1918–1950 BELLONA 1950–2007 MYŚL WOJSKOWA

BELLONA
Pismo naukowe
wydawane przez Ministerstwo Obrony Narodowej Rocznik XC (II)

Nr 3/2008 (654)

SPIS
BEZPIECZEŃSTWO RP
Agnieszka Adamusińska Gen. dyw. dr Roman Polko Ppłk dr Jan Borkowski Dr Ewa Kostrzewa Płk w st. spocz. dr Adam Sosnowski Prof. dr hab. Julian Kaczmarek

TREŚCI

— Siły Zbrojne RP w walce z terroryzmem.................................................7 — Destrukcyjna intencjonalność działań terrorystycznych....................14 — Zarzadzanie kryzysowe w samorządzie terytorialnym......................25 — Kształtowanie bezpieczeństwa w Unii Europejskiej..........................33

SZTUKA WOJENNA
Gen. bryg. Mirosław Różański Płk prof. ndzw. dr hab. Jarosław Wołejszo Płk dr Andrzej Czupryński Płk prof. ndzw. dr hab. Marek Wrzosek Gen. dyw. dr Bogusław Pacek Płk dypl. Mirosław Banasik Kmdr ppor. Wiesław Goździewicz — Przyszłość sił zbrojnych......................................................................39 — Podstawy współczesnych operacji......................................................43 — Transformacja zagrożeń militarnych..................................................58 — Misja Unii Europejskiej w Afryce......................................................66 — Operacje ekspedycyjne NATO...........................................................71 — Zasady użycia siły w uregulowaniach prawnych...............................79

DOŚWIADCZENIA
Płk dr Zdzisław Śliwa Płk Yulin Ong Płk w st. spocz. prof. dr hab. Tadeusz Kmiecik Płk dr Olaf Truszczyński Dr Adam Tarnowski Marcin Biernacki — Współpraca wojskowa państw Azji Środkowej.................................84 — Przygotowania wojenne Związku Radzieckiego w latach 1932–1939.........................................................................................................91 — Czynnik ludzki w wypadkach lotniczych.................................................104

WOJSKO I WYCHOWANIE
Prof. dr hab. Jerzy Kunikowski Płk rez. prof. dr hab. Bogdan M. Szulc Prof. ndzw. dr hab. Jan Maciejewski Ppłk dr Wojciech Horyń Jolanta Horyń Prof. dr hab. inż. Jerzy A. Ejsmont 

— Świadomość narodowa i patriotyzm podstawą racji stanu..............110 — Wyższe szkolnictwo wojskowe: zmierzch czy kolejna faza reorganizacji......................................................................................118 — Oficerowie w drodze do profesjonalizacji........................................124 — Doskonalenie zawodowe oficerów....................................................129 — Edukacja strzelców wyborowych i snajperów...................................135
Kwartalnik Bellona 3/2008

SPIS
Ppłk dr Jeremiasz Ślipiec

TREŚCI

— „Bellona” w służbie Klio w latach 1918–1939................................145

TECHNIKA I LOGISTYKA
Gen. bryg. Marek Witczak Ppłk dr Marcin Kloske Ppłk w st. spocz. dr Jerzy Garstka Prof. ndzw. dr hab. Andrzej Bujak Kmdr rez. prof. ndzw. dr hab. Mirosław Skarżyński — Nanotechnologia a umundurowanie żołnierza.................................150 — Humvee na asymetrycznym polu walki............................................162 — Logistyka wojskowa w dobie przemian.............................................168 — Rola Wincentego Nieszokocia w propagowaniu logistyki............................................................................................173

RECENZJE I OMÓWIENIA
Jacek Z. Matuszak Jolanta Horyń Płk rez. dr Czesław Marcinkowski Ppłk dr Marian Żuber Ppłk dr Wojciech Horyń Płk rez. dr Konrad Rudawski — Trzej Światowi Przywódcy...............................................................177 — Kobiety w wojsku.............................................................................180 — Bezpieczeństwo kraju........................................................................182 — Ochrona imprez masowych..............................................................184 — Uczelnia wojsk lądowych.................................................................186 — Żołnierz i profesor............................................................................188

* *

* *

* *

— Summary.......................................................................................... 189 — Warunki zamieszczania artykułów...................................................192
R E C E N Z E N C I

prof. ndzw. dr hab. Marian Kozub
Dyrektor Redakcji Wojskowej redaktor naczelny: Marek Sarjusz-Wolski tel.: +48 22 684 53 65 Z-ca redaktora naczelnego: ppłk Lech Mleczko tel.: +48 22 684 56 85 e-mail: lech.mleczko@ redakcjawojskowa.pl Redaktor prowadzący : ppłk dr Wojciech Horyń tel.: +48 22 684 52 37 e-mail: wojciech.horyn@ redakcjawojskowa.pl Zespół redakcyjny: Maria Janowska, Barbara Szymańska Opracowanie stylistyczne: Renata Gromska Projekt okładki: Marcin Dmowski Skład, łamanie i grafika: Jolanta Muszyńska Fotoedytor: Andrzej Witkowski Egzemplarze czasopisma są dostępne w wewnętrznym kolportażu wojskowym. Elektroniczna wersja czasopisma jest dostepna na stronie internetowej redakcji. Artykuły zamieszczone w ,,Kwartalniku Bellona” są recenzowane. Skład komputerowy w Redakcji Wojskowej. Oddano do druku we wrześniu 2008 r. Papier kredowany 115 g. Nakład 1350 egz. Zam. 860. Drukarnia Wydawnictw Specjalnych Sztabu Generalnego WP, Warszawa 2008. ISSN 1897-7065

adres: Redakcja Wojskowa z siedzibą w Warszawie, Al. Jerozolimskie 97, 00-909 Warszawa 60, www.redakcjawojskowa.pl e-mail: sekretariat@ redakcjawojskowa.pl fax: +48 22 684 55 03

Tłumaczenie na jęz. ang. : Anita Kwaterowska

projekt graficzny: Łukasz Kaugan/caStudio

Kwartalnik Bellona 3/2008 

TA B L E O F CO N T E N TS
SECURITY OF THE REPUBLIC OF POLAND
Agnieszka Adamusińska, MajGen Roman Polko, PhD LtCol Jan Borkowski, PhD Ewa Kostrzewa, PhD, Col (Ret) Adam M. Sosnowski, PhD Julian Kaczmarek, Prof. — The Polish Armed Forces in Fight with Terrorism.............................7 — Destructive Intentionnality of Terrorist Actions...............................14 — Crisis Management............................................................................25 — Security in the European Union......................................................33

ART OF WAR
BrigGen Mirosław Różański Col Jarosław Wołejszo, Prof. Col Andrzej Czupryński, PhD Col Marek Wrzosek, Prof. MajGen Bogusław Pacek, PhD Col Mirosław Banasik LtCdr Wiesław Goździewicz — The Armed Forces’ Future................................................................39 — Basics of Contemporary Operations.................................................43 — Military Threats’ Transformation.....................................................58 — The EU Mission in Africa................................................................66 — NATO Expedition Operations...........................................................71 — Rules of Engagement vs. Legal Regulations....................................79

EXPERIENCE
Col Zdzisław Śliwa, PhD Col Yulin Ong Col (Ret) Tadeusz Kmiecik, Prof. Col Olaf Truszczyński, PhD Adam Tarnowski, PhD Marcin Biernacki — Military Cooperation in Central Asia...............................................84 — Military Preparations of the Soviet Union in 1932–1939.....................91 — Human Factor in Aviation Accidents.............................................104

ARMY AND EDUCATION
Jerzy Kunikowski, Prof. — National Awareness and Patriotism as Fundaments for Reason of State................................................................................110

Col (Ret) Bogdan M. Szulc, Prof. — Higher Military Education: The End or Yet Another Reorganization Phase.......................................................................118 Jan Maciejewski, Prof. LtCol Wojciech Horyń, PhD, Jolanta Horyń Jerzy A. Ejsmont, Prof. 

— Officers on their Way to Professionalization...................................124 — Education and Professional Qualifications of Officers..................129

— Sniper and Marksman Training.......................................................135
Kwartalnik Bellona 3/2008

TA B L E O F CO N T E N TS
LtCol Jeremiasz Ślipiec, PhD — Bellona in Klio’s Service...........................................................................145

TECHNOLOGY AND LOGISTICS
BrigGen Marek Witczak LtCol Marcin Kloske, PhD LtCol (Ret) Jerzy Garstka, PhD Andrzej Bujak, Prof. Cpt (N) (Ret) Mirosław Skarżyński, Prof. — Nanotechnology and Soldier’s Uniform.........................................150 — Humvee on the Asymmetrical Battlefield......................................162 — Military Logistics in Time of Transformation.................................168 — Role of Wincenty Nieszokoć in Promoting Logistics..................173

BOOK REVIEWS AND OTHER
Jacek Z. Matuszak Jolanta Horyń Col (Ret) Czesław Marcinkowski, PhD LtCol Marian Żuber, PhD LtCol Wojciech Horyń, PhD Col (Ret) Konrad Rudawski, PhD — Three Word Leaders........................................................................177 — Women in the Army........................................................................180 — State Security...................................................................................182 — Security at Mass Events..................................................................184 — The Land Forces Academy..............................................................186 — Soldier and Professor......................................................................188

* *

* *

* *

— Summary..........................................................................................189 — Terms of Publishing........................................................................192

Kwartalnik Bellona 3/2008 

Od redakcji
Pantha Rei, jak powiedział Heraklit. Czas bardzo szybko ucieka, tworzymy nową rzeczywistość, która po pewnym czasie staje się już historią. Dobrze, jeśli możemy mieć na nią wpływ. Podobnie jest z naszym pismem naukowym. Minęło już bowiem 90 lat, od kiedy ukazał się pierwszy numer „Bellony”. Czasopismo powstało w trudnym okresie, kiedy Polska nie odzyskała jeszcze niepodległości. Istniała jednak wówczas wśród kadry zawodowej potrzeba, aby rozwijać myśl wojskową, polską myśl wojskową. Przez dziesiątki lat, mimo zmian tytułu, idea oraz myśl przewodnia pisma nie uległa zmianie. Służy ono do propagowania wiedzy z zakresu nauk wojskowych oraz innych nauk związanych z bezpieczeństwem narodowym i międzynarodowym. Nadal są aktualne stwierdzenia zawarte w pierwszym numerze „Bellony” z 1918 roku, że pismo to jest źródłem wiedzy fachowej dla korpusu oficerskiego, powinno pobudzać do samodzielnego myślenia oraz innowacyjności. Wyzwala także poczucie więzi między społeczeństwem a siłami zbrojnymi. Do rąk Państwa oddajemy kolejny numer „Kwartalnika Bellona” traktowany jako jubileuszowy, wydany w roku obchodów jego 90-lecia. A w nim poruszamy problemy związane z terroryzmem, zarządzaniem kryzysowym oraz bezpieczeństwem w Unii Europejskiej. Specjaliści wojskowi (profesorowie i generałowie) wypowiadają się na temat sztuki wojennej. Edukacji w siłach zbrojnych, o której piszą pracownicy nauki posiadający tytuły i stopnie naukowe jest poświęcony dział „Wojsko i wychowanie”. W sprawach techniki i logistyki wypowiadają się ludzie nauki i generalicja Wojska Polskiego. Prezentujemy sylwetkę jedynego w mundurze profesora nauk wojskowych – płk. prof. dr. hab. Mariusza Wiatra. Wszystkim Autorom publikującym w „Kwartalniku Bellona” dziękuję za aktywność w rozwoju nauki polskiej oraz dzieleniu się wiedzą i doświadczeniem związanym z obronnością i bezpieczeństwem państwa, Pracownikom zaś za dotychczasowy wkład w kształt i jakość pisma. Dziękuję także Radzie Naukowej, która swoją wiedzą i autorytetem pozwala utrzymać naukowy charakter pisma.

ppłk dr Wojciech Horyń
szef wydziału „Kwartalnika Bellona”
R A D A N A U K O W A „ K W A R T A L N I K A B E L L O N A ”

prof. dr hab. Andrzej Makowski, prof. dr hab. Józef Półturzycki, prof. dr hab. Bogdan Szulc, prof. dr hab. inż. Radosław Trębiński, płk prof. dr hab. Mariusz Wiatr, gen. bryg. prof. ndzw. dr hab. Janusz Kręcikij, prof. ndzw. dr hab. Jan Maciejewski, prof. ndzw. dr hab. Marian Kozub, płk nawig. prof. ndzw. dr hab. Marek Grzegorzewski, płk prof. ndzw. dr hab. Jarosław Wołejszo, płk prof. ndzw. dr hab. Marek Wrzosek, gen. dyw. dr Krzysztof Załęski, gen. bryg. dr Anatol Wojtan, ppłk dr Wojciech Horyń

Współpraca wojskowa państw Azji Środkowej S
płk dr ZDZISŁAW ŚLIWA
absolwent AON, US Army Command and General Staff Collefe w Fort Leavenworth w stanie Kansas oraz Centrum Studiów Strategicznych Uniwersytetu Obrony Narodowej Armii Chińskiej w Pekinie. Pełnił m.in. obowiązki szefa Oddziału Planowania Operacyjnego J-5 w Dowództwie Operacyjnym Sił Zbrojnych RP.

ytuacja geopolityczna na początku XXI wieku jest wciąż bardzo dynamiczna. Zmiany są następstwem, między innymi, upadku bipolarnego porządku świata, szybkiego rozwoju nowych potęg ekonomicznych oraz zwiększającego się ich zapotrzebowania na surowce naturalne, wyścigu między istniejącymi potęgami światowymi i nowymi oraz koncepcjami globalizmu i regionalizmu. Ta duża złożoność sytuacji wpływa na dążenia państw do jednoczenia wysiłków, a podstawą są ich narodowe, regionalne i globalne interesy. Obecnie bardzo dynamicznie rozwija się zwłaszcza Azja. Siłą napędową jej postępu są Chiny, Indie oraz Rosja. Naturalne stało się poszukiwanie przez te kraje dróg połączenia ich wysiłków w imię obrony własnych interesów. Jednym z rezultatów tych dążeń było utworzenie w 2001 roku Szanghajskiej Organizacji Współpracy – SOW (Shanghai Cooperation Organization – SCO)1, w której Rosja i Chiny mają status członka organizacji, zaś Indie jej obserwatora. Celem SOW jest przeciwdziałanie terroryzmowi, separatyzmowi i ekstremizmowi, które zagrażają wszystkim jej członkom oraz całemu regionowi. Wyrazem tego są, między innymi dwu- i wielostronne ćwiczenia wojskowe na terenie państw członkowskich.

płk YULIN ONG
oficer sił zbrojnych Singapuru. Ukończył Królewską Akademię Wojskową w Sandhurst, Szkołę Piechoty armii USA w Fort Benning, Akademię Dowódczo-Sztabową w Australii oraz Centrum Studiów Strategicznych Uniwesytetu Obrony Narodowej Armii Chińskiej w Pekinie. Był m.in. komendantem Singapore Armed Forces Training Institute.

Wspólne ćwiczenia
Współpraca wojskowa w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy rozpoczęła się w 2002 roku, kiedy to 11–12 października przeprowadzono dwustronne ćwiczenia antyterrorystyczne „Exercise-01” z udziałem pododdziałów chińskich i kirgiskich. Manewry, które się odbyły w rejonie przygranicznym państw, były jednocześnie pierwszym tego typu przedsięwzięciem, w którym żołnierze chińscy współpracowali z armią innego państwa2. Wspólne szkolenie żołnierzy w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy, doskonalenie procedur i możliwości, wymianę doświadczeń z udziałem większej liczby

państw zainicjowano 6–12 sierpnia 2003 roku w ramach ćwiczeń „Coalition 2003”, przeprowadzonych we wschodnim Kazachstanie oraz w rejonie Ili w chińskim regionie autonomicznym Xinjiang. Udział w nich wzięło około 1300 żołnierzy z sił zbrojnych: Chin, Kazachstanu, Kirgistanu, Rosji oraz Tadżykistanu3. Składały się one z dwóch etapów. Pierwszy obejmował działania podjęte w odpowiedzi na porwanie samolotu pasażerskiego oraz skoordynowane działania transgraniczne, które miały na celu eliminowanie terrorystów. Etap drugi to operacja uwalniania zakładników oraz zniszczenie obozu terrorystów. W ramach działań wielonarodowe siły okrążyły i zniszczyły terrorystów. Wykorzystywały przy tym sprzęt specjalistyczny, śmigłowce, czołgi, wozy bojowe, artylerię samobieżną wspomagane nowoczesnymi technologiami informacyjnymi. Etap ten oparto na scenariuszu zakładającym możliwość prowadzenia intensywnych operacji antyterrorystycznych na terenie małego miasteczka. Po ćwiczeniach generał dywizji Cheng Bing, dowodzący siłami chińskimi biorącymi udział w „Coalition 2003”, stwierdził, że połączone ćwiczenia antyterrorystyczne państw członkowskich SOW […] były dużym sukcesem i osiągnięto oczekiwane wyniki4. Oprócz ćwiczeń wielonarodowych odbywają się ćwiczenia dwustronne, przy czym ich cele, co wynika z programu SOW, są bardzo zbliżone: zwalczanie separatyzmu, terroryzmu i ekstremizmu. Przykładem mogą być ćwiczenia chińsko-tadżyckie „Coordination 2006”, zorganizowane 22–23 września 2006 roku w Tadżykistanie. Było w nie zaangażowanych około 450 żołnierzy. Koncentrowały się na zwalczaniu międzynarodowego terroryzmu, inicjowaniu działań w sytuacjach kryzysowych oraz doskonaleniu możliwości państw w tym zakresie, aby przeciwdziałać wspólnym zagrożeniom. Państwa członkowie SOW uczestniczą nie tylko w ćwiczeniach przeprowadzanych

1 2 3 4

Por.: Z. Śliwa, Y. Ong: Szanghajska Organizacja Współpracy. „Kwartalnik Bellona” 2008 nr 2, s. 81–89. http://english.pladaily.com.cn/. Major PLA-related joint anti-terror military trainings. Agencja Informacyjna Xinhua. „PLA Daily” 22.12.2007. http://english.pladaily.com.cn/. Liang Yongli, Du Xianzhou: Coalition-2003: a successful joint anti-terrorism maneuver. „PLA Daily” 14.08.2003. Ibidem.

84

Kwartalnik Bellona 3/2008

Doświadczenia
przez tę organizację, lecz także we wspólnych manewrach przygotowywanych w ramach Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (Collective Security Treaty Organization – CSTO)5. Na przykład, w październiku 2006 roku Rosja i Kirgistan przeprowadziły ćwiczenia antyterrorystyczne w rosyjskiej bazie Kant w Kirgistanie, Około 350 żołnierzy z sił specjalnych oraz wozy bojowe, artyleria, samoloty Su-25 oraz śmigłowce Mi-8 […] brały udział w dynamicznej części manewrów z użyciem amunicji bojowej na strzelnicy Osh6. liwościach operacyjnych, mogą świadczyć o tym, że cele ćwiczeń wykraczały poza te oficjalne, czyli zwalczanie zagrożeń międzynarodowych, takich jak terroryzm, handel narkotykami, zorganizowana przestępczość i separatyzm etniczny. Do tego typu operacji są bowiem bardziej przydatne znacznie mniejsze siły, odpowiednio wyszkolone i wyposażone. Wykorzystane w czasie szkolenia pojazdy desantowe, niszczyciele, okręty podwodne, strategiczne bombowce Tu-22MZ i Tu-95MS, samoloty rozpoznania i naprowadzania na cel A-50, sugerowały, że jest to raczej sprawdzian współdziałania i koordynacja działań operacyjnych, które mogą być zastosowane do powstrzymywania zagrożeń o większej skali, w tym konwencjonalnych operacji wojskowych9.

„Peace Mission 2005”
18–26 sierpnia 2005 roku odbyły się ćwiczenia rosyjsko-chińskie pod kryptonimem „Peace Mission 2005”. Pierwszą ich fazę przeprowadzono we Władywostoku (18–19 sierpnia), drugą – w Qingdao w chińskiej prowincji Shandong (20–22 sierpnia), trzecia (23–26 sierpnia), z wykorzystaniem akwenu Morza Żółtego, obejmowała użycie lotnictwa strategicznego oraz pocisków manewrujących7. W ćwiczeniach wzięło udział około 10 tysięcy żołnierzy wojsk lądowych, marynarki wojennej, sił powietrznych, wojsk powietrznodesantowych i piechoty morskiej, w tym około 1800 żołnierzy z Rosji. Podstawowym celem było doskonalenie współdziałania pododdziałów, wypracowanie wspólnych procedur działania i koordynacja wysiłków w zwalczaniu międzynarodowego terroryzmu, ekstremizmu i separatyzmu oraz nowych wyzwań i zagrożeń. Manewry rosyjsko-chińskie były bacznie obserwowane przez wiele państw, dlatego też szefowie sztabów: armii chińskiej generał Liang Guanglie, Federacji Rosyjskiej generał Jurij Balujewski, podkreślali, że ćwiczenia nie są skierowaneprzeciw jakiemukolwiek państwu, nie naruszają niczyich interesów oraz nie stanowią zagrożenia dla żadnego trzeciego państwa oraz nie są ukierunkowane na budowanie bloku militarnego8 przez Rosję i Chiny. Jednak wielkość i rodzaj zaangażowanych sił, o dużych moż5

Członkami Szanghajskiej Organizacji Współpracy
są: Chiny, Rosja, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan. Status obserwatora mają: Indie, Iran, Mongolia i Pakistan. Również Białoruś wystąpiła o przyznanie statusu obserwatora.

„Peace Mission 2007”
Przeprowadzone od 9 do 17 sierpnia 2007 roku ćwiczenia „Peace Mission 2007” były kontynuacją ćwiczeń pod tym samym kryptonimem, które odbyły się dwa lata wcześniej. Zorganizowano je w Urumqi, stolicy chińskiego regionu autonomicznego Xinjiang, oraz w Czelabińsku, w rosyjskim okręgu wojskowym Wołga–Ural. Manewry te pokazały, że nie ma obecnie próżni w strategicznej przestrzeni Azji Centralnej, która mogłaby zostać zajęta przez organizację bezpieczeństwa spoza regionu10. W opinii chińskiego ministra obrony Cao Gangchuan, podstawowy cel połączonych ćwiczeń antyterrorystycznych obejmował zademonstrowanie determinacji państw członkowskich SOW w walce z >trzema siłami zła< [terroryzm, separatyzm, ekstremizm], jak też wspólnego pragnienia, zapewnienia bezpieczeństwa i stabilności w regionie oraz pobudzania równoczesnego rozwoju i dobrobytu11. Tak sformułowane cele oraz znaczenie ćwiczeń podkreślała obecność głów wszystkich państw członkowskich SOW, obserwujących ich ostatnią fazę bezpośrednio po zakończeniu szczytu Szang-

Organizację Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym tworzą: Armenia, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan, Rosja, Tadżykistan i Uzbekistan. http://www.envirosagainstwar.org/. M. Chossudovsky: Military Forces Prepare to Respond to US Attack on Iran. Global Research. Environmentalists Against War. 8.10.2006. 7 Sun Shangwu, Wu Zhiyi: First joint drill with Russia launched. “China Daily” 19.08.2005. 8 Ibidem. 9 Fissures in the force – Multilateral co-operation can only go so far. “Jane’s Intelligence Review” 1.06.2007, s. 4. 10 http://japanfocus.org/products/details/2494. M. K. Bhadrakumar: Shanghai Cooperation Organization Primed and Ready to Fire: Toward a Regional and Global Realignment? “Japan Focus” 10.08.2007. 11 M. Haas: The “Peace Mission 2007”: Exercises: the Shanghai Cooperation Organisation Advances. Defence Academy of the United Kingdom, Advanced Research & Assessment Group, 2007, s. 2.
6

Kwartalnik Bellona 3/2008

85

Doświadczenia
hajskiej Organizacji Współpracy, który odbył się 16 sierpnia w Biszkeku (Kirgistan)12. Tym samym demonstrowali oni zdecydowane poparcie polityczne dla walki z „siłami zła”13 oraz jednoznaczne postrzeganie ich jako realnego zagrożenia dla pokoju i stabilności w regionie14. mowych Suchoj Su-25 (Frogfoot), 12 śmigłowców szturmowych Mil Mi-24 (Hind) oraz 12 śmigłowców transportowych Mil Mi-8 (Hip)16. Dodatkowo w ćwiczeniach, w ramach jego 46 epizodów, brały udział liczne rosyjskie pododdziały sił bezpieczeństwa wewnętrznego, na przykład straży granicznej, ministerstwa spraw wewnętrznych oraz policja specjalna – OMON. Chiny skierowały do udziału w ćwiczeniach, między innymi, kompanię powietrznodesantową liczącą 120 żołnierzy, 40 gąsienicowych i 14 kołowych bojowych wozów piechoty, 18 sztuk artylerii kal. 122 mm i 100 mm oraz 46 samolotów i śmigłowców, w tym: sześć samolotów transportowych Ił-76 Candid, osiem samolotów szturmowych JH-7-A Flying Panther, 16 śmigłowców szturmowych JG-9W oraz 16 śmigłowców transportowych Mi-17 Hip17. Podkreślenia wymaga fakt, że Chiny po raz pierwszy w ramach ćwiczeń poza granicami kraju zaprezentowały pełny pododdział powietrznodesantowy, którego bardzo dobre wyszkolenie było widoczne podczas desantu spadochronowego w ostatniej fazie ćwiczeń. Mimo że kraje Azji Centralnej wzięły relatywnie mały udział w ćwiczeniach, to okazały wyraźne poparcie dla celów manewrów, potwierdziły zamiar doskonalenia umiejętności w tym zakresie oraz gotowość do współdziałania z innymi państwami Szanghajskiej Organizacji Współpracy, gdy zajdzie taka potrzeba.

Uczestnicy ćwiczeń
W ćwiczeniach „Peace Mission 2007” po raz pierwszy w historii Szanghajskiej Organizacji Współpracy wzięli udział wszyscy jej członkowie. Uczestniczyło w nich ponad 6500 żołnierzy, w tym: 4700 z Rosji (2000 w pododdziałach ćwiczących i 2700 w poddziałach zabezpieczających), 1600 z Chin, dwie kompanie

Fot. 1. Śmigłowce i wozy bojowe w ugrupowaniu bojowym w czasie ćwiczeń „Peace Mission 2007“ (http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-08/17/content_6032538.htm)

powietrznodesantowe z Kazachstanu i Tadżykistanu (po 100 żołnierzy każda), pluton powietrznodesantowy z Kirgistanu (30 żołnierzy) oraz 15 oficerów sztabowych z Uzbekistanu15. Armia rosyjska wydzieliła ponadto batalion piechoty, kompanię powietrznodesantową oraz około 500 jednostek sprzętu różnego rodzaju, na przykład: 18 sztuk artylerii kal. 122 mm i 100 mm, około 40 samolotów – sześć samolotów transportowych Iliuszyn Ił-76 (Candid), dziewięć samolotów sztur-

Przebieg ćwiczeń
Ćwiczenia „Peace Mission 2007” w porównaniu z „Peace Mission 2005” miały charakter mniej ofensywny i były „lżejsze”, gdy weźmiemy pod uwagę sprzęt bojowy (brak bombowców strategicznych, okrętów wojennych i czołgów). Jak stwierdził zastępca dowódcy wojsk powietrznodesantowych Rosji generał broni Wladimir Moltenskoj, były to ćwiczenia typowo antyterrorystyczne, a czołgi, okręty i bombowce strategiczne

12 13 14 15 16 17

Tekst deklaracji z Biszkeku dostępny na stronie: http://www.sectsco.org/ oraz http://www.scosummit2007.org/. http://www.sectsco.org. Październik 2001. Hu’s visit to C. Asia, Russia fruitful. Agencja Informacyjna Sinhua. “China Daily” 29.08.2007. Le Tian: Joint drill enters the final phase. “China Daily” 17.08.2007, s. 2. http://www.mil.ru/eng/1866/12078/details/index.shtml?id=28697. Peace Mission 2007 exercise starts in Tchebarkul. 11.08.2007. M. de Haas: The “Peace Mission 2007, s. 3; http://www.jamestown.org. R. N. McDermott: The Rising Dragon: SCO Peace Mission 2007. “The Jamestown Foundation”

October 2007, s. 3. W materiałach źródłowych można spotkać różne dane dotyczące ilości sprzętu, np. Rosja: 6 x Ił-76, 9 x Su-25, 13 x Mi-24, 18 x Mi-8; Chiny: 6 x Ił-76, 8 x JH-7F, 13 x JG-9W, 15 x Mi-17. Por: http://www.arba.ru/news/2588. V. Litovkin: Kitajskaja armija raz”erty”aetsja na territorii Rossii. „Nezavisimoe Voennoe Obozrenie” 3.08.2007, nr 25, s. 3.

86

Kwartalnik Bellona 3/2008

Doświadczenia
do tego rodzaju operacji nie są zbyt przydatne18. Ćwiczenia rozpoczęły się 9 sierpnia w miejscowości Urumqi w Chinach konsultacjami polityczno-wojskowymi w kwaterze głównej okręgu wojskowego Uighur, w których brali udział szefowie sztabów państw SOW19. Otrzymali oni informację o dokonaniu ataku terrorystycznego na małe miasteczko na Uralu, czyli w odległości około 2000 kilometrów od miejsca, w którym przebywali. Kolejno meldowali o sytuacji przywódcom państw, które reprezentowali. Jednocześnie rozpoczęto proces planowania operacji antyterrorystycznej. Jej celem było zażegnanie konfliktu oraz praktyczne przygotowanie sił i środków do działań antyterrorystycznych. Operację przygotowywano po postawieniu zadań przez władze państw SOW w ramach ćwiczeń dowódczo-sztabowych z wykorzystaniem map, makiet terenu i komputerów. Scenariusz zakładał dążenie terrorystów, przy wsparciu opozycji politycznej oraz grup etnicznych, do obalenia rządu i przejęcia władzy w kraju. Po otrzymaniu mandatu Rady Bezpieczeństwa ONZ, co – jak podkreślano – było warunkiem rozpoczęcia operacji, wielonarodowe siły podjęły aktywną fazę działania. Podczas kolejnego etapu, trwającego od 11 do 17 sierpnia, ćwiczenia odbywały się na terenie Rosji. Wiązało się to z przemieszczeniem pododdziałów na dużą odległość. Rozkaz operacyjny zawierał zadania dla zaangażowanych sił, nakazujące powstrzymywanie grup przeciwnika, izolowanie ich, zniszczenie baz oraz składów amunicji, celem zmuszenia do poddania się lub wyeliminowania tych grup. Etap ten obejmował intensywne szkolenia zgrywające pododdziałów, doskonalenie procedur i technik działania w ramach wspólnych przedsięwzięć szkoleniowych na poligonie rosyjskiej 34 Dywizji Zmotoryzowanej. 17 sierpnia, w ramach końcowej fazy ćwiczenia, połączone siły przejęły z rąk terrorystów kontrolę nad miasteczkiem, tym samym zakończyły sukcesem całą operację20. W tym dniu wydzielone pododdziały rosyjskie i chińskie, wsparte przez siły powietrznodesantowe, wojsk lądowych i lotnicV. Litovkin: Kitajskaja armija…, s. 3. R. N. McDermott: The Rising Dragon…, s. 17–18. Le Tian: Joint drill enters the final phase. “China Daily” 17.08.2007, s. 2. R. N. McDermott: The Rising Dragon…, s. 17. M. K. Bhadrakumar: Shanghai Cooperation Organization…, op. cit. N. K. Gvosdev: A ‘Peace Mission’ Without the West? “The National Interest” 8.10.2007.

twa oraz siły specjalne ministerstwa spraw wewnętrznych, rosyjską Federalną Służbę Bezpieczeństwa (FSB) i Federalną Służbę Wykonania Kar (GUFSIN) otrzymały zadanie „wyzwolenia miasteczka”. Siły chińskie blokowały wszelkie drogi wyjścia z otoczonego miasta. W ten sposób stwarzały warunki pododdziałom rosyjskim do prowadzenia działań w terenie zabudowanym, w tym szturmowania budynków i ich przeszukiwania21. Pozostałe siły wspierały te działania lub odgrywały rolę obserwatorów. Momentem kulminacyjnym tej fazy był szturm budynku, w którym bronił się przywódca terrorystów, co było obserwowane przez zaproszonych gości oraz przedstawicieli mediów. Ćwiczenia zakończyły się lądowaniem desantu spadochronowego, którego siły zlikwidowały pozostałych terrorystów rozproszonych poza miastem. W skład desantu wchodziło 240 spadochroniarzy. Ponadto dokonano zrzutu dwudziestu czterech wozów bojowych piechoty przy użyciu samolotów transportowych Ił-76. W efekcie w czasie dwóch godzin siły koalicyjne SOW przeprowadziły operację połączoną, w której ramach wykryto, zablokowano, rozbrojono lub zniszczono siły dużej organizacji terrorystycznej. W opinii Penga Guangqiana z Chińskiej Akademii Nauk Wojskowych ćwiczenia miały głównie na celu zaprezentowanie lepszej współpracy w zakresie bezpieczeństwa, pomiędzy członkami SOW, zwiększone możliwości SOW w zwalczaniu terroryzmu, dobre relacje chińsko-rosyjskie oraz modernizację sił zbrojnych państw członkowskich22. Jednocześnie wspólne manewry były ważnym elementem doskonalenia współdziałania, gdyż siły poszczególnych państw w sprawach związanych z terroryzmem kierują się różnymi kryteriami. Szczególnie duże znaczenie miały ćwiczenia dla Chin w związku z igrzyskami olimpijskimi w Pekinie23. Jeśli spojrzymy na ćwiczenia „Peace Mission 2007” szerzej – weźmiemy pod uwagę jednoczenie wysiłków – dostrzeżemy ich pozytywny wpływ na globalną wojnę z terroryzmem. Został wysłany jednoznaczny sygnał o gotowości do jej prowa-

Wspólne szkolenie żołnierzy
w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy zainicjowano w sierpniu 2003 roku podczas ćwiczeń „Coalition 2003”.

18 19 20 21 22 23

Kwartalnik Bellona 3/2008

87

Doświadczenia
Może to sugerować, że ocena odbywa się jedynie na najwyższych szczeblach polityczno-wojskowych. Ćwiczenia były też okazją do zaprezentowania udoskonalonych i nowych technologii wojskowych, zarówno w działaniu, jak też podczas prezentacji sprzętu, na przykład: samolotów i śmigłowców bojowych, samolotów transportowych, wozów bojowych, uzbrojenia i specjalistycznego wyposażenia żołnierzy. Jest to czynnik bardzo ważny, gdyż państwa skupione w Szanghajskiej Organizacji Współpracy to zarówno producenci uzbrojenia, jak i jego potencjalni nabywcy. Ponadto liczni obserwatorzy tak dużego przedsięwzięcia szkoleniowego – zaproszeni goście i media – stanowią ważny element działań marketingowych, co z pewnością w pełni wykorzystano. W porównaniu z poprzednimi ćwiczeniami, jeśli weźmiemy pod uwagę liczbę pododdziałów z sześciu państw oraz różnorodność sprzętu bojowego, środowisko operacyjne i logistyczne było bardzo złożone. Mimo wyzwań, dzięki intensywnemu procesowi planowania i koordynacji poszczególne epizody odbywały się bez zakłóceń, przy dobrym współdziałaniu i wzajemnym wsparciu. Wynika z tego, że dowodzenie i kierowanie działaniami wojskowymi w ramach SOW ciągle się poprawia, wraz z efektywnym współdziałaniem z siłami pozamilitarnymi, co na tak dużą skalę zademonstrowano po raz pierwszy. Efektywna współpraca cywilno-wojskowa świadczy o kompleksowym podejściu do zagrożeń, przy zaangażowaniu różnych służb, co jest szczególnie ważne wobec stawienia czoła terroryzmowi, handlowi narkotykami, jako zagrożeniom transgranicznym, i innym zagrożeniom nietradycyjnym. Duże znaczenie miało zaangażowanie w „Peace Mission 2007” żołnierzy ze wszystkich państw członkowskich Szanghajskiej Organizacji Współpracy. Zademonstrowano w ten sposób wsparcie przedsięwzięć z zakresu bezpieczeństwa oraz gotowość do aktywnego w nich udziału. Sprawny przebieg tak dużych i złożonych ćwiczeń wojskowych, z udziałem elementów militarnych i pozamilitarnych ogniw systemu obronnego państw, wskazuje, że ich systemy kierowania i dowodzenia są w stanie skutecznie współdziałać. Należy jednak zauważyć, że SOW nie ma stałego elementu dowodzenia, brakuje też stałych sił szybkiego reagowania

Fot. 2. Ostatnia faza ćwiczeń „Peace Mission 2007” (fot. E. Bolzurowa. http://www.scosummit2007.org/gallery/48/)

dzenia przez SOW. Wspólne operacje wojskowe, warto to podkreślić, są czynnikiem budowania zaufania, co sprzyja bezpieczeństwu regionu24.

Wnioski z ćwiczeń
Dotychczas pododdziały z państw członkowskich Szanghajskiej Organizacji Współpracy nie brały udziału, w ramach organizacji, w rzeczywistych operacjach przeciw terroryzmowi, zorganizowanej przestępczości czy handlowi narkotykami. Manewry są więc ważnym elementem przygotowania do podjęcia takich działań, doskonalenia procedur, technik oraz współdziałania. W tym kontekście istotne były zwłaszcza ćwiczenia „Peace Mission 2007”, gdyż stwarzały warunki do doskonalenia możliwości i umiejętności niezbędnych w wypadku operacji antyterrorystycznych, wymiany doświadczeń przez pododdziały wszystkich państw członkowskich. Jednocześnie pozwoliły, w efekcie kontaktów osobistych, w działaniu i w czasie pozasłużbowym, na zacieśnianie partnerstwa pomiędzy żołnierzami, a także na wzajemne uczenie się. Korzystali z tego zarówno oficerowie, jak i szeregowi żołnierze. Zapoznawali się z procedurami planowania i realizacji działań o małej intensywności. Wydaje się zatem, że oprócz umacniania więzi wojskowych, zacieśniania współpracy wojskowej, na wyższych szczeblach demonstrowano również wspólne obawy związane z bezpieczeństwem. W danych na temat ćwiczeń brakuje informacji dotyczących omówień ćwiczeń, wspólnego podsumowania na różnych szczeblach.
Chen Hu: A different anti-terrorism military drill. “PLA Daily Online” 8.08.2007.

24

88

Kwartalnik Bellona 3/2008

Doświadczenia
lub podobnych, które mogłyby zostać użyte bezpośrednio po wystąpieniu zagrożenia. W tym zakresie każde z państw samodzielnie podejmuje działanie. Wspólne ćwiczenia wszystkich państw członkowskich SOW oraz dążenie do zwiększenia możliwości przeciwdziałania zagrożeniom nietradycyjnym są sygnałem, że organizacja ta jest w stanie i chce skutecznie stawić czoła wyzwaniom, przed jakimi stoi Azja Centralna. Informacja ta jest skierowana zwłaszcza do państw regionu. Wyraźnie wskazano na Chiny i Rosję jako partnerów godnych zaufania25. Partnerów, którzy są gotowi, podobnie jak w czasie ćwiczeń (zwłaszcza „Peace Mission 2007”), na przyjęcie roli wiodącej w bezpośrednim starciu z trzema siłami zła. Tym samym są one gotowe prowadzić bezpośrednie działania bojowe przy wsparciu kontyngentów pochodzących z innych państw sojuszu. Rozmach ćwiczeń oraz aktywne zaangażowanie wszystkich rodzajów wojsk, przy wsparciu sił niemilitarnych, świadczą o tym, że SOW jest w stanie prowadzić operacje antyterrorystyczne na dużą skalę, podobne do operacji sił Stanów Zjednoczonych oraz NATO w Afganistanie. Dodatkowo, armia chińska zaprezentowała możliwości w zakresie przerzutu sił i środków na dużą odległość z miejsc stałej dyslokacji, zarówno transportem lądowym, jak i powietrznym. Drogą powietrzną przemieszczono 300 żołnierzy, podczas gdy drogą lądową – 1400 wraz ze sprzętem ciężkim na odległość około 10 300 kilometrów. Pokazano w ten sposób duże możliwości organizacyjne i logistyczne. Należy jednak zauważyć, że transportowanie żołnierzy drogą lądową na tak dużą odległość wynikało z faktu, że nie można było przemieścić pododdziałów chińskich przez teren Kazachstanu, gdyż parlament tego kraju nie zdążył uchwalić uregulowań prawnych dotyczących pobytu obcych wojsk na terenie państwa. Duże znaczenie miała wymiana informacji pomiędzy zaangażowanymi siłami. Ćwiczenia były ważnym krokiem w kierunku zintensyfikowania współpracy na tym polu. Stałym organem Szanghajskiej Organizacji Współpracy w tym zakresie jest Regionalna Struktura Antyterrorystyczna (Regional Anti-terrorist Structure – RATS), funkcjonująca od 1 styczna 2004 roku w Taszkiencie26. Wspierają ją państwa przez dwu- i wielostronną współpracę, w której ra25 26

mach dzielą się informacjami dotyczącymi terroryzmu i walki z nim. Możliwości prowadzenia rozpoznania na polu walki były praktycznie prezentowane podczas ćwiczeń, na przykład z wykorzystaniem rosyjskiego bezzałogowego aparatu latającego Pszczoła (Pchela), który rozpoznał miejsce rozmieszczenia sił terrorystów, przekazał do centrum dowodzenia dane w czasie rzeczywistym wraz z koordynatami. Obraz pokazywano na żywo dziennikarzom, w tym lot nad miasteczkiem zajętym przez przeciwnika oraz ich bazami rozmieszczonymi w terenie. W czasie ćwiczeń wystąpiły problemy językowe, co utrudniało wykonanie zadań. Częściowo wynikało to ze zbyt małej liczby tłumaczy. Ponadto uwidoczniły się różnice w taktyce i technice działania, które częściowo pokonano w czasie wspólnych treningów oraz szkolenia. Również systemy dowodzenia i łączności oraz procedury nie były w pełni kompatybilne, co jednak nie przeszkodziło w przeprowadzeniu ćwiczeń. Jest to ważny problem, który trzeba jednak rozwiązać w perspektywie kolejnych działań lub manewrów. Następny problem to wielkość poligonu w Czerbarkulu, który okazał się zbyt mały w stosunku do zakresu prowadzonych działań taktycznych, w tym: desantu powietrznego i śmigłowcowego, bezpośredniego wsparcia lotniczego i śmigłowców wojsk lądowych, ognia artylerii oraz działań bojowych piechoty zmechanizowanej i sił specjalnych. Należało bardzo dokładnie planować wszystkie działania oraz precyzyjnie je koordynować. Pozwoliło to zrealizować zaplanowane zamierzenia szkoleniowe oraz uniknąć zagrożeń.

Ćwiczenia „Peace Mission 2007”
pokazały, że nie ma obecnie próżni w strategicznej przestrzeni Azji Centralnej, która mogłaby zostać zajęta przez organizację bezpieczeństwa spoza regionu.

Przeciw zagrożeniom nietradycyjnym
Z analizy rozwoju współdziałania wojskowego w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy wynika, że o ile początkowo polegało ono raczej na prowadzeniu dwustronnych ćwiczeń o małej skali, o tyle manewry pod kryptonimem „Peace Mission” były już przedsięwzięciami o dużej skali, a w 2007 roku nawet z udziałem wszystkich państw członkowskich i przedstawicieli państw obserwatorów. Liczny był też udział reprezentantów innych państw czy różnych organizacji (np. Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym). Ćwiczenia

R. N. McDermott: The Rising Dragon…, s. 3. http://www.ecrats.com.

Kwartalnik Bellona 3/2008

89

Doświadczenia Tabela. Ćwiczenia wojskowe w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy
Kryptonim Exercise-01 Cooperation 2003 Czas 10–11 października 2002 8–12 sierpnia 2003 Kirgistan Miejsce Kraje uczestniczące Chiny, Kirgistan Około 1300 żołnierzy Około 10 000 żołnierzy Cywilno-wojskowe Siły ochrony pogranicza 450 żołnierzy Cywilno-wojskowe Ilość sił

Okręg Almaty, Kazachstan; Chiny, Kazachstan, region autonomiczny Kirgistan, Rosja, Xinjiang, Chiny Tadżykistan Władywostok, Rosja; prowincja Shandong, China; Morze Żółte Uzbekistan Tereny przygraniczne: Kazachstan (Zharkent) oraz Chiny (Inin). Kulyab, Tadżykistan Północno-wschodni Kirgistan Urumqi, region autonomiczny Xinjiang, Chiny; obwód Czelabińsk, okręg wojskowy Wołga–Ural, Rosja Chiny, Rosja Chiny, Kazachstan, Kirgistan, Rosja, Tadżykistan, Uzbekistan Chiny, Kazachstan Chiny, Tadżykistan Chiny, Rosja, Kazachstan, Kirgistan,Tadżykistan, Uzbekistan Chiny, Rosja, Kazachstan, Kirgistan,Tadżykistan, Uzbekistan

Peace Mission 2005

18–26 sierpnia 2005

East-Antiterror 2006 Tien Shan No1– 2006 Coordination 2006 Issyk-Kul Antiterror 2007

2–5 marca 2006

24–26 sierpnia 2006 22–23 września 2006 28–31 maja 2007

Peace Mission 2007

9–17 sierpnia 2007

Około 6500 żołnierzy i funkcjonariuszy

Źródło: http://www.mil.ru/eng/; http://www.sectsco.org/; http://www.bjreview.com.cn/world/txt/2007-08/02/content_71251_2.htm. Yan Wei: Partnership in security. “Beijing Review” 2.08.2007. M. de Haas: The “Peace Mission 2007”: Exercises: the Shanghai Cooperation Organisation Advances. Defence Academy of the United Kingdom, Advanced Research and Assessment Group, September 2007, s. 12.

spotkały się z dużym zainteresowaniem mediów. Wydaje się więc, że współpraca ta dojrzewa wraz z rozwojem współdziałania w innych dziedzinach, przede wszystkim w sferze polityki, ekonomii i energetyki. Połączenie sfery politycznej i wojskowej było widoczne zwłaszcza w ramach ćwiczeń „Peace Mission 2007”, które stanowiły niejako kontynuację szczytu politycznego w Biszkeku. Ważne było też duże zaangażowanie wojskowe i polityczne Chin i Rosji w pełnym współdziałaniu z siłami zbrojnymi państw SOW. Tło operacyjne oraz rozmach ćwiczeń wskazują, że SOW jest w stanie, mimo pewnych problemów, prowadzić nie tylko operacje antyterrorystyczne o małej skali, ale też, przy dobrej koordynacji wysiłków, operacje konwencjonalne przeciwko nietradycyjnemu przeciwnikowi. Jednakże ćwiczenia organizowane raz lub dwa razy w roku (patrz tab.) pokazują, że temu soju-

szowi brakuje stałych sił, które mogą stanowić trzon ćwiczących i doskonalić się systematycznie w działaniu. Ogranicza to możliwości szybkiego podjęcia działania, wymusza niejako podejmowanie samodzielnych kroków przez zagrożone państwo27. Brak stałej struktury dowodzenia pogłębia ten problem. RATS nie rozwiązuje go, gdyż jest organem o charakterze koordynującym. Generalnie, bliska współpraca wojskowa wewnątrz SOW się zacieśnia, są doskonalone wspólne procedury i szkolone siły do zwalczania zagrożeń i sprostania wyzwaniom, jakie stoją przed Azją Centralną oraz Chinami i Rosją28. I właśnie to prezentowano podczas manewrów. W efekcie tradycyjna współpraca w sprawach bezpieczeństwa wykroczyła poza typowe problemy regionalnego rozbrojenia oraz ochrony i delimitacji granic i objęła praktyczną współpracę w zakresie stawienia czoła zagrożeniom nieg tradycyjnym29.

27

Siły takie ma np. CSTO w postaci Collectiva Rapie Reaction Forces (CRRF), z połączonym dowództwem w Moskwie. Początkowo liczyły one (2002 r.) 1500 żołnierzy, a ich R. N. McDermott: The Rising Dragon…, s. 3. Ibidem, s. 12.

obecna wielkość to 4500 żołnierzy. Fissures in the force…, s. 2.
28 29

90

Kwartalnik Bellona 3/2008

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful