You are on page 1of 8

P O L I T E C H N I K A

W R O C

A W S K A

SPRAWOZDANIE nr 2. * udarność stali * spawalność stali

wykonali: Ewa Krawczyszyn Rmigiusz Gąsiorowski Krzysztof Holinej Michał Muszyński

Kruchość ta. Próba udarności polega na złamaniu znormalizowanej próbki z karbem za pomocą odpowiedniego urządzenia.5 % największej energii uderzenia. oznaczające tzw. podobnie jak i w innych dziedzinach techniki. 1. Są stosowane przy tym następujące próby udarowe: rozciągania. Tak zdefiniowania udarność. przeto tak określona udarność nie ma bezpośredniego znaczenia fizycznego i należy ją rozumieć jako energię potrzebną do złamania znormalizowanej próbki z karbem. Wyniki badań statycznych nie dają informacji o zachowaniu się materiałów w razie występowania nagłych zmian obciążenia. stanowi również miarę kruchości materiału.2. W przypadku temperatur z przedziału Td.1. będąca miarą odporności materiału na pękanie pod wpływem uderzenia. 1. W konstrukcjach metalowych. która może być wykonywana na próbkach bez karbu lub na próbkach z karbem (nazywa się wówczas próbą udarności). Temperatura Przy względnie niskich temperaturach (w zasadzie ujemnych) w stali obserwuje się zjawisko kruchości na zimno .24). wykryta w roku 1880 podczas badania na rozciąganie stali w temperaturze 100 – 250 oC (odpowiadającej niebieskiej barwie zgorzeliny). aby określić te właściwości. zwanego młotem wahadłowym. związane z charakterem przełomu próbek udarności. Ponieważ jednak nie zachodzi wprost proporcjonalna zależność energii od przekroju złamanej próbki.1. Przedział kruchości na zimno ograniczają temperatury Td i Tg . że im bardziej kruchy jest dany materiał.2. W praktyce najczęściej stosuje się próbę udarowego zginania. tym mniejsza jest jego udarność. W przedziale 25 – 250o C obserwuje się w stali zjawisko kruchości niebieskiego przełomu (obszar b na rys. Kruchość ta ujawnia się tylko w przypadku badania w wymienionym zakresie temperatur. gdyż możliwe są tu oba mechanizmy przełomu. . Wobec tego. stosuje się badania udarowe. Wprowadzenie Materiały stosowane w metalowych konstrukcjach budowlanych ze względu na warunki pracy tych konstrukcji.1. Badanie udarności 1. skręcania i zginania. oprócz innych właściwości. muszą odznaczać się odpowiednią odpornością na działanie obciążeń dynamicznych w dość dużym zakresie temperatur. dolny i górny próg kruchości. Przeznaczonych do badań próbek podpartych swobodnie na obu końcach. są ustalone pewne minimalne wartości udarności dla określonych materiałów. wynika że zwiększenia twardości i wytrzymałości oraz zmniejszenia plastyczności stali. Tg mamy do czynienia z dużym rozrzutem udarności. Dla temperatur niższych od Td występuje tylko przełom kruchy. tzn. Dzieląc te pracę przez przekrój próbki w miejscu karbu otrzymuje się wielkość umowną. i wyznaczeniu potrzebnej do tego pracy. a dla temperatur wyższych od Tg – wyłącznie przełom plastyczny. Próby udarności wykonuje się na młotach wahadłowych. ściskania. lecz jej przedział przesuwa się w stronę temperatur wyższych (250 – 550 oC). Podczas badań udarowych również obserwuje się powstawanie kruchości niebieskiego przełomu. Dopuszczalne straty energii wywołane tarciem nie powinny przekraczać 0. Czynniki wpływające na udarność stali 1. zwaną udarnością.

Na przykład na budowlane konstrukcje spawane ze stali niskowęglowych przyjmuje się stale o udarności nie mniejszej niż 0. Przykładowo stal martenowska staje się krucha w temperaturze ok. Zakres temperatury eksploatacji konstrukcji stalowych obejmuje w zasadzie omówiony przedział kruchości stali na zimno. . otrzymujemy stal o mniejszej udarności niż w wyniku procesu elektrycznego oraz martenowskiego. + 15oC Skład chemiczny stali wpływa zdecydowanie na udarność. Czynniki technologiczne Na udarność stali wyraźny wpływ ma rodzaj procesu stalowniczego. Obróbka cieplna i cieplno. azot. 1. która w odróżnieniu od kruchości niebieskiego przełomu zależy od czasu wygrzewania w temperaturach podwyższonych i ujawnia się dopiero podczas badań wykonywanych w temperaturze otoczenia.węglowe zwykłej jakości (StOS. W związku z tym zachodzi konieczność dobierania na konstrukcje stali o odpowiedniej udarności. Wzrost ziarna wpływa na zmniejszenie udarności. gdzie: So Lu – wartość pracy odpowiadającej energii użytej na złamanie próbki So – powierzchnia przekroju poprzecznego próbki w miejscu karbu. – 30oC. o czym już od dawna wiedzieli specjaliści zajmujący się obróbką plastyczną na gorąco. 15G2A. leżących w przedziale przemiany fazowej między punktami Ao1 u Ao3. siarka i fosfor.chemiczna jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na udarność.2. lecz również podczas badań lub odkształceń w tym przedziale temperatur. Temperatura materiału powoduje.Po dłuższym wygrzewaniu w przedziale temperatur 350 – 600 oC rozwija się w stali kruchość cieplna (obszar b na rys. Stal nieuspokojona ma mniejszą udarność niż uspokojona. mierzona przed próba . Anomalia plastyczności w przedziale przemiany fazowej występuje nie tylko podczas hartowania z temperatur Ao1 u Ao3. udarność K próbki obliczamy ze wzoru (w MJ/m2): L K= u .490 MJ/m2 licząc oczywiście w najniższej temperaturze pracy konstrukcji.24). że próbki wycięte prostopadle od kierunku walcowania mają mniejszą udarność niż wycięte zgodnie z kierunkiem walcowania. thomasowska natomiast – już w temperaturze ok. Zgodnie z podana uprzednio definicją .stopniowe o podwyższonej wytrzymałości (09G2A.343 MJ/m2 a ze stali niskostopniowych o podwyższonej wytrzymałości – o udarności nie mniejszej ni 0. Kruchość ujawnia się w stali poddanej hartowaniu z różnych temperatur. Zgodnie z zaleceniami podanymi w pracy (24ę) stale niskowęglowe i niskostopniowe w prawidłowo ukształtowanych konstrukcjach mogą pracować w następujących przedziałach temperatur: .2. Wzrost zawartości węgla zmniejsza udarność i przesuwa położenie progów kruchości ku wyższym temperaturom. ST3S. zastosowanego podczas wytwarzania.) od 1. W wyniku procesu besemerowskiego i thomassowskiego. odznaczający się niekorzystnymi zmianami udarności. Identycznie wpływają tlen.

do napisania tej zależności posłuży nam wzór Tremlett`a: Ce = C + M n C r V M o N i Cu P + + + + + + 6 5 5 4 15 13 2 natomiast przyjęta w normie zależność wygląda następująco: Ce = C + M n C r + M o + V N i + Cu + + 6 5 15 Na podstawie równoważnika węgla można obliczyć twardość w strefie wpływu ciepła w jednostkach Vickersa z zależności : . 2. SPAWALNOŚĆ STALI W każdym złączu spawanym można wyodrębnić metal rodzimy i spoinę. Równoważnikiem węgla Ce . Na styku tych elementów wyróżnia się strefę ciepła . czyli pas metalu rodzimego którego struktura ulęgła zmianie pod wpływem ciepła wydzielanego podczas spawania. odpowiadających temu stopniowi – do wykonania połączeń miedzy dwoma metalami.1. W związku z tym dzielimy metale na cztery grupy: • łatwo spawalne • średnio spawalne • trudno spawalne • niespawalne Wstępne rozeznanie na temat spawalności stali możemy uzyskać na podstawie jej składu chemicznego. Podstawowa definicja spawalności brzmi: Uważa się . ze materiał jest spawalny w zadanym stopniu za pomocą określonej metody i dla danego rodzaju konstrukcji. posługując się tzw. Spoina obejmuje stopiony w procesie spawania metal rodzimy oraz dodatkowy(spoiwo). CZYNNIKI WPLWYAJACE NA SPAWALNOŚĆ Spawalność to kompleksowa charakterystyka technologiczna metalu rodzimego i dodatkowego. W obszarze strefy ciepła odzwierciedlają się te wszystkie zjawiska fizyczne które zachodzą w metalu nagrzanym poniżej temperatury solidusu.2. Połączenia te maja zapewnić ciągłość metaliczna . a wiec utworzyć złącza spawane. które przez swoje cechy lokalne i następstwa ogólne ich obecności. spełniają zadane wymagania będące podstawa ich oceny. jeśli nadaje się – przy użyciu środków ostrożności .

Jeżeli złącze spawane elementów stalowych danej grubości wykazuje nadmierna twardość w strefie wpływu ciepła świadczy to .8 (1200 Ce . W złączu najbardziej niebezpieczna nie jest wysoka temperatura ale jej zróżnicowanie . należy dążyć aby różnica miedzy największa twardością a najmniejsza była minimalna i nie przekraczała 30% największej twardości.200 ) . która w strefie ciepła nie powinna przekraczać 3430 HV 2. BADANIE TWARDOŚCI STREFY CIEPŁA Najprostszym wskaźnikiem dużej niejednorodności właściwości mechanicznych złącza spawanego jest rozkład twardości .8 (1200 Ce . .2. Rozpoznawanie odbywa się przez porównywanie z wzorcami.42 %.3. oraz sposobu w jaki się układają w snopie określa się jakościowo przybliżony skład chemiczny materiału.60 % . ten rozkład jest również wskaźnikiem dobrej lub źle spawalności stali. tzn. po wstawieniu składników stopowych w procentach jeśli: * < 0.HV = 9.42 %– 0.trudno spawalna 2. ze maksymalna twardość Vickers`a w strefie wpływu ciepła nie powinna przekraczać 3430 Mpa. która opiera się na zależności zachodzącej między składem chemicznym metalu a barwą i postacią iskier powstających podczas szlifowania materiałów metalowych.wówczas stal uważa się łatwo spawalna * 0. Na podstawie obserwacji snopu iskier .260 ) .twardość minimalna HV = 9.średnio spawalna * 0.twardość maksymalna Praktycznie ustalono . kształtu poszczególnych iskier ich liczby i koloru.60 % . Gdy wartość równoważnika węgla (obliczona ze wzoru. iż dana stal może wykazywać skłonność do tworzenia się pęknięć na skutek dużej hartowności. METODA ISKRZENIA Inna metodą identyfikacji stali jest próba iskrowa.

40%  P + S = 0.18 + 0.10% ≤ 0.17% ≤ 0.o = 0.73% ≤ 0.05 0.18 +  C = 0.62 Lu [ J] 5.05 % 1.09 + 0.35%  C + M o = 0.8 5.1.55% ≤ 1.30% ≤ 0.10 % V = 0.30 % Ni = 0.18 % M.10 + + = 0.49 K = 0.25%  C + C r = 0.20% ≤ 3.55 0.2 K [ MJ/ m2 ] 0.49 [ MJ/ m2 ] 3.3. musi spełniać następujące warunki: C e = 0.50%  C + V = 0.12 + 0.10 + 0.543 6 5 15 ponieważ wartość równoważnika węgla wynosi : 0.10% * nie jest spełniony * nie jest spełniony .015 = 0.55 % M.00%  C + M n = 0.2.n = 1.10 % P = 0.40%  C + N i = 0.30 + 0. OBLICZENIA 3.258 + 0.9 Udarność naszej próbki : So [ mm2] 10.05 % Ce = C + M n C r + M o + V N i + Cu + + 6 5 15 Cr = 0.12 % S = 0. RÓWNOWAŻNIK WĘGLA zawartość procentowa metali w naszej próbce: C = 0. ZESTAWIENIE WYNIKÓW I OBLICZENIE UDARNOŚCI Wymiary próbki w miejscu karbu (mm) Wysokość Szerokość 1.12% ≤ 0.543 stal ta może być stalą łatwo spawalna.05 % Cu = 0. Aby to określić jednoznacznie.

( C + M. A ponad to twardość w strefie wpływu ciepła nie przekracza 33430 HV. Co najwyżej średnio spawalną. . WNIOSKI Po oględzinach próbki po zniszczeniu.543.n ). za taka jej uznać nie można. iż wystąpił złom kruchy.344 Siła nacisku = 5 kg Twardość odczytana z tablic 102 HV 90.6 HV 78. można było zaobserwować. oraz C + M. ale ze względu iż nie zostały spełnione dwa warunki dodatkowe. Próbka ta miała stosunkowo wysoka udarność.o . 14 % ).302 0. stąd tez można przypuszczać i pochodziła ze stali uspokojonej. ( wynosi 23.3.3.4 HV III I II 4. Metal użyty do próby metodą Vickers`a można uznać za metal dobrze spawalny ponieważ różnica twardości miedzy największą a najmniejsza wartością nie przekracza 30 % największej twardości. Badanie twardości spoiny i strefy ciepła metoda Vickers`a Nr próby I II III φ odcisku 0.320 0. gdyż te maja większą udarność niż nie uspokojone. Skład chemiczny próbki która pisaliśmy przy pomocy równoważnika węgla może być stalą łatwo spawalną ponieważ jej równoważnik wynosi 0.

9 × 0.1 mm ∆S o = 1.0449 10.77 [mm ] 2 K= Lu So ∂K ∂K × ∆Lu + × ∆S o Lu So L 1 × ∆Lu + u × ∆S o So S o2 S o = 10.62mm 2 Lu = 5.1 mm ∆b = 0.1 = 0.1 + × 0.8 × 0.77 1 5.62 ) 2 ∆K = ∆K = ∆K = [MJ m ] 2 .1 + 5.5.62 (10. ANALIZA BŁĘDÓW K= Lu So ∂S o ∂S × ∆a + o × ∆b ∂a ∂b So = a × b ∆S o = ∆S o = b × ∆a + a × ∆b ∆a = 0.77 = 0.1 J ∆S o = 0.2 × 0.2 J ∆Lu = 0.