118

HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty)

HYBRIS nr 8 (2009) ISSN: 1689-4286

Henricus Cornelius Agrippa von Nettesheim

O Filozofii Tajemnej trzy księgi (fragmenty)

Wprowadzenie Henricus Cornelius Agrippa von Nettesheim (1486 – 1535) był niemieckim filozofem, teologiem, i lekarzem, człowiekiem inteligentnym, wszechstronnym, acz kontrowersyjnym, nie tylko z powodu temperamentu, o którym sam pisał: „ten Agrippa nie oszczędza nikogo; gardzi, wie, nie wie, płacze, śmieje się, gniewa, lży, chwyta wszystko; on sam jest filozofem, demonem, bohaterem, bogiem, wszystkim”1. Kształtowanie się pamięci o Agrippie jest związane z jego losami, bardzo zawiłymi, w skomplikowanych i niepewnych czasach reformacji i wojen religijnych oraz nasilonej aktywności Świętego Officium, z którym Agrippa kilka razy zadarł. Być może dlatego możemy o von Nettesheimie przeczytać, iż był czarnym magiem, nekromantą, okultystą, a nawet spirytystą, choć pozostawione przez niego dzieła świadczą nieco inaczej. W pracach teologicznych
2

Agrippa występuje przeciwko
3

scholastycznej teologii, uważanej przez niego za nie zgodną z duchem Arsytolelesa. Wypowiada się także w kwestiach społecznych: w dziele zatytułowanym O ślachetności a zacności płci niewieściej , dowodzi wyższości płci pięknej opierając swe stanowisko m.in. na autorytecie Biblii oraz naukach kabalistycznych. W swej refleksji daje też wyraz głębokiemu filozoficznemu sceptycyzmowi, a jego De vanitate et incertitudine scientiarum omnium inspiruje Montaigne’a, później Kartezjusza.

Stanowisko filozoficzne Agrippy wieńczy rozbudowywana przez 20 lat rozprawa O Filozofii Tajemnej trzy księgi. Owo monumentalne trzytomowe dzieło, napisane pomiędzy 1510 a 1530 rokiem, traktuje o filozofii, magii, fizyce, astronomii, astrologii, matematyce, teologii ukazując całe spektrum zainteresowań renesansowych myślicieli. Znana badaczka renesansowego hermetyzmu – Frances Yeats zauważa, iż: „dzieło Agrippy jest podróżą po całym renesansowym świecie myśli bowiem jak w soczewce

1

H. C. Agrippa,De vanitate et incertitudine scientiarum omnium, cytat za: C. G. Jung, Rebis czyli kamień

filozofów, PWN 1989, s. 588.
2

Stanowisko teologiczne von Nettesheima jest zawarte m.in. w: De sacramento matrimonii, De triplici

ratione cognoscendi Deum, De originali peccato, De vanitate et incertitudine scientiarum omnium.
3

De nobilitate et praecellenita foeminei sexus, jest jedynym znanym mi dziełem Agrippy,

przetłumaczonym i wydanym w Polsce w czasach renesansu (1575) i ponownie w 1891 roku w Krakowie.

119

HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty)

skupia wszelkie nurty epoki” 4. Stąd kontakt z owym dziełem wydaje się być nieodzowny dla każdego, kto zechce zapoznać się z myślą renesansową. Dla von Nettesheima universum dzieli się na trzy światy: podksiężycowy, ciał niebieskich i inteligencji. Poza nimi znajduje się Bóg, stwórca wszystkiego i źródło wszelkiej mocy. Podstawowa zasada, jaka odnosi się do wzajemnych relacji owych światów, daje się określić stwierdzeniem, że „to, co jest na dole, jest tak jak to, co jest na górze, a to, co jest u góry, jest tak jak to, co jest u dołu” . Z powyższego dla Agrippy wynika także i to, że moc Stwórcy przejawia się w owych trzech światach w specyficzny dla każdego z nich sposób, np.: w świecie elementów będą to moce rzeczy; w świecie ciał niebieskich - moce gwiazd i planet, a także, co najważniejsze, liczb, zaś w świecie inteligencji - moce anielskie. Adekwatnie do budowy universum, Agrippa podzielił swe opus magnum na trzy księgi traktujące odpowiednio: pierwsza o fizyce, druga o matematyce, trzecia o teologii. Do tych trzech podstawowych dyscyplin wiedzy zostają odniesione adekwatne rodzaje magii. Człowiek a szczególnie filozof - mag ma w tym świecie uprzywilejowaną pozycję wynikającą z możliwości jednoczenia w sobie owych trzech światów, stanowiąc ich ontologiczne ogniwo. Dzięki temu posiada możliwość ich poznawania, a także operowania mocami z nich pozyskanymi. Dla von Nettesheima człowiek jest mikrokosmosem. Spójność światów w człowieku odpowiada spójności światów makrokosmosu. Tak jak wszechświat posiada swoją duszę i ducha (Spiritus et Anima Mundi), podobnie rzecz ma się z człowiekiem, tyle że w mikroskali. Pierwsza księga Filozofii Tajemnej jest poświęcona magii naturalnej czyli fizyce. Von Nettesheim na wstępie przedstawia swoją kosmologię, która opiera się na czterech podstawowych elementach – żywiołach tj. na wodzie, ziemi, ogniu i powietrzu. W świecie sublunarnym rzeczy zazwyczaj składają się z owych elementów. Występują one w trzech różnych postaciach. Jako elementy czyste, czyli jako składniki przedmiotów w świecie materialnym, jako tak zwane żywioły mieszane oraz jako nie dające się rozdzielić mieszaniny elementów. Podstawą wszelkich operacji magicznych wedle filozofa są przedmioty materialne, z których za pomocą magii oraz alchemicznych technik można otrzymać elementy w postaci czystej. Von Nettesheim dowodzi również, iż właściwości rzeczy pochodzą nie tylko od elementów, ale także od tajemnych mocy rzeczy, których źródło znajduje się w ideach, skąd za pośrednictwem duszy świata i promieni gwiazd przejawiają się w świecie elementarnym. W I księdze Filozofii Tajemnej Agrippa przedstawia swoją koncepcję charakterów (symboli, znaków), ważną z uwagi na praktykę magiczną. Choć pochodzą od ciał niebieskich, charaktery znajdują się w rzeczach, które z tego powodu są we władzy danego ciała niebieskiego. Umożliwiają one w praktyce korzystanie z mocy tegoż ciała. Księga druga Filozofii Tajemnej traktuje o magii niebiańskiej, czyli matematyce rozumianej na sposób renesansowy czyli połączonej z gematrią oraz astrologią. Do uprawiania magii Agrippa
5

wykorzystuje matematykę, twierdząc, że liczba jako obiekt doskonalszy od przedmiotu materialnego jest
4 5

F. Yates, Giordano Bruno and the hermetic tradition, Routledge & Kean Paul, London 1964, s. 130. Tablica szmaragdowa, cytat za Andrea Aromatico, Alchemia nauka czy magia, G+J 2002.

Giordano Bruno and the hermetic tradition. Routledge & Kean Paul. że planety posiadają duszę i rozum. Poza tym w trzeciej księdze odnaleźć można rozważania o charakterze czysto teologicznym. Mag może wykorzystać tę właściwość liczby i wpływać na obiekty świata podksiężycowego. Pomóc mu w tym mogą nauki kabalistów. H. Utrzymuje także. które przenikają także świat elementów. Perlone Compagni). Yates. C. że są fałszywe. Wedle filozofa. 1992. Prezentowany poniżej wybór tekstów z dzieła von Nettesheima. prowadzonego przez profesora Marka Genslera. Von Nettesheim przyznaje. Nettesheim von. Agrippa. erudycyjne cytaty z Owidiusza lub Wergiliusza. którym przynależy święta kabalistyczna liczba. F. któremu pragnę podziękować za pomoc przy jego opracowaniu. będące odniesieniem do języka nowożytnego. Nadzieja. . Agrippa posługuje się imionami aniołów i demonów w celu ich ewokowania i korzystania z ich mocy. Threee Books of Occult Philosophy. dzięki czemu mogą współtworzyć kosmiczny ład. London 1650. Agrippa prezentuje w niej wynikające z dwóch poprzednich ksiąg przemyślenia połączone z ideami wywodzącymi się z Clavis Solomonis. przewodnikami religii są Miłość. Tłumaczenie powstało częściowo w ramach translatorium filozoficznych tekstów łacińskich i angielskich. De occulta philosophia libri tres (ed. Wszelkie odniesienia do literatury klasycznej oraz filozoficznej podaję za wydaniem krytycznym. Trzecia księga odnosi się do magii ceremonialnej. W drugiej księdze Filozofii Tajemnej Agrippa przedstawia swoją koncepcję tworzenia talizmanów. Marc von der Poel. Dzięki tym przewodnikom. Leida. W tłumaczeniu pominięte zostały dłuższe. iż przekreśla wszelkie starożytne religie twierdząc. Cornelius Agrippa the humanist theologican and his declamations. a także wczesne tłumaczenie angielskie. V. J. Tomasz Sebastian Cieślik B i b l i o g r a f i a: Cornelius Agrippa. Perlone Compagni.120 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) bliższa idei. E. gdy je zestawić z katolicyzmem. czyli teologicznej. możemy posługiwać się naturą oraz wykorzystywać aktywnie własności rzeczy pochodzenia elementarnego. a odwołującymi się do praktyk teurgicznych. Całość kosmosu w harmonii utrzymuje dusza świata. London 1964. dotyczy trzech istotnych zagadnień poruszanych w pierwszej księdze Filozofii Tajemnej. Podstawą owych operacji magicznych jest żydowska Kabała. w którym Bóg przejawił się najpełniej. Von Nettesheim sporządza tabele zawierające właściwości liczb i ich odpowiedniki w postaci liter hebrajskich. Wiara. do których sporządzania są potrzebne charaktery pochodzące od planet. Colonia. Brill. New York. E. J. dzięki której można tworzyć talizmany z hebrajskimi imionami Boga. Podstawą tłumaczenia jest łacińskie wydanie krytyczne De occulta philosophia libri tres wydane przez V. Brill.

o naturze. miejscu. . a także badać ruch i bieg ciał niebieskich. Ponieważ przenika całą wiedzę przyrodniczą naucza także i o tym jak rzeczy pomiędzy sobą się różnią i w jaki sposób się łączą. Jak liczne są elementy. o czasie. fizyka naucza nas zaś o naturach rzeczy świata podksiężycowego oraz o ich przyczynach sprawczych i celowych. skutkach. naucza nas o najgłębszej kontemplacji sekretnych rzeczy. jaka mroczna moc wstrząsa nabrzmiałą ziemią.121 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) * * * * * * * Rozdział II. posiadająca różne siły i pełna najwyższych tajemnic. Co sprowadza komety.. Oto najwspanialsza nauka. oto wreszcie całkowite spełnienie wszelkiej najszlachetniejszej filozofii. Dlaczego też z fletu wydobywa się strumień powietrza. Jakie tajemnice powodują rozbłyski w nocy. Albowiem cała filozofia regulatywna dzieli się na fizykę. matematykę i teologię. skąd [bierze się] gwałtowność pędu złotych gwiazd. jakości. co opiewa Wergiliusz [. stosunkach. a jakie żelaza i czym jest rozumna siła ukryta w naturze. To wszystko obejmuje fizyka – badaczka przyrody. Które to chmury wzbudzają wrzaskliwe grzmoty. Skąd przypływy morza lub tęcza o różnych kolorach. Eneidy: I. Co zradzają i skąd [są] początki wielkiego nieba. Co sprawia ciepło. substancji i mocy. 743. które nazywane są gatunkami rzeczy. Czym jest Magia. czym są jej części i jakimi powinni być nauczyciele magii Sztuka magiczna. co wilgotne powietrze. Jakie [są] zarodki złota. oto filozofia wyższa i świętsza. tu i ówdzie żeniąc i wiążąc dzięki tym mocom to co ziemskie z tym co niebieskie. co ziemię. całości i częściach..] 6 Matematyka uczy nas poznawać czystą naturę rozciągłą. Stąd też wywołuje swe cudowne skutki: łącząc moce rzeczy poprzez ich wzajemne wykorzystanie i doprowadzając je do pojednania. a słońce obdzierał z części jego blasku. jak o tym 6 Marek Wergiliusz. co skłania księżyc by się skrywał we mgle. sile.

Charmondas. Platon oraz liczni wielce szlachetni filozofowie podróżowali aby zdobyć tę wiedzę. 479 – 80. Albowiem żadne doskonałe dzieło samej magii 7 8 Marek Wergiliusz. że została objaśniona przez najbardziej poważanych autorów i najsłynniejszych pisarzy. Damigeron. Eneidy: I. o sekretnych działaniach i tajemnicach znaków oraz – jak rzecze Apulejusz – wyjaśnia nam. [. ceremoniał i święte tajemnice. Gog Grek. od których każdej rzeczy wzniosła moc i właściwość zależy. Tenże. czym są święte urzędy. Dardanus. nie zdoła pojąć racjonalności magii jeśli nie jest wykształcony w fizyce. następnie czym jest demon. ani w matematyce oraz aspektach i układach gwiazd. czym dusza. Jamblich. Proklos. rytuały. Demokryt. wśród których Zalmoxis i Zoroaster zasłużyli się tak bardzo. i w zasadach religii.122 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) śpiewa Wergiliusz7. Egipt.. Georgiki: I. Ponadto Pitagoras. Georgiki: II. czym religia.] Wszystkim tym zajmuje się matematyka [. jak poznawać należycie i być biegłym w regułach ceremonii.. II. a wróciwszy głosili ją jako największą świętość i jednocześnie uważali za coś tajemnego.]8. ani w teologii.. Ktokolwiek zatem pragnie zgłębiać tę sztukę. Empedokles. O niej to głoszą. Judeę oraz szkoły chaldejskie. o mocy słów i gestów. oddawaniu czci temu co święte. 231 – 232. Ujmując rzecz krótko: magia obejmuje. Georgiki: I. starożytni zatem słusznie uważali ją za najwyższą i najświętsza naukę. czym anioł.744. 252 – 256. a innym przewodzili sławni: Hermes Trismegistos. obrządki. że wielu uznało ich za twórców tej nauki. Poucza nas także o wierze. kierujące i rozporządzające wszystkim. Edoxus i Hermippus. Plotyn. czym inteligencja. by nie przeoczyć żadnego z najświętszych świadectw magii i uzyskać wtajemniczenie w rzeczy boskie. . o cudach. która zaznajamia z jakościami rzeczy i odkrywa tajemne własności każdego bytu. Germa Babilończyk i Apoloniusz z Tyany. Orfeusz Trak.746. 477 – 478. które Demokryt z Abdery wydobył z mroku zapomnienia i objaśniał swoimi komentarzami. która objaśnia substancje niematerialne.. jednoczy i doskonali te trzy najpierwsze dyscypliny. Porfiriusz. czym umysł. sama zaś teologia uczy czym jest Bóg. Wspaniałe księgi o tej sztuce napisał Ostanes. Aby ją poznać Pitagoras i Platon przybyli do kapłanów wyroczni memfickiej i odwiedzili niemalże całą Syrię. Ich śladami szli Abbaris Hyperborejczyk.

a jednak dzięki sztuce mogą być doprowadzone do czystej prostoty. które nie są złożone ani zmieszane. dlatego też nazywane są pośrednią naturą albo duszą pośrednią natury i tylko niewielu zrozumie ich głębokie tajemnice. * * * * Rozdział IV O trojakim rozumieniu elementów Istnieją zatem. cztery elementy. tak aby to. a także poznanie i przewidywanie tego co przyszłe. od której zależy wszelka moc i cudowne działanie. co poczwórne dopełniło się do dwunastki i zmierzając przez siódemkę do dziesiątki dokonało postępu ku najwyższej jedności. które nie są elementami pierwotnie i same z siebie. wielorakie. Dzięki nim bowiem dokonuje się powiązanie. to jednak dzięki nim działają skutecznie i mogą sprawić wszystko we wszystkim. które mogą być zastosowane zarówno do magii naturalnej jak i boskiej. nie podlegają zmianie i choć nie od nich pochodzą moce wszystkich rzeczy naturalnych. rozdzielenie oraz przemiany wszystkich rzeczy. Gdy powrócą do swej pierwotnej prostoty. dana jest im moc by wszystko dopełnić. jak powiedzieliśmy. we wszystkich działaniach tajemnych i działaniach przyrody są one fundamentem wszelkiej magii naturalnej. kto tego nie wie. W nich za pomocą pewnych liczb. Jednostki są trojakie. W drugim porządku znajdują się elementy. które są złożone. żadne bowiem dzieło nie będzie prawdziwie magicznym jeśli nie obejmie owych trzech dyscyplin. W pierwszym porządku [rozróżniamy] elementy czyste. są [bowiem] różnorodne. bez doskonałego poznania których nie zdołamy niczego zdziałać w magii naturalnej. że bez . Są one niezawodnym medium. wielorakie i zdolne do przemiany jedne w drugie. Ten zaś. Są one cudowne i pełne tajemnic. a ich moce nie mogą zostać przez nikogo wyjaśnione. stopni i porządków osiąga doskonałość wszelki skutek dotyczący każdej rzeczy naturalnej. lecz da się je składać. niebieskiej i ponad niebieskiej. Niech nikt zatem nie żywi nadziei. Elementami trzeciego porządku są te [byty]. nie jest zdolny wykonać żadnego działania prowadzącego do cudownych skutków. różnorodne i nieczyste. z nich wywodzi się również moc wypędzania złych demonów i przywoływania dobrych duchów.123 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) przewyższyć nie może.

w tym co pośrednie zaś uczestniczy w obydwu postaciach. co się doń zbliża i odnawiający. policzalny i samoodradzający. 329 A –C. nie przyjmuje zniewagi pomniejszenia. Jest czynny. najbardziej bogaty we wszystkich swoich przejawach. ten łatwo osiągnie wiedzę o tajemnicach wszystkich rzeczy podksiężycowych i niebieskich oraz doskonałą w nich biegłość. jedno czynne. nieczyste do czystych. które go przyjmują. bez rozdzielenia substancji. moc i siłę wedle liczby. Por. drugie bierne. nie potrzebuje niczego innego. pojmujący a nie pojęty. Jak mówią Pitagorejczycy. nieobojętny. a i w tym co go 9 Por. jest wyniosły. [jak] rozróżniać naturę. gdy jest sam przez siebie –bowiem kiedy nie zbliża się do materii. udzielający się wszystkiemu. poruszający inne. potężny i niewidzialnie obecny we wszystkim naraz. Ogień jest niezmierzoną i niezbadaną częścią natury. rozświetla spowite blaskiem rzeczy. Jest niepojęty. złożone do prostych. 10 . Rozdział V. Przez siebie jest zdolny do właściwego działania. na wskroś przenika. mroczny i okrutny. ruchliwy. wszystko rozjaśnia równocześnie będąc tajemniczym i nierozpoznawalnym. sam skrycie wzrasta i objawia swą wielkość wobec rzeczy. Jest on strażnikiem natury. O hierarchii niebieskiej: XV. Asclepius. w której objawia swe właściwe działanie. niedotykalny. Pseudo Dionizy Areopagita. i nie wiadomo czy wszystko niszczy czy powołuje do istnienia. Ktokolwiek będzie wiedział jak sprowadzić rzeczy z jednego porządku do innego. O cudownych naturach ognia i ziemi Do wszystkich cudownych działań – mówi Hermes9 – potrzebne są dwie rzeczy ogień i ziemia.124 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) tych trzech [porządków] elementów i ich poznania będzie zdolny zdziałać cokolwiek w tajemnych naukach magii i przyrody. jasny. Ogień – jak mówi Dionizy10 – we wszystko wstępuje jasny i jasny wychodzi. sam w sobie ogień jest jeden i wszystko przenika. zawsze w ruchu. lecz pokonując wszystko w sposób właściwy sprowadza natychmiast do swojej zasady. 2. porządku. natomiast pod ziemią jest ujarzmiony. W niebie jednak jest rozproszony i rozjaśniający. Hermes Trismegistos. stopnia. nieredukowalny. jak mówi Pliniusz. Zmierza ku górze. Nie znosi wzgardy. Zatem ogień jest sam w sobie jeden. jest niezmierzony i niepodzielny.

odpędza je także nasz ogień z paleniska w takiej mierze. jakby przez instrumenty pośredniczące. I wszelkie byty zwierzęce i roślinne potrzebują ciepła do życia. hymny i rytuały sprawować w obecności światła (w zgodzie z pitagorejską zasadą: „nie mówcie o Bogu bez światła”12). udziela blasku swego ognia i przekazuje go najpierw słońcu. Także u Rzymian kapłanki Westy nieustannie służyły ogniowi i chroniły go. Sam Wszechmogący w starym Prawie wymagał. z których uwalnia go uderzenie stali.125 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) przyjmuje wieloraki i w różnych rzeczach rozdzielony według różnej miary. wymagali by wszelkie modlitwy. w jakiej jest podobizną i nośnikiem owego wyższego światła. jest w wodzie – ogrzewa źródła i studnie. lecz także tym. od którego pochodzi każdy najlepszy dar. który mówi: „Ja jestem światłością świata”11. Symbola Aurera. tak dobre demony. Ziemia jest podstawą i fundamentem wszystkich elementów. które pośród nas jest ogniem. jest w głębinach morza. Jest w kamieniach. a potem pozostałym ciałom niebieskim i przez nie. Świetlisty ogień niebieski odpędza demony ciemności. który jest prawdziwym ogniem. 12. a właściwościami ognia podziemnego są pochłaniający wszystko żar i wyjaławiająca wszystko ciemność. Jak więc demony ciemności umacniają się w mroku. ojcem świateł. jest w ziemi dymiącej po przeoraniu. Ten ogień przeto. jak to u Cycerona zaświadcza Kleantes. I przeto ten. Zarządzili oni aby. Pitagoras. które są aniołami światła wzrastają wspierane światłem. Stąd najmądrzejsi założyciele religii i obrządków. nie tylko boskim. przy ciele zmarłego rozpalać światła i ognie dla odstraszenia złych demonów. a żyją dzięki zawartemu w sobie ogniowi. słonecznym i niebieskim. ona bowiem jest przedmiotem. podmiotem i odbiorcą wszystkich promieni i wpływów niebieskich. by wszystkie ofiary dla niego składane były w ogniu płonącym zawsze na ołtarzu. wydobywa się z różnych rzeczy. wprowadza w nasz ogień. jest w powietrzu – często widzimy jak je rozdziera. Właściwościami ognia wyższego są ciepło zapładniające wszystko i światło przekazujące wszystkiemu życie. rozgrzewanych smaganiem wiatru. Ogień miał płonąć aż ziemia skryje go po dokonaniu świętego obrządku pokutnego. . Zawiera w sobie zarodki i moce zarodkowe wszystkich rzeczy i z tego powodu nazwano 11 12 Io 8. z którego my korzystamy.

O cudownych naturach wody. niezależnie od tego. fundamentem i matką wszystkiego. których nasienie jest jawnie wodniste. iż po stworzeniu. zanim będą mogły przynieść owoc. O samej tylko ziemi i wodzie Mojżesz pisze. wkrótce. . mianowicie wody i powietrza. zwierzęcą i mineralną. W niej znajduje się zarodkowa moc wszystkich rzeczy. nie może żyć. czy będą nasączone wilgocią pochodzącą z ziemi. zioła i rośliny nie rodziły. jej moc jest większa w religii: w obrzędach pokutnych i oczyszczających. 1. zapłodniona mocami niebieskimi i brzemienna. jak sam Chrystus obwieścił Nikodemowi. Potęga tego elementu jest tak wielka. a żadne zioło. Gn. Również nasiona drzew i roślin. płukanej. sama z siebie jest macierzą wszystkiego. że wytwory ziemi zawdzięczają swe powstawanie częściowo także wodzie. Pismo święte w tym samym miejscu zaświadcza również. Zapładniana przez pozostałe elementy i nieba. a natura nadal sprawia w nich cudowne rzeczy. Przyjmuje zalążki wszystkiego i jakby pierwotna rodzicielka umożliwia wszystkiemu wzrastanie. 20 – 22. wydzielonej. sama z siebie wyda rośliny.126 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) ją roślinną. stając się ośrodkiem. gdyż Bóg nie zesłał deszczu na ziemię13. szczególnie zwierząt. deszczu albo podlewania. przesianej i oczyszczonej: jeśli zostawisz ją w spokoju na jakiś czas. wyda robactwo i zwierzęta. że bez miej żadne zwierzę. choć ziemiste. że nawet duchowe odrodzenie nie dokonuje się bez wody. rosy. Rozdział VI. 13 Por. kiedykolwiek bowiem zostaje wprawnie oczyszczona ogniem i sprowadzona do swej prostoty poprzez odpowiednie płukanie. Potrzeba wody jest tak wielka. Weź jej ile bądź. W niej skrywają się największe tajemnice. że wytwarza żyjącą duszę. muszą niemniej jednak przegnić w wodzie. wówczas staje się najprawdziwszym lekarstwem przywracającym nam zdrowie i je zachowującym jako materia pierwsza naszego stworzenia. czy jakakolwiek inna roślina nie może się rozplenić bez nawodnienia. Wodzie przypisuje jednak dwojakie wytwarzanie rzeczy: pływających w wodzie i latających w powietrzu. mówiąc. wyda kamienie i błyszczące grudki metali. powietrza i wiatrów Nie mniejszy jest potencjał pozostałych dwu elementów.

dlatego też okoliczni mieszkańcy nazywają ją Szabatową. VII. VIII. jeśli ktokolwiek do niej wszedł. przychodził doń kapłan Jowisza Liceusa i po złożeniu ofiar oraz odmówieniu modłów trzymaną w ręku gałąź dębu składał na dnie świętego źródła. Józef Flawiusz. z uwagi na święty dla Żydów dzień Siódmy. Graeciae descriptio. skoro posiada siłę zradzania. odżywiania i udzielania wzrostu. że rozciągały się na całe niebo. Soliniusza i licznych historyków. 3.]14. Poza wspomnianymi. Por. Por. co rodzi się na ziemi. której woda. we wsi Heraklea. 329 – 341. I ponownie siódmego dnia z przyczyn nieznanej natury powraca obfitość wód. Io 5. która pełnym korytem płynie w szabat. uwolniony od dolegliwości cielesnych. 7. . Powiadaj. hojnie nawadniając całą krainę17. a gdy spadają na dół. wznoszą się do góry i opanowują niebo z pomocą chmur. Wtedy ze zmąconych wód wznosił się w powietrze rozległy opar. 22. wody pochłaniają ziemię. Por. Przysparza ona nieskończonych pożytków i wielorakie jest jej użycie.. XV. Metamorfozy.. stają się przyczyną wszystkiego. który uniesiony ku chmurom mieszał się z nimi tak. jak mówi Pliniusz. O wojnie Żydowskiej. że jest zasadą wszystkich elementów i dlatego włada pozostałymi. 38. z nich wkrótce potem spadał deszcz. o cudowności wody rzeczy godne 14 15 16 17 Owidiusz. Pauzaniasz. o jej cudownej mocy wspomina także Owidiusz [. Ilekroć susza w tym rejonie zagrażała owocom. wkrótce jednak przestaje jakby jej źródło zatamowano i przez całe sześć dni można jej koryto przejść suchą stopą15. wychodził cały i zdrów. Także Ewangelia mówi nam o owczej sadzawce. tłumią płomienie. niedaleko rzeki Kyteron: jeśli ktoś chory na ciele w nim się zanurzył. Niezliczone są cuda sprawiane przez wodę opisane przez Pliniusza. Co więcej.1.127 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) gdzie jest potrzebna nie mniej niż ogień. 5. że podobną siłę i władzę posiadało źródło nimf jońskich znajdujące się na terytoriach Elidy. że na Likajosie. jak została wzburzona przez anioła – leczyła z wszelkich chorób16. 309 – 323. miastami Syrii. Józef [Flawiusz] opowiada o cudownej naturze pewnej rzeki między Ar-Rakka a Rafaneum. Stąd też Tales z Miletu i Hezjod przyjęli wodę za zasadę wszystkich rzeczy oraz powiedzieli. 2 – 4. górze w Arkadii znajdowało się źródło nazwane Agria. Pauzaniasz opowiada. Albowiem. VI. a wszystkie rzeczy mają ugruntowanie w jej potędze. po tym.

Wszystko bowiem. dopóty pobudza nimi ducha ludzkiego. Jest to życiodajny duch. jak również poszczególnym ciałom zmieszanym. nieprzekazane przez żadnego innego znanego mi autora. powietrze zostaje pobudzone strachem i zgrozą. tzn. instrument świata. z konieczności musi to nastąpić w przeciągu dwudziestu czterech godzin. dusza zaś odbiera te formy. z dokładnością zależną od dyspozycji odbiorcy. Pozostaje powiedzieć o powietrzu. przenikający wszystkie byty. a ponieważ napełniło się formami poznawczymi okropnego zabójstwa. chociaż ze swojej natury przenoszą się do zmysłów ludzi i zwierząt. uważają je za jakby brzmiącego ducha. który niesie wszystkim życie i postać. mogą jednak – póki są w powietrzu – odebrać od nieba jakieś wrażenia. że przekazuje idole. Stąd uczeni hebrajscy zaliczają je nie do elementów. formy poznawcze. że gdy przechodzi się koło miejsca gdzie zabity został człowiek lub niedawno pochowano zmarłego. Sam wiem jak to robić i tak czyniłem. że powietrze jest przyczyną snów i innych wrażeń duszy przez to. pisał także wedle swej najlepszej wiedzy lekarz Rufus z Efezu. zarówno ciał naturalnych jak i sztucznych oraz wypowiedzi. W nie mniejszym stopniu przyjmuje i zatrzymuje w sobie formy. Same bowiem formy poznawcze rzeczy. lepiej dociera do jednego zmysłu niż do drugiego. by człowiek człowiekowi mógł przekazać treści swych myśli na jakąś bardzo dużą.128 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) podziwu. wiążąc. jako najbliższe niebios. dostarcza materii rozmaitych snów. porusza go i drażni. wprawia naturę w osłupienie. Ono bowiem. skupia w sobie wpływy wszystkich ciał niebieskich. Wchodząc w ciała ludzi i zwierząt przez pory i przekazując formy zarówno we śnie jak i na jawie. Stąd liczni filozofowie byli przekonani. lecz uznają za medium i spoiwo. cudownych przeczuć i wróżb. duch. aż wywoła lęk. poruszając i wypełniając wszystko. z których jakieś. czyli wyobrażenia. a bynajmniej nie przez gusła i bez pośrednictwa jakiegokolwiek ducha. które następnie przekazuje elementom. Stąd możliwe jest w sposób naturalny. co szybko działa. a nawet nieznaną odległość i do nieznanego miejsca w bardzo krótkim czasie i nawet jeśli czas w którym to się dzieje nie może zostać precyzyjnie zmierzony. Stąd też mówią. które oddzieliwszy się od rzeczy i wypowiedzi namnażają się w powietrzu i docierają do zmysłu a potem do wyobraźni i duszy przyjmującego wrażenia. wiedział to także i również kiedyś robił opat . łączące razem różne rzeczy.

III. . 4. Podobna [jest] sztuczka z lustrem za pomocą której chcemy wytworzyć w powietrzu poza zwierciadłem obrazy. podstawi pod niego biały papier albo gładkie zwierciadło. koni. Wszystkie one i liczne jeszcze 18 19 Arystoteles. że jeśli ktoś w ciemnym pomieszczeniu. choć są to jedynie jakieś podobizny ich samych zupełnie pozbawione życia. np. którą już dawno robił Pitagoras. III. w jaki obrazy rzeczy znajdują się w rzeczach”19. gór. a niekiedy działają. De meteotis. które znikają natychmiast gdy rozproszą się chmury. tego dowodzi i o tym uczy Plotyn. których podobizny namnożywszy się w powietrzu podnoszone są do góry wraz z promieniami księżyca. zupełnie pozbawionym światła. 13. My zaś widzimy w jaki sposób wiatr wiejący z południa zagęszcza chmury w których jakby w zwierciadle odbijają się niezwykle odległe obrazy zamków. że: „w chmurze powietrznej objawia się tęcza jak gdyby w zwierciadle”18. Albert Wielki. łącznie ze mną. Arystoteles zaś opowiada. jest rzeczą. iż otaczające go powietrze stało się dla niego zwierciadłem. świadom tego czynu na większą odległość widzi. już to do innych zmysłów i ukazują w nas cuda. z kolei Albert [Wielki] mówi: „dzięki sile przyrody obraz ciała w wilgotnym powietrzu może łatwo zostać wywołany w taki sam sposób. Stąd gdziekolwiek poszedł wydawało mu się. wówczas ktoś inny. że jego własny obraz zwrócony twarzą do niego tam go poprzedzał. lecz nie jest nieznana również ludziom w naszych czasach. co się dzieje na zewnątrz w świetle słońca. przez wpływ jakiś ciał na inne. i w jaki sposób umacniają się w powietrzu już to przez światło. 4. czyta i rozpoznaje je w samej tarczy. dokąd promień słoneczny wchodzi jedynie przez bardzo małą szczelinkę. W jaki jeszcze sposób idole duchowe oraz materialne wypływają z rzeczy. istotnie bardzo korzystna dla miast i miasteczek w oblężeniu. 373b.129 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) Trytemiusz. I wiadomo. Meteorologika. o których widzący je niedoświadczeni ludzie sądzą. że komuś w skutek osłabienia wzroku przydarzyło się. Jest jeszcze jedna sztuczka: jeśli w jasną noc ustawić naprzeciw tarczy księżyca w pełni namalowane wizerunki albo litery. ludzi i innych rzeczy. że oglądają cienie demonów lub dusz. ta sztuka przekazywania tajemnic. wówczas może zobaczyć. gdyż promień wzroku odbijał się od niego nie mogąc się przez nie przebić. W Meteorologice Arystoteles mówi. już to przez ruch oraz docierają już to do wzroku.

]20.. jest mokry. który Hieronim nazywa podczaszym deszczu. Zefir zwany też Fawoliusem. * * * * Rozdział XII Jak to jest. Boreasz z północy. mglisty i niszczycielski. za pomocą których ktoś na dużą odległość może usłyszeć i zrozumieć to. wygania zimę. już to poprzez wpływ niebios. Przeciwnie Eurus. także dzięki układowi sfer i położeniu gwiazd. VI. skuwa wodę mrozem. Pontanus złożył o nich dwuwiersz [. czyni powietrze pogodnym. Owidiusz. Meteorum. porywistym. Są cztery ich główne rodzaje. dmące z czterech stron nieba. hałaśliwym. Owa moc jest rzeczą cudowną ponad tą. mianowicie: Notus z południa. . Apeleotes czyli Euros ze wschodu. Pisze o nich Owidiusz [. Metamorfozy. wiatrem. We przypadku wzroku podobizny odbijane są w taki [sam] sposób jak i w słuchu.130 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) wymyślniejsze wywodzą się z samej natury powietrza i mają swe zasady w matematyce i optyce. Nie są bowiem niczym więcej jak ruchem i wzburzeniem powietrza. który rozrywając chmury. nawet tego samego gatunku Szczegółowe dary są zawarte w wielu indywiduach. 264 – 267. 669 – 670. ciepłym i nie sprzyja zdrowiu. który jest łagodną i przyjemną bryzą z zachodu. nazywany Subsolanusem i Apoleotesem. wiatr wschodni. już to poprzez posłuszeństwo materii bytów zradzalnych wobec Duszy Świata. chłodną i wilgotną. Zefir z zachodu. jak to widać na przykładzie echa. tak cudowne jak te w gatunkach.. które to posłuszeństwo jest takie jak posłuszeństwo naszych ciał naszym duszom. kiedy bowiem zacznie istnieć pod określonym horoskopem i układem nieba zbiera w swoim istnieniu pewnego rodzaju moc działania i doznawania. którą [indywiduum] ma od swojego gatunku..]21. Zaś Boreasz. 690 – 699. co ktoś inny potajemnie mówi lub szepce. ożywia pędy i otwiera kwiaty. przeciwny Notusowi. wilgotnym. Są jednak i bardziej tajemne sztuczki. My zaś 20 21 Pontanus. Każde indywiduum. przynoszącym chmury. Z elementu powietrznego pochodzą również wiatry. jest wiatrem północnym. I.. że szczegółowymi mocami są wypełnione poszczególne indywidua. Notus jest wiatrem południowym.

aetites położony nad łonem kobiety bądź nasionem rośliny wzmacnia je. która przyciąga żelazo i że diament swoją obecnością tę moc niweczy. ususzona wątroba kameleona. lecz jednostkowej i właściwej. ściąga burzę i pioruny. synochitis przywodzi cienie piekielne. bądź prawie nigdy. a 22 Awicenna. kiedy pojmujemy jakąś formę. kiedy dusza działająca ma skłonność do tego samego [t. Jest [też] w Etiopii zioło. tak moce pojmują nie tylko rzeczy naturalne ale i wytworzone sztucznie.131 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) spostrzegamy. Stopnie owych [wpływów i różnych form] są rozmaicie rozdzielone przez pierwszą przyczynę wszystkiego . że nasze ciało jest poruszane albo przez pożądanie. podpalony azbest nigdy. Bursztyn i ‘balagius’ [natomiast] potarte i podgrzane przyciągają plewy. opal usuwa przywidzenia sprzed oczu. Jak w naturze pojawiają się różne cuda dzięki wyobrażeniom wyższych ruchów. anachitis sprawia. z nimi jednak współpracują przyczyny wtóre anielskie i niebiańskie dysponujące materią cielesną i innymi im powierzonymi. gdy pojmują różne rzeczy. echineis zatrzymuje statki. które sprawia.jednak nie za pomocą różnorodności gatunkowej. że w magnesie jest moc. nie gaśnie. Dlatego Awicenna rzecze: „Jakiekolwiek rzeczy powstają. Skąd pochodzą tajemne moce rzeczy Powszechnie wiadomo. ennecis położony pod śpiącym czyni z niego wyrocznię. Podobnie [dzieje się z] duszami niebiańskimi. Tak powstają w rzeczach różne skutki. 47. trzeba by wpierw istniały w ruchach i układach gwiazd i sfer” 22. jaspis tamuje krew. jednak położony pod nimi – osłabia je. jak wielu mniema. wówczas [właściwa im] materia jest poruszana poprzez posłuszeństwo wobec nich. Rozdział XIII. położona na kalenicy. rubin świeci w ciemnościach.Boga. heliotrop rozmywa widoczność. rzeczy naturalnych i sztucznych]. strach lub gdy uciekamy. a noszącego [go] czyni niewidzialnym. skłonności i obyczaje nie tylko od materii różnie usposobionej. De anima in arte alchymiae. lecz od wpływu różnego i od rozmaitej formy . zapach lipiennika przywołuje wszelkie bestie.j. . który trwa pozostając tym samym i rozdziela wszystkim bytom [moce] jak mu się podoba. rabarbar usuwa cholerę. I s. a zwłaszcza wtedy. że pojawiają się obrazy bogów. że wysychają wody stojące.

że jest wiele rodzajów ziół i kamieni. Wymaga to zatem głębszego zbadania. które wszystkie muszą się koniecznie zgodzić. Aleksander Perypatetyk. jakby w hymnach. to jeśli osiągnęliby dłuższe życie. co przy odrobinie szczęścia mogłoby być prawdą. Awicenna zaś przyporządkowuje je inteligencjom. Hermes [Trismegistos] gwiazdom. jest i zioło spartańskie bądź scytyjskie. że Scytowie znosili dwanaście dni głodu i pragnienia. by . mówi. Ale nikt z tych. ani Zaratustra. ani Tabith. a najbardziej w gwieździe. ani Albert. ani Teofrast.niczego im nie brakowało. ani Ewaks. ani Bachus. ani Arnold . gdyż. a Albert [Wielki] formom gatunkowym rzeczy. ani Dioskorides.gdziekolwiek bądź by doszli . ale nie godzi się im mieć o nich wiedzy. że właściwości [żywiołów] są tego samego gatunku. także od rządzących inteligencji i od najwyższej przyczyny. choć wszyscy zgadzają się z tym. które spróbowane lub przynajmniej trzymane w ustach sprawia.] Operacje tego rodzaju dokonują się w rzeczach niższych dzięki formom wyrażonym w niebie.132 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) wszystko to.ani Hermes. którzy wydali opasłe dzieła na temat własności rzeczy . ani Izaak Israeli ani Zachariusz Babilończyk. czytamy też o ziele zwanym „latace”.. ani Aaron. natchnieniem boskim powodowany. ale także ludzki los tkwią w kamieniach i ziołach. gdyby nie to. które perscy królowie dawali swoim posłańcom. Zatem cudowne są moc i działanie w każdym ziele i kamieniu. [. co napisał Zachariusz do Mithriadeta. natomiast działania kamieni wielokrotnie nie zgadzają się ani co do gatunku ani co do rodzaju. Dlatego Akademicy ze swoim Platonem [na czele] przypisali [pochodzenie] mocy stwórcom rzeczy. dzięki którym ludzie mogliby przedłużać swoje życie w nieskończoność. poza którą każda rzecz wiele sobie zaskarbia. nie oszczędziliby nawet bogów. że pochodzą one z żywiołów i ich właściwości. zaś w Archetypie dzięki ideom i formom wzorcowym. ani Orfeusz. z którą się zgadzają wszystkie [moce] wzajemne i jak najbardziej zgodnie w swoim harmonicznym współbrzmieniu. które zawsze wychwalają . że wielka siła.. ani Zenotemis. nie wykraczając poza własne doznania zmysłowe i właściwości [tych mocy] twierdził. co było zamknięte otwiera się. żeby osiągnąć jakiś skutek w rzeczy i realizację mocy. skoro posiadając jedynie krótkie życie poświęcają je na chciwe zgłębianie sztuczek i nie cofają się przed żadną zbrodnią. Apulejusz [zaś]. to jest dzięki mocom rozprowadzonym w inteligencjach dzięki pośredniczącym racjom.nie napisał skąd pochodzą te moce.

które poruszacie się w wodzie. Ps 148. że 23 Dn. w strachu kurczy się. że odstępują od jego władzy i konieczności rozporządzenia. On to. często jednak Bóg uwalnia je lub zawiesza wedle swego upodobania. kiedy następują one po oglądzie zmysłowym. I także nie ma żadnej innej przyczyny. z których każda rzecz ma określone i poszczególne miejsce w archetypie. dzikie zwierzęta i bydło razem z synami ludu”23. i takie cuda są największe. na zewnątrz i do wewnątrz oraz wytwarzając jakości w członkach. choć działa na to. kamieni. w ten sposób w radości serce rozciąga się na zewnątrz. posiada siłę rządzącą doznaniami duszy. zmieniając przypadłości w ciele i poruszając ducha w górę i w dół. * * * * Rozdział LXIII. bezpośrednio sam z siebie sprawia wówczas to. Albowiem chociaż władza pierwszej przyczyny i porządek przyczyn wtórych. skąd czerpie życie i bierze swój początek i tam umieszczona jest wszelka moc ziół. w przypadku wstydu chowa się w czaszce. (które Platon i inni nazwali służkami) działają z konieczności i z konieczności wywołują swoje skutki. W ten sposób w radości duch rozrasta się. co pochodzi od Boga. W podobny sposób [dzieje się] w gniewie i strachu tyle. słów i wypowiedzi i tego wszystkiego. co zwie się cudami. zwierząt. Ona bowiem swoją mocą. w taki sposób. 7 – 10. metali. niż powiązanie wszystkich rzeczy z pierwszą przyczyną i ich odpowiedzialność wobec tych boskich wzorców i wiecznych idei. czyli siła wyobraźni. W jaki sposób doznania duszy zmieniają właściwe ciało zmieniając przypadłości i poruszając ducha Fantazja. ze względu na różnorodność doznań. co poniżej.76 – 82.133 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) swego najwyższego stwórcę. które wzlatujecie w niebie. w smutku zaś kurczy się do wewnątrz. często jednak pominąwszy te pośrednie stopnie czyni coś zawiesiwszy ich działanie. 3. jak [np. . najpierw w różny sposób zmienia i przemienia ciało własne za pomocą przemiany zmysłowej. dla której skutki są konieczne.:] przez świętych młodzianków [zgodnie] śpiewających w piecu ognistym: „Chwalcie Pana wszystkie rzeczy. które rośniecie na ziemi.

strach powoduje zimno. który jest rodzajem smutku. z którego pyska wydobywały się płomienie. Znane są psy. jak u konia Tyberiusza. wiadomo też. nienawiść niekiedy przynosi śmierć. że kiedy doznania tego rodzaju są bardzo gwałtowne. Czasem [doznania takie] przynoszą godne podziwu skutki. które często umierały z ogromnego smutku po śmierci swoich panów. którego widziano jak promieniował światłem i ogniem w ferworze bitwy w Indiach. że Sofokles i Dionizjusz. i tym sposobem są w stanie rozpoznać imię kochanki i przedmiotu namiętności. Również jest oczywiste. zmysły. gorączki. tak jak w przypadku syna Krezusa. Natomiast żal. ruch jelit [ściskanie w żołądku]. Medycy wiedzą. gorycz. Co jeszcze smutek może zdziałać. drżenie serca. Niekiedy w przypadku gwałtowanego uczucia. mogą ściągnąć śmierć. zmarła także matka. zaniemówienie i bladość. rumieniec. a smutek wywołuje poty. tyran z Sycylii. słabną. który doznał [cierpienia]. że u ludzi nadmierna radość. którego natura długo mu odmawiała. życie. niebieskawą bladość. jak Nausistratus poznał. padaczka. a czasami tracą zmysły. Czytamy. Z kolei gniew lub żądza zemsty wytwarza gorąco. Niekiedy tego rodzaju doznania powodują długotrwałą chorobę. W ten sposób ludzie pełni pychy z powodu ogromnego strachu drżą. że u kochanków więź miłości jest niekiedy tak silna. która ujrzała swego syna powracającego z bitwy pod Kannami. jak dużo ciepła wzbudza pragnienie miłości w wątrobie i pulsie. zmarli nagle usłyszawszy o tragicznej porażce. Poza tym jest oczywiste. ale często także podnosi z choroby. że wydaje się ono stawać ciałem człowieka. O ojcu Teodoryka czytamy. to i drugie doznaje.134 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) szybciej. wzrok im się mąci. często źle wpływa na ciało tego. że co jedno z nich cierpi. którego matka urodziła niemym. wszyscy wiedzą. bądź ruch w jednej chwili opuszczają członki i często natychmiast powracają. Niepokój wywołuje suchość i czarność. i Czasem rzeczy podobne do tych zdarzają się także w przypadku zwierząt. kto żałuje tak. a czasem ozdrowienie. smutek. Jak wiele sprawia gwałtowny gniew połączony z wielką śmiałością okazał sam Aleksander Wielki. że całe jego ciało wydzielało ogniste iskry z trzaskiem. czasem zaś ustępują łaknienie. że Antioch zakochał się w Stratonice. miłość. a dopiero gwałtowny strach i lęk wydobył z niego głos. W ten sposób pojawiają się. .

co ma ulec przemianie poruszając gwałtownie wyobraźnię – tak jak [się dzieje] w osłupieniu na widok czegoś i bólu zębów. choć jednak substancja ognia nie jest przy nich. ani smak. że mówi się o rzeczach kwaśnych. zarówno właściwych. Podobnie wyobrażenie ugryzienia przez wściekłego psa odciska się w urynie. która rzeczy upodabnia do tego. Często także same ciała ludzkie są przemieniane i przenoszone we śnie. jak i na obcych. Z tego powodu śniący. że podawany jest komuś gorzki pokarm. Innym na sam widok ludzkiej krwi robi się słabo. czują w ustach gorzką ślinę. inni zaś w trakcie snu mogą się 24 Por. Kiedy przed snem uporczywie i z wielkim podziwem rozmyślał nad zwycięstwem w walce byków. a także o przemianie i przeniesieniu ludzi i jakie moce wprowadza wyobraźnia nie tylko w ciało lecz także w duszę Wymieniane wcześniej doznania czasem zamieniają ciało przez naśladownictwo ze względu na moc. który następnie wprowadzają do krwi. 1. Wiadomo także. i cierpią niekiedy nie do zniesienia. który na widok lekarstwa wypróżniał się ile razy było trzeba. Gwałtowne myślenie bowiem porusza formy poznawcze i przedstawia w nich kształt rzeczy.65. który został wybrany królem Italii. gdy słyszą. o której się myśli. Jeszcze inni. że widział człowieka. a jest jedynie obrazem ujętym przez wyobraźnię. która wzniosła do głowy humory rogotwórcze. tak jakby naprawdę płonęli. a nierzadko także i na jawie. Niektórym kwaśnieje język. Jak doznania duszy zmieniają ciało za pomocą naśladownictwa z podobieństwa. a wielu [wskutek gwałtownych doznań] siwieje nagle. rano znaleziono go z rogami wyrosłymi nie inaczej jak za sprawą mocy wegetatywnej poruszonej gwałtowną wyobraźnią. kiedy widzą. albo gdy widzi się jak ktoś inny zjada coś ostrego.135 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) Rozdział LXIV. tak jak wyobraźnia ciężarnej odciska znak rzeczy upragnionej w embrionie. lecz jego wyobraźnia ujęła samo ich podobieństwo. że płoną lub są w ogniu. De universo. Wilhelm z Paryża. choć ani substancja lekarstwa. Wilhelm z Paryża24 powiada. . jak to się zdarzyło Cyprusowi. ani zapach do niego samego nie dotarły. Krew z kolei odciska [je] na odżywianych przez siebie członkach. gdy się coś słyszy. I. że przykrość spowodowana zobaczeniem czegoś wstrętnego pobudza zmysł smaku i węchu powodując nudności.

powoli jakby z torebki wydobywają te. Por. a o innych opowiadają. Z tego powodu członki i narządy zmuszane są do ruchu i poruszają się bezbłędnie ku miejscu wyobrażonemu. XI. który doprowadzał swe ciało do paraliżu. poruszają organ dotyku wraz z fantazją. jest bowiem bliższa 25 26 27 Por. Siła duszy działająca na ciało jest tak wielka. że podobne rzeczy przydarzyły się w jego czasach pewnej młodej kobiecie Kajetanie i innej Emilii. Nie ma nikogo. która jest zasadą ruchu lokalnego. jak kobiety zostały przemienione w mężczyzn. Pontanus. Augustyn. De animalibus. któremu przydarzyło się. Z kolei Pliniusz opisuje wiele przykładów. XI. jednocześnie podnosi i prowadzi ciało. a i Pontanus27 zaświadcza. 16. Temu też wielu chce przypisać także blizny króla Dagoberta i stygmaty Franciszka. którzy kiedy chcieli przesuwali do przodu i z powrotem ściągali całą górną część głowy nie ruszając nią. którzy mieli w zwyczaju pocić się. na które maja ochotę. Opowiadają o Galu Wibiuszu. 16 Por. Awicenna. kto by nie wiedział ile sama wyobraźnia może [uczynić] w duszy. kiedy mianowicie gwałtowna pożądliwość albo lęk lub śmiałość wtłoczone są w ducha i zmieszają się z waporami [pochodzącymi od humorów]. psów i niektórych ludzi w taki sposób. De rebus coelestibus. nie dzięki wzrokowi. O państwie bożym.136 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) przeobrazić z chłopca w dorosłego mężczyznę. bydła. że całkowicie nie można [tego] rozpoznać. bowiem póty naśladował szaleńców sądząc. że cokolwiek sama wyobraża sobie i śni. Awicenna25 mówił o człowieku. lecz jedynie dzięki wewnętrznej sile fantazji. Św. gdzie chcieli. XVI. połknąwszy rozmaite rzeczy. którzy naśladują i wydają głosy ptaków. XI. że niektórzy potrafią wylewać obfite łzy. aż naśladując wściekłość sam doprowadził się do niej. I także dziś widzimy licznych. [powstałe] gdy jeden bardzo obawiał się kary. i innych. Również Augustyn26 wspomina o ludziach. z których każda po licznych latach małżeństwa zmieniła się w mężczyznę. że wściekłość jest ponętą umysłu. Wiadomo. a drugi rozważał rany Chrystusa. że wielu jest przenoszonych z miejsca na miejsce przekraczając rzeki i ogień i miejsca niedostępne. lecz doprowadził się do niego z wyboru. . Doznania sprawiają także. Z podziwem czytamy o innych licznych przykładach ukazujących jak rozpościera się siła duszy. że popadł w obłęd nie przypadkowo.

Św.137 HENRICUS CORNELIUS AGRIPPA VON NETTESHEIM:// O FILOZOFII TAJEMNEJ KSIĘGI TRZY (fragmenty) substancji duszy niż zmysły. najczęściej za pomocą pewnych sztuk magicznych. on słyszał jakby z oddali. a głosy ludzi. opowiadają. VI. odchodził od zmysłów i leżał jak nieżywy tak. o czym mówi Celsus opowiadając28 o pewnym duchownym. O tych [zagadnieniach] będziemy rozprawiać oddzielnie i szerzej w następnych rozdziałach * * * * * * * przełożył Tomasz Sebastian Cieślik 28 Por. jeśli były wykrzykiwane głośniej. 35. . który ilekroć się modlił. że tak Medea zapłonęła miłością do Jazona we śnie. czy sny z najgwałtowniejszą miłością do kogoś. i z którego powodu bardziej niż zmysły działa na duszę. że kiedy go szturchano i przypiekano nie odczuwał żadnego bólu i leżał nieruchomo. Augustyn. W ten sposób kobiety łączą silne wyobrażenie. Dzięki gwałtownej wyobraźni lub rozważaniom dusza nierzadko całkowicie oddziela się od ciała. O państwie bożym.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful