You are on page 1of 61

Temat 1

DOCHÓD NARODOWY
1. RUCH OKR NY W GOSPODARCE

Schemat ruchu okr nego w gospodarce pokazuje przep ywy rzeczowe (czynniki produkcji oraz dobra i us ugi) i pieni ne (dochody i wydatki) mi dzy czterema grupami podmiotów: j j j j gospodarstwami domowymi, przedsi biorstwami, pa stwem, zagranic .

Schemat ten ilustruje podstawowe wspó zale no ci w gospodarce i mo liwe metody liczenia dochodu narodowego. W uproszczonym schemacie wyst puj tylko gospodarstwa domowe i przedsi biorstwa. Pomijamy wewn trzne przep ywy w obr bie tych sektorów, skupiaj c uwag na przep ywach pomi dzy sektorami.
Wydatki na dobra i us ugi Dobra i us ugi Gospodarstwa domowe Przedsi biorstwa

Us ugi czynników produkcji Dochody czynników produkcji

Kr g wewn trzny (br zowy): przep ywy rzeczowe. Kr g zewn trzny (niebieski): przep ywy pieni ne.
1/1

Uwaga: W Polsce wyodr bnia si nast puj ce sektory: j j j j j j przedsi biorstwa, instytucje finansowe i ubezpieczeniowe, instytucje rz dowe i samorz dowe, gospodarstwa domowe, instytucje niekomercyjne, zagranica (podmioty zagraniczne w Polsce).

Ze wzgl du na rodzaj w asno ci wyodr bnia si : j sektor publiczny, j sektor prywatny. Sektor publiczny obejmuje w asno pa stwow , w asno jednostek samorz du terytorialnego oraz w asno Ämieszan ´ z przewag kapita u publicznego. Sektor prywatny obejmuje w asno prywatn krajow i zagraniczn oraz w asno Ämieszan ´ z przewag kapita u prywatnego.

Zak adaj c dla uproszczenia brak oszcz dno ci oraz brak zapasów zaznaczone cztery strumienie maj jednakow warto . Tote skal dzia alno ci gospodarczej mo emy zmierzy na trzy sposoby: sumuj c warto wytworzonej i sprzedanej produkcji, sumuj c wydatki na zakup dóbr i us ug, sumuj c dochody uzyskane z dzia alno ci gospodarczej. Wniosek ten pozostaje w mocy tak e wtedy, gdy uchylimy upraszczaj ce za o enia i uwzgl dnimy pozosta e sektory. Konieczne jest jednak przyj cie takich metod rachunku, które eliminuj wielokrotne liczenie tych samych dóbr i dochodów (np. surowców i materia ów zu ywanych do wytworzenia wyrobów gotowych). S u temu poj cia produktu finalnego i warto ci dodanej.
1/2

2. PODSTAWOWE POJ CIA
Dobra finalne Dobra nabyte przez ostatecznego u ytkownika, tj. takie, które w danym kraju w okre lonym roku nie s dalej przetwarzane. S to: dobra konsumpcyjne dla gospodarstw domowych, dobra inwestycyjne dla przedsi biorstw, dobra nabywane przez sektor pa stwowy, dobra eksportowane z potr ceniem importu. Dobra po rednie Dobra cz ciowo przetworzone, zu ywane przy produkcji innych dóbr, np. surowce, materia y, energia. Do zu ycia poredniego wliczamy równie us ugi nabywane z zewn trz. Warto dodana

Przyrost warto ci dóbr w wyniku okre lonego procesu produkcji. Inaczej: czysta warto produkcji wytworzonej w danym przedsi biorstwie. Dochody pierwotne (dochody czynników produkcji) Dochody uzyskiwane z dzia alno ci gospodarczej (p ace, zyski, czynsze, odsetki). Dochody wtórne (dochody transferowe) Dochody pochodz ce z innych róde (np. podatki, emerytury, stypendia itp.). Produkt globalny = Dobra finalne + Dobra po rednie Produkt finalny = Produkt globalny ± Zu ycie po rednie Warto dodana = Dochody czynników produkcji
1/3

niezale nie od tego. Pomini te zostaj produkty i us ugi wykonane we w asnym zakresie i na w asne potrzeby w gospodarstwach domowych. przez obywateli danego kraju oraz przez cudzoziemców) w okre lonym okresie (np. PNB = PKB + dochody z zagranicy (saldo) 1/4 . Uwaga: W Polsce od kilku lat GUS w cza do PKB szacunek produkcji i dochodów w Äszarej strefie´. a przekazanymi do kraju). Produkt narodowy brutto (PNB) Suma dochodów pierwotnych uzyskanych przez obywateli danego kraju ( cznie z dochodami osi gni tymi za granic . kto jest ich w a cicielem (tzn. ÄSzara strefa´ to nierejestrowana dzia alno gospodarcza i czerpane z niej dochody. szarej strefy. jak równie efekty dzia alno ci tzw.Produkt krajowy brutto (PKB) Warto produkcji wytworzonej przez czynniki wytwórcze zlokalizowane na terytorium danego kraju. PKB obejmuje tylko produkcj rejestrowan statystycznie i sprzedawan na rynku. w danym roku). PKB jest zarazem miar dochodów uzyskanych ze sprzeda y tej produkcji.

Przyrost zapasów mo emy w czy do inwestycji (inwestycje w zapasach) lub wyodr bni . Cz krajowej produkcji to dobra eksportowane ± zarówno wyroby gotowe. tworz popyt na dobra finalne i us ugi. Wydatki pa stwa na dobra i us ugi obejmuj np. szkó i szpitali. musimy odj wydatki na import (M). poniewa stanowi one wyroby gotowe. które w danym roku w danym kraju nie b d ju przetwarzane. 1/5 . SK ADNIKI POPYTU FINALNEGO Konsumpcja prywatna (C) to zakupy dóbr i us ug o charakterze konsumpcyjnym dokonywane przez osoby prywatne. transfery zagraniczne itp. Przyrost zapasów ((Z) wyrobów gotowych i surowców to tak e sk adnik produktu finalnego. które nie s dalej przetwarzane. które nie reprezentuj produkcji wytworzonej w kraju. stypendia). poniewa obejmuje dobra. Pozosta e wydatki pa stwa to wydatki transferowe: wiadczenia spo eczne (emerytury. rodków transportu. a s cz ci sk adow wydatków konsumentów.3. Inwestycje prywatne (I) to zakupy dóbr inwestycyjnych ( rodków trwa ych): maszyn i urz dze . Dodaj c eksport (X) do sumy wydatków na dobra i us ugi. Wydatki inwestycyjne przedsi biorstw. subwencje dla przedsi biorstw. lokali mieszkalnych. Wydatki pa stwa na dobra i us ugi (G) s równie sk adnikiem popytu finalnego. lecz s elementem jego podzia u. a tak e nak ady inwestycyjne na budow dróg. Wydatki transferowe nie tworz dochodu narodowego. Dobra inwestycyjne traktujemy jako dobra finalne. przedsi biorstw i pa stwa na dobra i us ugi. budynków i budowli. gruntów. zasi ki. cznie z nak adami na ich remonty. zakupy czo gów i samolotów. jak i surowce. sprz tu i wyposa enia. p ace urz dników pa stwowych i o nierzy. podobnie jak wydatki konsumentów.

4. 1/6 . Zmian zapasów mo na w czy do szeroko rozumianych inwestycji lub wyodr bni jako dodatkow pozycj . wydatki inwestycyjne przedsi biorstw (I). wydatki pa stwa na zakup dóbr i us ug (G). W tym celu nale y doda : wydatki konsumpcyjne gospodarstw domowych (C). PKB = C + I + G + X ± M Nie sprzedana cz produkcji tworzy przyrost zapasów ((Z). wydatki netto zagranicy na dobra i us ugi wytworzone w danym kraju (X ± M). METODY LICZENIA PKB Istniej trzy metody liczenia PKB: PKB (w cenach rynkowych) to suma wydatków na zakup dóbr finalnych i us ug.

w ko cu okazuje si . stal Warto dodana 2 Koszty rzeczowe 2 Warto dodana n Koszty rzeczowe n = 0 Koszty rzeczowe s wynikiem zu ywania dóbr po rednich. e wytworzenie dóbr po rednich kolejnego rz du nie powoduje ju powstania kosztów rzeczowych. gotowe karoserie Warto dodana 1 Koszty rzeczowe 1 np. W skali ca ej gospodarki suma warto ci wytworzonych dóbr finalnych i us ug (produkt finalny) jest równa sumie warto ci dodanej: PKB = 7PF = 7VA Ilustruje to schemat: np. samochód WARTO DOBRA FINALNEGO np. Gdy schodzimy Äw g b´ procesów produkcji dóbr finalnych. Tak wi c warto ka dego dobra mo na roz o y bez reszty na sum warto ci dodanej na wszystkich etapach jego wytwarzania.PKB (w cenach producenta) to suma warto ci dodanej brutto. Warto Warto dodana netto = p ace + zyski dodana brutto = warto dodana netto + amortyzacja 1/7 .

zyski.) cznie z amortyzacj . a warto dodan w cenach producenta. W gospodarce warto wytworzonych dóbr finalnych i us ug (produkt finalny) jest równa sumie warto ci dodanej brutto. sumie dochodów w a cicieli czynników produkcji (p ace. trzy przedstawione metody daj identyczny wynik: PKB = = warto dóbr finalnych = = warto dodana brutto = = dochody czynników produkcji ( cznie z amortyzacj ) Uwaga: Warto sprzedanych dóbr finalnych liczymy w cenach rynkowych. czynsze itp.PKB (w cenach producenta) to suma wynagrodze czynników produkcji. W praktyce przy obliczaniu PKB stosowane s dwie metody: PKBcr = suma wydatków na dobra finalne i us ugi PKBcp = suma warto ci dodanej brutto 1/8 . tzn. PKB = p ace + zyski + amortyzacja WNIOSEK Pomijaj c techniczne szczegó y. Amortyzacja to ksi gowa miara zu ycia rodków trwa ych.

Produkt narodowy netto (PNN) dochód narodowy netto. PKN = PKB ± amortyzacja (A) PNN = PNB ± amortyzacja (A) Dwa systemy cen PKB i PNB liczymy zwykle w cenach realizacji. Mo na je tak e liczy w cenach producenta. Dochód narodowy Produkt narodowy brutto (PNB) dochód narodowy brutto. a przekazanymi do kraju). DNB = PNB DNN = PNN 1/9 . tzn. po odj ciu podatków po rednich i dodaniu subsydiów. PKBcr = PKBcp + podatki po rednie (Ti) ± subsydia (Sb) PNBcr = PNBcp + podatki po rednie (Ti) ± subsydia (Sb) Uwaga: W ostatnich latach w rachunkach narodowych wprowadzono zamiast ceny producenta poj cie ceny bazowej. cznie z podatkami po rednimi (np. w cenach rynkowych. MIERNIKI DOCHODU NARODOWEGO Produkt krajowy i produkt narodowy Produkt krajowy brutto (PKB) warto produkcji wytworzonej w kraju (przez obywateli oraz cudzoziemców).5. VAT). PNB = PKB + dochody netto z w asno ci i pracy za granic (F) Produkt brutto i produkt netto Produkt netto produkt brutto ± amortyzacja. tzn. Produkt narodowy brutto (PNB) suma dochodów uzyskanych przez obywateli kraju ( cznie z dochodami osi gni tymi za granic . Cena bazowa nie obejmuje podatków p aconych przez producentów.

odsetki i zyski G I X±M C Relacje mi dzy ró nymi kategoriami: Ceny producenta + podatki po rednie ± subsydia Ceny rynkowe Brutto ± amortyzacja Netto Krajowy + dochody netto z w asno ci i pracy za granic przekazane do kraju Narodowy 1/10 .Relacje mi dzy ró nymi miernikami dochodu narodowego: F Amortyzacja Podatki po rednie netto PKB PNB PNN Dochód P ace i inne w cenach w cenach w cenach narodowy wynagrodzenia rynkowych rynkowych rynkowych netto (DNN) = Dochody PNN z pracy w cenach na w asny producenta rachunek Czynsze.

5 . PKB wed ug przeznaczenia Spo ycie y prywatne y publiczne + Akumulacja y prywatna y publiczna + Eksport ± Import = Produkt krajowy brutto (PKBcr) 3.8) (211.7 (236.1.6 843.0) 285. Dochód (produkt) narodowy Produkt krajowy brutto w cenach rynkowych (PKBcr) + Dochód z zagranicy (saldo) = Dochód narodowy brutto w cenach rynkowych (PNBcr) ± Amortyzacja = Dochód narodowy netto w cenach rynkowych (PNNcr) ± Podatki od produktów minus dotacje do produktów = Dochód narodowy netto w cenach bazowych (PNNcb) 1/11 W mld z 2 395.6 1 175.4) (49.3 ±42. Wyszczególnienie 1.4 1 027.6.8 991.0 1 367.8 (711.4 1 132. Tablica 1. PKB jako suma warto ci dodanej Produkcja globalna ± Zu ycie po rednie = Warto dodana brutto (PKBcb) + Podatki od produktów minus dotacje do produktów = Produkt krajowy brutto (PKBcr) 2.9 141.6 512.3 1 175.1 Produkt krajowy brutto i dochód narodowy Polski w 2007 r.3 922.3) 479.1 147.6 147. RACHUNEK DOCHODU NARODOWEGO Sposób obliczania PKB i PNB w Polsce ilustruje tablica 1.8 1 175.

Obejmuje spo ycie prywatne i publiczne. 2. Spo ycie prywatne to spo ycie w sektorze gospodarstw domowych z dochodów osobistych oraz spo ycie w sektorze instytucji niekomercyjnych. szacunkow warto spo ycia z w asnej produkcji w rolnictwie oraz warto us ug mieszkaniowych (czynsze p acone za wynaj te mieszkania i czynsze umowne w mieszkaniach u ytkowanych przez ich w a cicieli). Produkcja globalna równa si sumie warto ci wszystkich produktów wytworzonych w kraju w danym okresie. liczone wed ug kosztów bie cej dzia alno ci ( cznie z amortyzacj ). Spo ycie publiczne jest liczone jako suma kosztów bie cej dzia alno ci w sektorze instytucji rz dowych i samorz dowych ( cznie z amortyzacj ). zawartych w Rocznikach Statystycznych GUS. Produkt krajowy brutto (PKB) obrazuje ko cowy rezultat dzia alno ci wszystkich podmiotów gospodarczych. PKB równa si sumie warto ci wytworzonych i sprzedanych dóbr finalnych i us ug. 1/12 . Produkt (dochód) narodowy brutto równa si sumie dochodów pierwotnych brutto wszystkich sektorów gospodarki. Warto dodana brutto to produkcja globalna minus zu ycie po rednie. pomniejszona o produkcj sprzedan oraz odp atno za wiadczone us ugi i powi kszona o warto transferów w naturze przekazanych na rzecz gospodarstw domowych. 3. Do spo ycia indywidualnego wlicza si wydatki ludno ci na zakup dóbr i us ug konsumpcyjnych. Jednocze nie PKB równa si sumie warto ci dodanej brutto wszystkich sektorów gospodarki powi kszonej o podatki od produktów i pomniejszonej o dotacje do produktów. Dochód z zagranicy (saldo) obejmuje transferowane do kraju p ace i zyski oraz inne dochody pierwotne uzyskane przez jednostki krajowe za granic po odliczeniu odp ywu podobnych dochodów uzyskanych na terenie kraju przez jednostki zagraniczne. Sposób liczenia produkcji globalnej w poszczególnych sektorach gospodarki jest obja niony w przypisach metodologicznych do rachunków narodowych. Stanowi on sum PKB i dochodu netto z zagranicy. paliw i energii oraz us ug obcych. Zu ycie po rednie obejmuje warto zu ytych surowców i materia ów.DEFINICJE 1. Spo ycie to warto produktów zu ytych na zaspokojenie potrzeb ludno ci.

po dodaniu podatków po rednich i odj ciu subsydiów. b) przyrost rzeczowych rodków obrotowych (przyrost zapasów surowców i materia ów. 3. 6. PKB mo na tak e obliczy sumuj c warto wytworzonych dóbr finalnych i us ug wed ug ich rozdysponowania: spo ycie + akumulacja + eksport ± import (poz. maszyn i urz dze . z oto. 5. obejmuj ce: a) nak ady inwestycyjne brutto na rodki trwa e ( cznie z wydatkami na remonty oraz przyrostem warto ci niematerialnych i prawnych). GUS oblicza PKB jako sum warto ci dodanej brutto (poz. 2. wyroby jubilerskie. ale przyj ta jej wielko wynika bezpo rednio z porównania podawanych warto ci dochodu narodowego brutto i netto. 2). lecz nie eliminowa a akcyzy. cznie z podatkami od towarów i us ug. Cena rynkowa to cena p acona przez nabywc . liczona wg obowi zuj cych stawek odpisów amortyzacyjnych. Amortyzacja to ksi gowa miara zu ycia rodków trwa ych (budynków. która mia a podobne znaczenie. akcyza i inne podatki po rednie) i powi kszona o dotacje do produktów. Kategoria ceny bazowej zast pi a stosowan wcze niej kategori ceny producenta. odejmuj c podatki od produktów i dodaj c dotacje do produktów (subsydia). produkcji niezako czonej i wyrobów gotowych). PKN i PNN mo na obliczy odejmuj c od PKB i PNB warto amortyzacji rodków trwa ych. GUS nie podaje wprost warto ci amortyzacji.). Akumulacja to szeroko rozumiane inwestycje. 1). OBJA NIENIA 1. Odpowiednikiem poj cia Ädobra i us ugi´ w nomenklaturze GUS jest kategoria Äprodukty´. rodków transportu itp. c) przyrost aktywów rzeczowych traktowanych jako lokata kapita u (np. ale mo na je równie obliczy w cenach bazowych. antyki). Cena bazowa to cena pomniejszona o podatki po rednie (VAT. która obejmuje wyroby i us ugi.4. Warto ci PKB i PNB s podawane przez GUS w cenach rynkowych. 1/13 .

ale mo na j obliczy z dost pnych danych. GUS nie podaje warto ci dochodu narodowego netto w cenach bazowych (PNNcb). ale ich warto mo na odtworzy z dost pnych danych jako sum wydatków sektora instytucji rz dowych i samorz dowych na spo ycie publiczne i akumulacj .4. uszczupla bowiem maj tek narodowy. Szacunek nie uwzgl dnia ukrytej cz ci dochodów du ych przedsi biorstw produkcyjnych i handlowych oraz banków. 6. Nie obejmuje tak e dzia alno ci nielegalnej. którego statystyczn miar jest amortyzacja. W rachunkach dochodu narodowego Polski. Równie podatki od towarów i us ug (podobnie jak podatki dochodowe i maj tkowe) nie zwi kszaj rzeczowej substancji wytworzonego dochodu narodowego. GUS w cza w asny szacunek Äszarej strefy´ w zakresie ukrytej cz ci produkcji i dochodów. zgodnie ze standardami mi dzynarodowymi. nie zwi kszaj c potencja u produkcyjnego gospodarki i poziomu dobrobytu. 1/14 . Zu ycie rodków trwa ych. Wed ug ró nych róde rozmiary Äszarej strefy´ w Polsce to 15-25% PKB. Dlatego w a nie obiegowym miernikiem dochodu narodowego jest PKB i PNB. a kompensuj ce ten ubytek inwestycje restytucyjne s u jedynie utrzymaniu istniej cego zasobu rodków trwa ych. Szacunek dotyczy jedynie ma ych firm. GUS nie podaje warto ci wydatków pa stwa na zakup dóbr i us ug. 5. Ogólnie bior c. zatrudniaj cych do 20 osób (w górnictwie ± do 50 osób) oraz osób fizycznych z tytu u pracy nierejestrowanej. szacunki zu ycia rodków trwa ych s nieprecyzyjne. Ostateczn kategori rachunków narodowych powinien by dochód narodowy netto w cenach bazowych (PNNcb).

v 100 = 110.7. DOCHÓD NOMINALNY I REALNY Nale y odró nia wzrost dochodu nominalnego (w cenach bie cych) od wzrostu dochodu realnego (w cenach sta ych).0 2007 1175.3 1060. Do przeliczenia PKB na ceny sta e stosuje si odpowiedni wska nik cen ± tzw.9.0 Wska nik wzrostu realnego PKB: 110.0 100.9 Stopa wzrostu realnego PKB = 6. deflator PKB. 2006 1060. Realny PKB = Nominalny PKB Deflator PKB v 100 Stopa wzrostu realnego PKB lub realnego PNB (w %): rY = (Yt Yt ± 1 jest podstawowym miernikiem tempa wzrostu gospodarczego. Przyk ad Wyszczególnienie PKB w cenach bie cych w mld z Deflator PKB Wska nik wzrostu nominalnego PKB: 1175.7%.3 103.7. 1/15 .9 103.9 v 100 = 106.

Tablica 1. a maleje udzia sektora publicznego. Dane na temat struktury produkcji w Polsce zawiera tablica 1.0 71.1 4. STRUKTURA PRODUKCJI Rachunki dochodu narodowego dostarczaj tak e informacji o strukturze gospodarki.9 1.2 7.0 5.9 13.7 4. a ro nie udzia handlu i ró nych us ug. W procesie transformacji gospodarki wzrasta udzia sektora prywatnego.9 24.3 18.0 100.0 77.5 4.3 100.0 2007 23.5 4.7 6.5 1. zw aszcza przemys u i rolnictwa. Systematycznie zmniejsza si udzia produkcji materialnej.4 7.2 4.0 2000 29.1 6.3 7.5 5. sk adowanie i czno Po rednictwo finansowe Obs uga nieruchomo ci i firm Administracja publiczna i obrona Edukacja Ochrona zdrowia i pomoc spo eczna Pozosta e us ugi Ogó em 1995 32.4 7.0 4.1 0.4 1. 77% PKB.4 3.6 33.3 6.0 15.3 24. a sektor publiczny ± 23% PKB.2 Struktura produkcji w Polsce (% PKB) Wyszczególnienie Sektor publiczny Sektor prywatny Rolnictwo i le nictwo Przemys Budownictwo Handel i naprawy Hotele i restauracje Transport. Sektor prywatny wytwarza obecnie ok.8 5.1 13. 2.2 100.0 ZMIANY W STRUKTURZE GOSPODARKI 1.2.8.0 7. W ci gu ostatnich 20 lat gruntownie zmieni a si struktura polskiej gospodarki.3 4.8 19.0 4.7 4.2 6. 1/16 .8 3.8 67.5 7.

powolny rozwój. Stadium III: wspó czesna gospodarka ± wysoki dobrobyt. niska wydajno . Stadium II: kapitalizm ± rewolucja przemys owa. post p techniczny. Pozosta e 2/3 PKB powstaje w sektorze handlu i us ug. prymitywna technika. stabilny rozwój oparty na handlu i us ugach. Gospodarka postindustrialna Stadium I: feudalizm ± dominacja rolnictwa. Rostowa rozró nia trzy stadia rozwoju spo ecznoekonomicznego. Zmianom w strukturze produkcji towarzysz zmiany w strukturze zatrudnienia. szybki wzrost produkcji i dochodów. 1/17 . W porównaniu z wysoko rozwini tymi krajami mamy jednak du o mniejszy sektor finansowy oraz niewielk baz hotelowo-gastronomiczn .3. Gospodarka przemys owa III. Gospodarka agrarna II. wytwarzaj ce tylko 4% PKB. Przemys (wydobywczy i przetwórczy) wytwarza obecnie 25% PKB. Handel i naprawy oraz niektóre rodzaje us ug. 4. Razem te trzy dzia y produkcji materialnej dostarczaj niewiele ponad 1/3 ca kowitej produkcji. wi e nadal 16% ca o ci zasobów pracy. Jednak rolnictwo. szkolnictwo. rolnictwo ± 4%. s w Polsce do dobrze rozwini te. nauk i kultur . STRUKTURA GOSPODARKI A POZIOM ROZWOJU Teoria W. przez które przechodz w swej historii wszystkie kraje: I. Niekorzystnym zjawiskiem jest relatywnie niski poziom nak adów na ochron zdrowia. budownictwo ± 7%. obrót nieruchomo ciami oraz profesjonalne us ugi dla firm. 5. jak transport i czno .

). stadium II ± dominacja przemys u.3 pokazuje udzia trzech sektorów w gospodarce wybranych krajów oraz dochód narodowy per capita (2006 r. Brytania Japonia Niemcy Francja W ochy Austria Australia Finlandia Hiszpania Polska Brazylia Rosja Argentyna Rumunia Ukraina Chiny Indie Rolnictwo Przemys a 1 1 2 1 2 2 3 3 3 3 5 5 5 8 11 9 12 18 1/18 Us ugi 76 75 69 69 77 71 67 69 65 67 64 64 56 56 52 57 40 55 23 24 30 30 21 27 31 28 32 30 32 31 39 36 38 35 48 28 PNB per capita 44 100 33 700 32 800 32 700 32 200 29 000 36 000 33 900 33 200 28 200 14 300 8 700 12 700 11 700 10 200 6 100 4 700 2 500 . stadium III ± ekspansja us ug. a sektor us ug z handlem. Tablica 1. USA wg PSN) Kraje USA W. Stadium I ± dominacja rolnictwa.Zgodnie z t teori poziom rozwoju mo na oceni wed ug zmian w strukturze gospodarki.3 Udzia trzech sektorów w gospodarce (w % PKB) i dochód narodowy per capita (w dol. Teorii tej nie nale y jednak pojmowa zbyt dos ownie. Tablica 1. Pod wzgl dem udzia u trzech sektorów w gospodarce Polska ma struktur produkcji zbli on do wielu krajów wysoko rozwini tych. Przemys zosta tutaj po czony z budownictwem. podczas gdy pod wzgl dem poziomu dochodu per capita dzieli nas du y dystans.

jest wa nym wska nikiem rozwoju. W grupie tej wyst puj wy cznie kraje wysoko rozwini te. podobnie jak poziom dochodu. Trzecia podgrupa to kraje rozwijaj ce si o znacznym udziale rolnictwa i przemys u (wydobywczego i przetwórczego). W dwóch pozosta ych znajduj si kraje o ró nym poziomie rozwoju i ró nej wielko ci dochodu. lecz przede wszystkim o to. Struktura gospodarki. 1/19 . Druga podgrupa obejmuje kraje wysoko i rednio rozwini te o nieco wy szym udziale przemys u i rolnictwa i odpowiednio ni szym udziale sektora us ug. Konieczna jest analiza struktury produkcji w bardziej szczegó owym uj ciu. Ale udzia trzech sektorów w gospodarce mo e by wskazówk myl c .Pierwsza podgrupa obejmuje kraje o najwy szym udziale us ug i najni szym udziale rolnictwa. o wysokim poziomie dochodu. konkurencyjno i cena. Chodzi nie tylko o to. jakie wyroby i us ugi dany kraj wytwarza: ich nowoczesno . jaki jest udzia rolnictwa. Jedynie pierwsza podgrupa jest w miar homogeniczna pod wzgl dem poziomu rozwoju. przemys u i us ug. Do grupy tej nale y Polska.

1/20 .8 51.4 12. (PNNcp) (8 ± 2 ± 9) Definicje 1.0 2.4 6 Nadwy ka operacyjna brutto (3 ± 4 ± 5) 42.1 4 Koszty zatrudnienia 42. W rachunku tym warto PKB zostaje rozdzielona na trzy pozycje: a) koszty zatrudnienia.6 13.4  instytucje niekomercyjne 0.4 99.9 3 Warto dodana brutto (PKBcp) (1 ± 2) 87.3 75.4 Podzia pierwotny dochodu narodowego (% PKB) Lp.6 3.4 35.9.6 14.0 89.0 12.9 5 Podatki od producentów minus dotacje 1. c) nadwy ka operacyjna brutto.9 3.7  przedsi biorstwa 15.8 25.1 47.7  instytucje rz dowe i samorz dowe 0.4 ±3.6 96. PODZIA DOCHODU NARODOWEGO PODZIA PIERWOTNY W podziale pierwotnym dochodu narodowego warto dodana zostaje rozdzielona na szeroko rozumiane p ace i zyski.2 1. 10 Dochód narodowy netto . 8 Dochód narodowy brutto (PNBcr) (1 + 7) .9  gospodarstwa domowe 26.4.7 1 Produkt krajowy brutto (PKBcr) 100.6 0.3 7 Dochód z zagranicy (saldo) . 9 Amortyzacja . Wyszczególnienie 1995 2000 100. Tablica 1.5 19. Rachunek tworzenia dochodów obejmuje transakcje bezpo rednio zwi zane z produkcj .0 2 Podatki od produktów minus dotacje do produktów 12.8  banki i inne instytucje finansowe ±0.2 0.1 71.3 2007 100.4 0.3 26.5 ±0. b) podatki od produkcji i importu. Podzia pierwotny dochodu narodowego w Polsce ilustruje tablica 1.0 40.6 2.0 11.6 87.

Podatki od produkcji i importu to podatki od produktów (tj.2. Warto dodana brutto stanowi oko o 87% PKB. 3. Nadwy ka operacyjna brutto obejmuje zyski przedsi biorstw i banków. Warto dodana brutto rozk ada si dochodów pierwotnych: na dwa rodzaje koszty zatrudnienia (35% PKB). stypendia. nagrody. sk adki na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne (p acone przez pracodawców i pracowników) oraz inne wynagrodzenia (np. Sk adnikiem nadwy ki operacyjnej brutto jest równie amortyzacja. banków i innych instytucji finansowych.) pomniejszone o dotacje do produktów oraz podatki od producentów (tj. 1/21 . diety). 2. dochody pracuj cych na w asnych rachunek (25% PKB). podatek od towarów i us ug. Pozycja ta jest uj ta cznie z amortyzacj . 3. Nadwy ka operacyjna brutto odpowiada dochodom z dzia alno ci gospodarczej. Dwa najwi ksze sk adniki nadwy ki operacyjnej brutto to: zyski przedsi biorstw (20% PKB). 4. Pozosta e 13% to podatki od towarów i us ug. podatki i c a importowe. 4. podatek od rodków transportu i od nieruchomo ci) minus dotacje dla producentów. Koszty zatrudnienia obejmuj p ace. nadwy ka operacyjna brutto (52% PKB). Wnioski 1. dochody osób pracuj cych na w asny rachunek oraz dochody z w asno ci. podatek akcyzowy itp. dochody pracuj cych na w asny rachunek oraz nadwy k dochodów nad wydatkami w sektorze instytucji rz dowych i samorz dowych oraz w sektorze instytucji niekomercyjnych. Jej g ówne elementy to zyski przedsi biorstw.

G ównym kana em redystrybucji dochodu narodowego jest bud et pa stwa w po czeniu z funduszami ubezpiecze spo ecznych. W badanym okresie w podziale PKB widzimy niepokoj c tendencj : spadek udzia u p ac i wzrost udzia u zysków. a coraz wi ksz cz otrzymuj pracodawcy.5. wyp acane s p atno ci transferowe. PODZIA WTÓRNY W podziale wtórnym dochodu narodowego jednostki gospodarcze przekazuj podatki i inne op aty do bud etu pa stwa oraz p ac sk adki na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne na rzecz instytucji ubezpieczeniowych. 1/22 . 6. pracownikom przypada w udziale coraz mniejsza cz PKB. Suma wynagrodze za prac ro nie wolniej ni suma zysków. dotacje dla producentów. W ostatnich latach zwi kszy si znacznie odp yw dochodów z pracy i w asno ci za granic . a tak e innych róde . Z bud etu pa stwa oraz z funduszy ubezpieczeniowych. takie jak emerytury i renty. tzn. Najwa niejsze elementy pierwotnego i wtórnego podzia u dochodu narodowego w Polsce ilustruje tablica 1. Daje ona pe niejszy wgl d w struktur dochodów wed ug ich róde . zasi ki i stypendia.5. przy stabilnym udziale dochodów z pracy na w asny rachunek.

8 5. 1/23 1995 .8 14.5 4.8 23.8 3.5 13.3 31. 2.9 88.4a 6.5 0.9 15.6 ±0. z braku danych o amortyzacji.5 9.6 63.6 ± 26.Tablica 1.7 12. Dochody z dzia alno ci gospodarczej to dochody osób fizycznych prowadz cych dzia alno gospodarcz (firmy jednoosobowe.9 63.5 81.8 71.2 4.4 60. Warto dodana netto ± warto ci tej nie da si ustali dla 1995 r.8 3.0 5.3 13.5 2.0 1. Pozycja ta (w odró nieniu od kosztów zatrudnienia) nie obejmuje sk adek na ubezpieczenia spo eczne p aconych przez pracodawców.8 2.6 .6 12. Wyszczególnienie 1 Warto dodana netto 2 Wynagrodzenia za prac 3 Sk adki na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne p acone przez pracodawców 4 Dochody z dzia alno ci gospodarczej 5 Dochody z w asno ci 6 Dochody pierwotne (2 + 3 + 4 + 5) 7 Emerytury i renty 8 wiadczenia z pomocy spo ecznej 9 Inne transfery 10 Dochody ogó em (6 + 7 + 8 + 9) 11 Podatki od dochodów i maj tku 12 Sk adki na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne 13 Dochody rozporz dzalne (10 ± 11 ± 12) 14 Zyski przedsi biorstw 15 Podatki dochodowe i inne obci enia 16 Zyski po opodatkowaniu (14 ± 15) a Dochody brutto (wraz z amortyzacj ). 3.7 24. Dochody w tej pozycji obliczono odejmuj c od nadwy ki operacyjnej brutto w sektorze gospodarstw domowych szacunkow warto amortyzacji przypisanej temu sektorowi.8 2.6 7. Definicje 1.5 Wybrane sk adniki podzia u dochodu narodowego (% PKB) Lp. Wynagrodzenia za prac to p ace i uposa enia oraz inne dochody zwi zane z prac najemn (np. osoby pracuj ce na w asny rachunek i rolnicy indywidualni).6 79.6 3.4 69.8 2000 75.5 0.5 2. 30.0 3.2 10.6 2007 75.4 71.2 2.2 1.7 35.5 5. odpisy na zak adowy fundusz wiadcze socjalnych).

Pozycja ta. dochody z dzia alno ci gospodarczej ± 24% PKB. Sk adki na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne w Polsce p acone s przez pracowników od 1999 r. inne dochody transferowe ± 4% PKB. Dochody ludno ci ogó em (przed opodatkowaniem) stanowi oko o 80% PKB. wyp aty udzia ów w zysku przedsi biorstw i dywidendy akcjonariuszy. Obci enia fiskalne ludno ci (podatki dochodowe i maj tkowe oraz sk adki na ubezpieczenia emerytalne i zdrowotne) stanowi 14% PKB. 5. dochody przypisane posiadaczom polis ubezpieczeniowych ( cznie z zyskiem w OFE). Dochody z w asno ci obejmuj m.4. b d ca wynikow rachunku przychodów i kosztów dzia alno ci. banków i instytucji ubezpieczeniowych. Dochody ludno ci obejmuj : wynagrodzenia za prac ± 36% PKB. in. nie obejmuje amortyzacji. dochody z w asno ci ± 4% PKB. Wyp acane emerytury i renty s obecnie z nawi zk pokrywane przez ci gane od pracowników i pracodawców sk adki. 4. 6. Zyski przedsi biorstw obliczono jako sum wyniku finansowego przedsi biorstw. saldo odsetek. emerytury i renty ± 12% PKB. 1/24 . Obci enia fiskalne przedsi biorstw stanowi 8% PKB. Niemniej jednak bud et pa stwa dop aca do funduszy emerytalnych (3% PKB). 3. a zyski brutto przedsi biorstw (przed opodatkowaniem) ± 13% PKB. 2. Wnioski 1.

8 Definicje 1.4 18.2 2000 100.6 pokazuje rozdysponowanie PKB w Polsce.6 24. Obejmuje:  spo ycie prywatne: ± indywidualne w sektorze gospodarstw domowych (z dochodów osobistych).4 2007 100. Szczegó owe dane o podziale dochodu narodowego potwierdzaj tendencj do spadku udzia u p ac i innych dochodów ludno ci w dochodzie narodowym.0 79.0 81. Dotyczy to szczególnie banków i innych instytucji sektora finansowego. ± indywidualne w sektorze instytucji niekomercyjnych (dobra i us ugi przekazane gospodarstwom domowym jako transfery socjalne w naturze).6 Wykorzystanie produktu krajowego brutto (% PKB) Lp. Spo ycie stanowi warto dóbr i us ug zu ytych na zaspokojenie bie cych potrzeb bytowych ludno ci. Podawane przez GUS dane na temat zysków przedsi biorstw budz w tpliwo ci i wydaj si zani one. a wzrostu udzia u zysków.8 ±6.4 ±2.  spo ycie publiczne (w sektorze instytucji rz dowych i samorz dowych): 1/25 . Wyszczególnienie 1 2 3 4 Produkt krajowy brutto Spo ycie Akumulacja Eksport minus import 1995 100.5. 6. PODZIA OSTATECZNY W podziale ostatecznym dochód narodowy zostaje rozdzielony na spo ycie i akumulacj . Tablica 1.0 78.5 24. Tablica 1.3 ±2.

patenty. kultury fizycznej.  przyrost zapasów. 1/26 . znaki towarowe. Do inwestycji w rodkach trwa ych wlicza si równie nak ady na remonty. nauki itp. licencje) oraz przyrost inwentarza ywego (stada podstawowego) w rolnictwie. produkcji nie zako czonej. przyrost trwa ych warto ci niematerialnych i prawnych (np. tj. Do spo ycia indywidualnego zalicza si : ± wydatki ludno ci na zakup dóbr i us ug w cenach rynkowych. czynsze najmu p acone za mieszkania wynaj te i czynsze umowne za mieszkania u ytkowane przez w a cicieli. ± spo ycie naturalne produktów rolnych w gospodarstwach indywidualnych w rolnictwie w cenach skupu. Akumulacja obejmuje:  nak ady brutto na rodki trwa e (inwestycje w rodkach trwa ych). wyrobów gotowych i towarów. ochrony zdrowia. Przyrost zapasów (przyrost rzeczowych rodków obrotowych) obejmuje: przyrost zapasów surowców. materia ów i paliw. ± warto us ug mieszkaniowych. antyki itp. pomocy spo ecznej.± indywidualne (dobra i us ugi przekazane gospodarstwom domowym jako transfery socjalne w naturze): warto us ug o wiaty i wychowania. prawa autorskie. W rolnictwie jest to przyrost produkcji ro linnej i zwierz cej oraz inwentarza ywego (stada obrotowego).  przyrost aktywów o wyj tkowej warto ci (z oto. 2. sportu i turystyki. obrony narodowej. ± ogólnospo eczne (bezp atne dobra i us ugi zaspokajaj ce potrzeby ogólnospo eczne): koszty administracji publicznej. kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.). ± zyski z inwestowania w OFE.

Wysoka konsumpcja jest wyk adnikiem naszego obecnego dobrobytu. Udzia spo ycia w PKB jest do stabilny. W Polsce spo ycie stanowi oko o 80% PKB. 3. 2. 1/27 . a w konsekwencji ± wy sza b dzie konsumpcja i dobrobyt w przysz o ci. Poniewa stopa oszcz dno ci krajowych (oszcz dno ci gospodarstw domowych oraz zyski nie rozdzielone przedsi biorstw) nie przekracza 15% PKB. nap ywu inwestycji zagranicznych oraz salda handlu zagranicznego. Dotyczy bowiem wyboru mi dzyokresowego pomi dzy konsumpcj bie c i przysz . Podzia dochodu narodowego na cz konsumowan i na oszcz dno ci (b d ce ród em finansowania akumulacji rzeczowej) ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia bie cego dobrobytu oraz tempa wzrostu gospodarczego. Suma spo ycia i akumulacji jest wi ksza od PKB ze wzgl du na ujemne saldo handlu zagranicznego (zu ywamy wi cej dóbr i us ug ni sami wytwarzamy). Wielko akumulacji. tym szybszy mo e by wzrost produkcji. Im wy sza b dzie akumulacja. a akumulacja 20-25% PKB. du e znaczenie w kszta towaniu stopy akumulacji ma nap yw inwestycji zagranicznych. a zw aszcza inwestycji rzutuje za bezpo rednio na tempo wzrostu gospodarczego. tym mniej oszcz dzamy i akumulujemy. Podzia dochodu narodowego na konsumpcj i oszcz dno ci (akumulacj ) jest spraw bardzo wa n . natomiast udzia akumulacji waha si w zale no ci od sytuacji gospodarczej. Ale im wi cej konsumujemy.Wnioski 1.

9 17 31 Korea P d.7 14 18 Tanzania 6.0 16 18 USA 2.7 Stopa akumulacji i tempo wzrostu gospodarczego Tempo Stopa akumulacji (% wzrostu PKB PKB) Kraje (%) 2000-2007 1998 2007 Kraje o wysokiej akumulacji Chiny 10. 4.3 21 17 Kamerun 3.0 18 22 Szwajcaria 1.6 15 19 Togo 1.6 20 20 Polska 4.6 16 18 1/28 .6 49 36 Mongolia 7.6 18 17 Kuwejt 7.3 30 33 Iran 5.3 21 22 Chile 4.6 20 22 W ochy 0.Tablica 1.1 26 22 Rosja 6.8 18 21 Kraje o niskiej akumulacji Boliwia 3.3 20 26 Holandia 1.3 25 30 Kraje o redniej akumulacji Arabia Saudyjska 4.3 14 20 Szwecja 2.5 19 19 Wielka Brytania 2.4 29 38 Honduras 4.8 22 21 Grecja 4.5 26 35 Tajlandia 5.5 20 14 Brazylia 3.1 38 45 Czechy 4.7 21 29 Lesotho 3.9 17 37 Kazachstan 9.4 30 27 Estonia 8.6 16 25 Rumunia 6.4 27 21 Francja 1.7 14 18 Urugwaj 3.

w co i jak inwestuje oraz czy potrafi dobrze wykorzysta podj te inwestycje. Estonia Lesotho Rosja. Wa ne jest nie tylko to. takich jak poziom rozwoju. Kazachstan.. ile dany kraj inwestuje. Honduras. Zale no mi dzy stop akumulacji i tempem wzrostu gospodarczego przeanalizujemy dok adniej w temacie ÄWzrost gospodarczy´. W ka dej z trzech grup mo na wskaza kraje rozwijaj ce si szybko i stosunkowo wolno: Stopa akumulacji Wysoka rednia Niska Szybki wzrost Wolny wzrost Chiny.Jakkolwiek wielko akumulacji (a zw aszcza inwestycji) ma oczywisty wp yw na tempo wzrostu gospodarczego. USA. Togo Polska nale y do krajów o redniej stopie akumulacji (20-25% PKB). Rumunia W ochy. 1/29 . lecz tak e to. zale no mi dzy stop akumulacji i tempem wzrostu PKB nie jest ci le okre lona. Tempo wzrostu gospodarczego zale y bowiem tak e od innych czynników. Czechy. Ilustruje to tablica 1. które okre laj efektywno inwestycji. Szwajcaria Kuwejt. struktura inwestycji. W tablicy wymieniono kraje o wysokiej. poziom techniki. Do niedawna osi gali my stosunkowo wysokie tempo wzrostu: rednio oko o 4% rocznie. dost pno kwalifikowanej kadry itp. Holandia. Tanzania Wielka Brytania.7. stopa akumulacji. redniej i niskiej stopie akumulacji (10 w ka dej grupie) oraz podano rednie roczne tempo wzrostu.

Pomimo jednolitego systemu definicji. y parytet si y nabywczej. PRZELICZNIKI WALUT Mi dzynarodowe porównania dochodu narodowego s prowadzone zazwyczaj w dolarach USA. w krajach socjalistycznych. zw aszcza s abo rozwini tych. ale niektóre kraje stosuj nadal wcze niejsze odmiany tego systemu. kurs oficjalny ± kurs waluty w banku centralnym kurs rynkowy ± kurs waluty na rynku pieni nym 1/30 . Alternatywny system (MPS). W wi kszo ci pa stw stosowany jest system SNA z 1993 r. PORÓWNANIA MI DZYNARODOWE SYSTEM RACHUNKÓW NARODOWYCH Rachunki dochodu narodowego we wszystkich krajach wiata s obecnie prowadzone wg jednolitego systemu definicji (SNA). W systemie SNA produkt krajowy brutto jest liczony jako suma warto ci dodanej brutto lub jako suma wydatków na zakup dóbr finalnych i us ug. Ponadto statystyka gospodarcza wielu krajów. Kurs walutowy Oficjalny lub rynkowy kurs wymienny waluty miejscowej na dolary USA. by stosowany mniej wi cej do 1990 r. nie jest precyzyjna. w którym dochód narodowy liczono tylko w sferze produkcji materialnej. istniej pewne ró nice w statystyce dochodu narodowego poszczególnych krajów.10. Do tego celu stosowane s dwa rodzaje przeliczników walut: y kurs walutowy. przyj tego przez ONZ..

ile dolarów by by wart dochód narodowy danego kraju w cenach obowi zuj cych na rynku Stanów Zjednoczonych. Wyra a warto PKB lub PNB w dolarach USA wg si y nabywczej walut przy uwzgl dnieniu ró nic cen. Dolar mi dzynarodowy ma tak sam si nabywcz jak dolar USA w Stanach Zjednoczonych. Kursy poszczególnych walut wzgl dem dolara USA s korygowane o ró nic mi dzy stop inflacji w danym kraju i w krajach wysoko rozwini tych (USA. W nielicznych przypadkach wobec nieadekwatno ci kursu oficjalnego stosowane s inne przeliczniki. Parytet si y nabywczej (PSN) Kalkulacyjny przelicznik walut stosowany w porównaniach dochodu narodowego. USA wyra a wielko gospodarek. przyj te zosta y nast puj ce przeliczniki: Bank wiatowy (PNB) OECD (PKB) Kurs walutowy 3. Parytety obliczane przez Bank wiatowy opieraj si na porównaniu cen w danym kraju z cenami w USA (na podstawie dost pnej statystyki cen).80 PSN 1. Obliczony w ten sposób kurs walutowy s u y do przeliczenia dochodu narodowego na tzw. PKB lub PNB na 1 mieszka ca jest wska nikiem dobrobytu. Aby zniwelowa efekty waha kursów walutowych.Szacunki dochodu narodowego wg kursów walut podawane przez Bank wiatowy opieraj si na kursach oficjalnych. 1/31 .02 2. Wielka Brytania oraz strefa euro). Parytety stosowane przez OECD opieraj si na szczegó owej statystyce cen krajów cz onkowskich.91 PKB lub PNB w dol. Pokazuje. Japonia. dolary mi dzynarodowe. Dla Polski w 2007 r.94 1. bierze si pod uwag redni z notowa kursu w danym roku i w dwu poprzednich latach.

Jednak pod wzgl dem wielko ci produkcji wytwarza mniej wi cej tyle co Francja i Wielka Brytania. Najwi ksza gospodarka wiata to nadal USA (21% globalnej produkcji.6% 0. Zwraca jednak uwag szybko rosn cy potencja gospodarczy Chin. Miejsce Polski na gospodarczej mapie nast puj ce wska niki: Ludno ± Obszar ± Produkcja ± 0. du liczb ludno ci i obfite zasoby naturalne. 3. które wysun y si na drugie miejsce (10% wiatowej produkcji. Polska pod wzgl dem wielko ci dochodu narodowego zajmuje 20 miejsce. Kraje zosta y uszeregowane wed ug warto ci dochodu narodowego brutto w dol. Okazuje si .2% 0. e nie wystarczy mie du e terytorium.9% (PSN) 1/32 wiata ilustruj . Podobn refleksj budzi porównanie Ukrainy z Austri lub Szwajcari . 2. 5% ogólnej liczby ludno ci i 7% powierzchni l dowej wiata). tu za Holandi .NAJWI KSZE GOSPODARKI Tablica 1. USA przeliczonego za pomoc PSN. W alternatywnym szacunku wg kursów walutowych dochód narodowy Polski jest du o mniejszy ni wg PSN. 4. Rosja pod wzgl dem wielko ci obszaru i posiadanych bogactw naturalnych jest krajem pot nym. 20% ludno ci i 7% powierzchni). aby produkowa du o i osi gn wysoki poziom dobrobytu.8 przedstawia ranking najwi kszych gospodarek wiata wg danych Banku wiatowego z 2007 r. Wnioski 1.

Tablica 1. km2 9 632 9 635 378 3 287 357 552 244 17 098 8 515 301 505 1 964 99 9 985 784 1 905 1 745 7 741 42 313 2 000 2 780 513 1 219 796 1 001 31 132 330 450 41 300 84 604 Dochód narodowy mld dol.8 Najwi ksze gospodarki wiata (2007) Ludno Lp. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 Kraje Stany Zjednoczone Chiny Japonia Indie Niemcy Francja Wielka Brytania Rosja Brazylia W ochy Hiszpania Meksyk Korea P d. mld dol. wg kursów wg PSN 13 886 13 829 3 121 7 084 4 813 4 421 1 069 3 079 3 197 2 758 2 447 2 074 2 609 2 063 1 071 2 039 1 133 1 796 1 991 1 773 1 322 1 383 878 1 325 956 1 201 1 300 1 164 593 912 373 808 247 767 756 701 751 644 375 584 373 554 239 513 217 503 274 454 141 418 119 408 433 370 332 362 174 360 421 335 452 331 143 328 355 317 118 316 . Kanada Turcja Indonezja Iran Australia Holandia Polska Arabia Saudyjska Argentyna Tajlandia RPA Pakistan Egipt Belgia Grecja Malezja Szwecja Szwajcaria Filipiny Austria Ukraina mln 302 1 320 128 1 123 82 62 61 142 192 59 45 105 49 33 74 226 71 21 16 38 24 40 64 48 162 75 11 11 27 9 8 88 8 46 1/33 Obszar tys.

Francja i Wielka Brytania wytwarzaj cznie 48% ca ej produkcji. Dane dotycz 2007 r.2% (PSN) 1/34 .2% Produkcja ± 22. 2.9 przedstawia ranking krajów UE uszeregowanych wed ug DNB (PSN). Trzy najwi ksze gospodarki UE: Niemcy. licz ca obecnie 27 krajów. Udzia UE w gospodarce wiatowej wyra aj nast puj ce liczby: Ludno ± 7. cho ich udzia w cznej liczbie ludno ci i zajmowanej powierzchni jest znacznie ni szy. cho ma wi ksz liczb ludno ci.5% Obszar ± 3. Polska zajmuje 7 miejsce w ród krajów UE pod wzgl dem wielko ci produkcji i 6 miejsce pod wzgl dem liczby ludno ci oraz obszaru. Wnioski 1. 3. a mniejszy obszar. UE. i pochodz z Banku wiatowego.POTENCJA GOSPODARCZY UNII EUROPEJSKIEJ Tablica 1. ma potencja gospodarczy zbli ony do USA.

1 4.7 61.9 2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Kraj Tablica 1.3 0.6 14.6 2.6 1.0 0.7 65.3 317.0 65144 100.8 450.0 2.8 2.3 1.5 64.9 14.0 3.2 1/35 .0 1.7 2.8 0.1 14490 100.3 45.5 10.0 1.5 0.0 1.6 361.1 8.5 0.6 221.4 38.1 1.4 20.2 162.3 132.5 12.0 133946 100.4 5.6 58.1 505.4 583.2 9.5 2.1 30.6 1.4 0.9 70.5 551.0 7.9 16.9 4.3 7.1 1.4 494 6612 494 302 % Obszar tys.6 11.3 21.2 4.3 243.1 8.9 gospodarek krajów Unii Europejskiej (2007) Ludno mln 82.3 10.0 7.5 4331 3.0 369.3 0.7 1.4 11.2 Niemcy Francja Wielka Brytania W ochy Hiszpania Holandia Polska Belgia Grecja Szwecja Austria Rumunia Czechy Portugalia Dania Finlandia W gry Irlandia S owacja Bu garia Litwa S owenia otwa Luksemburg Estonia Cypr Malta UE wiat UE USA 16.2 236.0 93.4 182.0 100.2 12.2 7.2 13829 21.3 0.2 1.5 644.2 1 383.1 1.2 26.4 5.1 49.5 1.0 100.4 53.2 9.7 2.6 0.3 0.0 2.Wielko Lp.5 0.0 4331 100.2 9.0 0.7 3.6 12.3 30.0 4.5 0.2 2.4 1.1 2.6 0.7 85.6 1.4 38.1 92.6 1.4 44.6 5.5 5.6 227.9 1.6 5.2 0.1 338.5 12.8 0.5 0.5 111.7 312.5 334.5 0.0 9.0 301.5 0.3 173.7 12.6 9632 7.1 0.6 0.2 1.6 1.3 10.2 1 772.4 2.6 3.3 2 062.1 8.4 0.5 198.5 1.7 0.3 61.4 7.3 0.1 0.1 19.6 4.8 2.0 1. km2 % DNB wg PSN mld USD % 2 758.1 0.3 238.1 10.7 7.1 78.3 41.1 2.1 1.0 14490 22.7 83.1 43.2 20.0 2.9 1.3 10.2 2.1 104.0 2 073.6 357.0 59.3 1.

plasuje Polsk na 4 miejscu w ród 30 krajów tej grupy pod wzgl dem ró nic w poziomie dochodów ludno ci. nierówno ci dochodowych opublikowany przez OECD pod koniec 2008 r.2% dochodu Jak wida . DOCHÓD NARODOWY A DOBROBYT DOCHÓD PER CAPITA Warto PKB lub PNB na 1 mieszka ca jest ogóln miar stopy yciowej obywateli danego kraju.11. Raport nt.4% dochodu 20% najbogatszych rodzin 10% najbogatszych rodzin ± 42. Jednak nie ca y dochód narodowy przypada w udziale ludno ci.0% dochodu 20% najbiedniejszych rodzin ± 7. a rozk ad dochodów nie jest równomierny. mieli my nast puj ce wska niki rozk adu dochodów: 10% najbiedniejszych rodzin ± 3. NIERÓWNO CI PODZIA U Nierówno ci w podziale dochodu mi dzy mieszka cami kraju mo na analizowa porównuj c udzia 10%.5% dochodu ± 27. proporcja dochodów mi dzy 10% najbogatszych i najbiedniejszych rodzin wynosi 9:1. 1/36 . najbiedniejszych i najbogatszych rodzin w dochodzie narodowym. Dlatego w niektórych krajach wysoki dochód per capita nie daje w a ciwego pogl du o poziomie ycia i zamo no ci przeci tnego obywatela. 20% itd. Wg danych Banku wiatowego w 2005 r.

8 1/37 .0 28. 100 B Linia absolutnej równo ci Krzywa Lorenza A 100 C Wg szacunków Banku wiatowego dotycz cych lat wskazanych w nawiasach wspó czynnik Giniego dla Polski i kilku innych krajów wynosi : Polska (2005) Szwecja (2000) Niemcy (2000) Rosja (2002) USA (2000) ± ± ± ± ± 34. Wspó czynnik Giniego to stosunek pola mi dzy krzyw Lorenza i lini absolutnej równo ci (pole ó te) do pola ca ego trójk ta ABC.3 39. Przyjmuje on warto ci liczbowe od 0 do 100 (wy szy wska nik oznacza wi ksze zró nicowanie dochodów).9 25.9 40.Syntetyczn miar rozk adu dochodów jest wspó czynnik Giniego.

Niger. z dochodem per capita wg PSN równym 15 330 USD. Somalia. Kuba) brak aktualnych danych o dochodzie narodowym.10 ukazuje najbogatsze i najbiedniejsze kraje wiata wed ug wielko ci dochodu narodowego na 1 mieszka ca. Szwajcaria i Holandia. zajmowa a w tym rankingu 71 miejsce. Liberia. które legitymuj si dochodem per capita wg PSN poni ej 1000 USD. Emiraty Arabskie) oraz dwa ma e kraje Azji: Hong Kong i Singapur. Polska w 2007 r. S to g ównie kraje afryka skie. Norwegia. Bahrajn i pomini te w tabeli z braku danych Katar i Zjedn.NAJBOGATSZE I NAJBIEDNIEJSZE KRAJE WIATA Tablica 1. W alternatywnym szacunku wg kursu walutowego by o to znacznie mniej: 9 840 USD. 3. Mozambik i Kongo. USA. Najwy szy dochód per capita maj : Luksemburg. 1/38 . Na przeciwleg ym kra cu znajduj si najbiedniejsze kraje s abo rozwini te. Wnioski 1. Dla niektórych krajów rozwijaj cych si (np. Wysoki dochód per capita wykazuj równie niektóre kraje eksportuj ce rop naftow (Kuwejt. 2. takie jak: Etiopia. Afganistan. Brunei. W krajach wysoko rozwini tych DNB na 1 mieszka ca wg PSN wynosi powy ej 30 000 USD.

Tablica 1.10 Najbogatsze i najbiedniejsze kraje wiata (2007) Lp. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 « 71 « 200 201 202 205 206 207 208 Kraje Luksemburg Norwegia Brunei (2006) Kuwejt (2006) Stany Zjednoczone Singapur Szwajcaria Hong Kong Holandia Austria Irlandia Szwecja Dania Kanada Belgia Bahrajn (2006) Islandia Japonia Finlandia Wielka Brytania Francja Niemcy Polska Etiopia Niger Sierra Leone Gwinea-Bissau Burundi Liberia Kongo Dem.
1/39

Dochód narodowy brutto na 1 mieszka ca USD USD wg kursów wg PSN 75 880 63 590 76 450 53 320 26 930 49 900 30 630 48 310 46 040 45 850 32 470 48 520 59 880 43 870 31 610 44 050 45 820 39 310 42 700 38 140 48 140 37 090 46 060 36 590 54 910 36 300 39 420 35 310 40 710 34 790 19 350 34 310 54 100 33 960 37 670 34 600 44 400 34 550 42 740 33 800 38 500 33 600 38 860 33 530 9 840 220 280 260 200 110 150 140 15 330 780 630 660 470 330 290 290

RANKING KRAJÓW UE Tablica 1.11 zawiera ranking krajów UE wed ug dochodu narodowego na 1 mieszka ca. Dane, podobnie jak w tabl. 1.10, pochodz z Banku wiatowego.
Tablica 1.11 Dochód narodowy brutto na 1 mieszka ca w krajach UE (2007) Lp. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Kraje Luksemburg Holandia Austria Irlandia Szwecja Dania Belgia Finlandia Wielka Brytania Francja Niemcy Grecja Hiszpania W ochy S owenia Cypr Czechy Malta Portugalia Estonia S owacja W gry Litwa otwa Polska Bu garia Rumunia Strefa euro
1/40

USD wg kursów 75 880 45 820 42 700 48 140 46 060 54 910 40 710 44 400 42 740 38 500 38 860 29 630 29 450 33 540 20 960 24 940 14 450 15 310 18 950 13 200 11 730 11 570 9 920 9 930 9 840 4 590 6 150 36 329

USD wg PSN 63 590 39 310 38 140 37 090 36 590 36 300 34 790 34 550 33 800 33 600 33 530 32 330 30 820 29 850 26 640 26 370 22 020 20 990 20 890 19 810 19 340 17 210 17 180 16 890 15 330 11 180 10 980 32 508

Wnioski 1. ÄStare´ kraje UE (pomijaj c dwa skrajne przypadki Luksemburga i Portugalii) maj DNB (PSN) per capita w przedziale 30 000 ± 40 000 USD. ÄNowe´ kraje UE maj DNB (PSN) per capita w przedziale 10 000 ± 27 000 USD. 2. Polska zajmuje w tym rankingu bardzo odleg e miejsce z DNB (PSN) per capita równym 15 330 USD, wyprzedzaj c jedynie Bu gari i Rumuni . W ostatnich latach trzy szybko rozwijaj ce si republiki ba tyckie (Estonia, Litwa i otwa) wyprzedzi y nasz kraj pod wzgl dem dochodu per capita. 3. Rankingi krajów wed ug dochodu per capita ± zarówno w tej, jak i w poprzedniej tabeli ± ulegn wkrótce pewnym zmianom zwi zanym z globalnym kryzysem gospodarczym i wahaniami kursów walutowych. DYSTANS DO KRAJÓW WYSOKO ROZWINI
TYCH

Dystans dziel cy Polsk od krajów gospodarczo rozwini tych pod wzgl dem poziomu dochodów ilustruje w przejrzysty sposób poni szy diagram opublikowany przez OECD. Pokazuje on uszeregowanie 30 krajów OECD pod wzgl dem wielko ci PKB per capita liczonego wg PSN w 1987 i w 2007 r. Wnioski 1. Przeci tna warto PKB (PSN) per capita w krajach OECD w 2007 r. wynios a 34 100 USD, a w strefie euro 38 200 USD. W ci gu ostatnich 20 lat kraje OECD co najmniej podwoi y nominaln warto PKB per capita.

1/41

1/42 .

2%. Ilustruje to nast puj cy rachunek: Wg PSN 16000 .5 razy wy szy. Polska mia a PKB per capita 16 000 USD licz c wg PSN lub 11 000 USD wg kursu walutowego. W 2007 r. Dzi ki temu dystans dziel cy nas od strefy euro pod wzgl dem poziomu dochodu zmniejszy si bardzo wydatnie. W latach 1987-2007 gospodarka Polski rozwija a si prawie dwa razy szybciej ni gospodarki strefy euro. przeci tny PKB per capita liczony wg PSN by w strefie euro 2 razy wy szy ni w Polsce. 4. Nawet w najbardziej optymistycznym scenariuszu. Wed ug danych OECD w 2007 r. zanim zdo amy zbli y si do przeci tnego poziomu dochodów w strefie euro.2. wyprzedzaj c jedynie Meksyk i Turcj . up ynie kilkadziesi t lat. w strefie euro ± 2. Proces zmniejszania luki rozwojowej i wyrównywania poziomów dochodu nazywamy realn konwergencj . 3. Niemniej jednak dystans ten pozostaje nadal ogromny. rednie roczne tempo wzrostu realnego PKB wynios o: w Polsce ± 4.2%. a wg kursów walutowych ± 3. Polska zajmuje w ród 30 krajów OECD jedno z ko cowych miejsc. zak adaj cym. e polska gospodarka b dzie si nadal rozwija dwa razy szybciej ni gospodarki strefy euro.

1  0. 042 ! 32400 .

1  0. 022 Wg kursu walutowego 11000 .

1  0. 042 ! 38200 .

a poziom dochodów pozostanie nadal du o ni szy. Po przyj ciu wspólnej waluty nast pi prawie natychmiast wyrównanie poziomu cen. Ten fakt trzeba bra pod uwag w naszych marzeniach o strefie euro. 022 t t t t t = 36 lat t = 64 lat 5.1  0. 1/43 .

dodanie szacunkowej warto ci dóbr i us ug nierynkowych oraz warto ci czasu wolnego. uwzgl dniaj ce obok bie cych dochodów warto posiadanego maj tku. 1/44 . zanieczyszczenie rodowiska).WSKA NIKI DOBROBYTU Do oceny dobrobytu stosowane s tak e inne wska niki. W mi dzynarodowych porównaniach poziomu ycia bardzo popularny jest wska nik rozwoju spo ecznego (HDI). Drewnowski. obejmuj cego 179 krajów (wg danych z 2006 r. wska nik dobrobytu ekonomicznego. metoda genewska).). Koryguje on PNB przez potr cenie szkodliwych sk adników i ubocznych efektów produkcji (np. PKB i PNB pozostaj nadal podstawowymi miernikami produkcji spo ecznej i wska nikami rozwoju ekonomicznego. Dlatego wska nik ten bywa rzadko liczony. Istniej równie wielowska nikowe metody oceny dobrobytu (np. przeci tn oczekiwan d ugo ycia oraz powszechno edukacji. Uwzgl dnia on dochód per capita. a uzyskany wynik b dzie zawsze do arbitralny.12 pokazuje górny i dolny fragment ostatniego rankingu HDI. Tablica 1. Pomimo rozwoju wielowska nikowych systemów oceny poziomu ycia. np. publikowany przez UNDP. a tak e ró ne wska niki jako ci ycia. Obliczanie takiego wska nika jest jednak bardzo pracoch onne. Autorem metody genewskiej by polski uczony J. tzw.

928 0.0 78.993 0.4 78.366 0.6 81.396 .978 0.958 0.0 76. rodk.950 0.968 0.980 0.352 0.1 79.559 0.3 65.863 0.952 0.286 0.897 0.960 0.806 0.985 0. Afryki Sierra Leone HDI 0.1 44.871 0.869 0.7 82.965 0.991 0. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 35 38 39 41 42 43 44 73 173 174 175 176 177 178 179 Kraje Islandia Norwegia Kanada Australia Irlandia Holandia Szwecja Japonia Luksemburg Szwajcaria Francja Finlandia Dania Austria Stany Zjednoczone Czechy W gry Polska S owacja Estonia Litwa otwa Rosja Burkina Faso Niger Mozambik Liberia Kongo Rep.955 0.370 0.1 78.4 81.936 0.555 0.3 80.Tablica 1.993 0.4 80.474 0.12 Wska niki rozwoju spo ecznego (HDI) w 2006 r.6 78.949 0.877 0.952 0.985 0.968 0.3 72.329 1/45 Oczekiwana PKB d ugo (PSN) Wska nik ycia per capita edukacji w latach w USD 81.875 0.964 0.0 42.955 0.938 0.1 46.956 0.419 0.974 0.364 0.7 72.4 79.372 0.5 71. Lp.274 0.960 0.2 51.961 0.958 0.954 0.956 0.967 0.9 80.361 0.4 80.7 56.951 0.968 0.872 0.989 0.2 73.1 75.968 0.2 42.962 0.4 45.975 0.6 79.1 35 814 51 862 36 687 33 035 40 823 36 099 34 056 31 951 77 089 37 396 31 980 32 903 35 125 35 523 43 968 22 004 18 154 14 675 17 837 19 155 15 739 15 389 13 205 1 084 612 739 335 281 679 630 0.993 0.6 79.933 0.

Polska zajmuje 39 miejsce. rednich i wy szych (z wag 1/3). Miar dochodu jest PNB per capita w dol. a na ostatnich pozycjach znajduj si najbiedniejsze kraje Afryki. W rankingu obejmuj cym 179 krajów przewodz kraje wysoko rozwini te. Przyj ta i minimalna warto : 85 i 25 lat. Oczekiwana d ugo ludno ci i dotyczy dzieci urodzonych w danym roku. Wska nik przyjmuje warto ci liczbowe od 0 do 1 (wy sze warto ci oznaczaj wy szy poziom rozwoju). Wska nik edukacji jest obliczany jako rednia wa ona z dwóch wska ników cz stkowych: odsetka liczby osób doros ych posiadaj cych umiej tno ci czytania i pisania (z wag 2/3) oraz odsetka liczby dzieci i m odzie y ucz szczaj cej do szkó podstawowych. tu za Czechami i W grami. Wska nik rozwoju spo ecznego (Human Development Index) to syntetyczny wska nik poziomu rozwoju publikowany przez UNDP. Kolejno krajów na tej li cie jest jednak inna ni w rankingu uwzgl dniaj cym jedynie poziom dochodu. e przy wysokim poziomie dochodu dalsze jego przyrosty wp ywaj w coraz mniejszym stopniu na poziom dobrobytu. 2. Wska niki sk adowe s liczone wg formu y: Warto rzeczywista ± warto minimalna Wska nik sk adowy = Warto maksymalna ± warto minimalna 2. ycia s u y jako miernik stanu zdrowia 3. 1/46 . otw i Estoni . b) oczekiwan d ugo ycia. Przyj te warto ci maksymalne i minimalne: 100 i 0. Przyj ta warto maksymalna: 40 000 USD. Rosja zosta a sklasyfikowana na 73 pozycji.Definicje 1. USA liczony wg PSN. 4. c) poziom edukacji. ale przed S owacj oraz Litw . Wnioski 1. Dla porównania. Uwzgl dnia trzy aspekty: a) dochód per capita. Wska niki sk adowe wyra aj stopie realizacji po danych maksymalnych warto ci poszczególnych mierników. HDI jest liczony jako rednia arytmetyczna trzech wska ników sk adowych. a warto minimalna: 100 USD. Przy obliczaniu wska nika warto ci dochodu s logarytmowane zgodnie z za o eniem.

OECD: OECD in Figures 2008. RÓD A DANYCH Dane statystyczne przytoczone w niniejszym rozdziale pochodz z nast puj cych róde : The World Bank: World Development Indicators 2008. opublikowany w grudniu 2008 r. Na przyk ad. UWAGI KO COWE AKTUALNO DANYCH Rachunki dochodu narodowego s podstawowym ród em informacji o gospodarce. GUS: Rocznik Statystyczny 2008. W wielu przypadkach dane ród owe zosta y przetworzone przez autora.12... dost pne w marcu 2009 r. Dane pochodz ce z ró nych róde przyjmuj niekiedy odmienne warto ci liczbowe. Niestety. dotycz 2007 r. zawiera informacje o dochodzie narodowym Polski za 2007 r. UNDP: Human Development Report 2008. (przy czym nie wszystkie s kompletne). Rocznik Statystyczny GUS 2008. 1/47 . publikowane na ten temat dane statystyczne s ma o aktualne. Najnowsze dane mi dzynarodowe.

Amortyzacja to ksi gowa miara zu ycia rodków trwa ych. to produkt krajowy brutto skorygowany o saldo dochodów z pracy i w asno ci uzyskanych za granic i przekazanych do kraju. Produkt narodowy brutto (PNB). 4. 2. 5. 3. Cena bazowa to cena pomniejszona ponadto o ró ne podatki p acone przez producentów. poniewa amortyzacja nie jest dok adn miar zu ycia maj tku trwa ego. sum dochodów czynników wytwórczych oraz sum wydatków na zakup dóbr finalnych i us ug. PKB jest zarazem równy sumie dochodów pierwotnych uzyskanych ze sprzeda y tej produkcji. a dane dotycz ce jej wielko ci maj charakter szacunkowy. czyli dochód narodowy brutto. Warto ci PKB i PNB mo na mierzy w cenach rynkowych b d w cenach producenta (cenach bazowych). 1/48 . W praktyce najcz ciej stosowanym miernikiem dochodu narodowego jest PKB lub PNB. Cena producenta to cena rynkowa pomniejszona o podatki od towarów i us ug. Pokazuje on podstawowe wspó zale no ci w gospodarce i ró ne sposoby liczenia dochodu narodowego. Produkt krajowy netto (PKN) i produkt narodowy netto (PNN) to produkt brutto pomniejszony o amortyzacj . Schemat ruchu okr nego ilustruje przep ywy rzeczowe i pieni ne mi dzy g ównymi sektorami gospodarki. Produkt krajowy brutto (PKB) to warto produkcji wytworzonej w danym kraju w okre lonym roku.PODSUMOWANIE 1. Mo na go mierzy za pomoc trzech metod: jako sum warto ci dodanej w procesie produkcji.

w 2007 r. Polska zajmowa a 71 miejsce na wiecie i 25 miejsce w UE. Stopa wzrostu realnego PKB lub PNB jest podstawowym miernikiem wzrostu gospodarczego. szeroko rozumiane p ace i zyski. 9. takie jak podatki i sk adki ubezpieczeniowe oraz zasi ki. Realny PKB mierzy produkcj w cenach sta ych. Parytet si y nabywczej (PSN) wyra a rzeczywist si nabywcz waluty z uwzgl dnieniem poziomu cen. emerytury i renty. 7. jest podstawowym czynnikiem okre laj cym tempo wzrostu gospodarczego. 1/49 .6. Polska nale y do grupy krajów o rednim poziomie dochodów. Podzia pierwotny dochodu narodowego to podzia warto ci dodanej na wynagrodzenia czynników produkcji. Jednak w przypadku du ych nierówno ci w podziale dochodów wska nik ten mo e by myl cy. Rachunki dochodu narodowego dostarczaj informacji o wielko ci produkcji i uzyskiwanych z niej dochodach. Z PKB per capita równym oko o 16 000 dol. Realny PKB obliczamy dziel c nominalny PKB przez wska nik inflacji. Podzia wtórny obejmuje p atno ci transferowe. 8. Pod wzgl dem wielko ci PKB liczonego wed ug PSN Polska zajmuje 20 miejsce na wiecie i 7 miejsce w ród krajów Unii Europejskiej. Pozwalaj tak e analizowa struktur gospodarki oraz zmiany zachodz ce w procesie rozwoju gospodarczego. Podzia ostateczny dotyczy wykorzystania dochodu narodowego na spo ycie i akumulacj . Wielko akumulacji. PKB (lub PNB) na 1 mieszka ca jest przybli on miar poziomu rozwoju oraz poziomu ycia mieszka ców danego kraju. Nominalny PKB jest miar produkcji w cenach bie cych. tzn. 10. W porównaniach mi dzynarodowych pos ugujemy si najcz ciej wielko ci dochodu narodowego w dolarach USA wed ug kursów walutowych lub parytetów si y nabywczej. zwany deflatorem PKB. a zw aszcza inwestycji.

W optymistycznym scenariuszu zak adaj cym. lecz pozostaje nadal du y. e polska gospodarka b dzie nadal rozwija si prawie dwa razy szybciej ni gospodarka krajów Europy Zachodniej.11. zanim zdo amy osi gn przeci tny poziom dochodów w strefie euro. publikowany przez ONZ. Dystans dziel cy Polsk od krajów wysoko rozwini tych pod wzgl dem poziomu dochodu zmniejsza si . Uwzgl dnia on dochód per capita. Proces zbli ania si gospodarek i wyrównywania poziomów rozwoju nazywamy realn konwergencj . Pod wzgl dem wysoko ci tego wska nika Polska zajmuje 39 miejsce na 179 sklasyfikowanych krajów. 12. 1/50 . W porównaniach poziomu ycia w ró nych krajach przydatny jest wska nik rozwoju spo ecznego (HDI). up ynie co najmniej 30 lat. oczekiwan d ugo ycia oraz powszechno edukacji.

PODSTAWOWE POJ CIA Ruch okr ny Dobra finalne Dobra po rednie Warto dodana Dochody pierwotne Dochody wtórne Transfery Produkt globalny Produkt finalny Produkt krajowy brutto Produkt narodowy brutto Konsumpcja Akumulacja Inwestycje Przyrost zapasów Amortyzacja Cena rynkowa Cena producenta Cena bazowa Podatki po rednie Subsydia (dotacje) Dochód z zagranicy Deflator Stopa wzrostu Podzia pierwotny Podzia wtórny Nadwy ka operacyjna Parytet si y nabywczej Wspó czynnik Giniego Realna konwergencja Wska nik dobrobytu ekonomicznego Wska nik rozwoju spo ecznego 1/51 .

do dochodów osobistych wlicza obok p ac zyski przedsi biorstw.Dodatek A DOCHODY ROZPORZ DZALNE LUDNO CI UJ CIE TEORETYCZNE Dochód narodowy netto w cenach producenta (DNNcp | PNNcp) jest miar dochodów pierwotnych uzyskanych przez w a cicieli czynników produkcji: pracy. zasi ki itp. a doda subsydia (Sb): DNNcp = DNBcr ± A ± Ti + Sb Aby ustali wielko dochodów rozporz dzalnych ludno ci. renty. sk adki na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne itp. cznie z amortyzacj (w ca ej gospodarce). Aby go obliczy . p atno ci transferowe uto samia z sum podatków dochodowych (nie odró niaj c PIT od CIT i nie uwzgl dniaj c sk adek na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne).) i odj p atno ci transferowe dokonywane przez ludno (podatki dochodowe i maj tkowe.): Dochody rozporz dzalne ludno ci = = DNNcp ± zyski nierozdzielone + saldo transferów Uwaga: D. nale y potr ci zyski nierozdzielone przedsi biorstw. Begg definiuje dochody rozporz dzalne (osobiste) nieprecyzyjnie: za punkt wyj cia przyjmuje PKB zamiast PNB. kapita u i ziemi. 1/52 . doda dochody transferowe otrzymane przez ludno (emerytury. rachunek dochodów prowadzony jest w uj ciu brutto. trzeba od dochodu narodowego brutto w cenach rynkowych (DNBcr | PNBcr) odj amortyzacj (A) oraz podatki po rednie (Ti).

Uwaga: Ró nic mi dzy dochodami brutto i netto stanowi tutaj amortyzacja. tj. osoby lub grupy osób wspólnie zamieszkuj ce i utrzymuj ce si oraz gospodarstwa zbiorowe (np. zasi ki itp. Rachunek jest prowadzony w uj ciu brutto. 5. 1/53 . a nie podatki dochodowe. tzn. emeryci i renci ci). domy pomocy spo ecznej. Dochód do dyspozycji to dochód rozporz dzalny pomniejszony o podatki maj tkowe. 2. osoby uzyskuj ce dochody z pracy najemnej oraz osoby utrzymuj ce si ze róde niezarobkowych (np. Dochód do dyspozycji jest przeznaczony na finansowanie spo ycia i oszcz dno ci. dochodów z pracy i w asno ci oraz otrzymanych transferów (emerytury. Oszcz dno ci s rozumiane jako suma wydatków na akumulacj rzeczow (inwestycje i przyrost zapasów) oraz oszcz dno ci pieni nych. 4. wi zienia). renty. Amortyzacja w sektorze gospodarstw domowych jest sk adnikiem tzw.). GUS odró nia dwie kategorie dochodów czystych. dary). GUS liczy dochody ludno ci jako sum dochodów sektora gospodarstw domowych. p acone alimenty. straty pieni ne i inne transfery (np. tj. dochodów uzyskiwanych z dzia alno ci gospodarczej. Ze wzgl du na ród a dochodów wyró niamy: osoby fizyczne pracuj ce na w asny rachunek ( cznie z rolnikami indywidualnymi). cznie z amortyzacj . Sektor gospodarstw domowych obejmuje gospodarstwa domowe. tj. Dochód rozporz dzalny to dochód pieni ny i niepieni ny po potr ceniu podatku dochodowego i sk adek na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne. dochodów z dzia alno ci gospodarczej. 3. placówki opieku czo-wychowawcze. klasztory. nadwy ki operacyjnej brutto. kary pieni ne.UJ CIE GUS 1.

Dochody pierwotne brutto w sektorze gospodarstw domowych obejmuj : nadwy k operacyjn brutto.3 19.5 731.5 42.WIELKO I STRUKTURA DOCHODÓW Wielko i struktur dochodów brutto w sektorze gospodarstw domowych ilustruje tablica A1. 1/54 mld z 298.3 38.8 56. wiadczenia z pomocy spo ecznej oraz saldo innych transferów bie cych. sk adki na ubezpieczenia spo eczne p acone przez pracodawców oraz dochody z w asno ci.1 157. Nadwy ka operacyjna brutto to dochody z prowadzonej dzia alno ci gospodarczej wraz z amortyzacj . Tablica A1.4 15.4 2.6 370. renty. Dochody z w asno ci obejmuj m.1.6 23. otrzymane dywidendy oraz wykorzystan na w asne potrzeby cz dochodów pracodawców i pracuj cych na w asny rachunek. Wyszczególnienie Dochody z dzia alno ci gospodarczeja Wynagrodzenia za prac Sk adki na ubezpieczenia spo eczne p acone przez pracodawców Dochody z w asno ci wiadczenia z ubezpiecze spo ecznych wiadczenia z pomocy spo ecznej Inne transfery bie ce Dochody ogó em ± Podatki od dochodów i maj tku ± Sk adki na ubezpieczenia spo eczne Dochody do dyspozycji a Nadwy ka operacyjna brutto.0 100.9 4. dochody z polis ubezpieczeniowych. wynagrodzenia ( cznie ze sk adkami na ubezpieczenia spo eczne p aconymi przez pracowników) i inne dochody z pracy. zasi ki itp. saldo odsetek. Definicje 1.9 65.1 953.1 2.3 % 31. in.0 6.5 76.7 . wyp aty z tytu u udzia u w zyskach.1 143.). Dochody transferowe to wiadczenia z ubezpiecze spo ecznych (emerytury.9 5.1 Dochody brutto sektora gospodarstw domowych w 2007 r.8 16.

na 1 osob ± 731. 2. 3. transfery kapita owe i wierzytelno ci netto. 1/55 .9 mld z (84.2. Oszcz dno ci brutto to cz dochodów przeznaczona na akumulacj (nak ady inwestycyjne brutto oraz przyrost zapasów i aktywów o wyj tkowej warto ci). Zwraca uwag niski udzia podatków dochodowych (7%).1 mln = 19 194 z . Dochody do dyspozycji brutto s przeznaczone na finansowanie spo ycia oraz oszcz dno ci brutto.6% DNB). Spo ycie w sektorze gospodarstw domowych jest liczone jako spoycie indywidualne (z dochodów osobistych). zasi ki itp.2% DNB). sk adki na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne p acone przez pracodawców i pracowników ( cznie ze sk adk na ubezpieczenia zdrowotne). Podatki od dochodów i maj tku oraz sk adki na ubezpieczenia spo eczne absorbuj 23% dochodów brutto. wynios y: ogó em ± 953. Dochody do dyspozycji brutto oblicza si przez skorygowanie dochodów pierwotnych brutto o podatki od dochodów i maj tku. W strukturze dochodów g ówne pozycje to: wynagrodzenia za prac ± 39%.3 mld z (64. dochody z dzia alno ci gospodarczej ± 31%. do dyspozycji ± 731.3 mld z / 38. wiadczenia z ubezpiecze spo ecznych ± 15%.). Wnioski 1. Dochody brutto sektora gospodarstw domowych w 2007 r. wiadczenia z ubezpiecze spo ecznych (emerytury. renty. wiadczenia z pomocy spo ecznej oraz saldo innych transferów bie cych. cznie ze spo yciem naturalnym w gospodarstwach rolnych.

2. pracodawcy i pracuj cy na w asny rachunek ± 28%. dochód rozporz dzalny na 1 osob (uzyskuj c dochód) wyniós : tys. Tablica A1.9% DNB).2 % 5.DOCHODY ROZPORZ DZALNE Dochody rozporz dzalne netto wg grup dochodowych przedstawia tablica A1.3 100.2 Dochody do dyspozycji netto w sektorze gospodarstw domowych w 2007 r.: ogó em ± 712.6 320. 3. Wyszczególnienie Rolnicy indywidualni Pracodawcy i pracuj cy na w asny rachunek Pracuj cy najemnie Emeryci i renci ci Utrzymuj cy si z niezarobkowych róde Pozostali Ogó em mld z 37.2.9 17.8 2. na 1 osob ± 712.0 18.7 2.0 201.6 132. W strukturze dochodów rozporz dzalnych dominuj trzy grupy: pracownicy najemni ± 45%.3 45. emeryci i renci ci ± 19%.5 0.2 28.2 mld z / 38.0 Wnioski 1. osób z Rolnicy indywidualni 1 967 18 810 Pracodawcy i pracuj cy na w asny rachunek 1 532 131 593 Pracuj cy najemnie 10 213 31 391 Emeryci i renci ci 9 189 14 463 1/56 .2 mld z (62. Dochody rozporz dzalne netto w sektorze gospodarstw domowych w 2007 r.3 712.1 mln = 18 693 z . Bior c pod uwag liczebno poszczególnych grup.

Rozdysponowanie dochodów rozporz dzalnych ludno ci: spo ycie ± 90.7%.9 777. Oszcz dno ci s przeznaczone na akumulacj rzeczow .7 777.0 90. 2.3 Wykorzystanie dochodów rozporz dzalnych ludno ci w 2007 r. Tablica A1. oszcz dno ci ± 9.7 100. 1/57 . tj. na inwestycje cznie z remontami (w rolnictwie tak e przyrost inwentarza ywego).3%.2 % 94. Rachunek wykorzystania dochodów ilustruje tablica A1. Gdyby potr ci te dwie pozycje. przyrost zapasów i aktywów o wysokiej warto ci (np.9 100. obrazów i antyków) oraz przyrost oszcz dno ci pieni nych. to oszcz dno ci wynios y 7.3 9.2 701.0 Wnioski 1.3 45.1 5.ROZDYSPONOWANIE DOCHODÓW Dochody rozporz dzalne ludno ci s przeznaczone na spo ycie i akumulacj . Podana stopa oszcz dno ci obejmuje amortyzacj oraz w tpliw korekt dotycz c funduszy emerytalnych.3.9% dochodów rozporz dzalnych netto. 3. Wyszczególnienie Dochody do dyspozycji brutto Korekta na zmiany udzia ów w funduszach emerytalnych Przychody ogó em Spo ycie indywidualne Oszcz dno ci brutto Rozchody ogó em mld z 731. z ota.5 75.

8 149. najmniejszy za ± emeryci i renci ci.7 143.7 120.7 Wnioski 1. (w znacznym stopniu dzi ki pomocy z funduszy UE). 3.5 130. Poniewa w badanym okresie nast pi pewien wzrost liczby zatrudnionych oraz znaczny wzrost liczby emerytów i rencistów. W przekroju ca ego okresu najwi kszy wzrost realnych dochodów odnotowali pracodawcy i pracuj cy na w asny rachunek oraz utrzymuj cy si z innych róde (g ównie z w asno ci).4. Rolnicy indywidualni zdo ali dopiero w ostatnich latach odbudowa poziom realnych dochodów z 1995 r. Realne dochody rozporz dzalne ludno ci rosn prawie dwa razy wolniej ni realny PKB. a nie dochodów na 1 osob .3 171. 1/58 .8 131.4 Dynamika realnych dochodów rozporz dzalnych ludno ci Wyszczególnienie Dochody do dyspozycji brutto ogó em Rolnicy indywidualni Pracodawcy i pracuj cy na w asny rachunek Pracownicy Emeryci i renci ci Utrzymuj cy si z innych róde Produkt krajowy brutto 2007 1995 140.2 117.4 119. Dane dotycz sumy dochodów. Tablica A1. 2.5 124.6 106.1 99.1 2007 2000 116. dochody realne na 1 osob w tych grupach ros y jeszcze wolniej. Jest to szokuj ce odkrycie. 4.4 156.WZROST DOCHODÓW REALNYCH Wzrost realnych dochodów rozporz dzalnych ludno ci ilustruje tablica A1.

6 134. e w powy szym zestawieniu nominalne dochody ludno ci zosta y zdeflowane wska nikiem cen towarów i us ug konsumpcyjnych.3 171. podczas gdy realny PKB zosta obliczony przy u yciu deflatora PKB. e suma dochodów rozporz dzalnych ludno ci w uj ciu realnym ro nie prawie dwa razy wolniej ni PKB? Przecie dochody ludno ci stanowi prawie 2/3 PKB.8 434. A zatem. który jest ni szy.POZORNY PARADOKS Jak to si dzieje. porównajmy dynamik ró nych sk adników dochodu narodowego przeliczonych na wielko ci realne wg deflatora PKB. ewentualnie tak e rosn cy odp yw dochodów za granic . przyczyn zaskakuj cej ró nicy w dynamice realnych dochodów ludno ci i w dynamice PKB musi by znacznie szybszy wzrost zysków przedsi biorstw ( cznie z bankami i innymi jednostkami sektora finansowego) i/lub szybszy wzrost dochodów bud etu pa stwa. Ale nawet po zastosowaniu do dochodów ludno ci deflatora PKB (który nie mierzy dobrze wzrostu kosztów utrzymania) otrzymujemy dla okresu 20002007 wska nik znacznie ni szy od dynamiki realnego PKB.6 131. Tablica A1.7 138.1 2007 2000 115.8 284.5 1308. Czyje dochody rosn szybciej? Kto Äwyjada´ coraz wi ksz cz bochenka chleba? Cz ciowym wyja nieniem tego paradoksu jest fakt.4 257.7 .5 Dynamika wybranych sk adników dochodu narodowego w cenach sta ych Wyszczególnienie Dochody rozporz dzalne ludno ci Zyski przedsi biorstw Obci enia fiskalne Odp yw dochodów za granic Produkt krajowy brutto 1/59 2007 1995 162. Aby to stwierdzi .

Wystarczy rzut oka na to zestawienie. Wyniki s publikowane w uj ciu kwartalnym i rocznym. GUS prowadzi takie ankietowe badania na reprezentacyjnej próbie obejmuj cej 38 000 gospodarstw. e nasza hipoteza by a s uszna. a coraz wi ksz cz otrzymuj w a ciciele kapita u (krajowi i zagraniczni) oraz bud et pa stwa. Zatrwa aj co szybko wzrasta tak e cz dochodu narodowego odp ywaj ca z kraju (tj. rolników oraz emerytów i rencistów ± rosn znacznie wolniej w porównaniu ze wzrostem PKB. tj. odnotowane ju wcze niej w punkcie 9. wyprowadzane za granic ). Ta ró nica w dynamice dotyczy zarówno dochodów nominalnych. aby si przekona . ok. Coraz mniejsza cz dochodu narodowego przypada pracownikom. p ace i zyski uzyskane w Polsce przez cudzoziemców i firmy zagraniczne. Dochody rozporz dzalne ludno ci ± zw aszcza dochody pracowników.3% ogólnej ich liczby. Natomiast znacznie szybciej ni PKB rosn zyski przedsi biorstw oraz obci enia fiskalne (podatki po rednie i bezpo rednie oraz sk adki na obowi zkowe ubezpieczenia spo eczne). wyniós : ogó em rolnicy pracuj cy na w asny rachunek pracownicy emeryci i renci ci 1/60 929 z 847 z 1251 z 915 z 938 z . 0. BUD ETY GOSPODARSTW DOMOWYCH Obraz dochodów rozporz dzalnych ludno ci wynikaj cy z rachunku dochodu narodowego uzupe niaj dane z bada bud etów gospodarstw domowych. jak i realnych. Rezultatem s przesuni cia w strukturze podzia u dochodu narodowego. Wg tych danych miesi czny dochód rozporz dzalny na 1 osob w gospodarstwach domowych w 2007 r.

5%. tj. 90.W skali rocznej przeci tny dochód rozporz dzalny na 1 osob wyniós 11 148 z . Przeci tne miesi czne wydatki na 1 osob wynios y 810 z . Jest to liczba znacznie ni sza ni wynikaj ca z rachunków dochodu narodowego (18 693 z ). e stopa oszcz dno ci z dochodów rozporz dzalnych wynosi a 9. 1/61 . Wynika z tego.5% dochodu rozporz dzalnego.