικασία που προϋπήρχε στην ιστορία της δυτικής τέχνης. ό. Νέα Υόρκη 1990. 195. Το παράθεμα στο Modern art and popular culture. Η σημειωτική ανάλυση μας επέτρεψε να εξετάσουμε σε βάθος ένα έργο που με την πρώτη ματιά συναρπάζει το θεατή και τον διασκεδάζει με τα αινιγματικά του σημαινόμενα.π. ακόμη και μετά από μισό αιώνα. «διαβάζοντας» το κολλάζ του Hamilton περισσότερο βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα σωρό ερωτήματα παρά επιλύνουμε απορίες. Ο ίδιος γράφει το 1968: «Έκπληξη προκαλεί το γεγονός ότι χρειάστηκε να φτάσουμε στα μέσα του ’50 για να καταλάβουν οι καλλιτέχνες ότι ο οπτικός κόσμος είχε αλλάξει από τα μέσα ενημέρωσης και είχε υποστεί δραματικές μεταβολές που άξιζε τον κόπο να κοιταχτούν και πάλι με τους όρους της ζωγραφικής. Όμως το ταλέντο του καλλιτέχνη εντοπίζεται στο να χρησιμοποιεί συνηθισμένες και οικείες εικόνες και να τις παρουσιάζει ως γελοίες. 37 12 . Διερωτόμαστε ακόμη πώς όλη αυτή η πληθώρα προϊόντων και συσκευών έχει βελτιώσει τις συνθήκες ζωής και διαβίωσης. Ο ελεύθερος χρόνος αξιοποιείται δημιουργικά ή μήπως αναλώνεται σε εφήμερες και ανούσιες ασχολίες. μετατρέπει το κανονικό σε κάτι αξιοπρόσεκτο38. σ. έχει μια συναισθηματική χροιά που το κάνει να φαίνεται λιγότερο επιθετικό από των Αμερικανών συναδέλφων του36. Χαραλαμπίδης. 195. Όσον αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις. Μας κάνει να διερωτηθούμε ποια είναι η σχέση του ανθρώπου με τα σύγχρονα τεχνολογικά επιτεύγματα και πώς η επιστήμη και η τεχνολογία καθορίζουν ήδη από τη δεκαετία του 1950 τη ζωή μας. Hayden. ερωτήματα που αφορούν και εμάς προσωπικά. 38 H. ό. Χαραλαμπίδη.

Βλέπουμε τις επιθυμίες μας μπροστά στα μάτια μας μπροστά στα μάτια μας γυμνές και αντιλαμβανόμαστε πως η εικόνα μας για τον κόσμο έχει προδιαγραφεί. όταν αποφεύγουμε μια αληθινά προσωπική επαφή και αρκούμαστε στο ευχάριστο και το εύκολο. 351. Τίθεται δηλαδή το ερώτημα: και είναι τέχνη αυτό. να τα συνειδητοποιήσουμε για πρώτη φορά. Η αβεβαιότητα οξύνει την προσοχή ακόμη περισσότερο και μας επιτρέπει να δούμε τα καθημερινά αυτά σήματα με άλλο μάτι. Kerner. Αντί για τα ίδια τα πράγματα συναντούμε τα σημεία τους και σχηματίζουμε έτσι μια εικόνα της πραγματικότητας. που είναι φυσικά και κοινωνία κατανάλωσης εικόνων. μιας βιομηχανικής καταναλωτικής κοινωνίας. αλλά της δικής μας εμπειριογνωστικής κατάστασης39. ό. Πρόκειται για τα σημεία του καιρού μας. 13 .ότι είναι ουσιαστικές. G. Duroy. σ.. δεν είναι υπόθεση της pop art.π. Όπως διαβάζουμε στους Rolf Duroy και Gunter Kerner: «…έτσι ερμηνεύονται και τα σημεία της «δυτικής υποκουλτούρας του ’50 και του ΄60» στο χώρο της τέχνης. πώς αλλάζει πια και εξελίσσεται ο ρόλος της τέχνης. Και τέλος. όταν διαφήμιση και μαζική κουλτούρα κατακλύζουν την κοινωνία. 39 R. Το αν πράγματι αντιλαμβανόμαστε αυτό το μήνυμα.

Routledge 2003 Χαραλαμπίδης. συνέντευξη στον John Tusa. 76. Εισαγωγή στη Σημειωτική της Λογοτεχνίας και των Τεχνών. 3ος. Benjamin H. Reading Images. Routledge 2007 Καψωμένος. Gunter Kerner. D. τ. επιμ. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Η Τέχνη του 20ου Αιώνα. Hans. Αθήνα 2007 Hamilton. Εκδόσεις Βάνιας. 14 . διαθέσιμο στο http://www. Θεσσαλονίκη 1995 Foster.shtml (πρόσβαση 20/1/2010) Hayden. Εισαγωγή στην Ιστορία της Τέχνης. Η τέχνη ως σημείο: Η σημειωτική . Theo van Leeuwen. Γ. Konsthistorisk Tidskrift/Journal of Art History. τ. The Grammar of Visual Design. The John Tusa Interviews. Yves-Alain Bois. Ερατοσθένης.σιγματική μέθοδος. Μιλτιάδης Παπανικολάου. Πανεπιστημιακές Παραδόσεις. Άλκης. University Studio Press. Buchlon. Gunther. Επίκεντρο. Hal. Rosalind Krauss. Η Τέχνη από το 1900.bbc. Ιωάννινα 2002 – 2003 Kress. Transition Points: Notes on the Interplay between Art and Art History in the Time of Visual Culture. Richard.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Duroy.co.uk/radio3/johntusainterview/hamilton_transcript. Θεσσαλονίκη 1995. Rolf.