EVOLUCIJA

EVOLUCIJA (iz biološke perspektive)

Genetska adaptacija (prilagodba) populacije jedinki na okoliš tijekom vremena. ● Evolucija objašnjava jedinstvo i raznolikost života. ● Jedinstvo: živa bića imaju zajedničkog pretka; biokemijsko jedinstvo. ● Raznolikost: svaka vrsta je jedinstveno prilagođena svom načinu života. ● Teorija prirodne selekcije – iz populacije različitih jedinki, najsposobnije preživljavaju i razmnožavaju se, prenoseći korisna svojstva.

Povijesni pregled evolucijskih ideja

Antičko doba: život iz “pramaterije” (4 osnovna elementa; zemlja, voda, vatra, zrak). Empedokle (V.st.pr.n.e): iz pramaterije su nezavisno nastajali pojedini dijelovi tijela koji bi se sklapali u cjeline, organizme. Slučajno uspjele kombinacije davale su živa bića, a neuspjele kombinacije su nestajale. Aristotel (384-322 pr.n.e.): napravio je klasifikaciju živih bića, ali nije govorio o nastanku složenijih grupa iz jednostavnijih.

Srednji vijek: dominira ideja kreacionizma. Ideju o nepromjenjivosti prihvaćali su i najistaknutiji znanstvenici tog vremena kao što su Isaac Newton i Carl Line. Lineova Systema naturae potakla je znanstvenike na razmišljanje o promjenjivosti živih bića. Buffon (1707-1788): “Povijest prirode”; 100 godina
prije Darwina dovodi u pitanje crkvene dogme o starosti Zemlje i postanku čovjeka.

Erasmus Darwin (1731.-1802.): U knjizi “Zoonomia

ili Zakoni organskog života” (1794.-1796.) formulirao je prvu teoriju evolucije. Iako nije došao na ideju o prirodnoj selekciji, govori o idejama koje je njegov unuk obrazložio 60 godina kasnije. Mnoge su mu teorije vrlo bliske onima od Lamarck-a.

Lyell. Ch. Darwin. Haeckel i drugi rani evolucionisti. Danas je prvenstveno poznat po diskreditiranoj teoriji nasljeđivanja stečenih svojstava. . Cuvier).● Jean-Baptiste de Lamarck (1744-1829): Njegov je znanstveni rad ignoriran i nikada nije bio prihvaćen od strane suvremenika (Buffon. priznali su ga kao velikog zoologa i kao prethodnika teorije evolucije.

značenje prirodne selekcije”.-1882.● Charles Robert Darwin (1809. gdje pruža dokaze za tvrdnju da se promjene (evolucija) pojavljuju među vrstama i obrazlaže prirodnu selekciju kao mehanizam evolucijskih događanja promjena. zajedno s Alfred Russell Wallace-om publicira preko Linnean Society “Teorija evolucije prirodnom selekcijom”.): engleski prirodoslovac – Godine 1858. Godine 1859. publicira svoje najpoznatije djelo “O porijeklu vrsta. .

Podrugljiva karikatura Ch. jer su zlonamjerni kritičari pripisali Darwinu da je tvrdio kako je čovjek postao od majmuna. . Darwina objavljena u Engleskoj pod naslovom “profesor Darwin”. Veliki znanstvenik prikazan je kao čimpanza koja grli drugog majmuna.

.

.

.

.

2. Što znači. više se producira potomaka nego je potrebno da nadomjeste svoje roditelje. U prosjeku. već u prosjeku veličina populacije ostaje stabilna. Budući se uvjeti u okolišu mijenjaju. Populacije ne mogu rasti neograničeno. kroz dugi vremenski period se pojavljuje proces prirodne selekcije koji favorizira ispoljavanje različitih varijanti i u konačnici nove vrste (“porijeklo vrsta”). 4. 3. Jedinke određene/neke vrste pokazuju varijacije. . 5. najbolje prilagođene (adaptirane) varijacije (razvijene pogodnosti) preživljavaju.Osnovne postavke Darwin-ove teorije(DARVINIZAM) možemo sumirati u pet ključnih postavki: 1. Iz gornjeg proizlazi da mora postojati nadmetanje (kompeticija) za preživljavanje.

Dokazi evolucije ● ● ● ● Fosilni Biogeografski Usporedno anatomski Biokemijski .

otisci biljaka. Prijelazni fosili: – – – – ● Eusthenopteron – prijelazni oblik između riba i kopnenih kralješnjaka Seymouria – prijelazni oblik između vodozemaca i gmazova Archeornis i Archaeopteryx – prijelazni oblik između gmazova i ptica Theromorpha – prijelaz od gmazova prema sisavcima. kukci u jantaru.000 godina. ostaci kostiju. .Fosilni dokazi ● Fosili su stari najmanje 10.

.

.

Antarktika i Australija su bile povezane. a zatim je došlo do raznolikosti vrsta širenjem u dostupna područja. u tom razdoblju su se pojavili tobolčari te danas žive u J. J. u Australiji su se razvili u više različitih oblika jer nije bilo pravih sisavaca (plodvaša). ● .Biogeografski dokazi ● Rasprostranjenost organizama na Zemlji može se objasniti pretpostavkom da su se srodni oblici razvili lokalno. Amerika. Americi i Australiji.

.

.

kosti prednjih udova kod kralješnjaka. to su tragovi evolucijske povijesti organizama. kosti su organizirane na sličan način. Zakržljali organi – anatomske osobine potpuno razvijene kod jedne skupine organizama. Usporedno embrionalni dokazi.Anatomski dokazi ● Npr. ● ● ● ● . iako je izgled udova različit. Anatomski slične strukture naslijeđene od zajedničkog pretka – homologne strukture. Organizmi nasljeđuju anatomske značajke od svojih predaka. ali reducirane ili bez funkcija kod srodnih skupina.

.

.

.

.

O. glikoliza) prisutni skoro kod svih živih bića. Neki biokemijski procesi (npr. Genetički kod je univerzalan (značenje tripleta je isto kod svih bioloških vrsta). Kemijski sastav DNA i RNA isti kod svih živih bića. H.Biokemijski dokazi ● Četiri osnovna elementa (C. Osnovni procesi protoka genetičkih informacija (DNA-RNAprotein) u osnovi su isti kod svih živih bića. ● ● ● ● ● . N) čine oko 99% mase svih živih sistema. Kod svih živih bića istih 20 aminokiselina u sastavu proteina.

.

.

Evolucija koja se odvija unutar populacije naziva se mikroevolucija. Svi geni neke populacije čine zalihu gena. Uobičajeno je opisivati gensku zalihu neke populacije kao frekvenciju gena. slučajno sparivanje. koja će ostati konstanta iz generacije u generaciju pod slijedećim uvjetima: nema mutacija. Hardy-Weinbergov zakon govori o ravnoteži frekvencija alela u genskoj zalihi. nema genetičkog drifta. nema protoka gena.Evolucija u kontekstu genetike ● Razvoj moderne genetike omogućio je proučavanje evolucije istraživanjem populacijske genetike. nema selekcije. ● ● ● ● .

GENETIČKA RAVNOTEŽA POPULACIJE Model jednog genskog lokusa sa dva alela: genski aleli: učestalosti alela: p+q=1 A a p q genotipovi: AA Aa p2 aa 2pq q2 učestalosti genotipova: p2 + 2pq + q2 = 1 (Hardy-Weinbergova jednadžba ) .

♂ ♀ p q p p2 pq q pq q2 p2 + 2pq + q2 = 1 .

.

industrijski melanizam. Promjena u frekvenciji alela rezultira promjenom u frekvenciji fenotipa. Akumulacija malih promjena u genskoj zalihi tijekom kratkog vremenskog perioda (2 ili više generacija) naziva se mikroevolucija. ● ● . npr.● Uvjeti za genetički stabilnu populaciju su u prirodnim uvjetima rijetko zadovoljeni pa se učestalost alela u nekoj populaciji ipak mijenja iz generacije u generaciju.

.

Migracija gena može povećati varijacije unutar populacije. Protok gena ili migracija gena – kretanje alela između populacija migracijom jedinki. Genetički drift – odnosi se na promjene u učestalosti alela u genskoj zalihi koje su uvjetovane slučajnošću. drift se odvija kad se slučajno samo određeni članovi populacije razmnožavaju i prenose gene u iduću generaciju.Uzroci mikroevolucije ● Gen. Gen. mutacije – bez mutacija ne bi bilo varijacija među članovima populacije. U većim populacijama je manja vjerojatnost da će doći do gen. ● ● . drifta.

.

diferencijalna prilagodba .Prirodna selekcija ● Proces koji dovodi do prilagodbe populacije na biotički i abiotički okoliš.nasljeđivanje . Darwin je smatrao da se vrste razvijaju kroz vrijeme i predložio prirodnu selekciju kao mehanizam prilagodbe na okoliš. Evolucija prirodnom selekcijom zahtijeva: . ● ● .varijacija .diferencijalna reprodukcija.

kroz dugi vremenski period se pojavljuje proces prirodne selekcije koji favorizira ispoljavanje različitih varijanti i u konačnici nove vrste (“porijeklo vrsta”). najbolje prilagođene (adaptirane) varijacije (razvijene pogodnosti) preživljavaju. Iz gornjeg proizlazi da mora postojati nadmetanje (kompeticija) za preživljavanje. . Što znači. 5. već u prosjeku veličina populacije ostaje stabilna. Budući se uvjeti u okolišu mijenjaju. Populacije ne mogu rasti neograničeno. 4. U prosjeku. Jedinke određene/neke vrste pokazuju varijacije. više se producira potomaka nego je potrebno da nadomjeste svoje roditelje.Osnovne postavke Darwin-ove teorije(DARVINIZAM) možemo sumirati u pet ključnih postavki: 1. 3. 2.

stvarno ili potencijalno. Što je vrsta? . ● .Specijacija ● Proces nastanka 2 ili više vrsta od jedne vrste ili transformacija neke vrste u novu vrstu tijekom vremena.Vrste su grupe jedinki koje se međusobno razmnožavaju. i koje su reproduktivno izolirane od drugih takvih grupa. Specijacija je konačni rezultat promjena u genskoj zalihi i frekvenciji genotipa.

● . funkcionalna ili značajka ponašanja koja sprječava uspješno razmnožavanje različitih vrsta. Predfertilizacijski i postfertilizacijski mehanizmi.Mehanizmi reproduktivne izolacije ● To je svaka strukturalna.

.

relativno brzi nastanak mnogo novih vrsta od 1 vrste.Modeli specijacije ● Kad se razvije reproduktivna izolacija. ● ● ● ● . došlo je do specijacije. Alopatrijska specijacija – pojavljuje se kad su populacije razdvojene geografskom barijerom. Simpatrijska specijacija – populacija se razvija u 2 ili više reproduktivno izoliranih grupa bez prethodne geografske izolacije. Adaptivna radijacija – specifičan oblik alopatrijske specijacije. 2 modela specijacije: alopatrijska i simpatrijska. koja onemogućava da se međusobno razmnožavaju.

.

.

.

Divergentna evolucija ● Osnovni obrazac u evoluciji je divergentna evolucija u kojoj jedna specijacija uzrokuje sukcesivno grananje evolucijske skupine organizama. .

.Konvergentna evolucija ● Organizmi različitog porijekla razvijaju slične karakteristike. što često dovodi do pogrešnog tumačenja evolucijske povijesti nekog organizma.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful